National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-12T15:18:33.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
items: Woda pojawiła się znacznie wcześniej, niż przypuszczaliśmy. To wynik śmierci pierwszych gwiazd
items: Naukowcy odkryli zaskakujący pierwiastek w alchemicznym laboratorium słynnego astronoma
items: Najdroższe materiały znane nauce. Co jest warte więcej niż próbki pobrane z planetoidy Bennu?
items: Odkryto zupełnie nowe jądro atomowe. To izotop jednego z najrzadszych pierwiastków ze skorupy ziemskiej
items: Najgorętsza planeta kosmosu. W jej chmurach odkryto bardzo rzadki pierwiastek
items: Co to jest atom? Miał być niepodzielny, a jednak składa się z cząstek elementarnych
items: 155 lata temu Dmitrij Mendelejew zaprezentował układ okresowy
items: Starożytne miasta Majów były bardzo toksyczne. Naukowcy wyjaśniają, czym dokładnie zostały zatrute
items: Tajemniczy kamień znaleziony w Egipcie powstał w efekcie wybuchu supernowej. To pierwszy taki ślad odkryty na Ziemi!
items: Topniejące lodowce Grenlandii ogromnym zagrożeniem dla człowieka. Uwalniają śmiertelnie niebezpieczną truciznę
items: Odkryto bardzo rzadki minerał, którego nigdy wcześniej nie widziano
items: Odkryto 4 nowe pierwiastki. Nie mają jeszcze swoich nazw
items: Łowcy pierwiastków

Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
type: item
date: 2025-11-15T09:47:44.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Gwiazdy
subject: pierwiastki
subject: średniowiecze
subject: teleskop
description: W czasach, w których w Europie dominowała filozofia Arystotelesa, a Wszechświat wyobrażano sobie jako zbudowany z doskonałej i niezmiennej „kwintesencji”, pojawił się ktoś, kto odważył się zatrząść fundamentami poznania. Dominikański mnich Richard Fischacre, bez dostępu do teleskopu, trafnie określił budowę gwiazd i planet, a jego rozważania potwierdzono dopiero po setkach lat. Jak udało mu się tego dokonać?
encoded: W XIII wieku potrzeba było wielkiej odwagi, by zakwestionować teorie Arystotelesa. W Europie dominował pogląd, że wszystko to, co na Ziemi, stworzone jest z czterech pierwiastków – ziemi, ognia, powietrza i wody – a przeciwstawny im jest tzw. „piąty element” czyli „kwintesencja”, która stanowiła doskonały żywioł budujący świat niebios i planet. Dokonał tego jednak mnich z Oksfordu, który wykorzystał swoją wiedzę z optyki, a w szczególności zachowania światła i koloru. Jego rozważania okazały się prekursorskie, prowadząc do rewolucji w zrozumieniu Wszechświata. To opowieść o tym, że wielkie odkrycia wymagają czasem wielkiej odwagi. Z czego zrobione są planety? Richard Fishacre, pierwszy dominikanin wykładający teologię na Uniwersytecie Oksfordzkim, jako jeden z nielicznych naukowców średniowiecza otwarcie kwestionował autorytet Arystotelesa. Zamiast przyjmować istnienie tajemniczej kwintesencji, argumentował, że ciała niebieskie są zbudowane z tych samych czterech elementów, które znajdują się na Ziemi. Chociaż obecnie wiemy, że „elementów”, czyli pierwiastków, jest o wiele więcej, był to rewolucyjny krok w odpowiednią stronę. Jak właściwie angielski mnich dokonał obserwacji o naturze Wszechświata? Podejście dominikanina opierało się na analizie światła i koloru. Fishacre zauważył, że kolor jest właściwością ciał nieprzezroczystych – to jest takich, które z definicji muszą być złożone z co najmniej dwóch z czterech elementów ziemskich. Patrząc w niebo widział, że planety mają własne barwy: np. Mars mienił się na czerwono, a Wenus na żółto. Dla mnicha był to wyraźny znak, że planety i gwiazdy nie są zbudowanego z jakiegoś innego, eterycznego materiału. Te obserwacje były prekursorem przyszłych badań spektroskopowych, chociaż naukowiec nie miał do dyspozycji żadnych przyrządów optycznych poza własnym wzrokiem. Drobiazgowa analiza barw planet i Księżyca Jednym z najmocniejszych argumentów Fishacre’a przeciwko Arystotelesowi był Księżyc. Zauważył on – słusznie z resztą –…

shutterstock1403131478-a1f50f4.jpg
width: 5184
height: 2920

Woda pojawiła się znacznie wcześniej, niż przypuszczaliśmy. To wynik śmierci pierwszych gwiazd
type: item
date: 2025-03-05T07:55:12.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: pierwiastki
subject: woda
subject: wszechświat
description: Najważniejszy składnik życia mógł powstać już w ciągu 200 milionów lat od Wielkiego Wybuchu. Do tej pory sądzono, że w początkach Wszechświata nie było odpowiednich warunków do syntezy wody – wynika z najnowszych badań brytyjskich kosmologów.
encoded: Spis treści: Skąd wzięła się woda? Co z tą wodą – nowe badania Brytyjczyków Wirtualna supernowa kluczem do rozwiązania zagadki Woda miała powstać później ze względu na brak cięższych pierwiastków, takich jak tlen. Jednak nowe symulacje wskazują, że młody Wszechświat mógł być zdolny generować wodę na wielką skalę. Pytanie o pojawienie się wody we Wszechświecie jest jednym z najbardziej podstawowych zagadnień kosmologii. Na szczęście odeszliśmy od dominującej niegdyś hipotezy, iż woda jest czymś wyjątkowym w kosmosie poza naszą planetą. Wiemy, że wody w kosmosie jest mnóstwo. W samym Układzie Słonecznym mamy kilka miejsc, w których wody jest więcej niż na Ziemi. Z pewnością księżyc Jowisza, Ganimedes posiada jej wielkie rezerwuary, dalej Europa, Enceladus i wiele innych ciał niebieskich. Skąd wzięła się woda? Przez lata badacze skłaniali się do kilku głównych hipotez dotyczących pojawienia się wody: Pierwotna synteza wodoru i tlenu Opiera się na ogólnej teorii nukleosyntezy Wielkiego Wybuchu, rozwiniętej przez George’a Gamowa, Ralpha Alphera i Roberta Hermana (lata 40. XX wieku). Wodór powstał już w pierwszych minutach po Wielkim Wybuchu (ok. 13,8 mld lat temu), ale tlen pojawił się znacznie później – dopiero po kilku milionach lat, gdy pierwsze gwiazdy zaczęły go syntetyzować. Woda mogła zacząć powstawać po śmierci pierwszych gwiazd, czyli kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu. Reakcje chemiczne w obłokach molekularnych Hipotezę tę rozwijali astrofizycy badający obłoki molekularne, m.in. Ewine van Dishoeck oraz Eric Herbst (lata 80. i 90. XX wieku). Woda mogła formować się w obłokach molekularnych już ok. 200–500 mln lat po Wielkim Wybuchu, gdy powstały pierwsze pokolenia gwiazd i wzbogaciły przestrzeń międzygwiazdową w tlen. Dostarczanie wody przez komety i planetoidy Hipoteza ta była rozwijana już w XIX wieku (m.in. przez Richarda A. Proctora), ale dopiero w XX i XXI wieku potwierdziły ją badania izotopowe (m.in. Frank Robert i Katharina Lodders). Woda w Układzi…

VariableStarsinaDistantSpiralGalaxy-GPN-2000-000940-a13db3b.jpg
width: 1368
height: 760

Naukowcy odkryli zaskakujący pierwiastek w alchemicznym laboratorium słynnego astronoma
type: item
date: 2024-07-25T11:30:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: astronomia
subject: chemia
subject: dania
subject: pierwiastki
subject: skandynawia
subject: szwecja
subject: Wolny czas
description: Naukowcy przebadali szklane naczynia pochodzące z laboratorium alchemicznego XVI-wiecznego astronoma Tycho Brahego. Wykryto wiele wzbogaconych pierwiastków, w tym nikiel, rtęć czy ołów. Jednak pewna substancja nie miała prawa się tam znajdować.
encoded: W tym artykule: Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek To może być dla nas dość zaskakujące, że astronom Tycho Brahe (1546-1601) parał się też alchemią. Wszak trudno uznać ją za naukę, a raczej prekursorkę współczesnej chemii. Celem alchemików była między innymi próba uzyskania lekarstwa na wszystkie choroby. A także kamienia filozoficznego, czyli substancji zmieniającej różne metale w złoto. Brahe szukał jednak głównie leków: na dżumę, syfilis czy trąd. Alchemikom nie udało się osiągnąć sukcesu, ale ich eksperymenty z pewnością pchnęły do przodu wiedzę na temat pierwiastków i ich właściwości. Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Brahe, wychowanek Johannesa Keplera, był twórcą geoheliocentrycznego modelu Układu Słonecznego, zwanego też tychońskim. Łączył koncepcję heliocentryzmu Mikołaja Kopernika i geocentryzmu Ptolemeusza. Odkrył też parę ciał niebieskich. Astronoma pasjonowała również alchemia. W swojej rezydencji Uraniborg na szwedzkiej wyspie Ven prowadził zarówno obserwacje nieba, jak i eksperymenty w piwnicy. Co robił w podziemiach? Tego nie wiemy. Alchemicy byli skryci i nie dzielili się swoją wiedzą z innymi. Zachowało się tylko kilka receptur alchemicznych astronoma. Po śmierci Brahego Uraniborg zniszczono. Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią I tu wkraczają archeolodzy. Ich metody badawcze bywają niezastąpione. Podczas wykopalisk w latach 1988-1990 w starym ogrodzie Uraniborga znaleziono odłamki ceramiki i szkła. Są to najprawdopodobniej artefakty z laboratorium alchemicznego w piwnicy. Pięć z tych przedmiotów – cztery szklane i jeden ceramiczny – poddano niedawno analizom chemicznym. Cel: sprawdzenie, z jakimi pierwiastkami miały kontakt w przeszłości. Naukowcy właśnie opublikowali wyniki swoich badań na łamach czasopisma „Heritage Science”. Skąd się znalazł tutaj wolf…

naukowcy-odkryli-zaskakujacy-pierwiastek-w-alchemicznym-laboratorium-slynnego-astronoma-97ecaa3.png
width: 1200
height: 630

Najdroższe materiały znane nauce. Co jest warte więcej niż próbki pobrane z planetoidy Bennu?
type: item
date: 2023-10-30T13:23:32.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: antymateria
subject: chemia
subject: Edukacja
subject: kosmos
subject: księżyc
subject: mars
subject: meteoryty
subject: nauka
subject: Onet
subject: pierwiastki
subject: rekordy
description: Niedawno na Ziemi wylądował zasobnik z 255 gramami materiału pobranego z odległej o około 100 milionów kilometrów planetoidy Bennu. Misja OSIRIS-REx kosztowała ok. 1,16 miliarda dolarów. Oznacza to, że jeden gram pobranego materiału kosztował około 4,7 miliona dolarów. Mimo tego, że suma jest zawrotna, to wcale nie jest to najdroższy kosmiczny materiał, jaki trafił na Ziemię.
encoded: W tym artykule: Ile kosztowały skały z Księżyca? Rekordowo droga misja Meteoryty są relatywnie tanie Najdroższe pierwiastki i minerały Najdroższy syntetyk Rekordowo droga antymateria – Ważąca zaledwie 255 gramów garstka skał i pyłu pobranych z planetoidy Bennu jest warta 4,7 miliona dolarów za gram. Oznacza to, że kosztowała około 70 tys. razy więcej niż czyste złoto o tej samej masie. Cena złota w ostatnich latach wahała się od 60 do 70 dolarów za gram – wylicza w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation” Chris Impey, profesor astronomii Uniwersytetu w Arizonie. Dodaje, że nie jest to pierwsza pozaziemska próbka przywieziona na Ziemię. Ile kosztowały skały z Księżyca? Pierwszy pozaziemski materiał, który trafił na naszą planetę dzięki działalności człowieka, pochodził z programu Apollo. W latach 1969–1972 sześć misji przywiozło na naszą planetę 382 kg próbek księżycowych. Część z nich została rozdysponowana i przekazana naukowcom oraz władzom poszczególnych państw. Pozostała została zdeponowana dla przyszłych pokoleń, które mając do dyspozycji bardziej czułe urządzenia badawcze, będą mogły przeprowadzić własne analizy próbek. Najdroższe rzeczy na świecie. Na pierwszym miejscu top 10 – coś, co ma kosmiczną cenę i jest nie do kupienia Najnowocześniejszy sprzęt naukowy i pomniki ludzkiej próżności. Ile kosztują najdroższe rzeczy na świecie? Poniżej próbujemy odpowiedzieć na to pytanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdrozsze-rzeczy-na-swiecie-na-pierwszym-miejscu-top-10-cos-co-ma-kosmiczna-cene-i-jest-nie-do-kupienia-fot-getty-images-0b6cc98.jpg" width="938" height="625" alt="Najdroższe rzeczy na świecie. Na pierwszym miejscu top 10 – coś, co ma kosmiczną cenę i jest nie do kupienia (fot. Getty Images)" title="Najdroższe rzeczy na świecie. Na pierwszym miejscu top 10 – coś, co ma kosmiczną cenę i jest nie do kupienia (fot. Getty Images)" /> Całkowity koszt programu Apollo, skorygowany o inflację, wyniósł 257 m…

najdrozsze-materialy-znane-nauce-co-jest-warte-wiecej-niz-probki-pobrane-z-planetoidy-bennu-fot-shutterstock-4dd73a4.jpg
width: 1000
height: 666

Odkryto zupełnie nowe jądro atomowe. To izotop jednego z najrzadszych pierwiastków ze skorupy ziemskiej
type: item
date: 2023-06-28T14:52:11.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: badania
subject: chemia
subject: Edukacja
subject: fizyka
subject: odkrycia
subject: pierwiastki
description: W czasie badań potrzebnych do pracy magisterskiej fińska fizyczka odkryła nowy izotop astatu. To najlżejsza znana odmiana tego pierwiastka. Dotychczas w ogólnie nie wiedzieliśmy, że takie jądro atomowe może istnieć.
encoded: W tym artykule: Co to jest izotop pierwiastka? Astat – pierwiastek, którego prawie nie ma Przypadkowe odkrycie izotopu Weź 85 protonów i 105 neutronów. Jeśli połączysz je ze sobą (i dodasz odpowiednią ilość elektronów) otrzymasz 190At – izotop astatu, bardzo rzadkiego promieniotwórczego pierwiastka. To najlżejsza odmiana astatu, jaka istnieje. Jej odkrycie może pomóc lepiej zrozumieć proces rozpadu promieniotwórczego, a także budowę jąder atomowych. – Badania nowego jądra są ważne dla zrozumienia struktury jądra atomowego i ograniczeń fizycznych, jakim podlega znana nauce materia – powiedziała Henna Kokkonen, fizyczka z fińskiego Uniwersytetu Jyväskylä. Odkrycie było efektem badań, jakie prowadziła do pracy magisterskiej. Dzisiaj jest współautorką pracy naukowej opublikowanej w czasopiśmie „Physical Review C”. Co to jest izotop pierwiastka? Każdy atom składa się z jądra atomowego i krążących wokół niego elektronów. W sporym uproszczeniu: fizyka kwantowa podpowiada, że o elektronach możemy powiedzieć tylko to, z jakim prawdopodobieństwem znajdowałyby się na danej powłoce elektronowej, gdybyśmy spróbowali ustalić ich położenie. Atomy tego samego pierwiastka mają tę samą liczbę elektronów i protonów. Mogą jednak różnić się liczbą neutronów. Odkryto 4 nowe pierwiastki. Nie mają jeszcze swoich nazw ​Cztery pierwiastki chemiczne zostały oficjalnie dodane do okładu okresowego – informuje serwis BBC News. Czyli – ich jądro atomowe zawsze składa się z tej samej liczby protonów, jednak liczba neutronów w nim może się nieznacznie różnić. W takim przypadku mamy do czynienia z izotopami. Wodór składa się z jednego elektronu krążącego wokół jednego protonu. Ale już deuter – izotop wodoru – ma w jądrze, obok protonu, również jeden neutron. Izotopy danych pierwiastków mają podobne właściwości fizyczne i chemiczne. Różnice między nimi powiększają się tym bardziej, im bardziej zmienia się ich masa atomowa (czyli łączna liczba protonów i neutronów w jądrze). Astat – pierwiastek, które…

odkryto-zupelnie-nowe-jadro-atomowe-to-izotop-jednego-z-najrzadszych-pierwiastkow-ze-skorupy-ziemskiej-fot-jyu-4f3ec14.jpg
width: 768
height: 576

Najgorętsza planeta kosmosu. W jej chmurach odkryto bardzo rzadki pierwiastek
type: item
date: 2023-05-04T15:00:09.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: kosmos
subject: pierwiastki
subject: planety
description: W atmosferze egzoplanety KELT-9b naukowcy wykryli terb, pierwiastek należący do lantanowców. Po raz pierwszy udało się go znaleźć na innej planecie niż Ziemia. Na Ziemi występuje rzadko i jest srebrzystym miękkim metalem. Na KELT-9b został wykryty w chmurach.
encoded: W tym artykule: Najgorętsza planeta kosmosu Zaskakujące odkrycie W poszukiwaniu Ziemi 2.0 Planeta pozasłoneczna KELT-9b należy do najdziwniejszych globów, na jakie kiedykolwiek natrafili naukowcy. Ta ogromna planeta – prawie dwa razy większa od Jowisza – jest niezwykle gorąca. Temperatura jej powierzchni wynosi aż 4,3 tysiąca stopni Celsjusza. Jak podaje NASA, jest to najgorętsza planeta kosmosu, o której istnieniu wiemy. Jest cieplejsza od 80 proc. wszystkich gwiazd, jakie znamy. Upał na niej jest tak gigantyczny, że cząsteczki wchodzące w skład jej atmosfery po dziennej stronie rozpadają się na atomy. W 2020 r. wykryto, że dotyczy to najprawdopodobniej wodoru cząsteczkowego (H2). Na KELT-9b musi zapaść noc, by dwa atomy wodoru utworzyły cząsteczkę. A gdy wstaje dzień, cząsteczka ta znów rozpada się na atomy. Już to wskazuje, jak niezwykłym globem jest KELT-9b. Jednak najnowsze badania tej planety wykazały coś jeszcze dziwniejszego. W rozgrzanych chmurach składających się na jej atmosferę znajduje się terb, rzadki pierwiastek. A poza nim wanad, bar, stront i nikiel. Najgorętsza planeta kosmosu KELT-9b dzieli od Ziemi 670 lat świetlnych. Planeta okrąża swoją gwiazdę po bardzo ciasnej orbicie. Rok na tym globie trwa tylko 36 godzin. Tylko tyle potrzeba, by KELT-9b wykonał pełne okrążenie wokół gwiazdy. W czasie tych ultraprędkich lat glob znajduje się między swoją gwiazdą a Ziemią. Dzięki temu możliwe jest badanie składu jego atmosfery. Kiedy światło gwiazdy przenika przez atmosferę KELT-9b, obecne w niej pierwiastki absorbują promieniowanie elektromagnetyczne o określonej długości fali. Po skrupulatnych badaniach porównujących światło, które przeszło przez atmosferę, ze światłem napływającym prosto z gwiazdy, pierwiastki te można wykryć. Już w 2018 roku badacze ustalili, że w atmosferze KELT-9b znajduje się żelazo i tytan. Rok później doszły sód, magnez, chrom, a także skand oraz itr. Teraz badacze poprawili technikę analizy świetlnego widma. Dzięki temu udało im si…

kelt-9-b-58a391d.jpg
width: 5120
height: 2880

Co to jest atom? Miał być niepodzielny, a jednak składa się z cząstek elementarnych
type: item
date: 2023-04-02T09:03:02.000Z
creator: Artur Białek
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: chemia
subject: Edukacja
subject: fizyka
subject: pierwiastki
description: Otaczająca nas materia nie jest ciągła. Składa się z mikroskopijnych drobin, które dopiero razem tworzą całość. W tym miejscu dochodzimy do teorii atomistycznej, której podstawy powstały już w filozoficznych nurtach starożytności. Co to jest atom? Z czego jest zbudowany i jak powstaje? Czy jest podzielny? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czym jest atom? Z czego zbudowany jest atom? Czy atom jest podzielny? Jak zbudowany jest atom? Jak powstaje atom? Czy jest coś mniejszego od atomu? Kto odkrył atom? Człowiek od niepamiętnych czasów stara się zrozumieć budowę materii. Już w starożytności dominował pogląd, według którego wszystko, co nas otacza, składa się z maleńkich cząstek, których nie można podzielić. Jego autorem miał być Demokryt. Nie była to jednak teoria oparta na doświadczeniu, a jedynie koncepcja filozoficzna. Na naukowe potwierdzenie budowy atomu świat musiał zaczekać do XIX wieku. Czym jest atom? Słowo „atom” pochodzi z języka greckiego (átomos) i oznacza coś, czego nie da się podzielić. Choć nazewnictwo przetrwało od czasów starożytnych do współczesnych, dziś wiemy, że jego istota nie ma nic wspólnego z naukowymi faktami. Co to jest atom? Mówiąc o tym, na myśli trzeba mieć najmniejszą cząstkę pierwiastka chemicznego, która wykazuje jego właściwości. Wszystkie pierwiastki są zbudowane z atomów jednego rodzaju. Węgiel składa się z atomów węgla, a ołów – z atomów ołowiu. Co istotne, bez względu na to, jaki pierwiastek tworzą, atomy składają się z tych samych cząstek. Różnią się tylko pod względem ich liczby. To wystarczy, by stworzyły pierwiastki chemiczne, które wykazują całkowicie odmienne właściwości. Z czego zbudowany jest atom? Jakie cząstki tworzą atom? Ponad 99,9 proc. masy atomu zawarte jest w jądrze atomowym. Pozostałą część stanowią elektrony. Samo jądro atomowe zbudowane jest z protonów o dodatnim ładunku elektrycznym, których liczba jest równa liczbie elektronów w atomie oraz – z wyjątkiem najprostszego jądra wodoru – z obojętnych elektrycznie neutronów. Te cząstki nazywane są nukleonami. Dosłownie każda wymieniona cząstka decyduje o istnieniu materii. Atomy są obojętne elektrycznie (w przeciwnym wypadku stają się jonami) właśnie dzięki dodatnim protonom, które równoważą ujemne elektrony. Z kolei neutrony działają jak izolatory ładunku dodatniego. Równoważą siłę o…

co-to-jest-atom-z-czego-jest-zbudowany-i-kto-go-odkryl-fot-bsip-uig-via-getty-images-7347373.jpg
width: 1024
height: 559

155 lata temu Dmitrij Mendelejew zaprezentował układ okresowy
type: item
date: 2023-03-06T10:09:55.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: chemia
subject: Edukacja
subject: pierwiastki
subject: rocznica
description: Dmitrij Mendelejew pozostawił po sobie ponad 1500 prac naukowych. Najważniejsza z nich zmieniła sposób myślenia o tym, jak jest uporządkowany nasz świat. 6 marca 1869 roku naukowiec przedstawił układ okresowy pierwiastków.
encoded: W tym artykule: Jak Mendelejew stworzył układ okresowy? Z czego zasłynął Dmitrij Mendelejew? Co odkrył Mendelejew? W czasach Mendelejewa wiedziano, że istnieją 63 pierwiastki. Zauważono, że pomiędzy niektórymi występują pewne podobieństwa. Dmitrij Mendelejew pracował nad koncepcją uporządkowania pierwiastków. „Gdy są ułożone w kolejności wzrastającej masy atomowej, niektóre właściwości okresowo się powtarzają” – zauważył. Jak Mendelejew stworzył układ okresowy? Uczony wyciągnął stertę starych wizytówek, na odwrocie każdej napisał nazwę jednego pierwiastka, jego symbol chemiczny, masę atomową oraz wszystkie jego właściwości fizyczne i chemiczne, jakie do tej pory poznano. I tymi „kartami” zaczął układać pierwiastkowego pasjansa. Okazało się, że gdy uszeregował pierwiastki w tabeli według mas atomowych, wtedy ich właściwości powtarzały się okresowo. Po takim uporządkowaniu pozostały jednak w tabeli puste miejsca, w których, jak przypuszczał Mendelejew, miały się znaleźć jeszcze nieodkryte pierwiastki. Miał rację. Już kilka lat później, w 1875 roku, odkryto gal. Po kolejnych czterech latach skand, a w 1886 roku – german. Właściwości tych pierwiastków i ich związków były takie, jak przewidział teoretycznie uczony. To był tryumf jego teorii. Układ okresowy został po raz pierwszy zaprezentowany 6 marca 1869 roku. Odkryto 4 nowe pierwiastki. Nie mają jeszcze swoich nazw ​Cztery pierwiastki chemiczne zostały oficjalnie dodane do okładu okresowego – informuje serwis BBC News. Z czego zasłynął Dmitrij Mendelejew? Mendelejew był człowiekiem o wielu dziwactwach. Nie lubił się strzyc. Robił to tylko raz w roku, gdy zbliżały się upały. Golił się wtedy na zero, aby przez następne 12 miesięcy nie zawracać sobie głowy drobiazgami. Nosił, za przykładem Lwa Tołstoja, obszerną, luźną odzież. Pracował nocą, kładł się spać około czwartej, wstawał koło południa. Wolny czas przeznaczał na... robienie walizek, które kleił wynalezioną przez siebie substancją. Był drażliwy, robił awantury o b…

dymitr-mendelejew-917c13c.jpg
width: 1024
height: 815

Starożytne miasta Majów były bardzo toksyczne. Naukowcy wyjaśniają, czym dokładnie zostały zatrute
type: item
date: 2022-10-03T13:58:00.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: archeologia
subject: cywilizacja majów
subject: Edukacja
subject: pierwiastki
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: zanieczyszczenie
subject: Zdrowie
description: Badacze odkryli, że ziemia, którą zamieszkiwali Majowie, została przed laty poważnie zatruta rtęcią. Co więcej, tak bardzo, że do dziś stanowi potencjalne niebezpieczeństwo. Jak zatem doszło do zatrucia gleby tym groźnym pierwiastkiem?
encoded: W tym artykule: Większość miast Majów była zanieczyszczonych rtęcią Dlaczego Majowie tak chętnie korzystali z rtęci? Czy rtęć była pośrednią przyczyną problemów cywilizacji Majów? Dlaczego rtęć jest szkodliwa? Cywilizacja Majów nie przestaje zaskakiwać i wciąż jest pełna tajemnic. Z każdym kolejny odkryciem naukowym badacze wiedzą coraz więcej o majańskiej tradycji, historii i zwyczajach. Zaledwie w lipcu tego roku opublikowano badania, które wykazały, że przyczyną upadku tej starożytnej cywilizacji były dotkliwe konsekwencje zmian klimatycznych. Większość miast Majów była zanieczyszczonych rtęcią Okazuje się jednak, że nie były to jedyne problemy dawnych mieszkańców Ameryki Środkowej. W artykule opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Environmental Science” naukowcy opisują, jak Majowie doprowadzili do zanieczyszczenia ziemi rtęcią. To, co najbardziej niepokoi badaczy to fakt, że w niektórych miejscach zatrucie jest tak duże, że wciąż stanowi zagrożenie dla zdrowia. Autorzy badań przeanalizowali tereny większości Mezoameryki, którą zamieszkiwali Majowie. To Meksyk, Gwatelama, Belize, Salwador i Honduras. Archeolodzy zwracają uwagę na to, że we wszystkich dawnych ośrodkach kultury i miastach Majów odnajdowano m.in. naczynia wypełnione rtęcią oraz artefakty pomalowane cynobrem. Badacze twierdzą, że między 250 a 1100 r. n.e. ludność ta bardzo często używała rtęci oraz produktów, które ją zawierała. Dlaczego Majowie tak chętnie korzystali z rtęci? – Zanieczyszczenie środowiska rtęcią zwykle występuje we współczesnych obszarach miejskich lub krajobrazach przemysłowych. Trudno wyjaśnić odkrycie rtęci, która występuje tak głęboko w ziemi, na której przed laty istniały miasta Majów. Musieliśmy skupić się na dogłębnej archeologicznej analizie regionu, aby określić, w jaki sposób na przestrzeni wieków, Majowie używali rtęci – twierdzi dr Duncan Cook, profesor geografii na Australijskim Uniwersytecie Katolickim i główny autor odkrycia. Ludzki ślad na dnie n…

ruiny-majanskiej-swiatyni-a587c18.jpg
width: 2925
height: 1945

Tajemniczy kamień znaleziony w Egipcie powstał w efekcie wybuchu supernowej. To pierwszy taki ślad odkryty na Ziemi!
type: item
date: 2022-05-17T14:16:12.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: chemia
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: meteoryty
subject: pierwiastki
subject: supernowa
description: Grupa uczonych z Uniwersytetu w Johannesburgu od lat bada dziwny kamień znaleziony na pustyni w Egipcie. Teraz przedstawia zaskakujące wyniki swojego naukowego śledztwa. Skała powstała w rezultacie spektakularnego wybuchu gwiazdy, czyli supernowej Ia.
encoded: W tym artykule: Kamień, który ma własne imię Skąd wziął się kamień znaleziony w Egipcie? Przybysz spoza Układu Słonecznego? Jak powstała Hypatia? Supernowa to gigantyczna eksplozja, która kończy życie gwiazdy. W potężnej fali uderzeniowej wybuch wyrzuca w przestrzeń kosmiczną wielkie ilości węgla, azotu, żelaza, wapnia i innych pierwiastków powstałych w rezultacie reakcji termojądrowych wewnątrz gwiazdy. To właśnie z tych chemicznych cegiełek, powstałych w dawnych supernowych, zbudowana jest Ziemia i my sami. Supernowe są rzadkie i fascynują naukowców. Ci znają ich różne rodzaje. Jednym z nich jest supernowa typu Ia, która – jak się szacuje – zdarza się najwyżej raz lub dwa razy na galaktykę na stulecie. Jest jednak głównym źródłem żelaza, jakie istnieje we Wszechświecie. Wszelkie stalowe przedmioty, jakie mamy wokół siebie, nie istniałyby, gdyby nie supernowa typu Ia. Astronomowie właśnie odkryli najjaśniejszą supernowę, jaką kiedykolwiek widziano Jaśniejsza i większa niż jakakolwiek inna znana supernowa została odkryta przez naukowców z Centrum Astrofizyki przy współpracy ze Smithsońskim Obserwatorium Astrofizycznym na Harvardzie. Grupa naukowców z Republiki Południowej Afryki uważa, że znalazła na Ziemi pierwszą namacalną pozostałość po supernowej Ia. To kamień odkryty kilkadziesiąt lat temu w Egipcie. Fascynujące naukowe śledztwo, które ma wspierać tę hipotezę, zostało opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Icarus”. Kamień, który ma własne imię W 1996 r. na pustyni zwanej Wielkim Morzem Piasku (znajdującej się na terytorium Egiptu i Libii) geolog Aly Barakat znalazł dziwnie wyglądający kamień. Znalezisko zostało nazwane Hypatią, na cześć Hypatii, aleksandryjskiej filozofki i matematyczki, żyjącej w VI i V w. n.e. Kosmiczny wybuch wystrzelił gwiazdę w podróż przez Drogę Mleczną. Pędzi 900 000 km/h Nietypowy biały karzeł pędzi przez galaktykę Drogi Mlecznej z prędkością 900 000 km/h. Przez długi czas niezwykłe tempo gwiazdy było dla astronomów za…

tajemniczy-kamien-znaleziony-w-egipcie-powstal-w-efekcie-wybuchu-supernowej-to-pierwszy-taki-slad-odkryty-na-ziemi-fot-romano-serra-86af388.jpeg
width: 2048
height: 1534

Topniejące lodowce Grenlandii ogromnym zagrożeniem dla człowieka. Uwalniają śmiertelnie niebezpieczną truciznę
type: item
date: 2022-04-09T20:53:21.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: ekologia
subject: globalne ocieplenie
subject: grenlandia
subject: lodowce
subject: pierwiastki
subject: Społeczeństwo
subject: środowisko
description: O tym, że lód na Grenlandii topnieje, wiadomo od dawna. Topnienie lodowców niesie jednak za sobą dużo poważniejsze konsekwencje niż dotąd sądzono.
encoded: W tym artykule: Skąd rtęć w lodowcach Grenlandii? Rtęć na dnie rowów oceanicznych Ryby pod lupą Ilość rtęci zaobserwowana w trzech rzekach lodowcowych i trzech fiordach Grenlandii jest jedną z najwyższych odnotowanych w historii. Naukowcy twierdzą wręcz, że stężeniom w tym rejonie świata dorównują tylko zanieczyszczenia wód w przemysłowej części Chin. Te ostatnie odpowiadają za blisko 1/3 całego światowego zanieczyszczenia rtęcią. Badacze obawiają się jednak, że do środowiska może przedostać się jeszcze więcej toksycznej rtęci. Wszystko dlatego, że lodowce Grenlandii cały czas topnieją. I to w coraz szybszym tempie. Skąd rtęć w lodowcach Grenlandii? Rtęć jest naturalnym i rozpowszechnionym pierwiastkiem uwalnianym przez pożary, erupcje wulkanów i erozję. W ciągu ostatnich 150 lat za dodatkową i ponadprogramową emisję rtęci do środowiska w dużej mierze odpowiada przemysł. Biorąc pod uwagę, że na Grenlandii nie mamy do czynienia z żadnym dużym ośrodkiem przemysłowym, najbardziej prawdopodobne jest, że rtęć w lodowcu pochodzi z erozji skał znajdujących się pod pokrywą lodową. Przez setki lat niebezpieczny metal pozostawał ukryty w lodzie. Postępujące zmiany klimatyczne przyspieszyły jego topnienie i sprawiły, że rtęć zaczęła spływać do okolicznych wód. Patagonia rośnie o 4 cm rocznie. To efekt szybkiego topnienia pola lodowego. Co to oznacza dla świata? Badania sejsmiczne wykazały, że proces wypiętrzania w Patagonii nabrał gwałtownie szybkiego tempa. Wszystko dlatego, że pole lodowe topnieje w tempie dużo szybszym niż dotychczas szacowano. Niestety pokłady rtęci w grenlandzkim lodzie mogą być tak duże, że uniemożliwią ograniczenie zanieczyszczenia środowiska tym metalem do bezpiecznego poziomu. „To duże i wrażliwe klimatycznie źródło rtęci (Hg) nie zostało uwzględnione w obecnych globalnych budżetach Hg i strategiach zarządzania Hg” – ostrzegają autorzy nowego badania. Rtęć na dnie rowów oceanicznych Inny zespół naukowy odkrył niepokojąco wysokie stężenie rtęci w najgł…

grenlandia-790643e.jpeg
width: 2121
height: 1413

Odkryto bardzo rzadki minerał, którego nigdy wcześniej nie widziano
type: item
date: 2021-11-12T14:48:37.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: chemia
subject: diamenty
subject: Edukacja
subject: minerały
subject: odkrycia
subject: pierwiastki
subject: Społeczeństwo
subject: ziemia
description: Perowskit krzemianu wapnia (CaSiO3), według naukowców, nie powinien naturalnie występować na powierzchni Ziemi. Jak to się zatem stało, że doszło do tego niezwykłego odkrycia?
encoded: W tym artykule: Głęboko pod powierzchnią Szczęśliwy przypadek Przełom w badaniach Ten niezwykły minerał występuje naturalnie tylko głęboko pod Ziemią. Badacze, na łamach naukowego magazynu Science, podali, że odkryli perowskit w diamencie, znalezionym w 1987 roku w Botswanie. Według naukowców diament uformował się ok. 660 kilometrów pod powierzchnią. Od powstania, aż do botswańskiej kopalni Orapa, diament z perowskitem przebył bardzo długą drogę. Wydostanie się na powierzchnie, mogło bowiem potrwać nawet 1,5 miliarda lat. Głęboko pod powierzchnią Nowy minerał został nazwany davemaoit, na cześć Ho-kwang (Dave) Mao - wybitnego geofizyka. To pierwszy wysokociśnieniowy perowskit krzemianu wapnia, który kiedykolwiek został odnaleziony. Eksperci uważają, że ten rodzaj perowskitu jest jednym z ważniejszych geochemicznie minerałów, znajdujących się w dolnym płaszczu Ziemi. Głównie dlatego, że koncentruje substancje chemiczne, które nie występują w warstwach wyższych, między innymi pierwiastki ziem rzadkich, czy izotopy promieniotwórcze, które odgrywają ważną rolę w ocieplaniu płaszcza ziemi. Davemaoit powstaje pod wpływem bardzo wysokiego ciśnienia (ponad 200 000 raza większe niż to na Ziemi) i wysokiej temperatury, dlatego właśnie nie występuje na powierzchni Ziemi. Uważa się, że może stanowić około 5 procent dolnego płaszcza. Co ciekawe, aż do tej pory naukowcom nie udało się znaleźć rzetelnych dowodów na to, że davemaoit istnieje. Kiedy ciśnienie spada, perowskit krzemianu wapnia rozbija się na inne minerały i to właśnie sprawia, że do tej pory był tak trudny do zaobserwowania. W warunkach powierzchniowych krzemian wapnia zwykle występuje jako wollastonit. Szczęśliwy przypadek Oliver Tschauner, mineralog z Uniwersytetu Nevada, wraz z grupą badaczy odkryli, że w odnalezionym diamencie znajduje się davemaoit dzięki metodzie znanej jako dyfrakcja rentgenowska, która skupia silne promienie rentgenowskie w jednym punkcie, dzięki czemu na podstawie kąta i intensywności odbijan…

diament-2d5e03d.jpeg
width: 2121
height: 1414

Odkryto 4 nowe pierwiastki. Nie mają jeszcze swoich nazw
type: item
date: 2016-01-05T15:22:54.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: chemia
subject: pierwiastki
description: ​Cztery pierwiastki chemiczne zostały oficjalnie dodane do okładu okresowego – informuje serwis BBC News.
encoded: Formalnej weryfikacji nowych pierwiastków dokonała 30 grudnia 2015 r. Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej – organizacja zajmująca się standaryzacją symboliki, nazewnictwa i wzorców wielkości fizycznych stosowanych przez chemików na całym świecie. Unia ogłosiła, że zespół rosyjskich i amerykańskich badaczy dostarczył dowodów potwierdzających odkrycie pierwiastków 115, 117 i 118. Pierwiastek 113 odkryli japońscy badacze z instytutu Riken. Dzięki najnowszemu uzupełnieniu siódmy okres (rząd) układu stał się kompletny – wraz z aktynowcami liczy 32 pierwiastki. Teoretycznie mogą istnieć także przewidziane przez Glenna T. Seaborga w roku 1969 pierwiastki okresu ósmego – od 119 do 168, jednak dotąd żadnego nie udało się uzyskać. Nie jest jasne, gdzie leży granica układu okresowego. Każdy kolejny pierwiastek coraz trudniej uzyskać - uzyskane atomy rozpadają się w ułamku sekundy. Możliwe jednak, że istnieją nieodkryte jeszcze „wyspy stabilności” – pierwiastki nieco trwalsze. Zespoły, które dokonały odkryć, mogą teraz zaproponować nazwy i symbole chemiczne nowych pierwiastków. Nazwy mogą odnosić się do mitologii (hel od Heliosa, boga Słońca, promet od Prometeusza), nawiązywać do minerału (glin, krzem), miejsca lub kraju (ameryk, europ, frans, german, polon, ruten - Rhutenia znaczy „Rosja”), właściwości (chlor od chloros - żółtozielony) czy też nazwiska naukowca (einstein, kopernik, mendelew, nobel). Pierwszą wersję układu okresowego przedstawił w roku 1869 rosyjski chemik Dymitr Mendelejew. Ostatnio układ powiększył się w roku 2011, kiedy dodano pierwiastki 114 i 116. Źródło: PAP

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ddbab1d275b80cfa117543e9f7b58c3fc9d251ad-1499296.jpeg
width: 1000
height: 667

Łowcy pierwiastków
type: item
date: 2013-11-07T09:40:00.000Z
creator: Max Aguilera-Hellweg
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: odkrycia
subject: pierwiastki
description: Wszystkie pierwiastki występujące w naturze – różne rodzaje atomów – zostały odkryte dawno temu. Aby znaleźć dziś nowy i przesunąć granice materii, trzeba go najpierw stworzyć
encoded: W biurze laboratorium Jurija Oganessiana w Dubnej na północ od Moskwy 22 października ub. roku o godzinie 9.29 rozległ się dźwięk dzwonka. W ciasnym pomieszczeniu 12 fizyków siedziało przy biurkach, na których wśród stosów dokumentów poniewierały się przekąski. Po drugiej stronie korytarza cyklotron ciskał atomami wapnia z prędkością 108 mln km/h w kawałek folii. Dzwonek dał znać, że po jednym z takich zderzeń narodził się nowy atom. W tamtym momencie był to jedyny atom pierwiastka 117 na ziemi i 19., jaki kiedykolwiek powstał. Pozostałe też pojawiły się w tym laboratorium i szybko zniknęły. Po ułamku sekundy i ten przestał istnieć. Położona nad Wołgą Dubna powstała jako nowe miasto nauki po II wojnie światowej. Gieorgij Florow, który pomógł zapoczątkować badania nad bronią jądrową w ZSRR, założył laboratorium, później przejęte przez Oganessiana. Na początku wojny Florow zauważył, że nagle przestały pojawiać się artykuły amerykańskich i niemieckich uczonych na temat pierwiastków radioaktywnych. Podejrzewał, że budują oni bomby atomowe. Napisał więc w kwietniu 1942 r. do przywódcy ZSRR Józefa Stalina. Stalin nakazał radzieckim uczonym, aby także zbudowali bombę. Za swój udział w projekcie Florow dostał samochód i daczę, a przede wszystkim laboratorium w Dubnej. Tam mógł się skupić na poszukiwaniu nowych pierwiastków. Wszystko, co znamy i kochamy na Ziemi, jest zbudowane z pierwiastków – różnych rodzajów atomów. Mają miliardy lat i zostały rozrzucone we wszechświecie przez wielki wybuch lub wybuchające gwiazdy, a następnie wbudowane w nowo powstałą Ziemię. Później zaś były bez końca recyklingowane, przenosząc się ze skały do bakterii czy wiewiórki. Pod koniec XIX w. inny Rosjanin, Dmitrij Mendelejew, próbował znaleźć jakąś prawidłowość, grupując pierwiastki względem masy i innych właściwości w swoim układzie okresowym. Później naukowcy przypisali kolejność Mendelejewa do struktury atomów. Każdy pierwiastek otrzymał numer – liczbę protonów w swoim jądrze atomowym. Do 1…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/b57b1d6f201bbe424097ad5d80911021f7978427-1976dea.jpeg
width: 1000
height: 667