National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-23T13:32:03.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zaskakujące podobieństwo znaków sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat do protopisma. W analizie pomogła AI
items: Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
items: Czy znalezisko doktorantki zmienia historię pisma? Tych symboli nikt wcześniej nie widział
items: To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
items: Symbole w Teotihuacán to nie ozdoby, ale system pisma. Czy to przełom w badaniach metropolii?
items: Sztuczna inteligencja odkrywa hymn sprzed 2000 lat. Powstał ku czci potężnego miasta
items: To najstarsze runy na świecie. Archeolodzy odkryli je w formie „puzzli”
items: Ile lat ma najstarszy alfabet? Może być o 500 lat starszy, niż dotychczas sądzono
items: Jak na świecie pojawiło się pismo? Naukowcy znaleźli związek z pieczęciami ze starożytnej Mezopotamii
items: Poznaliśmy nieznanego współtwórcę świątyni Hatszepsut. Nazywał się Dżehuti
items: Archeolodzy odkryli w Hiszpanii tabliczkę ze scenami walk i zagadkowym pismem. Ma 2,5 tys. lat
items: Atak na imperium Hetytów. Niedawno odkryta 3300-letnia tabliczka opisuje inwazję na 4 miasta
items: Postaci ze średniowiecznych manuskryptów ożyły w nowej grze wideo. To zasługa Polaków
items: To jedna z największych zagadek językowych. Osobliwy artefakt może pomóc ją wyjaśnić
items: Badania pisma rongorongo. Ten tajemniczy artefakt może rzucić światło na historię kolonizacji
items: 700 tys. dolarów za Wyzwanie Wezuwiusza. Trzech studentów odczytało fragment zwojów z Herkulanum
items: Prasa drukowana szybko nie zniknie. W tym kraju sprzedaż papierowych magazynów wzrosła
items: Skanowanie 3D i sztuczna inteligencja. Pismo klinowe odszyfrowywane dzięki technologiom cyfrowym
items: Archeolodzy odnaleźli ślady zupełnie nowego języka. Przełomowe odkrycie w Turcji
items: Naukowcy odszyfrowali nieznany system pisma. „Przełomowe odkrycie”
items: Czy runiczny alfabet wikingów służył do tworzenia szyfrów? Na to wskazują nowe odkrycia kryptologów
items: Sztuczna inteligencja pomogła rozszyfrować tabliczki z pismem klinowym sprzed 5 tysięcy lat
items: Inskrypcja zapisana cyrylicą sprzed 1100 lat. To prawdopodobnie najstarszy przykład użycia tego pisma
items: Model AI potrafi przetłumaczyć starożytne pismo klinowe. To przełom w badaniach dawnych cywilizacji?
items: W Europie odkryto niezwykle rzadką arabską inskrypcję. Pochodzi z okresu średniowiecza

Zaskakujące podobieństwo znaków sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat do protopisma. W analizie pomogła AI
type: item
date: 2026-02-24T07:01:11.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: paleolit
subject: pismo
subject: pradzieje
description: Naukowcy dostrzegli uderzające podobieństwo w sekwencji znaków wykonywanych przez ludzi 40 tysięcy lat temu do tych znanych z tabliczek protoklinowych z IV tysiąclecia p.n.e. Według nich znaki pozostawione dziesiątki tysięcy lat temu na figurkach służyły do przechowywania informacji – nie były to tylko przypadkowe nacięcia. Co oznaczały?
encoded: Od wielu lat naukowcy badający zabytki z górnego paleolitu w Europie są zaintrygowani obiektami, na których widać różne nacięcia. Na płytkach kościanych i figurkach sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat widoczne są czasem regularne rzędy kresek i innych prostych wzorów. Czym były? Pradziejowe „pismo”? Co było do tej pory wiadomo Do niedawna była to zagadka. Archeolodzy i eksperci różnych specjalności mieli różne przypuszczenia co do funkcji nacięć na zabytkach. Oto wybrane koncepcje: Kalendarze księżycowe. Alexander Marshack w 1964 postawił tezę, że oznaczenia te kodują cykle księżycowe. Kalendarze fenologiczne. Nowsze teorie zakładają, że nacięcia dokumentowały cykle rozrodcze zwierząt. Dane liczbowe. Sugerowano, że dzięki nacięciom dokumentowano dane liczbowe, np. upolowanych zwierząt. Dekoracja. Niektóre analizy technologiczne skupiały się na regularności nacięć jako elemencie dekoracyjnym, podnoszącym walory wizualne przedmiotu. Nowe badania – zaskakujące wnioski Nowe badania nad systemem znaków paleolitycznych przeprowadzili językoznawca Christian Bentz (Uniwersytet w Pasawie i Saary) oraz archeolożka Ewa Dutkiewicz (Muzeum Prehistorii i Historii Wczesnej w Berlinie. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „PNAS”. Eksperci wzięli na warsztat 260 artefaktów datowanych na 43–34 tys. lat i należących do kultury oryniackiej. Badaniu poddano wszystkie sekwencje geometryczne widoczne na tych zabytkach – zostały na nich wyryte. Jako materiał porównawczy posłużyły tabliczki protoklinowe z okresów Uruk IV–V i Uruk III, w przybliżeniu datowanych na 3500–3000 lat p.n.e. Znaki protoklinowe były prekursorem pisma klinowego. Wniosek? Statystyczne właściwości sekwencji znaków oryniackich (sprzed ok. 40 000 lat) są uderzająco zbliżone do najwcześniejszych tabliczek protoklinowych. Naukowcy wykryli też, że paleolityczne znaki są wyraźnie odmienne od współczesnych systemów zapisu mowy, głównie ze względu na bardzo wysoki wskaźnik powtórzeń tych samych znaków obok siebie. Zaskakuj…

pisssmo-526c16b.png
width: 1575
height: 1050

Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
type: item
date: 2026-02-20T10:05:00.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: Nauka
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: egipt
subject: pismo
subject: starożytny egipt
description: Hieroglify egipskie do dziś są pełne zagadek. Naukowcy spierają się o to, jak powstał ten system zapisu. Wiadomo, że odegrały kluczową rolę w powstaniu słynnej cywilizacji faraonów. A jaki jest ich związek z naszym dzisiejszym alfabetem?
encoded: W tym artykule: Skąd się wzięły hieroglify? Co skrywa literatura egipska? Ile jest rodzajów pisma egipskiego? Związek hieroglifów egipskich z alfabetem Czytanie hieroglifów egipskich. Jak to robić? Zapisz swoje imię pismem hieroglificznym Niewiarygodne początki hieroglifów egipskich. Do czego one służyły? Kto umiał je pisać i czytać? Zapomnienie i ponowne odkrycie znaczenia hieroglifów – jak i kto do tego doszedł? Co wspólnego ma współczesny alfabet z hieroglifami? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się poniżej. Polecamy też artykuł o symbolach egipskich. Skąd się wzięły hieroglify Egipcjanie wierzyli, że mowa pochodzi od bogów. Dla przykładu, w jednej wersji mitu o stworzeniu świata to bóg Ptah nadał mu obraz wyrażany w hieroglifach. Owo pismo hieroglificzne nie tylko opisywało świat, ale było sprawczą magią (heka), zaklęciami mającymi nad nim władzę. Okazuje się, że początki pisma starożytnego Egiptu wyglądały zupełnie inaczej. Jego rozwój nie trwał tak długo, jak w przypadku pisma klinowego na Bliskim Wschodzie. Powstanie pisma egipskiego było prawdopodobnie dość nagłym wynalazkiem. Jednak jego początki do dziś są niejasne. Wiadomo, że działo się to w końcu IV tysiąclecia. Jednak dopiero w czasach III–VI dynastii nastąpił wielki rozwój piśmiennictwa. Trzeba też pamiętać, że hieroglif nie musi się zawsze odnosić do pisma starożytnego Egiptu. Znacznie później swoje hieroglify zaczęli stosować np. Hetyci. W języku potocznym czasami określa się tym mianem nieczytelne pismo. Co zapisywano pismem hieroglificznym w piramidach? formuły ofiarne, apele do żywych, zaklęcia czy też wypowiedzenia. Egipskie mumie przemówiły. Rozwikłano zagadkę śmierci sprzed 2600 lat Koniec stycznia obrodził ciekawymi wydarzeniami dla miłośników historii. Dzięki dociekliwym naukowcom dwie egipskie mumie przemówiły. Jedna dosłownie, własnym głosem poprzez model 3D jej ... Co skrywa literatura egipska? W okresie Średniego Państwa (chodzi zwłaszcza o okres panowania XII dynastii) obserwujem…

hieroglify-0e5ad69.jpg
width: 4000
height: 2667

Czy znalezisko doktorantki zmienia historię pisma? Tych symboli nikt wcześniej nie widział
type: item
date: 2026-02-16T07:04:22.000Z
creator: Anna Thorpe
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: historia
subject: pismo
subject: starożytność
description: Najstarszy alfabet na świecie może pochodzić z Syrii – taką hipotezę wysunęli archeolodzy, analizując tajemnicze znaki wyryte na glinianych cylindrach sprzed 4400 lat. Znalezisko może całkowicie zmienić dotychczasową chronologię rozwoju pisma.
encoded: Spis treści Dlaczego Umm el-Marra jest tak ważne? Co odkryto w grobowcu? Czy to naprawdę alfabet? Jak zmienia się historia pisma? Podczas wykopalisk w Syrii archeolodzy natrafili na rzadkie znalezisko: wczesny system pisma. Ten zapis stawia przed badaczami nowe wyzwanie – ponowne przeanalizowanie osi czasu, na której pojawiały się symbole alfabetu. Wyryte na „etykiecie” dołączonej do daru imię sprzed 4 400 lat może zmienić historię alfabetu. Zespół archeologów z Johns Hopkins University oraz Uniwersytetu w Amsterdamie prowadził prace w grobowcu na terenie kompleksu sepulkralnego w Umm el-Marra, na północy Syrii. Tam badacze natknęli się na zestaw glinianych cylindrów naciętych znakami. Eksperci niedawno potwierdzili, że najprawdopodobniej jest to pismo alfabetyczne. Oznaczałoby to przesunięcie najwcześniejszego znanego dowodu istnienia takiego systemu o pół tysiąclecia wstecz. Dlaczego Umm el-Marra jest tak ważne? Umm el-Marra było jednym z najstarszych miast starożytnego Bliskiego Wschodu. Leżało strategicznie na skrzyżowaniu głównych szlaków handlowych między Mezopotamią a Aleppo. Archeolog Glenn Schwartz i konsultant ds. dziedzictwa kulturowego Hans H. Curvers rozpoczęli wykopaliska w tym miejscu w 1994 roku. Celem było zrozumienie rozwoju zachodniosyryjskich społeczeństw, co wciąż jest słabo zbadanym obszarem. Na początku lat 2000. odkryli elitarną nekropolię z wczesnej epoki brązu, położoną wysoko ponad resztą stanowiska. Składała się z 10 grobowców z suszonej cegły oraz grobów. Było to wyjątkowe znalezisko w regionie. – Nie ma innego przykładu całej kolekcji grobów osób o wysokim statusie, budowanych przez kolejne stulecia – mówi Schwartz. – To bardzo nietypowe, by elitarne grobowce zachowały się w dobrym stanie, bo zwykle są plądrowane przez rabusiów. Co odkryto w grobowcu? W 2004 roku, podczas badań lepiej zachowanego grobowca, zespół odkrył sześć szkieletów. Znaleziono też zestaw przedmiotów świadczących o wysokim statusie ekonomicznym pochowanych. Wśród ni…

2026-01-28-105611-Is-this-the-worlds-oldest-alphabet--National-Geographic-i-jeszcze-1-strona---3750bf9.png
width: 1259
height: 839

To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
type: item
date: 2026-02-08T10:30:50.000Z
creator: Michela Piccin
subject: Historia
subject: biblioteka
subject: historia
subject: mezopotamia
subject: pismo
subject: starożytność
description: Był postrachem Bliskiego Wschodu, mistrzem wojny i królewskiej propagandy. Kazał rzeźbić sceny krwawych bitew i polowań na lwy, a jego armie paliły całe miasta. A jednak największą ambicją Aszurbanipala nie było podbijanie kolejnych ziem, lecz gromadzenie wiedzy. Gdy w połowie XIX wieku archeolodzy odkopali w ruinach Niniwy tysiące glinianych tabliczek z jego imieniem, świat dowiedział się, że jeden z najokrutniejszych władców starożytności był zarazem twórcą pierwszej wielkiej biblioteki w dziejach.
encoded: Spis treści: Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? W poszukiwaniu Niniwy Jak powstała biblioteka Aszurbanipala i jak rozwijano zbiory wiedzy w Niniwie Dziedzictwo biblioteki Aszurbanipala – wiedza, która przetrwała upadek imperium Odkrycie biblioteki Aszurbanipala – sensacja, która zmieniła historię świata Odkrycie z 1850 roku, kiedy w Niniwie natrafiono na olbrzymią bibliotekę króla Aszurbanipala, wypełnioną glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem klinowym, rzuciło nowe światło na źródła starożytnej wiedzy oraz skomplikowane relacje imperium asyryjskiego z sąsiadami. Aszurbanipal, najpotężniejszy władca nowoasyryjskiego imperium w połowie VII wieku p.n.e., słynął z bezwzględnej skuteczności militarnej. Był także legendarnym łowcą lwów. A przy tym… bibliotekarzem. „Pałac Aszurbanipala, Króla Wszechświata, Króla Asyrii” – głosi inskrypcja oznaczająca królewską własność na jednej z ponad 30 tysięcy glinianych tabliczek i fragmentów, pochodzących z imponującej biblioteki, którą władca utrzymywał w swojej stolicy, Niniwie (na terenie dzisiejszego północnego Iraku). Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? XIX-wieczne odkrycie tej kolekcji przez brytyjskich archeologów okazało się przełomem w badaniach nad Asyrią. Wcześniej źródła dotyczące Aszurbanipala były niezwykle skąpe i w praktyce sprowadzały się do pojedynczej wzmianki w Biblii oraz często fantazyjnych opisów jego życia w późniejszych tekstach klasycznych. Dzięki glinianym tabliczkom – w które skrybowie wciskali trzcinowymi rylcami znaki pisma klinowego (w kształcie „klina”) – nagle z niezwykłą wyrazistością odsłoniły się wierzenia, liturgia, medycyna, polityka i dyplomacja świata asyryjskiego. Wśród artefaktów przewiezionych do Londynu znalazł się także fragment najstarszego znanego długiego utworu literackiego – Eposu o Gilgameszu. To właśnie on zawiera m.in. opowieść o Wielkim Potopie, znaną również z Biblii. Dla uczonych XIX wieku było to wydarzenie wstrząsające i sensacyjne. W poszukiwaniu Ni…

2026-01-22-111759-The-greatest-library-in-the-world-was-built-by-this-ruthless-king--National-Geo-5e16b06.png
width: 1290
height: 872

Symbole w Teotihuacán to nie ozdoby, ale system pisma. Czy to przełom w badaniach metropolii?
type: item
date: 2025-10-07T11:41:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka łacińska
subject: aztekowie
subject: pismo
description: Znaki odkrywane na płaskorzeźbach starożytnej metropolii Teotihuacán nie pełnią tylko funkcji ozdobnej, ale są tak naprawdę pismem. Jest to „przodek” języka nahuatl, którym posługiwali się Aztekowie tysiąc lat później – to nowe ustalenie ukazuje Teotihuacán w zupełnie nowym świetle.
encoded: Teotihuacán, położone w pobliżu dzisiejszego Meksyku, było największym miastem obu Ameryk przed przybyciem Europejczyków. Szczyt osiągnęło około 500 roku n.e. Zamieszkiwało je 120–150 tys. osób na obszarze około 20 km kwadratowych. Pochodzenie i język mieszkańców są nieznane. Byli oni głównie rolnikami, rzemieślnikami oraz kupcami prowadzącymi dalekosiężny handel. Miasto rządzone było przez kapłanów-władców. Oprócz kilku tysięcy niskich budynków znajdowały się tam rozległe place, spore świątynie i pałace oraz wielkie piramidy. Teraz dwoje naukowców Uniwersytetu Kopenhaskiego, profesorowie Magnus Pharao Hansen i Christophe Helmke, dokonało przełomowego odkrycia, związanego z używanym w Teotihuacán językiem. Swoje wnioski opublikowali na łamach czasopisma „Current Anthropology”. Dekoracje czy pismo? Naukowcy od lat spierają się, czy symbole, które widoczne są na płaskorzeźbach i artefaktach w Teotihuacán to tylko dekoracje, czy też może forma języka. Analiza badaczy z Kopenhagi wykazała, że faktycznie jest to system pisma. W ich ocenie jest to wczesna forma języka uto-azteckiego. Oznacza to, że jest to lingwistyczny „przodek” języka nahuatl, którym posługiwali się Aztekowie tysiąc lat później. Pismo należało odczytywać czasem na zasadzie rebusu (zagadki słownej). Łączono dźwięki przedstawionych obrazów (logogramów), aby stworzyć słowa o bardziej abstrakcyjnym znaczeniu. Co łączy Azteków z Teotihuacán? Dotychczas uważano, że Aztekowie migrowali do środkowego Meksyku dopiero po upadku Teotihuacán (ok. 600 r. n.e.). Powiązanie to może sugerować, że populacje posługujące się językiem nahuatl przybyły na ten obszar znacznie wcześniej i mogą być bezpośrednimi potomkami mieszkańców Teotihuacan. – Jeśli mamy rację, to nie tylko niezwykłe jest to, że rozszyfrowaliśmy system pisma. Może to mieć wpływ na całe nasze rozumienie kultur Mezoameryki i, oczywiście, wskazać rozwiązanie tajemnicy otaczającej mieszkańców Teotihuacán – mówi prof. Christophe Helmke. Znaczenie Teotihuacán T…

Figure01Teo1100x600-21ca59d.jpg
width: 1100
height: 600

Sztuczna inteligencja odkrywa hymn sprzed 2000 lat. Powstał ku czci potężnego miasta
type: item
date: 2025-07-04T05:51:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: mezopotamia
subject: pismo
description: Hymn ku czci Babilonu, jednej z największych metropolii starożytności, został właśnie odczytany dzięki sztucznej inteligencji. Niezwykłe odkrycie rzuca nowe światło na codzienne życie mieszkańców Mezopotamii.
encoded: Spis treści: Elektroniczna biblioteka kluczem do poznania tabliczek Prof. Jiménez i AI odkrywają hymn do Babilonu: co pisały dzieci 2 tys. lat temu? Dzieci pisały hymn do Babilonu. Starożytna wprawka zaskakuje treścią i formą Bogactwo Eufratu – fragment odkrytego tekstu Babilon powstał około 2000 r. p.n.e. Tysiąc lat później było to największe miasto świata z populacją przekraczającą 200 tys. osób. Babilon znajduje się około 85 kilometrów na południe od stolicy Iraku, Bagdadu. Został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jego mieszkańcy nie znali jeszcze papieru. Do notowania używano niewielkich tabliczek z gliny, w których pisano rylcem. Taki system zapisu nosi miano pisma klinowego. Do dzisiaj wielu z tych zabytków jeszcze nie odczytano i od czasu do czasu dowiadujemy się na temat literatury sprzed tysiącleci czegoś nowego. Prof. Jiménez i AI odkrywają hymn do Babilonu: co pisały dzieci 2 tys. lat temu? Tabliczki klinowe są bardzo wytrzymałe, ale kruche. Dlatego wiele z nich zachowało się w postaci kilkucentymetrowych fragmentów. To utrudnia ich analizę. Często nie jest znany kontekst tekstu. I tu okazała się pomocna sztuczna inteligencja (SI). Asyriolog i hetytolog prof. Enrique Jiménez Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium w ramach „Elektronicznej platformy biblioteki babilońskiej” digitalizuje wszystkie fragmenty tekstów klinowych odkrytych do tej pory na całym świecie. Następnie zaprzęga do pracy SI, która rozszyfrowuje i łączy fragmenty tekstów, które do siebie pasują. W ten sposób doszło do odkrycia nieznanego hymnu napisanego na cześć miasta Babilon. Prof. Jiménez wspólnie z dr. Anmarem Abdulillahem Fadhilem z Uniwersytetu Bagdadzkiego opublikowali na ten temat artykuł w czasopiśmie „IRAQ”. Analizowane tabliczki pochodziły z biblioteki w mieście Sippar, zlokalizowanym na północ od Babilonu. Legenda głosi, że Noe ukrył je tutaj przed potopem przed wejściem na arkę. Dzieci pisały hymn do Babilonu: starożytna wprawka zaskakuje treścią i form…

StreetinBabylon-fe2550e.jpg
width: 6000
height: 4000

To najstarsze runy na świecie. Archeolodzy odkryli je w formie „puzzli”
type: item
date: 2025-02-05T11:15:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: skandynawia
description: W Norwegii archeolodzy odkryli najstarszy dobrze datowany kamień pokryty pismem runicznym. W starożytności rozłamano go na kawałki i umieszczono w kilku oddzielnych grobach. Teraz naukowcom udało się poskładać starożytny artefakt.
encoded: Spis treści: Starożytne cmentarzysko z zagadkowymi runami Bliżej rozwiązania zagadki runów Skąd pochodzą runy? Czasami archeolodzy określają swoją pracę jako układanie puzzli, które tworzą obraz przeszłości. I choć z reguły jest to po prostu sugestywna metafora, zdarza się, że faktycznie naukowcy składają czy też układają fragmenty artefaktów, stanowiących całość. Tak też było w tym przypadku. W kilku grobach na stanowisku archeologicznym w Svingerud w Norwegii archeolodzy odkryli fragmenty kamieni runicznych. Wszystkie tworzyły kiedyś jeden artefakt. Wynikami analizy naukowcy podzielili się na łamach „Antiquity”. Starożytne cmentarzysko z zagadkowymi runami Cmentarzysko kurhanowe Svingerud znajduje się w gminie Hole w okręgu Buskerud, około 40 km na północny zachód od Oslo. Do tej pory archeolodzy odkryli tu cztery kopce, skrywające starożytne groby i towarzyszące zmarłym dary: naczynia ceramiczne, biżuterię, fragmenty pasów, grzebieni, igły i szpile. To typowe zestawy dla wczesnej epoki żelaza. Szczególną uwagę archeologów przykuły znaleziska dokonane na krawędzi kurhanu oznaczonego jako A140. Znajdowały się tam dwa groby. W jednym znajdował się duży fragment kamienia pokrytego runami, skierowanymi w dół. Grób zawierał również spopielone kości, węgiel drzewny i dary. W położonym obok grobie znajdowała się druga część, jak się okazało, tego samego kamienia – ta była pokryta tylko nacięciami. Jest ona interpretowana jako podstawa stojącego pionowo kamienia, na co wskazuje jej pionowe położenie i obecność dwóch podtrzymujących ją głazów. Kilka metrów dalej na północ, między kurhanami, archeolodzy odkryli kolejne fragmenty tego samego kamienia. Zdaniem badaczy wygląda na to, że kamień został celowo rozdrobniony i umieszczony w późniejszych pochówkach. Być może początkowo był przeznaczony do oznaczenia jednego grobu, ale podzielono go, aby upamiętnić kolejne pochówki. Co prawda roztrzaskany kamień składa się z kilku głównych fragmentów, jednak dzięki katorżniczej pracy…

najstarsze-runy-1259e90.jpeg
width: 1594
height: 1196

Ile lat ma najstarszy alfabet? Może być o 500 lat starszy, niż dotychczas sądzono
type: item
date: 2024-11-25T08:02:17.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
subject: syria
description: Naukowcy odnaleźli najstarszy alfabet w historii. Okazuje się, że najdawniejsze pismo powstało w Syrii.
encoded: Spis treści: Kiedy powstał alfabet? Najstarszy alfabet mógł powstać 500 lat wcześniej, niż sądzono Napisanie historii od nowa Powszechnie uważa się, że najpopularniejszym systemem zapisywania mowy jest alfabet. Termin ten jednak wielokrotnie bywa używany w kontekście różnych pojęć dotyczących historii i teorii pisma. Jest to przyczyną wielu nieporozumień, gdy chcemy dotrzeć do momentu jego powstania. Wiemy na pewno, że jest to zestaw znaków, które są używane do zapisu języka. Kiedy powstał alfabet? Każdy znak lub litera reprezentuje określoną głoskę lub grupę głosek w danym języku. Powstanie alfabetu miało olbrzymi wpływ na komunikację, zachowywanie informacji i archiwizację naszych dziejów. Właśnie dlatego jego wynalezienie było kluczowe dla rozwoju cywilizacji. Dotychczas uważano, że najstarszy znany alfabet to alfabet protosynajski, który powstał ok. 1900 r. p.n.e. na terenie półwyspu Synaj w starożytnym Egipcie. To wczesna forma pisma fonetycznego, która stanowiła podstawę dla późniejszych alfabetów, w tym przede wszystkim fenickiego, greckiego i łacińskiego. Alfabet protosynajski składał się z około 30 znaków, z których każdy reprezentował spółgłoski. W przeciwieństwie do pisma klinowego czy hieroglifów, był dużo prostszy w użyciu. Najstarszy alfabet mógł powstać 500 lat wcześniej, niż sądzono Jednak najnowsze odkrycie sugeruje, że najstarszy alfabet może być jeszcze starszy, i to nawet o 500 lat. Naukowcy z Johns Hopkins University prowadzili wykopaliska starożytnym syryjskim mieście Umm-al Mara. Badacze odnaleźli tam małe fragmenty gliny, na których zostało wyryte pismo. Datowanie wykazało, że słowa te zostały napisane ok. 2400 r. p.n.e. Tajemnicze artefakty, na których widniał alfabet, znajdowały się w jednym z grobowców z epoki brązu, które odnaleziono podczas wykopalisk. W środku znajdowało się sześć szkieletów, złota i srebrna biżuteria, grot włóczni, a także kilka glinianych naczyń. W sumie odkryto cztery gliniane pieczęcie. Na razie nie wiadomo, jakim a…

najstarszy-alfabet-1-9cd0580.jpg
width: 1200
height: 813

Jak na świecie pojawiło się pismo? Naukowcy znaleźli związek z pieczęciami ze starożytnej Mezopotamii
type: item
date: 2024-11-06T10:36:17.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
description: Pierwszy system zapisu ludzkości zawiera znaki podobne do tych, które występowały na starożytnych glinianych pieczęciach. Pieczęcie te, w kształcie cylindrów, odciskano w mokrej glinie. Wytłaczane na nich symbole i rysunki mogły dać początek znakom stosowanym w piśmie protoklinowym i klinowym.
encoded: Jak wytwarzano tabliczki klinowe? Gliniane cylindry ze starożytnego miasta Jak powstało pierwsze pismo? Najstarsza odmiana pisma ma dobrze ponad 5 tysięcy lat. To pismo klinowe – system zapisu opracowany na Bliskim Wschodzie ok. 3200 lat p.n.e. Wymyślili go Sumerowie, starożytny lud, który zamieszkiwał południową Mezopotamię. Pismo klinowe uznaje się za jeden z pierwszych – jeśli nie pierwszy – przełomowych wynalazków w historii ludzkości. Nie wzięło się ono znikąd. Przed nim istniało już tzw. pismo protoklinowe. Był to znacznie prostszy system zapisu, znajdujący się w użyciu od ok. 3350 do 3000 r. p.n.e. System ten nie miał żadnych reguł gramatycznych. Składał się z umownych znaków graficznych przypominających uproszczone rysunki. Był potrzebny m.in. w transporcie oraz w handlu – umożliwiał dokonanie zapisu typu „siedem buszli pszenicy”. Skąd się wzięło pismo protoklinowe? Naukowcy z Uniwersytetu w Bolonii twierdzą, że używane w nim znaki wywodzą się z rysunków i scen znajdujących się na starożytnych cylindrycznych pieczęciach. Pieczęcie te mają około 6 tys. lat. Badacze po raz pierwszy znaleźli bezpośredni związek między inskrypcjami na pieczęciach a znakami pisma protoklinowego. Jak wytwarzano tabliczki klinowe? Pierwsze znaki pisma, jakich używali ludzie, zapisywano w glinie. Określenie „klinowe” odnosi się do metody pisania. Symbole pisma klinowego były odciskane w mokrej glinie z pomocą rylców zrobionych z trzcinowych łodyg. W zależności od nachylenia rylca i nacisku, w glinie pozostawały różnego rodzaju ślady w postaci klinów. Jeśli chciano, by zapis był trwały, materiał wypalano. Ta innowacja okazała się z naszego punktu widzenia przełomowa. Gliniane artefakty z piktogramami – mające kilka tysięcy lat – przetrwały do naszych czasów. Pismo klinowe i protoklinowe kojarzy nam się zazwyczaj z tabliczkami. To drugie wywodziło się jednak z innego nośnika. Znaki podobne do tych, jakie stosowano w piśmie protoklinowym, naukowcy znajdowali na glinianych żetonach różn…

Example-of-a-cylinder-seal-left-and-its-design-imprinted-onto-clay-right-credit-Franck-Raux--2001-GrandPalaisRmn-Musee-du-Louvre-5193738.jpg
width: 1500
height: 842

Poznaliśmy nieznanego współtwórcę świątyni Hatszepsut. Nazywał się Dżehuti
type: item
date: 2024-09-27T08:29:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: archeologia
subject: artyści
subject: egipcjanie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
subject: sztuka
description: Autorem części dekoracji ściennych słynnej świątyni Hatszepsut był nadzorca skarbu, Dżehuti – twierdzi badaczka z Uniwersytetu Warszawskiego. To bardzo ważne ustalenie. Architekci i artyści w starożytnym Egipcie byli z reguły anonimowi.
encoded: Spis treści: Anonimowi artyści w starożytnym Egipcie Świątynia Hatszepsut i jej twórcy Nieznany (współ)twórca słynnej świątyni. Kim był? Co zdradza grobowiec Dżehutiego? Architektura i sztuka starożytnego Egiptu jest bardzo charakterystyczna. Nie da się jej pomylić z wytworami żadnej innej cywilizacji. Gdy widzimy egipskie świątynie i piramidy – od razu i bez cienia wątpliwości wiemy, z jaką kulturą mamy do czynienia. Podobnie jest z egipskimi płaskorzeźbami zdobiącymi grobowce i święte przybytki. Postaci przedstawiane były w sposób sformalizowany i nieco sztywny. Zarówno istoty żywe, jak i landszafty Egipcjanie przedstawiali nie z perspektywy, ale w najszerszej płaszczyźnie obiektu, czyli frontalnie. W praktyce, gdy patrzymy na płaskorzeźby, głowa, biodra i kończyny ukazane są z profilu, a oko i tułów – z przodu. W bardzo specyficznym układzie są też ręce i nogi. Taki sposób przedstawiania nazywamy aspektywą i ma ona wiele cech charakterystycznych dla rysunków dziecięcych. Anonimowi artyści w starożytnym Egipcie Cywilizacja egipska stworzyła tysiące dzieł sztuki. Ale jedno pozostaje zagadką – ich twórcy. Podobnie jak w średniowiecznej Europie, byli oni z reguły anonimowi. Znamy zaledwie kilka imion, które możemy połączyć z ich dziełami. Wśród nich jest na przykład Imhotep, uważany za twórcę i pomysłodawcę pierwszej egipskiej piramidy – piramidy Schodkowej w Sakkarze. Znamy też autora pięknych popiersi królowej Nefertiti – małżonki faraona heretyka Echnatona. Jedno z nich znajduje się dziś w Berlinie. Rzeźbiarz nazywał się tak samo, jak jeden z faraonów: Tutmozis. Tymczasem badaczka z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW dr Anastasiia Stupko-Lubczynska twierdzi, że udało się jej wskazać jednego z autorów dekoracji w świątyni królowej Hatszepsut w Deir el-Bahari w Górnym Egipcie. Swoje ustalenia opublikowała na łamach czasopisma naukowego „Arts”. Świątynia Hatszepsut i jej twórcy Tradycyjne uważa się, że prace budowlane nad świątynią Hatszepsut nadzorował Senenm…

NG-wystawki-Facebook-d42779f.png
width: 1200
height: 630

Archeolodzy odkryli w Hiszpanii tabliczkę ze scenami walk i zagadkowym pismem. Ma 2,5 tys. lat
type: item
date: 2024-06-17T11:48:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: hiszpania
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
subject: Wolny czas
description: Sceny walk wojowników, ale też sekwencja zagadkowych znaków, znajdują się na kamiennej tabliczce, którą odkryli archeolodzy w Hiszpanii. Zabytek pochodzi sprzed 2500 lat.
encoded: W tym artykule: Zagadkowy przedmiot z dzielnicy artystów Znaki na tabliczce Zaginiona cywilizacja tartezyjska Znalezisko wydobyto na stanowisku archeologicznym w południowo-zachodniej Hiszpanii w Casas del Turuñuelo, które należy łączyć z kulturą tartezyjską. Ogłosiła je Najwyższa Rada Badań Naukowych w Madrycie (CSIC), która prowadzi wykopaliska wspólnie z Instytutem Archeologii w Meridzie Zagadkowy przedmiot z dzielnicy artystów Kamienna płytka została odkryta w części starożytnego miasta, którą w VI-V wieku p.n.e. zajmowali artyści i rękodzielnicy. Wykonana z łupku płytka była pierwotnie kwadratowa, ale uległa częściowemu zniszczeniu. Jej boki mierzą około 20 cm długości. Naukowcy najpierw dostrzegli na jej powierzchni kilka przedstawień walczących wojowników. Te wizerunki wyglądają trochę jak wprawki, trochę jakby płyta pełniła rolę „brudnopisu”. Archeolodzy przypuszczają, że artysta ćwiczył w ten sposób przed wykonane grawerunku na innym materiale: kości słoniowej, złocie czy drewnie. Jest też druga opcja. Płytka mogła być podpórką rzemieślnika, który grawerował na niej złoto lub inny metal. – To odkrycie jest wyjątkowe w archeologii Półwyspu [Iberyjskiego – przyp. red.]. Przybliża nas do wiedzy o pracy rzemieślników w Tartessos, która była do tej pory nam nieznana. Jednocześnie pozwala nam uzupełnić naszą wiedzę na temat ubiorów, broni czy nakryć głowy, ponieważ widoczne są detale – wyjaśnia kierowniczka badań Esther Rodríguez z CSIC. Znaki na tabliczce Najpierw naukowcy dostrzegli postaci. Ale na krawędzi płytki wyryte były symbole. Okazało się, że był to alfabet paleoiberyjski. Badaczom udało się zadokumentować sekwencję z 21 znaków. W sumie było ich zapewne 32, ale zabytek jest częściowo ułamany. W połowie I tysiąclecia p.n.e. na Półwyspie Iberyjskim stosowano kilka systemów zapisu. Ten odkryty w Casas del Turuñuelo należy do południowego alfabetu paleoiberyjskiego, który uważany jest za najstarszy w tym rejonie. Naukowcy uważają najczęściej, że do jego pow…

archeolodzy-odkryli-w-hiszpanii-tabliczke-ze-scenami-walk-i-zagadkowym-pismem-c373fcf.jpg
width: 1080
height: 720

Atak na imperium Hetytów. Niedawno odkryta 3300-letnia tabliczka opisuje inwazję na 4 miasta
type: item
date: 2024-03-13T09:34:06.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
subject: turcja
description: Archeolodzy w Turcji odnaleźli glinianą tabliczkę z pismem klinowym. Analiza wykazała, że opisuje inwazję obcego kraju lub plemienia na cztery hetyckie miasta.
encoded: W tym artykule: Gliniana tabliczka Hetytów Inwazja na cztery miasta Związki Hetytów z Hurytami Büklükale to tureckie miasto, które położone jest około 100 km od Ankary. W starożytności znajdowało się na terytorium tajemniczego imperium Hetytów. Był to lud pochodzenia indoeuropejskiego, który od ok. 2000 roku p.n.e. zamieszkiwał obszar Anatolii. Do dziś nie wiadomo jednak, skąd przybył. Przypuszcza się, że plemiona hetyckie wyruszyły z terenów położonych na północ od Kaukazu, a niektórzy uważają, że mogli przybyć przez cieśniny morza Marmara. Gliniana tabliczka Hetytów W Büklükale w trakcie ostatnich wykopalisk archeolodzy odnaleźli glinianą tabliczkę z pismem klinowym. Datowanie wykazało, że pochodziła sprzed ok. 3300 lat. Naukowcy przystąpili do odczytania tekstu, który został wyryty na przedmiocie. Okazało się, że jest to opis świętego rytuału, który został odprawiony przez hetyckiego króla. Niewielka tabliczka została odnaleziona przez Kimiyoshi Matsumurę, archeologa z Japońskiego Instytutu Archeologii Anatolijskiej (Japanese Institute of Anatolian Archaeology). Tłumaczeniem tekstu zajął się Mark Weeden, profesor języków starożytnego Bliskiego Wschodu z University College London. Uczony przekazał, że pierwsze sześć linijek na tabliczce zapisano w języku hetyckim. Inwazja na cztery miasta Początek notatki zawiera informację o tym, że prawdopodobnie Hetyci byli w trakcie wojny z innym państwem i byli atakowani. Tekst rozpoczyna się od tego, że cztery miasta, w tym stolica Hattusa, są oblężone. Pozostałe 64 wersy to modlitwa w języku huryckim, w którym autor prosi bogów o zwycięstwo. Autorzy badania uważają, że autorem tabliczki był sam hetycki król. Tysiące lat temu Hetyci stworzyli potężną cywilizację. Kim byli i dlaczego zaginął po niej słuch? Hetyci z powodzeniem konkurowali ze starożytnymi Egipcjanami, jak i z mezopotamską Babilonią. Jednak po kilkuset latach istnienia to królestwo się rozpadło. Słuch po nim zaginął aż do prz... Prof. Matsumura twierdzi zatem, …

atak-na-imperium-hetytow-niedawno-odkryta-3300-letnia-tabliczka-opisuje-inwazje-na-4-miasta-fot-japanese-institute-of-anatolian-archaeology-4621ecc.jpg
width: 1080
height: 675

Postaci ze średniowiecznych manuskryptów ożyły w nowej grze wideo. To zasługa Polaków
type: item
date: 2024-02-26T09:16:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: gry
subject: książki
subject: pismo
subject: religie
subject: średniowiecze
subject: Technologia
subject: Wolny czas
description: Średniowiecze bywa niesłusznie określane wiekami ciemnymi. Przeczą temu na przykład zdobienia ówczesnych manuskryptów pełne barw i humoru. Ożywili je właśnie Polacy.
encoded: W tym artykule: Ożywić średniowieczne „memy” z manuskryptów Gra Inkulinati – o co chodzi? Średniowiecze pełne niespodzianek W średniowieczu, jeszcze przed wynalezieniem druku, księgi powstawały bardzo długo. Spisywane lub przepisywane były ręcznie. Najczęściej były to dzieła religijne. Mimo że tematyka zdaje się być bardzo poważna, to na marginesach średniowieczni skrybowie malowali postaci i sceny, które mogą zaskoczyć, a nawet oburzyć. Ożywić średniowieczne „memy” z manuskryptów Zdobienia średniowiecznych ksiąg co prawda są piękne i zaskakujące, ale się nie ruszają. Postanowił to zmienić zespół polskich twórców gier. – 700 lat tworzenia i w końcu te dziwaczne dzieła sztuki ożyły w grze komputerowej. Pokazują, że średniowieczni ludzie również mieli swoje „memy”. Śmiali się z tych samych głupot, co my dzisiaj – tak opisują swoją grę – „Inkulinati” – jej twórcy. View oEmbed on the source website Odpowiada za nią niewielkie warszawskie studio Yaza Games. Jak przekonują twórcy produkcji, można w niej zobaczyć króliki z mieczami, psy z włóczniami, trąbki „wbite w tyłki”, ślimaki jedzące ludzi. I wiele więcej dziwacznych wyobrażeń zainspirowanych malunkami z marginesów średniowiecznych ksiąg. Historycy określają je iluminacjami. W studio, w którym powstała gra pracują nie tylko programiści. Na liście ekspertów znajduje się również mediewista, badacz historii kultury i popularyzator dziedzictwa, Łukasz Kozak. Gra Inkulinati – o co chodzi? Najnowsza produkcja Yaza Games – „Inkulinati” – jest turową grą strategiczną inspirowaną średniowiecznymi manuskryptami. – Narysuj swoją armię bestii i rozlej atrament wroga, pokonaj średniowieczne supergwiazdy i zbieraj profity, aby uwolnić ukryte moce – zachęcają jej twórcy. Każda z postaci, określana jako „bestia” posiada indywidualne umiejętności. – A gdy Bestie działają zgodnie, powstaje symfonia zniszczenia, śmierci, aż do dosłownej apokalipsy – czytamy w opisie gry. Jednak nie tylko bestie mogą siać spustoszenie i zniszczenie. Mog…

postaci-ze-sredniowiecznych-manuskryptow-ozyly-to-zasluga-polakow-7ca40aa.png
width: 1200
height: 630

To jedna z największych zagadek językowych. Osobliwy artefakt może pomóc ją wyjaśnić
type: item
date: 2024-02-20T14:55:26.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: hiszpania
subject: język
subject: pismo
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: Travel
description: Archeolodzy twierdzą, że starożytna ręka z brązu, na której widoczne są enigmatyczne inskrypcje, może być najstarszym przykładem pisma waskońskiego. Artefakt ma ok. 2000 lat.
encoded: W tym artykule: Tajemnicza ręka z brązu Klucz do odkrycia największej językowej tajemnicy Jedno słowo z inskrypcji jest pokrewne z językiem baskijskim Starożytny artefakt z brązu w kształcie ludzkiej dłoni został odkryty w 2021 roku. Archeolodzy odnaleźli go podczas wykopalisk na górze Irulegi w okolicy hiszpańskiej Pampeluny. Badacze ustalili, że zabytek pochodził sprzed 2000 lat i znajdował się na drzwiach jednego ze starożytnych domostw. Właśnie dlatego uznano wówczas, że był to rodzaj amuletu. Zwłaszcza że na powierzchni artefaktu znajdowały się tajemnicze inskrypcje. Tajemnicza ręka z brązu Ręka z brązu od kilku lat była przedmiotem badań. Zaledwie rok po odkryciu naukowcy zrozumieli, że mają do czynienia z czymś wyjątkowym. Stwierdzono wówczas, że amulet może pomóc w rozwiązaniu jednej z największych zagadek lingwistycznych Europy. Chodzi o pochodzenie języka baskijskiego, którego przynależność genetyczna nie została ustalona. Naukowcy uważali jednak, że z pewnością nie jest to język indoeuropejski. Zwykle uznaje się go za język izolowany. Istnieją jednak przypuszczenia, że jest on spokrewniony z językami kartwelskimi lub chamickimi, ale bywał również zaliczany do hipotetycznych rodzin językowych – waskońskiej czy dene-kaukaskiej. 20 lutego na łamach czasopisma „Antiquity” opublikowano artykuł poświęcony właśnie artefaktowi z Irulegi. Naukowcy stwierdzili w nim, że inskrypcja widoczna na powierzchni zabytku to w rzeczywistości napis w języku waskońskim, który używany był na dużym fragmencie zachodniej części Europy, zanim nie został wyparty przez języki indoeuropejskie. Klucz do odkrycia największej językowej tajemnicy – Stosunkowo niewiele przykładów pisma paleohiszpańskiego odnaleziono na terytoriach waskońskich, czyli dzisiejszej Nawarry. Przez lata prowadziło to do przypuszczeń, że Waskonowie byli społeczeństwem niepiśmiennym – napisali naukowcy z Uniwersytetu Kraju Basków w Bilbao. Waskonowie to lud, który w czasach przedrzymskich zamieszkiwał Półwysep Ib…

reka-z-brazu-d249d2e.png
width: 1583
height: 737

Badania pisma rongorongo. Ten tajemniczy artefakt może rzucić światło na historię kolonizacji
type: item
date: 2024-02-12T14:08:30.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: pismo
subject: polinezja
subject: tajemnice
subject: wyspa wielkanocna
description: Nowe badania wykazały, że tak zwane pismo rongorongo może być znacznie starsze, niż zakładano. Naukowcy uważają, że to dowód, który podważa dotychczasową wiedzę o europejskiej kolonizacji Wyspy Wielkanocnej.
encoded: W tym artykule: Nieodszyfrowane pismo rongorongo Pismo powstało nawet 200 lat przed przybyciem Europejczyków Najstarsza tabliczka wykonana jest z drewna, które nie występuje na wyspie Tajemnice Wyspy Wielkanocnej Rongorongo to rodzaj pisma używany do zapisu najprawdopodobniej języka rapanui, który używany jest na Wyspie Wielkanocnej. Uważa się, że jest to jedyny rdzenny system pisma na terenie całej Polinezji. Nie wiadomo jednak, kiedy powstał, a co więcej – wciąż pozostaje nierozszyfrowany. Do dziś zachowały się tylko 23 lub 24 artefakty, na których znajdują się zapisane słowa w rongorongo. Nieodszyfrowane pismo rongorongo W przeszłości uważano, że pismo mogło powstać dopiero w wyniku kontaktu z europejskimi kolonizatorami. Badania wykazały jednak, że ta hipoteza jest mało prawdopodobna. Niemniej pierwsi Europejczycy, którzy przypłynęli na Wyspę Wielkanocną na początku XVIII wieku, nie zauważyli, aby lokalna ludność używała rongorongo. Na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports” ukazały się właśnie badania na temat jednego z artefaktów zawierających pismo rongorongo. To drewniana tabliczka, na której znajdują się tajemnicze i charakterystyczne inskrypcje. Analiza, w której brali udział również polscy badacze, wykazała, że zabytek najprawdopodobniej pochodzi z XV wieku, czyli ok. 200 lat przed przybyciem na wyspę Europejczyków. Pismo powstało nawet 200 lat przed przybyciem Europejczyków – Wyniki naszych badań potwierdzają tezę, że rongorongo było oryginalnym pismem mieszkańców Wyspy Wielkanocnej, a nie powstało pod wpływem europejskich przybyszów, inspirowane europejskim pismem – powiedziała w rozmowie z Live Science Silvia Ferrara, główna autorka badania i badaczka języków na Uniwersytecie w Bolonii. Tajemnicza Wyspa Wielkanocna. Gdyby posągi umiały mówić – Te posągi chodziły – powiadają mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej. Archeolodzy wciąż próbują dociec, w jaki sposób. I czy ich historia jest opowieścią o katastrofie ekologicznej, czy pe... Naukowcy w artykule…

rongorongo-f7cf7b6.jpg
width: 524
height: 400

700 tys. dolarów za Wyzwanie Wezuwiusza. Trzech studentów odczytało fragment zwojów z Herkulanum
type: item
date: 2024-02-07T08:49:42.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: nauka
subject: pismo
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: Wolny czas
description: Sztuczna inteligencja pomogła młodym badaczom odczytać przysypane podczas erupcji Wezuwiusza w 79 roku n.e. zwoje papirusu, co wiązało się z wysoką pieniężną nagrodą. Papirusy pochodzą ze starożytnej biblioteki w mieście Herkulanum. Nareszcie poznajemy ich treść.
encoded: W tym artykule: Wezuwiusz zniszczył prawie wszystko, ale nie to miejsce Wyzwanie Wezuwiusza rozstrzygnięte Kto jest autorem zwojów z Herkulanum? Ta tragedia sprzed niemal 2 tysięcy lat do dziś rozpala wyobraźnię badaczy i zafascynowanych historią turystów. Mowa o wybuchu Wezuwiusza, do którego doszło 24 sierpnia 79 roku. Potężna erupcja doprowadziła do zniszczenia i zakopania pod warstwą popiołów między innymi Pompejów oraz Herkulanum. W obu miastach, a raczej tym, co z nich zostało, archeolodzy znaleźli zwłoki 1500 mieszkańców. Wezuwiusz zniszczył prawie wszystko, ale nie to miejsce Erupcja Wezuwiusza doprowadziła nie tylko do wielu śmierci, ale też zniszczenia miejskiej infrastruktury. Ucierpiała między innymi tzw. Willa Papirusów, w której skład wchodziła biblioteka. Według historyków należała najpewniej do teścia Juliusza Cezara. Do dziś Willa Papirusów to jedna z najcenniejszych, a zarazem najbardziej tajemniczych pamiątek po tragedii w Herkulanum. Po raz pierwszy na jej pozostałości natrafiono w XVIII wieku. Już wtedy robotnicy odkryli kilka poczerniałych, nieczytelnych zwojów. W kolejnych latach znajdowano następne. Do dziś wiadomo o ponad 1800 odnalezionych zwojach. Przez wieki ich treść pozostawała tajemnicą. Dopiero kilkanaście lat temu naukowcy zaproponowali prześwietlenie promieniowaniem rentgenowskim dwóch zwojów przechowywanych we Francuskiej Bibliotece Narodowej w Paryżu. Niestety, po spopieleniu litery stały się nieodróżnialne od papirusu. Z tego też powodu badaczom nie udało się rozszyfrować starożytnych tekstów. Dopiero w 2015 r. rozpoznali niektóre słowa po tym, jak zwiększyli kontrast, stosując bardziej zaawansowaną technikę obrazowania. Wyzwanie Wezuwiusza rozstrzygnięte W 2023 r. dalsze prace nad odczytaniem zwojów umożliwiła między innymi sztuczna inteligencja. Po to też zorganizowano Wyzwanie Wezuwiuisza, czyli konkurs dla zespołów naukowych specjalizujących się w tworzeniu i trenowaniu modeli uczenia maszynowego. Niemal rok później udało się…

prawie-2-tysiace-lat-po-wybuchu-wezuwiusza-udczytano-pierwsze-fragmenty-zwoju-z-herkulanum-0248b29.jpg
width: 960
height: 540

Prasa drukowana szybko nie zniknie. W tym kraju sprzedaż papierowych magazynów wzrosła
type: item
date: 2024-01-11T08:47:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: internet
subject: media
subject: pismo
subject: Wolny czas
description: Prasa drukowana umiera. Od tego trendu nie ma odwrotu. Czy na pewno? Na przykład w Australii sprzedaż magazynów drukowanych wzrosła o kilka procent w 2023 r. Jaka jest przyszłość tradycyjnych gazet?
encoded: W tym artykule: Czy druk jest martwy? Dlaczego drukowane media ciągle wzbudzają zainteresowanie? Czasopismo drukowane towarem luksusowym Dla ludzi na całym świecie podstawowym źródłem informacji stają się treści publikowane w internecie. Dostęp do nich jest szybszy i bywa bezpłatny (pomijając reklamy). Odbiorcy zaczęli oczekiwać nowych treści co godzinę, a nawet w czasie rzeczywistym, na bieżąco, do czego przyczyniły się media społecznościowe. Dostępność bezpłatnych lub znacznie tańszych treści cyfrowych zniechęca do zakupu pojedynczych gazet lub czasopism, nie wspominając o prenumeracie. Dlatego nakłady prasy drukowanej spadają. Czy druk jest martwy? – A jednak magazyny drukowane nie chcą umrzeć. Uznane periodyki, takie jak „New Yorker” i „Vogue”, uparcie trzymają się globalnego grona czytelników zarówno w formie drukowanej, jak i cyfrowej – zauważa dr Julian Novitz z Wydziału Mediów i Komunikacji na Politechnice w Swinburne w Australii na łamach portalu „The Conversation”. Pojawiają się również nowe tytuły. W 2021 roku w samych Stanach Zjednoczonych ukazały się 122 nowe magazyny drukowane. Jednak liczba ta jest mniejsza niż w poprzednich latach. Odzwierciedla to ogólnie kurczący się rynek mediów drukowanych. Są jednak wyjątki. Na przykład w Australii sprzedaż magazynów drukowanych wzrosła o 4,1 proc. w 2023 r. Drukowane magazyny przeżywały swoją świetność w XX wieku. Wiele z nich przeniosło się częściowo lub w całości do internetu. Rośnie liczba subskrypcji cyfrowych. – Rynek magazynów drukowanych nie rozkwita. Jednak nie zniknęły one tak szybko, jak przewidywano – zauważa dr Novitz. Dlaczego drukowane media ciągle wzbudzają zainteresowanie? Eksperci zwracają uwagę na to, że inaczej przyswajane są informacje z kartki papieru, a inaczej z ekranu. Zapewne w tym pierwszym przypadku mniejsza jest skłonność do rozproszenia uwagi, na przykład w postaci powiadomień lub nieprzepartej chęci włączenia innej aplikacji. Trochę większe zainteresowanie mediami drukowanymi może …

prasa-drukowana-szybko-nie-zniknie-w-tym-kraju-sprzedaz-drukowanych-magazynow-wzrosla-96a3a40.jpg
width: 1000
height: 667

Skanowanie 3D i sztuczna inteligencja. Pismo klinowe odszyfrowywane dzięki technologiom cyfrowym
type: item
date: 2023-11-21T17:00:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: bliski wschód
subject: mezopotamia
subject: pismo
subject: starożytność
subject: Wolny czas
description: Nawet trudne do odczytania teksty sprzed tysiącleci jest w stanie rozpoznać system działający w oparciu o sztuczną inteligencję. Kluczowe było jednak zastosowanie skanowania 3D. Pismo klinowe stosowane na Bliskim Wschodzie jest wielowymiarowe.
encoded: W tym artykule: Tabliczki klinowe – biblioteka Bliskiego Wschodu Pismo klinowe jest wielowymiarowe Sztuczna inteligencja kontra tabliczki W ostatnim czasie coraz częściej możliwości sztucznej inteligencji wykorzystywane są również przez badaczy dawnych cywilizacji. Ogromne możliwości obliczeniowe komputerów umożliwiają przetwarzanie danych na niespotykaną do tej pory skalę. Tabliczki klinowe – biblioteka Bliskiego Wschodu W czasie wykopalisk na terenie Syrii, Jordanii, Iraku czy innych krajów w tym rejonie archeolodzy wydobyli olbrzymią liczbę starożytnych „ksiąg”. Kilka tysięcy lat temu nie znano tam papieru, ani papirusu w przeciwieństwie do starożytnego Egiptu. Pisano na niewielkich glinianych tabliczkach. Znaki odciskano za pomocą rylca. Stąd wzięła się nazwa stosowanego systemu zapisu – klinowe. Szacuje się, że znanych tabliczek jest nawet milion. Wiele z nich do tej pory nie zostało odczytanych. Ale nie z tego powodu, że nie jest to możliwe. Po prostu ekspertów władających różnymi starożytnymi językami, które zapisywano pismem klinowym, jest stosunkowo niewielu. I w tym miejscu wkracza do pomocy sztuczna inteligencja. Zespół ekspertów z Uniwersytet Marcina Lutra w Halle i Wittenberdze (MLU), Uniwersytetu Jana Gutenberga w Moguncji i Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Moguncji w Niemczech zaprezentował swoje propozycje dotyczące wykorzystania technologii cyfrowych na konferencji „Graphics and Cultural Heritage Conference” we Włoszech. – Można na nich (tabliczkach – przyp. red.) znaleźć wszystko: od list zakupów po orzeczenia sądowe. Tabliczki dają wgląd w przeszłość ludzkości sprzed kilku tysiącleci. Są one jednak mocno zniszczone i przez to trudne do rozszyfrowania nawet dla wprawnych oczu – mówi jeden z autorów metody, Hubert Mara z MLU. Pismo klinowe jest wielowymiarowe Naukowcy zwrócili uwagę na to, że pismo klinowe jest wielowymiarowe. By je odczytać, należy ustawić je pod odpowiednim kątem. Dlatego wykorzystali skanowanie trójwymiarowe (3D) sprzężone z oprog…

skanowanie-3d-i-sztuczna-inteligencja-pismo-klinowe-odszyfrowywane-dzieki-technologiom-cyfrowym-d553111.jpg
width: 700
height: 467

Archeolodzy odnaleźli ślady zupełnie nowego języka. Przełomowe odkrycie w Turcji
type: item
date: 2023-09-22T11:59:49.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: język
subject: języki obce
subject: odkrycia
subject: pismo
subject: turcja
subject: Wolny czas
description: Badacze prowadzili wykopaliska w dawnej stolicy imperium hetyckiego, Hattusie. Dokonali tam niesamowitego odkrycia. Archeolodzy odnaleźli tabliczkę z pismem klinowym, którą zapisano w nieznanym wcześniej języku.
encoded: W tym artykule: W dawnej stolicy Hetytów odkryto nowy język Analiza tabliczki klinowej z opisem rytualnej modlitwy Język hetycki jest najstarszym językiem indoeuropejskim Hattusa to starożytne miasto i stolica imperium hetyckiego. Została założona przed 2000 r. p.n.e. W czasach swojej świetności było to jedno z potężniejszych miast basenu Morza Śródziemnego. Dziś świadectwem dawnej potęgi są tylko ruiny. A dokładnej – stanowisko archeologiczne, które położone jest w dystrykcie Boğazkale, w odległości ok. 140 km od stolicy Turcji, Ankary. W dawnej stolicy Hetytów odkryto nowy język Najwcześniejsze informacje – i przez długi czas jedyne – o Hattusie pojawiały się w Biblii. Właśnie dlatego wielu naukowców wątpiło w istnienie miasta. Również dlatego, że o Hetytach archeolodzy dowiedzieli się dopiero w XIX wieku. Późniejsze wykopaliska rzuciły światło na to wielkie imperium. Badacze odnaleźli szereg zabytków i artefaktów, które potwierdziły istnienie Hattusy. Co więcej, odkryto tu ok. 30 000 glinianych tabliczek zapisanych pismem klinowym. To swoiste kroniki, które dostarczyły naukowcom cennej wiedzy dotyczącej historii, kultury, gospodarki i wierzeń starożytnych Hetytów. A także państw, z którymi sąsiadowali. Hetyci na tabliczkach zapisywali traktaty i dekrety państwowe, modlitwy, legendy i opisy rytuałów. Pisano je w języku, który odczytano dopiero około 100 lat temu. Teraz archeolodzy z Julius-Maximilians-Universität Würzburg postanowili dokonać kolejnych wykopalisk w Hattusie. Ich badania przyniosły niesamowite znalezisko. Badacze twierdzą, że odkryli zupełnie nowy język indoeuropejski. Analiza tabliczki klinowej z opisem rytualnej modlitwy Naukowcy analizowali jedną z tabliczek, którą zapisano w języku hetyckim. Był to tekst rytualny, który zawierał m.in. słowa modlitwy. W pewnym momencie jednak badacze zidentyfikowali zdania napisane w nieznanym wcześniej języku. – Hetycki tekst rytualny odnosi się do języka krainy Kalašma. Jest to obszar na północno-zachodnim krań…

hattusa-e0bc201.jpg
width: 4026
height: 2605

Naukowcy odszyfrowali nieznany system pisma. „Przełomowe odkrycie”
type: item
date: 2023-07-14T14:48:13.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: Edukacja
subject: historia
subject: język
subject: pismo
subject: plemiona
description: Zespół naukowców z Uniwersytetu w Kolonii odszyfrował system pisma, który używany był w państwie Kuszanów. To starożytne imperium, które zajmowało terytorium północnych Indii i Azji centralnej.
encoded: W tym artykule: Naukowcy rozszyfrowali kolejny nieodczytany język Język Kuszanów nie był podobny do żadnego języka w regionie Kim byli Kuszanowie? Inskrypcje i starożytne teksty dawnych cywilizacji stanowią niezwykłe źródło wiedzy o ich kulturze i historii. Problem polega na tym, że wciąż nie wszystkie systemy pisma zostały odczytane. Starożytne języki mogą ujawnić wiele tajemnic, dlatego naukowcy od lat próbują znaleźć sposób, aby choćby część z nich rozszyfrować. Naukowcy rozszyfrowali kolejny nieodczytany język Zaledwie kilka miesięcy wcześniej izraelscy uczeni opracowali model AI, który potrafi przetłumaczyć starożytne pismo akadyjskie na język angielski. Używane było w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. System pisma zapisywano sumeryjskim pismem klinowym, czyli jedną z najstarszych na świecie odmian przedstawienia języka mówionego. Teraz swoją cegiełkę do badań nad dawnymi językami dołożyli naukowcy z wydziału lingwistyki niemieckiego Uniwersytetu Kolonii. Badacze rozpoczęli prace nad systemem pisma należącym do starożytnego państwa Kuszanów, jednego z najbardziej wpływowych imperiów w historii Azji Środkowej. Uczeni od lat próbowali rozszyfrować ich język. W końcu się to udało. „Tabliczka przekleństwa”. Archeolodzy twierdzą, że znaleźli najstarszy hebrajski tekst, który wspomina Boga Tabliczka, którą odnaleziono w okolicy góry Ebal pochodziła z 1200 r. p.n.e. W marcu naukowcy stwierdzili, że odkrycie dowodzi, że Izraelici potrafili pisać w języku hebrajskim już w czasa... Svenja Bonmann, Jakob Halfmann i Natalie Korobzow od kilku lat badali fotografie inskrypcji, które w przeszłości odnaleziono w jaskiniach. A także znaki na misach, glinianych garnkach i innych artefaktach, które pochodziły z kilku różnych krajów Azji Środkowej i były identyfikowane z Kuszanami. Na podstawie długotrwałych badań i analiz udało im się odczytać ok. 60% wszystkich znaków. Język Kuszanów nie był podobny do żadnego języka w regionie Naukowcy…

inskrypcje-kuszanow-03ea527.jpg
width: 600
height: 600

Czy runiczny alfabet wikingów służył do tworzenia szyfrów? Na to wskazują nowe odkrycia kryptologów
type: item
date: 2023-07-11T08:12:06.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: historia
subject: pismo
subject: skandynawia
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Historyk z Uniwersytetu Lotaryngii w Nancy przekonuje, że liczące półtora tysiąca lat obiekty znalezione w Norwegii i Szwecji wykazują wyraźne ślady szyfrowania informacji. Dokonano tego za pomocą symboli runicznych – alfabetu używanego później przez wikingów.
encoded: W tym artykule: Alfabet runiczny Zaszyfrowane kamienie runiczne Kryptografia we wczesnym średniowieczu Średniowieczni Skandynawowie mogli pisać zaszyfrowane wiadomości w runach już kilka wieków wcześniej niż do tej pory sądzono. Alfabet runiczny, inaczej Futhark, to germański system piśmienniczy, który według Skandynawów miał pochodzić od samego Odyna. Był rozpowszechniony w północnej Europie, lecz wraz z chrystianizacją był wypierany przez alfabet łaciński. Najdłużej przetrwał właśnie w Skandynawii. Alfabet runiczny Co ciekawe, każda runa może reprezentować zarówno dźwięk, jak i słowo. Na przykład we wczesnym systemie runicznym, zwanym Starszym Futharkiem, runa odpowiadająca literze S oznacza również „słońce”. Na ogół możliwe jest tłumaczenie run na języki nowożytne. Ale od dawna wiemy też, że w okresie wikingów, począwszy od około 800 r. n.e., runy służyły czasami do szyfrowania informacji. Taki zaszyfrowany tekst runiczny jest niemożliwy do odczytania bez odpowiedniego klucza. Wikingowie wyprzedzili Kolumba. Byli w Ameryce dokładnie tysiąc lat temu Wikingowie są znani z tego, że organizowali dalekie wyprawy morskie o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym. Kiedy dotarli do Ameryki? Jednym z najbardziej znanych przykładów tego typu szyfrów jest kamień runiczny Rök w Szwecji, który został wzniesiony pod koniec lat 800. Zawiera on długi, zaszyfrowany tekst runiczny. Nikt nie był w stanie go przekonująco rozszyfrować. Zaszyfrowane kamienie runiczne Teraz historyk Sebastian Zimmermann z Uniwersytetu Lotaryngii w Nancy we Francji sugeruje, że praktyki szyfrowania zaczęły się znacznie wcześniej, niż do tej pory sądziliśmy. Przeprowadził przegląd przedmiotów i dokumentów z runami, w tym broni i biżuterii, datowanych od I do VII wieku. Zimmermann zaprezentował swoje odkrycia w trakcie odbywającej się w Monachium konferencji HistoCrypt 2023. Jednym z zaprezentowanych przez niego przedmiotów, na których miałyby znajdować się szyfry runiczne, jest kamień z Hogganvi…

czy-runiczny-alfabet-wikingow-sluzyl-do-tworzenia-szyfrow-na-to-wskazuja-nowe-odkrycia-kryptologow-fot-unknown-creative-commons-688295d.jpg
width: 900
height: 601

Sztuczna inteligencja pomogła rozszyfrować tabliczki z pismem klinowym sprzed 5 tysięcy lat
type: item
date: 2023-06-23T11:16:22.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Technologia
subject: archeologia
subject: historia
subject: pismo
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
description: Przełomowy system sztucznej inteligencji pozwala odczytywać tabliczki z pismem klinowym w przeciągu sekund. Model stworzony przez archeologów i specjalistów od uczenia maszynowego ma szanse zrewolucjonizować badania nad najstarszym pismem, jakie stworzyła ludzkość.
encoded: W tym artykule: Tabliczki klinowe: rewolucyjna technologia Pismo klinowe czeka na odcyfrowanie AI z pomocą badaczom starożytności Czy sztuczna inteligencja może uczynić starożytne języki bardziej przystępnymi? Naukowcy są zdania, że tak. Opracowali model uczenia maszynowego, który przekłada język akadyjski na angielski. Tym samym pozwala szybko i stosunkowo skutecznie odczytywać pismo klinowe z tabliczek gromadzonych przez archeologów w ciągu ostatnich dwustu lat. Tabliczki klinowe: rewolucyjna technologia Pismo klinowe było jednym z pierwszych przełomowych wynalazków w historii ludzkości. Wymyślili je Sumerowie ponad 3 tysiące lat przed naszą erą. Znaki pisma były odciskane w mokrej glinie z pomocą rylców zrobionych z trzcinowych łodyg. W zależności od nachylenia rylca i nacisku, w glinie pozostawały różnego rodzaju ślady w postaci klinów. Jeśli chciano, by zapis był trwały, tabliczki wypalano. Ta innowacja okazała się z naszego punktu widzenia przełomowa. Gliniane tabliczki mające 5 tysięcy lat przetrwały do naszych czasów. Wraz z nimi zaś – starożytne języki, takie jak akadyjski. Język ten używany był w Mezopotamii między III a I tysiącleciem p.n.e. Nazwa pochodzi od tajemniczego miasta Akad. Tajemniczego, bo tej stolicy imperium akadyjskiego, założonej przez jego twórcę Sargona, do dziś nie udało się odnaleźć. Uważa się, że język akadyjski był kiedyś w Mezopotamii lingua franca. Pismo klinowe czeka na odcyfrowanie Tabliczek klinowych używali Akadyjczycy, Babilończycy, Asyryjczycy czy Hetyci. Przekształcali oni używane znaki, dostosowując je do własnego języka. Pismo klinowe początkowo było systemem obrazkowym – piktogramy odpowiadały rzeczom, zwierzętom, roślinom. W ciągu tysiącleci jednak kolejni użytkownicy zmieniali je tak, by dopasować je do swoich potrzeb. Piktogramy upraszczały się, w piśmie pojawiało się coraz więcej znaków fonetycznych pochodzących z konkretnych języków. Powstawało coraz więcej jego odmian. Odkryto najstarsze zapisane zdanie na świecie. …

sztuczna-inteligencja-pomogla-rozszyfrowac-tabliczki-z-pismem-klinowym-sprzed-5-tysiecy-lat-fot-sepia-times-universal-images-group-via-getty-images-a4beba6.jpg
width: 1024
height: 927

Inskrypcja zapisana cyrylicą sprzed 1100 lat. To prawdopodobnie najstarszy przykład użycia tego pisma
type: item
date: 2023-05-23T06:52:12.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: bułgaria
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: Społeczeństwo
description: Archeolodzy odnaleźli w Bułgarii fragment średniowiecznego napierśnika. Znajdują się na nim inskrypcje zapisane cyrylicą. Badacze uważają, że to najstarsze w historii użycie tego pisma alfabetycznego.
encoded: W tym artykule: Cyrylica powstała w X wieku w Bułgarii Amulet może mieć nawet 1100 lat Inskrypcja pochodzi z czasów Symeona I Cyrylica to rodzaj pisma, którego używają kraje wschodnio- i południowosłowiańskie. Alfabet w swojej klasycznej i zmodyfikowanej formie obowiązuje m.in. w Ukrainie, Bułgarii, Serbii, Macedonii Północnej, Białorusi, Kazachstanie i Rosji. Za twórców cyrylicy uważa się jednego z uczniów dwóch bizantyjskich misjonarzy, Cyryla i Metodego. Prawdopodobnie mógł być to Klemens z Ochrydy lub Konstantyn Presławski. Cyrylica powstała w X wieku w Bułgarii Do tej pory za najstarszy artefakt, na którym zidentyfikowano to pismo, uważano dobrudżańską inskrypcję cara Piotra. Spisano ją w 943 roku w Bułgarii. dlatego uważa się, że to właśnie w tym kraju wynaleziono cyrylicę. Stamtąd do XII wieku alfabet ten rozprzestrzenił się na tereny Serbii i Rusi Kijowskiej. Okazuje się jednak, że pismo to może być jeszcze starsze, niż sądzono. Archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach twierdzy w Bułgarii, niedaleko greckiej granicy. Ponieważ badania są w trakcie, naukowcy nie zdradzili dokładnej lokalizacji stanowiska, aby nie sprowadzić w to miejsce poszukiwaczy skarbów. Tym bardziej, że uczeni natrafili na odkrycie, które może rzucić nowe światło na historię wynalezienia cyrylicy. Odkryto bowiem średniowieczny fragment napierśnika, na którym znajdują się słowa zapisane tym pismem alfabetycznym. Amulet może mieć nawet 1100 lat Wstępna analiza wykazała, że zabytek może mieć ok. 1100 lat. Oznacza to, że napis ten może być jeszcze starszy, niż inskrypcja cara Piotra z 943 roku. Badacze przekazali, że na napierśniku wyryto imiona dwóch mężczyzn – Pavel i Dimitar. – Tekst został spisany na ołowianej płytce noszonej na piersi – mówi Ivailo Kanev, archeolog z bułgarskiego Muzeum Narodowego, który jest kierownikiem wykopalisk. Napierśnik to element zbroi, który miał chronić przednią część tułowia. Wykonywano GO z pojedynczego kawałka kutej, profilowanej blachy, a czasem łączon…

napiersnik-z-bulgarii-c4fe574.webp
width: 970
height: 546

Model AI potrafi przetłumaczyć starożytne pismo klinowe. To przełom w badaniach dawnych cywilizacji?
type: item
date: 2023-05-05T14:27:58.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: Edukacja
subject: inteligencja
subject: komputery
subject: Kultura
subject: pismo
subject: wymarła kultura
description: Naukowcy z dwóch izraelskich uniwersytetów stworzyli model sztucznej inteligencji, która potrafi tłumaczyć starożytne pismo akadyjskie na język angielski. Czy to przełom w rozszyfrowywaniu wciąż nieodczytanych języków?
encoded: W tym artykule: Sztuczna inteligencja w nauce Nowy model AI może tłumaczyć pismo klinowe na angielski AI może pomóc w badaniach nad starożytnymi kulturami Starożytne teksty to jedno z najcenniejszych źródeł wiedzy o pradawnych kulturach. Słowo pisane jest mniej podatne na manipulację i zniekształcenia niż przekazy ustne. Nie zawsze jednak chodzi o prawdziwość treści. Wszak mitologie lub legendy z dzisiejszego punktu widzenia niewiele mają wspólnego z nauką. Chodzi jednak o kontekst kulturowy, który umożliwia poznanie obyczajów, wierzeń i tradycji dawnych ludów i społeczności. Sztuczna inteligencja w nauce Problem polega na tym, że wiele systemów pisma, które pochodzą z różnych części świata, wciąż nie zostało odczytanych. Właśnie dlatego cały czas nie mamy wielu informacji o poszczególnych cywilizacjach, a niektóre niemalże odchodzą w zapomnienie. Naukowcom nadal nie udało się odszyfrować m.in. pisma cywilizacji Doliny Indusu, pisma protoelamickiego lub linearnego A oraz dysku z Fajstos. Jednak wraz z rozwojem sztucznej inteligencji naukowcy uzyskują zupełnie nowe możliwości. Modele AI wykorzystywane są już w diagnozowaniu chorób, robotyce, a nawet identyfikacji zaginionych dzieł sztuki lub poszukiwaniu życia pozaziemskiego. Sztuczna inteligencja staje się jednym z podstawowych i najważniejszych narzędzi badawczych. Dlatego uczeni z dwóch izraelskich uniwersytetów postanowili wykorzystać ją w tłumaczeniach starożytnego pisma klinowego. Nowy model AI może tłumaczyć pismo klinowe na angielski Badacze z Uniwersytetu w Tel Awiwie i Uniwersytetu Ariel stworzyli program, który potrafi przetłumaczyć trudny do rozszyfrowania pisany język akadyjski. Należy do grupy języków semickich i używany był w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Zapisywany był sumeryjskim pismem klinowym, czyli jedną z najstarszych na świecie odmian pisma. AI, którą opracowali izraelscy uczeni, umożliwia tworzenie niezwykle dokładnych przekładów ze znaków logogra…

pismo-klinowe-9777438.jpg
width: 2354
height: 1200

W Europie odkryto niezwykle rzadką arabską inskrypcję. Pochodzi z okresu średniowiecza
type: item
date: 2023-05-05T08:31:14.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: arabowie
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: malta
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
description: Archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska na Malcie, odnaleźli fragment wapiennej steli, na której znajdowała się arabska inskrypcja. Odkrycie rzuca światło na historię wyspy, gdy zamieszkiwali ją w większości muzułmanie.
encoded: W tym artykule: Badacze odnaleźli bardzo rzadką arabską inskrypcję Napis zapisano pismem kufickim Muzułmańska historia Malty W regionie Fgura na południowym-wschodzie Malty archeolodzy prowadzili wykopaliska w miejscu, w którym wkrótce ma zostać wybudowany budynek mieszkalny. Podczas prac badacze natknęli się na pozostałości średniowiecznych budynków, a także narzędzia i inne artefakty. Badacze odnaleźli bardzo rzadką arabską inskrypcję Wśród gruzów i ruin badacze odnaleźli coś jeszcze. Kawałek dawnej studni, na którym wyryto arabską inskrypcję. Przedstawiciele maltańskiego instytutu Superintendence for Cultural Heritage, który zajmuje się dziedzictwem narodowym wyspy, przekazali, że to niezwykle rzadkie i znaczące odkrycie. Archeolodzy odkryli wyryty napis we wnętrzu średniowiecznej studni. Znajdowała się w miejscu nieopodal skrzyżowania trzech ulic: Triq id-Dejma, Triq il-Karmnu i Triq Xemx u Qamar. Napis był częścią prawdopodobnie wapiennej steli. Został zapisany pismem kufickim, co jest najstarszą formą kaligrafii arabskiej. Napis zapisano pismem kufickim Pismo kufickie wywodzi się z Mezopotamii, a nazwa pochodzi od irackiego miasta Kufa, które znajduje się ok. 170 km na południe od Bagdadu. Charakteryzowało się kątami prostymi, a stosowano je w najstarszych wersjach Koranu, świętej księgi muzułmanów. Ze względu na wygląd i charakter pisma, inskrypcje często zdobiły m.in. ściany meczetów lub innych arabskich budynków. Na steli naukowcy zauważyli również kilka znaków, których nie udało się jeszcze zidentyfikować. Badacze twierdzą jednak, że są to raczej zwykłe symbole, ponieważ nie pasują do żadnego znanego pisma. Autorzy podkreślają, że odnaleziony artefakt jest bardzo podobny do innych stel, które odnaleziono na terenie dawnego cmentarzyska w Mdinie. To dawna stolica Malty i miasto położone w środkowej części wyspy. Najstarsza inskrypcja odkryta przez archeologów w Jerozolimie. To obelga wobec gubernatora Człowiek, który napisał te słowa, musiał naprawdę nienaw…

pismo-kufickie-7b3cc7f.webp
width: 1199
height: 800