W Petrze obok Skarbca Faraonów odkryto grobowiec. To tutaj Indiana Jones znalazł Świętego Graala
Dwanaście szkieletów odkryto tuż przed Skarbcem Faraonów w Petrze, czyli w najbardziej słynnym zabytku Jordanii. Podziemny grobowiec pochodzi sprzed 2 tys. lat. To w tym miejscu filmowy Indiana Jones znalazł Świętego Graala.
Spis treści: Grobowiec pod słynnym zabytkiem Petry Co udało się odkryć w grobowcu? Czym był Skarbiec Faraonów? Al-Chazna, czyli Skarbiec lub Skarbiec Faraonów, to przepiękna konstrukcja wykuta w różowym piaskowcu w PetrzewJordanii. Dwupiętrowa fasada składa się z korynckich kolumn. Można również dopatrzyć się różnych bogów, na przykład egipskiej bogini Izydy w centralnym miejscu w górnej części fasady oraz boskich bliźniaków Kastora i Polluksa flankujących wejście na pierwszej kondygnacji. Miejsce to jest najczęściej odwiedzanym zabytkiem Jordanii. Rocznie trafia tu około miliona turystów. Kilka lat temu archeolodzy zintensyfikowali działania wokół Skarbca Faraonów. Co udało się im odkryć? Grobowiec pod słynnym zabytkiem Petry Naukowcy z reguły ogłaszają odkrycia na łamach czasopism naukowych. Tym razem stało się inaczej. O znalezieniu kilkunastu pochówków w podziemnym grobowcu w Petrze poinformowano w jednym z odcinków serialu dokumentalnego „Expedition Unknown” na Discovery Channel, który prowadzi poszukiwacz przygód Josh Gates. Znalezisko elektryzuje pasjonatów, bo to tutaj filmowy Indiana Jones miał znaleźć Świętego Graala. Jak doszło do odkrycia pochówków? W poprzednich sezonach badawczych naukowcy przebadali obszar przed fasadą Skarbca Faraonów z pomocą georadaru. Urządzenie to umożliwia wytypowanie miejsc, które są potencjalnymi grobowcami lub komnatami – pustymi przestrzeniami. W sierpniu tego roku archeolodzy przystąpili do wykopalisk, gdyż obrazy uzyskane z georadaru dawały nadzieję na to, że pod ziemią faktycznie mogą znajdować się grobowce wykute w skale. Nie pomylili się. Co udało się odkryć w grobowcu? Archeolodzy uważają, że dokonali ważnego odkrycia, gdyż grobowiec wydaje się być niewyrabowany. Większość podobnych struktur z okresu nabatejskiego w Petrze została ograbiona już w starożytności. Obok co najmniej dwunastu zmarłych znajdowało się bogate wyposażenie. Na ostatnią drogę włożono im przedmioty wykonane z brązu, żelaza oraz naczynia ceramiczne. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/10/EXU-Petra-Select-1-1269ab4.jpg" width="6720" height="4480" alt="Poszukiwacz Josh Gates i prof. Pearce Paul Creasman, do których dołączyli dr Fares Braizat, główny komisarz Petra Development and Tourism Region Authority i prof. Fadi Balawi, dyrektor Departamentu Starożytności Jordanii, zaglądają do nowo odkrytego grobowca w Petrze" title="Poszukiwacz Josh Gates i prof. Pearce Paul Creasman, do których dołączyli dr Fares Braizat, główny komisarz Petra Development and Tourism Region Authority i prof. Fadi Balawi, dyrektor Departamentu Starożytności Jordanii, zaglądają do nowo odkrytego grobowca w Petrze" /> Zmarłymi byli Nabatejczycy. Byli on pierwotnie pustynnymi koczownikami, którzy z czasem zmienili nieco swój styl życia na bardziej osiadły. Zaczęli kontrolować przepływ towarów między Arabią, a Egiptem, Syrią i Mezopotamią, co przyczyniło się do rozkwitu ich królestwa w ostatnich wiekach przed naszą erą. Nie tylko pośredniczyli w handlu, ale też oferowali swoje produkty, takie jak mirra czy kadzidło. Czy znalezisko było dla badaczy zaskoczeniem? O to National Geographic Polska zapytał kierownika badań archeologa, prof. Pearce’a Paula Creasmana, szefa American Center of Research (ACOR) w Jordanii. – Archeologia to eksploracja nieznanego, więc każdy [ruch – przyp. red.] kielnią, którą wkładamy w ziemię, jest niespodzianką. Gdybyśmy wiedzieli, co tam jest, nie musielibyśmy kopać – powiedział. – Możliwość współpracy z jordańskim rządem i pracy w Jordanii jest skarbem samym w sobie. Zachęcam wszystkich, którzy mogą, do odwiedzenia i odkrywania Jordanii razem z nami – dodał prof. Creasman. Czym był Skarbiec Faraonów? Wykuta w skale konstrukcja jest zagadkowa po dziś dzień. Najprawdopodobniej był to grobowiec nabatejskiego króla Aretasa III lub IV i jego bliskich, który żył w I wieku p.n.e., czyli 2 tysiące lat temu. Pod samą konstrukcją odkryto wcześniej kilkanaście pochówków, zapewne należących do rodziny królewskiej. Krypty są udekorowane w stylu nabatejskim – nie ma tam bogów świata grecko-rzymskiego widocznych na fasadzie. To z tego okresu pochodzą też odkryte właśnie pochówki przed Skarbcem. Być może więc osoby związane z władcą chciały być przy nim również po śmierci. Nazwa „Skarbiec” przylgnęła do tego miejsca ze względu na popularną wśród Beduinów legendę o rzekomym skarbie, być może faraonów, złożonym w tym miejscu. Na samym szczycie budynku znajdowało się ogromne, wykute w kamieniu naczynie, które zostało częściowo zniszczone w wyniku ostrzału z broni palnej. Kiedyś uważano, że było wypełnione złotem. Źródła: Expedition Unknown, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
National Geographic Numer Specjalny 2/23
Atlas Biblii. Historyczne podróże po Ziemi Świętej
Wprowadzenie Żadna inna księga nie wywarła większego wpływu na rozwój zachodniej cywilizacji. Biblia jest tekstem fundamentalnym dla judaizmu i chrześcijaństwa, również przez islam uznawanym za pismo natchnione przez Boga. Ale Biblia jest też znakomitą opowieścią. Jej historie rozgrywają się na całym starożytnym Bliskim Wschodzie. Zwłaszcza na przypominających rogal terytoriach rozciągających się od Egiptu i Izraela po Syrię i Mezopotamię (dzisiejszy Irak), nazywanych przez uczonych Żyznym Półksiężycem. Pośrodku tego półksiężyca leży wąskie gardło na głównych szlakach handlowych łączących Egipt z Mezopotamią, pas ziemi znany również jako Kanaan, Izrael, Judea i Palestyna. To on stał się Ziemią Świętą, na której zrodził się zarówno judaizm, jak i chrześcijaństwo. Na rozległym płótnie Żyznego Półksiężyca Biblia przedstawia nam olśniewający obraz bitew, podbojów i migracji plemion. Imperia powstają i upadają, potężne miasta są budowane i niszczone, a powodzie, susze i inne klęski żywiołowe niweczą pracę pokoleń. Jednocześnie region ten jest kształtowany przez wielkie cywilizacje – egipską, asyryjską, grecką, rzymską. Choć każda stworzyła wielkie dzieła literackie, żadne z nich nie może się równać z religijną głębią, ponadczasowością i moralnym znaczeniem Biblii. Być może powodem jest fakt, że narracja biblijna jest w gruncie rzeczy opowieścią o rodzinach – mężczyznach i kobietach, którzy postanowili wypełnić swoje przeznaczenie w świecie otrzymanym od Boga. To właśnie ludzki charakter tych opowieści przyczynia się do nieprzemijającej atrakcyjności Biblii. Spis treści Część pierwsza: Historie Biblii Hebrajskiej – s. 10 W tej części przedstawiono najważniejsze starotestamentowe opowieści, takie jak te o stworzeniu świata, potopie, pobycie w Egipcie, drodze ku Ziemi Obiecanej, związane z powstaniem izraelskich królestw oraz ich podbijaniem przez Asyrię i Babilonię. Część druga: Historie Nowego Testamentu – s. 76 Ta część prezentuje kluczowe narracje pochodzące z czterech Ewangelii – Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, które stanowią rdzeń Nowego Testamentu – a także historie z Dziejów Apostolskich oraz Listów św. Pawła.
Petra nadal potrafi zaskoczyć. W piasku znajdował się zasypany wielki obiekt
Petra to słynne miasto wykute w skale. Stolica królestwa Nabatejczyków z powodu kolorowego piaskowca, w którym wykuto jej budowle, zwana jest też Różowo-Czerwonym Miastem.
W tym artykule: Kim byli Nabatejczycy? Odkrycie Petry Budowa najważniejszego miasta Nabatejczyków Kto zamieszkiwał miasto wykute w skale? Petra: zdjęcia satelitarne wyjawiły sekret Dlaczego Petra upadła? Petra, Jordania: ciekawostki Petra to starożytne miasto położone na południu Jordanii. Jego pozostałości są jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych w kraju. Stolica królestwa Nabatejczyków jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i słynie z imponującej architektury wykutej w skale – bezpośrednio w klifach z czerwonego piaskowca. Petra została założona w IV wieku p.n.e przez Nabatejczyków. To arabskie plemię, które wzbogaciło się dzięki szlakom handlowym, zwłaszcza łączącym Arabię ​​i Syrię. Kim byli Nabatejczycy? Spekulowano, że Nabatejczycy mogli pochodzić z terenów Jemenu, ale ich język, pismo i nazwy bóstw mają niewiele wspólnego z kulturami tego regionu. Wskazywano także na Hidżaz, północną część Półwyspu Arabskiego, lub Transjordanię. W źródłach asyryjskich pojawiają się dwa tajemnicze ludy pustynne Nabatu i Nabaiti, których nazwy przypominają późniejszych Nabatejczyków. Czy to rzeczywiście oni? Pewności nie ma, można tylko przypuszczać. Wiadomo za to, jak wyglądali. Niedawne badania odtworzyły wygląd Nabatejki żyjącej 2 tysiące lat temu. Petra nie została nigdy zdobyta zbrojnie, mimo prób Seleukidów, Hasmoneuszy, Rzymian (w czasach podbojów Pompejusza) czy Heroda Wielkiego i Kleopatry. Miasto było świetnie usytuowane w skalnej kotlinie masywu Dżabal asz-Szara, do której prowadził tylko jeden wąski wąwóz (wieki potem pokonał go Burckhardt). Odkrycie Petry Odkrywcą Petry był Szwajcar Johann Ludwig Burckhardt (1784–1817). Nauczył się języka arabskiego i przedstawiając się jako szejk Ibrahim ibn Abdallah, zdołał zwiedzić szmat muzułmańskiego świata. W tym święte miasta islamu Mekkę i Medynę niedostępne dla podróżników z Zachodu. Pod koniec sierpnia 1812 roku Burckhardt, przebywając na terenie dzisiejszej Jordanii, postanowił sprawdzić opowieści o istnieniu pradawnego miasta – rzekomo ukrytego w skalnej dolinie w pobliżu legendarnego grobu Aarona na górze Hor. Gdy pokonał kręty wąski wąwóz As-Sik, jego oczom rzeczywiście ukazało się miasto, całe wykute w czerwonawym piaskowcu. Jako pierwszy nowożytny Europejczyk zobaczył ruiny stolicy Nabatejczyków, którą Grecy nazywali Petra („skała”), a sami mieszkańcy Rakmu („wielobarwna”, gdyż kolor skał zmienia się w zależności od pory dnia od czerwonego przez pomarańczowy po żółty). Jej twórcy porzucili tradycyjne dla nich koczownicze życie i korzystając z załamania się dotychczasowych potęg politycznych, stworzyli w II w. p.n.e. własne królestwo kontrolujące karawanowy szlak handlowy łączący Palestynę i Syrię z południową Arabią. Budowa najważniejszego miasta Nabatejczyków Przez wieki Petra była najważniejszym miastem Nabatejczyków. Ludzie w jej okolicach osiedlali się co najmniej od neolitu. Przed Nabatejczykami żyli tam zapewne Edomici, zamieszkując skalne jaskinie (i nazywając to miejsce Sela, czyli „skała”). Kiedy zjawili się Nabatejczycy, pierwotnie zamieszkali w namiotach z koźlej skóry i w jaskiniach zaadaptowanych na mieszkania. Zapewne od III w. p.n.e. zaczęli wznosić pierwsze murowane budowle. W I w. p.n.e. przystąpili do budowy regularnego miasta. Petra budzi podziw mnóstwem świątyń i grobowców wykutych w skale. Miała też spory teatr, który mógł pomieścić nawet do 10 tys. osób. Świadczy to nie tyle o zamiłowaniu mieszkańców do kultury helleńskiej, ile o chęci dorównania pod względem luksusu znanym metropoliom świata grecko-rzymskiego. Po prostu – teatrem wypadało się pochwalić, pretendując do pewnego statusu. Kto zamieszkiwał miasto wykute w skale? Podziwiając imponujące budowle, rodzi się jednak pytanie: czy ktoś tu w ogóle mieszkał? Świątynie i mauzolea – a to takie budowle zostały głównie wykute – z definicji nie nadają się do zamieszkania. Zwykli ludzie pewnie żyli w małych domach, może także w namiotach, lub przybywali do Petry sporadycznie, z okazji świąt i w interesach. W większych murowanych budynkach na terenie Petry żyli zapewne rządzący krajem. Władzę sprawował król. Strabon (żyjący na przełomie er) podaje, że decyzje podejmował po konsultacji ze swoimi ludźmi podczas uczt. Archeolog Bliskiego Wschodu, Warwick Ball, wnioskuje z tego opisu, że struktura społeczeństwa nabatejskiego zachowała plemienny charakter: król rządził jak szejk ze swoją starszyzną i w razie wojny zwoływał poddanych pod broń. Poza tym w miastach musiały też stacjonować jakieś garnizony. Nie wiemy natomiast, czy w ogóle istniała zorganizowana warstwa urzędnicza. Za to w większych osiedlach powinny rozwinąć się jakieś formy samorządu. I na pewno w okresie największej ekspansji w zajętych przez Nabatejczyków miastach (np. w Damaszku) rezydował przedstawiciel króla. Petra: zdjęcia satelitarne wyjawiły sekret Jedna z najbardziej znanych budowli Petry – mauzoleum skalne zwane dziś Al-Chazna („skarbiec”) – zawdzięcza swoją sławę popkulturze. To w niej Harrison Ford jako Indiana Jones odnalazł Świętego Graala, co przyciąga obecnie w to miejsce tłumy turystów. Z kolei lokalna tradycja arabska mówi, że to tu Mojżesz wyprowadził wodę ze skały. Mimo intensywnego ruchu turystycznego i postępu badań archeologicznych, Petra nadal potrafi nas nieźle zaskoczyć. Kilka lat temu naukowcy poinformowali, że dzięki zdjęciom satelitarnym oraz fotografiom zrobionym za pomocą dronów ok. 800 m od centrum miasta wykryto zasypany w piasku wielki obiekt. Prostokątną platformę z monumentalnymi schodami ma długość basenu olimpijskiego i dwa razy większą szerokość. Jakim celom służyła? Tego jeszcze nie wiadomo. Zaskakujące jednak, że choć po tym miejscu chodziło i jeździło setki ludzi, tak potężna struktura do tej pory umknęła ich uwadze. Pustynia Namib: jak powstają tajemnicze puste kręgi między trawami? Naukowcy już wiedzą Pustynia Namib jest znana między innymi z tego, że wśród traw regularnie występują tam jałowe plamy. Dlaczego nic w nich nie rośnie? Badanie odrzuciło jedną ze znanych teorii. Dlaczego Petra upadła? Starożytna Petra – choć utraciła status lokalnej stolicy na rzecz Bosry – nadal przeżywała okres prosperity aż do początków III w. Rzeczywisty kryzys nadszedł wraz ze wzrastającą rolą syryjskiej Palmyry (niedawno mocno zrujnowanej przez Państwo Islamskie), która przejęła kontrolę nad szlakami handlowymi. Do tego trzęsienia ziemi zaczęły niszczyć system zaopatrzenia miasta w wodę, niezbędny w warunkach pustynnych, a niemożliwy do pełnej naprawy w sytuacji stałego zmniejszania się populacji. Do roku 700 w Petrze i okolicach zostało zaledwie kilku mieszkańców. Petra, Jordania: ciekawostki Miasto jest jednym z Nowych Siedmiu Cudów Świata. Najważniejsze zachowane budowle w Petrze to: skarbiec, monastyr, Górne Miejsce Ofiarne i kompleks Wielkiej Świątyni. Szacuje się, że Petra liczyła do 30 000 mieszkańców w okresie największego rozkwitu pod koniec pierwszego wieku naszej ery. Ruiny Petry pojawiły się w wielu filmach, między innymi w: „Mumia powraca” i „Transformers: Zemsta upadłych”. Petra jest otwarta dla turystów przez cały rok. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Morze Śródziemne - 19 pomysłów na wakacje
Na samą myśl o nim robi się wakacyjnie. Przygotowując to wydanie specjalne Travelera, nagle w redakcji zaczęliśmy się prześcigać w pomysłach, gdzie wyjechać w tym roku na urlop, dzieliliśmy się patentami i doświadczeniami. Przywoływaliśmy miłe wspomnienia, przygody, ulubione miejsca i potrawy. Oczywiście mowa o basenie Morza Śródziemnego, wspaniałym akwenie, który skupia wokół siebie najbardziej popularne i kojarzące się właśnie z wakacjami kraje. Są wśród nich m.in. Hiszpania, Grecja, Włochy, Turcja, Egipt, Tunezja i coraz bardziej popularne Maroko, Cypr czy Malta. Od lat te destynacje królują w rankingach popularności nie tylko wśród polskich, ale też zagranicznych turystów. I trudno się dziwić. Nigdy nie zapomnę mojej wyprawy do Egiptu, na Saharę, gdzie spędziłam ponad tydzień, celebrując prostotę życia, ciszę i mistyczną przestrzeń. Pustynia jest tak surowym, obcym i niewybaczającym błędów miejscem, jednocześnie tak nieziemsko pięknym i różnorodnym, wyciszającym. A całkowitego odcięcia od bodźców każdy z nas potrzebuje dziś coraz bardziej. Jednak nie tylko Egipt pozostawił we mnie tak intensywne wspomnienia. Z Grecją, kolebką naszej europejskiej cywilizacji wszyscy czujemy związek. Podobnie jak z tymi rozpieszczanymi przez słońce wspomnianymi wcześniej krajami z błękitną wodą i pysznym jedzeniem. Dlatego wracamy do nich ciągle, odkrywając je ponownie, głodni coraz to nowszych wrażeń. Kolejną zaletą tych miejsc jest ich bliskość, dzieli nas od nich zaledwie kilka godzin lotu, a fascynuje różnorodność i bogactwo doznań: od zapachów i kolorów, przez cuda architektury i natury, po sztukę. Nikt raczej nie wróci stamtąd rozczarowany AGNIESZKA FRANUS redaktor naczelna
5 rzeczy, które warto zrobić w Petrze i okolicach
Wybierasz się do Jordanii? Zatrzymaj się na kilka chwil w Petrze oraz pobliskim Wadi Musa. Pomysłów na spędzenie czasu w okolicy jest sporo. Oto 5 z nich!
Poznaj 5 rzeczy, które warto zrobić w Petrze i okolicach >>> Weronika Kopicka
Archeologiczna sensacja! W starożytnym mieście Petra odkryto ślady potężnej budowli
Satelity i drony pomogły odkryć olbrzymią platformę w pobliżu dawnego centrum antycznego miasta.
Zobacz nasz nowy cykl "Warto spróbować"! W pierwszym odcinku uczymy się LANDKITE, próbujemy, testujemy, sprawdzamy co to buggy oraz pokazujemy jakich błędów unikać i dlaczego WARTO SPRÓBOWAĆ właśnie tej dyscypliny sportu. View oEmbed on the source website
Jordania: 5 miejsc, które trzeba odwiedzić
Monochromatyczne pustynie, dużo historii przez wielkie "H" - tu spełnia się mit o bajkowej Arabii! Ranking miejsc, których nie można ominąć w Jordanii.
1. Petra Połączenie cudu natury z dziełem ludzkich rak. Architektoniczna wybujałość łączy się z zadziwiającymi formacjami skalnymi. Kilka lat temu Petrę zaliczono do 7 współczesnych cudów świata. 2. Wadi Rum Pustynna Dolina, w której działał legendarny Laurence z Arabii, awanturnik i brytyjski szpieg, a w Jordanii niemalże bohater narodowy. Teraz dżipem lub na wielbłądach można podążać jego śladami. Widoki warte każdych pieniędzy. 3. Akaba Najfajniejsza w Akabie jest plaża. Można godzinami popijać herbatę z szałwią, palić fajkę wodną i kontemplować przeciwległy brzeg, gdzie migają światełka izraelskiego kurortu Eljat. 4. Madaba Miasto słynące z bizantyjskich mozaik. Najsłynniejsza przedstawia mapę terenów dzisiejszego Izraela, Libanu, Jordanii i części Egiptu. Są na niej statki pływające po morzu Martwym, budowle Jerozolimy, palmy daktylowe i ryby z Jordanu. 5. Amman W kategorii brzydkie, ale fajne miasto Amman byłby bardzo wysoko. Są tu oczywiście zabytki, ale urok jordańskiej stolicy tkwi w jej malutkich knajpkach stoiskach z herbatą i kawą urządzonych w maleńkich wnękach czy podcieniach budynków. *** Bliski Wschód nie cieszy się teraz najlepszą opinią w świecie. Turyści boją się, a dzięki temu ceny spadają. Warto skorzystać!
4Deserts: polski team wczoraj wyruszył na podbój pustyni
4 pustynie, 4 Polaków i 1000 kilometrów w piekielni trudnych warunkach. Wczoraj rozpoczął się pierwszy etap biegu 4Deserts
4 pustynie, 4 Polaków i 1000 kilometrów w piekielni trudnych warunkach. Wczoraj rozpoczął się pierwszy etap biegu 4Deserts 4Deserts to cykl biegów ultramaratońskich na 4 pustyniach świata: Saharze, Gobi, Atacamie i Antarktydzie. Do tej pory nie ukończył go żaden Polak, ale kiedyś musi być ten pierwszy raz. - Startujemy we czterech: Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i ja, więc któremuś z nas na pewno uda się zakończyć cały cykl biegów - powiedział mi na początku lutego, podczas wspólnej przebieżki Marcin Żuk. Dowiedziałam się, że panowie trenują osobno, każdy według własnych możliwości i tak też będą biec. Wspólną grupę stworzyli po to, by pokazać, że Polak też potrafi. Na każdej z czterech pustyni zawodnicy muszą pokonać 250 kilometrów w ciągu kilku dni. - Przebiec maraton to nie jest wielki wyczyn, po odpowiednim przygotowaniu każdy może to zrobić. Wyczynem jest wstać następnego dnia i zrobić to raz jeszcze, a potem raz jeszcze i jeszcze - powiedział Marcin i właśnie to robi na pustyni w Jordanii. Jakie były wrażenia zawodników, gdy już dotarli na miejsce? 4Deserts to naprawdę bardzo złożone i światowe przedsięwzięcie. Znakomita organizacja i świetna koordynacja. Jako przykład można podać, że medical team to 8 osób z najlepszych amerykańskich i kanadyjskich uczelni medycznych na czele ze Stanford. Zresztą Stanford Medical School jest partnerem 4Deserts.com Szef powiedział tak: „Nasz priorytet to zadbać o to, by każdy uczestników przeżył tę przygodę”. Na spotkaniu podano wszystkie szczegóły najbliższego tygodnia, w tym nawet temperaturę, która według prognoz wyniesie w szczycie formy 25-28st w zależności od dnia. Dobra wiadomość jest taka, że 90km etap (najdłuższy etap biegu, pozostałe są o połowę krótsze) skrócono do 86 (kosztem wydłużenia tego 35 na 39). Zła wiadomość jest taka, że na tym etapie będzie 1100 m przewyższenia! Jeśli ktoś z Was myślał, że pustynia jest płaska to się mylił. Punkty kontrolne/medyczne/wodne będą co 10 km i na mecie każdego etapu. Trzymamy kciuki Panowie! Przygotowania można podglądać na bieżąco na profilu na facebooku: https://www.facebook.com/4desertspolska
Europejscy odkrywcy Petry nie potrafili znaleźć słów, żeby opisać to, co zobaczyli. „Na świecie nie ma niczego podobnego!” – donosili. 13. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć!
Gdybym zamiast beduińskiej czapeczki miał na głowie idiotyczny kapelusz z rondem, pewnie poczułbym się teraz jak Indiana Jones. Przeciskam się przez ciasną w tym miejscu szczelinę wąwozu Al-Siq, wchodzę do głębokiej na 100 m kotliny i staję przed czymś, co na pocztówkach wydaje się jakąś komputerową symulacją. Potężna 43-metrowa fasada przywodzi na myśl i Akropol, i budowle starożytnego Rzymu czy Egiptu równocześnie. Z tym że tu wszystko wykute jest w skale! Szykowne kolumny, bogato zdobione, oryginalne kapitele, wyrafinowane płaskorzeźby, finezyjne gzymsy. To, co przed sobą widzę, nazywa się Al-Chazna, czyli Skarbiec Faraona. To przed nim stają na dłuższą chwilę zadziwieni Harrison Ford i Sean Connery, poszukiwacze Świętego Graala w filmie Indiana Jones i ostania krucjata. Ja stoję pewnie dłużej od nich, tak samo rozdziawiony i niedowierzający. Z większości tzw. nowych cudów świata, które widziałem, Petra robi największe wrażenie. Arabska tajemnica Podobnie jak ja zareagowali swego czasu brytyjscy oficerowie: Charles Irby i James Mangles, gdy dotarli tu w 1818 r. Naprawdę nie wiemy, do czego to porównać. Prawdopodobnie nie ma na świecie niczego, co przypominałoby to dzieło – pisali. To oni już w XIX w. rozpropagowali wiedzę o starożytnym mieście i to dzięki nim dość regularnie zaczęli tu przyjeżdżać turyści. Dziś jednak to nie Brytyjczyków, a Szwajcara Johanna Ludwiga Burckhardta uważa się za nowożytnego odkrywcę Petry. Ten podróżnik i orientalista ujrzał ją bowiem sześć lat wcześniej, tyle że jego raport ukazał się dopiero 10 lat później. By lepiej poznać Bliski Wschód, Burckhardt nauczył się arabskiego, dokładnie przestudiował Koran, a nawet przeszedł na islam i zaczął się nosić po beduińsku. Docierając do zaginionego miasta, posłużył się podstępem: okolicznym przewodnikom przedstawił się jako arabski szejk Ibrahim ibn Abd Allah, który pielgrzymuje do położonego w okolicy grobu proroka Aarona. Dzięki temu poznał drogę skutecznie ukrywaną przez kilka wieków przed obcymi. Gdyby został zdemaskowany, najprawdopodobniej dołączyłby do panteonu tych, którzy w skalnym mieście zostali na zawsze. Słowo „odkrycie” jest być może nadużyciem, ale fakt faktem, że od czasów wypraw krzyżowych do wizyty Burckhardta żaden Europejczyk tego miejsca nie odwiedzał. A przynajmniej nikt się tym nigdy nie pochwalił. Także nazwa Al-Chazna (Skarbiec) jest nieco na wyrost, bo zdaniem archeologów nikt nie trzymał tu kosztowności. Nie wiedzieli tego lokalni złodzieje, gdy na początku XX w. ostrzelali z karabinów stanowiącą serce gmachu czterometrową urnę, licząc, że posypie się stamtąd faraońskie złoto. Inna sprawa, że nikt też nigdy – przynajmniej w czasach nowożytnych – autorytatywnie nie określił, czemu ta widowiskowa budowla służyła. Najpopularniejsza z teorii głosi, że był to grobowiec jednego z nabatejskich władców Aretasa IV i jego żony. Z pewnością nie był to pałac, co potwierdza wnętrze Skarbca – ledwie cztery ciasne, skromne groty. Nic więcej. Przez ucho igielne Żeby tu dotrzeć, wstaliśmy o piątej rano. Tak, by tuż przed szóstą, gdy otwierają kasy, zameldować się przy bramie. Będziemy pierwsi – przed niezliczonymi grupami zorganizowanych turystów, którzy potrafią obrzydzić najwspanialsze nawet miejsce. Ale jest dobrze: dziś przed nami dotarł tu jedynie Abd Allah II ibn Husajn, król Jordanii, a i to tylko na ogromnym plakacie. Sympatyczna twarz, choć żałować należy, że nie towarzyszy mu małżonka, królowa Rania, powszechnie uchodząca za skończoną arabską piękność. Za siedem jordańskich dinarów (ok. 30 zł) mam szansę wypożyczyć turystycznego wielbłąda, konia lub osła. Za 20 mogę nawet przejechać się bryczką. Jak przyjadę tu kiedyś jako emeryt, zapewne skorzystam. Tym razem jednak spacer wąwozem wydaje się dużo większą atrakcją. Spod bramy mam trzy kwadranse marszu do Skarbca. Najpierw idziemy wyschniętym korytem rzeki Wadi Musa. Po drodze mijamy ruiny dawnych budowli i wykonane w miękkim piaskowcu tzw. dżiny, czyli ogromne sześciany będące niegdyś ołtarzami poświęconymi Duszarze, najważniejszemu z nabatejskich bóstw. Gdzieś pojawia się dzikie drzewko figowe, gdzie indziej rachityczny krzew. Poza tym skały, skały, skały... Po dwudziestu minutach marszu wchodzimy do wąwozu. Czym dalej, tym bardziej wąsko. Według legendy właśnie te cieśniny wąwozu miał na myśl biblijny autor, mówiąc o bogaczu i uchu igielnym. Jest coś na rzeczy, bo w czasie, gdy Biblia powstawała, nabatejska metropolia była u szczytu potęgi, a jej sława sięgała dużo dalej niż sąsiedniego Izraela. Petra po łacinie oznacza skałę, tak też, tyle że po hebrajsku (Selach), nazywana jest w Biblii, jednak Nabatejczycy nie używali tej nazwy. Ich miasto nazywało się Rqm, co oznacza „wielobarwne” i niewątpliwie ma to również swoje głębokie uzasadnienie. Piaskowiec, z którego wykuto metropolię, pod wpływem działających na niego żywiołów nie tylko zmienia kształt, ale i kolor. I tak mamy tu skały czerwone, żółte, różowe, pomarańczowe, szare, beżowe i kto wie, jakie jeszcze. Osada korzeniami sięga czasów paleolitu, kiedy to pomieszkiwali w niej myśliwi i zbieracze. Ale dopiero w III w. p.n.e., kiedy okolice sezonowej rzeki Wadi Musa zasiedlili Nabatejczycy, semicki lud pochodzący z południa Półwyspu Arabskiego, powstało w tym miejscu potężne miasto. W czasach świetności, na przełomie tysiącleci, liczyło 20–40 tys. mieszkańców. Impulsem do jego rozwoju było strategiczne położenie na przecięciu kilku ważnych szlaków handlowych, m.in. z Egiptu do Indii oraz z Syrii do południowej Arabii. Podróżujący w karawanach kupcy mogli tu znaleźć komfortowe, jak na ówczesne standardy, warunki noclegowe, wygodne miejskie łaźnie, świeżą żywność dla siebie, paszę dla zwierząt, mogli uzupełnić zapasy wody, a także rozerwać się w teatrze. Dzięki kupieckim kontaktom Nabatejczycy stali się z czasem prawdziwymi specjalistami w pośrednictwie handlowym. Przez ich ręce przechodziły najbardziej luksusowe towary: złoto, jedwab, kość słoniowa, korzenie, kadzidła oraz pachnidła. A także np. bardzo pożądane w Egipcie masy asfaltowe używane do mumifikacji zwłok. W efekcie stosunkowo nieduże plemię przez długie lata było w stanie stawiać opór lokalnym potęgom: egipskim Ptolemeuszom i syryjskim Seleucydom, a także prowadzić podjazdowe wojenki z Żydami. Beduińska „kawiarnia”. Prawdopodobnie najlepsza kawa na świecie. (Fot. Blaine Harrington III/BEW) Apartament w jaskini Nie od razu jednak Petrę zbudowano. Początkowo Nabatejczycy, jak to nomadzi, spędzali noce w namiotach na skałach. Dopiero sukces handlowy w I w. p.n.e. zachęcił ich do inwestycji w nieruchomości. W mieście zaczęły powstawać kolejne nowoczesne budynki i infrastruktura. Poza złożonymi z jaskiń mieszkalnych apartamentowcami i pałacami możnych rosły świątynie, domy handlowe, monumentalne grobowce, bazary, teatry, drogi i akwedukty. Wszystko w stylu mocno eklektycznym, łączącym wpływy helleńskie, rzymskie, egipskie i syryjskie. Nabatejczycy jako wieczni tułacze wcześniej nie mieli pojęcia o architekturze, za to od czasu wzniesienia Petry mówi się już nawet o stylu nabatejskim. Jego przykładem jest amfiteatr, który w czasach świetności mieścił na trybunach aż 8 tys. widzów. Na arenie, podobnie jak w rzymskim Koloseum, oglądać można było walki gladiatorów i ujarzmianie dzikich zwierząt. Mocno już zniszczony obiekt wciąż imponuje świetnym wykorzystaniem warunków naturalnych i porządną akustyką. Trochę dalej dostrzegam zespół królewskich grobowców, w tym ten upamiętniający rzymskiego namiestnika Sextusa Florentinusa. To już znak całkiem innych czasów. Wraz z końcem I w. po Chrystusie przyszedł bowiem kres niezależnego państwa ze stolicą w Petrze. W ówczesnym świecie coraz mniej opłacalny okazywał się transport karawanowy, większość towarów na dłuższych trasach zaczęto przewozić drogą morską. By odwrócić trend, zirytowani Nabatejczycy próbowali nawet wspierać finansowo piractwo na Morzu Czerwonym, na niewiele się to jednak zdało. W 106 r. miasto zostało wchłonięte przez Imperium Rzymskie, stając się częścią nowej prowincji – Arabii. Pod nowym rządami przeszło kolejny etap w swoim rozwoju. Powstało mnóstwo nowych budowli – już dużo mniej eklektycznych. Z okazji wizyty cesarza Hadriana w 130 r. wybudowano okazały łuk triumfalny, a także szeroką ulicę z kolumnadami. Aby zobaczyć najpotężniejszą, a zdaniem niektórych także najpiękniejszą fasadę Petry, wspinam się 800 stromymi schodami na jedno ze wzgórz. Na górze czuję się tak, jakbym wszedł co najmniej na Mont Blanc. Nogi bolą, pot cieknie po plecach. Ad-Deir, czyli klasztor, stoi nieco na uboczu starożytnego miasta. Wędrówka, zwłaszcza w słońcu, nie jest dla każdego, ale naprawdę warto się pomęczyć, choćby dla panoramy, jaka roztacza się z góry. Sam klasztor, prawdopodobnie przez to, że jest sporo szerszy od Skarbca, w pierwszym kontakcie przytłacza. Brakuje mu lekkości formy. Mniej tu zdobień, intrygujących detali. Zdaniem wielu archeologów tej fasady po prostu nie zdążono ukończyć. Świetność Petry ostatecznie zakończyło trzęsienie ziemi z 363 r. Zniszczeniu uległa duża część skalnych budowli, wielu mieszkańców nie wróciło do dawnych domostw. W ciągu następnych kilku wieków miasto kompletnie się wyludniło. O Nabatejczykach zapomniano. Idąc tropem walecznego plemienia, jadę na niedaleką pustynię Wadi Ramm. Po drodze mam okazję przekonać się, że najlepszym środkiem transportu w Jordanii nadal jest wielbłąd lub osioł. Kiedy zjeżdżam w dół górską drogą, moje „prawie terenowe” audi wpada w poślizg na ostrym zakręcie. Jak się okazuje, prawa część drogi pełna jest piachu z pustyni, wskutek czego auto, po mojej interwencji, robi dwa piękne obroty: najpierw o 180 stopni w lewo, potem w prawo. Zatrzymuję się pół metra od przepaści. Mokry. Jeszcze chwila, a miałbym kwaterę w jednym z grobowców Petry! Marsowy krajobraz Na miejsce dojeżdżam późnym popołudniem. W świetle zachodzącego słońca obrazek jest kiczowaty niczym jeleń na rykowisku. Słabo brzmi wyeksploatowane do granic porównanie do „krajobrazu księżycowego”. Jeśli już szukać odniesień do kosmosu, to krwistoczerwone w tym świetle piachy i skały przywodzą na myśl krajobraz Marsa. Dwa tysiące lat temu wśród tutejszych skał stała nabatejska świątynia bogini Allat. Dziś w Wadi Ramm królują Beduini uważający się (zdaniem naukowców zresztą niesłusznie) za potomków Nabatejczyków. Na świetlanej przeszłości robią całkiem niezłe interesy! Tym bardziej że turystów jest tu wielu, coraz mniej dziwi więc, że romantyczni władcy pustyni na wielbłądy przesiadają się jedynie w godzinach pracy, później można ich spotkać raczej w dobrej klasy autach. Blisko sto lat temu miejsce to rozsławił Thomas Edward Lawrence, brytyjski oficer, archeolog i szpieg, który w latach 1917–1918 wziął udział w arabskim powstaniu przeciwko Turkom. Swe wspomnienia spisał w książce Siedem filarów mądrości. Na jej podstawie powstał potem głośny film Davida Leana Lawrence z Arabii, który w 1963 r. zdobył aż siedem Oscarów. Tytuł autobiograficznej powieści Lawrence’a pochodzi od nazwy góry wystającej dość nieoczekiwanie z piasków pustyni. Składa się na nią siedem monumentalnych skalnych ostańców z czerwonego piaskowca. To symbol i ikona Wadi Ramm, od nich wzięło się wspomniane siedem filarów mądrości. Warto jednak zobaczyć coś więcej. Choćby kanion Khazali, który wije się pomiędzy skałami nadzwyczaj wąsko. Niektóre przejścia to ledwie kilkudziesięciocentymetrowej szerokości kanały, a nad głową czasem podziwiać można nawet kilkaset metrów gołej skały. Do tego dziesiątki załomów oraz jaskiń. Poprawiam koszulę w kolorze „piasek pustyni”, na głowę zakładam zmiętoloną arafatkę. Tym razem nie czuję się już jak Indiana Jones, lecz pułkownik Lawrence chowający się tu przed Turkami. Petra Niepowtarzalną rozrywką jest kąpiel w Morzu Martwym. Mocno zasolony akwen gwarantuje możliwość unoszenia się na wodzie. (Fot. SHUTTERSTOCK) NO TO W DROGĘ: INFO ■ Powierzchnia: 89 tys. km². ■ Położenie: sąsiaduje z Syrią, Izraelem, Irakiem i Arabią Sau­dyjską. ■ Ludność: 5,3 mln. ■ Stolica: Amman. ■ Język: arabski. ■ Religie islam sunnicki 92 proc., chrześcijaństwo 6 proc., islam szyicki 2 proc. ■ Waluta: dinar jordański; 1 JOD = 4,3 zł. KIEDY ■ Najlepiej w marcu i kwietniu, kiedy kwitną kwiaty, a temperatury są bardzo przyjemne, ewentualnie we wrześniu i październiku. Latem temperatury są zabójcze. Zima to deszcze i chłodne noce. Petra - średnia temperatura. WIZA ■ Turystyczna wydawana jest przeważnie na cztery tygodnie, ale bez trudu można ją przedłużyć na kolejne trzy miesiące na każdym posterunku policji. Najbliższy konsulat Jordanii znajduje się w Berlinie. ■ Wiza kosztuje 10 dinarów. Można ją zdobyć także na przejściach granicznych. DOJAZD ■ Samolotem dolecimy do Ammanu za 1,6–1,8 tys. zł z przesiadką np. w Niemczech lub na Węgrzech. Inna opcja to lot z Warszawy do Tel Awiwu, a stamtąd do Jordanii drogą lądową. Powinno wyjść taniej ze względu na częste na tej trasie promocje. Niedogodność jest taka, że mając w paszporcie wizę izraelską, na pewno nie wjedzie się do pobliskiej Syrii. KOMUNIKACJA ■ Najpopularniejszym środkiem transportu w Jordanii są mikrobusy. Są łatwo dostępne i tanie (przejazd na trasie Amman–Petra to koszt 4,5 dinara). Kłopotliwe jest to, że odjeżdżają one zazwyczaj dopiero wtedy, gdy zbierze się komplet pasażerów. ■ Dobrym rozwiązaniem dla kilkuosobowych grup jest wynajęcie taksówki. W Jordanii są one stosunkowo niedrogie, a cenę zawsze jeszcze można zbić o 20–30 proc. Za wynajęcie taksówki na cały dzień trzeba zapłacić średnio 50 dinarów. BEZPIECZEŃSTWO ■ To jeden z najbezpieczniejszych i najbardziej przyjaznych Europejczykom kraj na Bliskim Wschodzie. Napady na turystów czy też kradzieże są tu rzadkością. W okolicach Petry należy jedynie uważać na naciągaczy mocno zawyżających ceny towarów i usług. ZDROWIE ■ Nie ma obowiązkowych szczepień, ale tak jak wszędzie w tej części świata na pewno warto zabezpieczyć się przed żółtaczką typu A i B, tężcem, durem brzusznym, polio, błonicą. ■ Trzeba też uważać na to, co się je, zwłaszcza unikać niemytych warzyw i owoców. Można narazić się na problemy żołądkowe i amebozę. NIEPEŁNOSPRAWNI ■ Do zwiedzania Petry niepełnosprawni mogą wynająć bryczkę z woźnicą. Gorzej jest w miastach i innych atrakcjach turystycznych. By dowiedzieć się czegoś więcej, na miejscu warto skontaktować się ze Stowarzyszeniem Rodzin i Przyjaciół Osób Niepełnosprawnych w Ammanie, tel. 0656 600 88. WARTO WIEDZIEĆ ■ Tak jak we wszystkich krajach arabskich, warto pamiętać o tym, że jeść i witać się należy jedynie prawą ręką. Lewa używana jest podczas ablucji w ubikacji, a więc jest w pewnym sensie „nieczysta”. POCZUJ KLIMAT ■ Film: Indiana Jones i ostatnia krucjata, reż. Steven Spielberg, prod. USA, (1989 r.); Lawrence z Arabii, reż. David Lean, prod. Wielka Bryt. (1962 r.). ■ Powieść: Agatha Christie, Rendez-vous ze śmiercią, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2012. WWW ■ www.visitjordan.com ■ www.lonelyplanet.com/jordan ■ www.rscn.org.jo
Jordania - garść informacji praktycznych
Oto kilka informacji niezbędnych przed wyjazdem do Jordanii.
■ Powierzchnia: 89 tys. km2. ■ Ludność: 5,3 mln mieszkańców, w tym 98 proc. stanowią Arabowie, pozostali to Czerkiesi, Kurdowie i Ormianie. ■ Religia: 92 proc. muzułmanie (sunnici), 6 proc. chrześcijanie (głównie prawosławni), 2 proc. druzowie. ■ Języki: arabski (urzędowy), angielski. ■ Waluta: jordański dinar (JD), zwany w skrócie „dżidi”, dzieli się na 100 piastrów i 1000 filsów; 1 JD = ok. 3,50 zł, 1 USD = ok. 0,85 JD. Uwaga! W cennikach niekiedy brakuje informacji, czy chodzi o dinary, piastry czy filsy. Cena 6,850 oznacza 6 JD i 850 filsów. Rozeznanie dodatkowo utrudniają określenia monet half dinar (pół dinara, tj. 500 filsów) i quarter dinar (ćwierć dinara, czyli 250 filsów). ■ Na zwiedzanie najlepiej się wybrać wiosną (w marcu i kwietniu zieleń jest najbardziej soczysta, kwitną też drzewa owocowe) lub jesienią (we wrześniu i październiku średnia temperatura wynosi 27°C). Od czerwca do sierpnia jest zbyt gorąco (powyżej 40°C) i sucho. Natomiast zimowy wypoczynek warto zaplanować w Akabie i Dolinie Jordanu – temperatura 22°C wystarczy, by korzystać z kąpieli wodnych i słonecznych. W Polsce nie ma placówki dyplomatycznej Jordanii. Wizę (koszt 10 JD, czyli ok. 14 USD) można uzyskać w Ambasadzie Jordanii w Berlinie przy Heerstrasse 201 (www.jordanembassy.de) lub na przejściach granicznych (z wyjątkiem Mostu Allenby’ego i promu z Nuwajbi). Wiza jest ważna dwa tygodnie, można ją przedłużyć na każdym komisariacie policji. Przy wyjeździe z Jordanii trzeba uiścić podatek wyjazdowy: 4 JD za przekroczenie granicy lądem, 6 JD za wypłynięcie promem z Akaby lub 10 JD za podróż. Jeżeli w ciągu 48 godz. zameldujemy się w biurze wizowym Zarządu Specjalnej Strefy Ekonomicznej w Akabie i nie opuścimy miasta, nie płacimy za wizę, zostaniemy też zwolnieni z opłaty wyjazdowej. ■ Samolotem – korzystając z usług biura Selecturs (www.selectours.com.pl ), można polecieć czarterem z Warszawy do Ammanu i z powrotem za 1 550 zł (przeloty co 7 lub 14 dni). Loty rejsowe są droższe i wiążą się z przesiadką, np. Turkish Airlines – 2 149 zł (przesiadka w Stambule), Malev Hungarian Airlines – 1 860 zł (przesiadka w Budapeszcie), Air France – 2 669 zł (przesiadka w Paryżu). ■ Wypoczynek w Akabie: 7- lub 14-dniowy pobyt nad M. Czerwonym. Atrakcje: surfing, nurkowanie, park morski. Cena: 2 279 zł/ 2 949 zł. www.fostertravel.pl ■ Zwiedzanie i wypoczynek – wycieczka 13-dniowa, zaczyna się w Damaszku. W programie m.in. Amman, zamek Aldżun, plaże Akaby, Wadi Ramm, zamki krzyżowców, Madaba i Góra Ne-bo. Cena: 2 950 zł + 450 USD. www.rainbowtours.pl ■ Międzynarodowe lotnisko leży 32 km od Ammanu. Autobusy Airport Express dowożą turystów do stacji Abdali w centrum miasta. Najbardziej jednak opłaca się wynająć taksówkę (ok. 20 JD, ale można wytargować do 15 JD). ■ Taksówki to niedrogi i często najdogodniejszy środek transportu, szczególnie gdy podróżuje się w grupie. Cenę najlepiej ustalić przed wejściem do auta, bo po skończonym kursie taksówkarze nie znają litości (krótkie dystanse ok. 1 JD, dłuższe 5 JD.) W najtańszych hotelach łóżko kosztuje 3–5 JD. Latem można przenocować na dachu hotelu (od 1,5 JD). W Ammanie, Akabie i Petrze znajdziemy wiele hoteli średniej klasy, w których za pokój jednoosobowy zapłacimy 10–25 JD. Nocleg w pokoju dwuosobowym oznacza wydatek 8 JD (bez śniadania) i 14 JD (ze śniadaniem). www.bookinhotels.com Narodową potrawą Jordanii jest mansaf – jagnię pieczone z aromatycznymi ziołami. Na ulicy można kupić falafel (kulki z ciecierzycy w chlebie pita) lub szawarmę (plasterki wołowiny lub baraniny w chlebie pita). Picie kawy i herbaty jest symbolem gościnności i poważania. Jeśli wolimy herbatę półsłodką zamiast bardzo słodkiej, prośmy o wassat sukar, jeśli bez cukru – o bidoon sukar. ■ Do Dżarasz i Umm Kajs, gdzie znajdują się ruiny grecko-rzymskich miast, najlepiej dojechać taksówką: ok. 50 JD za cały dzień, autobus jest dużo tańszy (bilet ok. 1 JD), ale podróż zajmuje więcej czasu. Wstęp do ruin Dżarasz –2,5 JD, do Umm Kajs – 1 JD. ■ Do Madaby najlepiej pojechać taksówką (ok. 15 JD) lub autobusem (220 filis) z dworca przy teatrze rzymskim w Ammanie. Wstęp do cerkwi św. Jerzego, w której znajduje się mozaika bizantyjska z VI w., kosztuje 1 JD. ■ Morze Martwe – dojazd taksówką wyniesie ok. 20 JD, po drodze można podziwiać zieloną dolinę Jordanu. Bilet na publiczną plażę kosztuje ok. 7 JD (w cenie przebieralnie i prysznic). Okłady z błota o właściwościach leczniczych i pielęgnacyjnych (2–3 JD) są niezapomnianym przeżyciem. ■ Do wioski Ramm, turystycznego centrum pustyni, codziennie kursuje kilka minibusów z Akaby (25 JD) i z Wadi Musa u wrót Petry (4 JD). W wiosce położonej u wejścia do doliny zaczyna się przygoda z czerwoną pustynią (opłata turystyczna 2 JD). Bedouin Camp Accommodation oferuje noclegi na pustyni: w klimatyzowanym namiocie na łóżkach 75 JD/os. (w tym obiadokolacja i śniadanie); w namiocie z materacami i kocami w skromnych warunkach za 2 JD/os. Bait Ali (ośrodek z restauracją i barem, pokoje z łóżkami) oferuje: pokój z łóżkiem i śniadaniem – 16 JD/os.; namiot z łóżkiem i śniadaniem – 13 JD/os. ■ Dojazd do Petry z Ammanu autobusem Rum Turist Transport: 20 JD dorośli, 15 JD dzieci. www.rumtt.com/dailytours/index.html Bilety wstępu do Petry kosztują: 21 JD na 1 dzień, 26 JD na 2 dni, 31 JD na 3 dni; muszą być wykorzystane w ciągu kolejnych dni przez właściciela – bileterzy porównują nazwisko z paszportem. Bilety do kupienia w centrum turystycznym. W Jeff’s Bookshop można nabyć znakomitą mapę Petry (5 JD) z dokładnie pokazaną rzeźbą terenu. ■ Do Akaby z Ammanu najszybciej dostaniemy się samolotem Royal Wings. Lot trwa 45 min, koszt od 35 JD. Co dwie godziny do Akaby kursują autobusy firmy JETT lub Trust International (7 JD). Taksówka (ok. 70 JD) może jechać drogą wzdłuż Morza Martwego (3 godz.) lub Autostradą Pustyni (4 godz.). Na sukach w Akabie i Ammanie warto kupić rękodzieło (gobeliny i kilimy beduińskie), miedziane lub mosiężne naczynia do parzenia kawy, fajki wodne. Większe zakupy lepiej robić w Akabie w specjalnej strefie bezcłowej. ■ Ambasada RP w Ammanie No 3, Mahmoud Seif Al-Din Al-Irani Str., P.O. Box 942050, Amman 11194, tel. (+9626) 551 25 93, 551 25 94, 551 25 96. www.amman.polemb.net ; www.king-hussein.gov.jo/tourism1.htmll
Petra, wykuta w różowych skałach nieziemska stolica królestwa Nabatejczyków, to magnes, który działa na wyobraźnię milionów ludzi. mnie przyciągnęła w sierpniu, najgorętszym miesiącu w roku, i stała się pretekstem do poznania innych, niezwykłych atrakcji tego kraju.
Trzeba być odrobinę szalonym, by w środku lata wybrać się do Jordanii. Mam tylko nadzieję, że 7-dniowy pobyt w tym kraju dostarczy mi tylu wrażeń, iż zapomnę o temperaturach rodem z piekła Dantego. Jak dotąd, doświadczam ich każdym centymetrem odsłoniętej skóry, stojąc w 40-stopniowym upale na wzgórzu cytadeli w centrum dwumilionowego Ammanu. Wśród ruin dawnej twierdzy, kikutów kolumn świątyni Herkulesa i szczątków pałacu Umajjadów różowiących się w popołudniowym słońcu przyglądam się panoramie stolicy Jordanii. Fale niewysokich, kremowych domów wznoszą się i opadają, odwzorowując kształty wzgórz, na których je wzniesiono. W architekturze Ammanu brakuje charakterystycznego dla orientu bogactwa form i kolorów, zamiast tego widzę wielkoformatową układankę z klocków domina, której harmonię zakłócają jedynie szpikulce meczetów wbijające się płytko w niebo. Wydaje się, że jedyną zaletą tych domów są płaskie dachy idealne na długie wieczorne biesiady i nocne oglądanie gwiazd. Nasyciwszy się tym widokiem, kieruję się do położonego tuż obok Muzeum Archeologicznego, gdzie zgromadzono materialną historię Ammanu sięgającą ponad 6 tys. lat wstecz. Wśród zbiorów z neolitu, czasów greckich, rzymskich i późniejszych wyróżnia się jeden eksponat – miedziany zwój z Kumran, na którym wyryto wskazówki dotyczące miejsc ukrycia skarbów ze Świątyni Jerozolimskiej. Niestety, wskazówki okazały się zbyt ogólne, więc nikt jeszcze skarbu nie odnalazł. Ze wzgórza ruszam odkrywać pozostałe atrakcje Ammanu. Łapię taksówkę i starym zwyczajem siadam obok kierowcy, który wyjątkowo jak na tutejsze standardy nie zna angielskiego. Na szczęście mam mapę i na niej pokazuję kolejne cele – rzymski amfiteatr i suk. Z gęstniejącej atmosfery wewnątrz samochodu wnioskuję, że coś jest nie tak. Kierowca wygląda na zdenerwowanego, ciągle coś do mnie mówi, pewnie myśli, że jak będzie mówił dużo, to go jakimś cudem zrozumiem – i rzeczywiście, w końcu prawda do mnie dociera. Miejsce kobiety w tym kraju nie znajduje się obok kierowcy, ale z tyłu. Obiecując, że następnym razem nie popełnię takiej gafy, opuszczam taksówkę i udaję się na zwiedzanie teatru. Przypomina wydrążoną w skale gigantyczną muszlę. Rzymianie wybudowali go w II w. n.e. dla 6 tys. widzów – dziś martwy, pozbawiony scenografii i aktorów obiekt ogląda kilka osób. Na niebie nie ma żadnej chmurki, słońce wysysa ze mnie całą wodę. Aby nie wyparować, uciekam w chłód dwóch przylegających do amfiteatru muzeów: kostiumów i biżuterii oraz folkloru. Bogato zdobione tradycyjne stroje, biżuteria kapiąca od złota, srebra i kamieni szlachetnych są esencją Bliskiego Wschodu. Z myślą, by kontynuować podziwianie tutejszego rękodzieła, udaję się na suk. Po drodze z witryn sklepowych uśmiecha się do mnie król Abdullah II. Jego podobizny w równym stopniu co całe miasto pokrywa warstwa pyłu, od którego powietrze przypomina mleczną zawiesinę, a ściany i szyby sprawiają wrażenie brudnych. Walka z kurzem skazana jest jednak na porażkę, bo Jordania to w 80 proc. pustynia. Nawet Amman wygląda jak wzniesiony na glinianym klepisku z rzadka porośniętym krzewami. Miasto zaczęło się rozwijać zaledwie 80 lat temu, a nabrało tempa około roku 1948 (po powstaniu państwa Izrael; notabene na wielu jordańskich mapach takowe nie istnieje), gdy zaczęli tu przybywać palestyńscy uchodźcy. Dziś stanowią oni prawie połowę mieszkańców miasta i kraju. Ammański suk nie jest zadaszony, ciągnie się w plątaninie ulic i uliczek. Przedzieram się przez barwny, rozkrzyczany, gęstniejący tłum. Mam nieodparte wrażenie, że większość zgromadzonych tu dóbr pochodzi z Chin. Także tradycyjne kobiece stroje abaja precyzją wykonania sugerują chiński rodowód. Gdzie się podziały bajecznie kolorowe orientalne tkaniny, wyszywane pasy, muślinowe halki, szarawary, przetykane złotem suknie. Szukam ich w malutkich, dusznych sklepikach wielkości składzików na narzędzia – bezskutecznie. Jedyny towar, który mogę tu kupić, to skromne haftowane abaje. Jednak nawet najmniejsze sukienki są na mnie o kilka rozmiarów za duże. Sprzedawcy, wyłącznie mężczyźni, twierdzą, że w każdej wyglądam świetnie. Ja postrzegam siebie jako bezkształtną pastelową masę. Coś jest nie tak z tutejszymi kanonami atrakcyjnego wyglądu. Czyżby o urodzie kobiety nie świadczyło jej podkreślające kształty ubranie? Amman jest doskonałą bazą wypadową na północ Jordanii, więc wczesnym rankiem wynajętym samochodem wyruszam do Umm Kajs – ruin antycznego miasta położonego przy granicy jordańsko-izraelsko-syryjskiej. Po dwóch godzinach jestem na miejscu. Przybycie nowych osób wzburza senną atmosferę bazaru. Jak spod ziemi wyrastają przebrani w dziwaczne kostiumy sprzedawcy wody, owoców, pamiątek, książek oraz wszelkiej maści przewodnicy – przyjaciele żądający zapłaty za każde zrobione z nimi zdjęcie czy wyświadczoną przysługę. Ze świeżo nabytym papierowym przewodnikiem w jednej ręce i kubkiem mocnej kawy z kardamonem w drugiej ruszam na podbój Umm Kajs. Miasto wzniesiono na pradawnym szlaku handlowym łączącym Azję z Afryką. W czasach największej prosperity mogło tu żyć nawet 30 tys. osób. Blask Umm Kajs zgasiło trzęsienie ziemi, a potem zastępy ludzi traktujących je jak kamieniołom. Po blisko trzykilometrowym murze opasującym miasto pozostały fragmenty, po ogrodach, dla których urody przybywali tu zamożni Rzymianie z całego imperium, nie ma nawet śladu. Na zwiedzenie całych ruin rozciągniętych na wielu hektarach potrzeba kilku godzin, ja nie mam tyle czasu. Szybko przemierzam wybrukowane alejki, mijając arabskie rodziny. Kobiety, których czarne suknie łopoczą na wietrze, hipnotyzują mnie obwiedzionymi kohlem oczyma. Często są to jedyne odsłonięte fragmenty ich ciał. Zastanawiam się, jak ktokolwiek jest w stanie wytrzymać w wielowarstwowych nieprzewiewnych ubraniach takie upały. W Umm Kajs warto zobaczyć teatr, świątynię i pałac oraz dotrzeć na punkt widokowy. Roztacza się z niego widok na Wzgórza Golan, Dolinę Jordanu i znane z Biblii Jezioro Galilejskie (Genezaret) parujące w ostrym słońcu. Stoję przez chwilę świadoma historycznego bogactwa tego miejsca. A więc o te łyse, suche wzgórza toczą się spory między Izraelem a państwami arabskimi. A więc to gdzieś w tej okolicy Jezus uczynił cud znany mi z lekcji religii i wypędził szatana z opętanego mężczyzny. Potem złe moce wstąpiły w stado świń, które z kolei wbiegły do jeziora Genezaret i utonęły. Następną godzinę tracimy na dotarcie do Dżarasz – antycznego miasta zwanego Pompejami Wschodu. Starożytne ruiny leżą w środku współczesnej, niezbyt urodziwej zabudowy. Jest już tak gorąco, że nawet owady pochowały się w cieniu. Skrywam się pod wysokim na 11 metrów łukiem cesarza Hadriana, wybudowanym dla upamiętnienia jego wizyty, ale wcale nie jest mi chłodniej. Po chwili decyduję się na dalsze zwiedzanie. Wybrukowana aleja doprowadza mnie do hipodromu. Okazuje się, że za 15 minut rozegrają się na nim antyczne zawody. Szybka decyzja, portfel uboższy o 12 JD i już siedzę wygodnie pod baldachimem niczym spragniona wrażeń, znudzona Rzymianka. W oczekiwaniu na widowisko przyglądam się hipodromowi – robi wrażenie swoimi 260 metrami długości i 80 szerokości otoczonymi kamiennymi ławami zdolnymi pomieścić 15 tys. widzów. Tymczasem rzymskie flagi łopoczą na wietrze, piach wzbija się w górę, muzyka z Gladiatora się zapętla. Wojownicy idący na śmierć długo każą na siebie czekać. I nagle akcja! – W 129 r. n.e. Dżarasz odwiedził cesarz Hadrian i z tej okazji stacjonujący tu VI legion (kilkunastu wojowników wkracza w tym momencie na arenę) przygotował na jego powitanie specjalne pokazy – przemówił głębokim głosem przystojny młody człowiek w stroju legata. Arabki na jego widok skromnie zasłoniły twarze, ja wprost przeciwnie. Na wydawane w łacinie komendy legioniści wykonują różne układy musztry, markują ataki itd. Doskonale zrekonstruowane stroje i uzbrojenie psuje tylko jeden element. Prawdziwi legioniści raczej nie nosili wąsów. Z kolei występujący po nich gladiatorzy pomysł na charakteryzację zaczerpnęli prawdopodobnie z hollywoodzkich filmów o piratach. Większość ma regulaminową nadwagę (najnowsze badania wykazały, że gladiatorzy szczupli nie byli), a wszyscy walczą niemrawo, toteż zgodnie z wolą ludu giną jeden po drugim. Show kończą wyścigi rydwanów, które wygrywa zawodnik w żółtej tunice. Tłum bije brawo i pędzi robić zdjęcia z aktorami. Uwaga! Nie należy zbliżać się do gladiatorów, lepkie dłonie tych panów przyklejają się do wszystkich damskich wypukłości. Uwolniona z objęć buchających testosteronem mężczyzn wracam na szlak. Dżarasz to jedno z najlepiej zachowanych antycznych miast. Z olbrzymiego owalnego forum otoczonego kolumnami wiedzie główna arteria miasta, 800-metrowa aleja. Po obu jej stronach znajdują się pozostałości po sklepach i domach, stąd łatwo dotrzeć do rozrzuconych na wielohektarowym terenie typowych starożytnych obiektów. Szczególnie godne odwiedzenia są świątynie Zeusa i Artemidy oraz świetnie zachowany teatr południowy. Po godzinie eksplorowania zakamarków Dżarasz docieram do muzeum i dopiero 10-minutowy seans pod wentylatorem zachęca mnie do obejrzenia tutejszych zbiorów, głównie ceramiki i biżuterii znalezionych przez archeologów na terenie miasta. Jeszcze 30 lat temu ponad 25 proc. mieszkańców Jordanii stanowili Beduini wędrujący ze swoimi stadami po całym Bliskim Wschodzie. Dziś ich liczba zmniejszyła się do ok. 80 tys., bo wielu z nich wybrało życie osiadłe. Beduińskie namioty spotykam po drodze do Petry, którą od Ammanu dzieli 300 km. Nomadzi nie zmienili swoich zwyczajów od setek lat. Obowiązuje tu tradycyjny podział ról. Mężczyźni opiekują się stadami i zajmują handlem, kobiety doglądają dzieci, tkają dywany, barwią wełnę, szyją i od rana do wieczora gotują. W dorosłe życie młodzież wkracza bardzo wcześnie. Aranżowane małżeństwa zawierane są już między 17-letnimi chłopcami i 15-letnimi dziewczynkami, które szybko stają się matkami. Surowe życie jest wymuszone przez surowy krajobraz, który osobom z zewnątrz wydaje się bardzo atrakcyjny. Przez okno klimatyzowanego samochodu podziwiam piramidy gór pocięte wyschniętymi korytami rzek, w których zamiast wody płyną kamienie. Łyse wzgórza są szarożółte, gdzieniegdzie rosną karłowate sosny i eukaliptusy. Po kilku godzinach jestem w Wadi Musa, co oznacza, że prawie dotarłam do celu. Petrę, wielobarwną stolicę królestwa Nabatejczyków, szczelnie otacza łańcuch górski, czyniąc ją niewidzialną z zewnątrz. Za 2 JD kilometrowy odcinek drogi pokonuję na końskim grzbiecie. Gdybym miała więcej czasu, wybrałabym spacer, a tak kłusem mijam pierwsze wykute w piaskowcowych zboczach budowle. Ich nazwy odzwierciedlają wrażenia, jakie robiły na przybywających tu ludziach. Bloki Dżinów przypominają skrzynie przytrzaśnięte ciężkimi wiekami, Grobowiec Obelisków – fasadę tajemniczego mauzoleum. Gdy docieram do luki w skalnym murze obronnym, drogę zastępują mi groźni nabatejscy strażnicy. Czarne płaszcze i skarpety, granatowe portki, skórzane sandały, dzidy w dłoniach i łuszczące się kaski motocyklowe na głowach – kiedyś musieli budzić respekt, teraz są niczym białe misie na Gubałówce. Wchodzę w wąski wąwóz, którego ściany dochodzą do 100 m wysokości, a szerokość ciągle się zmienia – momentami staje się tunelem, do którego ledwo dociera światło. Kiedyś była to jedyna droga do miasta, którą szły obładowane towarami karawany wielbłądów podążające z Mezopotamii do Egiptu. Po dwóch kilometrach w szczelinie pojawia się Al-Khaznah (Skarbiec), budowla będąca symbolem Petry, powielana w tysiącach publikacji. Skarbiec przetrwał nie tylko trzęsienie ziemi, ale też strzały z armat i kilofy poszukiwaczy skarbów, którzy uważali, w co nietrudno mi uwierzyć, że taki obiekt musi skrywać bogactwa godne grobowców faraonów. Gigantyczną, 40-metrową wykutą w różowej skale fasadę budowli, która prawdopodobnie pełniła funkcję grobowca jednego z nabatejskich władców, tworzą kolumny zwieńczone korynckopodobnymi głowicami. Podtrzymują one drugie piętro Skarbca. Al-Khaznah wznosi się przy dużym owalnym placu, jakby wyciętym w otaczającej skale. Pełno na nim sprzedawców pamiątek i Beduinów z osiołkami, wielbłądami, końmi przystrojonymi wstążkami, pomponami, sztucznymi kwiatami. Wszyscy zachęcają do wydawania pieniędzy. Dawna Petra żyła z karawan, dzisiejszą utrzymują turyści. W zbiorowej świadomości funkcjonuje mit, że Petra to Skarbiec – nic bardziej mylnego, to zaledwie początek olbrzymiego skalnego miasta zamieszkiwanego nawet przez 30 tys. osób. Za jego budowniczych uznano przybyłe z Półwyspu Arabskiego plemię Nabatejczyków, które osiedliło się tu w VI w. p.n.e. Jego protoplastą był prawdopodobnie syn Abrahama, Izmael. Jednak Nabatejczycy nie byli ani pierwszymi, ani ostatnimi władcami tej dwukilometrowej doliny o niezwykłych walorach obronnych. Po nich piętno w tutejszej architekturze odcisnęli Rzymianie i Bizantyjczycy. Podziwiam ich dzieła wykute w zboczach: setki, jeżeli nie tysiące domów, świątyń, grobowców ozdobionych kolumnami, fryzami, płaskorzeźbami. Jest też amfiteatr, obsadzona kolumnami aleja, ruiny wczesnochrześcijańskich kościołów i restauracja, w której można zjeść smaczny obiad. Do zachodu słońca brakuje jeszcze godziny, postanawiam więc wybrać się do położonego wysoko w górach klasztoru Ad-Deir. Aby tam dotrzeć, trzeba podobno pokonać ponad 800 skalnych stopni. Za przykładem innych turystów zamierzam wynająć osiołka. Gdy podchodzę do zwierzaków, w oczy rzuca mi się ich nędzny wygląd. Jednak właściciel zapewnia, że osły są w doskonałej formie. Początkowo mój wierzchowiec dzielnie pokonuje strome podejścia i wąskie szczeliny, ale gdy szlak zwęża się do kilku metrów i kończy przepaściami, jego energia gaśnie. Zwierzę zaczyna się potykać, zatrzymywać na coraz dłuższe postoje i niebezpiecznie zbliżać do urwiska, jakby chciało popełnić samobójstwo. Głucha na argumenty poganiacza, że osiołki to najbezpieczniejszy środek transportu w górach, schodzę na ziemię. Co za ulga, nareszcie mogę spokojnie podziwiać widoki. Uroda skalnych krajobrazów jest porażająca. Wzgórza mienią się odcieniami czerwieni, różu, oranżu, żółci. Przypominają zaklęte w kamieniu baśniowe stwory. Z kolejnych punktów widokowych oglądam łańcuchy wzgórz i ciągnące się między nimi doliny. Do celu docieram w momencie, kiedy czerwień zachodzącego słońca zalewa taras, przy którym wyrasta klasztor Deir. Wygląda jak większa siostra Skarbca. Po drugiej stronie tarasu stoi beduiński namiot zamieniony na restaurację. Kładę się na wełnianych dywanach i zamawiam słodką miętową herbatę. Odpoczywam ze wzrokiem utkwionym w fasadę kolejnego cudu nabatejskiej architektury. Niewielu ludzi podejmuje wysiłek, by dotrzeć tak wysoko, wokół panuje więc niemal perfekcyjna cisza. Doświadczając jej, uświadamiam sobie, że czasami ludzkie dzieła dorównują urodą naturze. Na pewno tak jest w przypadku Petry. Kolejny dzień spędzam w AKabie – kurorcie położonym nad zatoką Morza Czerwonego. Niewątpliwym atutem tego miasta jest sąsiedztwo trzech krajów: Egiptu, Izraela i Arabii Saudyjskiej. Jeśli ktoś ceni luksusowe życie, zapewne nie będzie rozczarowany – hotele gwarantują pięciogwiazdkowy standard. Rafa koralowa może nie powali stałych bywalców Hurghady, ale początkujących nurków z pewnością zadowoli. Póki co, wielu turystów traktuje Akabę jako bramę do kolejnej wielkiej atrakcji Jordanii – oddalonej o 70 km pustyni Wadi Ramm. Dotarcie do siedziby parku narodowego zarządzającego Wadi Ramm pochłania godzinę i kosztuje 30 JD. Na miejscu witają mnie restauracje, sklepy, muzeum i land cruisery. Podobno to właśnie te auta swoją niezawodnością w ekstremalnych warunkach podbiły Afrykę. Jeden z nich wynajmuję na 5-godzinną wyprawę w głąb pustyni. Każdy element wehikułu przeżarła rdza, którą maskują dekoracje: maskotki na sznurkach, kierownica obszyta czerwonym misiem, sztuczne frezje na desce rozdzielczej. Na siedzeniu obok najwyżej 15-letniego kierowcy bulgoce w kanistrze benzyna, jakby zapowiadając, że na pustyni wszystko może się zdarzyć. Dziesięć minut później wkraczam w świat przypominający obcą planetę – tutejsze krajobrazy udawały marsjańskie w kilku hollywoodzkich produkcjach. Z morza czerwonego piasku wyrastają na horyzoncie gigantyczne góry ukształtowane przez czas i wiatr. Pierwszy postój robimy przed grupą turni nazwanych Siedmioma Filarami Mądrości – na cześć książki T.E. Lawrence’a o tym właśnie tytule. Brytyjski szpieg, a jednocześnie przyjaciel Arabów, opisał w niej swoje wspomnienia z walk o niepodległość tych terenów (1917––1918). Lawrence ukrywał się w Wadi Ramm z wojskami wspierającymi emira Fajsala, przywódcę arabskiego powstania przeciwko tureckiej okupacji. Łatwo tu zniknąć, brak wody ogranicza ludzką aktywność do kilku enklaw. Właśnie dojeżdżamy do jednej z beduińskich wiosek, w której lepianki wyparły tradycyjne namioty. Tu wpadamy w szpony burzy piaskowej. Tumany kurzu unoszą się w powietrzu, zmniejszając widoczność i utrudniając oddychanie. Po kilku minutach zamieniam się w piaskowego bałwana. Na szczęście burza mija równie szybko jak się pojawiła, zostawiając bezchmurne niebo. Naszymi drogowskazami są teraz kolejne wyrastające na horyzoncie potężne ostańce. Przy jednym z nich usypała się wysoka na kilkadziesiąt metrów wydma. Postanawiam ją zdobyć, ale z każdym metrem coraz głębiej zapadam się w drobny piasek. Nie poddaję się i po kilkunastu minutach stoję na szczycie. Widok nagradza wszelki trud. Przez kolejne dwie godziny spaceruję po okolicy, odnajduję kanion Khazali, na którego ścianach dawni mieszkańcy tych terenów pozostawili ryty. Docieram też do beduińskiego obozowiska. Jego gospodarz zgodnie z zasadami gościnności częstuje mnie gorącą i bardzo słodką herbatą z dodatkiem ziół. Jest pyszna i doskonale gasi pragnienie. W takich okolicznościach zastaje mnie spektakularny zachód słońca. Świadoma faktu, że noc na tej szerokości geograficznej zapada gwałtownie, jakby nagle ktoś wyłączył słońce, wracam do samochodu. Z żalem opuszczam krainę czerwieni, ale to nie koniec atrakcji na dziś. Noc spędzę w beduińskim obozie na obrzeżach pustyni. Docieram tam po zmroku. Świeczki oświetlają drogę do ustawionych w rzędach namiotów. Ich ściany i sufit stanowią grube derki chroniące przed wiatrem, deszczem i chłodem. Niestety, również przed świeżym powietrzem. Wewnątrz każdego apartamentu znajduje się łoże przykryte skórami i wełnianymi kocami. Za oświetlenie służą świeczki, jednak nie zapalam ich w obawie przed pożarem. Po ciemku zostawiam plecak, a przy wejściu wiążę chustę, by po kolacji trafić do właściwego namiotu. Siadam na ławce przy ognisku, wokół którego krząta się kilku ubranych w białe suknie mężczyzn. Pijąc gorącą powitalną herbatę, słucham dźwięków lokalnego instrumentu przypominającego mandolinę. Tymczasem pojawia się kolacja: ryż z warzywami, sałatki, mięsiwo, a na deser arbuzy, melony i kawa. Zapewne beduiński posiłek nie jest aż tak urozmaicony. Żałuję, że nie dane mi jest zaznać prawdziwego obozowego życia, z jego wadami i zaletami. Ale może wówczas nie byłoby aż tak romantycznie. Noc zgęstniała, na niebie pojawiły się miliony gwiazd. Zamawiam sziszę i w oparach jabłczanego dymu próbuję rozwiązać dylemat: spać pod rozgwieżdżonym niebem, słuchając pomrukiwania wielbłądów, czy spędzić noc w namiocie. Wybieram namiot i po godzinie czuję, że popełniłam błąd. Budzę się w środku nocy oblana potem i raczej zmęczona niż wypoczęta. Cały namiot pachnie jak spocone zwierzę, z sąsiednich sypialni dochodzą sapania. Wychodzę na zewnątrz, by poczekać na wschód słońca, wkrótce dołączają do mnie inni goście. Po śniadaniu wracam do Ammanu. Czas, który mi pozostał do odlotu, postanawiam spędzić nad Morzem Martwym. Znów siedzę w taksówce i znów Jordania mnie zaskakuje. Jak to możliwe, że tak mały kraj ma tak wiele do zaoferowania. Przemierzam biblijną dolinę Jordanu utworzoną w rowie tektonicznym ciągnącym się między Izraelem do Jordanią. Samej rzeki, która ma zaledwie 35 m szerokości i 3 m głębokości, nie widać, za to widoczny jest jej olbrzymi wpływ na wegetację. Po raz pierwszy od początku mojej wycieczki widzę zieleniące się pola, sady i gaje oliwne, a pod folią dojrzewające pomidory i inne warzywa. Krajobraz wokół mnie jest typowo górski, a przecież wiem, że znajdujemy się kilkaset metrów poniżej poziomu morza. Mam uczucie, jakby całe gorąco spłynęło do tej 400-metrowej, ciągle pogłębiającej się depresji i zgęstniało. Morze Martwe okazuje się dużym szarym jeziorem. Wysmarowana błotem o nieskończonych właściwościach kosmetycznych przyłączam się do dziesiątek osób dryfujących na wodzie, której zasolenie sześciokrotnie przekracza zasolenie oceanu. Z plaży, na której spędzam resztę czasu (w wodzie da się wytrzymać zaledwie kilkanaście minut), Morze Martwe przypomina kocioł zupy, w której pływają przeróżne składniki. Jakkolwiek komiczny wydaje mi się ten obrazek, nie jest on esencją Jordanii. Morze Martwe to wisienka na torcie moich wakacji, których głównymi składnikami są Petra i Wadi Ramm. NO TO W DROGĘ ■ Powierzchnia: 89 tys. km2. ■ Ludność: 5,3 mln mieszkańców, w tym 98 proc. stanowią Arabowie, pozostali to Czerkiesi, Kurdowie i Ormianie. ■ Religia: 92 proc. muzułmanie (sunnici), 6 proc. chrześcijanie (głównie prawosławni), 2 proc. druzowie. ■ Języki: arabski (urzędowy), angielski. ■ Waluta: jordański dinar (JD), zwany w skrócie „dżidi”, dzieli się na 100 piastrów i 1000 filsów; 1 JD = ok. 3,50 zł, 1 USD = ok. 0,85 JD. Uwaga! W cennikach niekiedy brakuje informacji, czy chodzi o dinary, piastry czy filsy. Cena 6,850 oznacza 6 JD i 850 filsów. Rozeznanie dodatkowo utrudniają określenia monet half dinar (pół dinara, tj. 500 filsów) i quarter dinar (ćwierć dinara, czyli 250 filsów). ■ Na zwiedzanie najlepiej się wybrać wiosną (w marcu i kwietniu zieleń jest najbardziej soczysta, kwitną też drzewa owocowe) lub jesienią (we wrześniu i październiku średnia temperatura wynosi 27°C). Od czerwca do sierpnia jest zbyt gorąco (powyżej 40°C) i sucho. Natomiast zimowy wypoczynek warto zaplanować w Akabie i Dolinie Jordanu – temperatura 22°C wystarczy, by korzystać z kąpieli wodnych i słonecznych. W Polsce nie ma placówki dyplomatycznej Jordanii. Wizę (koszt 10 JD, czyli ok. 14 USD) można uzyskać w Ambasadzie Jordanii w Berlinie przy Heerstrasse 201 (www.jordanembassy.de) lub na przejściach granicznych (z wyjątkiem Mostu Allenby’ego i promu z Nuwajbi). Wiza jest ważna dwa tygodnie, można ją przedłużyć na każdym komisariacie policji. Przy wyjeździe z Jordanii trzeba uiścić podatek wyjazdowy: 4 JD za przekroczenie granicy lądem, 6 JD za wypłynięcie promem z Akaby lub 10 JD za podróż. Jeżeli w ciągu 48 godz. zameldujemy się w biurze wizowym Zarządu Specjalnej Strefy Ekonomicznej w Akabie i nie opuścimy miasta, nie płacimy za wizę, zostaniemy też zwolnieni z opłaty wyjazdowej. ■ Samolotem – korzystając z usług biura Selecturs (www.selectours.com.pl), można polecieć czarterem z Warszawy do Ammanu i z powrotem za 1 550 zł (przeloty co 7 lub 14 dni). Loty rejsowe są droższe i wiążą się z przesiadką, np. Turkish Airlines – 2 149 zł (przesiadka w Stambule), Malev Hungarian Airlines – 1 860 zł (przesiadka w Budapeszcie), Air France – 2 669 zł (przesiadka w Paryżu). ■ Wypoczynek w Akabie: 7- lub 14-dniowy pobyt nad M. Czerwonym. Atrakcje: surfing, nurkowanie, park morski. Cena: 2 279 zł/ 2 949 zł. www.travelplanet.pl<br" title="Bliski Wschód – wycieczka objazdowa, czyli turystyczne hity Jordanii w 7 dni: Petra, Al-Karak, Góra Nebo, Madaba, Amman, Dżarasz, Aldżun, Morze Martwe, Wadi Ramm, Akaba. Ce-na: 2 724 zł. www.fostertravel.pl ■ Zwiedzanie i wypoczynek – wycieczka 13-dniowa, zaczyna się w Damaszku. W programie m.in. Amman, zamek Aldżun, plaże Akaby, Wadi Ramm, zamki krzyżowców, Madaba i Góra Ne-bo. Cena: 2 950 zł + 450 USD. www.horyzonty.pl" title="Dwa w jednym, czyli Izrael i Jordania: 7-dniowe zwiedzanie Jerozolimy, Nazaretu oraz Kafarnaum, okolic Morza Martwego i Massady, Dżarasz i Ammanu, Petry. Cena: 3 072 zł. Za dodatkową opłatą można wykupić tygodniowy wypoczynek w Elacie. www.rainbowtours.pl ■ Międzynarodowe lotnisko leży 32 km od Ammanu. Autobusy Airport Express dowożą turystów do stacji Abdali w centrum miasta. Najbardziej jednak opłaca się wynająć taksówkę (ok. 20 JD, ale można wytargować do 15 JD). ■ Taksówki to niedrogi i często najdogodniejszy środek transportu, szczególnie gdy podróżuje się w grupie. Cenę najlepiej ustalić przed wejściem do auta, bo po skończonym kursie taksówkarze nie znają litości (krótkie dystanse ok. 1 JD, dłuższe 5 JD.) W najtańszych hotelach łóżko kosztuje 3–5 JD. Latem można przenocować na dachu hotelu (od 1,5 JD). W Ammanie, Akabie i Petrze znajdziemy wiele hoteli średniej klasy, w których za pokój jednoosobowy zapłacimy 10–25 JD. Nocleg w pokoju dwuosobowym oznacza wydatek 8 JD (bez śniadania) i 14 JD (ze śniadaniem). www.travonline.com" title="http://www.bookinhotels.com" target="_blank">www.bookinhotels.com Narodową potrawą Jordanii jest mansaf – jagnię pieczone z aromatycznymi ziołami. Na ulicy można kupić falafel (kulki z ciecierzycy w chlebie pita) lub szawarmę (plasterki wołowiny lub baraniny w chlebie pita). Picie kawy i herbaty jest symbolem gościnności i poważania. Jeśli wolimy herbatę półsłodką zamiast bardzo słodkiej, prośmy o wassat sukar, jeśli bez cukru – o bidoon sukar. ■ Do Dżarasz i Umm Kajs, gdzie znajdują się ruiny grecko-rzymskich miast, najlepiej dojechać taksówką: ok. 50 JD za cały dzień, autobus jest dużo tańszy (bilet ok. 1 JD), ale podróż zajmuje więcej czasu. Wstęp do ruin Dżarasz –2,5 JD, do Umm Kajs – 1 JD. ■ Do Madaby najlepiej pojechać taksówką (ok. 15 JD) lub autobusem (220 filis) z dworca przy teatrze rzymskim w Ammanie. Wstęp do cerkwi św. Jerzego, w której znajduje się mozaika bizantyjska z VI w., kosztuje 1 JD. ■ Morze Martwe – dojazd taksówką wyniesie ok. 20 JD, po drodze można podziwiać zieloną dolinę Jordanu. Bilet na publiczną plażę kosztuje ok. 7 JD (w cenie przebieralnie i prysznic). Okłady z błota o właściwościach leczniczych i pielęgnacyjnych (2–3 JD) są niezapomnianym przeżyciem. ■ Do wioski Ramm, turystycznego centrum pustyni, codziennie kursuje kilka minibusów z Akaby (25 JD) i z Wadi Musa u wrót Petry (4 JD). W wiosce położonej u wejścia do doliny zaczyna się przygoda z czerwoną pustynią (opłata turystyczna 2 JD). Bedouin Camp Accommodation oferuje noclegi na pustyni: w klimatyzowanym namiocie na łóżkach 75 JD/os. (w tym obiadokolacja i śniadanie); w namiocie z materacami i kocami w skromnych warunkach za 2 JD/os. Bait Ali (ośrodek z restauracją i barem, pokoje z łóżkami) oferuje: pokój z łóżkiem i śniadaniem – 16 JD/os.; namiot z łóżkiem i śniadaniem – 13 JD/os. ■ Dojazd do Petry z Ammanu autobusem Rum Turist Transport: 20 JD dorośli, 15 JD dzieci. www.rumtt.com/dailytours/index.html Bilety wstępu do Petry kosztują: 21 JD na 1 dzień, 26 JD na 2 dni, 31 JD na 3 dni; muszą być wykorzystane w ciągu kolejnych dni przez właściciela – bileterzy porównują nazwisko z paszportem. Bilety do kupienia w centrum turystycznym. W Jeff’s Bookshop można nabyć znakomitą mapę Petry (5 JD) z dokładnie pokazaną rzeźbą terenu. ■ Do Akaby z Ammanu najszybciej dostaniemy się samolotem Royal Wings. Lot trwa 45 min, koszt od 35 JD. Co dwie godziny do Akaby kursują autobusy firmy JETT lub Trust International (7 JD). Taksówka (ok. 70 JD) może jechać drogą wzdłuż Morza Martwego (3 godz.) lub Autostradą Pustyni (4 godz.). Na sukach w Akabie i Ammanie warto kupić rękodzieło (gobeliny i kilimy beduińskie), miedziane lub mosiężne naczynia do parzenia kawy, fajki wodne. Większe zakupy lepiej robić w Akabie w specjalnej strefie bezcłowej. ■ Ambasada RP w Ammanie No 3, Mahmoud Seif Al-Din Al-Irani Str., P.O. Box 942050, Amman 11194, tel. (+9626) 551 25 93, 551 25 94, 551 25 96. www.amman.polemb.net www.visitjordan.com; www.king-hussein.gov.jo/tourism1.html
Biblia dolinę Jordanu nazywa ogrodem Boga, badacze Koranu zaś twierdzą, że tu właśnie – pomiędzy szmerem beżowych wód rzeki, ciszą pustyni i pełnym zgiełku morskim portem – leży opisany w świętej księdze islamu „początek wszystkiego”.
Karawana idzie dalej Ludzie, którzy docierali nad Jordan 10 tysięcy lat temu, zrywali z nomadycznym trybem życia. Ciepły klimat, rwąca woda, ryby i ptactwo kryjące się w cieniu drzew gwarantowały spokój i bezpieczeństwo. Żyzne, wilgotne ziemie przynosiły bardzo obfite plony. Pierwsze, gliniane domy wkrótce stały już w środku osady, potem w centrum miasta, a dziś tętni w tym miejscu niespokojne, bliskowschodnie życie. Kupcy – być może byli to pierwsi kupcy na świecie – zajęli się eksportem. Również dziś młode bakłażany nadziewane orzechami albo grillowane pomidory i cukinie, które kobiety w Jordanii, Kuwejciei Arabii Saudyjskiej posypują pachnącą kolendrą, pochodzą z upraw w dolinie Jordanu. Dziś rzece grozi wyschnięcie. Poziom Morza Martwego, do którego wpadają coraz mniej obfite wody Jordanu, obniża się o kilka metrów rocznie. Morze pustynnieje, odkrywa swoje słone, kamieniste i błotniste dno. Za 50 lat zostaną po nim tylko stare mapy, biblijne zapisy o Słonym Morzu i Morzu Araba. Poziom Morza Martwego jest o 405 metrów niższy od poziomu oceanu, co jego okolice czyni najniższym miejscem naszej planety. Ogromne parowanie sprawia, że woda jest tu siedem razy bardziej słona niż w oceanach. W takim miejscu przetrwać może jedynie 11 gatunków bakterii. Ale wody Morza Martwego mają też właściwości lecznicze. Po kilkudniowej kuracji w 30-procentowym roztworze rozmaitych soli i nadbrzeżnych, bogatych w minerały błotach ciało naprawdę powraca do zadowalającego stanu. I to bez wysiłku – bo zamiast sportów wodnych poleca się tu raczej spokojne dryfowanie z ulubioną lekturą w rękach. Gęste od soli odmęty skrywają w sobie wielką tajemnicę – zagadkę zagłady i wiecznego potępienia dwóch rozpustnych miast: Sodomy i Gomory. Na południowym krańcu Morza Lota (tak również nazywa się czasem Morze Martwe) występuje bowiem rzadki bitumin, czyli smoła, na której fortuny zbijać mieli mieszkańcy obydwu siedlisk grzechu. Bogate miasta pławiły się w rozpuście, za nic miały prawa ludzkie i boskie i bez lęku „oddały się przeciwnemu naturze pożądaniu cudzego ciała”. W średniowieczu, kiedy święte lęki kazały ludziom za wszelką cenę ujarzmić swoją grzeszną cielesność, sodomią nazywano stosunki homoseksualne, ale co tak naprawdę skłoniło Boga do spuszczenia deszczu siarki i ognia z nieba – pozostało nieodkryte. Sodoma i Gomora płonęły i tak zostać miało na wieki. Być może paliły się tak spektakularnie właśnie przez smołę niefortunnie używaną wówczas w budownictwie. Gniew Boski, który strawił Sodomę i Gomorę, mógł być również katastrofą naturalną – trzęsieniem ziemi wywołanym podziemną kolizją. Tutaj przecież zaczyna się system Wielkich Rowów Afrykańskich przeszywający Afrykę, tutaj spotykają się dwie ogromne płyty tektoniczne. Być może świadkowie ich aktywności – tacy jak Lot ze swoimi córkami – którzy przeżyli katastrofę i widzieli, jak ziemia pożera całe miasta osnute czarnymi obłokami dymu, uznali, iż jest to gniew Boga. Gościnny dom Lota spłonął razem z innymi, a on sam ze swoimi córkami schronił się w jaskini, w której ich kazirodcze stosunki miały dać początek zamieszkującym te tereny Moabitom i Ammonitom. Jaskinia znajduje się na tyłach ruin bizantyjskiej bazyliki. Wycieczki pielgrzymów prowadzone przez księży w piaskowych kapeluszach spotykają tu muzułmanów, dla których Lot – podobnie jak Mojżesz, Abraham, Aron i Jezus – jest jednym z proroków. Wśród kamiennych, ciągnących się po horyzont gór spotyka się jeszcze inne ślady po biblijnych wydarzeniach. Są ęródła Mojżesza i jego dolina. Jest góra Nebo, gdzie dokonać miał żywota, i góra Aarona, gdzie miały spocząć prochy brata Mojżesza. Są ruiny zamku, w którym Jan Chrzciciel miał stracić głowę na życzenie pięknej tancerki – Salome. Rozstąpionymi przed Mojżeszem skałami albo też biblijnym uchem igielnym jest być może dolina prowadząca do słynnej, a wciąż skrywającej wiele zagadek Petry, stolicy Nabatei. Miasto, zwane przez Rzymian metropolią, u szczy-tu potęgi liczyło 30 tysięcy mieszkańców. Skąd jednak u tych pustynnych, nomadycznych rzezimieszków, którzy z powodzeniem przez wieki łupili karawany, chęć prowadzenia osiadłego, pogardzanego przez Beduinów życia? Być może spowodowała to wymiana kultur, spotkanie Innego. Innym, który pchnął bieg ich historii, okazali się Edomici – najprawdopodobniej wcześniejsi mieszkańcy Petry. Beduiński zmysł kupiecki, bystrość, znajomość pustyni i innych kultur oraz edomicka osiadła pracowitość i wynalazczość utworzyły razem nową jakość. Petra stała się tętniącym życiem i wieloma językami skrzyżowaniem dróg handlowych, które dalekie Chiny i Indie łączyły z Egiptem, Syrią, Grecją i Rzymem. Dalekowschodnie przyprawy wymieniano tu na złoto, perfumy sprzedawano za kość słoniową, pióra kolorowych ptaków i jedwab – za produkowane przez Nabatejczyków balsamy i szlifowane drogie kamienie. Chińskie leki kupowano za cukier, a miedzią i żelazem płacono za niezbędne do dalszej drogi zwierzęta. Woda spływała do Petry skomplikowanym, wydrążonym w skałach systemem kanalizacji i gromadzona była w podziemnych cysternach. Najważniejsze boginie, Duszara i Allat, sprzyjały Nabatejczykom, a wdzięczni wierni wznosili wspaniałe świątynie. Dlaczego stąd odeszli? Dokąd poszli? Tego nie wiemy. Jedno jest pewne – nie uciekali stąd w popłochu. Spakowali swój dobytek, zwinęli namioty, objuczyli ryczące wielbłądy, osły i wyszli tak, jak przyszli – przez ucho igielne. Zostawili po sobie wykute w kolorowych skałach, zadziwiające miasto. W opustoszałych świątyniach zagnieędziły się skorpiony. Gnany wiatrem pustynny piasek szlifował przez wieki fryzy kolumn, błotniste strugi deszczu zacierały kontury płaskorzeęb. Po karawanie, która przed wiekami zdobiła ścianę wąwozu, niosąc do Petry bogactwa Wschodu, zostały już tylko po mistrzowsku wyrzeębione kopyta wielbłądów. Przyjemnie jest patrzeć, jak słońce ślizga się po purpurowych, to znów żółtych, czasem brązowych lub czerwonych skałach. Petra wie, że kolor jest tylko wrażeniem zależnym od światła, zwyczajnym złudzeniem, fatamorganą, igraszką. Tutaj rzeczywistość zdaje się bajeczna, nieprawdziwa, na wpół legendarna. Najsłynniejsza budowla Petry – Skarbiec, nigdy skarbcem nie był. A jednak mieszkający tu Beduini celując kamieniami na wysokość ósmego piętra, przez lata próbowali rozbić rzeębioną w piaskowcu urnę, w której znajdują się ponoć złote monety. Miał je tu zostawić bliżej nieznany faraon podczas swojej domniemanej, ale fikcyjnej wizyty. Także córka faraona nigdy nie mieszkała w swoim pałacu, który w rzeczywistości był świątynią bogini Allat. Wiele z tych przedziwnych legend stworzyli mnisi i rycerze Aarona, wznosząc u wejścia do Petry ponure zamczysko. Krzyżowcy, których słynna Droga Jerozolimska spłynęła krwią, rzeziami, rabunkiem i gwałtem, zostawili na jordańskich wzgórzach kilka otoczonych warownymi murami twierdz. Jedna z nich należała do niejakiego Renaulda de Chatillon, sławnego przede wszystkim z powodu wymyślnych tortur, jakie zadawał wrogom. Patriarchę Antiochii wysmarował miodem i wystawił na pożarcie słońcu i owadom, a z murów zamku w Al-Karak zrzucał w dół, do doliny głębokiej na 450 metrów, ludzi z głowami okutymi drewnianą skrzynią. Skrzynie te miały chronić ich przed utratą przytomności, aby świadomi byli swego lotu i czuli uderzenie o ziemię. Inne zamki zostawili po sobie w Jordanii Omajjadzi, pierwsza dynastia kalifów muzułmańskich panująca z Damaszku. W sercu pustyni powstały niewielkie, przypominające raczej wille, letnie rezydencje. Omajjadzi, którym bliżej było do przywódców beduińskich plemion niż uczonych w słowach Księgi imamów, opuszczali swój Damaszek, by tu, na surowej, kamienistej pustyni oddawać się uciechom życia. Na freskach, którymi ozdobione są ściany jednego z pustynnych zameczków, tańczą nagie kobiety, saqi – arabski podczaszy – dolewa wina, muzykanci grają na lutniach, osiodłane konie czekają na galop po pustyni. Po kąpieli w łaęni parowej, przy szmerze fontanny, nieco odurzeni winem potężni władcy przeżywali tu zapewne również i podniosłe chwile prawdziwego wzruszenia. Poezja zawsze była dla Arabów najbardziej szanowaną ze sztuk, bliską ich sercom. Dziś Jordania jest monarchią konstytucyjną, a panujący ród Haszymitów wywodzi się w prostej linii od Mahometa. Ich władza, boska i świecka zarazem, jest niekwestionowalna. Nawet chory psychicznie król Talal rządził w latach 50. przez rok, zanim został odsunięty od tronu. Ojciec dzisiejszego króla, Hussein, panował prawie pół wieku. Nad jego trumną pochyliło się czterech prezydentów Stanów Zjednoczonych: Ford, Carter, Bush i Clinton. Aby pożegnać króla Husseina, syryjski przywódca Assad po raz pierwszy w życiu zdecydował się uczestniczyć w tej samej ceremonii, co premier Izraela. Ulice Ammanu pogrążyły się w zbiorowej histerii, na domach zawisły czarne flagi, a jordańscy chrześcijanie opłakiwali króla na mszach żałobnych. Po pogrzebie nowy władca ogłosił, że będzie kontynuował politykę ojca, dzięki której Jordania zawsze pełniła rolę mostu pomiędzy państwami arabskimi a Stanami Zjednoczonymi i do dziś jest najspokojniejszym krajem na całym Bliskim Wschodzie, mimo swego położenia pomiędzy Izraelem a Irakiem. No to w drogę - Jordania W pustynnym królestwie - Samolotem – do Jordanii można dolecieć z niemal wszystkich większych miast Europy. Z Polski z przesiadką. Lecąc przez Wiedeń Austrian Lines zapłacimy ok. 2 tys. zł (w obie strony). Obowiązkowe na przejazd i pobyt. - W Polsce nie działa żadne przedstawicielstwo dyplomatyczno-konsularne Jordanii. Najbliższa ambasada – w Berlinie. Wizy (na miesiąc, z możliwością przedłużenia do 3) można otrzymać na przejściach granicznych, z wyjątkiem tego na moście Króla Husseina (Allenby Bridge). - Opłata za wizę – 10 JOD (1 JOD = 1,4 USD = 4,6 zł). Opłata wyjazdowa – 5 JOD. Turyści przyjeżdżający do Jordanii przez Syrię i powracający przez ten kraj powinni wcześniej uzyskać co najmniej dwukrotną wizę syryjską – Ambasada Syrii w Ammanie wydaje wizy tylko tym obcokra-jowcom, którzy mają jordańskie roczne wizy pobytowe. Posiadanie w paszporcie pieczątek lub wiz izraelskich, jordańskich lub egipskich stempli kontroli z przejść granicznych z Izraelem, a także przedmiotów pochodzenia izraelskiego, np. biletów autobusowych, może uniemożliwić wjazd do Syrii. - Autobus to najwygodniejszy środek transportu do podróżowania po Jordanii. Jest kilka państwowych przewoęników, największy z nich to JETT (Jordan Express Travel&Tourism). Można się z nimi dostać z Akaby do najważniejszych miast. Oprócz tego kursują prywatne linie autobusowe. Bilety najlepiej rezerwować z wyprzedzeniem. - Taksówki wieloosobowe, po arabsku servees, są najpopularniejszym środkiem transportu. Kursują po ustalonej trasie, zabierając i wysadzając pasażerów w dowolnym miejscu. Są tańsze od zwykłych taksówek, ale droż-sze od autobusów. Należy jednak unikać przemieszczania się w strefach przygranicznych, zwłaszcza z Irakiem i Izraelem. W Jordanii nie istnieją schroniska młodzieżowe. - Tani hotel – łóżko we wspólnym pokoju bez prysznica – kosztuje ok. 3–5 JOD. W Ammanie, Akabie i Petrze nie brakuje hoteli średniej klasy, w których za pokój jedno-osobowy płaci się 15–30 JOD. Należy sprawdzić, czy żądana cena nie różni się od oficjalnie wywieszonej, gdyż zdarzają się próby naciągania obcokrajowców. Przydatne informacje - Dniem wolnym od pracy jest piątek, w instytucjach państwowych także sobota. - Sklepy czynne najczęściej w godz. 09.30-13.30 oraz 15.30-18.00. - Ambasada RP: No 3, Mahmoud Seif Al-Din Al-Irani Str. P.O. Box 942050, Amman 11194 tel. (009626) 551 25 93, 551 25 94, 551 25 96 fax: (009626) 551 25 95 e-mail: polemb@nol.com.jo www.jordania.net www.visitjordan.com www.tourism.jo