Królowa Nefertiti wcale nie była piękna? Nowe ustalenie egipskiego naukowca
To bezsprzecznie ikona kultury masowej. Popiersie egipskiej królowej Nefertiti uważane jest za ideał piękna. Rzeźba zwana „berlińską Mona Lisą” od ponad stu lat znajduje się w stolicy Niemiec. Nowe ustalenia każą się nam zastanowić nad naszym wyobrażeniem na temat jej wyglądu.
W tym artykule: Piękna jak Nefretete? Ideał piękna kobiety w starożytnym Egipcie Czy Nefertiti była piękna? Powrót „starego piękna” Nefertiti (ok. 1380–1340 lat p.n.e.), określana też jako Nefretete, była żona faraona egipskiego Amenhotepa IV, czyli Echnatona. Jej imię oznacza „Piękna, która przybyła”. Nie jest jednak jasne, skąd miała przybyć. Sugerowano co prawda, że nie była Egipcjanką, ale nie udało się tego naukowcom definitywnie dowieść. Piękna jak Nefretete? W wielu publikacjach na temat królowej podkreśla się jej nadzwyczajną urodę. Oczywiście opisywana jest na podstawie słynnego popiersia z Berlina. Tymczasem egipski naukowiec, prof. Tarek. S. Tawfik opublikował właśnie artykuł w piśmie Uniwersytetu Kairskiego „Journal of the Faculty of Archaeology”, w którym podaje w wątpliwość urodę Nefertiti. Aby zrozumieć, o co chodzi należy nieco przybliżyć ówczesny kanon sztuki. Wraz ze wstąpieniem na tron faraona Echnatona uległ on całkowitemu przeobrażeniu po setkach lat. Rodzinę królewską przedstawiano w sposób hiperrealistyczny lub naturalistyczny. Twarze władcy były przedstawiane ze zwisającą szczęką. Na skórze widoczne były wyraźne fałdy. Władca miał szerokie i duże biodra, wrzecionowate nogi i wydęty brzuch. Uwagę zwracają też nadnaturalnie wydłużone czaszki księżniczek. Ludzi ukazywano też z wąskimi oczami. Wcześniej w sztuce egipskiej władców i ich rodzinę ukazywano w odmiennej formie. Władca był przedstawiany w formie „wiecznej młodości”, z szerokimi barkami i idealną, wygładzoną twarzą i co najwyżej niewielkim brzuszkiem. Egipcjanie nie wykonywali portretów królewskich jako wiernie oddających rzeczywistość. Były to wyidealizowane wizerunki władców ukazanych w kwiecie wieku. Nie jest jasne, co spowodowało zmianę w kanonie sztuki. Być może faraon chciał być ukazywany w naturalnej postaci, mimo że cierpiał na chorobę. Zmiana nie trwała jednak długo. Po śmierci Echnatona powrócono do dawnych zwyczajów. Ideał piękna kobiety w starożytnym Egipcie Jakie kobiety starożytni Egipcjanie uważali za atrakcyjne? Mimo że dzieli nas od tej cywilizacji kilka tysięcy lat, to znamy na to pytanie odpowiedź. Ten kanon zmienił się również w czasach Echnatona. Ale po kolei. Przed jego panowaniem kobieta z pełną, mięsistą twarzą, pełnymi policzkami, dużymi oczami i grubą szyją uważana była za idealną. Tak w każdym razie przedstawiano królewskie damy, ale też boginie w postaci rzeźb. Trend utrzymał się od samego początku cywilizacji egipskiej i czasów, w których wznoszono piramidy. Nawet słynna kobieta-faraona Hatszepsut wyglądała w ten sposób. A jak wygląda popiersie Nefertiti? – Okazuje się, że te tradycyjne normy kobiecego piękna celowo nie zostały dochowane. Twarz jest cienka i wydłużona, kości policzkowe są uniesione wysoko, a policzki nie są pełne, szyja jest długa, a oczy są stosunkowo małe i wąskie. Na [starszy – przyp. red.] wiek wskazują widoczne żyły po obu stronach szyi, starzejące się powieki, ledwo widoczne cienkie linie biegnące od nozdrzy do kącików ust i linie do kącików ust i linie biegnące od wewnętrznego kącika oczu w kierunku policzków – wskazuje prof. Tawfik. Co warte odnotowania, wcześniejsze portrety królowej ukazywały ją w inny sposób. Jej twarz na nich zdecydowanie bardziej przypomina kanon piękna znany ze wcześniejszych czasów. Czy Nefertiti była piękna? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Definicja piękna ulega zmianie. Prof. Tawfik podsumowuje: – Niezależnie od tego, czy Nefertiti w rzeczywistości była piękną kobietą, czy nie, jest to subiektywne i zależy od osobistego gustu i kryteriów (…) Dla nas, pytanie brzmi, czy popiersie Nefertiti w Berlinie miało pokazywać ją jako piękną kobietę, czy nie. W porównaniu z kryteriami urody kobiet z rodzin królewskich panujących od czasów Starego Państwa do czasów Amenhotepa III, nie spełnia ona tych norm urody. Zatem popiersie, które dziś podziwiamy w stolicy Niemiec jest po prostu pewnego rodzaju wybrykiem, wyjątkiem w sztuce egipskiej czasów Echnatona. – Przemawia do gustu odwiedzających dzisiaj, ponieważ spełnia współczesne, głównie zachodnie, standardy i kryteria piękna – zauważa egiptolog. A jak naprawdę wyglądała słynna królowa? Który portret bliższy był rzeczywistości? Chyba nigdy do końca nie poznamy prawdy. Powrót „starego piękna” Rewolucja w kanonie kobiecego pięknego nie trwała długo. Już w czasach bezpośrednich następców Echnatona przedstawienie królewskich kobiet i bogiń powróciły do takich, jak wcześniej. Grube szyje, mięsiste twarze, zaokrąglone policzki, pełne usta i duże oczy ponownie stały się standardem piękna. Pozostały nim do końca cywilizacji egipskiej, a nawet i dłużej na tym obszarze. Źródło: Journal of the Faculty of Archaeology. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wzór na piękno. Naukowcy podali idealne proporcje twarzy
Naukowcy przekonują, że przy ocenianiu atrakcyjności ludzkiej twarzy ludzie na całym świecie kierują się uniwersalnymi schematami. Czyżby więc wzór na piękno istniał naprawdę?
W tym artykule: Oblicz sobie piękno Piękno mózgu Symetria, czyli zdrowie Małe oczy kontra wąska szczęka Proporcje, czyli obietnica Gusta, biologia i ewolucja Kiedyś w Szanghaju podeszła do mnie i moich przyjaciół grupa chińskich turystów. Poprosili o wspólne zdjęcie. „Ale tylko z tobą” – powiedział do mnie jeden z nich, kiedy wszyscy ochoczo ustawiliśmy się przed obiektywem. Osłupiałam, ale moje zdziwienie stało się jeszcze większe, gdy dotarł do mnie powód tego wyboru. „Masz taki piękny duży nos” – mówił Chińczyk, a ja nie mogłam uwierzyć, że to co od zawsze było źródłem kpin i żartów, nagle stało się przedmiotem uwielbienia. Kanony piękna różnią się, ewoluują – to nie powinno nas dziwić. Starożytni Egipcjanie uwielbiali szczupłe sylwetki, a w Europie na początku XVII wieku za atrakcyjne uchodziły tzw. kobiety rubensowskie o – mówiąc delikatnie – pełnych kształtach. Podczas gdy w zachodnim kręgu kulturowym uznaniem cieszą się dziś kobiety szczupłe, to w wielu państwach, chociażby Afryki mężczyźni gustują w kobietach, które mają więcej ciała. W XVII-wiecznej Anglii o urodzie kobiety świadczyło natomiast jej wysokie, wyskubane z włosów czoło i blada cera, co znów daleko odbiega od współczesnych zachodnich kanonów piękna. Co więcej, ideały urody różnią się nie tylko w zależności od kręgu kulturowego, ale też wynikają z konkretnych subkultur. Ale czy to oznacza, że piękno uniwersalne, rozpoznawane przez wszystkich ludzi bez względu na ich przynależność kulturową, po prostu nie istnieje? Jak zmienia się kanon kobiecego piękna? "To przerażające, jak ważna stała się uroda" Przez ostatnie kilkadziesiąt lat popularny kanon piękna wciąż się poszerzał, stopniowo obejmując kobiety czarnoskóre, z bielactwem, łyse, a wreszcie z siwizną i zmarszczkami. Zmierzamy do... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czym-jest-dzisiaj-kanon-kobiecego-piekna-jak-na-przestrzeni-lat-zmieniala-sie-definicja-piekna-fot-hannah-reyes-morales-national-geographic-41d87cf.jpeg" width="938" height="528" alt="Czym jest dzisiaj kanon kobiecego piękna? Jak na przestrzeni lat zmieniała się definicja piękna? (fot. HANNAH REYES MORALES/National Geographic)" title="Czym jest dzisiaj kanon kobiecego piękna? Jak na przestrzeni lat zmieniała się definicja piękna? (fot. HANNAH REYES MORALES/National Geographic)" /> Oblicz sobie piękno Naukowcy od dawna głowią się, na ile to kultura determinuje, jakie typy ludzi nam się podobają, a na ile odpowiadają za to indywidualne preferencje i wrodzone mechanizmy. Wielu badaczy doszło do wniosku, że zaplecze kulturowe odgrywa w ty przypadku niewielką rolę. Tezę tę potwierdza m.in. badanie przeprowadzone w 2001 roku z udziałem małych dzieci. Wykazały się one niezwykłą zgodnością przy wyborze kształtów, które uznały za ładne, a trudno uzasadniać wybory dwulatków wpływami kulturowymi. Piękno mózgu Nie można zapominać, że mówiąc o postrzeganiu piękna, mówimy o pracy naszego mózgu. To od niego właśnie zależy, jak postrzegamy atrakcyjność. Konkretnie za rozpoznawanie i ocenianie twarzy odpowiedzialny jest zakręt wrzecionowaty. Jest on częścią płata skroniowego kory mózgowej, a jego uszkodzenie grozi prozopagnozją, czyli utraceniem umiejętności rozpoznawania znajomych twarzy i ich wyrazów emocjonalnych. Kiedy doświadczamy czegoś pięknego, uaktywnia się również środkowa kora oczodołowo-czołowa. Idąc dalej, okazuje się, że bez względu na pochodzenie znaczna większość z nas woli twarze symetryczne. Wykazały to eksperymenty przeprowadzane na osobach z różnych grup wiekowych i o różnym pochodzeniu. Ich zadaniem w trakcie badania było ocenienie atrakcyjności pokazywanych im na zdjęciach twarzy. W większości ich typy były identyczne. Psychologowie z University of California San Diego doszli do wniosku, że za to, czy dana twarz nam się podoba, czy nie, odpowiadają subtelne zależności – odległość między oczami, wielkość nosa i proporcje twarzy. Ba, mało tego, amerykańscy psychologowie twierdzą, że odkryli wzór na tzw. perfekcyjną kobiecą twarz. Według nich odległość między oczami a ustami powinna wynosić 36% długości twarzy, a odległość między oczami 46% jej szerokości. – Kulturowe różnice w postrzeganiu piękna nie są aż tak duże. Istnieją, ponieważ ludzie żyją w różnych warunkach środowiskowych i kulturowych, ale też dlatego, że ludzie w różnych regionach świata różnią się fizjonomią i przeważnie podobają się im cechy, które są przeciętne dla danej populacji – tłumaczy dr Piotr Sorokowski, kierownik Zakładu Eksperymentalnej Psychologii Społecznej na Uniwersytecie Wrocławskim. –Twarz na przykład jest względnie stałym wyznacznikiem atrakcyjności. Symetria, czysta skóra bez chorób i przebarwień – to są czynniki kulturowo niezależne – dodaje. Symetria, czyli zdrowie Symetria, która tak bardzo podoba nam się w twarzach innych nie jest wbrew pozorom wyłącznie wartością estetyczną. – Mówiąc w uproszczeniu, zaburzenia prawidłowego symetrycznego rozwoju mogą być spowodowane czynnikami genetycznymi, jak stresem środowiskowym oddziałującym na człowieka nawet już w okresie płodowym. A zatem podświadomie symetria np. twarzy wskazuje na jakość biologiczną jej posiadacza – komentuje dr Sorokowski. Symetryczna twarz podświadomie utożsamiana jest z odpornością na infekcje i destrukcyjne działanie patogenów, podczas gdy jej asymetria wskazuje m.in. na zaburzenia genetyczne. Małe oczy kontra wąska szczęka Kobiety jako te, które ponoszą większe konsekwencje reprodukcji (zachodzą w ciążę), uchodzą za bardziej wybredną płeć, jeśli chodzi o dobór partnerów. Oceniając twarz mężczyzny, zwracają uwagę na jego szeroki uśmiech, małe oczy, duży nos i rozległą szczękę. Cechy te mają wskazywać na wysoki poziom testosteronu, co ma z kolei świadczyć o tym, że mężczyzna sprawdzi się jako opiekun rodziny. Badania wykazały również, że twarze symetryczne, jak i te o wyraźnie zarysowanych męskich rysach, bardziej podobają się kobietom będącym w płodniej fazie cyklu. Naukowcy twierdzą, że płodność powoduje u kobiet zmiany hormonalne w mózgu, co sprawia, że szukają one wtedy cech świadczących o wysokim poziomie testosteronu. Nie bez znaczenia jest również wpływ opinii innych na kobiecą percepcję piękna. Psychologowie z Uniwersytetu w Aberdeen zbadali to, pokazując kobietom zdjęcia męskich twarzy, z których miały wybrać dwie najatrakcyjniejsze. W kolejnej fazie eksperymentu kobietom pokazano film, na którym te same twarze patrzyły na inne kobiety – były uśmiechnięte, znudzone lub miały nienaturalny wyraz twarzy. Następnie test powtórzono. Okazało się, że badanym zaczęły podobać się twarze, na które inne kobiety patrzyły z uśmiechem. Z eksperymentów wynika, że według mężczyzn zaś ładna twarz kobiety charakteryzuje się wysokimi kośćmi policzkowymi, dużymi oczami i wąską szczęką. Jeśli weźmiemy pod uwagę proporcję między poszczególnymi elementami twarzy, to twarz kobiety mającej 24,5 roku jest najczęściej wybierana w eksperymentach jako najatrakcyjniejsza. Być może wynika to z faktu, że w tym wieku kobiety są najbardziej płodne. Co więcej, wśród osób przebadanych w 2011 roku przez naukowców z Uniwersy­tetu w Edynburgu większość tych z asyme­tryczną budową twarzy pochodziła z trud­nych rodzin i miała cięższe dzieciństwo od osób o bardziej symetrycznych cechach. Ciekawostką jest też, że symetrię bardziej cenią sobie członkowie plemienia Hadza niż np. Anglicy. Dr Anthony Little, który pro­wadził badania na temat preferencji przy doborze partnerów seksualnych na różnych kontynentach, przekonuje, że powodem tego stanu rzeczy jest fakt, że Afrykańczycy są bardziej narażeni na choroby choroby niż Europejczycy. Muszą się więc ich wystrzegać. Proporcje, czyli obietnica Nie wszyscy badacze zgadzają się jednak, że to właśnie symetria pełni główną rolę przy ocenie atrakcyjności człowieka. Większość z nich za najbardziej stabilny kulturowo wskaźnik urody kobiecej uważa tzw. WHR (waist-to-hip ratio), czyli wskaźnik taliowo­-biodrowy. Odkrył go psycholog ewolucyjny prof. Daven­dra Singh, który zauwa­żył, że na całym świecie mężczyznom podobają się kobiety, które bez względu na to, ile ważą i mierzą, mają relatywnie wąską talię i pełne biodra. Współczynnik ten (czyli obwód talii dzielony przez obwód bioder) w idealnych przypadkach powinien wynosić 0,7. Takim właśnie wynikiem może pochwalić się wiele ikon urody, m.in. Audrey Hepburn, czy nawet słynna Wenus z Milo. – Kobieca sylwetka w kształcie gruszki podoba się większości mężczyzn na całym świecie, ponieważ jest podświadomą infor­macją o wysokim potencjale reprodukcyj­nym kobiety – mówi dr Sorokowski. – I tu dotykamy sedna. Piękno i atrakcyjność mają znaczenie w procesie ewolucji. W zależności od analizowanej cechy, uroda jest wskaźnikiem zdrowia, jakości biologicznej, ale także może być wskaźnikiem statusu społecznego czy też mieć inne znaczenie informacyjne. Gusta, biologia i ewolucja Czy piękno rzeczywiście sprowadza się tylko do odległości między oczami, kształt policzków i wielkości nosa? A może w twarzach podoba nam się coś zupełnie innego? Takiego właśnie zdania jest psycholog dr David Perrett. Twierdzi on, że młodym mężczyznom i młodym kobietom podobają się twarze, które przypominają im ich matki i ojców. Z kolei psycholożka dr Lisa DeBruine twierdzi, że nie podobają nam się ludzie podobni do nas – z ewolucyjnego punktu widzenia prawdopodobnie ma to chronić naszą populację przed kazirodztwem. „Ludzie posiadają względnie trwały ideał atrakcyjności, ale mają też różnice indywidualne w tych preferencjach. Znamy bardzo wiele zmiennych, które wpływają na poszczególne z nich. Wobec twarzy są to m.in. wpływ fazy cyklu miesiączkowego, wpływ strategii seksualnej kobiet, wpływ imprintingu w dzieciństwie (stwierdzono, że twarz żony mężczyzny jest nieco podobna do twarzy jego matki), czy wpływ przekazu społecznego na ocenę atrakcyjności twarzy” – komentuje dr Sorokowski, przy czym dodaje, że z jego badań wynika, że dużo bardziej uniwersalne jest postrzeganie nie piękna, lecz brzydoty. Jako indywidualistom o, zdawałoby się, wykształconym i osobistych gustach, trudno jest się nam pogodzić z tym, że to, co się nam podobn jest sumą wpływów kulturowych, mechanizmów ewolucyjnych i czynników biologicznych. Biorąc pod uwagę liczbę zmiennych, nigdy nie będziemy mieć też pewności, co w nas samych podoba się innym. Nie dowiem się, czy Chińczyk, który zaczepił mnie na ulicy, dał wyraz upodobaniom podzielanym społecznie, czy osobistym. Bo to, że przypominałam mu matkę, można chyba śmiało wykluczyć.
Jak zmienia się kanon kobiecego piękna? "To przerażające, jak ważna stała się uroda"
Przez ostatnie kilkadziesiąt lat popularny kanon piękna wciąż się poszerzał, stopniowo obejmując kobiety czarnoskóre, z bielactwem, łyse, a wreszcie z siwizną i zmarszczkami. Zmierzamy do kultury uznającej piękno o szerokim spektrum. Takiej, w której każdy jest mile widziany. Każdy jest piękny. Czy na pewno współczesna definicja piękna obejmuje nas wszystkie? I jak na przestrzeni lat zmieniał się kanon kobiecego piękna?
Kanon kobiecego piękna: jak bardzo zmieniło się postrzeganie kobiecej urody? Piękno jest kwestią kulturową. To, co jedna społeczność podziwia, przez inną może być uważane za obojętne albo nawet odrażające. Coś, czemu jeden człowiek nie może się oprzeć, u drugiego wywołuje wzruszenie ramion. Piękno jest osobiste. Ale także uniwersalne. Istnieją międzynarodowe piękności – osoby, które zaczęły reprezentować standard. Przez wiele pokoleń kanon kobiecego piękna był kojarzony ze smukłą sylwetką z wydatnym biustem i wąską talią. Podbródek miał być wyraźnie zaznaczony, kości policzkowe położone wysoko i wystające. Nos szczupły. Wargi pełne, ale bez przesady. Oczy, najlepiej niebieskie lub zielone, duże i jasne. Włosy miały być długie, gęste i falujące – i najlepiej złociste. Symetria była pożądana. Młodość… to się rozumie samo przez się. Taki był standard, odkąd pojawiły się czasopisma kobiece, które skodyfikowały i skomercjalizowały urodę. Najbliżej tego ideału były tzw. wielkie piękności – kobiety takie jak aktorka Catherine Deneuve czy księżna Grace. Im bardziej kobieta różniła się od tej wersji kanonu piękna, tym bardziej stawała się egzotyczna. Jeśli odbiegła za bardzo, była po prostu uważana za mniej atrakcyjną – albo pociągającą, albo wartościową. I dla niektórych kobiet – o skórze czarnej lub brązowej, grubych lub starych – ten kanon kobiecego piękna w rozumieniu szerokiej kultury wydawał się nieosiągalny. Na początku lat 90. XX w. kanon piękna w odniesieniu do kobiet zaczął się poszerzać dzięki pojawieniu się Kate Moss, z jej drobną budową i lekko poszarpaną estetyką. Ta brytyjska nastolatka przy wzroście 1,70 m była za niska, żeby występować na wybiegu. Nie miała też szczególnego wdzięku i brakowało jej szlachetnej postawy, która pozwalała wielu innym modelkom roztaczać królewską aurę. Gwiazda Moss, która zajaśniała w reklamach Calvina Kleina, oznaczała odejście od długonogich gazel z minionych lat. Moss zakłócała system piękna, ale i tak spokojnie mieściła się w strefie komfortu branży, definiującej piękność jako białą zarozumiałą Europejkę. Podobnie jak młodociane modelki z lat 60., takie jak Twiggy z tyczkowatą, pozbawioną krągłości sylwetką 12-letniego chłopaka. Lata 70. przyniosły Lauren Hutton, która wywołała skandal po prostu tym, że miała szparę między zębami. Nawet pierwsze czarnoskóre modelki, które łamały bariery, były stosunkowo bezpieczne – kobiety takie jak Beverly Johnson, pierwsza Afroamerykanka, która pojawiła się na okładce amerykańskiego Vogue’a, pochodząca z Somalii Iman, Naomi Campbell i Tyra Banks. Miały ostre rysy i rozwiane włosy – albo peruki, albo dopinki mające stwarzać złudzenie takich fryzur. Iman czarowała zmysłowo długą szyją, która wprawiła w zachwyt Dianę Vreeland, legendarną dziennikarkę modową. Campbell miała – i ma – niesłychanie seksowne nogi i biodra, a Banks zyskała sławę jako dziewczyna z sąsiedztwa w bikini w kropki na okładce Sports Illustrated. Zaczęliśmy więcej akceptować, ponieważ ludzie się tego domagali. Protestowali w tej sprawie i, korzystając z mediów społecznościowych, zawstydzali strażników urodowych kanonów, skłaniając ich do szerszego otwarcia drzwi. Uroda przez długi czas była miarą kobiecej, społecznej wartości, a także narzędziem, z którego mogły korzystać. W czasach, kiedy przyszłość pań zależała od dobrego zamążpójścia, ludzie mawiali, że kobieta nie powinna pozwolić, by jej uroda się zmarnowała. Potencjał i ambicje męża powinny być równie olśniewające jak jej piękne rysy. Dziś jest nam łatwiej niż wtedy, ale nie znaleźliśmy się w krainie utopii. Wiele najekskluzywniejszych sfer piękna nie uwzględnia kobiet o pełniejszych kształtach, kobiet niepełnosprawnych lub starszych. Ale szczerze mówiąc, nie jestem pewna, jak właściwie ta utopia miałaby wyglądać. Czy byłby to świat, w którym każda dostaje diadem i szarfę królowej piękności za to tylko, że się pokaże? Czy może taki, w którym kanon piękna zostaje rozciągnięty do tego stopnia, że traci znaczenie? Być może droga do utopii prowadzi przez przedefiniowanie tego słowa, aby lepiej oddawało sposób, w jaki zaczęliśmy rozumieć piękno – jako coś więcej niż estetyczną przyjemność. Wiemy, że piękno ma finansową wartość. Chcemy przebywać w pobliżu pięknych osób, bo cieszą nasze oczy, ale także dlatego, że wydają się nam z natury rzeczy lepszymi ludźmi. Mówi się, że atrakcyjne osoby uzyskują wyższe płace. Prawda jest nieco bardziej skomplikowana. W rzeczywistości receptą na większe zarobki jest połączenie urody, inteligencji, wdzięku i koleżeństwa. Mimo to uroda jest integralną częścią tego równania. Lecz na głęboko emocjonalnym poziomie, jeśli jesteś atrakcyjna, jesteś też mile widziana w kulturowych relacjach. To do ciebie jest adresowana reklama i marketing. Jesteś pożądana. Jesteś dostrzegana i uznawana. Zastanawiając się nad czyimś wyglądem, w pewnym sensie pytamy: Na ile akceptowalna jest ta osoba? Na ile jest istotna? Czy ma jakieś znaczenie? Dziś sugerując, że ktoś nie jest zachwycający, narażamy się na społeczny ostracyzm, a w każdym razie na krytykę w mediach społecznościowych. Jakim trzeba być potworem, żeby ogłaszać, że inny człowiek jest nieatrakcyjny, że nie wpisuje się w kanon piękna? Czyniąc to, dosłownie odrzucamy tę osobę jako bezwartościową. Lepiej kłamać. Oczywiście, że jesteś piękna, kochanie, jasne, że jesteś. Zaczęliśmy utożsamiać urodę z człowieczeństwem. Jeśli nie dostrzegamy w kimś piękna, jesteśmy ślepi na jego człowieczeństwo. To przerażające, jak ważna stała się uroda. Zaczęła sięgać samej duszy człowieka. Stała się tak istotna, że odmawianie jej ludziom jest jak pozbawianie ich tlenu. Niegdyś w opisach kobiecego kanonu piękna obowiązywała gradacja: przeciętna, interesująca, atrakcyjna, ładna i wreszcie piękna. Przeciętna kobieta radziła sobie, jak mogła. Musiała godzić się z tym, że wygląd nie jest jej najmocniejszą stroną. Była kobietą z niesamowitą osobowością. Rzucające się w oczy kobiety miały pewne cechy, które je wyróżniały: pełne wargi, arystokratyczny nos, cudowny biust. Wiele kobiet można było uznać za atrakcyjne. Zajmowały środek krzywej dzwonowej. Ładne stanowiły osobny poziom. Hollywood jest pełne ładnych osób. No tak, ale piękne! Piękno było określeniem zarezerwowanym dla specjalnych przypadków, tych, które wygrały na genetycznej loterii. Mogło być nawet brzemieniem, bo peszyło ludzi. Onieśmielało ich. Piękno było wyjątkowe. Jednak postępy w chirurgii plastycznej, lepsza, bardziej spersonalizowana dieta, rozkwit branży fitness i powstanie filtrów selfie na smartfony to wszystko pomaga nam wyglądać trochę lepiej i zbliżyć się odrobinę do wyglądu wyjątkowego. Terapeutki, blogerki, influencerki, stylistki i pełne najlepszych intencji przyjaciółki połączyły swe głosy w chór, który wyśpiewuje mantry wychwalające nasze ciała: „Dajesz, dziewczyno! Rzucasz na kolana! Taaak, królowo!”. One nie zamierzają mówić nam cierpkich prawd, pokazując, jakie jesteśmy, i pomagając nam stawać się lepszymi wersjami siebie samych. Ich rolą jest ciągłe podnoszenie na duchu, wmawianie nam, że jesteśmy doskonałe takie, jakie jesteśmy. A globalizacja wszystkiego, no cóż, oznacza, że gdzieś tam są ludzie, którzy docenią twoje wspaniałe… co tam sobie chcesz. Wszystkie jesteśmy piękne. Jak media społecznościowe zmieniają kanon kobiecego piękna? Media społecznościowe wzmocniły głosy mniejszości, toteż ich wołań o reprezentację nie można tak łatwo zignorować. A rozwój cyfrowych publikacji i blogów sprawia, że każdy rynek mówi płynniej językiem estetyki. Pojawiła się całkiem nowa kategoria rozdających karty – influencerki. To kobiety młode, niezależne i ogarnięte obsesją na punkcie wywierania wpływu i popularności. Nie przyjmują usprawiedliwień, nie tolerują protekcjonalnego traktowania, nie słuchają wezwań, żeby zachować cierpliwość, bo zmiany nadchodzą. One same chcą je generować. Współczesny kanon kobiecego piękna na Zachodzie zawsze była zakorzeniona w szczupłości. I kiedy otyłych osób było mniej, chude modelki stanowiły w oczach społeczeństwa tylko lekkie przerysowanie. Lecz w miarę jak wskaźniki otyłości rosły, powiększał się też dystans między rzeczywistością a fantazją. Ludzie tracili cierpliwość do fantazji na temat kanonu piękna, który nie wydawał się już, nawet z grubsza, osiągalny. Influencerki pluse size ostrzegały krytyków, żeby przestali namawiać je do schudnięcia i sugerować, jak mają kamuflować swoje ciała. Były całkowicie zadowolone ze swoich sylwetek. Chciały tylko lepszych ubrań. Chciały mody pasującej do nich rozmiarów – zamiast dłuższych spódnic i obcisłych sukienek z przerobionymi rękawami. Tak naprawdę nie domagały się, żeby uznawano je za piękne. Chciały mieć dostęp do stylu, bo uważały, że na to zasługują. W ten sposób uroda i poczucie własnej wartości były nierozerwalnie związane. Większa troska o kobiety pełniejszych kształtów miała ekonomiczny sens. Trzymając się tradycyjnych kanonów piękna, branża mody rezygnowałaby z zarobków. Projektanci tacy jak Christian Siriano postanowili zaspokajać potrzeby klientek o pełniejszych kształtach, dzięki czemu zostali uznani za bystrych bohaterów kapitalizmu. Teraz nawet najbardziej oderwane od rzeczywistości marki całkiem często włączają do swoich kolekcji większe modele. Ale w tym nowym sposobie myślenia nie chodzi tylko o sprzedawanie większej liczby sukienek. Gdyby to była tylko sprawa ekonomii, projektanci już dawno temu powiększyliby rozmiary oferowanych strojów, bo przecież zawsze istniały większe kobiety, mogące i chcące ubierać się modnie. Tylko po prostu one nie były uważane za piękne. Prawdę mówiąc, nawet Oprah Winfrey przed zapozowaniem do okładki Vogue’a w 1998 r. przeszła na dietę. Jeszcze w roku 2012 projektant Karl Lagerfeld, który zmarł w zeszłym roku, a sam w pewnym momencie miał ponad 40 kg nadwagi, został przywołany do porządku za to, że powiedział o Adele, gwieździe pop, że jest „trochę za gruba”. Nastawienia się zmieniają. Ale świat mody pozostaje skrępowany dużymi kobietami – bez względu na to, jak są sławne i bogate. Bez względu na to, jak piękne mają twarze. Dla arbitrów piękna wynoszenie ich do statusu ikony pozostaje barierą psychologiczną. Ich kanony piękna muszą mieć smukły rozmach. Oni potrzebują długich linii i ostrych krawędzi. Potrzebują kobiet pasujących do wzornika. Tyle że nie działają w próżni, a dziś poruszają się w nowym środowisku medialnym. Przeciętni ludzie zwracają uwagę na to, czy projektanci angażują zróżnicowaną obsadę modelek. Media społecznościowe zmieniły stosunek młodego pokolenia do mody i piękna. Trudno w to uwierzyć, ale w latach 90. ubiegłego wieku pomysł, że fotograf mógłby umieścić zdjęcia z wybiegu w internecie, był nie do przyjęcia. Projektanci drżeli na myśl, że całe ich kolekcje znajdą się w sieci, bo obawiali się, że doprowadzi to do powstania zabójczych podróbek. A choć podróbki i kopie nadal ich frustrują, prawdziwa internetowa rewolucja polega na tym, że konsumenci mogą oglądać, niemal w czasie rzeczywistym, pełny zakres estetyki branży modowej. Dawniej w pokazach mody uczestniczyli wybrani. To nie były publiczne imprezy. Osoby siedzące na widowni mówiły tą samą modową gwarą. Rozumiały, że pomysłów z wybiegu nie należy traktować dosłownie, nie zważały na kulturowe przywłaszczenia, rasowe stereotypy albo wolały ich nie dostrzegać. Szare eminencje świata mody podtrzymywały tradycje dawnych szarych eminencji, ochoczo wykorzystując kolorowych jako scenografię do zdjęć przedstawiających białe modelki, które załapały się do tej pracy. Ale coraz bardziej zróżnicowana klasa majętnych klientów, rozleglejsze sieci detaliczne i nowe media zmusiły branżę mody do większej odpowiedzialności w ukazywaniu piękna. Jeśli nie, krytycy mogą wyrazić swój sprzeciw w mediach społecznościowych, gromadząc armię podobnie myślących osób, które domagają się zmian w postrzeganiu kobiecego kanonu piękna. Dzięki cyfrowym mediom historie o wyniszczonych, anorektycznych modelkach łatwiej docierają do publiczności, która może zawstydzać branżę modową i domagać się, żeby przestała zatrudniać te śmiertelnie chude kobiety. Strona Fashion Spot stała się strażnikiem różnorodności i regularnie publikuje analizy rozkładu demograficznego na wybiegach. Ktoś mógłby pomyśleć, że w miarę jak projektantki same się starzeją, zaczynają zwracać większą uwagę na starsze panie. Ale kobiety ze świata mody wyznają kult młodości, który same stworzyły. Dyktatorki mody nadal używają frazy „stara dama” na określenie nieatrakcyjnej odzieży. Suknia „jak dla matrony” to taka, która wygląda niekorzystnie albo jest przestarzała. Język ujawnia uprzedzenia. Ale dzisiejsze kobiety, zmieniające kanon piękna, nie uznają tego za oczywistość. Buntują się. Stawianie znaku równości między tym co stare i tym co nieatrakcyjne po prostu się nie utrzyma. Piękno wymaga nowej definicji. Tylko kto to uporządkuje? I jaka ta definicja będzie? Jak zmienił się kształt kobiecego ciała w definicji piękna W Nowym Jorku, Londynie, Mediolanie i Paryżu – tradycyjnych stolicach światowej mody – normy piękna zmieniły się podczas ostatnich 10 lat radykalniej niż w ciągu poprzednich stu. W przeszłości przesunięcia dało się mierzyć w pojedynczych stopniach. Zmiany estetyki nie były linearne i, choć modę uważano za dziedzinę buntowniczą, następowały powoli. Przez lata ceniono kanciaste kształty, potem bardziej zaokrąglone. Przeciętny rozmiar stroju modelki z wybiegu, reprezentującej ideał projektanta, mocno się skurczył. Jasnoskóre blondynki ze wschodniej Europy rządziły na wybiegach do czasu, kiedy zdetronizowały je muśnięte słońcem blondynki z Brazylii. Ciało świata mody – chude, bez bioder i praktycznie bez biustu – można było oglądać na klasycznych portretach Irvinga Penna, Richarda Avedona i Gordona Parksa, a także na pokazach takich projektantów jak John Galliano i nieżyjący już Alexander McQueen. Ale potem Miuccia Prada, promująca na wybiegach niemal identyczne, białe i chude modelki, polubiła nagle sylwetkę w kształcie klepsydry. Później, w 2016 r., korpulentna modelka Ashley Graham pojawiła się na okładce Sports Illustrated, w numerze poświęconym kostiumom kąpielowym, a w 2019 w tym samym czasopiśmie Halima Aden została pierwszą modelką noszącą hidżab. I nagle wszyscy mówią o skromności, pięknie i pełniejszych figurach… postęp jest oszałamiający. W ciągu ostatniej dekady piękno zdecydowanie przesunęło się w rejon uważany kiedyś za niszę. Niebinarność i transpłciowość są częścią głównego nurtu narracji związanej z pięknem. W miarę jak prawa osób LGBTQ są coraz powszechniej uznawane, ich estetyka przenika do dialogu o pięknie. Transpłciowe modelki pojawiają się na wybiegach i w kampaniach reklamowych. Na czerwonym dywanie docenia się nie tylko ich urok i dobry smak, ale też cechy fizyczne. Uważa się, że ich ciała są wyrazem aspiracji. Katalizatorem zmiany w naszym rozumieniu kanonu kobiecego piękna było połączenie technologii, ekonomii i pokolenia konsumentów o wyostrzonym rozumieniu estetyki. Technologia to media społecznościowe w ogólności, a Instagram w szczególności. Głównym czynnikiem ekonomicznym jest bezlitosna konkurencja o udział w rynku oraz potrzeba tworzenia przez poszczególne firmy rzeszy potencjalnych nabywców wszelkich produktów, od sukienek po szminki. A demografia prowadzi, jak zawsze ostatnio, do millenialsów wspieranych przez pokolenie powojennego wyżu demograficznego, które chce się dobrze bawić i nie wstydzić swojego wyglądu. Jak dziś wygląda walka z wykluczającym kanonem piękna? W Nowym Jorku działa kolektyw twórców mody o nazwie Vaquera, który organizuje swoje pokazy w zrujnowanych miejscach z ostrym światłem i bez żadnego blichtru. Modelki i modele wyglądają, jakby wysiedli z metra po nieprzespanej nocy, z warstewką brudu na skórze. Tupią po wybiegu, jakby byli wkurzeni, nieudolni albo lekko skacowani. Kobiety o męskim wyglądzie noszą princeski zwisające im z ramion z wdziękiem prysznicowych zasłon. Przygarbieni modele o kobiecym wyglądzie agresywnie zasuwają po wybiegu z ponurymi minami. Zamiast wydłużać nogi i tworzyć sylwetki w kształcie klepsydry, prezentowana odzież sprawia, że nogi wyglądają klocowato, a torsy grubo. Vaquera należy do wielu firm, które stawiają na casting uliczny, czyli w sumie biorą dziwadła z ulicy i wpuszczają je na wybieg – zasadniczo ogłaszając, że to piękni ludzie. W Paryżu projektant John Galliano, podobnie jak wielu innych, zamazywał płeć. Robił to w sposób przesadzony i drapieżny, co oznacza, że zamiast próbować dostosować sukienkę lub spódnicę do linii męskiej sylwetki, owijał po prostu tę sylwetkę suknią. Efektem nie jest ubiór, który rzekomo ma sprawiać, że dana osoba będzie wyglądała jak najlepiej, tylko wypowiedź na temat naszych upartych założeń dotyczących płci, odzieży i fizycznego kanonu piękna. Nie tak dawno temu linia odzieżowa Universal Standard prowadziła kampanię reklamową prezentującą kobietę, która nosi amerykański rozmiar 24. Pozowała w podkoszulku i białych skarpetkach. Światło było jednolite, jej włosy lekko się kręciły, a uda pokrywał cellulit. W tym obrazie nie było nic magicznego ani niedostępnego. To był przejaskrawiony realizm – przeciwieństwo aniołka z Victoria’s Secret. Każda akceptowana idea na temat piękna jest obalana. To nowa norma i to jest szokujące. Ktoś może twierdzić, że nawet raczej brzydkie. Choć ogólnie pożądana jest globalność i normalnie wyglądający ludzie – tzw. prawdziwi ludzie – wielu klientów wciąż jest skonsternowanych faktem, że to uchodzi za piękno. Patrzą na 90-kilogramową kobietę, pochwaliwszy zdawkowo jej pewność siebie, zaczynają niepokoić się jej zdrowiem – choć nie widzieli wyników jej badań. To uprzejmiejsze niż twierdzenie, że nie wpisuje się w kanon piękna. Ale sam fakt, że modelka Universal Standard występuje w bieliźnie – tak jak to robiły aniołki Victoria’s Secret – jest aktem politycznego protestu. Tu nie chodzi o chęć trafienia na plakaty, tylko o domaganie się prawa do istnienia we własnym ciele bez negatywnych ocen. Jako społeczeństwo nie uznaliśmy jej prawa do bycia piękną, ale przynajmniej świat mediów daje jej szansę przedstawienia swoich argumentów. To nie jest żądanie zgłaszane tylko przez kobiety o pełnych kształtach. Starsze panie też domagają się swego miejsca w kulturze. Czarnoskóre chcą stawać w świetle reflektorów ze swoimi naturalnymi włosami. Nie ma neutralnego gruntu. Ciało, twarz, włosy – wszystko stało się polityczne. W pięknie chodzi o szacunek, wartość i prawo do istnienia bez konieczności zmieniania tego, czym zasadniczo jesteś. Dla czarnej kobiety uznawanie jej naturalnych włosów za piękne oznacza, że jej ciasno splecione loczki nie są warunkiem postrzegania jej jako profesjonalnej. Dla korpulentnej pani włączanie jej wałków tłuszczu do rozmowy o pięknie oznacza, że nie będzie strofowana przez obcych za to, że spożywa deser w miejscu publicznym, i nie będzie musiała udowadniać swemu pracodawcy, że nie jest leniwa, nie brakuje jej siły woli albo w inny sposób nie kontroluje samej siebie. Kiedy zmarszczki starszej kobiety są uznawane za piękne, to znaczy, że naprawdę jest dostrzegana. Nie pomija się jej jako pełnej istoty ludzkiej: zainteresowanej seksem, zabawnej, bystrej i, najprawdopodobniej, głęboko zaangażowanej w świat, który ją otacza. Dostrzegając piękno w rozbudowanych mięśniach kobiety, uznajemy jej siłę, ale także odrzucamy pogląd, że kobiece piękno wiąże się z tym, co kruche i słabe. Czysto fizyczna siła jest olśniewająca. „Miej to, kim jesteś” brzmiał napis na koszulce z wiosennej kolekcji Balmain 2020 prezentowanej w Paryżu. Olivier Rousteing, dyrektor kreatywny tej marki, jest znany z dbałości o inkluzywność piękna. Wraz z Kim Kardashian spopularyzował pojęcie slim thick (szczupła gruba), XXI-wieczną wersję figury typu klepsydra, z korektami uwzględniającymi sprawność fizyczną. Kobieta slim thick ma wydatne pośladki, biust i uda, ale smukłą i muskularną środkową część ciała. To typ sylwetki, na którym fortunę zarabia mnóstwo trenerów personalnych, specjalizujących się w rzeźbieniu nóg i talii. „Szczupła gruba” może się stać po prostu kolejnym typem figury prześladującej kobiety, nowym kanonem piękna. Ale też daje im prawo do wymyślania terminów opisujących ich własne ciała, zamieniania ich w hasztagi i liczenia tych, które wyglądają podobnie. Miej to, kim jesteś. Jaka jest współczesna definicja kobiecego piękna? Gdy patrzę na zdjęcia grup kobiet na wakacjach albo matek z dziećmi, widzę przyjaźń, wierność, radość i miłość. Widzę osoby, które wydają się pełne uniesienia i pewności siebie. Gdybym z nimi porozmawiała, być może uznałabym je za inteligentne i dowcipne albo niewiarygodnie charyzmatyczne. Gdybym je poznała i polubiła, z pewnością określiłabym je także jako piękne. Gdybym miała spojrzeć na portret mojej matki, zobaczyłabym jedną z najpiękniejszych osób na świecie – nie z powodu kości policzkowych czy zgrabnej figury, ale dlatego, że znam jej serce. Jako kultura wspieramy pogląd, że liczy się wewnętrzne piękno, choć w istocie społeczną wartość ma to, co na zewnątrz. Nowe spojrzenie na piękno pozwala nam uznać za piękną osobę, której nie poznaliśmy. Zmusza nas do zakładania u ludzi najlepszych cech. Skłania do kontaktowania się z nimi w sposób, który w swej otwartości i beztrosce jest niemal dziecinny. Nowoczesny, czyli otwarty i inkluzywny, kanon kobiecego piękna nie zakłada, że będziemy zasiadać do stołu bez żadnych ocen. Sugeruje nam po prostu, byśmy zasiadali z założeniem, że wszyscy obecni mają prawo przy nim być. Na zachodzie tradycyjne media dzielą dziś wpływy z mediami cyfrowymi i społecznościowymi oraz nową generacją autorów i redaktorów, którzy dorastali w znacznie bardziej wielokulturowym świecie, podchodzącym do płci w sposób bardziej płynny. Pokolenie milenialsów, czyli osób urodzonych w latach 1981–1996, nie pali się do tego, by wchodzić w dominującą kulturę. Woli stać dumnie poza nią. Nowy kanon kobiecego piękna jest pisany przez generację selfie – ludzi, którzy są gwiazdami z okładek swojej własnej narracji. O nowym pięknie nie decyduje fryzura, figura, wiek ani kolor skóry. Uroda staje się w mniejszym stopniu sprawą estetyki, a w większym samoświadomości, pewności siebie oraz indywidualności. Chodzi w niej o wyrzeźbione pośladki, sztuczne rzęsy i czoło bez zmarszczek. Ale definiują ją także zaokrąglone brzuchy, włosy przetykane siwizną i prozaiczne niedoskonałości. Piękno to dziewczyna krocząca dumnie przez miasto w leginsach i krótkiej bluzce, z brzuchem wystającym ponad paskiem. To młody człowiek przemykający po wybiegu w butach za kolano i szortach odsłaniających uda. Piękno to polityczna poprawność, kulturalne oświecenie i sprawiedliwość społeczna.
Udowadnia, że piękno tkwi w różnorodności. Podróżuje po świecie, by stworzyć Atlas Piękna
Kobiety na jej zdjęciach nie przypominają modelek z pierwszych stron gazet, a jednak nie można oderwać od nich oczu!
W poszukiwaniu piękna Od 3 lat podróżuje dookoła świata. Tylko ona, plecak i aparat fotograficzny. Mihaela Noroc, 30-letnia fotografka z Rumunii, odwiedziła już ponad 45 krajów. Zafascynowana ich różnorodnością postanowiła stworzyć Atlas Of Beauty, czyli Atlas Piękna. Celem projektu jest pokazanie tej różnorodności poprzez kobiece portrety. Atlas Of Beauty ma być hołdem oddanym bez względu na kolor skóry, religię, pochodzenie etniczne, czy płeć. Mihaela fotografuje kobiety w ich codziennym otoczeniu. To portrety naturalne i autentyczne. Nie ma tu dodatkowego makijażu, specjalnie przygotowanych rekwizytów ani scenografii. Jest za to piękno. Czyste piękno. Atlas Piękna vs. Atlas Wojen i Strachu - Na swoich fotografiach chcę przekazać ciepło i spokój, jakie biją z oczu tych kobiet. Myślę, że mogą one zrównoważyć negatywny przekaz, który tak często dociera do nas z mediów - tłumaczy. Jej marzenia? Nie przestawać! Kontynuować projekt, a może nawet uchwycić piękno kobiet wszystkich państw świata. Ale najbardziej Mihaela chciałaby, żeby Atlas stał się inspiracją dla wszystkich kobiet, które starają się być sobą. - Pielęgnujmy różnorodność – nawołuje. Kolor skóry, religię, pochodzenie etniczne, czy płeć - różnorodność to nasze bogactwo. Dziś Atlas Of Beauty to jeden najpopularniejszych projektów fotograficznych na świecie. Więcej: TheAtlasOfBeauty.com, facebook.com/MihaelaNorocPhoto, @mihaelanoroc
Rewolucja w konkursach piękności: 5 czarnoskórych kobiet z najważniejszymi tytułami miss
XXI wiek to czasy sprzeczności – z jednej strony technologie galopują do przodu, naukowcy hodują sztuczne mięso i planujemy kolonizację Marsa, z drugiej strony ludzkość nadal nie może poradzić sobie z jednym największych problemów, który od setek lat uprzykrza życie milionom ludzi – rasizmem.
Właśnie dlatego ostatnie wydarzenia w świecie najważniejszych konkursów piękności są tak ważne – w tym roku Miss Universe, Miss Świata, Miss Ameryki, Miss USA i Miss Nastolatek USA zostały czarnoskóre kobiety. Pomijając fakt, iż konkursy piękności to szkodliwe zjawisko, które przyklaskuje przestarzałemu już kultowi ciała, jest to zdecydowanie dobra zmiana, która może odbić się pozytywnym echem wśród młodych ciemnoskórych kobiet. Zwłaszcza że jeszcze kilka dekad temu to nie było nawet możliwe – w USA czarnoskóre kobiety nie mogły brać udziału w konkursach piękności aż do lat 40., a pierwsza z nich zdecydowała się na ten krok dopiero 30 lat później. Miss Ameryki Nia Franklin fot. Getty Images "Myślę, że czarne kobiety tego potrzebują" – powiedziała Miss Ameryki Nia Franklin – "To pokazuje, że bez względu na to, skąd pochodzisz, możesz odnieść sukces". Miss Nastolatek USA 2019, Kaliegh Garris fot. Getty Images Miss Universe, Zozibini Tunzi, jest podobnego zdania- podczas konkursu powiedziała, że w tradycyjnym rozumieniu piękna nie ma miejsca dla takich kobiet, jak ona. "Wychowałam się w świecie, w którym kobieta, która wygląda jak ja – z moją skórą i moimi włosami – nigdy nie była uważana za piękną" – powiedziała przed koronacją – "Myślę, że dzisiaj jest dobry czas, by położyć temu kres”. Miss Universe, Zozibini Tunzi fot. Getty Images Po zdobyciu tytułu dodała: "Nie możemy być tym, czego nie widzimy. Myślę, że jest to tak ważne, ponieważ teraz młode dziewczyny mogą na nas patrzeć i czuć, że i one są ważne". Miss USA 2019, Cheslie Kryst fot. Getty Images Te zwycięstwa pokazały, jak konkursy piękności ewoluowały od początku ich powstania, kiedy to hołubiły cechy wyglądu kojarzone z białymi kobietami – proste włosy, czy jasna skóra. Ewolucja ta może mieć wpływ na społeczności na całym świecie, gdzie wszelkie atrybuty wizualne związane z afrykańskim pochodzeniem są rzadko uznawane za standard piękna. Katarzyna Mazur
Naukowcy stworzyli ranking kobiet o doskonałej urodzie. Spełniają idealną ”złotą proporcję” Greków
Matematyczny podział wyznaczający dawne reguły piękna w malarstwie czy architekturze połączony z techniką komputerowego mapowania użyto do wybrania 10 najpiękniejszych kobiet świata 2019 roku. Złotą proporcję przyłożył do twarzy celebrytek chirurg plastyczny z Londynu.
Dr Julian de Silva zawodowo zajmuje się poprawianiem wyglądu kobiet. Niedawno zrobił zestawienie tych twarzy, na których (niemal) niczego skalpelem by nie dotykał. Użył przy tym tego samego sprzętu, którym pomaga pacjentkom w określeniu pożądanych kształtów twarzy. - 23-letnia Bella Hadid z ogólną oceną 94,35 proc. najbardziej zbliżyła się do greckiego ideału piękna i bezsprzecznie wygrała na tej liście. Jej broda osiągnęła notę 99,7 proc., kształt niemal perfekcyjny – stwierdził de Silva. Co ciekawe, siostra Belli, Gigi Hadid – która też jest modelką – w tym zestawieniu nie znalazła się nawet w pierwszej dziesiątce. Chirurg broni metody komputerowego modelowania twarzy jako pomocnej w ”odkrywaniu tajemnic fizycznej atrakcyjności”. – Mapping stał się w mojej pracy niezwykle przydatny i pozwala zaplanować operację tak, by efekt był możliwie najbardziej naturalny – przekonuje de Silva. Kto jeszcze znalazł się na liście kobiet bliskich ideału? Drugie miejsce zajęła 38-letnia gwiazda pop Beyoncé (92,44 proc.), trzecie 33-letnia aktorka Amber Heard (91,85 proc.), czwarte 26-letnia piosenkarka Ariana Grande (91,81 proc.) a piąte jej koleżanka z branży, 29-letnia Taylor Swift (91,64 proc.). Listę zamyka modelka, 27-letnia Cara Delevingne z wynikiem 89,99 proc. Większość tych kobiet powszechnie uważanych jest za atrakcyjne. Coś w nich jednak nie pasowało do ideału. W przypadku np. Delevingne, tłumaczy londyński chirurg: ”na jej niekorzyść działa szczególnie duże czoło”. Wynik modelki i jej miejsce na liście obroniły dobre noty za brwi i usta. Brwi właśnie to najsłabsza strona zarówno Hadid, Swift, Grande jak i Natalie Portman, która trafiła na listę na pozycji 8. Mocną stroną aktorki są z kolei oczy. Podobnie Scarlett Johansson, która uplasowała się tuż nad Natalie. Słabsze noty gwiazda kina otrzymała za kształt twarzy. Tymczasem nad Johansson znalazła się zwyciężczyni wielu innych rankingów piękna, modelka Kate Moss. Najsłabszą ocenę od antycznych Greków dostała jej broda. Kształt tej części twarzy obniżył także ocenę Beyoncé i Amber Heard. Jak wyglądałaby idealna twarz białej kobiety gdyby posłużyć się tylko powyższą dziesiątką? Miałaby nos Amber Heard, oczy Scarlet Johansson, usta i brwi Cary Delevingne, brodę Belli Hadid, czoło Kate Moss oraz kształt twarzy Beyoncé. Nie podejmiemy się komputerowej reprodukcji tego miksu. Jan Sochaczewski
Aż trudno uwierzyć, że natura stworzyła tak piękne zwierzęta. 14 historii piórami pisanych
Trudno nie zazdrościć fotografom współpracującym z National Geographic podróży do niesamowitych miejsc. Jednak jeszcze bardziej zazdrościmy im tak wspaniałych modeli. Zobaczcie te zdjęcia i przeczytajcie ciekawe ptasie opowieści
Zobacz galerię pierzastych historii! Źródło: National Geographic News
Burki, tatuaże, skaryfikacje. Rozmawiamy o nieuchwytnej istocie piękna
Jan Witold Suliga jest etnografem, antropologiem kultury, terapeutą, religioznawcą, literatem oraz znawcą zagadnień ezoterycznych i kultury Indii. Prowadzi etnograficzną galerię Etnik. Pasjonują go kabała i tarot, pisze haiku, maluje obrazy chińskim tuszem, interesują go japońskie ogrody. Uprawia taoistyczną gimnastykę medytacyjną, którą nazywa „chi kungiem dla łamagów”.
Danuta Śmierzchalska: Przed rozmową z panem pomyślałam, że piękno to taki przyjemny temat… Ale wtedy przypomniałam sobie książkę Lisy See Kwiat śniegu i sekretny wachlarz, która opisuje, jak małym Chinkom krępowano stopy. Zdeformowane i okaleczone budziły zachwyt. To samo robiono w Japonii, małe stopy uważano za śliczne. Są i inne bolesne zabiegi, które służą urodzie. Jan Witold Suliga: Czy piękno musi wiązać się z cierpieniem? W pewnym sensie próba uchwycenia, pokazania piękna kosztuje tego, który do tego dąży… Mękę twórczą artysty ma pan na myśli? Tak, ale nie tylko. Chciałbym przywołać przykład mistyków. Wielu z nich opisało, jak dążąc do uchwycenia istoty Boga, spotkania z Nim, odkryli piękno świata. Jednak ich życie wiązało się często z wieloletnią ascezą, wyrzeczeniami, wyostrzeniem zmysłów, śmiercią ducha… Pisał o tym święty Jan od Krzyża. Często towarzyszył temu fizyczny ból, stygmaty. Stwarzając świat biblijny, Bóg powiada o nim: „To jest dobre”, w znaczeniu, że to, co stwarza, jest nie tylko piękne, ale i doskonałe, jednak potem owa doskonałość ulega destrukcji i musi odzyskać swoją pierwotną postać. Proces ten wiąże się z cierpieniem i bólem przeistoczenia. Osiąganiu wszelkiego rodzaju doskonałości towarzyszy potężne cierpienie. Doskonałość to piękno? W antycznej Grecji i w Rzymie dążono do doskonałości – pomiędzy pięknem i doskonałością stawiano niemalże znak równości. W sztuce chińskiej, zwłaszcza w malarstwie tuszem, jest – przejęta i rozbudowana przez Japończyków – zasada niezachowania symetrii. Z europejskiego punktu widzenia taki obraz jest niedoskonały, a więc nie jest piękny. Ale doskonałość tego malarstwa tkwi w czymś innym – obraz powstaje za pomocą jednej kreski, jakby jednym pociągnięciem pędzla. Piękno jest tu efektem, mimo że nie dąży się do niego. Trzeba wiele lat ćwiczyć, żeby umieć kilkoma ruchami pędzla namalować kota, który siedzi, a większość obrazu zajmuje pustka. A ona jest ważniejsza niż forma, kot czy cokolwiek innego, co nigdy nie zajmowało punktu centralnego. Złamanie symetrii powoduje, że odkrywa się inny aspekt piękna. Poprzez dodanie tego, co nie jest do końca doskonałe, przekracza się niedoskonałość i dociera do piękna. A jednak próbowano piękno zmierzyć, obliczyć jego współczynnik. Mówiąc: piękno, myślimy: harmonia, proporcje. Myśląc o pięknej kobiecie, myślimy: Wenus, o mężczyźnie – Apollo. Za próbami ustalenia kanonu piękna stała myśl, że jest ono pojęciem i cechą obiektywną, zatem można ją badać różnymi narzędziami. Tymczasem piękno jest w swojej istocie ulotne, nie do uchwycenia. W europejskiej sztuce antycznej i renesansowej próby jego osiągnięcia były dążeniem do uzyskania pewnych proporcji. Z kolei w sztuce afrykańskiej czy azjatyckiej do różnego rodzaju zniekształceń. Zarówno Grecy i Rzymianie, jak i pozostali Europejczycy nie brali pod uwagę, że mogą istnieć zupełnie inne kanony piękna. Czy bogini Durga, która stoi ze skrwawionym mieczem, ma dziesięć rąk i depcze Śiwę, jest piękna? Hindus powie, że tak. Dla Europejczyka ona jest straszna. Jest jednak pewien rys wspólny dla ludzi ze Wschodu i z dawnej (bo dziś kojarzy się z kiczem) Europy: to upodobanie do intensywnych barw. Widać to w tkaninach, ubiorach, ale i w malarstwie. Pomalowane rzeźby hinduskie wydają nam się krzykliwe. Ale w gotyckich katedrach monochromatyczne teraz figury w XIV–XV w. też były jaskrawe. To się wtedy podobało. Porzućmy sztukę, bogów i porozmawiajmy o ludzkiej urodzie... Trudno mówić o jakichś cechach uznawanych powszechnie za piękne. Istnieją jedynie pewne podobieństwa. Na przykład posążki z okresu paleolitu przedstawiają Wielką Boginię o ogromnych piersiach. To jest cecha wspólna dla większości kultur pierwotnych i wynika z potrzeby rozmnażania się. W Indiach i dziś za piękną uważana jest kobieta o szerokich biodrach. Ale proszę zwrócić uwagę, że opisałem tu użyteczność, a nie piękno. Obfite kształty i dziś gdzieniegdzie uważane są za atrakcyjne. W typowo bollywoodzkich filmach, nie tych, które oglądamy w naszej telewizji, ale tych, które oglądają Hindusi, każdy aktor, który gra bohatera pozytywnego i jest uważany za pięknego, w naszym pojęciu jest pulchny, ma nalaną twarz i chuda, zwykle niedożywiona widownia zachwyca się nim. Hinduscy bogowie też są tłuści, chyba że uprawiają ascezę, jak Śiwa albo, w pewnym etapie życia, Budda, który w hinduizmie jest inkarnacją Wisznu. Dla ludzi Dalekiego i Środkowego Wschodu pełna sylwetka jest piękna. W Maroku na specjalnych farmach ciągle jeszcze tuczy się dziewczynki, nawet do 100 kg. Nawiasem mówiąc, te dzieci bardzo cierpią, bo karmione są na siłę i często wbrew ich woli. Tusza ma w tym przypadku oznaczać bogactwo. Podobnie jest w Indiach. Trzeba jednak pamiętać, że tam dążeniu do piękna bardziej służy strój. Muszę też przyznać, że tyle pięknie poruszających się kobiet, co w Indiach, to ja nie widziałem nigdzie. To się ćwiczy przez noszenie ciężarów na głowie. Kiedyś uczestniczyłem w budowie świątyni. Kobiety przenosiły na głowach kosze z ziemią, a ja do nich dołączyłem. Pamiętam, jaki wstyd czułem, że nie jestem w stanie unieść tego, co tamtejsza kobieta niosła na głowie, a widziałem, z jaką lekkością szła. Czy nie uważa pan, że obecnie za sprawą kultury masowej i powszechnie dostępnych mediów ideał urody się unifikuje? Każda cywilizacja i każda epoka tworzy własne kanony, chociaż w życiu nie muszą one odgrywać żadnej roli. Zachwycamy się zdjęciami aktorów, ale wcale nie dążymy do tego, żeby nasza najbliższa osoba była taka sama jak oni. Dla Hindusa czy Chińczyka z głębi kraju nasze kanony urody są równie obce jak tamte dla nas. W Iranie czy w państwach afrykańskich też liczą się inne kryteria. Kanon urody mężczyzny obowiązujący w Iranie czy Iraku to jest wąs. Ten ideał jest nam zresztą bardzo bliski. W Polsce szlacheckiej piękny był sumiasty wąs. Ba, jeszcze w XIX, a nawet w XX w. wąs to był obowiązujący kanon na wielu obszarach Europy. Potem jeszcze przetrwał jakiś czas na wsi. Czemu więc Japonki poddają się operacjom plastycznym oczu, żeby mieć takie jak Europejki? Widziałem też wiele Chinek i Japonek, które farbują włosy na blond. To zjawisko dotyczy bardzo cienkiej warstwy społecznej, i to młodych ludzi – i bardziej mody, być może chwilowej, niż faktycznego trendu. Czy wzorcem jest wygląd europejski? Gdybym żył w XIX w., odpowiedziałbym, że tak, ale żyję w XXI w. i myślę, że jest w tym raczej dążenie do zmiany tego, kim się jest, do wyróżnienia się. Gdybym chciał i mógł mieć dredy, nosiłbym je, żeby się wyróżnić. Uważam, że są ładne, ale to piękno odnosiłoby się tylko do kontekstu pewnej sfery społecznej – rasta. A gdyby pan sobie zrobił tatuaż? Często młodzi ludzie uważają, że tatuaż wyraża ich duszę. Pozwala też się wyróżniać. Są subkultury, których członkowie tatuują sobie jak największe powierzchnie ciała. Te subkultury są swoistego rodzaju współczesnymi plemionami. Tatuaż jest dla nich jakby odwoływaniem się do kanonów piękna z innych obszarów. Jednak zazwyczaj traci on cały kulturowy sens i staje się przede wszystkim ozdobą, ewentualnie jakimś prywatnym przesłaniem. To samo dotyczy kolczyków wkładanych w różne części ciała. Tatuaż polinezyjski miał być piękny i człowiek, który go nosił, stawał się w pewnym sensie dziełem sztuki. Ale sztuka u narodów etnicznych jest przede wszystkim przekazem, symbolem, nawet tworzona spontanicznie, jak np. ta, gdy Indianie północnoamerykańscy przygotowują się do tańca pow pow. To wyraz chwilowego nastroju, jakby obraz duszy tego człowieka, czy etapu, w którym on się znajduje. Jest to nie tylko kwestia piękna, to sztuka znacząca. Tatuaż, kolczykowanie, zakładanie obręczy na szyję. Skaryfikacja, czyli zdobienie ciała poprzez tworzenie na nim blizn. Okaleczając się, człowiek działa wbrew naturze. W pewnym sensie dotyczy to również chirurgii kosmetycznej. Oczywiście. Taką chirurgią, tylko w formie bardzo prymitywnej i brutalnej, było krępowanie stóp małych Chinek i Japonek albo jest wciąż wspomniane już tuczenie dziewcząt w Maroku. My nie jesteśmy istotami natury, jesteśmy istotami kultury. Claude Lévi-Strauss opisał, jak w czasie swojej podróży po Amazonii zetknął się z dwoma plemionami. Członkowie jednego z nich malowali się i tatuowali, pokrywali włosy rudą glinką, poświęcając wiele czasu na upiększanie ciała, a drugie ograniczało się do noszenia ozdób. Levi Strauss zadał wtedy pytanie tym pierwszym: Czemu to robicie? Odpowiedź brzmiała: Nie chcemy być jak zwierzęta. Czyli: podkreślamy, że nie jesteśmy zwierzętami. Nie jesteśmy częścią natury, jesteśmy częścią kultury. Ozdabianie ciała bardziej służy temu, żeby się wyróżnić, czy aby zwrócić uwagę seksualnego partnera? Z punktu widzenia strategii płodzenia nadmierne ozdabianie się, uwypuklanie swojego piękna i swojej inności nie jest potrzebne. Myślę, że odpowiedź na pytanie, dlaczego ludzie to robią, tkwi w potrzebie podkreślenia, że nie jesteśmy zwierzętami, chcemy być inni niż natura. A także że jesteśmy lepsi od innych. Proszę zwrócić uwagę na mundury czy ozdoby dawnych wojowników. Kiedyś były bajecznie kolorowe, im bardziej wojownik był widoczny, tym był lepszy od innych, co z punktu widzenia strategii walki wcale nie było potrzebne, a czasem wręcz przeszkadzało. Na przykład czerwone tuniki i płaszcze Spartan ukrywały rany, ale jednocześnie czerwień jest energetyczna. To kolor siły, potęgi. Piękny mężczyzna to mężczyzna silny. Czyli zdolny to reprodukcji i zatroszczenia się o rodzinę. Czynnik seksualno-rozrodczy odgrywa potężną rolę, zarówno w przypadku mężczyzn, jak i kobiet, bo on wynika z naszej biologicznej natury. Bez wątpienia ważne jest podkreślanie zdolności stworzenia poczucia bezpieczeństwa, wojowniczość. Za mundurem panny sznurem… Jest w tym coś atawistycznego i przez tysiąclecia wykorzystywane było przez mężczyzn dla podbudowania swojej atrakcyjności. Szata wojownika japońskiego czy muzułmańskiego była długa i podkreślała jego męskość. Piękne były zawsze mundury galowe. Czy są wspólne dla wszystkich kultur cechy ludzkiego piękna? Nie. Czyżby? A współczynnik proporcji piersi do bioder, wynoszący 0,7? A długie szyje? W Tajlandii w plemieniu o takiej nazwie na szyje kilkuletnich dziewczynek zakłada się pierścienie, co zaburza rozwój kości obojczykowych i wydłuża tę część ciała. A włosy bujne na przykład? Czy nie wszędzie uważane są z piękne? W wielu kulturach długie włosy u mężczyzn były oznaką siły, nosi je np. wielu świętych sufich czy derwiszy. Pozbawiony włosów Samson zostaje pokonany. Spartanie się nie strzygli, podobnie Żydzi. Ale to nie jest kanon piękna. U kobiety włosy są jednak ważnym atrybutem urody. Z europejskiego punktu widzenia piękno to coś, co wabi, ale nie jest do końca seksualne. Otóż włosy są absolutnie seksualne, toteż w innej kulturze czy kręgu religijnym mogą być wyłącznie czynnikiem pożądliwości, taką samą wstydliwą częścią ciała jak np. łono. Z punktu widzenia muzułmanów włosy są przede wszystkim czynnikiem pożądania. Są piękne, ale publicznie się ich nie odkrywa, bo to nieprzystojne. Jako mężczyzna, nie tylko antropolog, odkryłem, że przykrywanie włosów nie szpeci kobiety, wręcz przeciwnie, podkreśla jej urodę. ??? Może to kwestia zawiązania chusty, która lekko zasłaniając włosy, uwypukla ich piękno, które sobie wyobrażam. W krajach muzułmańskich wielokrotnie mówiono mi, że wiązanie chusty to misterium. Na wsi rosyjskiej, gdzie chustki są ciągle powszechnie noszone, a strój ludowy jest zapięty po szyję, słyszałem to samo, zresztą z ust kobiet. To jest teatr, gdy musisz ten strój, tę chustę zdjąć, czyli zedrzeć zasłonę, aby zobaczyć kolejne piękno – to, które jest nie dla każdego. My, ci wyzwoleni Europejczycy, którzy nago chodzimy po plaży, zapomnieliśmy o tym, że jest piękno, które może być coraz piękniejsze, ale to oznacza zdejmowanie zasłony, docieranie do głębi. Ale nie po to zakłada się chustę. Oczywiście, że nie, niemniej okazuje się, że zakrywając, podkreślasz. Coś, co miało służyć skromności, aseksualności, staje się piękne i seksualne. A dzieje się tak za sprawą wyobraźni, która pozwala zetknąć się z tajemnicą. Łatwiej nam zaakceptować chusty, często zresztą wiązane w bardzo zalotny sposób, ale burki już nie. Tu chodzi o podkreślenie skromności, która jest piękna, szanowana. W średniowieczu skromność była cnotą i stawiano ją na równi z pięknem. Burka paradoksalnie potrafi podkreślać piękno. To są barwy, brzęk biżuterii, gdy kobieta idzie, czasami także widocznej na stopach. To sposób poruszania się. Gdy przed laty przebywałem w Afganistanie, widywałem kobiety siedzące w przedniej części autobusu, by mężczyźni nie oglądali ich twarzy. One mogły wtedy odrzucić burki. I ten gest, ten ruch był piękny. Ale skoro mówimy o skromności, to porządny muzułmanin nie chodziłby w szortach ani w Pakistanie, ani Afganistanie, ani w Iranie – tam zawsze trzeba mieć długie spodnie. Porządny, skromny mężczyzna, a jednocześnie podkreślający swoją piękną męskość, musi mieć też coś na głowie. Tak jak w XIX w., a i u nas na wsi do niedawna nie wolno było wyjść z gołą głową. Piękny obyczaj. Tak, a teraz opowiem pani anegdotę. Trwa interwencja w Afganistanie i trzeba mediować pomiędzy dwoma plemionami. Przyjechali negocjatorzy amerykańscy. Starszyzna wsi siedzi pięknie, w długich szatach, turbanach. Podchodzi Amerykanin do przywódcy plemienia, przedstawia się imieniem i wyciąga rękę na powitanie. I negocjatorzy natychmiast stracili w oczach Afgańczyków, bo nie wypili najpierw herbaty, nie spytali o zdrowie, o członków rodziny, ale przede wszystkim podali rękę. Tak się tam nie wita z nowo poznanym człowiekiem, to można z przyjaciółmi. Zatem godne, właściwe zachowanie również jest piękne. Zatem czym jest piękno? Nagrodę Nobla z dziedziny estetyki dostałby ten, kto by odpowiedział na to pytanie. Ja myślę, że podłożem piękna jest miłość. Jeśli popatrzymy na coś lub kogoś przez pryzmat miłości, to okaże się, że brzydota może być pięknem. Jeżeli natomiast dążymy wyłącznie do osiągnięcia piękna, a nie będzie się za tym kryła miłość, to mamy dualizm – jest piękno i jest brzydota, jest okropieństwo i jest cudowność, jest doskonałość i niedoskonałość i tak dalej. Miłość jest trzecim elementem, który to wszystko spaja. Jeśli można w tym przypadku mówić o gradacji, to mamy doskonałość, piękno i miłość. Doskonałość wcale nie musi być pięknem, piękno wcale nie musi być doskonałością, a tym czymś, co je spaja i przekracza, to jest w naszym europejskim pojęciu miłość, a w przypadku, powiedzmy, kultur Dalekiego Wschodu może być to coś innego. W buddyzmie można mówić o współczuciu, a także o dotknięciu pustki, z której wynurzają się formy i w której te formy zanikają. Mam wrażenie, że mówi pan o nieosiągalnym ideale piękna. Z punktu widzenia wielu mistyków, o których wspomniałem, piękno stworzone przez człowieka nie było żadnym pięknem. Oni zachwycali się dziełem stworzenia Boga, czyli gwiazdami, górami, morzem… Wielki scholastyk, katolicki teolog Tomasz z Akwinu pod koniec swojego życia doświadczył wizji, spowodowanej zresztą chorobą, że dotarł do raju, skąd wróciwszy stwierdził, że to wszystko, co napisał i co na ziemi widział, jest miałkie i nijakie. Czyli dotknął piękna niebiańskich zaświatów. Nie wnikajmy w to, czy one istnieją rzeczywiście, czy nie. Ważne jest, że wielu tego rodzaju „podróżników” łączy wspólny ich odbiór. Twierdzą mianowicie, że w zaświatach są kolory i dźwięki, których tu nie ma – to jest ta słynna muzyka sfer, której nie daje się opisać – i że to jest piękne. Myślę więc, że poza tym pięknem, które możemy dostrzec zmysłami, istnieje gdzieś jeszcze rezerwuar piękna… Dla wybranych? Nie umarłem, więc nie wiem. W każdym razie do tego rezerwuaru niektórzy ludzie dotarli i następnie próbowali go opisać. Ich świadectwa, niezależnie od tego, czy jeden spotkał Matkę Boską, a drugi archanioła Metatrona, są podobne. Wspólna jest ich obserwacja, że oto spotkali piękno, które przewyższa wszelkie inne. Być może w człowieku istnieje tęsknota nie tylko za Bogiem, ale również za takim nieziemskim pięknem.
Poznaj kontrowersyjne kanony kobiecego piękna z różnych stron świata
Na świecie wciąż są miejsca, w których długie nogi i śnieżnobiały uśmiech nie robią na nikim wrażenia, a to, co atrakcyjne definiuje się zupełnie inaczej niż w Europie.
Poznaj kontrowersyjne kanony kobiecej atrakcyjności z różnych części świata >>>
Te komentarze dotyczą jednej osoby. Mnie. Pochodzą z forum internetowego (ach, ta wolność w Internecie!) i najlepiej obrazują, że „jeszcze się taki nie narodził, co by wszystkim dogodził”.
– Wygląda jak flądra obdarta ze skóry... (gość 1) – Ona ma 34 lata? A ja myślałem, że z 54! Brzydka jest taka, że aż rzygać mi się chce, jak na nią patrzę. (gość 2) – Ma czarujący uśmiech i wygląda bardzo dziewczęco. Ja to bym się z nią ożenił, jakby chciała... (gość 3) – Nijaka taka. Nie wiem, co ci ludzie w niej widzą. (gość 4) Nie ma obiektywnego piękna, tak samo jak nie da się obiektywnie postrzegać świata. Nie ma też jednego obowiązującego kanonu urody. O tym, jak gusta zmieniały się na przestrzeni tysięcy lat, nie ma się co rozpisywać, bo zrobili to już inni. Bardziej interesują mnie współczesne kanony piękna w różnych szerokościach geograficznych, szczególnie w krajach mniej popularnych wśród turystów. Rubensowskie kształty, chłopięca sylwetka Twiggy czy wręcz przeciwnie – usta i biust-gigant Pameli Anderson, zadziwiająco wysokie czoło królowej Elżbiety I – długo można się zastanawiać, dlaczego określone cechy postrzegamy jako atrakcyjne (w przypadku Elżbiety może to była władza?). Jedyny przykład obiektywnego uznawania kanonu piękna, o jakim słyszałam, zaobserwowano na Saharze wśród plemienia Wodaabe. W tamtejszej kulturze każdy mężczyzna powinien być wysoki, szczupły, umalowany w identyczny sposób: oczy i usta obwiedzione czarną kredką, żeby podkreślić biel gałek i zębów, linia wyrysowana na nosie ma zaznaczać symetrię twarzy. O dziwo, kiedy badacze pokazywali Wodaabe zdjęcia różnych mężczyzn i pytali, który z nich jest najpiękniejszy, zawsze wskazywano tę samą osobę! To nie do pomyślenia w naszej kulturze, w której „nie ładne co ładne, tylko co się komu podoba”. W Japonii ideałem piękna jest kawai. Najbliższe temu określeniu jest angielskie słowo cute. Po polsku można je tłumaczyć „słodka, urocza” etc. Zdaniem Japończyków najpiękniejsze są dziewczynki w białych podkolanówkach, krótkich kraciastych spódniczkach, z upiętymi kucykami, ubrane na różowo. Koniecznie powinny jeszcze się piskliwie i infantylnie śmiać, wstydliwie zasłoniwszy usta dłonią. W ten sposób stylizują się niemal wszystkie panie. Także te, które mają nie 12 lat, lecz 52 i sporą nadwagę. Bez wahania eksponują swój cellulitis na udach. Panowie wydają się zachwyceni! Kanon urody obowiązuje także prostytutki. Podobno najwięcej japońskich mężczyzn marzy o seksie z uczennicą – tak właśnie powinny wyglądać panie wynajmowane „do towarzystwa”. To drażliwa kwestia, ale proszę mi wierzyć, że do Japończyków nie dotarły europejskie afery pedofilskie i ich stosunek do tego tematu jest zgoła odmienny. No cóż, do Japonii nie pasowałam – za wysoka, wcale nie „słodka”… No i nie chichram się głupkowato. Bez szans byłam też wśród całkiem „dorosłych” piękności w Los Angeles. Naprawdę nigdzie na świecie nie ma takiego nagromadzenia idealnych, opalonych nóg, wyćwiczonego ciała, doskonałych silikonowych biustów, ostrzykniętych wypełniaczem ust. Jest jednak pewien problem: te miss trudno od siebie odróżnić. Wszystkie mają blond włosy, jasne oczy, a ich wybielony uśmiech aż oślepia! Mężczyźni też wyglądają tu idealnie! Na Zachodnim Wybrzeżu USA można więc co najwyżej zająć jakieś strategiczne miejsce na plaży, okopać się w dołku i obserwować piękności. Zwinięta ciasno w ręcznik wzdychałam tylko, nie mając śmiałości nawet przejść z leżaka do wody… Lepiej było w Etiopii podczas wizyty u wojowniczego i mało przyjaźnie nastawionego plemienia Mursi. Wyróżniał mnie kolor skóry, jednak wątpliwości wzbudzała płeć. Niby wyglądam jak baba, ale chodzę w spodniach i pokrzykuję na facetów, z którymi przyjechałam! Przecież kobieta nie odgrywa roli dominującej w stadzie. Lokalne piękności patrzyły więc na mnie z rezerwą. Same wyglądały zjawiskowo. Mieszkanki Etiopii są dość wysokie, strzeliste, mają pięknie ukształtowane czaszki. A kobiety z plemienia Mursi dodatkowo ozdabiają się, wkładając gliniany krążek w dolną wargę. Rozpychać skórę małymi krążkami zaczynają jako dziewczynki, a kończą w dorosłym wieku z „talerzykami” o średnicy 20 cm! Czemu to robią? Mówi się, że to odpędza złe duchy. Inna teoria głosi, że w czasach, gdy biali porywali afrykańskie kobiety, pozwalało to im uniknąć napaści – najeźdźcy nie gustowali w tak „upiększonych” paniach. Dziś z pewnością robią to dla urody (i może trochę dla turystów, którzy nieźle płacą za zdjęcia). Im większy jest gliniany krążek rozciągający usta, tym piękniejsza wydaje się jego dumna posiadaczka! A gdy chce coś zjeść i wyjmie ów przedmiot, warga zwisa jej smętnie do połowy szyi… Ciało pięknej kobiety Mursi jest też, dla wzmocnienia urody, poorane bliznami. Na skórze robi się finezyjne nacięcia, w ranę celowo wdaje się zakażenie. Powstają w ten sposób grube szramy, tworzące coś w rodzaju ornamentów. Chociaż nie pasowałam do kanonu, panie były zainteresowane moimi jasnymi włosami i skórą. Szczególnie na przegubach rąk, gdzie prześwitują niebieskawe żyłki. Nadal jednak nie było pewności co do mojej płci… Jak to sprawdzić? Olśnienie – jak baba, to musi mieć cycki! Zanim zdążyłam się zorientować, kobiety Mursi zadarły mi bluzkę, żeby sprawdzić, czy mam piersi! Stałam tak mocno skonsternowana i obserwowałam ich twarze wyrażające bezgraniczne zdumienie. Cycków nie widać, bo były upchnięte w staniku. Po kilku sekundach jedna z odważniejszych włożyła mi rękę w biustonosz i „hyc-hyc” wydobyła dowód rzeczowy na wierzch! Dopiero wtedy rozległy się śmiechy i ostatecznie kobiety uznały mnie „za swoją”. Kawalerzy kręcili jednak nosami z niezadowoleniem. Kiedy tak podróżowałam przez świat, kilkakrotnie miałam okazję popaść w depresję, obserwując kanony piękna w różnych krajach i mój brak przystawalności do nich (jakie to babskie, nieprawdaż?!). W Tajlandii z moimi 180 cm wzrostu czułam się niczym słoń w składzie porcelany i z zazdrością patrzyłam na filigranowe piękności. Ale za to nastrój poprawiłam sobie w Ekwadorze. Adoratorów, propozycji małżeństwa i… zbliżenia fizycznego miałam wiele. W krajach arabskich nawet się podobam, bo przecież tam blondynka, i to wcale nie drobnej budowy, jest w cenie. Najweselej było jednak na odległej Syberii na biegunie zimna, Ojmiakonie. Po kilku tygodniach jazdy przez ten kraj szukaliśmy jakiegoś domu, żeby się chociaż umyć i przespać jak człowiek, w łóżku zamiast na pace samochodu. Trafiliśmy w końcu do jakuckiej rodziny, która za niewielką opłatą zgodziła się nas przenocować i pozwoliła skorzystać z prawdziwej rosyjskiej bani. Co za radość! Akurat tak się złożyło, że był 27 września, wybiła północ i zaczęły się moje urodziny. Na stół obok dzikiego zająca w potrawce i innych wiktuałów wjechał więc samogon – 86-procentowy. Uhhh… Mocne to jak cholera! Pijemy tak, pijemy… Za przyjaźń polsko-jakucką, za moje zdrowie… (Na Syberii naprawdę nie da się odmówić wypicia trunku; w Polsce z rzadka sięgam po alkohol, a jeśli już to niskoprocentowy!). Po kilku kolejkach gospodyni się rozkleja i zaczyna mi opowiadać. – Wiesz, my, Jakuci, jesteśmy potomkami Mongołów. Nasi przodkowie byli zbiegami z armii Czyngischana i tak przed nim uciekali na północ, że aż tu dotarli. I stąd te nasze rysy twarzy… Jak byłam mała, często płakałam, że jestem taka brzydka i nie wyglądam jak dziewczyny z telewizora. Jak zaczęłam dojrzewać, to byłam załamana i myślałam, że nie znajdę chłopaka. Wiesz, jak to jest… Nawet się zabić chciałam, że oczy mam takie skośne, nos plaskaty i w ogóle… A ty, krasawica, taka jesteś piękna! Taka cera jasna, duże oczy… No, śliczna po prostu! – zaczęła gładzić mnie po twarzy. – Jesteś taka śliczna jak… renifer! Nie wiem, czy waszym zadaniem renifer jest ładny. Moim zdaniem nie…