Lato w Hiszpanii Zaczęło się od churros na placu Bib-Rambla, w samym sercu Granady. Namówiła mnie na nie Dorota, koleżanka, z którą umówiłam się na zwiedzanie tego miasta, a która mieszka tu od 18 lat. Cafetería Alhambra działająca od 1933 r. serwuje najlepsze churros, zapewniała. I pyszną mocną kawę. Dorota przyjechała do Hiszpanii na Erasmusa i już została. Dla tego miejsca, krajobrazów, pysznej kuchni, miłości do Hiszpana i ludzi, którzy lubią się uśmiechać, są otwarci, towarzyscy i jak rzadko która nacja potrafią się bawić. Granada faktycznie jest niezwykle malowniczo położona. Blisko stąd zarówno w góry, jak i nad morze, a przy tym samo miasto oczarowuje wakacyjną atmosferą. Ale wracając do churros, nie chcąc sprawić Dorocie przykrości, bo nie przepadam za smażonym ciastem, ugryzłam kawałek palucha. Serwuje się je w wersji wytrawnej lub na słodko, z cynamonem i czekoladą. A potem następny i kolejny. Nie mogłam się powstrzymać i wkrótce na talerzu nie było już ani grama tego smakołyku. Wówczas pomyślałam sobie, że z churros jest jak z całą Andaluzją. Im więcej miejsc odwiedzam, tym bardziej rośnie mój apetyt na kolejne. Sewilla, Malaga, Zahara de la Sierra, Ronda, Granada, Marbella, Sitio de Calahonda. Tydzień spędzony w Andaluzji okazał się początkiem mojej fascynacji tym regionem, a przecież to zaledwie skrawek Hiszpanii. O tym, jakie skarby czekają na nas jeszcze w tym kraju, jest właśnie to wydanie Travelera. Czyli o wszystkim, co gwarantuje, że nasze wakacje będą niezapomniane. Agnieszka Franus zastępca redaktora naczelnego Spis treści PODRÓŻ ŻYCIA 8 | UGANDA Spacer z szympansami PLANETA TRAVELERA 18 | Wieści ze świata 22 | Kierunek kultura 24 | Miejsce miesiąca Cypr. Wyspa słońca, dzikiej natury i pysznego jedzenia TEMAT NUMERU: HISZPANIA 32 | ANDALUZJA Miasto Picassa, niebiański ogród, białe miasteczka i słońce jak z obrazu 40 | CAMINITO DEL REY Droga Króla – im wyżej, tym piękniej 46 | MADRYT Stolica dobrego smaku 52 | ASTURIA Wszystkie odcienie zieleni 60 | BARCELONA Elegancka, szarmancka i obfita jak tapas 66 | KRAJ BASKÓW Pintxos, efekt Bilbao i Kaprys Gaudíego 72 | WYSPY KANARYJSKIE Teneryfa i Lanzarote. Gwiazdy oceanu 78 | Top 10 najpiękniejszych szlaków trekkingowych POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 86 | BESKID ŻYWIECKI W drodze na Babią Górę 92 | MAZOWSZE Śladami dawnych fabryk i fabrykantów 96 | ŻUŁAWY Tropiąc menonitów ADVENTURE 100 | Test Travelera Komfort na szlaku. Czyli jak się ubrać i co zabrać na letnie wędrówki
6 rzeczy, które trzeba zrobić w Petersburgu
Kto by się spodziewał, że taki 300-letni młodziak, który w dodatku wyrósł z bagien, może zapewnić tyle atrakcji.
Oto 6 rzeczy, które trzeba zrobić w Petersburgu >>> Tekst: Marzena Filipczak
25 najlepszych miast na weekend! Poznaj nasze ulubione kierunki
Muzea, zabytki, klimatyczne knajpki, nocne życie - tego oczekujemy od miast! I mamy szczęście, ponieważ Europa oferuje nam spory wybór w tym zakresie.
Z myślą o miłośnikach krótkich weekendowych wypadów, tzw. city-breaków, przygotowaliśmy cały numer specjalny Travelera poświęcony miastom 25 MIAST NA WEEKEND. Tutaj przedstawiamy Wam 6 z nich: WIEDEŃ, Austria Po tym, jak już sprawdzimy najważniejsze turystyczne punkty na mapie Wiednia (o ile jest to możliwe w trakcie jednej wizyty!) warto rozważyć oddalenie się od centrum. Można wybrać się np. do dzielnicy Grinzig, która kiedyś była oddzielnym miastem, i skosztować wiedeńskiego specjału – białego wina Wiener Gemischer Satz. NEAPOL, Włochy Mafia, której nie trzeba się obawiać, wino które trzeba pić i pizza, której trzeba spróbować - taki jest Neapol! Wieczorami portowe zakątki zamieniają się w deptaki pełne elegancko ubranych ludzi dyskutujących o bieżących sprawach. Marynarkę warto zawsze mieć pod ręką. PRAGA, Czechy Miasto, które zachwyca, ale może także przestraszyć. Oczywiście na wesoło. W jednej z tutejszych piwnic mieści się Muzeum Straszydeł, a w nim lokalne potwory i upiory, z których każdy ma swoją legendę. BUKARESZT, Rumunia Dom Ludu, który góruje nad Bukaresztem, jest większy niż amerykański Pentagon. Budowę potężnego budynku rozpoczęto w 1983 roku na rozkaz Nicolae Ceaușescu. Tyran miał stąd wygłaszać przemówienia. Jednak zanim dokończono budowę komunizm upadł, prezydent zginął, a jedyną osobą, która miała okazję powiedzieć coś z balkonu tego budynku był Michael Jackson w 1992 roku. MALAGA, Hiszpania Odwiedzając Malagę w Wielkim Tygodniu można być świadkiem niezwykłych procesji organizowanych przez tamtejsze bractwa i parafie. Mężczyźni w strojach i kapturach z czasów Świętej Inkwizycji niosą na swoich barkach ogromne platformy z figurami przedstawiającymi sceny z męki Chrystusa. Podobno jednym z zakapturzonych braci jest urodzony w Maladze aktor, Antonio Banderas. PETERSBURG, Rosja Pitier, jak pieszczotliwie nazywają swoje ulubione miasto Rosjanie, jest pełen przepychu, zróżnicowanej architektury i wspaniałych kafejek. Odwiedzający powinni jednak dokładnie zaplanować nocne szaleństwa. Bowiem właśnie nocą zostają podniesione zwodzone mosty na Newie, aby przepuścić statki. Ten, kto znajdzie się po niewłaściwej stronie będzie musiał poczekać z powrotem do hotelu aż do rana.
Miejsce startu: Warszawa. Kierunek: Murmańsk przez Tallinn i Petersburg. Cel: upolowanie zorzy polarnej. Przeznaczyliśmy na to dwa tygodnie, ale znając kaprysy tego kosmicznego zjawiska, nie mamy żadnej pewności, że uda się nam je zobaczyć.
Nasz z cel jest odległy o 2 tys. km, bo tyle dzieli nas w linii prostej od Murmańska. Albo licząc inaczej – tylko o 100 km. Na takiej wysokości nad Ziemią powstaje bowiem zorza polarna – świetlne zjawisko, dla którego jedziemy za koło podbiegunowe. Zafascynowani nieznaną nam jeszcze Rosją postanawiamy odkryć jej północną część. Nawet jeżeli nie zobaczymy zorzy, posmakujemy zimowego życia na rosyjskiej prowincji. Najpierw kilkanaście godzin spędzamy w autokarze. Litwa i Łotwa zasypane śniegiem. W Tallinnie rynek starego miasta zastawiony budkami z pamiątkami, jedzeniem i trunkami. Właśnie tu, pod ogromną choinką i przy świątecznej muzyce, przekonujemy się, że grzane wino najlepiej smakuje w kilkustopniowym mrozie. I rozwiązuje języki. Od rosyjskiej pary dowiadujemy się, że w okresie świątecznym wymiana waluty w ich kraju stanowi nie lada problem. Uda się to zrobić tylko w bankach, bo kantory w Rosji zostały zlikwidowane. Słuchając rad, nie możemy oderwać wzroku od pięknej Rosjanki. W białym futrze wygląda jak księżniczka z bajki. Mamy przedsmak tego, co ujrzymy po przekroczeniu rosyjskiej granicy. Miły nastrój pryska, gdy przychodzi do szukania noclegu. Dwa hostele, te najbliżej dworca autobusowego, są zapełnione. W trzecim mężczyzna w dresie i klapkach burczy: „Wrzątku nie ma. To nie hotel pięciogwiazdkowy. Podczas podróży takie rzeczy wozi się ze sobą”. Po czym kasuje nas jak za nocleg w hotelu z trzema gwiazdkami. Plakaty rozwieszone na słupach wieszczą ponurą przyszłość Estonii po wprowadzeniu euro – przedstawiają tonący „Titanic”, z którego kominów ulatują takie państwa jak Irlandia, Grecja, Portugalia. W sklepach widzimy, jak duży problem stanowi operowanie nową walutą. Ludzie kilka razy obracają w palcach monety, nim zdecydują się zapłacić za zakupy. DWA DNI W PITIERZE Na estońsko-rosyjskiej granicy w Narwie stajemy w długim ogonku do kontroli celnej. Dopiero zniecierpliwiony wydłużającym się postojem kierowca autokaru wyprowadza nas z błędu – przez pomyłkę ustawiliśmy się w kolejce do toalety. O 9 rano zimowy Petersburg spowijają ciemności. Dopiero godzinę później niebo zaczyna się rozjaśniać. Newski Prospekt tętni jednak życiem. Nic dziwnego, to ścisłe centrum miasta zatłoczone samochodami i trolejbusami. W barokowych kamienicach mieszczą się kawiarnie, ekskluzywne sklepy i restauracje. Kuszą, by przekroczyć ich próg i wciągnąć w płuca „drogie” powietrze. Mijają nas Rosjanki w drogich futrach i wielkich czapach. Nie spieszymy się ze zwiedzaniem, mimo że w Pitierze (jak pieszczotliwie określa się to miasto) spędzimy tylko dwa dni. Zresztą trudno tu o pośpiech – bieganie po zalodzonych i ośnieżonych trotuarach jest prawie niemożliwe. Okolice placu Siennego są dużo spokojniejsze, ulice węższe, mniej turystów. Na zadaszonym targu handlarki zachęcają do darmowej degustacji: słodkich czereśni, plastra miodu, owoców morza, bakłażanów, ryb. Zapełniamy żołądki i nabywamy kubełek ośmiornic (400 rubli, czyli 40 zł). Po tym, ile zjedliśmy, nietaktem byłoby odejście bez żadnych zakupów – i pewnie takie było założenie tej „bezpłatnej” degustacji. Zmierzch polarnego dnia przechodzi w czerń nocy. Przy wyjściu z targowiska przenosimy się do… Zbrodni i kary Dostojewskiego. Już kiedyś, podczas czytania powieści, przemierzaliśmy w wyobraźni te wąskie uliczki, ciemne zaułki i przejścia między podwórkami zamieszkanymi przez biedotę. Na Prospekcie Ligowskim rozglądamy się w poszukiwaniu petersburskich loftów. Chociaż znamy numery kamienic, odnalezienie wejścia jest trudniejsze niż przypuszczaliśmy. Jedno znajduje się w pobliżu piekarni. Znudzona portierka otwiera elektromagnetyczną bramkę – wrota do bardzo interesujących i zaskakujących miejsc w Petersburgu. Wchodzimy na duży plac otoczony murami z kolorowymi graffiti. Na kolejnych piętrach mieszczą się hostel, galerie sztuki nowoczesnej, teatr, salon wystawowy rosyjskich projektantów. W przyjemnej restauracji można się rozgrzać ruskim szampanem i zjeść niedrogi jak na Petersburg obiad (15 zł). Parę przecznic dalej wejście do kolejnego kompleksu loftów – zniszczona żelazna brama, odrapane mury – wcale nie zachęca. Dopiero dalej pojawiają się kolorowe rysunki na ścianach. W zdewastowanej piętrowej kamienicy spotykają się uliczni artyści, w niezamieszkałych pomieszczeniach, korytarzach i na klatkach schodowych wystawiają swoje dzieła. Tu można zanurzyć się w autorskich sklepach z biżuterią, plakatami, oryginalnymi pamiątkami i posłuchać muzyki na żywo w jednym z kilku alternatywnych barów. DROGA NA PÓŁNOC Wybieramy plackarty, najtańszy i z pewnością najciekawszy sposób podróżowania po Rosji. To wagony trzeciej klasy z piętrowymi łóżkami w przedziałach bez drzwi i długim wąskim korytarzem. Na jego końcu stoi ogromny samowar. Ciężko tu o prywatność, ale w tym cały urok! Jesteśmy świadkami i współuczestnikami podróży kilkudziesięciu pasażerów. Siedzą przy rozkładanych stolikach wpatrzeni w krajobraz za oknem. Grają w karty, jedzą, piją, a najczęściej śpią. Idąc do toalet, trzeba uważać, by nie zahaczyć o stopy wystające z łóżek. Pociąg na trasie Petersburg–Murmańsk ma kilka 15-minutowych postojów. Na stacjach babuszki handlarki w filcowych butach i sowieckich czapach wyjmują ze swoich wózeczków różne rosyjskie i nierosyjskie rarytasy. Wychodzimy z ciepłego wagonu na kilkunastostopniowy mróz. Kupujemy raki, pierożki, suszone ryby, ale jest też i piwo, i wódka – słowem wszystko, czego można potrzebować w prawie 30-godzinnej podróży. Targujemy się i rozmawiamy z babuszkami o ich towarze, mijanej okolicy, wreszcie o tamtejszym życiu. Do rzeczywistości przywołują nas prowadnice – umundurowane kobiety odpowiedzialne za utrzymanie porządku w każdym z wagonów. Wsiadamy już do pociągu, kiedy od jednej z babuszek słyszymy: „Wszystkie informacje są w internecie!”. ODDYCHAJĄCE MIASTO Na Murmańsk spogląda z góry Aliosza – 30-metrowej wysokości posąg żołnierza postawiony u wejścia do portu dla uczczenia obrońców Zapolaria. To tereny rozciągające się za kołem podbiegunowym. Murmańsk jest największym na tej szerokości geograficznej miastem na świecie i głównym portem Rosji na północy. Leży nad Zatoką Kolską, która nigdy nie zamarza. Jak na tę porę roku temperatura –15°C jest dość wysoka. Silny wiatr zmusza jednak do założenia kilku warstw ubrań. Ponad cztery godziny szarości dnia odkrywają przed nami dość ponurą rzeczywistość. Rzędy dziewięciopiętrowców na zboczu, niżej chruszczówki – pięciopiętrowe bloki z wielkiej płyty. Jeszcze niżej stalinowskie centrum z odnowionymi gmachami publicznymi. Wszystko to w zimowej bieli i czerni. Kilku turystów fotografuje się pod lodowymi rzeźbami przy Prospekcie Lenina, wokół którego toczy się życie. Dwójka nastolatków robi salta na śniegu. Pod sklepem zaczepiają nas dziewczyny z papierosami w rękach, słuchające rosyjskiego disco z telefonu. Biorą nas za Norwegów – pewnie dlatego, że większość turystów w Murmańsku to Skandynawowie. To smutne i przytłaczające miasto zyskuje na atrakcyjności w nocy. Drzewa rosnące wzdłuż ulic zostały wystrojone w świąteczne lampki. Ogromne reflektory z odkrytego lodowiska podświetlają rzędy bloków. Na krytym lodowisku trenują dzieci dopingowane przez rodziców. W hokej, jeden z najpopularniejszych sportów w Rosji, wyraźnie się tu inwestuje. Podczas nocnego spaceru odnosimy wrażenie, że miasto oddycha. Szczęk żelaza, syreny statków i odgłosy dworca kolejowego niosą się nad Murmańskiem przez okrągłą dobę. Ulice do wieczora rozbrzmiewają rozmowami ludzi i śmiechem dzieci zjeżdżających na sankach w parku. ŁOWY CZAS ZACZĄĆ Łowoziero to trzytysięczna miejscowość w obwodzie murmańskim położona w pobliżu jeziora o tej samej nazwie. Kilka sklepów, centrum kultury, lokalne muzeum poświęcone kulturze Saamów – ludu zamieszkującego Laponię, dwa hostele, drewniane domy, garaże i szare odrapane bloki. Ten ponury krajobraz ożywiają gdzieniegdzie niebieska ławka, ściana czy błękitne drzwi do domu. Mieszkańcy trudnią się głównie wyprawianiem skór i szyciem strojów, wyrobem rękodzieła oraz rybołówstwem. Zaczepiamy na ulicy przypadkowego mężczyznę i pytamy o regionalne suweniry. Prowadzi nas do swego garażu na obrzeżach miasta i, ku naszemu zaskoczeniu, proponuje kupno poroża renifera. Trochę czasu zajmuje nam wytłumaczenie, że nie takie pamiątki mieliśmy na myśli. Wracamy na lokalny targ, gdzie sprzedawcy niestrudzenie odśnieżają wyłożony towar. Chętnie wdają się w rozmowy z nami i pozują do zdjęć, trochę zaskoczeni takim zainteresowaniem. My też jesteśmy zaskoczeni, kiedy w sklepie widzimy sprzedawczynię podliczającą należności na liczydłach. – Nie lubię kalkulatorów – objaśnia. – Mam tu jeden, ale liczydłem wychodzi szybciej. Próbuje nam wytłumaczyć zasady posługiwania się tym zapomnianym w Polsce przedmiotem. Gdy dochodzi do pierwiastków i procentów, nasze miny muszą być niewyraźne, bo rozbawiona kończy swoje wywody. Polowanie na zorzę zaczynamy już pierwszej nocy w Łowozierze. Pogoda nam jednak nie sprzyja. Wiemy, że jest za ciepło, bo tylko –10°C, ale i tak co kwadrans wychodzimy z domku i spoglądamy na północ. Około 23.30 nasza wytrwałość zostaje wynagrodzona, choć bardzo skąpo – na rozgwieżdżonym niebie pojawia się coś, co wygląda jak podświetlona chmurka. Dopiero aparat fotograficzny wydobywa z niej zieleń o różnej intensywności. Przyjmujemy, że zorza została upolowana, choć nasze oczekiwania były dużo większe. Zgadzamy się jednak z Kamilem, że jeśli nawet nie będziemy mieć tyle szczęścia, by znowu ją ujrzeć podczas tego wyjazdu, to do zimowej Rosji i tak warto było przyjechać. Choćby po to, by nie zobaczyć słońca, które nie pojawia się przez okrągłą dobę. TUNDRA NIE TAKA DZIKA Następnego dnia przyjeżdża Misza, nasz przewodnik. Skuterem śnieżnym, zwanym po rosyjsku sniegochodem, do którego są przypięte drewniane sanie, zawiezie nas do chatki w tundrze. Robimy jeszcze zakupy na kilka dni. Stracha napędzają nam stada groźnie wyglądających psów, które często do nas podbiegają. Zwierzęta nie są jednak agresywne, wprost przeciwnie – niektóre wręcz chętne do zabawy. Po obrożach widać, że większość z nich ma właścicieli. Misza tłumaczy, że tutejsi ludzie wierzą, że pies upodabnia się do właściciela. Niedobrze świadczyłoby o człowieku, gdyby jego pupil był agresywny. GPS wskazuje Miszy drogę przez zamarznięte jeziora, łąki i pokryte śniegiem pola. Zatrzymujemy się przy stadzie pasących się reniferów. Niestety nie dzikich – na szyjach mają łańcuchy i dzwoneczki. Zwabiamy je chlebem. Są płochliwe i nieufne. Kiedyś były hodowane przez koczowniczych Saamów zamieszkujących region. Lud ten został zmuszony do porzucenia tradycji i przyjęcia osiadłego trybu życia. Mamy szczęście porozmawiać z przedstawicielami Saamów. Oto nadjeżdżają sanie zaprzężone w renifery. Powozi nimi starsze małżeństwo okutane w kożuchy. Do tego wysokie futrzane buty i kilkunastostopniowy mróz im niestraszny. Mieszkają w drewnianej chacie z łóżkiem, piecykiem, stolikiem, lampą naftową. Na podłodze stos skór reniferów i zrobionych z nich butów. Na ścianie portret ich jedynego syna, który przed kilkunastoma laty utopił się w jeziorze. Mają mieszkanie w Łowozierze, ale większą część roku spędzają w chacie. Ruszamy dalej. Wokół biała pustka. Przemierzamy ogromne połacie skutego lodem jeziora. Wygląda, jakby zamarzło w jednej chwili, utrwalając kształt fal, na których mocno podskakują sanie. Dobrze, że skóry reniferów, którymi zostały wyścielone, łagodzą wstrząsy podczas jazdy. Na horyzoncie majaczą góry podkreślone czarną linią świerków. Cisza. Tylko od czasu do czasu przerywa ją ryk sniegochodów. Zimą są tu najpopularniejszym środkiem transportu. Nawet dzieci ścigają się na skuterach po zamarzniętej tafli. Jakże daleki to obraz od naszego wyobrażenia dzikiej tundry. Nasza chatka wygląda jak kontener na płozach zaopatrzony w piętrowe łóżka i żeliwny piec. Znajduje się na wyspie, w lecie służy głównie rybakom. Jakby dla kontrastu w lesie powyżej stoi drewniana oświetlona willa, a obok niej wiatrak dostarczający energię elektryczną. To dla zamożnych klientów. KOSMICZNE WRAŻENIE Przez cały „dzień” niebo przykrywają chmury, co potęguje szarość nocy polarnej. Zimą przez miesiąc tarcza słońca nawet na chwilę nie wyłania się ponad horyzont, jednak jego promienie rozpraszają się, dając wrażenie zmierzchu. Wbrew ogólnemu przekonaniu wcale nie jest tu tak ciemno. Prawdziwą czerń noc polarna osiąga między godziną 16 a 10 rano. Spoglądamy w niebo, zadając sobie pytanie: Czy zorza zechce się nam pokazać? Misza przekonuje, że 15-stopniowy mróz nie wystarczy. Optymalne warunki to czyste niebo i temperatura poniżej –20°C. Przed wyjazdem do tundry słyszeliśmy, że zorza jest kapryśna. Zdajemy się więc na łaskę natury. Od godz. 20 regularnie wychodzimy przed domek i bacznie obserwujemy nieboskłon na północy. Niebo jest rozgwieżdżone, a gwiazda polarna świeci niemal dokładnie nad naszymi głowami. Około 23 pojawia się ledwie widoczny biały pas ciągnący się ze wschodu na zachód. Tęcza w nocy? Nie mamy wątpliwości. Żadne światła miast nie są widoczne z tak daleka. Zaczyna się! Od czasu do czasu większy promień strzela w górę, by za moment zniknąć i pojawić się w innym miejscu. Później niebo tańczy. Jest jak powiewająca kotara, spod której wydostają się zielone i białe promienie. Jakby ktoś naciskał klawisze fortepianu, powodując zmianę tonacji kolorów. Rozbłyski w kształcie czerwonej i zielonej korony przemieszczają się niewiarygodnie szybko we wszystkich kierunkach i powoli tracą swą jasność. Kiedy oglądamy ten spektakl, rozumiemy, dlaczego przez wieki zorza była nazywana tańcem duchów. Wpatrzeni w niebo spędzamy na jeziorze prawie trzy godziny. Oto upolowaliśmy nasze marzenie. Bogumiła Mandok
9 rad Travelera: Sankt Petersburg na weekend
Po pierwsze, zwykli Rosjanie są przeważnie dużo bardziej przyjacielsko nastawieni wobec „innostranców”. Po drugie, wizyta w rosyjskich miastach wiąże się z obcowaniem z barwną, szalenie bogatą kulturą. Zwłaszcza jeśli chodzi o tak niezwykłe miasta jak dawna stolica Rosji, Sankt Petersburg. Co warto wiedzieć przed wizytą w tej metropolii? 1. Do Petersburga najłatwiej dolecieć LOTem lub liniami AirBaltic. Konieczna jest wiza oraz voucher na nią – do kupienia w rosyjskich agencjach w internecie. Przy pobytach do siedmiu dni nie ma obowiązku meldunku 2. Dzięki spadkowi wartości rubla Petersburg nie jest już tak drogim miastem, jak był. 3. Wstęp do Ermitażu w pierwszy czwartek miesiąca jest darmowy. 4. Do Twierdzy Pietropawłowskiej najlepiej opłaca się tzw. biletu kombinowany, najlepszym miejscem na obejrzenie opery, baletu jest Teatr Maryjski (bilety - www.mariinsky.ru). 5. Transport publiczny jest tani, najbardziej przydatne – metro i marszrutki, w sezonie letnim pływają publiczne aquabusy, podobne do weneckich tramwajów wodnych, jednak tu używane głównie przez turystów. 6. Spać najlepiej w minihotelach, czyli przerobionych na hotele mieszkaniach w kamienicach. Zwykle jest tam duża wspólna kuchnia, w której gospodyni rano smaży blincziki. W weekendy bywa głośno, bo do Petersburga przyjeżdża bawić się Moskwa. 7. Jeść najlepiej w lokalach zwanych stołowaja. Jest to rodzaj barów samoobsługowych z daniami rosyjskimi. 8. Lepiej nie pić wody z kranu, bo prawie na pewno jest z Newy. 9. Dobrze się bawić, bo naprawdę jest gdzie.
10 najwyżej ocenianych atrakcji turystycznych na świecie w 2016 roku [RANKING]
Poznaj miejsca, które turyści uznali w tym roku za najciekawsze.
Zobacz miejsca, które otrzymały najwięcej głosów od użytkowników TripAdvisor.com >>> Źródło: tripadvisor.com
Martyna Wojciechowska o majowym Travelerze! [wideo]
Redaktor naczelna Martyna Wojciechowska opowiada o niespodziankach w majowym numerze National Geographic Traveler.
Wenecja, Paryż, Berlin, Lwów, Oslo, Barcelona, Amsterdam, Liverpool, Tbilisi, Marsylia, Split, Reykjavik, Budapeszt, Kopenhaga, Genewa, a może Petersburg? W majowym Travelerze znajdziecie 21 pomysłów na weekend w Europie. Redaktor naczelna przyznaje, że zwiedzanie Europy i okolic długo zostawiała sobie na później. Podczas pracy nad tym wydaniem Travelera autentycznie zachwyciła się Starym Kontynentem i tym, co ma do zaoferowania. Majowy numer Travelera już w sprzedaży. Wersję na tablety wzbogaconą o dodatkowe materiały (video, galerie zdjęć) znajdziecie na stronach: https://play.google.com/store/apps/details?id=pl.burdamedia.traveler https://itunes.apple.com/app/id943500580 A po lekturze majowego wydania skorzystajcie z naszych porad, zarezerwujcie tani bilet, a potem przeżyjcie szalony weekend!
Człowiek ze szczytu piramidyMartyna Wojciechowska: Panie generale, jak to jest oddalić się od Ziemi o 363 km i popatrzeć z dystansu na błękitną planetę?Mirosław Hermaszewski: To coś szalenie onieśmielającego, ale to wcale nie tak daleko. Bo przecież sam kosmos jest nieskończony. A kosmonauci w większości krążą po orbicie okołoziemskiej. W kosmosie człowiek stawia dopiero pierwsze kroki, mimo że od lotu Gagarina minęły już 52 lata.MW: Podczas Pana misji w 1978 r. wydarzeniem był sam fakt, że człowiek może polecieć w kosmos i przeżyć. Jakie cele stoją dziś przed eksploratorami przestrzeni kosmicznej? Lot załogowy na Marsa?MH: Mars, to nie ulega wątpliwości. I nie chodzi o to, by przywieźć stamtąd kamienie do zbadania, bo ważniejsze są technologie, które powstaną przy okazji. Kosmonauta stoi przecież na szczycie wielkiej piramidy wynalazków – GPS, kamera cyfrowa, komórka, niektóre leki – to wszystko efekt badań prowadzonych w kosmosie. Ale potrzebne będą ogromne pieniądze, nie wyłoży ich jeden kraj. Może trzeba zbudować bazę na Księżycu? Mówi się, że jest tam dużo helu-3. Ten pierwiastek rozwiązałby problemy energetycz-ne naszej planety. Mamy go w oceanach, ale w śladowej ilości. Gdyby dało się go pozyskiwać z Księżyca, skok cywilizacyjny byłby ogromny!MW:Relacjonujemy te badania na naszych łamach, a dziś w imieniu swoim i czytelników NG chciałabym przekazać Panu flagę, która symbolizuje 125 lat eksploracji świata, więc także przestrzeni kosmicznej.MH:Za rok będzie to już 126 lat – tyle, ile moich okrążeń wokół Ziemi! To dla mnie szczególne wyróżnienie, bo NG to mój ulubiony periodyk, a żółta ramka to wyzwanie stawiane nam przez wielki, ciekawy, kolorowy świat, choć wśród tych kolorów czasem brak różowego. Flaga zajmie zaszczytne miejsce w moim pokoju pełnym pamiątek. Wiem, że nie jestem jej jedynym kawalerem, ale ta jest moja. I może jeszcze całego świata lotniczego.
SPIS TREŚCI: Pod flagą NG Ryzykanci Odkrywcy Skaner Jedz z głową - Nasze ciało potrzebuje codziennej porcji kalorycznego paliwa. Sztuka polega na tym, by nauczyć się zasilać organizm racjonalnie. Wywiad - Dlaczego Polska jest biedniejsza niż kraje Zachodu? Który władca był najlepszym gospodarzem, a kiedy najbardziej traciliśmy dystans? Z prof. Wojciechem Morawskim rozmawia Adam Robiński Fotoreportaż - Połączenie dwóch pasji – do koni i do fotografii – przyniosło doskonałe rezultaty. Zresztą – oceńcie sami. Kosmiczne dno - Słynny reżyser i eksplorator James Cameron zbudował batyskaf, w którym osiągnął największą głębię na ziemi. Publikujemy relację z opadania w otchłań piekielnych ciśnień. Everest - Najwyższy szczyt świata emanuje magnetyzmem tak wielkim, że znalazł się – rzecz przed kilku dekadami niewyobrażalna – w stanie prawdziwego oblężenia. Jak opanować chaos na Górze Gór? Wielorybnicy - Polowanie na walenie w dzisiejszej Norwegii nie przynosi już prestiżu i pieniędzy takich jak niegdyś. Odległe rybackie społeczności wraz z ich stylem życia umierają. Wieloryby, które przetrwały rzezie, mogą odetchnąć. Gorongosa - Wyrastająca z sawann Mozambiku święta góra zasilana monsunami wykształciła niezwykłe zbiorowisko fauny i flory. Ekosystem spustoszony w czasie długich lat wojny domowej powoli wraca do zdrowia. Macierzyństwo - Ile w nim natury, a ile kultury? Choć ludzkość wykształciła różne jego modele, jedno jest pewne: nasza cywilizacja ma z macierzyństwem coraz większy problem. Tylko dla prenumeratorów - Tunele Gazy Półoficjalny system kanałów przemytniczych to dla jednych śmiertelna pułapka, a dla innych źródło fortuny. W trudnych warunkach ludzka pomysłowość owocuje czasem kuriozalnymi rozwiązaniami.
Petersburg - garść informacji praktycznych
Kilka przydatnych informacji dla wszystkich, którzy wybierają się do Petersburga.
■ Petersburg leży nad rzeką Newą, uchodzącą do Zatoki Fińskiej. To drugie, po Moskwie, największe miasto Rosji. ■ Liczba mieszkańców: 6 mln. ■ Powierzchnia 1 439 km kw. Miasto rozpościera się na 42 wyspach nad 40 kanałami. ■ W mieście obowiązuje czas moskiewski. Kiedy w Polsce jest 10.00, kuranty soboru śś. Piotra i Pawła wybijają 12.00. ■ Waluta: rubel rosyjski (RUB) 1 PLN = 9,6 RUB Petersburg najlepiej zwiedzać podczas białych nocy, czyli od połowy czerwca do początku lipca. Zimą dni są bardzo krótkie. Zdarzają się gwałtowne opady śniegu powodujące metrowe zaspy. Temperatura spada poniżej –10°C. ■ Pociągiem jest najtaniej, choć stosunkowo długo (podróż trwa prawie dobę). W sezonie turystycznym (2.06.–18.10.) pociągi z Warszawy Centralnej do Petersburga kursują codziennie oprócz poniedziałków i sobót (wyjazd o 23.15). Wagony są rosyjskie (nie można otworzyć okien), śpi się w kuszetkach. Bilet w obie strony kosztuje ok. 600 zł. ■ Samolotem jest znacznie drożej. Najtańszą ofertę ma LOT – od 1 377 zł w obie strony. Po dwóch godzinach spędzonych w powietrzu jesteśmy na lotnisku Pułkowo II na obrzeżach miasta. ■ By dotrzeć do Petersburga, potrzebujemy dwóch wiz – rosyjskiej i białoruskiej (tranzytowa). Wiza rosyjska kosztuje od 130 zł do 250 zł, białoruska – 60 zł. ■ Ze względu na kolejki do konsulatów warto skorzystać z usług biur podróży, które szybciej wyrabiają wizy (wyższa opłata). ■ Na granicy kolejowej w Brześciu czeka nas pobudka kontroli granicznej oraz zmiana kół (za wschodnią granicą tory są szersze). Kontrola może być bardzo dokładna, dotyczy zarówno dokumentów, jak i bagażu. ■ Sześć dni w Petersburgu od 1 510 zł. Na wycieczkę można pojechać od czerwca do sierpnia. W programie m.in.: Ermitaż, krążownik Aurora, sobór św. Mikołaja, Pałac Katarzyny i zabytki z okresu caratu. Cena nie obejmuje biletów wstępu i wizy rosyjskiej; <a href="http://www.it.suwalszczyzna.com.plwww.it.suwalszczyzna.com.pl/linkbr" title="dzień w Wilnie i 5 dni w Petersburgu od 1 387 zł. Dojazd autokarem z kilkunastu miast w Polsce. Podczas wycieczki zwiedza się m.in. : Pałac Zimowy, cerkiew i klasztor Smolny, Pałac Marmurowy oraz plac Senacki. W cenie nie ma: biletów wstępu oraz wizy rosyjskiej. Dla chętnych dodatkowo – rejs po kanałach; link http://www.traveligo.pl" target="_blank">www.traveligo.pl ■ Samolotem do Petersburga – pięciodniowa wycieczka w cenie 3 300 zł. Cena nie obejmuje: opłaty lotniskowej, wizy rosyjskiej, biletów wstępu. W programie m.in.: Teatr Maryjski, cypel Wyspy Wasilewskiej, nabrzeże pałacowe i uniwersyteckie, Carskie Sioło, Peterhof oraz Twierdza Pietropawłowska z katedrą śś. Piotra i Pawła; www.bertur.pl ■ Po mieście najlepiej jeździć metrem uruchomionym w 1955 r. Każda z 59 stacji jest inna. Uwagę zwracają niemal pałacowe wnętrza, wykonane z marmurów, granitów, ozdobione socrealistycznymi rzeźbami i mozaikami. Cztery linie metra łączą odległe przedmieścia z centrum, gdzie jest sześć stacji przesiadkowych. Pociągi kursują co kilka minut, aż do północy. W kasie (przy wejściu na każdą stację) można kupić żeton (20 rubli), który upoważnia do przejazdu (jednego przejścia przez barierkę stacji; zmiana linii na stacji przesiadkowej nie wymaga nowego żetonu). Bilet tygodniowy na 10 przejazdów kosztuje 165 rubli. ■ Będąc w Petersburgu, warto odwiedzić kilka miejscowości położonych w pobliżu miasta. Do Nowogrodu Wielkiego najszybciej dojedziemy autobusem z nabrzeża kanału Obwodnego (bilet w jedną stronę: 300 rubli). Do Carskiego Sioła i Peterhofu z placu Moskovskaja (przy Moskovskij Prospekt) kursują busiki (bilet: 97–194 rubli). Dotarcie do Kronsztadu wymaga dwóch przesiadek. Najpierw z dworca Bałtyckiego lub Finlandzkiego jedziemy pociągiem do Łomonosowa (bilet: 97–194 rubli). Z Łomonosowa co godzinę odpływa prom na Kronsztad (48–97 rubli). ■ Najtańsze noclegi (do 60 zł za noc) znajdziemy w hostelach sieci International Youth Hostels oraz Hostelling Russia. Niedaleko historycznego centrum miasta znajduje się kilka godnych polecenia obiektów: City Hostel St. Petersburg (Newski Prospekt 16), Nord Hostel (Bolszaja Morskaja 10) i Zimmer Nice Hostel (Małaja Morskaja 8). Więcej adresów na: www.hostelworld.com W Petersburgu najlepiej stołować się w barach szybkiej obsługi. Oto kilka sprawdzonych lokali: ■ Jelisiejewskoje, ul. Mała Sadowa 8, otwarte całą dobę, obiad od 250 rubli. ■ Łajma, Newski Prospekt 30/6, otwarte całą dobę, obiad od 180 rubli wzwyż. ■ Orient, ul. Bolszaja Morskaja 25, czynne całą dobę, obiad od 160 rubli. ■ Samson, ul. Bolszaja Morskaja 28/13, czynne 9.00–20.00, obiad od 140 rubli. ■ U tieszczi na blinach. Sieć bistro czynnych całą dobę, za skromny obiad zapłacimy 200–300 rubli, za kawę i ciastko 300 rubli. W muzeach, teatrach, pałacach i innych zabytkach obowiązują dwa rodzaje biletów: dla Rosjan i obcokrajowców (oczywiście znacznie droższe). ■ Domek Piotra I – bilet normalny/ulgowy: 200/70 rubli. ■ Twierdza Pietropawłowska – bilet normalny/ulgowy: 250/130 rubli. ■ Ermitaż – bilet normalny: 350 rubli. Studenci wchodzą za darmo (niezbędna legitymacja, karty ISIC lub Euro 26). ■ Muzeum Rosyjskie – bilet normalny/ulgowy: 350/150 rubli. ■ Sobór śś. Piotra i Pawła – bilet normalny/ulgowy: 170/80 rubli. ■ Sobór Isakijewski – bilet normalny/ulgowy: 320/170 rubli. ■ Kolumnada Isakija – bilet normalny/ulgowy: 160/100 rubli. ■ Cerkiew Spas-na-Krowi – bilet normalny/ulgowy: 320/170 rubli. ■ Ulicą zakupów jest Newski Prospekt. Znajdziemy tam zarówno luksusowe butiki Kenzo, salon „Baboshka” (tj. Gucci, Armani itp.), jak i wiele sklepów z pamiątkami. Godna uwagi jest księgarnia mieszcząca się na parterze secesyjnej kamienicy Singera. Można tam kupić mapy, przewodniki, kalendarze, matrioszki oraz bardzo dobre albumy o rosyjskiej sztuce. ■ Ważnym miejscem handlu jest Gostinnyj Dwor (300 kramów, sklepików z rosyjskimi i zagranicznymi produktami), a także znajdujący się naprzeciw pasaż. ■ Duży wybór albumów, pocztówek, kalendarzy oferują sklepy muzealne (zwłaszcza w Ermitażu i Muzeum Rosyjskim). W Muzeum Rosyjskim sprzedawane są również „gadżety” (od chust, poduszek, misiów po filiżanki) związane z awangardą rosyjską. ■ Duży, turystyczny (uwaga na bardzo wysokie ceny!) targ z typowymi rosyjskimi pamiątkami, znajduje się przy cerkwi Spas-na-Krowi. www.st-petersburg.ru www.turist-spb.ru ■ Książki: Fiodor Dostojewski – Zbrodnia i kara; Aleksander Puszkin – Jeździec Miedziany; Josif Brodski – Dyptyk petersburski, czyli przewodnik po przemianowanym mieście; Marliz de Custine – Listy z Rosji. ■ Filmy: Rosyjska arka w reż. Aleksandra Sokurowa; Blokada, dokument w reż. Siergieja Loznica; Lenin w październiku w reż. Michaiła Romma.
Kolej transyberyjska. Transsibem Z Moskwy Do Władywostoku
W czasach budowy budziła podziw swym rozmachem. Potem była dumą i transportowym kręgosłupem ZSRR. I nadal broni swojej pozycji – pięknem i melancholią Syberii, którą przecina.
Dwaj rosyjscy dżentelmeni przemierzają azjatycki bezkres kuszetką transsyberyjskiej magistrali. Nie rozmawiają ze sobą. Spoglądają na ośnieżony step, na tajgę za oknem, palą papierosy, skubią suszoną rybę. Co jakiś czas w milczeniu stukają się stakanami ciepłej wódki i bez słowa wypijają do dna. W okolicy Bajkału po tygodniu wspólnej podróży jeden z panów pyta: – Wasylu Siemionowiczu, czy robiliście TO już kiedyś z niedźwiedziem? – Nie – odpowiada zdumiony współpasażer. – Nigdy. A dlaczego pytacie Pawle Stiepanowiczu? – Ot tak, dla podtrzymania rozmowy – odpowiada dżentelmen. Ten bodajże najbardziej znany rosyjski dowcip o kolei transsyberyjskiej pokazuje nudę, melancholię i marazm, która ma panować w wagonach i przedziałach najdłuższej kolei świata. Żart obrazuje jednak bardziej sytuację, w której dwoje ludzi nie za bardzo ma sobie coś do powiedzenia, niż prawdziwą atmosferę samego transsibu. Owszem, czas między Moskwą a Władywostokiem potrafi się dłużyć niemiłosiernie. Zwłaszcza latem może nam doskwierać upał i duchota, drażnić rosyjski pop lecący z głośników i gadatliwa babcia z naprzeciwka, ale jedno jest pewne: nie będziemy narzekać na brak kontaktu ze współpasażerami, nie będziemy milczeć, samotnie jeść posiłków ani wychylać kieliszka. Szybko przyzwyczaimy się do sąsiadów i specyficznej atmosfery. Po kilku dniach jazdy wagon będzie naszym naturalnym środowiskiem, tym realnym światem, ze swoim czasem niezależnym od mijanych stref czasowych i od pory dnia i nocy w przeciwieństwie do tego „tymczasowego”, przesuwającego się za oknem. W wagonie szybko ustali się hierarchia kontaktów – powstaną przyjaźnie oparte na miłości do gry w szachy i animozje spowodowane tak błahymi powodami jak walka o otworzenie okna w dusznym pomieszczeniu. Miejscem szczególnym, niekiedy naprawdę niezwykłym, będzie riestauran – oddzielny wagon restauracyjny, który spełnia funkcję dyskoteki, domu kultury, klubu dyskusyjnego, a niekiedy także ringu bokserskiego i konfesjonału. Pewien obrazek z riestaurana właśnie po wielu latach nadal tkwi w mojej pamięci i rozbawia. Oto do wagonu restauracyjnego wchodzi ogromny pijany marynarz z arbuzem na ramieniu i rozglądając się, pyta zgromadzonych: – Kamu dyniu, a kamu pa dyniu... Gdyby jakiś rosyjski reżyser podjął się nakręcenia filmu drogi w miejscowych realiach, dajmy na to rosyjskiego Easy ridera, akcja tej superprodukcji musiałaby niechybnie toczyć się w przedziałach III klasy Kolei Transsyberyjskiej. Z braku autostrad motocykle głównych bohaterów podróżowałyby w specjalnym wagonie do przewozu pojazdów, a oni sami siedzieliby w pociągowej lub dworcowej knajpie przy dźwiękach utworu W riestauranie, w riestauranie jest muzyka i guljanie i popijając koniak, zastanawialiby się nad stopniem tolerancji społeczeństwa rosyjskiego. Co tu dużo mówić – motyw jazdy pociągiem, pożegnania, odjazdu, przyjazdu, riestaurana pojawia się w co drugim filmie radzieckim czy współczesnym rosyjskim. Motyw zresztą niebłahy – bo dotyczy najdłuższej kolei żelaznej świata. Rosyjska kolonizacja Syberii rozpoczęła się od zdobywania szlaków wodnych. Na brzegach rzek zakładano warownie, skąd na łodziach wyruszały kolejne wyprawy w głąb dziewiczych dla Słowian terenów. Później, aż do XIX w., podróżowano po Rosji konno, po tak zwanym Wielkim Trakcie Pocztowym, łączącym główne skupiska ludzkie rozrzucone po ogromnych przestrzeniach Rosji. Podróż przez cały kraj trwała w najlepszym wypadku, to jest latem, trzy, cztery miesiące. Dla zesłańców pędzonych na katorgę na piechotę rok wędrówki był normą. To samo dotyczyło zwalnianych z obozów, którzy wracali do Polski. Z Petersburga do Władywostoku można się było dostać łatwiej i szybciej, przepływając Atlantyk i Pacyfik, niż wybierając drogę lądową zimą pełną śniegu i lodu, latem zaś błota i komarów, a także – to już niezależnie od pory roku – dzikich zwierząt. Mimo to pomysły budowy kolei za Uralem były długo ignorowane. W 1869 roku Amerykanie położyli tory łączące oba swoje wybrzeża, a w 1885 roku powstała kolej Canadian Pacyfic. W tej sytuacji car Aleksander III nie mógł okazać się gorszy i zatwierdził plan budowy 7,5 tys. km kolei z Czelabińska na Uralu do Władywostoku. Kolej miała przebiegać szlakiem pocztowym i łączyć główne miasta Syberii. W 1891 r. carewicz Mikołaj wizytując Władywostok, położył kamień węgielny pod największe wówczas przedsięwzięcie budowlane niezwiązane z działaniami wojennymi. Prace ruszyły od razu pełną parą. Siła robocza składała się z zesłańców, dobrowolnych robotników, żołnierzy i tanich chińskich pracowników. W początkowych latach na budowie zatrudnionych było około 100 tysięcy ludzi, w tym wielu Polaków. Pomimo ciężkiego klimatu, powodzi, trzęsień ziemi, tajfunów, wojen i bandyckich napadów budowa magistrali zajęła jedynie 26 lat. Do dziś stanowi przykład inżynieryjnego kunsztu. Prace rozpoczęto równocześnie na sześciu odcinkach. Tylko siedem lat zajęło połączenie stolicy Rosji z odległym o 5 192 km Bajkałem. W tym czasie przez jezioro elementy kolei transportowały dwa lodołamacze – przewożący wagony „Bajkał” i „Angara”, przeznaczona dla pasażerów. W czasie wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 r., aby przyspieszyć zaopatrzenie wojsk, tory kładziono wprost na zamarzniętej tafli jeziora. W tym samym roku ukończono 200-kilometrowe obejście tego zbiornika od północy i podróż z Petersburga do Władywostoku była już możliwa. Trasa za Bajkałem biegła jednak Koleją Wschodniochińską w Mandżurii okupowanej przez Japończyków. W związku z tym Rosjanie szybko zbudowali most na Amurze i do 1916 r. poprowadzili tory przez własne terytorium. Przedsięwzięcie szybko wywarło ogromny wpływ na rozwój cywilizacyjny ziem za Uralem i połączyło rosyjską Europę z Azją. Dzięki stosunkowo niskim cenom biletów do dziś kolej Transsyberyjska pozostaje najpopularniejszym środkiem transportu w Rosji. Kolej Transsyberyjska wraz z odgałęzieniami należy do najdłuższych dróg kolejowych na świecie. Sam termin jest używany dla określenia trzech głównych połączeń i wielu lokalnych pociągów poruszających się po tych trasach. Głównym połączeniem kryjącym się pod tą romantyczną nazwą jest pociąg „Rossija” relacji Moskwa–Władywostok. Trasa mająca początek w Europie, a kończąca się u wybrzeży Pacyfiku wiedzie przez 9 332 km tajgi, stepów i gór. Pozostałe dwa połączenia skierowane są przez Mongolię do Pekinu oraz przez Mandżurię do chińskiej stolicy i Władywostoku. „Rossija” odjeżdża co dwa nieparzyste ni z Dworca Jarosławskiego w Moskwie, aby rozpocząć prawie 7-dniowy maraton po rosyjskich bezkresach. Podróż może się nieco wydłużyć, jeśli będziemy poruszać się lokalnymi pociągami. Na taką wyprawę warto się zdecydować, jeśli nuży nas jazda lub jeśli chcemy zwiedzać Syberię. Dziś kupno biletu nie wymaga tak wielu starań jak niegdyś, kiedy były dużo wyższe taryfy dla obcokrajowców: po prostu idziemy do kasy i nabywamy bilet. Na długich trasach najpopularniejsza jest klasa II – kupe, kupiejnyj wagon – gdzie w przedziałach są cztery miejsca leżące. Jeśli ich brak, wtedy aby pociąg nie odjechał bez nas, lepiej zdecydować się na klasę III, czyli płackartnyj wagon, popularną płackartę. Jest to wagon bez przedziałów, z 53 miejscami leżącymi, na których w ciągu dnia się siedzi. Największą zaletą płackarty bywa rozkwitające w niej życie towarzyskie. Biegające po wagonie dzieci, podpici żołnierze, syberyjscy donżuani zaczepiający kobiety oraz mieszanina woni słoniny, czosnku, suszonej ryby, wódki i potu może jednak zaburzyć romantyczne wyobrażenia o podróży przez Syberię. Istnieje jeszcze klasa I, spalnyj wagon albo ljuks, ale ten dwuosobowy przedział przeznaczony jest chyba dla tych, którzy boją się latać samolotem. Jego cena bowiem jest porównywalna z ceną biletu lotniczego. Zresztą kiedyś naczelnik jednej z nadbajkalskich stacji powiedział mi, że dla niego najlepszą reklamą kolei... są spadające samoloty. Jadąc pociągiem, warto wiedzieć, że kolej w Rosji cieszy się ogromnym szacunkiem i sporym prestiżem. Około 1,5 mln Rosjan pracuje i w zasadzie spędza życie na kolei. Od ucznia instytutu kolejowego, poprzez funkcję prowadnika aż po konduktora czy zawiadowcę stacji – tak wygląda kariera co setnego Rosjanina. Jest to życie ciężkie, koczownicze, z dala od domu, ale napotykani kolejarze raczej nie narzekają. W rozmowach często podkreślają, że gdyby nie ta praca gniliby gdzieś na rozpitej rosyjskiej prowincji, a tak sobie jeżdżą, raz nad Morze Czarne, a drugim razem nad Pacyfik. No i mają stałe zatrudnienie. Prowadnik to opiekun wagonu – w każdym jest ich dwóch. Pracują na zmianę – gdy jeden śpi, drugi gotuje wrzątek w samowarze, rozdaje pościel, sprząta korytarz, otwiera drzwi na stacjach. Z prowadnikiem opłaca się trzymać sztamę – on jedyny ma specjalny klucz do okien, na których, chyba od zawsze, widnieje napis – „zamknięte na zimę”. Latem warto mieć dostęp do tego klucza, dzięki któremu możemy pooddychać świeżym powietrzem. Podobnie trzeba zabiegać o klucz do toalety, kiedy ta jest zamknięta w sanitarnej zonie na kilkadziesiąt kilometrów przed i po wjeździe do nowego miasta. Nawiązanie kontaktu z prowadnikiem jest niekiedy trudne. Nosi się często po sowiecku, bywa zimny i wyniosły niczym as wywiadu Sztirlic, wszędzie węszy spisek i nie odpowiada na pytania, przeraźliwie trzaska drzwiami między wagonami i udziela reprymendy za palenie papierosów w niewłaściwym kącie wagonu. Autor tekstu był nieraz niemiłosiernie „upupiany” właśnie za palenie tytoniu, otwieranie okna i już nawet nie pamięta za co jeszcze przez królową trzęsącą wagonem – leciwą prowadnicę z grzywą koloru gnijącej pomarańczy. Działo się tak przez 2 000 km drogi od Moskwy aż do Omska. Tam wsiadło do wagonu kilku mężczyzn narodowości kaukaskiej, otworzyło koniaki i „pani orange” zataczała się wieczorem po wagonie w halce, podśpiewując pod nosem rzewne czastuszki. Gdy w wagonie zapanuje zaduch nie do wytrzymania, gdy będziemy mieli dość krzyczących dzieci i woni zmęczonych ciał pasażerów, ulgę może przynieść zimne piwo w klimatyzowanym riestauranie. Tu, wznosząc toasty z nieznajomymi, można posłuchać najróżniejszych historii, spotkać przemytników, recydywistów i żołnierzy wracających z kaukaskiej wojny, handlarzy japońskimi dżipami, turystów i wszelkiej maści „ludzi gościńca”, którzy nie proszeni, sami z siebie opowiedzą o własnym życiu, o miejscu, z którego pochodzą i do którego zmierzają. Ludzie na wschodzie są bardzo otwarci i niezwykle lubią riestaurany. Tu wreszcie można zjeść wcale nielichy posiłek, choć ceny są zawsze znacznie wyższe niż na dworcach. Ale to nie powód do zmartwienia. Po drodze na każdej z 89 stacji kolei pomiędzy Moskwą a Władywostokiem stoją babuszki oferujące stały ogólnorosyjski asortyment: domowej robo- ty pierogi, bliny, kotlety, ryby suszone, gotowane ziemniaki, warzywa, owoce i wódkę. Na każdej też stacji położonej obok jakiejś fabryki można nabyć wytwarzane w niej towary: żyrandol, zastawę stołową, pluszowe niedźwiadki, ale również szampana czy walonki. Pasażerowie chętnie kupują te produkty. Fabryka bądź wypłaca w nich pensje pracownikom, bądź wynoszą je oni po cichu i taniej sprzedają na stacji, a pasażer nie musi biegać i myśleć, co kupić w prezencie kuzynowi, którego nie widział 10 lat. Im głębiej wjeżdżamy w Rosję, tym rzadziej pojawiają się osady i stacyjki, ustępujące miejsca wszechpotężnej przyrodzie. W zasadzie aż do jeziora Bajkał mijamy tysiące kilometrów tajgi poprzecinanej ogromnymi syberyjskimi rzekami, przy których Wisła wydaje się być nieśmiałym strumyczkiem. Wołga, Kama, Irtysz, Ob, Jenisiej, a daleko później Amur i Ussuri to groźne giganty, które nieraz zalewały na wiosnę setki wiosek wraz z całym ludzkim dobytkiem. Po drodze pociąg staje w dawnych kozackich stanicach, które budowane od XVI wieku stanowiły bazę do dalszych podbojów. Tiumeń, Omsk, Nowosybirsk, Tomsk, Krasnojarsk – im dalej, tym dobitniej można zdać sobie sprawę, że Syberia to konglomerat ras, kultur, religii. Na stacjach do pociągu wsiadają członkowie małych ludów północy, potomkowie zesłańców i dobrowolnych osiedleńców. Tatarzy, Czuwasze, Tunguzi, Ewenkowie, Buriaci, Jakuci, Rosjanie, Ukraińcy, Niemcy, Polacy, Koreańczycy, Chińczycy – buddyści, szamaniści, katolicy, prawosławni i muzułmanie. W pociągu na Syberii jest naturalne, że człowiek pytany o narodowość odpowie: – Jestem Sybirakiem. Pamiętajmy, że podróż Koleją Transsyberyjską może znużyć najbardziej zakochanego w pociągach amatora. Dlatego wybierając się na Syberię koleją, warto mieć sprecyzowany plan, co zobaczyć w tym regionie świata. Może to być święte jezioro Buriatów Bajkał albo góry Ałtaju na południu Syberii. Można pojechać do republiki Tuwy na konkurs śpiewu gardłowego czy też odwiedzić buddyjski klasztor w okolicach Ułan Ude. Polaków często interesuje przemierzanie Syberii śladami rodaków, co nie zawsze musi się wiązać z martyrologią i drutem kolczastym. W okolicach Bajkału jest na przykład, sławna już, polska wieś Wierszyna założona na początku XX w. przez osiedleńców z terenów zaboru rosyjskiego. Ślady Polaków znajdziemy zresztą wszędzie, od Uralu do Pacyfiku. Dlatego przed podróżą należy usiąść z otwartą mapą, poczytać książki, popytać znajomych, którzy już na Syberii byli i zorganizować sobie czas, żeby jak najwięcej zobaczyć w tej krainie i przejechać ją, nie męcząc się i nie gnuśniejąc w dusznym wagonie. W każdym razie trzeba przygotować się do podróży, tak aby żaden Pawieł Stiepanowicz nie mógł nas zaskoczyć niedźwiedzią przysługą w formie dziwnego pytania. NO TO W DROGĘ Kolej Transsyberyjska to trzy trasy w ramach tej samej nazwy: pociąg Rossija nr 1/2 łączy Moskwę z Władywostokiem, pociąg nr 3/4 to Linia Transmongolska – przez Ułan Bator do Pekinu i Linia Transmandżurska do Pekinu przez Harbin. Pasażerska trasa do Władywostoku, liczy 9 288 km i jest najdłuższa na świecie. Pociągi odjeżdżają z dworca Moskwa Jarosławskaja. W kabinie I klasy są dwa miejsca sypialne, w II klasie – cztery. Nie ma biletów pozwalających przerwać podróż. Jadąc z Moskwy do Pekinu i planując zatrzymanie się na dzień lub dwa w Irkucku i Ułan Bator, trzeba kupić trzy oddzielne bilety. W Polsce sprzedaje je Intourist www.intourist.pl. Dokumenty podróży (bilet, voucher) ułatwiają uzyskanie wiz do Rosji, Chin i Mongolii. Taniej niż w Moskwie można je kupić w Brześciu. Moskwa–Irkuck Pociąg nr 2 odjeżdża w nieparzyste dni o godz. 21.22, przyjeżdża piątego dnia o godz. 7.22. Pociąg nr 10 odjeżdża w nieparzyste dni o godz. 23.25, przyjeżdża piątego dnia o 9.30. Cena 1 900/ 1 150 zł klasa I/II. Irkuck–Moskwa Odjeżdża w parzyste dni o godz. 16.20, przyjeżdża czwartego dnia o godz. 16.42; 3 000/1 500 zł. Moskwa–Władywostok Odjeżdża w nieparzyste dni o godz. 21.22, przyjeżdża ósmego dnia o godz. 9.07; 2 700/1 600 zł. Moskwa–Pekin Pociąg nr 4 (przez Ułan-Bator) odjeżdża we wtorki o godz. 21.32, przyjeżdża siódmego dnia o godz. 14.31; 1 700/1 250 zł (I/II kl.). Władywostok–Irkuck Odjeżdża codziennie o 20.17, przyjeżdża czwartego dnia o godz. 16.47, 2 600/1500 zł (I/II klasa). Moskwa–Nowosybirsk Pociąg nr 2 odjeżdża w dni nieparzyste o godz. 21.22, przyjeżdża trzeciego dnia o 22.56. Pociąg nr 10 odjeżdża w dni nieparzyste o godz. 23.25, przyjeżdża trzeciego dnia o 0.48. Pociąg nr 26 odjeżdża w dni parzyste o 16.35, przyjeżdża trzeciego dnia o 18.00, 3 000/900 zł. Moskwa–Ułan Bator Pociąg nr 6 odjeżdża w środy i czwartki o godz. 21.32, przyjeżdża szóstego dnia o godz. 7.35, 2 000/800 zł. Irkuck–Ułan Bator Odjeżdża codziennie o 20.10, przyjeżdża trzeciego dnia o 6.20; 400 zł (II klasa).