Kiedy Haaland strzela gola, całe miasto dosłownie się trzęsie. Sejsmografy odnotowały anomalię
Emocje podczas piłkarskich Mistrzostw Świata potrafią sięgnąć zenitu. Zazwyczaj mierzymy je w decybelach lub tętnie kibiców, ale w przypadku reprezentacji Norwegii konieczne okazało się użycie... aparatury geologicznej. Naukowcy udowodnili właśnie, że radość ze zdobytej bramki ma potężną siłę fizyczną.
Reprezentacja Norwegii podeszła do tegorocznego Mundialu z niesłychaną dbałością o każdy szczegół. Skandynawowie postanowili niczego nie zostawiać przypadkowi – do tego stopnia, że przywieźli na turniej do Ameryki Północnej własne zapasy jedzenia (np. 300 kg świeżego łososia). Wszystko po to, by zminimalizować ryzyko problemów żołądkowych u swoich gwiazd w obcym klimacie. I choć piłkarze na zgrupowaniu mają zapewniony absolutny spokój, ich rodacy przed telewizorami generują w ojczyźnie prawdziwe trzęsienia ziemi. I to dosłownie. Wykresy, które skaczą z radości Mecze turniejowe, ze względu na strefę czasową, odbywają się dla Europejczyków późnym wieczorem lub w nocy. Znakomicie pokazały to starcia Norwegów. Już podczas ich pierwszego spotkania z Irakiem (17 czerwca) badacze zaobserwowali intrygujące anomalie geologiczne. Wyraźny wstrząs w norweskim Bergen zarejestrowano w momencie, gdy Erling Haaland umieścił piłkę w siatce. Jeszcze potężniejsze sygnały aparatura odebrała kilka dni później, w nocy z 22 na 23 czerwca, kiedy to Skandynawowie stoczyli zacięty, ostatecznie wygrany 3:2 bój z reprezentacją Senegalu. Każda ze zdobytych bramek idealnie pokrywała się z ostrymi skokami na monitorach badaczy. Jak kibice wprawiają ziemię w drżenie? Urządzenie, które nagrało piłkarskie emocje piłkarskie emocje, to ultraczuły sejsmograf umieszczony w podziemiach budynku Wydziału Nauk Ścisłych w samym centrum Bergen. Ten precyzyjny instrument potrafi odnotować drgania gruntu z dokładnością do jednej milionowej milimetra. Choć na co dzień nasłuchuje on naturalnych ruchów płyt tektonicznych, okazał się doskonałym detektorem ludzkiej euforii. Zjawisko, z którym mamy tu do czynienia, to tzw. antropogeniczny szum sejsmiczny. Jak powstaje? Kiedy tysiące kibiców zgromadzonych w pubach, strefach kibica i prywatnych mieszkaniach w Bergen podskakuje z radości w tym samym ułamku sekundy, wytwarzają ogromną energię mechaniczną. Ta fala uderzeniowa przenosi się przez fundamenty budynków prosto w głąb skorupy ziemskiej. Dodatkowo działa tu czynnik akustyczny – zsynchronizowany, potężny okrzyk tysięcy gardeł sprzęga się z otoczeniem, wprawiając grunt w dodatkowe wibracje. Profesorowie Mathilde Sørensen i Lars Ottemöller z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu w Bergen, nie kryli swojego entuzjazmu. Jak sami przyznają, te niezwykłe zapisy sejsmiczne to ostateczny dowód na to, że Bergen jest pulsującym, wibrującym miastem z ogromnymi pokładami energii. Dopóki reprezentacja Norwegii będzie trafiać do siatki, geolodzy mogą spodziewać się kolejnych niegroźnych trzęsień ziemi. My, w Polsce, nie mamy na „szczęście” tego problemu. Źródło: University of Bergen, Reuters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Historia mistrzostw świata w piłce nożnej sięga niemal 100 lat. Oto najważniejsze fakty i ciekawostki o mundialu
Historia mistrzostw świata w piłce nożnej liczy już niemal sto lat. Pierwszy gwizdek mundialu rozbrzmiał w 1930 roku w Urugwaju – kraju, który był zarówno gospodarzem, jak i pierwszym triumfatorem turnieju.
W tym artykule: Kiedy odbyły się pierwsze mistrzostwa świata w piłce nożnej? Gospodarze mistrzostw świata w piłce nożnej Kto zdobył najwięcej tytułów mistrza świata w piłce nożnej? Mistrzowie świata w piłce nożnej – lista Polacy na mistrzostwach świata w piłce nożnej Występy Polaków na mistrzostwach świata w piłce nożnej Ciekawostki o mundialu Piłka nożna to bezapelacyjnie najpopularniejszy sport na Ziemi. Trudno o drugą tak chętnie uprawianą i oglądaną dyscyplinę w skali światowej. Wielkim świętem futbolu jest oczywiście mundial, czyli organizowany co cztery lata turniej wyłaniający piłkarskiego mistrza globu. Więcej o mistrzostwach w dalszej części artykułu. Kiedy odbyły się pierwsze mistrzostwa świata w piłce nożnej? Historia mistrzostw świata w piłce nożnej sięga roku 1930. Organizatorem i zwycięzcą pierwszego mundialu był Urugwaj, który w tamtych czasach nie miał sobie równych. Zanim urugwajscy piłkarze sięgnęli po tytuł mistrzów świata przed własną publicznością, w 1924 w Paryżu i 1928 w Amsterdamie triumfowali na igrzyskach olimpijskich. Co ciekawe, były to dwa pierwsze i jak do tej pory jedyne złote medale olimpijskie dla Urugwaju w historii. W rozgrywanych w Montevideo (stolica i największe miasto Urugwaju) mistrzostwach świata udział wzięło zaledwie 13 ekip – siedem z Ameryki Południowej, cztery z Europy i dwie z Ameryki Północnej – podzielonych na cztery grupy. Zwycięzcy każdej z nich przechodzili do fazy pucharowej. W finale turnieju, po półfinałowych zwycięstwach, gospodarze zmierzyli się z Argentyńczykami, których pokonali 4:2. Urugwajski czempionat był jedynym w niemal stuletniej historii mundialu, którego nie poprzedziły eliminacje. Gospodarze mistrzostw świata w piłce nożnej 1930 – Urugwaj 1934 – Włochy 1938 – Francja 1950 – Brazylia 1954 – Szwajcaria 1958 – Szwecja 1962 – Chile 1966 – Anglia 1970 – Meksyk 1974 – RFN 1978 – Argentyna 1982 – Hiszpania 1986 – Meksyk 1990 – Włochy 1994 – USA 1998 – Francja 2002 – Japonia/Korea Południowa 2006 – Niemcy 2010 – RPA 2014 – Brazylia 2018 – Rosja 2022 – Katar 2026 – Meksyk/USA/Kanada W 1942 i 1946 roku turniej finałowy nie odbył się ze względu na II wojnę światową. Kto zdobył najwięcej tytułów mistrza świata w piłce nożnej? Najbardziej utytułowaną reprezentacją w historii mistrzostw świata jest Brazylia. Canarinhos aż pięciokrotnie sięgali po najcenniejsze trofeum globu. Pierwszą wygraną odnotowali w 1958 roku, gdy turniej odbywał się w Szwecji. Cztery lata później z powodzeniem obronili tytuł mistrzowski, po finale z Czechosłowacją. Po nieco słabszych mistrzostwach w Anglii w 1966 r., ponownie zwyciężyli w 1970. Kolejny sukces odnieśli na mundialu w Stanach Zjednoczonych w 1994 r., a po raz ostatni Puchar Świata wznieśli w geście triumfu ponad dwie dekady temu. Na dodatek w swoim dorobku mają dwa srebrne medale z 1950 i 1998 roku. Czterokrotnie zwycięzcami mundialu zostawali Niemcy i Włosi. Kolejni w klasyfikacji, z trzema tytułami na koncie, są Argentyńczycy, czyli aktualni mistrzowie świata. Dwukrotnie Puchar Świata zdobywali Francuzi i Urugwajczycy, a po razie – Anglicy i Hiszpanie. Mistrzowie świata w piłce nożnej – lista 1930 – Urugwaj 1934 – Włochy 1938 – Włochy 1950 – Urugwaj 1954 – RFN 1958 – Brazylia 1962 – Brazylia 1966 – Anglia 1970 – Brazylia 1974 – RFN 1978 – Argentyna 1982 – Włochy 1986 – Argentyna 1990 – RFN 1994 – Brazylia 1998 – Francja 2002 – Brazylia 2006 – Włochy 2010 – Hiszpania 2014 – Niemcy 2018 – Francja 2022 – Argentyna Polacy na mistrzostwach świata w piłce nożnej Reprezentacja Polski dziewięciokrotnie uczestniczyła w piłkarskich mistrzostwach świata. Biało-Czerwoni na mundialu debiutowali w 1938 roku we Francji, dochodząc do 1/8 finału. Na kolejny występ polskich piłkarzy musieliśmy czekać niemal 40 lat. W 1974 r. pod wodzą legendarnego Kazimierza Górskiego Polacy sięgnęli po brązowe medale, pokonując w meczu o trzecie miejsce utytułowanych Brazylijczyków 1:0. Zwycięskiego gola strzelił Grzegorz Lato, najlepszy zawodnik turnieju w RFN. Po raz drugi polska reprezentacja znalazła się w czołowej trójce mundialu w 1982 roku. Po półfinałowej porażce z Włochami, późniejszymi mistrzami świata, „Orły” w „finale pocieszenia” okazały się lepsze od Francuzów. Cztery lata później podopieczni Antoniego Piechniczka dotarli do 1/8 finału, gdzie ulegli 0:4 Brazylii. W 2002 roku Polacy powrócili na mundial po 16 latach przerwy bez większych sukcesów, kończąc rywalizację na fazie grupowej. W 2006 i 2018 r. Biało-Czerowni także nie wyszli z grupy. Podczas ostatniego mundialu w Katarze polska ekipa awansowała do 1/8 finału. Największe stadiony na świecie. Wśród nich słynne Wembley oraz Camp Nou Największe stadiony na świecie, wbrew pozorom, nie znajdują się w Europie. Co więcej, większość z nich nie jest przeznaczona do rozgrywania meczów piłki nożnej. Niektóre zachwycają wie... Występy Polaków na mistrzostwach świata w piłce nożnej 1930 – nie brali udziału 1934 – nie brali udziału 1938 – 1/8 finału 1950 – nie brali udziału 1954 – nie brali udziału 1958 – nie brali udziału 1962 – nie brali udziału 1966 – nie brali udziału 1970 – nie brali udziału 1974 – 3. miejsce 1978 – druga runda fazy grupwej 1982 – 3. miejsce 1986 – 1/8 finału 1990 – nie brali udziału 1994 – nie brali udziału 1998 – nie brali udziału 2002 – faza grupowa 2006 – faza grupowa 2010 – nie brali udziału 2014 – nie brali udziału 2018 – faza grupowa 2022 – 1/8 finału 2026 – nie bierze udziału Ciekawostki o mundialu Brazylia to jedyny kraj, który uczestniczył we wszystkich do tej pory rozegranych mistrzostwach świata. Podczas ostatniego mundialu w Katarze Canarinhos wystąpili po raz 22. Ośmiokrotnie o losach finału mistrzostw świata decydowała dogrywka. W finale mundialu nigdy nie wystąpiła reprezentacja z Azji, Australii, Afryki i Ameryki Północnej. Pelé to najbardziej utytułowany piłkarz w historii mundialu. Słynny Brazylijczyk, który zmarł pod koniec 2022 roku, trzykrotnie zostawał mistrzem świata. Najwięcej bramek na mundialu strzelił Niemiec Miroslav Klose z dorobkiem 16 goli. Drugie miejsce w klasyfikacji wszech czasów zajmuje Portugalczyk Cristiano Rolando (15), a podium uzupełnia inny utytułowany reprezentant Niemiec, Gerd Müller (14). Najwyższe zwycięstwo w historii piłkarskich mistrzostw świata zanotowali Węgrzy podczas mundialu w 1982 roku. Dwukrotni wicemistrzowie globu pokonali reprezentację Salwadoru w fazie grupowej wynikiem 10:1. W 2002 roku mundial po raz pierwszy historii organizowały dwa państwa – Japonia i Korea Południowa. Najbliższe mistrzostwa w 2026 r. odbędą się w trzech krajach – Meksyku, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Republika Południowej Afryki gościła najlepszych piłkarzy świata w 2010 roku jako pierwszy afrykański kraj w historii mundialu. Sześciokrotnie mistrzostwa świata wygrywali gospodarze. Byli to Urugwajczycy w 1930 roku, Włosi cztery lata później, Anglicy w 1966, Niemcy w 1974, Argentyńczycy podczas kolejnego mundialu oraz Francuzi w 1998. Dwukrotnie z rzędu tytuł mistrzów świata zdobyły wyłącznie reprezentacje Włoch (1934 i 1938) oraz Brazylii (1958 i 1962). Włosi częściej triumfowali w mistrzostwach świata (czterokrotnie) niż w mistrzostwach Europy (dwa tytuły). Od 1998 roku w mistrzostwach udział biorą 32 zespoły. W 2026 r. liczba ta wzrośnie do 48. Pierwszą maskotką w historii mistrzostw globu był Lew Willie, czyli oficjalna maskotka mundialu w Anglii w 1966 roku. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Superkomputer rozegrał Mistrzostwa Świata 2026 tysiąc razy. Znamy nowego mistrza i króla strzelców
Mistrzostwa Świata w 2026 roku są turniejem bez precedensu. Aż 48 drużyn mierzy się ze sobą na stadionach w USA, Kanadzie i Meksyku. Zanim rozbrzmiał pierwszy gwizdek – a ten już za nami – brytyjscy naukowcy postanowili zapytać swojego superkomputera o to, kto wygra. Zaawansowana, specjalnie zaprojektowana sztuczna inteligencja rozegrała cały turniej tysiąc razy, wyłaniając faworytów.
Badacze z brytyjskiego Uniwersytetu w Liverpoolu stworzyli nowoczesny model predykcyjny oparty na uczeniu maszynowym. To nie jest zwykły kalkulator statystyczny. System, który w przeszłości bezbłędnie przewidział drugie miejsce Anglii na Euro 2024, otrzymał potężną aktualizację. Jak tłumaczy dr Benjamin Holmes, maszyna szacuje nie tylko indywidualne umiejętności poszczególnych piłkarzy, ale przede wszystkim to, jak będą oni ze sobą współpracować na boisku. Co więcej, algorytmy wzięły pod uwagę symulacje prawdopodobnych kontuzji, zawieszeń za kartki, a nawet fizyczne warunki panujące na stadionach – w tym wysokość nad poziomem morza i lokalną pogodę. W turnieju rozgrywanym na tak rozległym i zróżnicowanym klimatycznie obszarze Ameryki Północnej takie detale mogą ostatecznie decydować o zwycięstwie. Dwa ośrodki, jeden faworyt. Kto zdobędzie puchar Mistrzostw Świata 2026? Kto zatem ma największe szanse na zwycięstwo? Wnioski płynące z brytyjskich symulacji warto zestawić z niezależnymi wyliczeniami, których dokonali eksperci z Uniwersytetu w Innsbrucku. Analiza porównawcza obu źródeł zdradza fascynującą spójność – oba naukowe modele wskazują na tego samego faworyta: Hiszpanię. Nawet pomimo niedawnego, bardzo przeciętnego meczu z Wyspami Zielonego Przylądka. Według superkomputera z Liverpoolu, Hiszpania ma aż 26,1% szans na zdobycie tytułu mistrza świata. Drugie miejsce przypadło Anglii (17%), trzecie Francji (13,5%), a tuż za podium uplasowała się reprezentacja Argentyny (12,4%). Z kolei model z Innsbrucka jest nieco ostrożniejszy w pompowaniu balonika, ale zachowuje identyczny układ sił na szczycie: daje Hiszpanom 14,5% szans, a na kolejnych miejscach umieszcza niezwykle wyrównane ekipy Anglii i Francji (po 12,4%) oraz Niemiec (11,2%). Jeśli wizja sztucznej inteligencji się spełni, 19 lipca 2026 roku zobaczymy dokładną powtórkę z finału Euro 2024: starcie Anglii z Hiszpanią. Zanim to jednak nastąpi, Anglicy będą musieli przejść morderczą ścieżkę w fazie pucharowej, eliminując po drodze m.in. Meksyk, Brazylię (w ćwierćfinale) oraz Portugalię. Czarny koń turnieju i walka o Złotego Buta Komputerowe symulacje wyłoniły też spore niespodzianki – chociaż nie dla tych, którzy uważnie oglądali europejskie eliminacje do Mistrzostw. Największym „czarnym koniem” zbliżającego się turnieju okazała się Norwegia, której brytyjski superkomputer dał 3,6% szans na wygranie całego mundialu. To właśnie w jej szeregach gra główny faworyt do zdobycia Złotego Buta – Erling Haaland. Maszyna daje mu 19% szans na tytuł króla strzelców, przewidując, że Norweg, podobnie jak Hiszpan Mikel Oyarzabal, ustrzeli około 5,2 gola w całych mistrzostwach. Z tą ostatnią predykcją byłbym jednym ostrożny – Hiszpan w trakcie meczu z potężnymi Kabowerdeńczykami stał się pierwszym piłkarzem od 1966 roku, który rozegrał pierwsze 30 minut meczu nie dotykając piłki ani razu. Może oszczędzał siły, ale... Nieco niżej plasuje się Anglik Harry Kane z 12,2% szans. Z kolei na przeciwległym biegunie statystyk znalazła się Jordania (najmniejsze szanse na puchar) oraz Szkocja, której przypisano marginalne szanse na poziomie 0,2%. Czy bezduszna matematyka obrabuje nas z piłkarskich emocji? Zdecydowanie nie. Jak trzeźwo przypomina prof. Andreas Groll, współautor badania z Innsbrucka, w tak ogromnych i nieprzewidywalnych turniejach szansa na zwycięstwo absolutnego faworyta rzadko kiedy przekracza barierę 20%. Oznacza to statystycznie, że z ogromnym prawdopodobieństwem wynoszącym 80%, puchar na koniec i tak podniesie zupełnie inna drużyna. Skuteczność komputera z poprzedniego turnieju daje jednak do myślenia, prawda? Ciekawe, czy odbije się to na popularności zakładów u bukmacherów. Źródło: University of Liverpool, Daily Mail Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W tej świątyni futbolu bije serce Katalonii. Architektoniczny i kulturowy fenomen Camp Nou
Ryk stu tysięcy gardeł wibruje w gęstym od emocji powietrzu. Zapach świeżo skoszonej trawy miesza się z gwarem trybun, które z minuty na minutę zamieniają się w gigantyczną, pulsującą mozaikę w barwach blaugrany. Kiedy rozpoczyna się legendarne El Clásico, czas na chwilę staje w miejscu. Jednak Camp Nou to coś znacznie więcej niż tylko arena sportowych zmagań. To monumentalny pomnik architektury połowy XX wieku, niemy świadek burzliwej historii Hiszpanii oraz absolutne serce katalońskiej tożsamości. Aby zrozumieć duszę tego regionu, trzeba najpierw poznać sekrety jego największej świątyni.
Spis treści: Ciasne Les Corts i efekt Kubali. Dlaczego Barcelona potrzebowała giganta? Beton i kataloński sen. Architektura i inżynieria obiektu Més que un club. Stadion jako twierdza tożsamości Pielgrzymka kibiców. Co kryją wnętrza Camp Nou? Jak zaplanować podróż na Camp Nou? Espai Barça. Przebudowa Stadionu w Barcelonie Katalończycy zwykli mawiać, że ten obiekt to ich największy, wspólny dom. Rozwój architektury w Europie wielokrotnie podążał za zmianami społecznymi, jednak rzadko zdarza się, by jeden budynek tak trwale zdefiniował kulturę całego regionu. Zanim jednak gigantyczna konstrukcja stała się ikoną współczesnego sportu i magnesem na miliony turystów, powstanie stadionu FC Barcelony wiązało się z bezprecedensowym ryzykiem, inżynieryjną brawurą i koniecznością znalezienia odpowiedzi na rosnący fenomen masowej rozrywki. Ciasne Les Corts i efekt Kubali. Dlaczego Barcelona potrzebowała giganta? W powojennej rzeczywistości lat 40. i 50. duma Katalonii rozgrywała swoje mecze na Camp de Les Corts. Obiekt ten, choć urokliwy i przesiąknięty historią, z każdym rokiem stawał się coraz ciaśniejszy. Kiedy w 1950 roku do drużyny dołączył Ladislao Kubala – fenomenalny węgierski wirtuoz futbolu – miasto ogarnęło prawdziwe sportowe szaleństwo. Magia Kubali przyciągała na trybuny tłumy, dla których z każdym tygodniem brakowało biletów. Zarząd klubu szybko zrozumiał, że aby pomieścić wszystkich chętnych i dorównać ambicjom rosnącej potęgi, stary obiekt musi odejść do lamusa. Rozpoczęto gorączkowe poszukiwania odpowiednich gruntów pod nowy stadion w Barcelonie, który mógłby sprostać architektonicznym i logistycznym wyzwaniom nowej epoki. Wybór padł na tereny położone zaledwie kilkaset metrów od starego boiska. Beton i kataloński sen. Architektura i inżynieria obiektu Zaprojektowanie giganta powierzono trzem wybitnym wizjonerom: Francescowi Mitjansowi, Josepowi Soterasowi oraz Lorenzo Garcíi-Barbónowi. Inżynieryjne wyzwanie lat 50. polegało na wykorzystaniu żelbetu na niespotykaną dotąd skalę. Konstrukcja pochłonęła ogromne ilości betonu i stali, a rosnące w zastraszającym tempie koszty budowy niemal doprowadziły klub na skraj bankructwa. Mimo finansowych zawirowań, 24 września 1957 roku marzenie stało się rzeczywistością. Uroczysta inauguracja miała oprawię, podczas której sacrum mieszało się z profanum: odprawiono mszę świętą, na murawie wystąpiły wielotysięczne chóry, a w niebo wypuszczono stada białych gołębi. Z biegiem lat obiekt nieustannie ewoluował. Choć w szczytowym momencie w 1982 roku mieścił aż 120 tysięcy widzów, późniejsze restrykcje bezpieczeństwa (szczególnie wymóg miejsc wyłącznie siedzących) zredukowały tę liczbę. Dziś, w ramach wielkiej modernizacji docelowa pojemność stadionu jest stopniowo zwiększana do niesamowitych 105 tys. miejsc, co ma na nowo przypieczętować status stadionu jako absolutnego giganta w skali Europy. Polski akcent na nowym stadionie Póki co do użytku oddano część nowego Spotify Camp Nou, a na trybuny może obecnie wejść ponad 62 000 kibiców. Zakończenie wszystkich prac planowane jest na 2027 rok. Na Camp Nou wróciła też już FC Barcelona, która – 22 listopada 2025 roku, po 909 dniach przerwy – podjęła na nim Athletic Bilbao. Historycznego, pierwszego gola na nowym stadionie zdobył już w 4. minucie Robert Lewandowski. Més que un club. Stadion jako twierdza tożsamości Zjawisko to jest fascynujące również z socjologicznego punktu widzenia. Słynne motto klubu, Més que un club (Więcej niż klub), znalazło swoje absolutne odzwierciedlenie właśnie na tych trybunach, szczególnie w mrocznych czasach dyktatury generała Francisco Franco. Kiedy reżim brutalnie tłamsił regionalne swobody, betonowa misa stadionu stała się jedynym bezpiecznym azylem dla setek tysięcy Katalończyków. To tutaj mogli legalnie manifestować swoją odrębność, wywieszać zakazane flagi (Senyery) i bez strachu mówić w swoim ojczystym języku. Co ciekawe, przez dekady oficjalną nazwą obiektu był po prostu Stadion FC Barcelony (hiszp. Estadio del FC Barcelona). Dopiero w 2001 roku, w wyniku demokratycznego głosowania członków klubu (tzw. socios), formalnie przyjęto potoczną, używaną przez mieszkańców od samego początku nazwę Camp Nou, co w języku katalońskim oznacza po prostu „Nowe Boisko”. Pielgrzymka kibiców. Co kryją wnętrza Camp Nou? Dla milionów turystów z całego świata wizyta w stolicy Katalonii jest niepełna bez architektonicznej pielgrzymki na trybuny. Wnętrza kryją w sobie niezwykłe miejsca. Zanim piłkarze wybiegną na murawę, mijają niewielką, skromną kaplicę zlokalizowaną w tunelu – miejsce wyciszenia i modlitwy przed najważniejszymi starciami. Tuż obok znajduje się muzeum klubowe, które rokrocznie bije rekordy popularności, zyskując miano najchętniej odwiedzanego muzeum w całej Katalonii, detronizując pod względem frekwencji nawet słynne galerie sztuki. Infrastrukturę dopełnia legendarna loża prezydencka, w której zapadały najważniejsze decyzje w historii europejskiego futbolu, oraz gigantyczna strefa medialna, z której relacje trafiają na wszystkie kontynenty. Jak zaplanować podróż na Camp Nou? Podróż z Polski do piłkarskiej stolicy Katalonii jest dziś niezwykle prosta i przystępna. Najlepszym tropem są bezpośrednie połączenia lotnicze na główne lotnisko Barcelona-El Prat (BCN) lub pobliski port w Gironie (GRO). Zarówno tanie linie lotnicze, jak i regularni przewoźnicy oferują dogodne loty z większości dużych polskich miast – w tym z Warszawy, Krakowa, Katowic, Wrocławia, Poznania czy Gdańska. Po dotarciu do miasta najwygodniejszym środkiem transportu pod sam obiekt jest doskonale rozwinięte metro. Wystarczy wsiąść w zieloną linię L3 (wysiadając na stacjach Palau Reial lub Les Corts) albo niebieską linię L5 (stacje Collblanc lub Badal). Dla każdego miłośnika historii architektury wpisanie tego punktu na mapę zwiedzania to absolutny obowiązek, ale wymaga odpowiedniego planowania. Aby mieć stuprocentową pewność wejścia konkretnego dnia i o wybranej godzinie – zwłaszcza w szczycie sezonu wakacyjnego – bilety na zwiedzanie (lub na wystawę Barça Immersive Tour dostępną podczas prac modernizacyjnych) należy zarezerwować z kilkutygodniowym wyprzedzeniem przez internet. Gwarantuje to spokój i uniknięcie braku wolnych miejsc. Jeśli natomiast planujesz wizytę w dniu meczu, dotrzyj do dzielnicy Les Corts na kilka godzin przed pierwszym gwizdkiem, by spróbować lokalnych tapas w otoczeniu śpiewających fanów z całego świata. Bilety można kupić na oficjalnej stronie FC Barcelony. W zakładce „Man’s football” należy wybrać interesujący nas mecz i kliknąć żółtą ramkę z napisem „tickets”. Warto pamiętać, że cena zależna jest od wybranego przez nas sektora. Espai Barça. Przebudowa Stadionu w Barcelonie Żadna legenda nie może oprzeć się próbie czasu bez ewolucji. Omawiane powiększenie pojemności stadionu w Barcelonie do 105 tys. miejsc to zaledwie jeden z elementów gigantycznego projektu architektonicznego o nazwie Espai Barça. Jego głównym celem jest zintegrowanie historycznej bryły z nowoczesną tkanką miejską i najwyższymi standardami zrównoważonego rozwoju. Modernizacja Camp Nou zakłada między innymi dodanie ogromnego zadaszenia, które nie tylko ochroni kibiców przed deszczem, ale też diametralnie poprawi akustykę powiększonych trybun. Zgodnie z ekologicznym duchem czasów, nowy projekt opiera się na zielonych technologiach – od potężnych systemów zbierania deszczówki po instalacje paneli słonecznych na fasadzie. Architekci podjęli się niezwykle trudnego zadania – jak unowocześnić obiekt, nie niszcząc jego historycznej, betonowej duszy z 1957 roku. Wszystko wokół się zmienia – od technologii, przez zawodników, aż po całe pokolenia kibiców – jednak magiczna misa w sercu Katalonii ciągle dumnie trwa. To wciąż tętniący życiem organizm, który w swojej nowej, ekologicznej odsłonie jest gotowy napisać kolejne, wielkie rozdziały historii sportu. Źródła: FC Barcelona, stadiony.net, visitcampnou.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten przeciwnik nie ma barw narodowych. Eksperci podkreślają, że może zdecydować o wynikach na mundialu
Na piłkarskich Mistrzostwach Świata 2026, rozgrywanych w USA, Kanadzie i Meksyku, piłkarze będą musieli się zmierzyć z nieoczywistym przeciwnikiem. Wróg ten nie przywdziewa żadnych narodowych barw, a eksperci oceniają, że może wyraźnie osłabić swoich przeciwników. Trzymajmy kciuki, aby dokuczliwy smog nie stał się największym wygranym turnieju.
W meczu otwarcia piłkarskich mistrzostw świata 2026 reprezentacja Republiki Południowej Afryki nie sprawiła niespodzianki. Przegrała 2:0 z gospodarzami – drużyną Meksyku. Południowoafrykańczycy za niekorzystny wynik mogą przede wszystkim winić swoją grę w obronie, która znacząco przyczyniła się do stracenia obu bramek. Naukowcy zaznaczają, że czynników wpływających na wyniki jest jednak więcej, a nie wszystkie z nich związane są z koncepcjami taktycznymi reprezentacyjnych selekcjonerów. W trakcie mundialu rozgrywanego w trzech największych krajach Ameryki Północnej piłkarze będą musieli zmierzyć się z cichym przeciwnikiem. Piłka w oparach smogu – czy zanieczyszczone powietrze spowalnia sport? Eksperci wychowania fizycznego od dłuższego czasu zwracają uwagę na utrudnienia w uprawianiu sportu spowodowane niską jakością powietrza. Zależność pomiędzy składem atmosfery a wynikami zawodników rozgrywających mecz została udowodniona m.in. w chińskich badaniach. Tamtejsi naukowcy zauważyli spadek liczby podań o 2,5% i wzrost liczby fauli o 5,1% w trakcie meczu przy wyraźnym wzroście smogu. Co ważne, udowodniono również, że to nieprzyzwyczajona do niekorzystnego klimatu drużyna gości zanotowała zdecydowanie gorsze wyniki. Podobną pracę naukową wykonał dr Michał Zacharko z wrocławskiego AWF-u. Jego zespół w sezonie 2019/20 PKO BP Ekstraklasy (najwyższy poziom rozgrywek piłkarskich w naszym kraju) zmierzył wpływ zanieczyszczenia powietrza na rodzimą ligę. Po podzieleniu Polski na trzy strefy – północną, centralną i południową – okazało się, że zawodnicy na południu kraju, gdzie występowanie smogu jest najintensywniejsze, biegali mniej i wolniej niż ich koledzy z północnych okolic. Amerykański smog W kraju organizatora Piłkarskich Mistrzostw Świata 2026 występuje zjawisko nazywane smogiem fotochemicznym lub smogiem z Los Angeles. Różni się ono od zanieczyszczenia spotykanego w Polsce przede wszystkim okresem występowania. Podczas gdy polski smog generowany jest głównie przez przestarzałe urządzenia grzewcze w trakcie zimy, ten amerykański tworzy się, gdy węglowodory, tlenki azotu i inne składniki spalin samochodowych wchodzą w reakcję z wysoką temperaturą i światłem słonecznym. Dym bogaty w trujący ozon towarzyszy więc upalnym dniom w dużych, nasłonecznionych metropoliach. Specjaliści przewidują, że ten typ smogu będzie można w trakcie mundialu zaobserwować w kilku miastach, gdzie rozgrywane będą mecze. Jak może wskazywać nazwa zjawiska, od zanieczyszczeń nie ucieknie Los Angeles, gdzie swoje spotkania rozegra m.in. Szwajcaria, Bośnia i Hercegowina czy Belgia. Narażone na smog są przede wszystkim meksykańskie miasta: Monterrey, Guadalajara i Meksyk (na kultowym Estadio Azteca w tym mieście został rozegrany mecz inaugurujący rozgrywki). Na niesprzyjające grze w piłkę nożną warunki przygotować się będą musieli również przyszli półfinaliści mistrzostw, bo to oni zagrają na Mercedes-Benz Stadium w Atlancie, która również typowana jest jako miasto podatne na wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza. Jak zaznaczają eksperci, niekorzystne warunki to również skutek działalności kibiców. Słabo rozwinięty w Stanach Zjednoczonych transport zbiorowy sprawi, że duża część fanów będzie musiała dojeżdżać na mecze własnymi samochodami. Tak duża kumulacja spalin wydzielanych przez pojazdy sympatyków futbolu przyczyni się do znaczącej degradacji jakości powietrza. Parking przed stadionem w Houston, gdzie mierzyć się będą choćby reprezentacje Arabii Saudyjskiej, Holandii czy Curaçao, jest jednym z największych tego typu obiektów na świecie, pozwalając na zaparkowanie 26 tysiącom aut. Mimo że na czas mundialu liczba ta zostanie zmniejszona, nadal będziemy mówić o ogromnej przestrzeni, która niewątpliwie skłoni niektórych kibiców do przyjechania na mecz samochodem. Smog kontra sportowcy Uprawianie sportu w pokryte smogiem dni wcale nie uodparnia nas na zanieczyszczenia powietrza. Twórcy kampanii społecznej „Twoja Dawka Smogu” zaznaczają, że sportowcy trenujący na zewnątrz wdychają do swojego organizmu jeszcze więcej trujących substancji niż osoby zwyczajnie poruszające się po mieście. Wytrzymałościowa aktywność fizyczna zmusza nas do wdychania większej ilości powietrza, a co za tym idzie – zanieczyszczeń. Wystarczy godzina intensywnego treningu, by dostarczyć go płucom tyle, ile osoba niećwicząca przyswaja przez całą dobę. W dodatku przy dużym zmęczeniu sportowiec zdecydowanie intensywniej oddycha ustami, a nie nosem, przez co substancje trujące łatwiej wnikają do naszego organizmu. Jakie są konsekwencje takiej sytuacji? Bezpośredni dowód na tę zależność przyniosło badanie obejmujące 2,5 miliona uczestników największych amerykańskich maratonów w latach 2003–2019. Analiza wykazała istotną statystycznie korelację: każdy wzrost stężenia pyłu zawieszonego PM2.5 o zaledwie 1 µg/m³ przekładał się na pogorszenie rezultatów na mecie – średnio o 32 sekundy w przypadku mężczyzn oraz o 25 sekund u kobiet. Można by pomyśleć, że przy tak długim biegu pół minuty to nieduża strata, jednak patrząc choćby na wyniki Maratonu Warszawskiego, widzimy, że taka różnica może przesądzić nawet o zajęciu czołowych lokat. Pozostaje więc się zastanawiać, czy w trakcie przygotowań do północnoamerykańskiego mundialu sztaby trenerskie uwzględniły niekorzystne warunki smogowe. Możliwe, że ten nieoczywisty czynnik wpłynie na wyniki nadchodzących batalii o tytuł mistrza świata. Źródła: Zdrowe Powietrze, Twoja Dawka Smogu Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Mistrzostwa Świata 2026 ruszyły. Mamy dowody, że oglądanie meczów może być dobre dla Twojej psychiki
11 czerwca 2026 roku uwaga miliardów ludzi przenosi się na stadiony Ameryki Północnej. Ruszają Mistrzostwa Świata 2026 – turniej rekordów, który zafunduje nam gigantyczny rollercoaster skrajnych emocji – mimo, że zabraknie na nim naszej reprezentacji. Okazuje się jednak, że ten wielki festiwal futbolu to nie tylko czysta rozrywka, ale też... narzędzie wsparcia dla naszej psychiki. Czy wiesz, że oglądanie tych meczów przyniesie wymierne korzyści dla twojego zdrowia?
Zamiast wyrzutów sumienia z powodu godzin spędzonych przed ekranem, warto spojrzeć na nadchodzący miesiąc z perspektywy neurobiologicznej i psychologicznej. Śledzenie zmagań najlepszych piłkarzy globu uruchamia w naszych organizmach mechanizmy, które skutecznie chronią nas przed plagami współczesności: samotnością oraz stanami depresyjnymi. Mistrzostwa Świata 2026 – początek globalnej fiesty Mecz otwarcia pomiędzy reprezentacją Meksyku a RPA – odbywający się 11 czerwca 2026 roku o g. 21:00 polskiego czasu na legendarnym stadionie Azteca w Meksyku – oficjalnie inauguruje 23. edycję mundialu. Turniej organizowany wspólnie przez Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk jest pod wieloma względami historyczny. Po raz pierwszy na murawę wybiegną reprezentacje aż 48 krajów, a kibice z całego świata zjednoczą się w przeżywaniu sportowych dramatów. Zbiorowe emocje wpłyną na nasz dobrostan. Okazuje się, że one są nam po prostu potrzebne. Nie mistrzostwa. Emocje. Twarde dane z brytyjskich laboratoriów Analizy przeprowadzone przez psychologów z Anglia Ruskin University w Wielkiej Brytanii pokazują kibicowanie w nowym świetle. Wykorzystując dane od 7209 dorosłych osób (w wieku 16–85 lat), badacze udowodnili, że ludzie regularnie uczestniczący w wydarzeniach sportowych wykazują wyraźnie wyższą satysfakcję z życia oraz silniejsze poczucie, że ich codzienność ma głębszy sens. Co kluczowe dla milionów fanów zasiadających przed telewizorami – oglądanie meczów na ekranie daje zbliżony, silny efekt ochronny. Częstotliwość śledzenia transmisji w sieci lub telewizji bezpośrednio koreluje z obniżeniem wskaźników depresji oraz rzadszym zgłaszaniem stanów lękowych. Im częściej oglądamy sport, tym mniejsze jest prawdopodobieństwo wystąpienia symptomów obniżonego nastroju. Czy „pławienie się w cudzej chwale” działa? Dlaczego kibicowanie tak silnie na nas działa? Odpowiedzią jest teoria tożsamości społecznej. Jako gatunek instynktownie poszukujemy przynależności do grup, z którymi dzielimy wspólny mianownik. Oglądając Mistrzostwa Świata 2026 stajemy się częścią potężnej globalnej społeczności, co daje nam podświadome oparcie społeczne i emocjonalne. Naukowcy z belgijskiego uniwersytetu KU Leuven opisali mechanizm określany jako „pławienie się w cudzej chwale” (ang. basking in reflected glory). Kiedy nasza drużyna wygrywa, nasz mózg interpretuje ten sukces jako nasze osobiste osiągnięcie, co momentalnie poprawia samoocenę. Co fascynujące, w przypadku dotkliwej klęski nasz umysł błyskawicznie uruchamia strategię obronną zwaną „odcinaniem się od cudzej porażki” (ang. cutting off reflected failure). Podświadomie dystansujemy się wtedy od przegranych („oni przegrali”, a nie „my przegraliśmy”), aby skutecznie chronić nasze psychiczne zdrowie przed związanym z tym dyskomfortem. Mózg kocha masowe emocje – warto oglądać mecze To zjawisko ma swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w anatomii. Badania neuroobrazowe przeprowadzone w Japonii wykazały, że struktury mózgu odpowiedzialne za system nagrody i poczucie przyjemności aktywują się znacznie mocniej, gdy oglądamy dyscypliny najbardziej popularne (takie jak piłka nożna), w porównaniu do sportów bardziej niszowych (np. golfa). Oznacza to, że nasz dobrostan rośnie nie przez sam fakt patrzenia na poruszającą się piłkę, ale przez świadomość, że miliony innych ludzi w tym samym momencie dzielą z nami dokładnie to samo uniesienie. Śmiało włączajmy więc telewizory i kibicujmy wspólnie ze znajomymi – nauka potwierdza, że przeżywanie Mistrzostw Świata 2026 to doskonały trening dla naszej psychiki. Szkoda tylko, że nie możemy kibicować naszym rodakom – wśród 48 drużyn na pewno można jednak znaleźć chociaż jednego nowego ulubieńca. Źródło: Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wembley Stadium to nie tylko katedra futbolu. Słynna arena gości też największe gwiazdy rozrywki
Wembley Stadium to nie tylko obiekt sportowy. Mówimy tu o instytucji, która od ponad stulecia stanowi centralny punkt na mapie światowego sportu i rozrywki. O budowli, która jest sercem brytyjskiej tożsamości. Pelé, powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych piłkarzy w historii, nazwał Wembley „katedrą futbolu”, co najlepiej oddaje niemal sakralny status tego miejsca w świecie sportu.
Spis treści: Stadion, który stanął na gruzach niespełnionych ambicji Narodziny Empire Stadium Finał białego konia Złota era stadionu Muzyka i popkultura Pożegnanie bliźniaczych wież Cud architektury i inżynierii Nowe wydarzenia sportowe Kultowe koncerty Od momentu otwarcia pierwotnej konstrukcji w 1923 roku, Wembley przeszło niezwykłą ewolucję – od symbolu imperialnej potęgi, przez arenę powojennej odbudowy ducha, aż po dzisiejszy cud nowoczesnej inżynierii. W tym kontekście nie można powiedzieć, że obiekt ten to tylko stal, beton i trawa. Słynny stadion to de facto miejsce, gdzie emocje znajdują swoje ujście i symbol ciągłości brytyjskiej kultury. Stadion, który stanął na gruzach niespełnionych ambicji Zanim na murawie Wembley wybrzmiał pierwszy gwizdek, teren ten miał stać się domem dla struktury, która rzuciłaby wyzwanie paryskiej wieży Eiffla. Historia Wembley Park zaczyna się bowiem od śmiałego sir Edwarda Watkina, przedsiębiorcy kolejowego, który w latach 90. XIX wieku zapragnął zbudować „wielką wieżę Londynu”. Niedokończony gigant Konstrukcja Gustawa Eiffla wywarła na Watkinie tak duże wrażenie, że postanowił wybudować kolosa, który przyćmiłby „żelazną damę”. W 1890 roku ogłosił konkurs architektoniczny na centralny punkt rekreacyjnego parku – mającą mierzyć 358 metrów wieżę. Zwycięski projekt zakładał ośmionogą konstrukcję, którą później, ze względów ekonomicznych, zredukowano do czterech nóg. Prace rozpoczęto w 1892 roku, jednak ze względu na problemy z fundamentami i brak funduszy przerwano je, gdy wieża mierzyła zaledwie 47 metrów. Ostatecznie rozebrano ją w 1907 roku. Jednak niespełnione ambicje Watkina stały się fundamentem dla obiektu, który stał się jednym z najważniejszych punktów na sportowej i rozrywkowej mapie świata. Narodziny Empire Stadium Decyzję o budowie stadionu podjęto w ramach Wystawy Imperium Brytyjskiego. Rząd potrzebował reprezentacyjnego obiektu, który pomieściłby pawilony prezentujące poszczególne kolonie i poświęcone różnym dziedzinom nauki i sztuki. Za najdogodniejszą lokalizację uznano Wembley Park. Empire Stadium został wybudowany w zaledwie 300 dni, kosztem 750 tys. funtów. Architekci sir John Simpson i Maxwell Ayrton, współpracując z inżynierem sir Owenem Williamsem, stworzyli monumentalny obiekt, którego najbardziej rozpoznawalnym symbolem stały się twin towers – dwie białe wieże o wysokości 35 metrów, zwieńczone kopułami nawiązującymi do architektury subkontynentu indyjskiego. Finał białego konia Pierwszym wydarzeniem sportowym na nowym obiekcie był finał FA Cup z 28 kwietnia 1923 roku, rozegrany pomiędzy Bolton Wanderers a West Ham United. To, co miało być zwykłym meczem piłkarskim, zamieniło się w wydarzenie, którego z całą pewnością nie można nazwać typowym. Chaos i kontrola tłumu Oficjalna pojemność stadionu wynosiła wówczas 127 tys. miejsc. Entuzjazm kibiców był jednak tak duży, że przez bramki wtargnęło, według szacunków, od 240 tys. do ponad 300 tys. osób. Tłum wylał się na murawę, uniemożliwiając rozpoczęcie gry. Sytuację opanował dopiero policjant George Scorey na swoim białym koniu o imieniu Billy, który z niezwykłym spokojem pomagał spychać tłum za linie boczne boiska. To wydarzenie wymusiło konieczność wprowadzenia biletowania na wszystkie przyszłe wydarzenia. Na cześć Billy’ego kładka łącząca stację kolejową ze stadionem została nazwana White Horse Bridge. Złota era stadionu W połowie XX wieku Wembley ugruntowało swoją pozycję jako centrum światowego sportu. Igrzyska 1948 Po II wojnie światowej, stadion stał się główną areną Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 1948 roku. To symboliczne wydarzenie udowodniło światu, że Londyn podnosi się z gruzów wojny. Największą bohaterką igrzysk została Holenderka Fanny Blankers-Koen, która zdobyła na Wembley cztery złote medale lekkoatletyczne. Finał Matthewsa Rok 1953 przyniósł finał FA Cup, który do dziś jest uznawany za jeden z najbardziej dramatycznych meczów w historii. Blackpool pokonało Bolton Wanderers 4:3, a spotkanie zostało nazwane „Finałem Matthewsa” na cześć 38-letniego Stanleya Matthewsa, który w swoim trzecim finale w końcu zdobył upragnione trofeum. Bohaterem statystycznym był jednak Stan Mortensen, który zdobył jedynego hat-tricka w historii finałów FA Cup na starym Wembley. Anglia na szczycie Najważniejszą datą w historii stadionu pozostaje jednak 30 lipca 1966 roku. Finał mistrzostw świata przeciwko RFN przyniósł Anglii jedyny jak dotąd tytuł mistrzowski. Hat-trick Geoffa Hursta i ikoniczny obraz Bobby’ego Moore’a odbierającego Puchar Jules Rimet z rąk królowej Elżbiety II do dziś pozostają fundamentami angielskiej kultury sportowej. Zwycięski remis Dla nas najważniejszym wydarzeniem na londyńskim stadionie pozostaje mecz Anglia-Polska z 17 października 1973 roku, rozegrany w ramach eliminacji do mistrzostw świata 1974. Polacy wcześniej wygrali z Anglikami 2:0 na Stadionie Śląskim w Chorzowie, jednak to gospodarze byli faworytami spotkania. Reprezentacja Anglii miała zdecydowaną przewagę, ale polska drużyna prezentowała się wyśmienicie, zwłaszcza bramkarz Jan Tomaszewski. W 57. minucie Jan Domarski zdobył bramkę dającą nam prowadzenie. W 63. minucie Anglicy wyrównali po rzucie karnym, ale remis utrzymał się do końca. Dzięki temu reprezentacja Polski po raz pierwszy po II wojnie światowej awansowała do finałów Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej. Muzyka i popkultura W latach 70. i 80. XX wieku stary Wembley przestał być wyłącznie areną sportowych zmagań. Słynny stadion stał się także najważniejszym przystankiem dla największych tras koncertowych świata. 13 lipca 1985 roku obiekt gościł Live Aid – charytatywny mega-koncert zorganizowany przez Boba Geldofa i Midge’a Ure’a. Występ zespołu Queen, z Freddiem Mercurym u szczytu formy, do dziś regularnie wygrywa w plebiscytach na najlepszy występ na żywo w historii rocka. Na stadionie wystąpił także Michael Jackson, który podczas trasy Bad w 1988 roku wyprzedał Wembley siedmiokrotnie, co wówczas było absolutnym rekordem. Występowali tam również U2 i Madonna. Później na tamtejszej scenie stanęły gwiazdy takiego formatu, jak zespół Take That, który w 2011 roku przyciągnął 266 000 fanów w ciągu czterech nocy, i Adele (z rekordową publicznością 98 000 osób w 2017 roku). Pożegnanie bliźniaczych wież Decyzja o zburzeniu starego Wembley w 2000 roku była niezwykle kontrowersyjna. Twin towers były dla wielu „świętością”, jednak obiekt był już przestarzały i nie spełniał rygorystycznych wymogów. Brakowało udogodnień dla niepełnosprawnych, odpowiedniej liczby toalet i wystarczającej ilości miejsca na nogi. Wizja Normana Fostera Projekt został opracowany przez biuro Foster + Partners oraz HOK Sport. Nowy Wembley miał zmieścić 90 tys. miejsc. Budowa rozpoczęła się w 2003 roku, a zakończyła – cztery lata później. Całkowity koszt wyniósł 757 milionów funtów. Głównym wykonawcą projektu była australijska firma Multiplex, w której jednym z głównych inżynierów był Edmund Obiała. Polski inżynier brał udział w koordynacji prac projektowych i wykonawczych, dbając o to, by wizja architektów z Foster + Partners została przełożona na rzeczywistość budowlaną. Cud architektury i inżynierii Nowy Wembley to arcydzieło inżynierii strukturalnej, którego parametry budzą podziw na całym świecie. Mówimy tu o drugim pod względem wielkości stadionie Europy. Angielski kolos ustępuje tylko Camp Nou w Barcelonie. Ikoniczny łuk Głównym elementem wizualnym i konstrukcyjnym (a także „duchowym spadkobiercą” bliźniaczych wież) jest stalowy łuk o wysokości 133 metrów. Ma on rozpiętość 315 metrów, co czyni go najdłuższą jednoprzęsłową konstrukcją wsporczą dachu na świecie. Łuk wspiera cały dach północny i 60% dachu południowego. To założenie konstrukcyjne eliminuje potrzebę stosowania kolumn podtrzymujących wewnątrz stadionu i gwarantuje każdemu kibicowi niczym niezakłócony widok na murawę. Nowe wydarzenia sportowe Od otwarcia w 2007 roku Wembley Stadium gościł wydarzenia, które w Anglii na nowo zdefiniowały pojęcie sportowej rozrywki. Futbol amerykański Wembley jest regularnym gospodarzem meczów NFL poza granicami USA. Inauguracyjne starcie Miami Dolphins z New York Giants zapoczątkowało trend, który sprawił, że Londyn stał się nieoficjalną europejską stolicą futbolu amerykańskiego. Boks Stadion stał się też areną dla wielkich walk bokserskich. W 2017 roku Anthony Joshua skrzyżował tam rękawice z Władimirem Kliczko. Pięć lat później Tyson Fury zmierzył się z Dillianem Whyte’em. Każda z tych potyczek zgromadziła na trybunach ok. 90 tys. widzów. Kultowe koncerty W ostatnich latach odbyły się tam wydarzenia muzyczne, które już teraz można nazwać kultowymi, nie tylko ze względu na fenomenalne widowisko. Nie bez znaczenia jest także aspekt ekonomiczny takich wydarzeń. W 2024 roku, w ramach trasy The Eras Tour, Taylor Swift wystąpiła na Wembley osiem razy, bijąc rekord Michaela Jacksona dla solowego artysty. Szacuje się, że jej występy dołożyły 300 milionów funtów do gospodarki Londynu. Z kolei powrót zespołu Oasis w 2025 roku przyniósł inny rekord. Według danych firmy Delaware North, fani grupy wypijali średnio 250 tys. pint piwa na jeden wieczór. To ponad sześciokrotnie więcej niż podczas koncertów Taylor Swift i dwukrotnie więcej niż u fanów Coldplay. Każdy koncert przynosił ponad 2 miliony funtów przychodu z samej sprzedaży złotego trunku. Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Rodzisz w styczniu? Twoje dziecko ma dwukrotnie większą szansę, by zostać drugim Robertem Lewandowskim
Urodziliście się w grudniu lub pod koniec roku i zastanawiacie się, czemu nie zostaliście profesjonalnymi piłkarzami? Okazuje się, że to nie przypadek – wśród zawodników krajowych reprezentacji jest wielokrotnie więcej osób urodzonych w pierwszym kwartale roku. Czy styczeń daje supermoce?
Według badań Uniwersytetu Strathclyde w rozgrywkach UEFA bierze udział prawie dwa razy więcej zawodników urodzonych w styczniu niż w grudniu – mimo tego, że oba miesiące charakteryzuje podobny wskaźnik urodzeń. Nie chodzi jednak o znaki zodiaku czy temperament. Dlaczego dzieci urodzone w styczniu mają przewagę w sporcie? Badania prowadzone niezależnie w wielu krajach potwierdzają, że dzieci urodzone na początku roku mają istotną sportową przewagę nad rówieśnikami z jego końca. Przewaga ta wynika z tzw. efektu względnego wieku, czyli różnicy rozwojowej pomiędzy najstarszymi a najmłodszymi zawodnikami w danej kategorii wiekowej. W praktyce oznacza to, że dzieci urodzone w styczniu są niemal o rok starsze niż ich „rówieśnicy” urodzeni w grudniu. W młodym wieku to ogromna różnica rozwojowa, która ma wyraźny wpływ na późniejsze sukcesy sportowe. Są wyżsi, silniejsi, mają więcej doświadczenia. Euro 2024 pełne koziorożców, wodników i ryb Co łączy Cristiano Ronaldo, Ardę Gülera i Jamala Musialę? Wszyscy byli gwiazdami rozgrywanych w Niemczech mistrzostw Europy 2024 i wszyscy… urodzili się w lutym. Szkockie badanie przyjrzało się temu, ile z uczestników turnieju piłkarskiego faktycznie ma urodziny na początku roku. W samym turnieju dysproporcja była widoczna, ale efekt był szczególnie zauważalny w składach reprezentacji U-17. Analiza składów z mistrzostw Europy wykazała, że w okresie od stycznia do marca urodziło się ponad cztery razy więcej zawodników niż w okresie od października do grudnia. Szczególnie dobrym przykładem są sami mistrzowie, czyli Włochy, których 20-osobowa kadra składała się z 11 zawodników urodzonych w pierwszym kwartale roku i tylko jednego urodzonego w grudniu. – Rok może wydawać się niewielką różnicą, ale w przypadku młodzieży oznacza, że zawodnicy urodzeni w styczniu spędzili na boisku prawie o 10% więcej czasu niż zawodnicy urodzeni w grudniu – przypomina Aidan Rooney, jeden z twórców badania. Miesiąc urodzenia to nie wyrok: z wiekiem przewaga zanika… ale nie do końca Według badaczy przewaga maleje na poziomie seniorskim. Analiza nie wykazała istotnej korelacji pomiędzy miesiącem urodzenia a wartością rynkową zawodnika. Jak tłumaczy dr Markus Gehristz, kierownik badania, na poziomie profesjonalnym decydujące stają się inne czynniki: technika, doświadczenie, psychika. Cechy fizyczne przestają wyróżniać się aż tak bardzo, jak w młodszych kategoriach wiekowych. Niemniej jednak łatwiejszy start pozwala większej liczbie zawodników ze stycznia dotrwać do poziomu profesjonalnego – przez to właśnie w seniorskiej piłce najwięcej jest piłkarzy urodzonych na początku roku. Wielcy piłkarze rodzą się w każdej porze roku Chociaż przewaga wieku ułatwia karierę, to wielu piłkarzy przełamuje „styczniowy” stereotyp. Przykłady? Kylian Mbappé, francuski napastnik grający w Realu Madryt, urodził się w grudniu, Pedri, młoda gwiazda FC Barcelony w listopadzie, a İlkay Gündoğan w październiku. Robert Lewandowski urodził się w sierpniu, więc także miał „pod górkę”. Indywidualny talent i determinacja sprawiają jednak, że statystyka nie ma nic do gadania. Jednak warto się zastanowić, czy obecny system klasyfikacji wiekowej daje wszystkim młodym piłkarzom równe szanse. Być może wiele grudniowych talentów się marnuje, bo są zniechęceni rywalizacją ze starszymi, większymi i silniejszymi „równolatkami”? Źródło: University of Strathclyde, European Journal of Sport Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ernest Wilimowski był jednym z najlepszych polskich piłkarzy. Po wojnie okrzyknięto go zdrajcą
Ernest Wilimowski miał szansę zapisać się w historii piłki nożnej jako jeden z najwybitniejszych sportowców tej dyscypliny. Jego nazwisko zostało jednak wymazane ze wszystkich oficjalnych statystyk, a sam utalentowany piłkarz przez długi czas pozostawał w niełasce zapomnienia. Miał wszelkie atuty, by zostać herosem, a stał się antybohaterem.
Spis treści: Życiorys Ernesta Wilimowskiego Ernest Wilimowski, seryjny aferzysta Ernest Wilimowski był zdrajcą czy wybitnym sportowcem? Dokonania Ernesta Wilimowskiego Andrzej Gowarzewski stwierdził, że gdyby odbyły się mistrzostwa w 1942 roku, świat nie mówiłby o Pelém, tylko o Wilimowskim. Nie ulega wątpliwości, że niepozorny Ślązak, którego łatwo można było rozpoznać po mikrym wzroście, rudych włosach, odstających uszach i nieschodzącym z twarzy szelmowskim uśmiechu, był jednym z najlepszych polskich piłkarzy, a zdaniem wielu ekspertów – nawet najlepszym. W historii zapisał się jednak nie jako wybitny talent sportowy. „Eziego” zapamiętano jako zdrajcę narodu, a to za sprawą jednej decyzji, którą podjął po wybuchu II wojny światowej. Życiorys Ernesta Wilimowskiego Ernest Wilimowski urodził się w czasach, w których Polski nie było jeszcze na mapie Europy. I wojna światowa odebrała mu ojca. Dorastał wychowywany przez matkę i ojczyma, który widział dla niego przyszłość inną niż sportową. On jednak uparcie ciągnął na boisko, gdzie wydeptał sobie ścieżkę do imponującej kariery. Dzieciństwo i młodość Ernest Wilimowski, a właściwie Ernst Otto Pradella, urodził się 23 czerwca 1916 roku, w Katowicach, w Prowincji Śląsk Cesarstwa Niemieckiego. Nazwisko miał po matce, która urodziła go jako panna. Ojciec chłopca zginął na froncie wschodnim. Pauline Florentine Pradella ponownie wyszła za mąż, gdy jej syn miał 13 lat. Roman Wilimowski, polski urzędnik i powstaniec śląski, usynowił nastolatka i jednocześnie nadał mu swoje nazwisko. Ernest uczył się w prestiżowym gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Katowicach. Jego ojczym liczył, że w przyszłości chłopak zdobędzie prestiżowy zawód. Młody „Ezi” od książek wolał jednak piłkę. Początek kariery sportowej Jako młody próbował sił w kilku dyscyplinach sportu. Grał między innymi w piłkę ręczną i hokej na lodzie. Prawdziwą miłością zapałał jednak do innej dyscypliny. Mimo że ojczym nie aprobował jego zainteresowania sportem, zapisał się do klubu mniejszości niemieckiej 1. FC Katowice. Na boisku wykazywał zaangażowanie i czynił szybkie postępy. Nie umknęło to uwadze działaczy Ruchu Hajduki Wielkie (obecnie Ruch Chorzów). Zaproponowali „Eziemu” zmianę barw. Młody piłkarz nie mógł przegapić takiej okazji. Zadebiutował 2 stycznia 1934 roku, w spotkaniu sparingowym z KS Chorzów. Wilimowski królem strzelców Na debiut w ekstraklasie nie czekał zbyt długo. 8 kwietnia 1934 roku Ruch starł się z Cracovią, wygrywając wyjazdowe spotkanie wynikiem 3:0. Pierwszą bramkę zdobył 29 kwietnia w meczu z Wisłą Kraków. W swoim debiutanckim sezonie sięgnął z Ruchem po mistrzostwo kraju. Dla siebie wywalczył tytuł króla strzelców, zapisując na swoim koncie 34 gole. Praca zawodowa W tamtych czasach gra w czołowej drużynie zapewniała rozpoznawalność, ale nie zarobki, które byłyby choćby porównywalne z dochodami współczesnych piłkarzy. Z samej piłki nożnej nie dało się wyżyć. Wilimowski pracował w Hucie Batory jako goniec na wydziale blachy grubej. Każdy jednak wiedział, że jego przyszłością jest sport. Wilimowski w reprezentacji kraju Szansę na grę w reprezentacji otrzymał 21 maja 1934 roku w Kopenhadze. Wilimowski wystąpił w meczu z Danią, który biało-czerwoni przegrali 2:4. Nie zapisał na swoim koncie ani jednej bramki, ale dwa dni później, w spotkaniu ze Szwedami, zaliczył swojego pierwszego reprezentacyjnego gola. Mimo dobrej postawy Wilimowskiego, ulegliśmy wtedy rywalowi. Mecz zakończył się wynikiem 2:4. W koszulce z orłem na piersi występował w latach 1934, 1936, 1937, 1938 i 1939. O każdym z tych spotkań można dużo napisać. Jednak na szczególne wyróżnienie zasługuje gra Wilimowskiego w spotkaniu, które przeszło do historii futbolu – w meczu z Brazylią na mundialu w 1938 roku. Wilimowski bohaterem Można powiedzieć, że „Ezi” rozegrał to spotkanie właściwie samodzielnie. Strzelił Brazylijczykom 4 bramki i wypracował rzut karny, który umiejętnie wykorzystał Fryderyk Scherfke. Polska przegrała to spotkanie 5:6, ale Wilimowski i tak na stałe zapisał się w historii piłki nożnej. Kto by pomyślał, że za kilka lat podejmie decyzję, która zepchnie go z cokołu. Ernest Wilimowski obywatelem III Rzeszy Gdy wybuchła II wojna światowa, Wilimowski podpisał volkslistę i otrzymał obywatelstwo III Rzeszy. W oczach Polaków stał się zdrajcą. Jeszcze w 1939 roku zaczął grać w Bismarckhütter Ballspiel-Club. Później trafił do macierzystego 1. FC, a w 1940 roku przeniósł się do PSV Chemnitz. W następnym roku wystąpił z reprezentacją Niemiec, w której do listopada 1942 roku zdobył 13 goli. Wilimowski po wojnie Gdy III Rzesza upadła, występował w klubach niższych lig. Mieszkał w Karlsruhe, gdzie pracował jako urzędnik. Do Polski nie wrócił. Jak przyznał w rozmowie z Kazimierzem Górskim, bał się. Prawdopodobnie słusznie, bo rodacy nie zapomnieli mu jego decyzji, tym bardziej, że propaganda PRL-u tylko podsycała negatywne nastroje względem jego osoby. Ernest Wilimowski, seryjny aferzysta Jakim człowiekiem był Ernest Wilimowski? Podobno był nonszalancki i pewny siebie. Po każdej zdobytej bramce miał w zwyczaju grać na nerwach pokonanemu bramkarzowi, podbiegając do niego z wymalowanym na twarzy aroganckim uśmiechem. Nie stronił od alkoholu. W 1936 roku, po wygranym spotkaniu z Wisłą, świętował triumf wraz z kolegami. Piłkarze doprowadzili się do tak złego stanu, że w rozgrywanym następnego dnia towarzyskim spotkaniu z Cracovią polegli dziewięcioma bramkami, zapisując 0 na swoim koncie. Za ten wybryk został zdyskwalifikowany na 6 tygodni i pożegnał się z występem w kadrze olimpijskiej. Nie był to jedyny raz, kiedy alkohol wpędził go w kłopoty. W 1937 roku, w stanie upojenia, miał podpisać w Paryżu kontrakt z drużyną Racing Club Paris, jednak PZPN nie zamierzał pozwolić mu na zmianę barw. Ernest Wilimowski był zdrajcą czy wybitnym sportowcem? „Najbardziej efektowny polski piłkarz”, „najlepszy polski piłkarz w historii”, „wybitny snajper”, ale także „zdrajca”, „sprzedawczyk” i „wróg narodu” – każde z tych określeń padło kiedyś pod adresem Ernesta Wilimowskiego. Nawet dziś utalentowany piłkarz ze Śląska wzbudza skrajne uczucia. Z jednej strony grał jak natchniony, ale z drugiej – w krytycznym momencie podjął niewłaściwą decyzję. Z jednej strony można starać się zrozumieć jego motywację. Był zwykłym chłopakiem, który po prostu chciał grać w piłkę. Z drugiej – gdy Niemcy przypuścili agresję na Polskę, niejeden sportowiec dał dowód niezłomnej postawy. Przykładem niech będzie choćby Bronisław Czech, który za działalność konspiracyjną trafił do Auschwitz, gdzie zginął. Zatem zdrajca czy nie? Moralnej oceny decyzji Wilimowskiego każdy powinien dokonać zgodnie z własnym sumieniem. Dokonania Ernesta Wilimowskiego Bez względu na wnioski, nie można zapomnieć o dokonaniach utalentowanego łącznika. Z Ruchem Hajduki Wielkie aż czterokrotnie sięgał po mistrzostwo Polski i czterokrotnie zdobywał tytuł króla strzelców. Należy do niego niepobity do dziś rekord goli ekstraklasy, strzelonych podczas jednego spotkania (10 bramek w meczu z Unią-Touring Łódź). W meczu z Brazylią strzelił 4 bramki. Dwukrotnie trafiał do czołowej dziesiątki najlepszych polskich sportowców w Plebiscycie Przeglądu Sportowego. Jego nazwisko znajduje się też na liście najskuteczniejszych zawodników meczów o mistrzostwo Polski. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polscy piłkarze mogli zdobyć złoto olimpijskie. Dlaczego im się nie udało?
88 lat temu polscy piłkarze byli o krok od historycznego triumfu. I to na oczach Hitlera! Niestety, zgubiły ich… nasze narodowe wady.
Spis treści: Zagraniczny trener na ratunek Amatorzy, wódka i pieniądze Bliski bojkot igrzysk Regulamin idealny dla naszych piłkarzy? Medal na wyciągnięcie ręki Widoczny brak Eziego Piłka toczy się dalej Wielu kibicom pierwsze sukcesy polskiej reprezentacji kojarzą się z latami 70. Zanim jednak Orły Górskiego zdobyły złoty medal Igrzysk Olimpijskich w Monachium, a potem wyszarpały remis na Wembley, nasi piłkarze mieli już wcześniej okazję zamieszać na światowej arenie. Choć więc początki futbolu w wyniszczonym kraju były trudne, Polacy mieli swoje ambicje. Tak powstał plan podbicia Berlina, gdzie w 1936 r. odbywały się igrzyska olimpijskie. Zagraniczny trener na ratunek Aby zwiększyć szanse narodowej jedenastki, PZPN zaufał zagranicznemu trenerowi – w 1935 r. podpisał kontrakt z Kurtem Otto. Niemiec miał unowocześnić metody treningowe reprezentacji. Za selekcję i prowadzenie drużyny odpowiadał jednak Józef Kałuża pełniący najważniejszą funkcję w ekipie – tzw. kapitana związkowego. Atutem drużyny mieli być przede wszystkim napastnicy. Wśród nich wyróżniało się trio z Ruchu Hajduki Wielkie (miasto przyłączone potem do Chorzowa, dziś dzielnica Chorzów Batory): Gerard Wodarz, Teodor Peterek i Ernest Wilimowski. Owi „trzej królowie” dominowali w 1936 r. na polskich boiskach. Na tyle, że Wilimowski i Peterek toczyli pojedynki właściwie już nie z rywalami, lecz między sobą – o miano ligowego króla strzelców. Nic dziwnego, że kibice zacierali ręce na myśl o golach strzelanych przez graczy Ruchu olimpijskim przeciwnikom. Na szczególną uwagę zasługiwał „Ezi” Wilimowski. Tuż przed turniejem olimpijskim skończył zaledwie 20 lat, ale kibice nie mieli wątpliwości, że zajdzie daleko. Znany językoznawca Jan Miodek, zagorzały fan Ruchu Chorzów i jego powojennej gwiazdy Gerarda Cieślika, wspominał: „Mój ojciec – stary piłkarz i wielki kibic – powtarzał mi do śmierci: »Nie odbieram ci miłości do Cieślika, bo sam go bardzo lubię, ale pamiętaj, że piłkarskim geniuszem był Wilimowski«”. Piłkarza cenił też trener Kałuża. Lecz oto kilka tygodni przed igrzyskami nastąpił prawdziwy wstrząs: Wilimowskiego usunięto z reprezentacji! Amatorzy, wódka i pieniądze W prawach zawodnika zawiesiła Wilimowskiego krajowa federacja. Do dzisiaj trudno rozstrzygnąć, co było prawdziwą przyczyną takiego kroku – wiadomo tylko, jakie były okoliczności i pretekst. Oto mistrzowska drużyna Ruchu, kilkadziesiąt godzin po pokonaniu bardzo mocnej Wisły, poległa w towarzyskiej potyczce z dużo niżej notowaną Cracovią 0:9. Winę za szokujący wynik zrzucono na zawodników Ruchu, którzy między meczami urządzili sobie alkoholową libację. Co więcej, zawodnicy Ruchu mieli otrzymać za zwycięstwo nad Wisłą wynagrodzenie wysokości 50 zł. W tych czasach płacenie piłkarzom było zabronione. Nic dziwnego, że PZPN walczący z wszelkimi przejawami zawodowstwa w polskiej lidze wszczął śledztwo. Doszło do przesłuchań i powołania specjalnej komisji. I tu dochodzimy do najpoważniejszej kwestii: Wilimowski miał ponoć zlekceważyć ją i złożyć fałszywe zeznania. Właśnie kłamstwo, uznane za złamanie przysięgi olimpijskiej, podano jako przyczynę brzemiennego w skutki zawieszenia. Choć może prawdziwa przyczyna leżała gdzie indziej? Ezi zaczynał karierę w klubie 1. FC Katowice, uważanym za niemiecki. Zdaniem dziennikarza Pawła Czado, specjalizującego się w historii śląskiego sportu, PZPN mógł sprzeciwiać się wysłaniu wychowanka takiego klubu do Berlina rządzonego przez nazistów… Którąkolwiek z wersji uznamy za słuszną, większość badających tę sprawę jest zgodna: Wilimowski stał się ofiarą rozgrywek działaczy. W owym czasie narastał konflikt między PZPN i Ruchem na wielu polach. Piłkarska centrala próbowała przejąć zyski czerpane przez najpopularniejszy klub z organizacji arcypopularnych meczów. Mistrz Polski z kolei próbował wykorzystać swoją sportową dominację do zdobycia znacznej niezależności. Animozje i konflikty interesów odbiły się na Wilimowskim. Jako zawodnik prowadzący się dość swobodnie, był wymarzonym kozłem ofiarnym. Latem 1936 r. zawieszony był zarówno Ruch (PZPN kontrolował hajduckie księgi rachunkowe), jak i jego największa gwiazda. Lecz reprezentacja, mimo braku najlepszego zawodnika, ruszała do Berlina pełna nadziei. Bliski bojkot igrzysk Organizację igrzysk przyznano Niemcom w 1931 r., czyli przed dojściem Hitlera do władzy. Późniejsze wydarzenia w III Rzeszy wzbudziły jednak tyle zastrzeżeń, że odezwały się głosy wzywające do odebrania imprezy Berlinowi, ewentualnie jej zbojkotowania. Do tego jednak nie doszło. Z obecnej perspektywy igrzyska organizowane przez hitlerowców budzą grozę. Jednak w 1936 r. większość obserwatorów bagatelizowała trzepocące w całym mieście flagi ze swastykami i wznoszone przez tłumy okrzyki „Sieg heil!”. „Przegląd Sportowy”, opisujący przyjazd do Berlina pociągu z polskimi olimpijczykami, martwił się nie nazistowskimi gestami, lecz gęstymi chmurami i siąpiącym deszczem. Korespondent gazety zwracał ponadto uwagę na serdeczne przyjęcie zgotowane naszym sportowcom przez tłumy kibiców zgromadzone na dworcu kolejowym. Również ceremonia otwarcia imprezy nie wzbudziła zastrzeżeń naszego największego sportowego dziennika. W relacji wspomniano o przytłaczającej atmosferze wielkiego stadionu, krótkim przemówieniu Hitlera, 30 tysiącach gołębi wypuszczonych w niebo i pozdrowieniu Führera przez francuską ekipę, która wyciągnęła prawe ręce w „starożytnym geście olimpijskim”, wywołującym rzecz jasna entuzjazm widzów. Polscy piłkarze wzięli udział w ceremonii otwarcia. Jednak dla nich igrzyska zaczęły się tak naprawdę kilka dni wcześniej – wraz z losowaniem i ustaleniem turniejowej „drabinki”. Te nastroiły wszystkich nader optymistycznie. „Przegląd Sportowy” przewidywał nawet, że jest szansa na awans do grona czterech najlepszych ekip turnieju (na pozostałe miejsca typował Szwedów, Niemców i Peruwiańczyków). Bo rywal w I rundzie – Węgrzy – był w zasięgu Polaków. Madziarzy nie przysłali bowiem do Berlina swoich najlepszych piłkarzy – Węgry reprezentowali amatorzy, którzy nie odgrywali znaczącej roli nawet w najsłabszych ligowych klubach. „Przegląd Sportowy” stwierdził, że byli co najmniej o półtorej klasy gorsi od pierwszej reprezentacji kraju. Regulamin idealny dla naszych piłkarzy? Potwierdziły to wydarzenia na boisku. Polacy wygrali bowiem z Węgrami 3:0. Dwie bramki strzelił młody Hubert Gad. W ten sposób zaczął wykorzystywać szansę, jaką była dla niego nieobecność Wilimowskiego. W kolejnej rundzie czekał rywal, którego nazwa onieśmielała: Wielka Brytania. Znowu jednak ratunek stanowił dla nas olimpijski regulamin, który pozwalał na start wyłącznie amatorom. W ojczyźnie futbolu już dawno postawiono na profesjonalizm, więc do Berlina mogli przyjechać zawodnicy co najwyżej drugorzędni. Nikt wprawdzie nie zamierzał lekceważyć nawet takiej drużyny, bo brytyjski futbol wzbudzał wówczas olbrzymi szacunek, ale nadzieje na awans były w pełni zasadne. Początek meczu wydawał się to potwierdzać, bo na pierwszą bramkę rywala nasi zawodnicy odpowiedzieli aż pięcioma (hat-trick Wodarza w ciągu 9 minut!). Wydawało się, że można już spokojnie odetchnąć. Brytyjczycy jednak nie poddali się i doprowadzili do wyniku 4:5. Najwięcej strachu napędził nam strzelec dwóch goli Bernard Joy, na co dzień pracujący jako nauczyciel w szkole średniej. Na szczęście ani jemu, ani jego kolegom nie udało się doprowadzić do remisu i Polacy mogli się cieszyć z awansu do strefy medalowej. W półfinale mieli już na nas czekać Peruwiańczycy. Tyle że pokonani przez nich po dogrywce Austriacy zgłosili protest: kibice Peru jakoby wtargnęli na boisko, a jeden z nich miał ze sobą rewolwer! Zarządzono więc powtórkę ćwierćfinałowego meczu. Obrażeni gracze z Ameryki Południowej nie zgodzili się na takie rozwiązanie i zostali zdyskwalifikowani. Ostatecznie więc na naszej drodze do finału mieli stanąć Austriacy. Nie była to zresztą jedyna niespodzianka turnieju. Do półfinału nie dotarli Szwedzi, pokonani w I rundzie przez Japonię. Jednak największą sensację sprawiła Norwegia, wygrywając z Niemcami. Świadkami tego wydarzenia byli m.in. Goebbels, Hess i sam Hitler, dla którego był to prawdopodobnie jedyny w życiu obejrzany mecz piłkarski. W tych okolicznościach wielu obserwatorów uznało, że faworytem do zdobycia złotego medalu stała się Polska! Medal na wyciągnięcie ręki Najpierw jednak trzeba było uporać się z Austrią. Również ten kraj reprezentowali zawodnicy odbiegający poziomem od najlepszych w kraju. Nikt nie spodziewał się ich zwycięstwa nad Egiptem, a zwłaszcza nad Peru, nawet jeśli okoliczności drugiego triumfu budziły zastrzeżenia. Polacy mogli z optymizmem przystąpić do gry. Jedynym zmartwieniem była kontuzja napastnika Fryderyka Scherfke. Poobijany przez Brytyjczyków, miał odpocząć i zbierać siły na finał. Spodziewano się, że zastąpi go Michał Matyas, król ligowych strzelców z poprzedniego sezonu (1935). Kałuża zaskoczył jednak wszystkich i do składu wstawił debiutanta Walentego Musielaka, grającego w drugorzędnym klubie działającym przy poznańskiej fabryce Hipolita Cegielskiego. Jak widać, napastników mieliśmy w składzie wielu, nie tylko z Ruchu. Wynikało to z powszechnie stosowanej taktyki 2-3-5. Po dwóch spotkaniach rozegranych na berlińskim Post-Stadion (czyli „Stadionie Pocztowym”), 11 sierpnia 1936 r. nasi piłkarze mieli się wreszcie zaprezentować na głównej arenie igrzysk. Być może 80 tys. widzów zgromadzonych na Stadionie Olimpijskim speszyło naszych zawodników. A może zgubiła ich nadmierna pewność siebie? Faktem jest, że półfinałowy mecz zupełnie im nie wyszedł. Kolejna w tym turnieju bramka Gada okazała się jedynie trafieniem honorowym. Porażka 1:3 była przykrym zaskoczeniem – tym bardziej że rywala uznano powszechnie za najsłabszego spośród wszystkich stających naprzeciw Polaków (Austriacy przegrali potem w finale turnieju z Włochami 1:2). Naszych piłkarzy bronił światowej sławy śpiewak Jan Kiepura. Atakował na łamach „Przeglądu Sportowego” angielskiego arbitra („dra Bartona”) za nieuznanie bramki strzelonej przez Peterka: „Bardzo się dziwię, że kierownictwo drużyny nie złożyło protestu przeciwko wynikowi z Austrią. Przecież ten gol nieuznany przez sędziego to był skandal! Gdybym ja był na boisku, nie wytrzymałbym. Zbiłbym tego Anglika na kwaśne jabłko!”. Głównym winowajcą okrzyknięto Musielaka, choć nie tylko on popełniał poważne błędy. Do pomyłki w ustawieniu drużyny przyznał się sam Kałuża. Notabene, pechowy Musielak ostatecznie w całej swej karierze nie zagrał ani jednego oficjalnego meczu w reprezentacji. Bo nawet feralny pojedynek półfinałowy nie jest dziś uznawany za takowy (podobnie jak wcześniejsze mecze z Węgrami i Wielką Brytanią). Dlaczego? Jak wskazuje badacz piłkarskich dziejów Andrzej Gowarzewski, za oficjalny można uznać tylko taki mecz, w którym obie drużyny są istotnie najlepszymi reprezentacjami swoich krajów. Tego o naszych trzech przeciwnikach z pewnością nie można było powiedzieć. Inaczej rzecz się miała z Norwegami, z którymi czekał nas 13 sierpnia mecz o trzecie miejsce i olimpijski medal. Widoczny brak Eziego Podobnie jak w przypadku Polaków, nawet najlepsi norwescy piłkarze mieli status amatorów. Ale komentatorzy dostrzegali dużą szansę na ich pokonanie. Wprawdzie doceniano ich twardy, wzorowany na brytyjskim styl gry, podziwiano wielkie zwycięstwo w pojedynku z Niemcami, ale poważnie liczono na zdobycie „bronzowego” [sic!] medalu. Niestety, w obecności 90 tys. widzów (to do dzisiaj rekord frekwencji podczas meczu naszej reprezentacji na zagranicznym stadionie!) Polacy ponieśli kolejną porażkę. Tym razem jednak grali dobrze i stoczyli równą walkę, za co ich chwalono. W meczu długo utrzymywał się wynik remisowy 2:2, jednak w końcówce wszelkich nadziei pozbawił nas Arne Brustad, strzelec wszystkich goli dla swej drużyny. Ostatecznie polscy futboliści wrócili z igrzysk w Berlinie bez medalu. Wprawdzie czwarte miejsce stanowiło i tak sukces naszej ekipy, ale biorąc pod uwagę przebieg turnieju, można było mówić o rozczarowaniu. Piłkarzy zatem doceniono, ale dominowały głosy o straconej szansie. Czy byłoby inaczej, gdyby w szeregach naszej reprezentacji znalazł się Wilimowski? Nie można tego przesądzać, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że w 1936 r. uciekł nam sprzed nosa medal. I to być może złoty! Pikanterii sprawie dodaje fakt, że zaraz po igrzyskach Eziego odwieszono w prawach zawodnika! Bez uzasadnienia, bez rozstrzygnięcia jakichkolwiek wątpliwości, bez przeprosin. Po prostu jak gdyby nigdy nic przywrócono go do gry. Szkoda, że wyjęcie z jego kariery marnych 6 tygodni okazało się tak dotkliwe dla całego polskiego futbolu. Piłka toczy się dalej Po turnieju pożegnał się z polską reprezentacją trener Otto, przez niektórych podejrzewany nawet o sabotowanie gry naszej drużyny w Berlinie. Kapitanem związkowym pozostał zaś krytykowany Kałuża. Wkrótce okazało się, że była to dobra decyzja. Wprawdzie kilka kolejnych wyników nie wywołało entuzjazmu, zwłaszcza kompromitująca porażka 3:9 z Jugosławią, ale następny rok miał przynieść istotną odmianę. Oto w październiku ponownie podjęliśmy walkę o awans do mistrzostw świata. Trudno było o nadmierną radość z losowania eliminacji, bo trafiliśmy w nich na... Jugosławię. Tym razem jednak role się odmieniły i to polska drużyna triumfowała 4:0. Porażka 0:1 w rewanżu nie mogła nam już zamknąć drogi na piłkarskie salony. A podczas turnieju finałowego we Francji reprezentacja rozegrała jeden z najdramatyczniejszych meczów w historii. W pojedynku z Brazylią pierwszą bramkę dla Polski strzelił z rzutu karnego wielki nieobecny olimpijskiego półfinału Scherfke. Potem Wilimowski dorzucił kolejne... cztery! Nawet to nie wystarczyło jednak do zwycięstwa, ale porażka 5:6 po dogrywce wzbudziła podziw i szacunek piłkarskiego świata. No i rozbudziła apetyty. Od tej pory mieliśmy należeć do elity, a Wilimowski miał nas prowadzić już tylko do zwycięstw... Niestety, przewidywane triumfy ograniczyły się do upragnionego zwycięstwa z Węgrami – tym razem z ich najlepszą „wersją”. Po wielu porażkach wreszcie mogliśmy zatriumfować: 27 sierpnia 1939 r. na stadionie Legii wygraliśmy 4:2, a Ezi zaliczył kolejny hat-trick. Ostatni w polskiej reprezentacji. Cztery dni później piłka nożna przestała być ważna.
HUBLOT – prawie dwie dekady jako Mistrz Światowej Piłki Nożnej
mistrzostwa europy w piłce nożnej (euro)
W 2006 roku HUBLOT - luksusowa marka czasomierzy dostępna na wyłączność w ofercie W.KRUK - rozpoczęła swoją współpracę z piłką nożną, promując sport i jednocząc fanów pod hasłem „HUBLOT Loves Football”.
W tym artykule: Czy Kylian Mbappé będzie Bohaterem UEFA EURO 2024™? Zegarek HUBLOT Big Bang e Gen3 UEFA EURO 2024™ Szwajcarska marka jest częścią UEFA Euro od 2008 roku, a tegoroczna edycja piłkarskiego wydarzenia jest dla niej piątą z rzędu współpracą z tą legendarną imprezą. Ikoniczna tablica sędziowska w kształcie flagowego zegarka HUBLOT z kolekcji Big Bang, sygnalizuje zmiany zawodników i odlicza czas gry, a specjalnie zaprojektowane na te wydarzenie zegarki są widoczne w trakcie meczy na nadgarstkach sędziów. Z ambasadorem Kylianem Mbappé i przyjaciółmi marki, takimi jak Marcel Desailly, Didier Deschamps czy Luis Figo HUBLOT jest w samym sercu piłki nożnej, dumnie prezentując się w trakcie legendarnych rozgrywek podziwianych przez miliony ludzi na całym świecie. Czy Kylian Mbappé będzie Bohaterem UEFA EURO 2024™? W ostatnich sekundach, gdy zegarek HUBLOT Big Bang e Gen3 odmierza czas, Kylian Mbappé zachwyca na boisku, unikając obrońców, aby strzelić zwycięskiego gola w ostatniej chwili! Ten film zrealizowany w ramach najnowszej kampanii szwajcarskiej marki, zanurza się w skupiony umysł francuskiego kapitana, oddając pasję, jaką HUBLOT dzieli z piłką nożną. Na nadgarstku Kyliana Mbappé znajduje się Big Bang e Gen3 UEFA EURO 2024TM, prawdziwy game-changer na boisku i poza nim, który z niezwykle imponującą technologią po raz kolejny zrewolucjonizował rynek luksusowych czasomierzy. Tudor Ranger w nowej odsłonie. Zegarek upamiętnia 70. rocznicę brytyjskiej ekspedycji na Grenlandię W tym roku, pragnąc upamiętnić jubileusz brytyjskiej ekspedycji w północnej Grenlandii, TUDOR przedstawia model Ranger – wszechstronny zegarek celebrujący ducha tej śmiałej wyprawy. Zegarek HUBLOT Big Bang e Gen3 UEFA EURO 2024™ Zegarek HUBLOT Big Bang e Gen3 UEFA EURO 2024™ doskonale wpisuje się w kod zegarmistrzowski kolekcji Big Bang. Koperta o średnicy 44 mm wykonana z tytanu posiada konstrukcję warstwową, wymyśloną przez HUBLOT w 2005 roku. Szkiełko z szafiru jest wysoce odporne na zarysowania, a gumowy pasek z zatrzaskowym zapięciem umożliwia jego łatwe zapinanie i wymianę dzięki opatentowanemu systemowi One Click. Zagrek HUBLOT Big Bang z niezwykle imponującą technologią mieści procesor Qualcomm® Snapdragon WearTM 4100+, zapewniający mu przewagę nad wszystkimi innymi zegarkami z funkcją connected. Czasomierz ten posiada 8 różnych czujników oraz łączność GPS, Bluetooth, Wi-Fi i NFC, służącą do bezdotykowych płatności. Może być on sparowany zarówno z telefonem Android, jak i Apple iPhone, a dzięki funkcji zmiany tła ekranu oraz paska w mgnieniu oka dostosowuje się do kolorów ulubionych drużyn piłkarskich. Zegarki HUBLOT dostępne są w stacjonarnej i internetowej ofercie W.KRUK. Czasomierze marki znaleźć można na stronie – wkruk.pl.
W tym mieście Polacy zagrają pierwszy mecz na Euro 2024. Kibice mogą liczyć na wiele udogodnień
Godziny dzielą nas od pierwszego meczu Polaków na Euro 2024, który rozegrany zostanie w Hamburgu. Podopieczni Michała Probierza zmierzą się w nim z reprezentacją Holandii.
W tym artykule: Jak dojechać na stadion w Hamburgu? Strefa kibica w Hamburgu Poradnik MSZ na Euro 2024 Kiedy mecze Polaków na Euro 2024? Na tę chwilę czekali wszyscy fani piłki nożnej w Europie. W Niemczech startują mistrzostwa Starego Kontynentu, na których zaprezentują się aż 24 drużyny, w tym reprezentacja Polski. Biało-Czerwoni swoje zmagania rozpoczną w niedzielę (16 czerwca) od spotkania z ekipą Holandii. Podopieczni Michała Probierza pierwszy mecz fazy grupowej rozegrają w Hamburgu – czyli w drugim, zaraz po Berlinie, największym mieście Niemiec. Choć nasi piłkarze nie są stawiani w roli faworyta w starcu z Holendrami – zwłaszcza wobec kontuzji Roberta Lewandowskiego – na trybunach z pewnością nie zabraknie kibiców z Polski, wierzących w sukces. Z myślą o osobach wybierających się na inauguracyjny mecz polskiej reprezentacji zebraliśmy garść najważniejszych informacji. Jak dojechać na stadion w Hamburgu? Hamburg jest jednym z dziesięciu miast-gospodarzy tegorocznych mistrzostw Europy w piłce nożnej. Łącznie rozegranych zostanie tutaj pięć meczów – cztery grupowe oraz jeden na etapie ćwierćfinałów. Spotkania odbywać się będą na Volksparkstadion, gdzie na co dzień rywalizują zawodnicy miejscowego klubu Hamburger SV. Obiekt może pomieścić nawet 57 tysięcy osób i pod tym względem należy do największych w kraju. Arena położona jest w dzielnicy Bahrenfeld. Organizatorzy Euro 2024, jak i lokalne władze, zalecają, by w dniu meczu nie poruszać po mieście samochodem ze względu na liczne utrudnienia i brak miejsc parkingowych w okolicach stadionu. Najszybciej i najwygodniej na Sylvesterallee 7 można dojechać komunikacją miejską. Kibice posiadający bilet na spotkania w Hamburgu mogą liczyć na darmowe przejazdy środkami transportu publicznego od godz. 6:00 w dniu meczowym do 18:00 następnego dnia. Osoby posiadające wejściówki na sektory A, B, E i F powinny skorzystać z kolejki miejskiej (S-Bahn) linii S3 (kierunek Pinneberg) lub S5 (kierunek Elbgaustraße) i wysiąść na stacji Stellingen. Z kolei do wejść C i D najprościej dostaniemy się linią S1 w kierunku Blankenese/Wedel (należy wysiąść na stacji Othmarschen, a następnie wsiąść w autobus wahadłowy). Strefa kibica w Hamburgu Miasto Hamburg zachęca także mieszkańców i przyjezdnych do wspólnego dopingowania i przeżywania piłkarskich emocji. Strefa Kibica na terenie Heiligengeistfeld w dzielnicy St. Pauli będzie otwarta przez cały turniej, a wstęp całkowicie darmowy. Historia mistrzostw świata w piłce nożnej. Fakty i ciekawostki na temat mundialu Historia mistrzostw świata w piłce nożnej sięga niemal 100 lat. Pierwszy gwizdek sędziego na mundialu zabrzmiał w 1930 roku, gdy gospodarzem, a także triumfatorem turnieju, był Urugwaj. Poradnik MSZ na Euro 2024 W związku z rozpoczynającymi się w piątek mistrzostwami, MSZ przygotowało dla polskich kibiców przedwyjazdowy poradnik. Resort dyplomacji zachęca podróżujących do wykupienia dodatkowego ubezpieczenia, zgłoszenia wyjazdu w systemie Odyseusz i przypomina o zabraniu ze sobą: dokumentu potwierdzającego tożsamość (dowód osobisty lub paszport), Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), dowodu rejestracyjnego i potwierdzenia ubezpieczenia samochodu. Ponadto ministerstwo zaznacza, że w czasie Euro 2024 przywrócone zostaną kontrole graniczne. – Pamiętaj: na czas mistrzostw przywrócone zostaną kontrole graniczne. Pamiętaj o tym, planując czas podróży. Korzystaj z komunikacji publicznej – dojazd samochodem w okolice stadionów oraz stref kibica będzie bardzo utrudniony. Jeśli zauważysz zagrożenie, powiadom niezwłocznie służby porządkowe – podkreśla MSZ. Kiedy mecze Polaków na Euro 2024? Reprezentacja Polski na Euro 2024 zagra w grupie D, do której – oprócz wspominanej już Holandii – trafiła również Austria i Francja. Biało-Czerwoni, po (miejmy nadzieję zwycięskim) meczu z „Pomarańczowymi”, przeniosą się do Berlina, gdzie zmierzą się z Austriakami. Ostatnie spotkanie fazy grupowej ćwierćfinaliści Mistrzostw Europy sprzed ośmiu lat rozegrają w Dortmundzie z aktualnymi mistrzami świata, czyli Francuzami. Do fazy pucharowej awansują drużyny z 1. i 2. miejsca z każdej z grup i cztery najlepsze ekipy z trzeciego miejsca. Mecze Polaków na Euro 2024 – harmonogram: Polska – Holandia, niedziela, 16 czerwca, godz. 15:00 (Hamburg); Polska – Austria, piątek, 21 czerwca, godz. 18:00 (Berlin); Polska – Francja, wtorek, 25 czerwca, godz. 18:00 (Dortmund). Źródło: hamburg-travel.com, poradnikkibicaeuro24.msz.gov.pl.
Miasteczko Imsouane to perła Maroka. Teraz umiera przez piłkę nożną
W spokojnej harmonii miasteczka Imsouane niespodziewane ogłoszenie na przestrzeni 24 godzin zakłóca jej odwieczny rytm. Podczas gdy Maroko przygotowuje się do Mistrzostw Świata FIFA 2030, lokalni mieszkańcy stają przed zagrożeniem eksmisji, co stanowi poważne ryzyko dla istoty tego ukochanego nadmorskiego klejnotu.
W tym artykule: Imsouane – historyczny klejnot Świat to wioska Dziedzictwo kulturowe i turystyka 17 stycznia rząd marokański niespodziewanie wydal komunikat o natychmiastowej ewakuacji. Mieszkańcy dotychczas bezpiecznego i żyjącego własnym rytmem Imsouane, mieli 24 godziny na spakowanie całego swojego życiowego dorobku i opuszczenie miasteczka. Powodem nagłej mobilizacji rządu są zbliżające się mistrzostwa Świata FIFA 2030. Niestety, Imsouane nie jest jedynym przypadkiem. Podobne wyzwania spotykają mieszkańców innych nadmorskich miejscowości, takich jak na przykład Tifnit. Imsouane – historyczny klejnot Maroko zachwyca nie tylko swoją piękną przyrodą, ale również bogactwem kultury i historii, których ślady widać na każdym kroku. Imsouane, będące sercem harmonijnego połączenia kultur Amazigów i Arabów, jest mikrokosmosem, który łączy wszystkich: surferów, rybaków, turystów i mieszkańców. Gościnność ludzi oraz hojność fal są głównymi powodami, dla których to miasteczko zdobyło światowe uznanie. Jego ewolucja przeniosła je z małej wioski rybackiej w jeden z najbardziej znanych surferskich punktów. To tutaj można znaleźć falę o największej długości w Afryce. Wraz z przybyciem hipisów lat 70. z całego świata, Imsouane stało się ulubionym miejscem surferów. Zwłaszcza od pandemii COVID-19, kiedy życie w vanie stało się niezwykle popularne, przyciąga swoją otwartą atmosferą i świeżymi owocami morza. Natomiast wraz ze wzrostem zainteresowania, jak widać w mediach społecznościowych, jego popularność gwałtownie wzrosła. Rząd marokański planuje zastąpić tradycyjne domy nowoczesnymi, dwupoziomowymi apartamentami. To potencjalnie zmieni nie tylko krajobraz wybrzeża, ale też jego energię i ruch, który może nie odpowiadać na oczekiwania wielu turystów. Świat to wioska Demontaż konstrukcji jest czasami nieodzowny w procesie tworzenia zmiany. „Świat to wioska" – rozbrzmiewa na całym świecie, a jednak ta wioska, jak wiele innych, stanowi świat sam w sobie. Jest tam harmonia, która jest wyjątkowa. W Imsouane, z jego niebieskimi, żółtymi, niedokończonymi i zakurzonymi drzwiami, zawsze było otwarte dla gości, zarówno dla tych, którzy pojawiali się na chwilę. Jak i dla tych, którzy zdecydowali się na stałe zamieszkać – tak jak ja. Uchwycił Alpy z Polski. Niektórzy nie dowierzają, że to możliwe Czy z Polski można zobaczyć Alpy? Choć odpowiedź może być dla wielu ogromnym zaskoczeniem, okazuje się, że tak. Udowadniają to najnowsze zdjęcia jednego z fotografów, które obiegły ca.. Zakochałam się w tym miniaturowym uniwersum, jak tylko otworzyłam te drzwi. Wiele miesięcy później nadal jestem tutaj, pracując nad własnymi filmowymi projektami. Choć może być teraz mniej drzwi, to ludzie nadal są obecni, tak samo jak wieczny duch tego miejsca. Dziedzictwo kulturowe i turystyka Aby zachęcić czytelników do powtarzania swoich wizyt w Imsouane, podkreślamy kluczowe znaczenie wsparcia lokalnych społeczności i biznesów. Ponowne ich odwiedzanie pomogłoby przekonać rząd, że podróżnicy przybywają dla uroku i charakteru takich miejsc. Jednym z przykładów, co miasteczko może oferować odwiedzającym, jest wzięcie udziału w dogłębnym kursie longboardingu w „Tamoont” (co oznacza „zbiór” w języku Tamazight), prowadzonym przez Lahcena Aguerda. Potem można zamówić delikatnie przyrządzony tadżin w jednym z urokliwych miejsc nad portem. Dlatego tak ważnym jest kultywowanie turystyki świadomej. Czyli wspierania tych, którzy podtrzymują tradycje poprzez autentyczne i rzemieślnicze środki nie tylko w Maroku, ale i na całym świecie. Aby oddać coś miejscu, które odwiedzamy i aby urok miejsca mógł trwać. „Douri ya donia" – Ziemia ciągle się kręci, a fale nadal się toczą. Góry wciąż otaczają opieką Imsouane, i my również.
Jak kupić bilety na mecz FC Barcelona i obejrzeć Lewandowskiego na słynnym Camp Nou? Podpowiadamy
Robert Lewandowski już od wielu miesięcy gra w słynnym katalońskim klubie FC Barcelona. Wielu kibiców na całym świecie marzy o tym, aby zobaczyć na żywo słynną Blaugranę, co wcale nie jest takie trudne do zrobienia. Jak kupić bilety na mecz Dumy Katalonii i kiedy polecieć do Barcelony, aby obejrzeć polskiego napastnika na żywo na Camp Nou? Podpowiadamy.
W tym artykule: Magiczna Barcelona oczarowuje turystów na każdym kroku Jak kupić bilet na mecz FC Barcelony? Kiedy FC Barcelona rozgrywa spotkania na Camp Nou? Dla wielu fanów piłki nożnej to był historyczny moment. Wraz z końcem lata, Robert Lewandowski stał się pierwszym polskim piłkarzem, który reprezentuje bordowo-granatowe barwy FC Barcelony. O spektakularnym transferze pisały media na całym świecie, a kolejne miesiące pokazują, że nowy klub polskiego napastnika ma z niego pożytek. Lewy strzela bowiem jak na zawołanie i jest najskuteczniejszym strzelcem ligi hiszpańskiej. Dla wielu osób obecność naszego rodaka jest doskonałą okazją, żeby po raz pierwszy lub kolejny odwiedzić stolicę Katalonii. Magiczna Barcelona oczarowuje turystów na każdym kroku Barcelona to bowiem miasto, które ma niezwykle dużo do zaoferowania. Urzeka przede wszystkim przepiękną i charakterystyczną architekturą Gaudiego, urokliwym klimatem oraz niepowtarzalnymi ludźmi, których tam spotkamy. Od wieków istniało mnóstwo powodów, dla których warto było odwiedzić drugie co do wielkości miasto Hiszpanii i nikogo nie trzeba było do tego specjalnie przekonywać. Dziś do tej listy należy jednak dopisać „zobaczenie Roberta Lewandowskiego na Camp Nou”. Pamiętajmy, że 2023 to prawdopodobnie ostatni rok, gdy Barca gra na tym stadionie, ponieważ później będzie on remontowany. Barcelona nie dla wszystkich? Idealny turysta ma wydawać 600 euro dziennie Nie tylko Barcelona boryka się z tłumami turystów. Podobne pomysły mają władze Wenecji i Amsterdamu. Trzeba pamiętać, że kupowanie biletów na mecz, który odbędzie się za kilka tygodni lub miesięcy to zawsze pewnego rodzaju ryzyko. Po pierwsze: zawodnik może odnieść kontuzję. Po drugie: piłkarz może pauzować przez czerwoną kartkę lub za dużą liczbę uzyskanych żółtych kartoników. Jak kupić bilet na mecz FC Barcelony? Kupowanie biletów na mecze domowe FC Barcelony jest bardzo proste. Co ciekawe, bardzo rzadko cały stadion jest wypełniony po brzegi (tzn. nie ma ani jednego wolnego miejsca na trybunach). Dlatego bardzo często bilety są dostępne niedługo przed meczem. Oczywiście im wcześniej je kupimy, tym większa jest szansa na to, że dostaniemy te najtańsze. Jak zatem kupić bilety? Wystarczy wejść na oficjalną stronę internetową klubu, wybrać zakładkę bilety i kliknąć „Men’s football”. Następnie wybieramy interesujący nas mecz i klikamy żółtą ramkę z napisem „tickets”. Następnie musimy wybrać sektor, od którego uzależniona jest cena biletu. Wkrótce system poprosi nas o podanie danych osobowych, a następnie przekieruje nas do płatności. To wszystko. Istnieje również opcja kupienia biletów pod samym stadionem, ale należy pamiętać, że na mecze takie jak el Clasico z Realem Madryt lub Ligę Mistrzów może nie być już miejsc na kilka godzin przed spotkaniem. Kiedy FC Barcelona rozgrywa spotkania na Camp Nou? Nie zakładając jednak żadnych czarnych scenariuszy, spróbujmy przyjrzeć się terminarzowi rozgrywek i sprawdzić, kiedy trzeba polecieć do Barcelony, aby obejrzeć mecz z udziałem Lewandowskiego. Najbliższe spotkanie na Camp Nou w 2023 roku odbędzie się 5 marca. Gospodarze zagrają u siebie z Valencią. W tym samym miesiącu zaplanowano jednak mecz dużo większej wagi. Już 19 marca Barcelona zmierzy się z odwiecznym rywalem Realem Madryt. To ważny mecz, który może zadecydować o tym, kto wygra całą ligę. Barcelona ma kilka punktów przewagi nad drużyną ze stolicy, a tej zależy na zmniejszeniu różnicy. Część piłkarzy, a na pewno kibice dobrze pamiętają występ polskiego piłkarza przeciwko „Królewskim”. 24 kwietnia 2013 roku, jeszcze jako gracz Borussi Dortmund, Lewandowski strzelił cztery gole Realowi Madryt w półfinale Ligi Mistrzów. Czy podobna sytuacja się powtórzy? Jeśli tak, najlepiej byłoby to obejrzeć na żywo. Barcelona poza utartym szlakiem. Na własnych mięśniach odczujesz, że to naprawdę górzyste miasto - Traveler Stolica Katalonii to nie tylko bulwar La Rambla, Barrio Gótico i budynki Gaudíego. Warto zejść z głównego szlaku, by zobaczyć inne jej oblicze. Co ciekawe, kolejny mecz Barcelony na Camp Nou, to również spotkanie z Realem Madryt. 5 kwietnia Duma Katalonii rozegra drugi mecz dwumeczu o Puchar Króla. Ceny biletów lotniczych do Barcelony są naprawdę różne. Dużo zależy oczywiście od tego, kiedy decydujemy się na zakup. Im wcześniej, tym taniej. Znaleźć można jednak połączenia z przesiadką za ok. 500 zł. Przed każdym meczem najlepiej jest jednak sprawdzić różne opcje i daty w wyszukiwarkach tanich lotów, takich jak Skyscanner lub Kayak. Kolejne mecze na Camp Nou w roku 2023 odbywają się w dniach: Barcelona – Girona 09.04.2023 r. Barcelona – Atletico Madryt, 23.04.2023 r. Barcelona – Real Betis, 30.04.2023 r. Barcelona – Real Sociedad, 21.05.2023 r. Barcelona – Mallorca 28.05.2023 r. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„Mundial wstydu” i „krwawe Mistrzostwa Świata”. Wszystko, co musisz wiedzieć o Katarze
Mistrzostwa Świata w Katarze z wielu powodów czynią ten turniej wyjątkowym. To pierwszy mundial, który odbywa się na Bliskim Wschodzie i pierwszy w kraju islamskim. Po raz pierwszy w historii te zawody odbywają się na przełomie listopada i grudnia. Jednak nie to jest najważniejsze. Wszystko wskazuje na to, że Katar kupił sobie te mistrzostwa, a co gorsza – organizuje je, mając na rękach krew robotników i łamiąc podstawowe prawa człowieka. Co jeszcze wiemy o Katarze?
W tym artykule: Dlaczego Mistrzostwa Świata zorganizowane zostały w Katarze? Dlaczego Katarowi zależało na mundialu? Cel uświęca środki Podczas budowy nowoczesnych stadionów zginęło ponad 6,5 tysiąca robotników Robotnicy-imigranci byli przez Katarczyków wyzyskiwani W Katarze łamane są podstawowe prawa człowieka Ponad 4 tysiące lat temu egipskie piramidy, jak i inne budynki wznosili robotnicy i niewolnicy, którzy ginęli w trakcie budowy. Ludzie wykonywali tę pracę za darmo albo półdarmo, a bogacili się na tym władcy i najwyżsi urzędnicy. W ciągu ostatnich kilku tysięcy lat ludzkość przeszła bardzo długą drogę, aby odpowiedzieć sobie na pytanie, ile warte jest ludzkie życie. W 2022 roku wciąż są kraje, które bez skrupułów pokazują, że tania rozrywka jest droższa niż człowiek, a najbogatsi stają się jeszcze zamożniejsi kosztem niewinnych osób. Dlaczego Mistrzostwa Świata zorganizowane zostały w Katarze? 23 listopada 2010 roku, dziesięć dni przed głosowaniem FIFA, które kraje będą organizatorami najbliższych mistrzostw świata, odbyło się „tajne” spotkanie w Pałacu Elizejskim w Paryżu. Prezydenta Nicolasa Sarkozy’ego odwiedził wówczas książę Kataru Tamin bin Hamad al-Thani oraz ówczesny szefa UEFA Michel Platini (skazany w tym roku za korupcję). Media spekulowały wówczas, że to właśnie tam miała zapaść nieoficjalna decyzja, a Platini zadeklarował, że swój głos przeniesie ze Stanów Zjednoczonych na Katar. 2 grudnia FIFA ogłosiła przyznanie organizacji Mistrzostw Świata w 2022 roku Katarczykom. – Wiele osób nie miało pojęcia, gdzie leży ten energetyczny potentat. Teraz, po ponad dekadzie szeroko zakrojonych działań marketingowych i pijarowych, oczy całego świata zwracają się na Bliski Wschód. Coraz więcej osób zaczyna uzmysławiać sobie, jak silną międzynarodową pozycję wypracował Katar oraz jak wiele łączy politykę i sport – czytamy w raporcie "Katar, geopolityka i mistrzostwa świata”, który został wydany przez Instytut Nowej Europy. Ciekawostki o Katarze. Sprawdź, czego można spodziewać się w kraju, który jest 27 razy mniejszy od Polski Choć wielkością dorównuje co najwyżej największym województwom w Polsce, to pod względem finansowym przerasta światowe mocarstwa. Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Katarze, czyli... – Rosyjska inwazja na Ukrainę sprawiła, że Katar – największy eksporter gazu ziemnego na świecie – stał się jednym z najbardziej pożądanych partnerów gospodarczych. Budowany przy pomocy sportu pozytywny wizerunek kraju ułatwia nawiązywanie takich relacji, mimo licznych zarzutów pod adresem tamtejszych władz, oskarżanych o korupcję, łamanie praw człowieka i prześladowanie mniejszości religijnych i seksualnych – zwracają uwagę autorzy. Dlaczego Katarowi zależało na mundialu? Katar jest drugim najmniejszym krajem Półwyspy Arabskiego. Uzyskał niepodległość od Wielkiej Brytanii w 1971 roku. Kraj ten jest od lat jednym z największych eksporterów ropy naftowej oraz jednym z trzech największych eksporterów gazu ziemnego. W roku 2010 społeczeństwo katarskie było statystycznie najbogatszym społeczeństwem świata. Położony jest pomiędzy Arabią Saudyjska, Iranem i Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. Czyli mocarstwami dużo silniejszymi, które rywalizują ze sobą o wpływy. Katar musiał więc wszelkimi metodami wypracować swoją pozycję i znaleźć sojuszników na świecie. W osiągnięciu tego celu miał Katarczykom pomóc sport. – Jedną ze strategii wzmacniania pozycji Kataru na świecie stało się budowanie rozpoznawalności państwa. Drogą do tego miał być m.in. sport, a konkretnie organizacja międzynarodowych imprez sportowych. A także osiąganie sukcesów przez zawodników startujących pod katarską flagą (często nie-Katarczyków) oraz sponsoring sportowy – opisują autorzy raportu. Od 2004 roku odbyło się tam łącznie 20 dużych, międzynarodowych imprez sportowych. Cel uświęca środki Oczy całego świata zwrócone są co cztery lata w stronę mundialu. To najważniejsza międzynarodowa impreza piłkarska. Zarabiają na niej organizatorzy, sponsorzy, zakłady bukmacherskie czy producenci odzieży sportowej. Dopiero na końcu są piłkarze, czyli aktorzy w tym spektaklu. Katarczycy chcieli, aby organizowane przez nich mistrzostwa, były jedyne w swoim rodzaju. Dlatego władze postanowiły wykorzystać wszystkie dostępne środki, aby stworzyć nowoczesną infrastrukturę i przygotować się do tej imprezy jak najlepiej. Łamiąc przy tym prawa człowieka i dopuszczając się szeregu zaniedbań. 6 krajów, w których trzeba uważać, co się mówi i robi. O tym lepiej pamiętać przed wyjazdem - Traveler Dlaczego na Dominikanie lepiej nie wypowiadać polskich słów „nie ma”? Która część ciała w Tajlandii jest najważniejsza i nie wolno jej dotykać? Kogo może interesować z kim dzielimy ... – Pracownicy migrujący zatrudnieni przy projektach związanych z mundialem, jak i tych niezwiązanych z mistrzostwami świata, nadal są w Katarze narażeni na nadużycia na znaczną skalę. Wielu pracowników, szczególnie w sektorze domowym i ochrony, nadal pracuje w warunkach równoznacznych ze standardami pracy przymusowej. Pracownicy domowi pracują od 14 do 18 godzin dziennie bez żadnego dnia wolnego, odizolowani w prywatnych domach – zwraca uwagę Amnesty International. Podczas budowy nowoczesnych stadionów zginęło ponad 6,5 tysiąca robotników W Katarze żyją niespełna 3 miliony ludzi, z czego 88% to właśnie migranci, którzy przyjeżdżają tam do pracy. To ludzie głównie z Indii, Nepalu, Pakistanu, Bangladeszu i Sri Lanki. W ubiegłym roku brytyjski dziennik „The Guardian” opublikował wstrząsający artykuł. Wynika z niego, że od 2010 roku zginęło ponad 6,5 tysiąca robotników-migrantów, którzy zatrudnieni byli przy budowie m.in. mundialowych stadionów. Średnio co tydzień umierało ok. 12 robotników. Ich praca miała przypominać niewolnictwo. Dokładna liczba zgonów prawdopodobnie nigdy nie zostanie odkryta, bo Katarczycy robili wszystko, aby ten problem zamiatać pod dywan. – Pozostanie w tej firmie było nie do zniesienia ze względu na to, jak nas traktowano i wskutek przeciążenia pracą. Przez cztery miesiące dostaje się tylko dwa dni wolnego. Pensje są wypłacane z opóźnieniem, a spora ich część jest potrącana z nieznanych przyczyn – mówił kenijski pracownik prywatnej firmy ochroniarskiej w rozmowie z Amnesty International. Robotnicy-imigranci byli przez Katarczyków wyzyskiwani Innym problem były zatrważająco niskie zarobki pracowników i praca w systemie Kafala. Pracownicy przed przyjazdem do Kataru musieli uiścić opłatę w wysokości od 1000 do 3000 dolarów, aby „zabezpieczyć swoje miejsce pracy”. Dla wielu taki dług był niemalże niemożliwy do spłacenia w krótkim czasie. Ponadto według raportu Instytutu Nowej Europy, ich średnia stawka godzinowa wynosiła w przeliczeniu zaledwie 7 zł. Tuż przed trwającymi od 20 listopada mistrzostwami mówiło się o tym, że od 2017 roku w Katarze miało dojść do poprawy warunków pracy. Jednak to, co miało rzekomo być poprawione, to zaledwie kropla w morzu. – Chociaż Katar poczynił ważne postępy w zakresie praw pracowniczych w ciągu ostatnich pięciu lat, oczywistym jest, że pozostał jeszcze ogrom do zrobienia. Tysiące pracowników nadal tkwią w znanym im cyklu wyzysku i nadużyć z powodu luk prawnych i nieskutecznego egzekwowania prawa – mówił Steve Cockburn, szef Amnesty International ds. sprawiedliwości gospodarczej i społecznej. Amnesty International domaga się przeznaczenia 440 milionów dolarów przychodów z mundialu na rekompensatę dla pracowników migrujących oraz ich rodzin. – Jeśli FIFA ma cokolwiek ocalić z tego turnieju, to musi ogłosić, że zainwestuje znaczną część z 6 miliardów, które zarobi. I upewnić się, że fundusz zostanie wykorzystany na odpowiednie rekompensaty – mówił Cockburn. W Katarze łamane są podstawowe prawa człowieka Katar to również kraj, w którym łamane są prawa człowieka, mniejszości etnicznych i seksualnych. Za homoseksualizm grożą tam trzy lata więzienia lub kara grzywny. Były reprezentant Kataru w piłce nożnej, Khalid Salman, który pełni funkcję ambasadora mundialu w Katarze, wypowiedział obrzydliwe słowa, że „homoseksualizm jest defektem mózgu”. Wcześniej władze zakazały kapitanom drużyn zakładania tęczowych opasek kapitańskich. Zagrożono również, że ci, którzy nie zastosują się do tych poleceń, zostaną na początku meczu ukarani żółtą kartką. – Proszę, skupmy się teraz na futbolu. Zdajemy sobie sprawę, że piłka nożna nie żyje w próżni i wiemy, że na całym świecie jest wiele wyzwań i trudności natury politycznej. Ale, proszę, nie pozwólmy, żeby wciągano futbol w każdą ideologiczną i polityczną bitwę, jaka istnieje – apelował szef FIFA Gianni Infantino. Katar jest pierwszym muzułmańskim i położonym na Bliskim Wschodzie krajem, w którym zorganizowano Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej. Według wstępnych szacunków, podczas mundialu ten mały kraj odwiedzi od 1,2 do 1,5 miliona kibiców. Warto wiedzieć, że kosztem obejrzenia kilku meczów było życie tysięcy ludzi z kilku krajów Azji. I to organizatorzy mają ich krew na rękach. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Największe stadiony na świecie. Wśród nich słynne Wembley oraz Camp Nou
Największe stadiony na świecie, wbrew pozorom, nie znajdują się w Europie. Co więcej, większość z nich nie jest przeznaczona do rozgrywania meczów piłki nożnej. Niektóre zachwycają wielkością, a inne technologicznymi rozwiązaniami, ale łączy je jedno – dziś są to niezwykłe świątynie zarówno sportu, jak i popkultury.
W tym artykule: Salt Lake Stadium Stadion im. 1 maja w Pjongjangu Stadion Narendra Modi Melbourne Cricket Ground Spotify Camp Nou Stadion Wembley Estadio Santiago Bernabéu Stadiony, na których uprawiano różne dyscypliny sportowe, budowane były już w starożytności. W Grecji na stadionach odbywały się zawody lekkoatletyczne, a Olmekowie grali na podobnych obiektach w ullamaliztli. Rzymskim odpowiednikiem stadionów były amfiteatry. Słynne Koloseum, które powstało w latach 70–80 n.e. było jednym z największych obiektów sportowych w tamtych czasach. Widownia mogła pomieścić nawet 50 tysięcy widzów. Kibice siadali na trybunach, żeby oglądać walki gladiatorów, igrzyska, a nawet egzekucje. Od tamtego czasu stadiony niezmiennie pełniły tę samą funkcję. Miały zapewniać widzom rozrywkę – zarówno sportową, jak i kulturalną. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat bowiem stadiony stały się świątynią nie tylko futbolu, ale również muzyki. Artyści z całego świata grają tam swoje koncerty, ponieważ infrastruktura sprzyja organizacji dużych imprez masowych. Wystarczy wspomnieć słynny koncert zespołu Queen na Wembley z 12 lipca 1986 roku, żeby uświadomić sobie, jak monumentalną rolę zaczęły odgrywać stadiony na świecie. Salt Lake Stadium Niewiele osób pamięta, że to indyjski stadion piłkarski Salt Lake Stadium, albo inaczej Vivekananda Yuba Bharati Krirangan, był niegdyś największym stadionem na świecie. Zlokalizowany w Kolkacie obiekt został otwarty w 1984 roku. Zaprojektowano tak, aby mógł pomieścić nawet 120 000 widzów. Na tym boisku rozgrywa niezmiennie mecze reprezentacja Indii w piłce nożnej. Odbywają się tam również zawody lekkoatletyczne oraz inne wydarzenia sportowe i kulturalne. W 2011 roku stadion został poddany renowacji i zmniejszono liczbę miejsc do 80 tysięcy. Stadion im. 1 maja w Pjongjangu Obecnie to stadion, który znajduje się w stolicy Korei Północnej jest największym na świecie. Został otwarty 1 maja 1989 roku, a w ramach inauguracji odbył się tam 13. Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów. Może pomieścić aż 150 tysięcy osób, a jedną z ostatnich okazji, gdy stadion wypełniony był po brzegi, miał być szczyt koreański w 2018 roku. Brał w nim udział były już prezydent Korei Południowej Mun Jae-in oraz obecny Najwyższy Przywódca Korei Północnej Kim Dzong Un. Stadion Narendra Modi Podium największych stadionów w historii zamyka Narendra Modi. To drugi obiekt sportowy w Indiach, który może poszczycić się rekordową pojemnością. Znajduje się w Ahmadabadzie i został otwarty w 1983 roku. Wówczas jednak był przystosowany jedynie dla 49 tysięcy kibiców. W 2020 roku rozpoczęła się renowacja stadionu, podczas której powiększono go prawie trzykrotnie. Co ciekawe, jest to stadion do gry w krykieta. Melbourne Cricket Ground Osiem kolejnych największych stadionów na świecie znajduje się w Stanach Zjednoczonych. W kolejności malejącej są to: Michigan Stadium, Beaver Stadium, Ohio Stadium, Kyle Field, Neyland Stadium, Tiger Stadium, Darrel K Royal-Texas Memorial Stadium, Bryant-Denny Stadium. Jedno miasto w Pakistanie wytwarza prawie połowę wszystkich piłek do piłki nożnej na świecie Pakistańskie miasto Sialkot jest miejscem w którym znajdują się setki zakładów produkujących piłki nożne, które zatrudniają prawie 60 000 osób. Dopiero na 11. miejscu znajduje obiekt, który zlokalizowany jest poza USA. To olimpijski stadion, który został wybudowany w 1854 roku w Melbourne. To najważniejszy stadion w Australii, uznawany za sportową stolicę kraju. W 1956 roku odbyły się tutaj Letnie Igrzyska Olimpijskie, a w 2006 roku Igrzyska Wspólnoty Brytyjskiej. Na stadionie rozgrywane są najważniejsze mecze krykieta, a w sezonie zimowym odbywają się spotkania ligi AFL, czyli futbolu australijskiego. Oficjalna pojemność obiektu wynosi 100 024 osób. MCG to również ostatni stadion, który przekracza pojemność 100 tysięcy widzów. Spotify Camp Nou Największym stadionem w Europie jest słynne Spotify Camp Nou. To stadion, na którym swoje mecze rozgrywa drużyna katalońskiej FC Barcelony. Jego trybuny mieszczą 99 354 osób. Budowa trwała trzy lata, a inauguracja odbyła się 24 września 1957 roku, podczas meczu Dumy Katalonii z Reprezentacją Warszawy. Zakończył się on zwycięstwem gospodarzy 4:2. Bramki dla Polaków strzelili wówczas Henryk Szymborski i Władysław Soporek. W tym roku fani piłki nożnej mogą cieszyć się jednak z kolejnego polskiego akcentu. Drużynę Barcelony zasilił w 2022 roku Robert Lewandowski, który przeszedł z Bayernu Monachium. Co ciekawe, 17 listopada 1982 roku frekwencja stadionu znacznie przewyższyła oficjalną pojemność. Tego dnia ówczesny papież Jan Paweł II odprawił na Camp Nou mszę, na której zgromadziło się ok. 120 tysięcy osób. Stadion Wembley Drugim co do wielkości stadionem w Europie jest wspomniany wcześniej Wembley. Co ważne, jest to zupełnie nowy obiekt, który powstał w miejscu starego, a jego otwarcie nastąpiło w 2007 roku. Jego pojemność wynosi 90 000 kibiców. To jeden z najnowocześniejszych obiektów sportowych na świecie. Najdziwniejsze sporty świata - poznaj 10 nietypowych dyscyplin sportowych Najdziwniejsze sporty świata nie mają wiele wspólnego z dyscyplinami, które większość z nas podziwia z poziomu stadionowych trybun lub wygodnej kanapy. Poznaj dyscypliny, przy których curli... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdziwniejsze-sporty-swiata-poznaj-10-nietypowych-dyscyplin-sportowych-fot-isabel-infantes-anadolu-agency-getty-images-29f4d6a.jpeg" width="938" height="673" alt="Najdziwniejsze sporty świata - poznaj 10 nietypowych dyscyplin sportowych (fot. Isabel Infantes/Anadolu Agency/Getty Images)" title="Najdziwniejsze sporty świata - poznaj 10 nietypowych dyscyplin sportowych (fot. Isabel Infantes/Anadolu Agency/Getty Images)" /> Posiada rozsuwany dach, a w konstrukcji zastosowano niespotykane wcześniej rozwiązanie techniczne. W czasie rozgrywania meczu w słoneczny dzień część dachu może być zdalnie pochylona i ustawiona w taki sposób, aby w transmisji telewizyjnej nie były widoczne cienie na murawie. Estadio Santiago Bernabéu Trzecim największym stadionem piłkarskim w Europie jest Estadio Santiago Bernabéu w Madrycie. To obiekt, na którym mecze rozgrywa jedna z najbardziej utytułowanych drużyn na świecie – Real Madryt. Otwarto go w 1947 roku i zaprojektowano tak, aby mógł pomieścić 85 254 widzów. Co ciekawe, stadion ma własną stację metra w stolicy Hiszpanii. To Estación de Santiago Bernabéu, przez którą przejeżdża linia nr 10. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jedno miasto w Pakistanie wytwarza prawie połowę wszystkich piłek do piłki nożnej na świecie
Pakistańskie miasto Sialkot jest miejscem w którym znajdują się setki zakładów produkujących piłki nożne, które zatrudniają prawie 60 000 osób.
W tym artykule: Pierwsza piłka powstała w Pakistanie w 1889 roku! 160 000 piłek miesięcznie Pomimo pandemii, perspektywy są dobre Pierwsza piłka powstała w Pakistanie w 1889 roku! Pierwszy zarejestrowany przypadek produkcji piłek nożnych w prowincji Pendżab w Pakistanie nastąpił już 1889 roku, kiedy grupa Brytyjczyków (którzy wtedy władali terenami dzisiejszego Pakistanu) poprosiła, żeby Pakistańczycy wyprodukowali dla nich piłki. Ich prośba wynikała z niecierpliwości, byli coraz bardziej zirytowani czekaniem na piłki, które miały do nich dotrzeć pocztą z Europy. Po tym, produkcja piłek była kontynuowana, aż w końcu rozwinęła się do tego stopnia, że Pakistan i jego miasto Sialkot stały się światowymi liderami w tej dziedzinie. Dlaczego akurat pakistańskie miasto Sialkot jest dzisiaj centrum produkcji piłek? Historia sukcesu i znaczenia małego miasta w przemyśle piłki nożnej wiąże się z początkiem lat osiemdziesiątych. Pierwszą okazją do pokazania się światu miasta Sialkot były Mistrzostwa Świata w 1982, kiedy piłka o nazwie „Tango" została wykorzystana do rozegrania turnieju. Użycie tej piłki wyniosło Sialkot na czołową pozycję w produkcji piłek, i od tego czasu, to miasto ani na chwilę jej nie straciło. Biorąc pod uwagę znaczenie produkcji oficjalnej piłki nożnej dla Mistrzostw Świata FIFA, w połączeniu z zaciętą konkurencją, która walczyła o ten zaszczyt, zdolność miasta Sialkot do tworzenia najlepszej piłki jest jeszcze bardziej imponująca. 160 000 piłek miesięcznie „Popyt na piłki nożne drastycznie spadł z powodu koronawirusa, ponieważ place zabaw są zamknięte, nie ma meczów, ludzie nie mają miejsca, aby w nie grać. Więc kupujący doprowadzili do zmniejszenia popytu o 70%" - powiedział Waseem Shahbaz Lodhi, partner zarządzający Bola Gema Pakistan, fabryki, która produkuje 160 000 piłek miesięcznie. W fabryce „Bola Gema Pakistan”, pracownicy są odpowiedzialni za wszystkie aspekty tworzenia piłki nożnej, od cięcia i formowania arkuszy gorącej gumy do zszywania razem 20 sześciokątów i 12 pięciokątów, które składają się na powłokę piłki. „Nasz przemysł istnieje od prawie wieku, dlatego perfekcja do jakiej doszliśmy i umiejętności naszych pracowników są po prostu niesamowite," chwali się Lodhi. Zatwierdzone przez FIFA piłki (która przyznaje specjalne atesty dotyczące wagi, rozmiaru i innych właściwości produktu), takie jak te, które produkuje się w fabryce Bola Gema, mogą osiągać cenę sprzedaży przewyższającą 100 dolarów. To więcej niż miesięczne pensje niektórych pracowników, którzy je robią. Przed ostatnimi Mistrzostwami Świata w Rosji w 2018 roku, Pakistan wyeksportował ponad 37 milionów piłek do piłki nożnej na całym świecie. A Bola Gema już rozpoczęła produkcję piłek przed Mistrzostwami Świata w Katarze w 2022 roku. Pomimo pandemii, perspektywy są dobre Podczas gdy obroty tego biznesu spadły ze względu na zastój w sportach drużynowych podczas pandemii, Lodhi dbał o swoich pracowników. „Byliśmy w domu przez dwa do trzech miesięcy, nie produkując niczego, ale właściciele Bola Gema nadal nam płacili. Dlatego nie martwiliśmy się o naszą przyszłość". - powiedziała Saeeda Bibi, pracownica fabryki Bola Gema. Firma stworzyła również sklep, w którym jej pracownicy mogą kupić produkty gospodarstwa domowego po obniżonej cenie. Otwarcie tego sklepu było możliwe dzięki 10% premii za piłki nożne sprzedawane zagranicznym nabywcom za pośrednictwem Stowarzyszenia Sprawiedliwego Handlu, powiedział Lodhi. Te 10% jest zwracane, aby zapewnić pracownikom Bola Gema niższe ceny w sklepie. Pomimo tego, że pandemia trwa dalej, a ludzie na całym świecie wciąż nie mogą wrócić do aktywności sprzed jej wybuchu i przez to oczywiście rzadziej grają w piłkę ze znajomymi w parku, Lodhi ma nadzieję, że przemysł produkujący piłki nożne odbije się z powrotem. „Dostajemy nowe zapytania, i mamy nadzieję, że pomimo pandemii Covid19, zaczniemy otrzymywać zamówienia," powiedział. „A produkcja, która spadła o 70% stopniowo zacznie się poprawiać i nie będziemy zmuszeni do zamknięcia fabryki".
"Najbardziej demokratyczny sport świata". W Afryce radość jest okrągła
W wielu zakątkach Afryki reklamówki, stare ubrania i zużyte opony wiodą drugie życie jako futbolowe piłki.
W afrykańskich wsiach leżących z dala od głównych dróg piłki odbijają się nierówno. Za boiska służą płaskie skrawki ziemi: porośnięte trawą albo zachwaszczone, piaszczyste lub ubite klepiska. Bramki czasem bywają z mahoniu, czasem zaś z kawałków drewna wyrzuconego przez morze lub rzekę. Stopy niektórych zawodników są bose, innych odziane w postrzępione tenisówki, kalosze lub sandały. Nie przeszkadza to dzieciom z upodobaniem kopać własnoręcznie robioną, nierówną piłkę i ganiać za nią z wielką radością, dla czystej przyjemności. To prawdziwa joga bonito, piękna gra. W roku 2010, kiedy to po raz pierwszy mistrzostwa świata odbyły się w Afryce, belgijska fotografka Jessica Hilltout postanowiła sprawdzić, jak wygląda piłka nożna z dala od blasku fleszy i ogromnych stadionów. Siedmiomiesięczna podróż po dziesięciu krajach i przejechanie ponad 20 tys. km pozwoliło jej odkryć miejsca, w których pasja zwykłych ludzi triumfuje nad biedą, gdzie obowiązuje zasada „zrób to sam”, a jedna piłka przynosi radość całej wiosce. W blisko 30 odwiedzonych przez nią miejscowościach, od Republiki Południowej Afryki po Wybrzeże Kości Słoniowej, piłki tworzy się z każdego będącego akurat pod ręką materiału: dywanów i skarpet, opon i kory, reklamówek i nadmuchanych prezerwatyw. Każda z takich piłek może być kopana dniami lub miesiącami na boiskach ze żwiru lub utwardzonej ziemi. Gdziekolwiek fotografka się zatrzymywała, wymieniała prawdziwe piłki, które zawsze woziła w samochodzie, na te pomysłowe arcydzieła, zwykle zrobione przez dzieci. Jak mówi pisarz i profesor historii na Uniwersytecie Stanowym Michigan Peter Alegi, w piłkę gra się w Afryce od dawna. Już w roku 1862, czyli rok przed ustanowieniem międzynarodowych zasad gry przez Angielski Związek Piłki Nożnej, mecze rozgrywane były w Kapsztadzie i Port Elizabeth. Gra rozpowszechniała się wszędzie tam, gdzie trafili europejscy kolonialiści: żołnierze, handlowcy, misjonarze, budowniczowie kolei. Afrykanie szybko ją przejęli, a następnie stworzyli własne, regionalne style gry. Jeżeli z nierównego spotkania kultur Zachodu i Afryki wynikło coś dobrego − pisze historyk piłki nożnej David Goldblatt − to jest to pojawienie się piłki nożnej na Czarnym Lądzie. W ubiegłym stuleciu piłkarze z Afryki zmienili oblicze tego sportu. Wraz z postępującą urbanizacją oraz uzyskiwaniem przez poszczególne kraje niepodległości coraz więcej afrykańskich państw dołączało do Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA), a ich reprezentacje dobrze radziły sobie w organizowanych pod egidą FIFA rozgrywkach. O becnie tysiące afrykańskich szkółek piłkarskich – licencjonowanych i nie – rekrutuje chłopców z leżących w ich sąsiedztwie miast, miasteczek i wsi. Surowe warunki treningu rozwijają u młodych piłkarzy wytrzymałość i spontaniczność, uczą odważnej gry i dobrego panowania nad piłką. Jednak większość zawodników pozostaje na poziomie amatorskim. Tylko nielicznym udaje się przebić do reprezentacji narodowych albo europejskich klubów. Hilltout przekonuje, że nie ma to znaczenia. − Piłka nożna to najbardziej demokratyczny sport świata. Jest dostępna dla wszystkich. Ludzie, których spotkałam na swojej drodze, robią tak wiele, mając tak mało. Zwykle patrząc na postrzępioną piłkę, odczuwamy smutek. Moim celem było jednak sprawić, aby widok tej piłki podnosił na duchu. Jeremy Berlin
Była kolonią i cesarstwem. Dziś Brazylia jest 5. krajem świata pod względem wielkości i liczby mieszkańców. Żyje ich tam 200 mln
Kiedyś brazylijscy niewolnicy śnili o wolności. Ich potomkowie marzą o wyrwaniu się z faweli, o piłkarskiej karierze i wielkich pieniądzach. My w Polsce najbliżej byliśmy Brazylii, lejąc łzy nad ckliwą historią o niewolnicy Isaurze... Wiele miast ma swoje dzielnice nędzy, ale tylko te w Rio zyskały własną, powszechnie znaną nazwę. Bo były największe i wyrastały tuż nad ociekającymi luksusem enklawami bogactwa. Nikt nie mógł ich nie zauważyć. I nikt nie odważał się przekraczać ich granic. Wisiały nad jednym z najpiękniej położonych miast świata, strasząc i fascynując jednocześnie. Wraz z karnawałem, sambą i piłką, fawele stały się wizytówką Brazylii. Najbardziej wstydliwą, którą przed zbliżającym się mundialem i igrzyskami olimpijskimi w 2016 r. władze próbują upiększyć, zlikwidować, a w ostateczności zasłonić. Czy to jednak możliwe? Pesymiści, wśród nich wybitny piłkarz Romário, który po zakończeniu kariery został posłem, odpowiadają, że nie. Porównują fawele do rakowatej narośli, która wycięta odrasta w tym samym albo innym miejscu. Dziś w 12-milionowym Rio jest ich co najmniej sześćset. A zaczęło się nieco ponad sto lat temu od niewielkiego osiedla dla weteranów wojennych. Więcej przeczytacie w aktualnym wydaniu Focus Historia:
Nieustraszeni Bohaterowie ze Stadionu Narodowego, którzy podczas meczu Polska – Anglia dostarczyli całej Polsce niecodziennych emocji, wzięli udział w kampanii reklamowej
Niekwestionowane gwiazdy akcji z płyty stadionu promują linię kosmetyków dla mężczyzn Soraya Men Adventure – dla pasjonatów, dla nieustraszonych, dla szukających przygód, dla odważnych! Kampania rusza 9 listopada i ma zasięg ogólnopolski. Zobacz już teraz clip: www.menadventure.pl NIEUSTRASZENI Z MEN ADVENTURE Men Adventure – dla pasjonatów, dla nieustraszonych, dla szukających przygód, dla odważnych! Każdy mężczyzna ma potrzebę wyzwań, przekraczania granic, sprawdzania się w niecodziennych sytuacjach. Jednak niezależnie od chwili, nawet w ekstremalnych warunkach – chce wyglądać atrakcyjnie! Wychodząc naprzeciw męskim potrzebom Soraya stworzyła Men Adventure, wyjątkową linię kosmetyków do pielęgnacji twarzy, uwzględniającą potrzeby skóry mężczyzn w każdych warunkach. Men Adventure to wyjątkowa linia kosmetyków, dzięki której niezależnie od wieku i okoliczności skóra mężczyzny jest zadbana i wygląda świeżo, nawet w totalnie ekstremalnych warunkach!
Euro 2012 rozbudziło w Polakach ciekawość i zachęciło do odwiedzenia naszego wschodniego sąsiada. Zanim wybierzesz się na wycieczkę, przeczytaj nasz cykl na Zielonej Ukrainie!
Tu jest wszystko i wszyscy. Góry są takie jak u nas – tylko większe, rzeki takie jak u nas – tylko szersze i dłuższe, na południu jeszcze można znaleźć prawdziwie ukrainny step. Kawał historii i kultury Polski, a także Rosji, najsłynniejsze miejsca judaizmu, najpiękniejsze świątynie „greckie” (czyli unickie i prawosławne), Niemcy, Czesi, Grecy, Tatarzy, Bułgarzy, Węgrzy i współcześni Asyryjczycy (pierwotni mieszkańcy Bliskiego Wschodu) oraz ich mafia w Kijowie... Legendarne skalne miasta na Krymie i scytyjskie kurhany w stepie, wokół których bez przerwy kraza poszukiwacze skarbów. Chasydzi w Berdyczowie i wspaniałe świątynie prawosławia: Ławra Peczerska w Kijowie i Ławra Poczajowska na Wołyniu. Ciepłe Morze Czarne z legendarnymi plażami na Krymie, „Odessa-Mama” i śnieżne Karpaty. Wszyscy czuja się tu u siebie i wszyscy odcisnęli jakiś ślad w ukraińskiej ziemi. Czasami żeby ten ślad na ziemi zobaczyć, trzeba się dobrze nachodzić i przypatrzeć. Niestety przez środkową i wschodnią Ukrainę przetoczył się walec sowietyzacji, miażdżąc ludzi i zabytki. Większość tamtejszych miast wygląda jak odbita z jednej sztancy. Ale nawet okres „niekultury” zostawił ślady, jakich nie spotkamy w Polsce – na przykład gigantyczny pomnik Matki Ojczyzny, jakby zawisły nad Kijowem, czy samo centrum ukraińskiej stolicy w stylu „stalinowskiego empire’u”. Za to na zachodniej Ukrainie nie trzeba się specjalnie wysilać: gdzie spojrzeć, tam zabytki i dzika przyroda – choćby w Karpatach, na Zakarpaciu czy nad Dniestrem. Wszędzie pełno polskich śladów, których nikt na Ukrainie nie ścierał. Pomnik Mickiewicza w centrum Lwowa ma i zawsze miał na cokole polski napis: Wieszczowi – naród. Można jeździć na Ukrainę w podróż sentymentalną – po dawnych Kresach. Nie zabraknie polskich zamków, pałaców, dworków do oglądania. Ale wtedy można przegapić inne atrakcje, choćby tak egzotyczne jak... zamek templariuszy (tak, tak, tych samych), a właściwie jego ruiny w zakarpackim Serednie (między Mukaczewem a Uzhorodem). I mnóstwo innych miejsc dziwnych, tajemniczych, zakręconych czy po prostu fajnych. A jeśli jeszcze polski turysta zna ukraiński (no, choćby kilka słów), wtedy drzwi staja przed nim otworem.
Nungwi leży na północnym krańcu wyspy. Jest to wioska rybacka, która dzięki turystom przeistoczyła się w przytulny kurort. Mimo tego, nie zatraciła swojego pierwotnego charakteru.
Nazwa: Nungwi Państwo: Tanzania Długość: 2,5 km Lokalizacja: Nungwi Region: Zanzibar Akwen: Ocean Indyjski Podłoże: biały, drobny piasek Sezon: od lipca do marca Opalanie topless: nie Rafy koralowe: nie Sporty: snorkeling, nurkowanie, kajaki, żaglówki, kitesurfing, windsurfing, siatkówka, piłka nożna Ratownicy: nie Jak dotrzeć: Ze stolicy wyspy - miasta Zanzibar można dojechać samochodem, motocyklem albo autobusem (ok. 60 km). Droga bywa wyboista. Nungwi leży na północnym krańcu wyspy. Jest to wioska rybacka, która dzięki turystom przeistoczyła się w przytulny kurort. Mimo tego, nie zatraciła swojego pierwotnego charakteru. W miejscowości panuje kameralna atmosfera, która pozwala na doświadczenie lokalnego trybu życia i zachęca do wypoczynku na hamaku z dobrą książką i drinkiem w dłoni. Łatwo tu zapomnieć o miejskiej rzeczywistości do czego przyczyniają się również bardzo przyjaźnie nastawieni do turystów mieszkańcy. Ponieważ jest to jedna z kilku plaż na wyspie, gdzie w bezpośrednim sąsiedztwie nie występuje rafa koralowa, można tu pływać na pełnych falach. Nie trzeba przemierzać mil, żeby dotrzeć do głębszej wody, jak to ma miejsce na wschodnim wybrzeżu. Plaża jest dosyć wąska, ale odznacza się brakiem wodorostów, które spotyka się w wodach w innych miejscach na Zanzibarze. Kurort obfituje w plażowe domki (bungalowy) do wynajęcia, budowane w tradycyjnym afrykańskim stylu z dachem z makuti, a także kilka zlokalizowanych na świeżym powietrzu restauracji i barów, w których kwitnie życie nocne. Miejsce porastają bananowce, namorzyńce oraz palmy kokosowe. W wiosce znajduje się klinika oraz kilka sklepów i kawiarenek internetowych. Nungwi jest znane jako centrum wyrobu łodzi dhow (dau). Lokalni rzemieślnicy wciąż zajmują się ich budową. Domeną miejscowej ludności jest także łowienie ryb. Dzięki temu o zachodzie słońca można obserwować tradycyjne drewniane dhow, powracające z morza, a restauracje serwują świeże morskie przysmaki. Jedną z atrakcji wioski stanowi rezerwat żółwi, który założyli lokalni mieszkańcy. Trafiają tu ranne zwierzęta morskie, które po wyleczeniu są z powrotem wypuszczane do oceanu. Zwiedzający Nungwi turyści często składają dotację na rzecz rezerwatu. W Nungwi nie brakuje także szkół nurkowych. Mimo że w bezpośrednim sąsiedztwie plaży nie ma żadnych raf koralowych, można stąd udać się na ciekawe wyprawy nurkowe. Szczególnie warto polecić takie miejsca jak Atol Mnemba (gdzie można obserwować żółwie i często delfiny oraz rekiny wielorybie), Leven Bank - podwodna góra, 45 minut na północ od Nungwi czy Hunga Reefs. Ciekawa może okazać się także wycieczka na plantacje przypraw (spice tour). W Zanzibarze warto też m.in. zwiedzić miasto Stone Town, wioskę Kizimkazi oraz zobaczyć Jozani Forest gdzie można spotkać endemiczny gatunek małp Red Colobus. Zobacz także: Turcja - Iztuzu Turcja - Ölüdeniz Turcja - Patara Hiszpania - Playa de la Concha Hiszpania - Playa de las Catedrales Hiszpania - Playa del Sardinero Hiszpania - La Playa de Bolonia Hiszpania - Levante Hiszpania - Burriana Grecja - Mytros Grecja - Elafonisi Grecja - Navagio Grecja - Porto Katsiki Hiszpania - Las Teresitas Hiszpania - Playa Famara Bułgaria - Słoneczny Brzeg Bułgaria - Obzor Włochy - Cala Luna Włochy - San Vito Lo Capo Włochy - Viareggio Hiszpania - Aguas Blancas Grecja - Falasarna Bermudy - Horseshoe Bay Tajlandia - Maya Bay Tajlandia - Pattaya Bahamy - Pink Sands Beach Malta - Ramla il-Hamra Francja - Plage de Rondinara Francja - Plage de Saleccia Portugalia - Praia De São Rafael Grecja - Balos Maroko - Legzira Weź udział w dyskusji na temat Najpiękniejszych plaż na świecie
Garść informacji dla planujących podróż do Boliwii.
Powierzchnia: 1099 tys. km2. Jedyny kraj Ameryki Południowej pozbawiony dostępu do morza. Stolica: siedziba rządu mieści się w La Paz, ma 225 km2. Mieszka w niej 1,2 mln ludzi. To najwyżej położona administracyjna stolica (3636 m n.p.m). Stolicą konstytucyjną Boliwii jest Sucre. Ludność: 9,2 mln ludzi. 80 proc. z nich mieszka na płaskowyżu Altiplano. Pozostali – na tropikalnych nizinach, które zajmują aż 70 proc. powierzchni kraju. Narodowości: Indianie Keczua (30 proc.) i Ajmara (33 proc.), Metysi 25 proc., biali 12 proc. Język: Językiem urzędowym jest hiszpański, ale wielu Indian żyjących poza dużymi miastami go nie zna. Boliwijczycy posłu-gują się 36 językami lokalnymi. Najpopularniejszym, keczua, mówi 3 mln mieszkańców. Religie: Katolicy stanowią ok. 80 proc. populacji, protestanci – 12 proc. (najwięcej jest zielonoświątkowców i bahai). Waluta: boliviano, 1 BOB. Najwyższy nominał to 200 Bs; 1 zł = 2,5 BOB; 1 BOB = 40 gr Najpopularniejszy wśród turystów jest okres od czerwca do sierpnia, czyli boliwijska zima, ale najlepsze festiwale organizuje się w sezonie deszczowym od grudnia do marca. W Boliwii są cztery strefy klimatyczne. Średnia temperatura na Altiplano wynosi 10°C, ale zimą, od czerwca do sierpnia może spaść nawet do –25°C. Na tropikalnych nizinach średnia temperatura wynosi 25–30°C i jest bardzo wilgotno. Turyści z Polski zwolnieni są z obowiązku wizowego, gdy przyjeżdżają na maksimum 90 dni. Paszport powinien być ważny co najmniej sześć miesięcy od daty wjazdu. Osoby udające się na dłużej niż trzy miesiące mogą ubiegać się o wizę w Ambasadzie Boliwii w Berlinie (brak boliwijskiej placówki w Polsce). Wszystkich przy wyjeździe obowiązuje opłata lotniskowa: 25 USD za osobę. Samolotem: nie ma bezpośredniego połączenia z Polski. Najtaniej jest dolecieć tanimi liniami do Madrytu i stamtąd ruszyć w dalszą podróż do La Paz, Santa Cruz czy Cochabamba. Z Madrytu z Lan Airlines, KLM, Aerolineas Argentinas za lot w obie strony zapłacimy ok. 1000 euro. Często lot jest z przesiadką w Limie, Bogocie lub Buenos Aires. Z Chile i Argentyny kursują pociągi i autobusy. Autobusami krajowymi (floats), miejskimi (micros) oraz tzw. shared taxi (trufos) jest najtaniej. Firmom przewozowym zależy, by wypełnić pojazd do granic możliwości, więc opóźnione o godzinę odjazdy są normą. Jeżeli zdecydujemy się prowadzić auto, uważajmy na kierowców trucków. Jeżdżą pijani, i nawet w nocy nie włączają świateł. Zaleta: niezależność i tania benzyna (1,35 zł za litr). Większe krajowe porty lotnicze w Potosi, Oruro, Sucre i Tarija obsługiwane są przez miejscową linię lotniczą Aero Sur, Lloyd, Amaszonas. Samoloty są w złym stanie technicznym, bilety w ruchu krajowym są drogie, a linie krajowe często wymuszają nieprzewidziane dodatkowe opłaty. Obowiązuje opłata lotniskowa przy przelotach na liniach krajowych (15 BOB). Nie należy odprawiać bagażu wcześniej, jeżeli dowiedzieliśmy się, że lot jest opóźniony, zdarzają się bowiem kradzieże. Noc w hotelu o podstawowym standardzie kosztuje zaledwie 8–15 zł. Wystarczy dołożyć 15 zł, żeby mielć nocleg w luksusowym jak na Boliwię hoteliku. Przydają się śpiwory, szczególnie kiedy noc spędzamy w hotelach solnych i schroniskach na Solnisku Uyuni; www.HostellingBolivia.org. Boliwijskie jedzenie jest smaczne, pikantne i tanie. Śniadanie kosztuje ok. 3 zł, a lunch 5 zł. Szczególnie ekonomiczne są comida del dia (danie dnia) serwowane w restauracji każdej klasy (ok. 3,5 zł!). W rejonach nizinnych zamiast ziemniaków podawana jest juka. Trzeba spróbować pstrąga, trucha, z jeziora Titicaca. Typowe danie to chairo, rodzaj bulionu z jagnięciny lub baraniny z suszonymi ziemniakami i warzywami albo sajta – kurczak w ostrym sosie paprykowym. Charakterystycznym napojem jest mate de coca, czyli herbata z liści koki. Warto zaszczepić się przeciw żółtej febrze, jeśli planujemy wyprawę do dżungli. Na wschodzie i północy kraju zagrożenie malarią i gorączką dengą. W górach występuje ryzyko zakażenia chorobą Chagasa, przenoszoną przez pluskwiaki. Zaleca się także szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, żółtej gorączce, błonnicy, polio, tężcowi i durowi brzusznemu oraz wściekliźnie; www.szczepienia.pl. Znaczna część kraju leży na obszarze wysokogórskim, więc trzeba liczyć się z wystąpieniem objawów choroby wysokościowej. Album Boliwia. Tybet Ameryki Południowej autorstwa Anny i Marcina Szymczaków. Przewodnik Lonely Planet Bolivia oraz Peru i Boliwia.
Zapragnęłam poznać kraj, który uchodzi za osobliwy nawet wśród mieszkańców Ameryki Południowej. Nie dość, że opisuje się go jako najbiedniejszy i najniebezpieczniejszy, to jeszcze jego produktem flagowym jest... kokaina.
Boliwia uwiodła mnie podczas typowej kuchennej rozmowy obieżyświatów, która wypełnia wieczory w hostelach całego kontynentu (ta ma miejsce w San Pedro na pustyni Atakama, na północy Chile). Opowieść snuje Niemiec, parząc herbatę dla chorej na salmonellę narzeczonej. Przywiozła ją właśnie z Boliwii (niestety chorobę, nie herbatę). – Trzeba mieć sporo cierpliwości i poczucie humoru, żeby się zmierzyć z tym krajem – mówi. – Ale jest on rdzenny i nieokiełznany. Razem z koleżanką decydujemy: skoro jesteśmy tak blisko, musimy tam pojechać. Wyjazd o 7.00 rano z miniagencją turystyczną. Miły pan rozklekotanym busem dostarcza nas na granicę chilijską, gdzie długa kolejka to chleb powszedni, a surowe oko celnika przegląda każdy centymetr plecaka w poszukiwaniu argentyńskiej wołowiny, za którą najchętniej skułby w kajdanki. Boliwia coraz bliżej. Opuszczamy asfaltówkę i tarabanimy się przez porowate drogi pustyni. Teraz wiem, co czuje tarta marchewka. Na horyzoncie, u stóp wulkanu Licancabur dostrzegam jedną budkę, szkielet spalonego autobusu i chmarę wciąż żywych dżipów. To tu. Znika porządek, surowość urzędników i atrybuty cywilizacji. W budce nie ma nic poza wielkim zdjęciem prezydenta Evo Moralesa i dwoma zielonymi ludkami w czołgówkach. Ludzie wręczają im dolary. „O! Kantor!” – myślimy naiwnie, podając panom 10 dolarów. Czekamy na 70 bolivianos, ale nie dostajemy nic. Kiedy okazujemy zniecierpliwienie, otrzymujemy 2 dolary reszty z łapówki, którą właśnie nieświadomie wręczyłyśmy. – Przepraszam, gdzie jest toaleta? – pytam na odchodne. – Ha, ha, ha! – odpowiada rozbawiony celnik. – Toaleta jest wszędzie, proszę pani – łaskawie dodaje. „Wszędzie” na płaskowyżu to jak nigdzie, bo w najlepszym przypadku ukryć się można za kępką trawy, do której i tak nie dojdziesz, bo zabije cię zadyszka. Spacer na 4,5 tys. m jest jak maraton w kisielu czy trucht w butach na magnes po metalowej posadzce. Tymczasem wypatrzona kępka, choć wydaje się 20 m stąd, pewnie jest odległa o 5 km, bo krystalicznie czyste powietrze bez litości przekłamuje odległość. Miałyśmy dostać pyszne śniadanko, ale zanim zdążyłyśmy się do niego podłączyć, Richard, kierowca i przewodnik w jednym, oraz kucharka Rosa już się z nim uporali. Zostały ostra zielona papryczka i bułka z margaryną. Nasze plecaki fruną na dach dżipa. Richard, który z imienia bardzo jest dumny (niby Rysiek, ale po amerykańsku – a to w Boliwii ostatni krzyk mody), umieszcza je zaraz obok baniaków z benzyną i gazem. Wsiada do auta, rozgląda się po jego damskiej zawartości i pod nosem mamrocze: – Ladies, ladies…, co w wolnym tłumaczeniu może oznaczać „same baby”. Nie wiem, czy to zainspirowało go do maltretowania nas przez setki kilometrów tutejszym hitem, którego słowa brzmią mniej więcej tak: „Nie patrz na mnie, bo mój chłopak jest zazdrosny i nie dożyjesz wiosny”. Ale raczył nas nim tak długo i tak głośno, aż go polubiłyśmy. Przy gigantycznym, sięgającym prawie 6 tys. m wulkanie Licancabur cieszymy oczy Laguną Blanca – białą od minerału zwanego boraksem, a potem Laguną Verde, zieloną niczym szmaragd (ponieważ zawiera miedź). Nasz dżip tnie pustynię, tak jak się Rysiowi podoba. Nie ma dróg, jest 714 tys. ha przestrzeni rezerwatu Eduardo Avaroa (REA). Tylko doświadczony kierowca nie pogubi trasy i nie przewróci auta na wystających kamulcach. Potem wskazuje nam Roca de Daly, powulkaniczne skały porozrzucane na pustkowiu, które do złudzenia przypominają pustynne krajobrazy z dzieł Salvadora Dalego. Prujemy na pole gejzerów Porannego Słońca. W tym niewinnie nazywającym się miejscu można się udusić od smrodu zgniłego jaja, siarki. Podchodzę naprawdę blisko, bo w Boliwii zasady bezpieczeństwa wyznaczamy sobie sami. Schylam się w polowaniu na bąble bulgoczącego szarego błota. Ups! Zawroty głowy, gdzie się podział tlen? Z oparów wydostaję się na czworaka, gwiazdki mienią mi się w oczach. Czeka mnie korekta autorskiego kodeksu bezpieczeństwa. Przed nami ostatni, najważniejszy punkt programu – Laguna Colorada. Osiągamy wysokość 4850 m i oddychamy coraz płycej. Na horyzoncie pojawia się woda mieniąca się kolorami bieli, czerwieni i granatu. Goszczą na niej stada szarych i różowych flamingów, które podsycają barwy krajobrazu. W ciszy siedzimy nad brzegiem, podglądając żerujące ptactwo. Słońce zachodzi powoli, ale temperatura spada gwałtownie – może nawet stopień na minutę. Gdy robi się ze 20 stopni zimniej, wreszcie docieramy na nocleg. Schronisko jest ascetyczne. Nie ma paleniska, które by rozmroziło nasze zesztywniałe ciała, nie na żarty dopada nas choroba wysokościowa – w Egipcie mówi się o zemście Faraona, tu można by ją nazwać zemstą Pachataty (Ojca Ziemi). Choć z nóg zwala senność, to nie mogę zasnąć na kamiennym łóżku, pod kilkoma warstwami koców, ubrana we wszystko, co znalazłam w plecaku, w plecak także. Poranny okrzyk „Ladies!” jest zbawienny. Dziś obniżymy wysokość o kilometr. Nareszcie przestaniemy oddychać jak rybki wyjęte z wody. Na trasie rosną oszlifowane przez wiatr kamienne drzewa Arbol de Piedra. Porozrzucane na pustyni stoją, przecząc grawitacji, na wąskich nogach z rozłożystymi kamiennymi koronami. Po nocy w pustynnej lodówce kolejną spędzamy na 10 tys. km2 soli… Znalazłyśmy się na solnisku Uyuni. To pozostałość po wyschniętym słonym jeziorze Lago Ballivian. Gdzie wzrokiem sięgnąć: legowiska, żyrandole, stoły, krzesła, podłoga – wszystko zrobione z soli. Dla równowagi Rosa zapomniała posolić kolację i nigdzie nie było solniczki, a wierzcie, że ciężko przyprawić mdłą zupę żyrandolem. Oślepiająca i nieskazitelna biel jeziora ukazuje się w pełnej krasie dopiero o wschodzie słońca na bezchmurnym niebie. Ruszamy. Pędzimy jak po gigantycznym lukrowanym ciastku. Biel solniska Uyuni ciągnie się po horyzont. A co to? Richard bierze ostry skręt w lewo, by ominąć spalone wraki dżipów. W tej płaskiej jak stół pustce, bez dziury, drzewa, zakrętów, przepaści, niedawno doszło do czołowego zderzenia. Żywcem spłonęło pięciu Japończyków i pięciu Izraelczyków, kierowca, kucharka i przewodnik. Samochody od razu stanęły w ogniu, bo na dachach wożą bomby – paliwo i gaz. Jedna osoba przeżyła – pijany kierowca, który spowodował tragedię. Nietrzeźwi na drogach Boliwii to plaga, jakby hołdowali zasadzie „Jeśli za kółko, to tylko po kilku głębszych”, dlatego przestrzega się przed jazdą nocą. Richard mówi, że widział sprawcę wypadku kilka godzin przed tragedią z kieliszkiem w dłoni, ale nie zezna policji, choć ta desperacko szuka świadków. – W Uyuni (miejscowości, z której pochodzi) nie wolno wydać „brata”. Gdybym go wystawił, byłbym wyklęty z miasta, straciłbym pracę, która jest dla mnie najważniejsza, pozwala mi godnie żyć – oznajmia, mimo że w wypadku zginął jego przyjaciel. W geście pożegnania zmarłego przyjaciela oblewa wraki piwem i składa w nich wypalony do połowy papieros. Do Uyuni jedziemy w ciszy. Na solnisku przed miastem praca wre. Mężczyźni i chłopcy z łopatami i kilofami ładują sól na ciężarówki. Zarabiają grosze. Przed palącym słońca, które odbija się od słonej tafli jak w lustrze, chronią ich kominiarki. W miasteczku wszyscy mówią o wypadku. Boją się o interesy, boją się kontroli. Kobiety żałują kucharki, mężczyźni kierowców. O śmierci turystów przypomina jedynie ekipa telewizyjna z Japonii. Na prywatnym podwórku Rosa robi dla nas schabowe z lamy i quinua (ziarno, które dla Boliwijczyków ma takie samo znaczenie jak ryż dla Chińczyków). Lama smakuje jak skarpety z lamiej wełny, za to quinua jest niezwykle delikatna i smaczna. Okazało się, że domostwo należy do bezzębnej staruszki, właścicielki agencji turystycznej, z której usług korzystałyśmy. Pozycja tej bizneswoman w Uyuni jest porównywalna ze statusem Grażyny Kulczyk w Poznaniu. Życie miasteczka rozgrywa się przy dwóch gruntowych ulicach, a handel kwitnie przy Plaza Arce. Odkąd opuściłyśmy Chile i Argentynę, nie ma śladu po typowych dla Latynosów zaczepkach. W Boliwii mamy święty spokój. Tu mieszka najwięcej rdzennej ludności. Wygląda na to, że potomków Inków wychowano na dżentelmenów. Jednak Richard nas przestrzega: – Ladies, wieża z zegarem musi być w zasięgu waszego wzroku, wtedy jesteście bezpieczne, ten rejon jest patrolowany przez turystyczną żandarmerię. W Uyuni skupiam się na poszukiwaniach korpulentnych kobiet. Długie warkocze na końcach ozdabiają sobie koralami, noszą falbaniaste spódnice, ramiona przykrywają polarowymi kocami. Na głowach mają eleganckie, wypłowiałe od słońca meloniki – panny na boku, a mężatki na środku głowy. Stopy obuwają w pantofl e z plastiku, w które upchnięte są wełniane skarpety. Na plecy zarzucają różowy pled i transportują w nim dzieci albo zakupy. Siedzą, handlują słodką prażoną soją, kukurydzą i ryżem z parcianych worów albo towarami, które kiedyś były lamą, w lamie lub na lamie. W Uyuni też mają swoje Baltony… – kontrastujące z okolicą stragany z toblerone, milką, kawą rozpuszczalną i mentosami. Kupuję zgrzewkę bardzo słodkich i małych bananów oraz worek równie słodkiego prosa. Utknęłam jeszcze w sklepiku z ponczo, przyglądając się awanturze, którą zrobiła trzyletnia dziewczynka. Matka brała z niej miarę, wsadzając ją do drewnianej trumienki z narysowanym centymetrem. Zza rogu dochodzą mnie kolejne wrzaski, tym razem krzyczy tłum. Tego dnia w Boliwii na nowo rozgorzał spór między biednymi departamentami płaskowyżu andyjskiego a bogatszymi regionami na nizinnym wschodzie. Najbogatszy z nich, SANTA CRUZ, zbuntował się przeciwko prezydentowi Evo Moralesowi, który za cel postawił sobie walkę z rodzimymi bogaczami i zachodnimi koncernami. Otóż właśnie dziś w Santa Cruz odbywało się referendum, w którym mieszkańcy mieli się wypowiedzieć, czy chcą autonomii dla regionu. Znalazłam się wśród colla – Metysów i indiańskiej ludności wiejskiej, czyli tej grupy, która popierała Moralesa. Swój sprzeciw dla odseparowania się cambas – bogaczy ze wschodu – wyrażają falą manifestacji. Skwer przybrał kolor czerwono-zielono-żółty, tak jak fl aga Boliwii, rozbrzmiał hymn. A kto w tłumie wiedzie prym, trzyma transparenty i skanduje: „Jedność Boliwii!” Oczywiście twarde baby, które absolutnie nie życzą sobie, żeby białe baby, kojarzone ze znienawidzonymi zachodnimi koncernami, przyglądały się temu zgromadzeniu. W związku z tym w oczekiwaniu na autobus do La Paz ukrywamy się w pobliskim barze z plackiem. Bar naturalnie nazywa się pizzerią, ale serwowane w nim placki z dodatkami na pewno z pizzą się nie znają. Dlatego bezpieczniej będzie, kiedy nazwę go plackownią, a jeszcze lepiej, gdy napiszę o nim – oaza dla tzw. backpackersów, bo było ich tam wielu. Polecono nam wybrać najdroższą fi rmę przewozową, ma być luksusowa. Autokar jest dziwnie podwyższony, przypomina terenową wersję naszych jelczy. Szybko zrozumiałam dlaczego: w Boliwii tylko 5 proc. dróg jest asfaltowych i przywilej ten nie trafi ł się drodze z Uyuni do La Paz. Autokar wygląda jak jaszczurka. Kabina kierowcy jest szeroka i przestronna, a za kotarą na pasażerów czeka wąska gardziel, wypełniona mikrosiedzeniami. Jednak nasz przewoźnik jest i tak lepszy od pozostałych, no i nie mamy kóz na pokładzie. Ruszamy. Smród spalin zalewa miasteczko. Z oszronioną od środka szybą, po 11 godzinach nocnej jazdy, podczas której wibracje naszego wehikułu ubiłyby na sztywno białko, docieramy do magicznej stolicy, La Paz. Z autobusu wypadam w kształcie krzesełka. Odbieram żółty od piachu i rdzy plecak, podnoszę głowę i… w szparach dachu hali dworca ukazują się góry gęsto usiane pomarańczowymi domami wyglądającymi jak klocki lego. To specyfika La Paz. Cała hala dworca przy Plaza Antofagasta drży od wrzasków. Zza okienek wołają panie, na ulicach krzyczą panowie wiszący w drzwiach busików, do których wskakuje się w biegu i które w zależności od zapotrzebowania potrafią powiększać się jak dziób pelikana. Kupujemy bilety do Copacabany. Na La Paz mamy tylko cztery godziny. Po pierwsze, jest to najwyżej położona administracyjna stolica świata. Ścisłe centrum miasta rozpościera się na dnie kanionu, reszta zajmuje zbocza gór. Po drugie, w centrum czarownice mają swoje targowisko – Mercado de Hechiceria, na którym sprzedają czarodziejskie ziółka i tajemnicze figurki. Po trzecie, La Paz ma cudowną drużynę piłki nożnej. Jej niezwykłość objawia się tym, że choć jest najsłabsza na kontynencie, potrafi wygrać z najlepszymi (w kwietniu 2009 r. pokonała Argentynę 6:1). Z jednym zastrzeżeniem: tylko wtedy, gdy gra na swoim bardzo wysoko położonym boisku. La Paz ma też złą stronę. Częste są tu porwania turystów dla okupu oraz kradzieże. W wersji „na policjanta” złodzieje mówią turyście, że są z policji narkotykowej i że niezbędne jest przesłuchanie w biurze, skąd wraca się bez dokumentów i pieniędzy. Trzeba też uważać na taksówkarzy, którzy współpracują ze złodziejami, i pod żadnym pozorem nie godzić się na dodatkowego pasażera, nawet takiego, który wygląda na turystę. Szczególnie uważać trzeba na głównym placu, Plaza Murillo, i w jego okolicach. Do Copacabany, małego miasteczka nad wielkim jeziorem Titicaca, oddalonego 156 km od stolicy, jedziemy po asfalcie (nareszcie). Za mną siedzi bardzo miła rodzinka – ona umorusana, wcina herbatniki i śmieje się szeroko, powodując gradobicie herbatnikowe na tych, co są w zasięgu jej chichotu (a ja jestem!). On czule ją tuli i nalewa ultrapomarańczowy napój do plastikowych kubeczków. Boliwijczycy nawet na najkrótsze trasy zabierają ze sobą prowiant i nigdy nie piją z gwinta, kubeczek musi być. Mimo że mają pyszne owoce, a na rogu każdej ulicy sprzedaje się sok z pomarańczy, lubują się w trutkach, które zamiast owoców mają wszystkie chemiczne E i kolor jak MPO. Ten naród w ogóle kocha plastik: plastikowe buty, tysiące plastikowych reklamówek i pragnienie, które ugasić można tylko z plastiku. Po drodze dołączają się kolejne supermenki. Zanim wsiadły, wrzuciły na dach butle z gazem (obok naszych bagaży). Jadąc, mam wrażenie, że kierowca chce opuścić ziemski padół i niechybnie pociągnąć nas za sobą. Wyprzedzanie na trzeciego na terenie równinnym mnie nie wzrusza, same łąki, krówki i foliowe reklamówki, ale już wspinanie się serpentynami do Copacabany to szalony wyścig colectivos, autokarów i aut osobowych naraz. Wyprzedzają na czwartego, a że jest pod górę, to autobusom ciężko. Najgorzej jednak jedzie się z górki: wtedy zaczyna się prawdziwy roller coaster. Tak właśnie ponosi boliwijskich kierowców na kawałku asfaltu; naturalnie na barierki ochronne nie wystarczyło. Nerwy koi widok na granatową taflę jeziora Titicaca, w jego głębi spokojnie migocze słońce. Musimy dostać się na drugi brzeg. Wąską gardziel jeziora przepływamy na czymś w rodzaju tratew – kilku zbitych (lub nie) deskach, które złowieszczo skrzypią, stękają i piszczą. Uspokaja mnie widok tratwy płynącej obok: jest obciążona autokarem i autem osobowym. Autokar ma z tyłu wymalowanego Jezusa, ostrożności nigdy za wiele. Kiedy minuty dzielą nas od rozstania się z kierowcą kamikadze, okazuje się, że przestawiamy czas o godzinę do tyłu… W końcu jednak docieramy do Copacabany, chciałoby się powiedzieć nadmorskiego miasteczka – jezioro Titicaca jest bowiem ogromne (230 km długości i 97 km szerokości!). Mimo że Boliwia nie ma dostępu do morza, to jezioro zapewnia jej pośrednie połączenie handlowe z Oceanem Spokojnym. My natomiast mamy namiar na pewien „luksusowy” hotel La Culpa należący do niemieckiego małżeństwa. Prowadzą do niego strome kamieniste schody i wałęsające się po nich owce i świnie. Od tej pory jest już tylko z górki albo pod górkę. Tym razem słowo „komfort”, oznaczało komfort według norm europejskich. La Culpa ma kilka pokoi położonych na skarpie z widokiem na Titicaca oraz wyborne jedzenie, w menu królują ryby. My zafundowałyśmy sobie chwilę zapomnienia, bo Boliwia jest przyjemnie tania – za nocleg i jedzenie płaci się około 10 dolarów na dobę. Jeżeli nikt cię nie okradnie, twój portfel będzie zadowolony. Copacabana jest typowym miasteczkiem: główny plac z maoryską katedrą, pocztą, bankiem, do skweru prowadzi kilka uliczek, na których kobiety sprzedają dmuchane proso, i wyroby z alpaki – to w zasadzie wszystko. Przy brzegu zacumowano kutry i łódeczki, które wcześnie rano wypływają na Wyspę Słońca, Isla del Sol, gdzie według inkaskich wierzeń, narodziły się najważniejsze bóstwa – Słońce (Inti) i pierwsi Inkowie. Chcemy tam się dostać, więc pierwszego wieczora idziemy się dogadać z właścicielami łódek. Przy plaży jest boisko do piłki nożnej, gdzie właśnie rozgrywa się mecz. Kto kopie piłkę? Baby. W kieckach i kapeluszach walczą o kolejnego gola, a mężowie na trawce obok niańczą ich liczne potomstwo. Z jaką grają pasją i zawziętością, jak szybko biegają! Polska reprezentacja niech się rumieni ze wstydu. Oczywiście szefową od przeprawy na Isla del Sol też jest kobieta, potężna, ubrana w czarne zwoje falban. Rejs po jeziorze trwa 2,5 godziny, choć powinien 30 minut. Stateczek romantycznie sunie w miejscu. Mam czas przyjrzeć się malutkim wysepkom, zamieszkanym przez jedno drzewo, albo pojedynczy słup energetyczny. Nasycam oczy widokiem pokrytych wiecznym śniegiem szczytów Andów i bezkresu świętego jeziora. Podpatruję siedzące naprzeciw Boliwijki. Chichoczą i paplają ze sobą lub przez wielkie telefony komórkowe, do których najpierw mówią jak do krótkofalówki, a potem przystawiają je do ucha. Wysiadamy na północnej stronie Wyspy Słońca. Legenda głosi, że to tu na Ziemię zstąpili założyciele imperium Inków: pierwszy inkaski cesarz Manco-Capac wraz z siostrą i żoną zarazem – Mama-Occlo. Miejscem upamiętniającym to zdarzenie jest święta skała, która kształtem przypomina pumę (titi w języku keczua). Przypisuje jej się ogromne właściwości energetyczne; w Ameryce Południowej dziesiątki skał, kamieni i gór mają potężną moc. Pierwszych Inków zesłał wielki bóg stwórca – Viracocha, żeby nauczyli ludzi uprawy ziemi i tkania odzieży z wełny lamy. Tak więc Manco-Capac, trzymając przed sobą złotą różdżkę, prowadził plemiona w poszukiwaniu ziem, na których życie byłoby słodkie jak ziarna kukurydzy, aż dotarł do miejsca, gdzie założył Cusco, czyli stolicę imperium, „pępek świata”. Wyspa uważana jest za miejsce święte przez Indian Ajmara i Keczua. Da się ją przejść pieszo – ma zaledwie 10 km długości. Dlatego od inkaskich ruin Chincana i Pilkokaina fundujemy sobie spacer grzbietem wyspy. Miał trwać 3,5 godziny, ale nam zajął 4,5 i wcale się nie obijałyśmy. W pełnym słońcu, idąc gołym szczytem na wysokości 4 tys. m, kilometry mają tendencję do wydłużania się. Wyspę zamieszkuje 2 tys. Indian. Między poletkami z ziemniakami, nieustannie rosną ich domy. Kto je buduje? Kobiety. W drodze powrotnej obiektem moich łódkowych obserwacji staje się absolutnie nietypowa Boliwijka, której strój i zachowanie ma więcej wspólnego z „gotycką”, ubraną na czarno młodzieżą niż z tutejszymi zwyczajami. Wieczór przynosi rozwiązanie zagadki – małolata jest pół Francuską, pół Boliwijką, a ojciec narkoman kazał jej sprzedawać kokę, kiedy jeszcze była dzieckiem. Sam siedzi w więzieniu. Teraz także ona bierze i dalej handluje. Mówi, że się nie boi, bo wszyscy handlują, policja przede wszystkim. Przysiadła się do nas w lokalnym barze, próbując znaleźć klienta. Rano spotykam ją na ulicy, bladą i zmarnowaną, na kokainowym zjeździe. Ostatni dzień w Boliwii. Ogarnia mnie szał zakupów: ręcznej roboty biżuteria jest tu tania jak barszcz, za to z wielkimi jak pięść turkusami. Wysyłam jeszcze kartki. Jednak na poczcie dostałam tyle znaczków, że zakleiłam nimi to, co napisałam. Więc jak pocztówka z Boliwii, to bez treści.