Archeolodzy odkryli starożytne obserwatorium w Peru. Jest starsze, niż sądzono
W Andach archeolodzy odkryli starożytną budowlę, która przykuła ich uwagę. Jest dowodem na to, że mieszkańcy Ameryki Południowej prowadzili zaawansowane obserwacje kosmiczne całe stulecia wcześniej, niż dotychczas sądzono.
Ministerstwo Kultury Peru ogłosiło, iż konieczne jest zrewidowanie obecnych ram czasowych dla początków astronomii na kontynencie. Do znaleziska doszło w kompleksie Archaeoastronomicznym Chankillo, które kilka lat temu wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To stanowisko archeologiczne (250–200 p.n.e.) położone jest na północno-środkowym wybrzeżu Peru, w dolinie Casma. Obejmuje ono zespół budowli, z których wiele związanych jest z obserwacjami astronomicznymi. Astronomia w Ameryce Północnej – starsza, niż sądzono Przez długi czas za najstarsze znane obserwatorium w obu Amerykach uznawano obserwatorium słoneczne w Chankillo, które zostało zbudowane około 250 roku p.n.e. Nowo odkryta struktura, znaleziona podczas wykopalisk w tym samym kompleksie, istniała jednak przed tym słynnym obserwatorem słonecznym. Archeolodzy uważają ją za znacznie starszą niż budowla datowana na 250 r. p.n.e. Z analiz naukowców wynika, że nowo odkryta konstrukcja była zorientowana na ważne momenty ruchu Słońca związane z porami roku. Choć datowanie radiowęglowe jest wciąż w toku, wstępne dowody sugerują, że to obserwatorium jest naprawdę wiekowe. Architektura zagadkowej budowli Oprócz struktury zorientowanej na słońce, naukowcy odkryli także korytarz, który został zorientowany na ruchy Księżyca. Oznacza to – zdaniem badaczy – że starożytni obserwatorzy nieba monitorowali nie tylko roczny ruch Słońca po horyzoncie, który jest dość regularny, ale także znacznie bardziej złożone i trudniejsze do przewidzenia ruchy Księżyca. A to z kolei oznacza, że wczesne zdolności związane z pojmowaniem astronomii były bardziej wyrafinowane, niż do tej pory sądzono. Ministerstwo Kultury Peru podkreśliło w komunikacie, że dzięki tym odkryciom Chankillo umacnia swoją pozycję jako jedno z najważniejszych starożytnych centrów astronomii na świecie. Pamiętać jednak należy, że budowle być może zorientowane na ważne wydarzenia astronomiczne powstawały dużo wcześniej na przykład w Ameryce Północnej. Mowa o Poverty Point – kompleksie monumentalnych konstrukcji ziemnych z II tysiąclecia p.n.e. W Europie takie „obserwatoria” są jeszcze starsze. Wśród nich są na przykład rondele z V tysiąclecia p.n.e. – znane również z terenu Polski i przez niektórych uważane za wzniesione w celu prowadzenia obserwacji. Również konstrukcje megalityczne z IV i III tysiąclecia są dużo starsze niż kompleks astronomiczny w Chankillo i z całą pewnością część z nich, np. Stonehenge, świadczy o wiedzy astronomicznej. Nie tylko obserwatorium Odkrycia w Chankillo rzucają światło nie tylko na to, jak starożytni ludzie rozumieli mechanikę kosmosu, ale także na to, jak funkcjonowało ich społeczeństwo. W pobliżu obserwatorium naukowcy natrafili na duże naczynie ceremonialne w stylu Patazca, mierzące około metra wysokości. Naczynie to zdobiły gliniane figurki wojowników ukazanych w dynamicznych pozach bojowych. To naczynie znaleziono w strefie, do której dostęp był ograniczony. Umiejscowienie naczynia w pobliżu obiektu astronomicznego silnie sugeruje, że elity społeczne były ściśle związane z ówczesnym życiem religijnym. Jednocześnie posiadały zaawansowaną wiedzę astronomiczną. Obecnie trwają prace konserwatorskie i renowacyjne na tym stanowisku archeologicznym. Celem jest przygotowanie kompleksu dla ruchu turystycznego w nadchodzących latach. Źródła: Archaeology News, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Inkowie wykopali tysiące dołów w tej górze. Ich zastosowanie zaskoczyło archeologów
Tysiące wykopanych dołów na zboczu peruwiańskiej góry przez wieki intrygowało archeologów. Nowe badania rzucają światło na ich prawdziwe przeznaczenie.
Spis treści: Czy Monte Sierpe było dawnym targiem? Krajobraz jako narzędzie księgowe? Wzdłuż skalistej grani w Peru formacja ponad 5 tys. ściśle wyrównanych dołów wspina się po zboczu niczym wąż o długości około 1,6 km. Gdy archeolog Charles Stanish ujrzał ten gigantyczny „Pas Dziur” po raz pierwszy ponad dekadę temu, nie widział wcześniej nic podobnego. – To miejsce jest fascynujące – mówi. Miejsce to bywa nazywane także Monte Sierpe, czyli „Górą Węża”. Od czasu ponownego odkrycia podczas amerykańskiej ekspedycji do Peru w 1931 roku intryguje archeologów i miłośników teorii spiskowych. Nowe badania zespołu Stanisha z University of South Florida mogą wreszcie rozwiązać zagadkę, po co zbudowano tę niezwykłą formację około tysiąca lat temu. Na podstawie mikrośladów roślin i ujęć z dronów badacze argumentują, że tysiące dołów mogły służyć do „księgowania” trybutów składanych przez grupy miejscowej ludności ich inkaskim zwierzchnikom. Analizę opublikowano 9 listopada w czasopiśmie „Antiquity”. Wskazuje ona także, że początki stanowiska mogą poprzedzać powstanie Imperium Inków. Dziś Monte Sierpe leży na uboczu, u podnóża Andów, około 32 km na wschód od południowoperuwiańskiego miasta Pisco. Nowe ustalenia sugerują jednak, że Inkowie przejęli to miejsce, ponieważ wcześniej było ono ośrodkiem spotkań, gdzie ludzie przychodzili, by wymieniać się żywnością, tkaninami, obsydianem i kamiennymi narzędziami. Czy Monte Sierpe było dawnym targiem? Archeolodzy uważają, że „Pas Dziur” ma około 1000 lat. Rdzenni mieszkańcy regionu – lud Chincha – trafili pod władzę Inków około 400 lat później. Chincha żyli w pobliżu, lecz archeolodzy nie wiedzą dokładnie, kto jako pierwszy zbudował tę formację. Do tego „Pas Dziur” znajduje się w pobliżu węzła starożytnych dróg łączących wybrzeże z andyjskim wyżynami. – To czyni ją dobrym kandydatem na targowisko wymienne – zauważa Bongers. – Logicznym miejscem spotkań różnych grup i wyspecjalizowanych kupców, którzy wymieniali towary. – Składanie dużych ilości dóbr w dołach mogło być sposobem publicznego prezentowania informacji: ile dóbr jest dostępnych i ile potrzeba dla uczciwej wymiany – wyjaśnia. – Na przykład określona liczba dołów wypełniona kukurydzą mogła odpowiadać określonej liczbie dołów z innym towarem, takim jak bawełna czy liście koki. Archeolożka Jordan Dalton z SUNY Oswego przychyla się do hipotezy, że Monte Sierpe mogło zacząć się jako targ. Jest ekspertką od gospodarki epoki inkaskiej. – To ważna strefa przejściowa między dolinami a wyżynami, gdzie spotykały się różne grupy etniczne – mówi. – To bardzo interesująca możliwość. Krajobraz jako narzędzie księgowe? Oprócz analizy roślinnych resztek w dołach badacze wykorzystali drony, by udokumentować „Pas Dziur” z lotu ptaka. Zobaczyli, że ta licząca około 1,6 km struktura składa się z ponad 60 odrębnych „bloków” dołów, oddzielonych wąskimi pasami terenu. Poszczególne bloki różnią się liczbą rzędów i liczbą dołów w każdym rzędzie. – Jeden odcinek stanowiska ma co najmniej dziewięć kolejnych rzędów po osiem dołów. Inny ma sześć kolejnych rzędów po siedem dołów i jeden rząd z ośmioma dołami – razem 50 dołów – mówi Bongers. – Jeszcze inny fragment ma co najmniej 12 rzędów, w których liczby siedem i osiem naprzemiennie się powtarzają. Szczegóły nadal pozostają nieznane. Badacze sądzą jednak, że wzory liczbowe w dołach na Monte Sierpe mogą wiązać się z metodami liczenia znanymi z niektórych kipu – starożytnych pęków sznurów z węzłami, które najpewniej zapisywały liczby. Kipu kojarzone są z Inkami, ale ich początki sięgają wcześniejszych kultur andyjskich. W szczególności doły z Monte Sierpe mogły odpowiadać metodzie liczenia znanej z jednego starożytnego kipu, znalezionego na stanowisku zaledwie kilka kilometrów dalej. – W pewnym sensie Monte Sierpe mogło być „kipu krajobrazowym” – mówi Bongers. Inkowie mogli zawłaszczyć pierwotne targowisko, by oceniać trybuty należne od lokalnych grup. Wzory liczbowe mogły odzwierciedlać zarówno poziomy trybutu, jak i liczbę osób zobowiązanych do jego złożenia. Jeśli badacze mają rację, studium rodzi pytania o to, jak dawne społeczności modyfikowały krajobraz, by gromadzić ludzi i sprzyjać interakcjom. – Z każdą nową odkrytą przesłanką „Pas Dziur” staje się jeszcze bardziej intrygujący – dodaje Stanish. – Kolejne badania sprawdzą pochodzenie odnalezionych śladów roślin, z których część mogła mieć zastosowanie lecznicze. Źródło: National Geographic
Inkowie złożyli nastolatkę w ofierze. Naukowcy zrekonstruowali jej wygląd
Zagadkowy rytuał Inków i twarz sprzed wieków. Naukowcy zrekonstruowali wygląd nastoletniej dziewczyny, która została złożona w ofierze ponad 500 lat temu. Niemal żywa twarz dziewczyny odsłania tajemnice jednego z najbardziej poruszających rytuałów prekolumbijskiej cywilizacji.
Spis treści: Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Choć od jej śmierci minęło ponad pięć wieków, dzięki współczesnej technologii możemy dziś spojrzeć w oczy jednej z najbardziej znanych ofiar inkaskiego rytuału capacocha. Nastolatka, znaleziona wysoko w Andach, była częścią religijnego obrzędu, który wymagał złożenia dzieci w ofierze bogom. Jej doskonale zachowane ciało, wydobyte z wiecznie zamarzniętej ziemi, pozwoliło badaczom nie tylko ustalić przyczynę śmierci, ale też odtworzyć jej wygląd z niezwykłą dokładnością. Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Był 1995 rok. Amerykański archeolog i antropolog Johan Reinhard wyruszył w góry w okolicach Arequipy na południu Peru. Razem z peruwiańskim przewodnikiem Miguelem Zarate wdrapali się na górę Ampato, która ma ponad 6 tys. m n.p.m. Liczyli na ciekawe znaleziska, bo pobliski czynny wulkan doprowadził do topnienia czapy lodowców. Tuż pod samym szczytem badacze dostrzegli niewielkie brązowe zawiniątko, przypominające worek z tkaniny. Okazało się, że był to szczelnie zawinięty płaszcz, który skrywał doskonale zachowaną zamarzniętą mumię dziewczynki. Jej grobowiec znajdował pierwotnie kilkaset metrów wyżej. Uległ on zniszczeniu, a zawartość usunęła się wzdłuż zbocza. Dama z Ampato miała na sobie suknię, szal i ozdobny pas oraz skórzane mokasyny. Na ramionach ofiary znajdowały się dwie szpile, które spinały szatę. Tuż obok mumii były też trzy figurki wykonane ze złota i potłuczone fragmenty naczyń. Znalezisko szybko stało się sensacją. Dziewczynkę nazwano Damą z Ampato lub po prostu Juanitą. Od kilku dekad jej szczątki są przechowywane w specjalnej komorze Arequipie. Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci We wtorek w Muzeum Andyjskich Sanktuariów otwarto wystawę „Capacocha. Podążając za bogami Inków”, na której zaprezentowano rekonstrukcję twarzy Damy z Ampato. Wiosną 2024 roku ekspozycja przybędzie do Polski. Rekonstrukcję stworzył szwedzki artysta i archeolog Oscar Nilsson, używając techniki manchesterskiej – typowej dla kryminalistyki. Procesowi towarzyszyły liczne konsultacje i trwał on blisko pół roku. – Pierwszym etapem było wykorzystanie skanów CT [tomografii komputerowej – przyp. red.], do stworzenia modelu czaszki przez dr. Bartłomieja Ćmielewskiego z Politechniki Wrocławskiej. Następnie czaszkę wydrukowaliśmy w technice druku 3D i nanieśliśmy w punktach anatomicznych 32 kołki, odpowiadające grubości tkanek miękkich – wyjaśniła National Geographic Polska koordynatorka projektu, dr Dagmara Socha z Centrum Badań Andyjskich UW. Następnie wspólnie z Nilssonem Socha konsultowała na bieżąco takie detale jak wiek, stopień odżywienia, odcień skóry, długość włosów, uczesanie zmarłej. W ramach przedsięwzięcia w Centro Textiles Tradicionales w Cuzco zamówiono też ręcznie tkane kopie szala i nakrycia głowy Juanity, tak by maksymalnie przybliżyć jej rekonstrukcję do rzeczywistości. – Odtwarzanie wyglądu zmarłych pozwala nam zmienić postrzeganie mumii, które obecnie traktowane są jako ciekawostki w muzeum. Pozwala opowiedzieć historię osób, które żyły przed setkami lat – podkreśliła dr Socha. Ze względu na warunki panujące na szczycie ciało uległo naturalnej mumifikacji poprzez zamarznięcie. Mumia należała do dziewczynki zmarłej w wieku ok. 14–15 lat. Podczas tomografii ustalono, że zabito ją uderzeniem tępym narzędziem w prawy bok głowy. Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Dziewczynkę złożono na górze w ramach rytuału capacocha. Archeolodzy znają kilkanaście miejsc na terenie Peru, gdzie Inkowie na szczytach gór lub wulkanów składali dzieci w ramach tego rytuału. Dzieci były – według inkaskich wierzeń – pośrednikami między bogami i ludźmi. Inkowie wybierali swoje ofiary spośród najważniejszych rodów. Czasami jasno określona była intencja ofiary. Na przykład, by zakończyła się jakaś klęska żywiołowa. Dzieci nie składano w ofierze od razu. Zdarzało się, że pielgrzymowano z nimi nawet kilka miesięcy. Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Z badań innych mumii wykonanych przez dr Sochę wiadomo, że dzieci były odurzane z pomocą liści koki i halucynogennego naparu ayahuasca. Składał się on z lian Banisteriopsis caapi. W przypadku Damy z Ampato nie jest to jeszcze jasne. Jednak wraz z jej mumią znaleziono torebkę pełną liści koki i jej własnych włosów. Inkowie uważali, że obcięte włosy stanowią integralną cześć danej osoby. Dlatego były przechowywane po obcięciu i składane w ofierze wraz z ofiarą. W drugiej torebce zmarła miała ze sobą również muszlę spondylusa. Traktowana była jako jeden z najbardziej luksusowych przedmiotów w Imperium Inkaskim i sprowadzana aż z Ekwadoru. Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Na wystawie prezentowane są również hologramy zabytków znalezionych przy pochówkach złożonych na wulkanach przez Inków. Wykonali je dr Bartłomiej Ćmielewski i dr Dominika Sieczkowska. Zwiedzający mogą odbyć wirtualną pielgrzymkę śladami rytuały capacochy, udając się pozostałościami inkaskich dróg. Wystawa powstała dzięki współpracy pomiędzy Centrum Badań Andyjskich UW i Universidad Catolica de Santa Maria w Arequipie, dzięki wsparciu ze Ministerstwa Edukacji i Nauki. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Makabryczne rytuały w Peru. 2300 lat temu składano tu ofiary z ludzi
Podczas wykopalisk archeologicznych w północno-zachodnim Peru archeolodzy odkryli szczątki kilkunastu osób, które zostały zamordowane w ofierze. Badacze podkreślają, że ciała zostały złożone do grobów w nietypowy sposób.
Historia starożytnego Peru i ludów andyjskich jest naznaczona krwawymi rytuałami. W regionie archeolodzy odkryli liczne ślady ofiar z ludzi. Dowody na te praktyki pochodzą zarówno z okresu prekolumbijskiego, jak i z czasów neolitycznych. Dotyczy to różnych kultur, takich jak Mochica, Chavín, Paracas, Nasca, a także Inków. Makabryczne odkrycie w Peru Podczas najnowszych wykopalisk na stanowisku archeologicznym Puemape, które znajduje się w północno-zachodnim Peru, archeolodzy odkryli szczątki kilkunastu osób sprzed 2300 lat. Analiza kości wykazała, że większość z nich padło ofiarą rytualnych morderstw. Jednak ich pochówki były nietypowe dla prehistorycznych kultur andyjskich. – Szczątki znaleziono ułożone twarzą do dołu, co nie jest powszechne w historycznych praktykach pogrzebowych tego regionu. Kilka szkieletów miało ślady urazów i obrażeń, w tym złamania czaszki, a w niektórych przypadkach na szyjach szczątków znajdowały się liny. Ręce z kolei były związane z tyłu, co dodatkowo wskazuje na to, że osoby te zostały złożone w ofierze – powiedział prof. Henry Tantaleán, archeolog na Uniwersytecie Narodowym San Marcos i kierownik zespołu wykopaliskowego. – Nie było wśród zmarłych żadnych darów grobowych, co również jest nietypowe – dodaje uczony. Kto został złożony w ofierze? Teorię, że zmarłych zabito rytualnie wspiera także samo miejsce odnalezienia szczątków. Puemape to cmentarzysko i centrum rytuałów pogrzebowych kultury Cupisnique. Była to kultura rdzennych mieszkańców, która rozwijała się od ok. 1500 do 500 r. p.n.e. na obszarze dzisiejszego północnego wybrzeża Pacyfiku w Peru. Charakteryzowała się specyficznym stylem architektury z gliny adobe. Artefakty, które były wytworem tej kultury łączą style artystyczne i symbole religijne z kulturą Chavín, która rozwinęła się na tym samym obszarze w późniejszym okresie. Niektórzy badacze zwracają również uwagę, że na terenie Puemape mogła znajdować się świątynia licząca nawet 3000 lat, co potwierdzają znalezione tam pozostałości architektoniczne. Pochówki jednak są późniejsze, co sugeruje, że świątynia mogła zostać opuszczona przed złożeniem w niej ofiar z ludzi. Naukowcy jednak uważają, że ofiary mogły być darami dla tego samego starożytnego obiektu kultu. – Chociaż dokładna tożsamość ofiar pozostaje nieznana, podejrzewamy, że mogli to być lokalni mieszkańcy lub ewentualnie mieszkańcy pobliskich dolin – wyjaśnia prof. Tantaleán. Zespół badaczy pracuje obecnie nad analizą kości i chce przeprowadzić badania DNA, aby ustalić, kim byli pochowani w Puemape ludzie. Badania są na bardzo wczesnym etapie, ponieważ przed archeologami jest wciąż praca dan artefaktami znalezionymi w trakcie ostatnich wykopalisk. Ponadto archeolodzy przeprowadzą jeszcze analizę archeobotaniczną znalezionych na miejscu szczątków roślin i kości zwierząt. Źródło: Live Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Starożytny lud Peru utrzymywał porządek w nietypowy sposób. Używał środków halucynogennych
Nowe badania wykazały, że ludzie w Andach, na terenie dzisiejszego Peru, stosowali rośliny psychoaktywne, aby zachować porządek społeczny. Wykazała to analiza chemiczna rurek do zażywania tabaki.
Spis treści: Substancje halucynogenne w starożytnych społecznościach Halucynogeny umacniały władzę lokalnych elit Przerażające rytuały miały wzmocnić autorytet władców Społeczności przed wiekami na całym świecie korzystały z roślin psychoaktywnych i zawartych w nich substancji. Większość kultur robiła to w celach rytualnych i ceremonialnych, ale także leczniczych. Wiadomo, że Majowie i Aztekowie używali grzybów psylocybinowych, peyotlu (Lophophora williamsii) oraz napojów z roślin, jak np. ayahuasca, w ceremoniach szamańskich. Z kolei plemiona amazońskie stosowały ayahuaskę do osiągania wizji spirytystycznych i uzdrawiania innych. Substancje halucynogenne w starożytnych społecznościach Ale roślinne środki psychoaktywne odgrywały także bardzo ważną rolę społeczną. Od dawna wiadomo, że zażywanie takich substancji miało m.in. integrować społeczności starożytne. Niektóre dowody wskazują, że były bardzo powszechne wśród elit rządzących, które w ten sposób podejmowały decyzje polityczne. – Powszechnie uważa się, że działalność rytualna odegrała ważną rolę w rozwoju złożonych formacji społeczno-politycznych na całym świecie. W Andach Środkowych różnorodne dowody wskazują, że działalność rytualna często obejmowała wywoływanie zmienionych stanów psychicznych – napisali naukowcy na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. W swoim artykule badacze przedstawili wyniki analiz mikrobotanicznych i chemicznych rurek do zażywania tabaki, które wykazały wykorzystanie roślin psychoaktywnych w ramach rytuału. Miał on obejmować niemal całe społeczeństwo ludu andyjskiego, żyjącego na terytorium dzisiejszego Peru w Chavín de Huántar w pierwszym tysiącleciu p.n.e. Halucynogeny umacniały władzę lokalnych elit To stanowisko archeologiczne kultury Chavín, które położone jest na północy górskich obszarów. W okresie powstawania i istnienia miasta zaczęto uprawiać kukurydzę, a także inne nowe rośliny. Ludność zaczęła budować miejskie ośrodki, co przyczyniło się później do rozwoju architektury sakralnej. Główną postacią kultową Chavin, było bóstwo znane jako Bóg opiekuńczy, który był rodzajem boga niebios. Jednak to nie rolnictwo i ogólny rozwój infrastruktury miały zapewnić sukces rozwoju miast i stworzenia hierarchicznego społeczeństwa, lecz rządzenie poprzez narkotyzujące się elity. – Nasze badanie wykazało, że nawet na wczesnych etapach złożone społeczeństwa Chavin włączały rośliny psychoaktywne do codziennego życia i działalności rytualnej. Ta bezpośrednia identyfikacja zawartości psychoaktywnych akcesoriów z prekolumbijskiego Peru rzuca światło na funkcję rytuału w Chavín de Huántar i innych wczesnych monumentalnych ośrodkach – tłumaczą badacze. Badając rurki do zażywania tabaki, naukowcy odkryli ślady nikotyny pochodzącej od dzikich krewnych tytoniu, a także pozostałości rośliny Anadenanthera colubrina, znanej również jako vilca. To roślina halucynogenna zawierająca znaczne ilości alkaloidów, m.in. bufoteninę (w największym stężeniu), DMT i 5-MeO-DMT. Badacze uważają, że lokalni przywódcy używali tej substancji nie tylko do wprowadzania się w trans, ale także w celu wzmocnienia swojego autorytetu. Przerażające rytuały miały wzmocnić autorytet władców Naukowcy podkreślają, że w przeciwieństwie do wspólnego używania halucynogenów, co było powszechne w innych starożytnych kulturach, rytuały kultury Chavín były ekskluzywne. Rurki do tabaki, które były przedmiotem analiz pochodziły z prywatnych komnat wewnątrz majestatycznych kamiennych struktur, w których mogło przebywać tylko kilku uczestników. – Zażywanie środków psychoaktywnych było częścią ściśle kontrolowanego rytuału, prawdopodobnie zarezerwowanego dla nielicznych, co miało wzmacniać hierarchię społeczną – powiedział dr Daniel Contreras, antropolog i archeolog, który był współautorem badania. Autorzy sugerują, że zmieniony stan psychiczny władców po substancjach halucynogennych mógł wydawać się dla ludu nadprzyrodzony, czasem wręcz przerażający. Ich poddani mogli utożsamiać ich irracjonalne zachowania z czymś nieziemskim, co właśnie miało umacniać ich pozycję jako elity namaszczonej przez bóstwa. – Świat nadprzyrodzony niekoniecznie jest przyjazny, ale na pewno jest potężny – wyjaśnia dr Contreras. – Te rytuały, często wzmacniane środkami psychoaktywnymi, były doświadczeniem, które wzmacniało systemy wierzeń i struktury społeczne – dodaje. Co ciekawe, te rytuały z udziałem halucynogenów były uzupełniane także muzyką. W komnatach, w których prawdopodobnie zażywano te substancje, znaleziono trąbki wykonane z muszli. – Jednym ze sposobów uzasadniania nierówności była ideologia. Poprzez udział w imponujących ceremoniach ludzie wierzyli, że było to coś dobrego – powiedział dr Contreras. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Ruth Shady odkrywa Peñico: co łączy to tajemnicze miasto z najstarszą cywilizacją Ameryki?
Zaginione miasto sprzed 3 500 lat, rytualne artefakty i wizja cywilizacji bez wojen. Ruth Shady znów zaskakuje archeologiczny świat, a Peñico staje się nową perłą andyjskiego dziedzictwa.
Spis treści: Dlaczego Peñico jest kluczowe dla zrozumienia dziedzictwa cywillizacji Caral? Jak Ruth Shady zmienia Peñico w centrum żywej historii i lokalnej tożsamości? Na północ od Limy, w dolinie rzeki Huaura, peruwiańscy archeolodzy odsłonili kolejną fascynującą kartę historii prekolumbijskich cywilizacji. Po ośmiu latach wykopalisk i prac konserwatorskich, na początku lipca tego roku oficjalnie udostępniono dla zwiedzających stanowisko Peñico. To starożytne miasto położone na wysokości blisko 600 metrów n.p.m. Początki osady sięgają około 1800 r. p.n.e. Według badaczy było to strategiczne centrum handlowe i ceremonialne, łączące nadbrzeżne społeczności doliny Supe z mieszkańcami wysokich Andów i Amazonii. Wśród wielu ciekawostek o Peru, właśnie Peñico stanowi jeden z mniej znanych, lecz niezwykle istotnych przykładów zaawansowanej organizacji społecznej w czasach prekolumbijskich. Dlaczego Peñico jest kluczowe dla zrozumienia dziedzictwa cywilizacji Caral? W Peñico znaleziono m.in.: muszlowe trąbki, zwane pututus, gliniane figurki czy narzędzia ofiarne. Znaczenie miasta nie leży jednak wyłącznie w architekturze czy odkrytych tam rytualnych artefaktach. Wyjątkowość tego miejsca wynika przede wszystkim z roli, jaką pełniło w procesie przekształceń cywilizacyjnych po upadku Caral – najstarszej znanej cywilizacji obu Ameryk. To właśnie w Peñico widać, jak dziedzictwo Caral przekształcało się i trwało, mimo zmieniających się warunków klimatycznych i społecznych. Kluczową postacią stojącą za tym odkryciem jest prof. Ruth Shady Solís – ceniona peruwiańska archeolożka, antropolożka i dyrektorka Zony Archeologicznej Caral (ZAC). To ona, w oparciu o dekady badań w dolinie Supe, sformułowała hipotezę, że po upadku Caral mogły rozwinąć się inne ośrodki, dziedziczące jej organizację społeczną, sieci handlowe i idee duchowe. Odkrycie Peñico jest potwierdzeniem tej teorii. Prof. Shady zasłynęła w świecie w latach 90. XX wieku, gdy jako pierwsza udokumentowała istnienie miasta Caral – ośrodka liczącego ponad 5 tys. lat, uznawanego za „kolebkę cywilizacji w Andach”. Odsłoniła nie tylko piramidy i place ceremonialne, ale zbadała również strukturę społeczną mieszkańców Caral, opartą na współpracy, a nie przemocy. Podejście archeolożki zmieniło globalne spojrzenie na rozwój cywilizacji – bez wojen, za to z naciskiem na duchowość, rolnictwo i handel. Jak Ruth Shady zmienia Peñico w centrum żywej historii i lokalnej tożsamości? Peñico, jako „nowa perła” w badaniach prowadzonych przez ZAC, jest naturalną kontynuacją peruwiańskiej misji archeologicznej. To czwarte oficjalne stanowisko objęte ochroną i zarządzane przez zespół Ruth Shady. Dzięki zaangażowaniu badaczki powstało tu nie tylko centrum interpretacyjne i trasy edukacyjne dla turystów, ale też program współpracy z lokalną społecznością. Blisko 80% zespołu archeologicznego to mieszkańcy regionu, którzy – tak jak kiedyś ich przodkowie – uczestniczą w tworzeniu wspólnego dziedzictwa. Otwarcie stanowiska zbiegło się z pierwszą edycją festiwalu Peñico Raymi, podczas którego odprawiono rytuały ku czci Pachamamy – Matki Ziemi – oraz zaprezentowano lokalną sztukę i tradycje. To wydarzenie symbolizuje nie tylko odrodzenie pamięci o pradawnych cywilizacjach, ale i trwałość andyjskiej tożsamości, której współczesną strażniczką jest właśnie Ruth Shady. Dzięki badaczce Peñico przestaje być jedynie zabytkiem. Staje się też miejscem żywej historii, dialogu między nauką a społeczeństwem. Źródło: National Geographic Polska, CNN Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Odkryto ponad 100 zagadkowych struktur. Należały do zaginionej andyjskiej cywilizacji
Dzięki zaawansowanym technikom – lotniczemu skanowaniu laserowemu i fotogrametrii – archeolodzy zlokalizowali ponad 100 konstrukcji z czasów prekolumbijskich w Gran Pajatén w Peru. Nie wznieśli ich jednak Inkowie.
Spis treści: Laser i skanowanie – sukces murowany Znaczenie nowego odkrycia Zagadkowa cywilizacja Chachapoya Jest to pierwsze tak ważne odkrycie w tym regionie Peru od lat 80. XX wieku. Gran Pajatén to dwuhektarowe stanowisko archeologiczne w północnej części kraju. Znajduje się we wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO Parku Narodowym Rio Abiseo. Laser i skanowanie – sukces murowany Pierwsi europejscy badacze i eksploratorzy byli zafascynowani starożytną przeszłością Nowego Świata. Napędzani legendami o mieście złota El Dorado przemierzali Amerykę Południową. Złotego miasta nie udało się znaleźć, ale dzięki tej aktywności doszło do zlokalizowania na przykład Machu Picchu. Teraz badania wkroczyły w nowy etap. Głównym przyrządem dla archeologa w tym rejonie nie jest maczeta do wytyczania drogi, ale zaawansowane technicznie elektroniczne narzędzia. Wykorzystując lotniczy i ręczny LiDAR, fotogrametrię, rejestrację topograficzną i analizę technomorficzną eksperci z World Monuments Fund (WMF) na stanowisku archeologicznym Gran Pajatén namierzyli ponad 100 nieznanych konstrukcji. Znaczenie nowego odkrycia – To odkrycie radykalnie poszerza naszą wiedzę o Gran Pajatén i rodzi nowe pytania dotyczące roli tego miejsca w świecie kultury Chachapoya. Dowody potwierdzają obecnie, że nie jest to odizolowany kompleks, ale część rozbudowanej sieci osad przedhiszpańskich z różnych okresów – powiedział Juan Pablo de la Puente Brunke, dyrektor wykonawczy WMF w Peru. Pozyskana niezwykła dokumentacja jest imponująca zarówno pod względem wizualnym, ale i naukowym. Eksperci będą mogli udostępnić publicznie pozyskane dane i jak sami mówią, „stworzyć wciągające cyfrowe opowieści”. Zagadkowa cywilizacja Chachapoya Wiemy, że Gran Pajatén założyła społeczność Chachapoya, często nazywana „ludem lasów mglistych”, która rozwinęła się między VII a XVI wiekiem w północno-wschodniej części peruwiańskich Andów. Ludzie ci żyli na wysokości od 2000 do 3000 metrów nad poziomem morza. Byli znani ze wznoszenia: wyrafinowanych ośrodków miejskich, platform ceremonialnych, domów grobowych na klifach, tarasów rolniczych — często w odległych i trudno dostępnych miejscach. Chociaż opierali się ekspansji Inków, Chachapoya zostali ostatecznie włączeni do imperium pod koniec XV wieku, tuż przed przybyciem Hiszpanów. Gran Pajatén, odkryte w latach 60. XX wieku, od dawna jest jednym z najbardziej intrygujących zachowanych stanowisk archeologicznych Chachapoya. Kompleks obejmuje budynki ceremonialne ozdobione kamiennymi mozaikami przedstawiającymi postacie ludzkie, fryzami z wysokimi reliefami oraz imponującym widokiem na otaczający las deszczowy. Źródło: WMF Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Polscy archeolodzy odkryli ślady brutalnego konfliktu. Wśród ofiar kobiety i dzieci
Cmentarzysko, na którym złożono 700 lat temu ponad dwadzieścia osób – mężczyzn, kobiety i dzieci – odkryte przez Polaków w Peru, jest wyjątkowe. Żaden ze zmarłych nie zginął śmiercią naturalną. Co się wydarzyło?
Spis treści: Bez litości – cmentarz świadectwem brutalności Kogo pochowano w El Curaca? El Curaca – Inkowie i późniejsza gorączka złota Znalezisko pochodzi ze stanowiska archeologicznego El Curaca w południowym Peru. Ludzie zasiedlali to górzyste miejsce o powierzchni 5–6 hektarów zapewne już 2 tys. lat temu – wówczas były to wczesne społeczności rolnicze. W okresie kolonialnym obszar ten był też miejscem eksploatacji złóż złota. Nowe odkrycie, ogłoszone niedawno przez zespół kierowany przez prof. Józefa Szykulskiego z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, związane jest ze społecznością kultury Chuquibamba (Aruni). Badania możliwe były dzięki finansowaniu Narodowego Centrum Nauki. Bez litości – cmentarz świadectwem brutalności To znalezisko – jak przyznają sami badacze – zrobiło na nich szczególne wrażenie. W jednym z sektorów stanowiska El Curaca zlokalizowano pochówki z obstawą kamienną. W sumie naliczono szczątki 24 osób – mężczyzn, kobiet i dzieci. Wszystkich wyposażono w liczne dary grobowe. Należą do kultury Chuquibamba (Aruni), której ośrodkiem macierzystym jest obszar dorzecza Majes, znajdującego się na południe od Atico. Do badania zmarłych przystąpili antropolodzy. Nie mają wątpliwości – charakterystyczne uszkodzenia czaszek i klatek piersiowych poświadczają, że ludzie ci zginęli pod wpływem fizycznego ataku. Do ich uśmiercenia użyto m.in. maczug. Do ataku doszło zapewne w połowie XIV wieku, na co wskazują wyniki analiz radiowęglowych. Kogo pochowano w El Curaca? – Nie można wykluczyć, że byli to najeźdźcy, a nie obrońcy. Chuquibamba nie była kulturą rodzimą, tylko ekspandowała na te tereny z północy. Szukała nowych obszarów osadniczych – wyjaśnia National Geographic Polska prof. Szykulski. W jego ocenie migracja mogła wynikać z powodu wyżu demograficznego albo długotrwałego fenomenu El Niño lub jego bardziej gwałtownej odmiany, określanej jako Super-ENSO. El Curaca – Inkowie i późniejsza gorączka złota Archeolodzy odkryli na tym stanowisku archeologicznym również zabytki związane z Inkami – wyroby metalowe i ceramiczne. Pojawili się tu w drugiej połowie XV wieku. Badacze przypuszczają, że Inkowie kontrolowali ten obszar, ale nie ma mowy o ich zwartym osadnictwie. Jednak był to dla nich ważny obszar. W pobliżu przebiegała wybrzeżna nitka traktu imperialnego, tzw. Qhapac Ñan, o czym świadczą pozostałości znajdujące się ok. 10 km na południe od Curaca. A potem – po przybyciu Europejczyków – wybuchła gorączka złota. Hiszpanie byli zafascynowani tym kruszcem. Obszar ten był też miejscem eksploatacji złóż złota, o czym świadczą tzw. płuczki i odstojniki znajdujące się w dolinach strumieni, powyżej El Curaca. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Papież Leon XIV już doczekał się turystycznej trasy. Mało kogo będzie stać
Leon XIV zanim został papieżem, przez lata pomagał ubogim w Peru. Właśnie tam powstanie jego własny szlak turystyczny. To nie będzie zwykła trasa. Tu duchowość miesza się z ceviche, a zamiast relikwii, turyści będą szukać piekarni z ulubionym deserem Ojca Świętego.
Spis treści: Papież Leon XIV z własną trasą Peru śladami papieża Nie minął tydzień, odkąd Kościół katolicki ma nowego papieża, a za oceanem już powstaje szlak turystyczny inspirowany jego życiem. Jak już wiadomo, 267. następcą Świętego Piotra został Leon XIV (czyli kard. Robert Prevost). Mało kto spodziewał się, że papieżem będzie Amerykanin. Pochodzenie duchownego jest jednak nieco złożone. Płynie w nim krew włoska i francuska od strony ojca i hiszpańska od strony matki. Warto też podkreślić, że Prevost spędził w USA około 1/3 życia. Studiował w Rzymie, następnie przez ponad 20 lat pełnił posługę duchowną w Peru. Leon XIV cały czas ma bardzo dobre relacje z Peruwiańczykami. Tego samego dnia, kiedy został wybrany na papieża i przemawiał do wiernych, powiedział też kilka słów po hiszpańsku. Z wyboru Prevosta tak samo cieszyli się więc Amerykanie, jak i mieszkańcy Peru. Peruwiańczycy bardzo szybko przekuli radość w konkretne działania. Papież Leon XIV z własną trasą W północnej części Peru, w regionie Lambayeque, powstanie szlak turystyczny na cześć papieża Leona XIV. Wybór miejsca nie jest przypadkowy. Kardynał Robert Prevost przez osiem lat był biskupem diecezji Chiclayo. Planowany szlak ma łączyć nie tylko elementy religijne, ale też kulturowe i kulinarne. Główną osią trasy będą oczywiście najważniejsze miejsca związane z posługą papieża, m.in. Pałac Biskupi, katedra w Chiclayo oraz mniejsze, urokliwe miejscowości, takie jak Monsefú, Eten czy Zaña. Turyści i pielgrzymi będą mogli poznać tam historię działalności duszpasterskiej kard. Prevosta. Duchowny cieszy się w Peru ogromnym uznaniem za swoją pracę z ubogimi i zaangażowanie społeczne. Cytowani przez PAP przedstawiciele diecezji Chiclayo podkreślają, że jego obecność była „światłem w trudnych czasach”, szczególnie podczas pandemii COVID-19. Wówczas osobiście angażował się w działania pomocowe. Peru śladami papieża Oprócz miejsc kultu, szlak promować będzie także dziedzictwo kulturowe i kulinarne regionu Lambayeque. Turyści będą mogli spróbować lokalnych potraw, takich jak arroz con pato (kaczka z ryżem), cabrito con frijoles (koźlęcina z fasolą) czy ceviche – narodowe danie Peru. Wśród ulubionych deserów kardynała było ciasto gruszkowe, wypiekane w jednej z lokalnych piekarni. To miejsce również ma zostać włączone do trasy. Projekt szlaku jest realizowany we współpracy z lokalnymi władzami, Kościołem i sektorem turystycznym. Jego celem jest nie tylko uhonorowanie papieża Leona XIV, ale również ożywienie gospodarki regionu, zwłaszcza po pandemii i katastrofach naturalnych, które dotknęły Peru w ostatnich latach. Cała inicjatywa ma zostać zainaugurowana jeszcze w 2025 roku. Trasa ma szansę być hitem pielgrzymkowym w Ameryce Południowych. Dla Europejczyków podróż śladami nowego papieża będzie wiązała się z ogromnymi kosztami. Sam lot w dwie strony z Polski do Peru to wydatek około 5 tysięcy złotych lub więcej. Źródło: PAP Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Mumia sprzed 5 tys. lat i niezwykły sekret kobiety z Peru: dziób tukana i słodkie ziemniaki
Doskonale zachowaną mumię młodej kobiety odkryli archeolodzy w Peru. Wśród darów grobowych był dziób tukana inkrustowany koralikami, około 30 słodkich ziemniaków i sieć rybacka. Pochówek może mieć nawet 5 tysięcy lat.
Spis treści: Odkrycie mumii na stanowisku Áspero Lista niezwykłych skarbów w grobie Kim była zmarła kobieta? Do tego niezwykłego odkrycia doszło na stanowisku archeologicznym Áspero w prowincji Barranca, które usytuowane jest w zachodniej części Peru, niedaleko linii brzegowej Pacyfiku. Kierowniczką badań była dr Ruth Shady Solís. Odkrycie mumii na stanowisku Áspero Grób kobiety znajdował się w budynku określonym przez archeologów jako Huaca de los Ídolos. Szczątki należą do kobiety zmarłej w wieku 20–35 lat. Kobieta należała do społeczności cywilizacji Caral (3000–1800 p.n.e.). Dlaczego pochówek jest wyjątkowy? Przede wszystkim ciało zachowało się w nadzwyczaj dobrym stanie – pokrywa je nadal skóra i włosy. Widoczne są też paznokcie. Archeolodzy odkrywają w tym rejonie Peru z reguły tylko szkielety. Tkanki miękkie ulegają rozkładowi. To nie wszystko. Naturalnie zmumifikowane ciało było owinięte między innymi w tkaniny wykonane z bawełny i trzcinowe maty. Był też panel, w który wpleciono pióra ary – legendarnej papugi występującej w Ameryce Południowej. To jeden z najstarszych przykładów ich wykorzystania w takim celu. Na głowie zmarłej umieszczono rodzaj czapki wykonanej z naturalnych włókien roślinnych. Specjaliści podkreślają, że te znaleziska potwierdzają wysoki poziom technik tkackich i zdobniczych wśród przedstawicieli cywilizacji Caral. Lista niezwykłych skarbów w grobie Świetnie zachowane ciało to tylko jedno zaskoczenie dla badaczy. Komora grobowa była wypełniona po brzegi wspaniałymi darami. Wśród darów znalazły się: trzy podłużne naczynia przypominające butelki, cztery koszyki z trzciny, igła pokryta misternie wykonanymi wzorami, muszla ślimaka amazońskiego, dziób tukana inkrustowany zielonymi i brązowymi koralikami, sieć rybacka, około trzydziestu słodkich ziemniaków, narzędzia tkackie. Kim była zmarła kobieta? Forma pochówku i liczne dary każą sądzić badaczom, że zmarła zajmowała ważną pozycję w tej starożytnej społeczności, bądź wywodziła się z elity. Na stanowisku archeologicznym Áspero wykopaliska trwają już od dwóch dekad. Osada zajmowała powierzchnię blisko 19 hektarów. Znaleziska świadczą o tym, że społeczność Caral była blisko związana z oceanem i korzystała z jego zasobów. Jednocześnie ta kultura prowadziła wymianę na krótkie i długie dystanse, również z ludami zamieszkującymi bardziej odległe góry i puszcze. Nazwa cywilizacji Cara pochodzi od stanowiska archeologicznego Caral-Supe, które znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Kompleks zajmuje kilkaset hektarów powierzchni i określany bywa jako najstarszy ośrodek cywilizacji w obu Amerykach. Do naszych czasów zachowała się tutaj monumentalna kamienna architektura. Źródło: Ministerstwo Kultury Peru Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Huacachina to jedna z największych atrakcji Peru. Czym przyciąga turystów?
Huacachina należy do najchętniej zwiedzanych atrakcji w Peru. Niemal każdy, kto odwiedza ten piękny kraj, chce na własne oczy zobaczyć mały zielono-niebieski punkcik, zlokalizowany pośród wysokich na niemal sto metrów piaszczystych wydm. Czym ta niewielka peruwiańska wioska przyciąga turystów? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Oaza pośrodku pustyni? Prawie Skąd na pustyni wzięło się jezioro? Jak spędzić czas w Huacachinie? Oaza Huacachina jest łatwo dostępna Można długo wymieniać atrakcje Peru, a i tak pominie się wiele ważnych punktów. Położone wysoko w Andach Machu Picchu, stolica inkaskiego imperium Cuzco i inne prekolumbijskie miasta, zachwycający księżycowym krajobrazem kanion Colca, wspaniałe jezioro Titicaca i inne cuda natury – lista jest naprawdę długa. Znajduje się na niej także Huacachina. Do niewielkiej wioski każdego roku dociera ponad 200 tysięcy turystów. To imponujący wynik, tym bardziej, że mówimy tu o osadzie, w której mieszka niewiele ponad 100 osób. Co magicznego ma w sobie Huacachina? Podróżnych przyciąga tam przede wszystkim niezwykła lokalizacja tego miejsca. Oaza pośrodku pustyni? Prawie W polu widzenia rozpościerają się tylko piaszczyste wydmy, a pośród nich – zupełnie niepasujące do tego krajobrazu palmy i naturalne jezioro, wokół którego wyrosła niewielka wioska. To właśnie Huacachina, osada w południowo-zachodniej części Peru. Laguna rozlewa się wśród piasków Pustyni Przybrzeżnej, w pobliżu miejsca, w którym graniczy z pustynią Atakama. Nie ulega wątpliwości, że Huacachina to miejsce niezwykłe, jednak musimy nieco odczarować tę atrakcję. Obraz uchwycony obiektywem aparatu sugeruje, że oaza znajduje się na zupełnym odludziu, z dala od cywilizacji. Jawi się jako jedyna bezpieczna przystań na bezkresnym, złowrogim morzu piasku. Nic bardziej mylnego. W rzeczywistości od 200-tysięcznego miasta Ica, byłej hiszpańskiej kolonii, jest oddalona o zaledwie kilka kilometrów. Skąd na pustyni wzięło się jezioro? Według peruwiańskiej legendy, pewnego dnia piękna inkaska księżniczka przygotowywała się do kąpieli, gdy zauważyła podkradającego się do niej myśliwego. Rzuciła się do ucieczki, pozostawiając wszystko, łącznie z cennym lustrem, które zmieniło się w jezioro, a fałdy jej szat – w wydmy. Piękna kobieta do dziś ma mieszkać w wodach laguny jako syrenka. Inna wersja głosi, jezioro powstało z łez tej samej księżniczki. Kobieta zakochała się w młodym wojowniku. Gdy ten zginął w bitwie, wylewała trawiący ją żal, aż powstała piękna laguna. Piękne opowieści, jednak faktyczna geneza oazy Huacachina nie ma z nimi nic wspólnego. Jezioro powstało w następstwie naturalnego wycieku z podziemnych warstw wodonośnych. Gdy laguna zaczęła wzbudzać zainteresowanie, wyrosła wokół niej infrastruktura turystyczna. Ot, cała historia. Kiedy oaza Huacachina stała się celem turystów? W latach 60. XX wieku do oazy zaczęli ściągać majętni Peruwiańczycy. Wierzono wówczas w uzdrawiającą moc tego miejsca. Tamtejsza woda miała leczyć reumatyzm, astmę, zapalenie oskrzeli i wiele innych schorzeń. Wówczas zaczęły powstawać tam hotele, mające zapewnić zamożnym gościom wszelkie możliwe wygody. Dziś raczej niewielu miejscowych pokłada wiarę w uzdrawiającą moc wody i błota z Huacachiny, ale cała infrastruktura pozostała. Mało tego, rozrosła się i zaczęła przyjmować zagranicznych turystów, którzy zakochali się w atmosferze tego miejsca. Laguna zanika, ale nie traci na popularności Sama laguna od 2000 roku ulega degradacji. W następstwie spadku wydajności naturalnego źródła, nadmiernej eksploatacji obszaru i obniżeniu warstwy wodonośnej, poziom wody w lagunie uległ obniżeniu do około 150 cm, a lustro oddaliło się od brzegu o około 800 cm. Mimo to, zainteresowanie Huacachiną nie spada. Każdego roku wioska przyjmuje około 200 tys. przyjezdnych. Jak spędzić czas w Huacachinie? Mimo że osada jest niewielka, na miejscu działa kilka urokliwych hoteli w stylu rustykalnym. Są restauracje i sklepy, jest też SPA i... niewiele więcej. W tym miejscu można postawić pytanie: po co na siłę szukać dodatkowych atrakcji, skoro na miejscu jest naturalne jezioro? Przecież kąpiel w lagunie rozlewającej się wśród wysokich wydm musi być przeżyciem jedynym w swoim rodzaju. Niestety, musimy rozczarować wszystkich, którzy mają ochotę zanurzyć się w orzeźwiającej wodzie. Jej stan jest na tyle kiepski, że w Huacachinie obowiązuje zakaz pływania, a jego złamanie może przyczynić się do wystąpienia chorób skóry i układu pokarmowego. W tym kontekście lepiej nie zawierzać opowieścią o leczniczych właściwościach wody z jeziora. Nic straconego, bo w oazie nikomu nie grozi nuda, a atrakcji wcale nie trzeba szukać. Po wejściu do wioski, turystów od razu „atakują” sprzedawcy. Niektórzy oferują przekąski i napoje, inni magnesy na lodówkę i inne pamiątki. Wśród nich są też tzw. naganiacze, którzy zachęcają do skorzystania z tamtejszych punktów usługowych. Jakich? Tych jest całkiem sporo, a każdy ma coś ciekawego do zaoferowania. Sandboarding, czyli pustynna odmiana snowboardingu Działają tam między innymi wypożyczalnie desek do szusowania po piasku. Tamtejsze wydmy są naprawdę wysokie. Niektóre osiągają niemal 100 metrów, więc dobra zabawa jest gwarantowana. Oczywiście początkujący zaczynają na niższych górkach i na pewno zaliczą kilka wywrotek, zanim opanują sztukę utrzymania równowagi na desce, ale to dość bezpieczna aktywność, na pewno bezpieczniejsza od sportów zimowych. Przejażdżka buggy Możliwość odbycia przejażdżki samochodem terenowym, przystosowanym do poruszania się w warunkach pustynnych, jest jedną z największych atrakcji tego miejsca. W rękach doświadczonego kierowcy, lekka maszyna mknąca po wydmach z zawrotną prędkością zapewnia emocje porównywalne do tych, które towarzyszą przejażdżce w wagoniku rollercoastera. To atrakcja idealna dla wszystkich, którzy lubią poczuć adrenalinę. Samochody mkną w górę i w dół, ślizgają się, odrywają koła od ziemi, a wszystkiemu temu towarzyszą pióropusze piasku wyrzucanego spod kół. Rowery wodne Wcześniej wspomnieliśmy, że w Huacachinie obowiązuje zakaz pływania. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie przed wypożyczeniem roweru wodnego. Samo jezioro nie jest zbyt okazałe, ale chętnych, by wypłynąć na jego spokojną taflę, nie brakuje. Spacer po pustyni Każda z wymienionych atrakcji kosztuje, a ceny są proporcjonalnie wysokie do popularności, jaką cieszy się Huacachina. Na szczęście nie za wszystko trzeba tam płacić. Atrakcją samą w sobie jest możliwość przespacerowania się po pustyni. Oczywiście żar leje się tam z nieba, a każdy krok stawiany w piasku wiąże się z niemałym wysiłkiem. Atmosfera jest jednak niesamowita. To coś zupełnie innego niż spacer po niewielkiej Pustyni Błędowskiej czy Siedleckiej. Wytrwałym i odpornym na upał polecamy zdobyć jedną z tamtejszych wydm. Z każdej rozpościera się niesamowity widok, a oaza widziana z góry nabiera jeszcze większego uroku. Oaza Huacachina jest łatwo dostępna Jak dostać się do Huacachiny? To naprawdę łatwe. Wystarczy: dotrzeć do najbliższego miasta, tam złapać taksówkę, alternatywnie z miasta do oazy można dojść pieszo. Najbliższym miastem jest Ica. Nie należy ono do najciekawszych miejsc w Peru. Atrakcji jest tam jak na lekarstwo, ale ma jedną niepodważalną zaletę – jest nieporównywalnie tańsze od oazy. Ica jako baza wypadowa Pokój w hotelu kosztuje tam o wiele mniej, podobnie jak posiłki w restauracjach. Chcąc spędzić na pustyni więcej niż jeden dzień, warto rozważyć to miejsce jako bazę wypadową. Tym bardziej, że Ica od Huacachiny jest oddalona o zaledwie kilka kilometrów. Nocleg w oazie Co otrzymają ci, którzy zdecydują się zapłacić więcej na miejscu? Przede wszystkim niepowtarzalną pustynną atmosferę. Widok Słońca zachodzącego i wschodzącego za wydmami robi niesamowite wrażenie i na długo pozostaje w pamięci. Jak dostać się do Huacachiny? Do oazy prowadzi utwardzona droga, więc każdy, kto przemieszcza się wypożyczonym samochodem, dotrze tam bez problemu. Niezmotoryzowani łatwo złapią taksówkę. Nie ma też żadnych przeciwwskazań, by dotrzeć na miejsce pieszo. Warto jednak zaplanować godzinę powrotu. Wieczorem na pustyni wieje chłodny wiatr, który dodatkowo przenosi ziarenka piasku. Dzienne ciuchy nie sprawdzą się po zachodzie słońca, więc warto mieć w plecaku coś cieplejszego, zasłaniającego ręce i nogi. W przeciwnym wypadku, oazę najlepiej opuścić jeszcze przed zachodem słońca. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Igły cieńsze niż w dzisiejszych studiach tatuażu. Polka badała mumie sprzed 800 lat
Różnorodne tatuaże zdobiły ciała mieszkańców Peru w XIII wieku. Złożoność zdobień skóry dostrzeżono na mumiach dzięki laserowi. Okazało się, że czasem stosowano igły mniejsze niż te standardowo używane dzisiejszych studiach.
Spis treści: Laserem w tatuaż Precyzja tatuażystów sprzed setek lat Znaczenie tatuaży wśród Chancay Zdobienie ciała tatuażami jest praktyką znaną od co najmniej 5 tysięcy lat. Trudno wskazać miejsce, gdzie po raz pierwszy je wykonano, bo tradycja ta była znana zarówno w Europie, jak i w Azji czy Ameryce Południowej. Tatuażom wykonanym przez mieszkańców tego ostatniego kontynentu przyjrzeli się badacze w ramach nowych badań. Laserem w tatuaż Naukowcy postanowili zbadać tatuaże zachowane na zmumifikowanych szczątkach prekolumbijskiej ludności Chancay, która zamieszkiwała terytorium obecnego Peru. Mumie odkryto w 1981 roku podczas wykopalisk ratunkowych na cmentarzysku Cerro Colorado w dolinie Huaura w Peru. Obecnie są przechowywane w Muzeum Archeologicznym Arturo Ruiz Estrada. Chancay nie zasłynęli z budowy wielkich budowli czy wykwintnego rękodzieła, bo ich wyroby były proste. Jednak – jak czytamy w Encyklopedii Britannica – możemy docenić ich poczucie humoru. Na naczyniach zachowały się namalowane przez ich przedstawicieli „komiksy”, które nawet dzisiaj mogą wywołać uśmiech. Chancay znani są też ze zdobienia ciała tatuażami. Wiemy o tym, bo część ich zwłok zachowała się w formie mumii. Niedawno międzynarodowy zespół badaczy z Peru, USA, Hong Kongu i Polski (należy do niego Judyta Bąk z Instytutu Archeologii UJ) postanowił dokładnie przyjrzeć się tym zdobieniom z pomocą specjalistycznej aparatury. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma naukowego „PNAS”. Naukowcy wykorzystali laserowo stymulowaną fluorescencję (LSF). Precyzja tatuażystów sprzed setek lat Naukowcy wzięli na warsztat około 100 mumii. Zachowały się na nich w sposób fragmentaryczny różne wzory tatuaży. Sporo było wzorów geometrycznych przywodzących na myśl łuski czy winorośle. Tatuowano również zwierzęta. Jednobarwne zdobienia wykonywano z pomocą czarnego barwnika, zapewne na bazie węgla. Zastosowanie LSF i jednocześnie ręcznych latarek generujących światło UV ujawniło szczegółowe elementy wzorów dostrzegalnych bez użycia specjalistycznego sprzętu. Poza tym tatuaże stały się zdecydowanie bardziej wyraźnie, bo udało się „usunąć” rozlany po skórze barwnik. Badacze dokonali ciekawego ustalenia. Okazało się, że niektóre tatuaże były wykonane pieczołowicie i dokładnie, a na większości zmarłych – dość niechlujnie. Oznacza to, że wykonywały je osoby o różnych poziomach umiejętności lub cel niektórych tatuaży był inny. Są też dowody na to, że umiejętności tatuażystów z XIII wieku były równie zaawanasowane jak dzisiejszych. Dzięki zastosowaniu lasera naukowcy dostrzegli, że do nakłuwania motywu na skórze wykorzystano bardzo drobne igły. Niektóre linie mają zaledwie od 0,1 do 0,2 mm szerokości, a zatem są nawet cieńsze niż te standardowo wykonywane w dzisiejszych salonach. Tak cienkie igły zostały wykonane z kości lub były to igły z kaktusa. W ocenie naukowców poziom wyrafinowania i precyzji tatuaży był wyższy niż w przypadku innych dzieł sztuki społeczności Chancay, takich jak ceramika, tekstylia i sztuka naskalna. Wskazuje to, że ludzie ci wkładali szczególny wysiłek w swoje tatuaże. Znaczenie tatuaży wśród Chancay Znaczenie „zdobienia” ciała zmienia się w zależności od kultury i okresu. Dziś coraz więcej osób posiada tatuaże i nie są one kojarzone z więziennymi dziarami jak jeszcze kilka dekad temu. A jak było w przypadku Chancay? Niestety, ta kultura nie wykształciła pisma, więc skazani jesteśmy na domysły. Zdaniem badaczy tatuaże odgrywały wśród tego prekolumbijskiego ludu znaczącą rolę. Była to forma ekspresji osobistej i kulturowej (nie zawsze były to po prostu ozdoby) oraz potencjalny wskaźnik statusu społecznego, rangi lub przynależności do grupy. Obecność zarówno zoomorficznych, jak i geometrycznych wzorów dodatkowo sugeruje złożoność tej formy sztuki wykraczającej poza prostą dekorację. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryto ponad 300 rysunków w Nazca w Peru. Za znaleziskiem stoi sztuczna inteligencja
Ponad 300 geoglifów, czyli znaków i wzorów widocznych z lotu ptaka, odkryto w Nazca w Peru. Tym samym naukowcy niemal podwoili liczbę tych nietypowych zabytków. Pomocna w tym zadaniu była sztuczna inteligencja.
Spis treści: Znajdź geoglif. Żmudna sprawa Sztuczna inteligencja na tropie geoglifów Co przedstawiają nowo odkryte znaki z Nazca? Co zagraża rysunkom z Nazca? Są jednymi z najbardziej zagadkowych wytworów ludzi sprzed tysiącleci. Nie są to ani budowle, ani typowe artefakty powszechnie znajdowane w badaniach archeologicznych. Mowa o geoglifach. W ten sposób określa się ziemne „rysunki” widoczne najlepiej z lotu ptaka. Najbardziej znana galeria takich „zabytków” pochodzi z Nazca w Peru w Ameryce Południowej. Wpisano je na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do tej pory znanych było około 400 geoglifów ukazujących zwierzęta i wzory geometryczne oraz kilkaset podłużnych linii. Miejsce to obrosło licznymi mitami dotyczącymi ich przeznaczenia. Wiadomo jednak, że wykonała je ludność Nazca (200 lat p.n.e.–600 lat n.e.). Podobne naziemne rysunki znane są także w innych zakątkach świata. Znajdź geoglif. Żmudna sprawa Co kilka lat archeolodzy donosili o odkryciu kolejnych geoglifów w Nazca. Były to żmudne poszukiwania, wymagające wielu czasu. Tymczasem zespół badaczy ogłosił właśnie na łamach czasopisma naukowego „PNAS” odkrycie 300 geoglifów! Uczeni otrzebowali na to zaledwie 6 miesięcy. Geoglify w Nazca powstawały na dwa sposoby. Większe – przez usunięcie kamieni i żwiru, aby odsłonić jaśniejszą ziemię pod spodem. Z kolei te mniejsze wykonano z pomocą innej techniki. Na powierzchni kładziono kamienie białe i czarne, które kontrastowały z pustynną powierzchnią. Mają one około 10 m długości i są dziś dość trudne do wytropienia nieuzbrojonym okiem. I to właśnie głównie takie geoglify udało się wytropić dzięki sztucznej inteligencji, chociaż namierzono też takie zdecydowanie większe. Sztuczna inteligencja na tropie geoglifów Sztuczna inteligencja (SI) jest taka mądra, jak dobrze została „przeszkolona” przez jej twórcę. Aby znaleźć nieznane geoglify, naukowcy pod kierownictwem archeologa Masato Sakai z Uniwersytetu Yamagata w Japonii przeszkolili program sztucznej inteligencji do identyfikacji rysunków o wielkości około 10 m. Szkolenie polegało na pokazaniu programowi, jakich kształtów ma szukać. SI pokazano odkryte wcześniej wzory z Nazca. Dzieki temu sztuczna inteligencja wiedziała, czego ma szukać. SI zidentyfikowała ponad 1300 potencjalnych ziemnych rytów. Tutaj wkroczyli naukowcy, którzy przejrzeli wskazania programu. I z tej puli wytypowali 303 nieznanych geoglifów. Aby potwierdzić ich obecność, musieli udać się w teren i ujrzeć je na własne oczy. Archeolodzy wskazują na niebywałą skuteczność SI. Znalezienie takiej liczby rytów, stosując tradycyjne metody, wymagałoby wielu lat, pewnie nawet dekad. Tutaj starczyło 6 miesięcy. Większość tego czasu spędzono w terenie, weryfikując wskazania sztucznej inteligencji. Survey odbył się od września 2022 roku do lutego 2023 roku. Nowo namierzone geoglify sfotografowano z lotu ptaka z pomocą drona. Co przedstawiają nowo odkryte znaki z Nazca? Odkryte właśnie geoglify wykonane z pomocą kamieni przedstawiają głównie (82%) ludzi lub udomowione zwierzęta, w tym lamy i… ścięte głowy. Z kolei motywy wykonane poprzez odsunięcie kamieni i żwiru, czyli te zdecydowanie większe, to w większości (64%) dzikie zwierzęta i rośliny. Wśród powtarzających się motywów są: ptak, kot, wąż, małpa, lis, orka, ryba. Co zagraża rysunkom z Nazca? Geoglify Nazca są częścią dziedzictwa kulturowego ludzkości. Są chronione przez UNESCO i peruwiańskie Ministerstwo Kultury. Autorzy artykułu zwracają uwagę, że grozi im niebezpieczeństwo. Wskazują głównie na niszczycielskie działanie nasilających się ekstremalnych zjawisk pogodowych w postaci błyskawicznych powodzi, które występują częściej przez zmiany klimatyczne. – Mamy nadzieję, że wysiłki takie jak nasze, mające na celu przyspieszenie identyfikacji i dokumentacji geoglifów za pomocą sztucznej inteligencji, będą prowadzić do lepszych strategii łagodzenia szkód i zarządzania zasobami kulturowymi w środowiskach pustynnych – podsumowują naukowcy. Źródło: PNAS.
W Peru odkryto świątynię sprzed 5000 lat. Składano w niej ofiary z ludzi
Archeolodzy z Peru dokonali niezwykłego znaleziska. Odkryli ceremonialną świątynię, w której przeprowadzano rytualne mordy. Wskazują na to ludzkie szczątki, które znajdowały się w jej wnętrzu.
W tym artykule: Monumentalna świątynia w północnym Peru W budowli składano ofiary z ludzi Czym jest kultura Norte Chico? Zaña to niewielkie miasteczko na północnym zachodzie Peru, w regionie Lambayeque. Znajduje się zaledwie 25 kilometrów od wybrzeża Oceanu Spokojnego. Dziś zamieszkuje je 4510 mieszkańców. Miasto zostało założone w 1563 roku przez hiszpańskich zdobywców tego południowoamerykańskiego kraju. Jednak historia tej osady może być znacznie dłuższa, co potwierdza najnowsze odkrycie archeologów. Monumentalna świątynia w północnym Peru Zespół peruwiańskich badaczy prowadził badania wykopaliskowe w okolicach miasta. Bliżej wybrzeża, na jednej z wydm, udało im się odnaleźć pozostałości monumentalnej, wielopiętrowej budowli. Wstępne badania wykazały, że mogła pochodzić sprzed nawet 5000 lat. Dalsza analiza wykazała, że była to prawdopodobnie świątynia, w której odbywały się tajemnicze rytuały i ceremonie. Zbudowała ją ludność, która mieszkała tu tysiące lat przed przybyciem konkwistadorów. Świątynia przez lata pozostawała ukryta pod grubą warstwą piasku. Jej odkrycie rzuca nowe światło na historię regionu i samego Peru. Szczególnie, że losy ludności przed przybyciem Europejczyków nie zawsze są dobrze udokumentowane. Jej dzieje odkrywane są właśnie poprzez znaleziska, takie jak to. – Nadal czekamy na datowanie radiowęglowe, które potwierdzi ile świątynia rzeczywiście ma lat. Jednak dowody sugerują, że ta budowla religijna może być częścią tradycji religijnej świątyń budowanych w tym okresie na północnym wybrzeżu Peru – powiedział Luis Muro, archeolog, który był kierownikiem badań. W budowli składano ofiary z ludzi Archeolodzy odnaleźli w pozostałościach budowli szczątki co najmniej trzech dorosłych osób. Pośród ludzkich kości badacze zidentyfikowali dary grobowe, z czego kilka przedmiotów zostało owiniętych w płótna. Ponadto na jednej ze ścian świątyni zauważono płaskorzeźbę, która przedstawiała prawdopodobnie mitologiczną postać. Figura miała ludzkie ciało i głowę ptaka. – Ta rzeźba jest znacznie starsza niż przedhiszpańska kultura Chavin, występująca na terenie środkowego Peru od ok. 900 r. p.n.e. Na pobliskim stanowisku archeologicznym odnaleziono pozostałości czegoś, co mogło być kolejną świątynią – powiedział Moche. Archeolog twierdzi, że podobieństwa do innych sakralnych budowli w regionie, a także dowody wskazujące na ofiary sugerują, że mogło to być miejsce pradawnych rytuałów. Ryty sprzed 2 tysięcy lat przedstawiają psychodeliczny rytuał. Zaskakujące odkrycie Ryty znalezione w Peru przedstawiają tajemnicze rytuały sprzed 2 tysięcy lat. Ich najnowsza analiza odbiega od poprzednich hipotez. To, co uważano za węże, ma w rzeczywistości odpowiadać ps... W Ameryce Południowej, a dokładniej w regionie andyjskim, w czwartym tysiącleciu p.n.e. rozpoczął się okres przechodzenia do osiadłego trybu życia. To wówczas powstają pierwsze struktury rolnicze. Ślady najstarszego ośrodka ceremonialnego, datowanego na 3000 p.n.e., zostały odnalezione na terenie doliny Chicama, w północnym Peru. W tej części kraju znajdują się różne ruiny kompleksów ceremonialnych, takich jak Święte Miasto Caral, które ma nawet 5000 lat. Czym jest kultura Norte Chico? Jedną z najstarszych kultur archeologicznych w Peru jest Norte Chico. Funkcjonowała w okresie od ok. 3000 r. p.n.e. do ok. 1700 r. p.n.e. To najstarsza znana cywilizacja posiadająca ośrodki miejskie na terenie obu Ameryk. Istniała równolegle z egipskim Średnim Państwem. Poprzedzała kulturę Olmeków z Ameryki Środkowej o nawet tysiąc lat. Badacze podejrzewają, że świątynia ceremonialna mogła należeć właśnie do tej kultury. Archeolodzy wyróżniają ok. 30 dużych ośrodków osadniczych kultury Norte Chico. Charakterystyczny dla niej jest zupełny brak wyrobów ceramicznych i prawie zupełny brak sztuki materialnej. Przedstawiciele tej kultury znani są przede wszystkim z monumentalnej architektury, w tym płasko ściętych kopców, które przypominały piramidy schodkowe, takie jak mastaby w Egipcie. Źródło: Gobierno del Peru. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Chińskie groby na prekolumbijskim stanowisku archeologicznym w Peru. Skąd się tam wzięli Azjaci?
Niedaleko elitarnego mauzoleum z VIII–X w. w Castillo de Huarmey w Peru, w którym pochowano wśród niezliczonych skarbów kilkadziesiąt osób, polscy archeolodzy odkryli dwa pochówki… Chińczyków. To było spore zaskoczenie na naukowców.
W tym artykule: Nietypowe groby i zaskoczenie studentów Skąd przyszli? Kim byli? Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Co mówią kości zmarłego? Ponad dekadę temu to była prawdziwa sensacja archeologiczna. Wiadomość obiegła cały świat. W 2010 roku naukowcy pod kierunkiem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz z Uniwersytetu Warszawskiego dokonali w Peru odkrycia pierwszego w historii zbiorowego pochówku kobiet najwyższych elit imperium Wari sprzed ponad tysiąca lat. Wraz ze zmarłymi do grobów złożono ponad 1300 przedmiotów wykonanych ze złota, srebra, brązu, zdobionej ceramiki, drogich kamieni, drewna, kości oraz muszli. Wydawać by się mogło, że więcej zaskoczeń w Castillo de Huarmey już nie wchodzi w grę. A jednak. Nietypowe groby i zaskoczenie studentów O najnowszych, nietypowych odkryciach pisze na łamach Archeowieści prof. Wiesław Więckowski. To antropolog fizyczny z Katedry Archeologii Ameryk Wydziału Archeologii UW, który współpracuje z badaczami w Castillo de Huarmey. Do znaleziska doszło w 2017 roku, ale dopiero teraz badacze opracowali znalezisko i opublikowali je w specjalistycznym czasopiśmie „International Journal of Osteoarchaeology”. Zagadkowe groby odkryto na południe od wzgórza Castillo w obrębie strefy budynków o charakterze ceremonialnym lub audiencjonalnym, której dziedzińce służyły zgromadzeniom publicznym. W samym centrum założenia archeolodzy natrafili na doskonale zachowane tkaniny. Wśród nich szybko zauważono doskonale zmumifikowane ciało. – Ekscytacja studentów pracujących na tym odcinku była wielka. Wraz z postępem prac odsłaniano więcej tkanin i szybko okazało się, że zmumifikowane zwłoki były pochowane w pozycji wyprostowanej, owinięte w czerwoną, grubo tkaną tkaninę. Było to o tyle dziwne, że zwyczajowy sposób grzebania zmarłych na tym obszarze to forma tak zwanego fardo, czyli tobołu grzebalnego, w którym ciało było umieszczane w mocno skurczonej pozycji – wspomina prof. Więckowski. Dyskusje na temat enigmatycznego pochówku nie miały końca. Aż do momentu, gdy w okolicy dłoni mumii zauważono… mankiet ubrania. – Jak wiadomo, prekolumbijskie stroje – dość dobrze rozpoznane dzięki zarówno wykopaliskom, jak i ikonografii – mankietów takich, jak przy współczesnych rękawach koszul, nie miały. Szybko też okazało się, że mankiet był spięty…. białym, błyszczącym w promieniach słońca guzikiem z czterema otworkami. Stało się oczywiste, że mamy do czynienia z pochówkiem, bardzo dobrze zmumifikowanym i zachowanym, ale zupełnie… współczesnym – relacjonuje naukowiec. Drugi, podobny pochówek odkryto nieopodal w 2022 roku. Był mocno zniszczony, ale wszystko wskazuje, że pochodzi z tego samego okresu i jest to też grób Azjaty. Skąd przyszli? Kim byli? – Pochówki należały do przedstawicieli diaspory chińskiej – stwierdza bez cienia wątpliwości prof. Więckowski. Takie ustalenie umożliwiła bardzo skuteczna mumifikacja tkanek miękkich zmarłego. Natomiast ostatecznej odpowiedzi udzieliły analizy ubrań, w które odziany był zmarły. Ubranie było dość nietypowe według naszych standardów. Zmarły miał na sobie dwie koszule z charakterystycznymi zapięciami pod szyją, w stylu chińskim. Potem zapinaną bluzę z żółtawego filcu, również z podobnymi zapięciami typu haftka. Z kolei na to założona była zielona bluza z kołnierzykiem i rozpięciem jak w koszulce polo. Całość zamykała zielona marynarka, u której każdy guzik był inny. Z oględzin wynika, że wszystkie ubrania były silnie zużyte, wielokrotnie cerowane i naprawiane. Ciało owinięto do pochówku w czerwony koc. Stopy były owinięte w worek po mące. – Całość robiła zatem wrażenie bardzo biednego człowieka, który nosił na sobie i miał przy sobie wszystko, co posiadał – podsumowuje prof. Więckowski. Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Elementy wyposażenia grobu (szczególnie guziki i worek na mąkę) pozwoliły na dość precyzyjne określenie jego wieku. Wszystko wskazuje na pierwsze dwudziestolecie XX wieku jako czas, w którym musiało dojść do pochówku. Przybycie Azjatów do Ameryki Południowej było związane z wielką polityką. W 1839 roku młoda peruwiańska republika ogłosiła koniec niewolnictwa. Doprowadziło to jednak do niespodziewanych problemów w postaci braku siły roboczej. – Aby zapobiec katastrofie ekonomicznej, państwo postanowiło sprowadzić robotników z Chin. W latach 1849–1874 ponad 100 000 osób sprowadzono z kontynentalnych Chin. Byli to praktycznie wyłącznie młodzi mężczyźni szukający lepszego życia niż w targanym wewnętrznymi niepokojami i biedą własnym kraju – opowiada prof. Więckowski. Imali się najtrudniejszych prac: w rolnictwie, przy nawadnianiu pól, zbiorach, transporcie czy przy przenoszeniu ciężkich ładunków. Ich los jednak był zbliżony do losu niewolników. Była jedna różnica – posiadali kontrakt na pracę z datą zakończenia. Wówczas „stawali się wolni”. Na początku XX wieku chińscy imigranci sprowadzani do pracy w Peru od połowy XIX wieku, uwalniali się od niewolniczych kontraktów. Wszystko wskazuje na to, że taka jest opowieść zmarłych pochowanych na prekolumbijskiej nekropolii. Podobne pochówki Azjatów odkrywane są na całym środkowym wybrzeżu Peru. Wiele z nich zlokalizowanych jest również w obrębie stanowisk archeologicznych. Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad pół tysiąca lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny Na niewyrabowanym cmentarzysku sprzed ponad pół tysiąca lat archeolodzy odkryli kilkanaście niezwykłych pochówków. Ludzi po śmierci zawijano w tkaniny. Wykopaliska prowadzi peruwiańsko-pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kilkanascie-niezwyklych-pochowkow-sprzed-ponad-1000-lat-odkryto-w-peru-zmarlych-zawijano-w-piekne-tkaniny-3741a0e.png" width="938" height="492" alt="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" title="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" /> Co mówią kości zmarłego? Prof. Więckowski przyjrzał się szczątkom zmarłego Chińczyka. Był on mężczyzną w średnim wieku, który za życia bardzo ciężko pracował fizycznie. Na przykład na lędźwiowym odcinku jego kręgosłupa widoczne są zmiany patologiczne określane jako kręgoszczelina, co wiąże się je z dużym wysiłkiem fizycznym. Uwagę badacza zwróciły też liczne i silnie wyrażone przyczepy mięśniowe. Świadczą one o dźwiganiu ciężarów. – Wszystko to sugeruje to, że „nasz Chińczyk” rzeczywiście mógł być robotnikiem na którejś z okolicznych hacjend – uważa prof. Więckowski. Co ciekawe, zapewne na krótko przed śmiercią mężczyźnie ścięto warkoczyk, typowy dla robotników chińskich utrzymujących swoje tradycje. Powody takiego zabiegu były dwa: ze względu na przyjęcie chrześcijaństwa lub za karę za przekroczenie jakichś norm kulturowych. Biorąc pod uwagę lokalizację pochówku poza cmentarzem, można założyć ten drugi scenariusz. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niezwykłe odkrycie w Peru. Andy skrywały prawie 5000-letni megalityczny ceremonialny plac
Naukowcy z Uniwersytetu Wyoming dokonali spektakularnego odkrycia. W Andach odnaleźli prehistoryczny ceremonialny plac, który powstał prawie 5000 lat temu. Kto go wybudował?
W tym artykule: Konstrukcja w Andach starsza niż egipskie piramidy Kto wybudował kamienny plac? Monumentalna konstrukcja, która łączyła lokalne społeczności Wysoko w peruwiańskich Andach prawie 10 lat temu dwóch profesorów antropologii z Uniwersytetu Wyoming odkryło pozostałości tajemniczej struktury. Przypominała megalityczny, kamienny plac. W 2015 roku prof. Jason Toohey i prof. Melissa Murphy rozpoczęli badania, aby wyjaśnić, czym dokładnie mógł być ten zabytek. Konstrukcja w Andach starsza niż egipskie piramidy Wykopaliska na stanowisku archeologicznym Callacpuma – gdzie znajdowała się konstrukcja – rozpoczęły się w 2018 roku. Od tego czasu badacze usilnie próbowali zrozumieć znaczenie stanowiska dla prehistorycznych mieszkańców regionu. Okazało się bowiem, że megalityczny obiekt architektoniczny pochodził sprzed ok. 4750 lat. – Oznacza to, że konstrukcja ta została zbudowana około 100 lat przed Wielkimi Piramidami w Egipcie. I mniej więcej w tym samym czasie, co Stonehenge – powiedział prof. Toohey. Teraz zespół badaczy opublikował artykuł na łamach czasopisma „Science Advances”, w którym informuje o wynikach swoich badań. – Przedstawiamy jeden z najwcześniejszych znanych okrągłych placów w andyjskiej Ameryce Południowej. I jeden z najwcześniejszych przykładów monumentalnej, megalitycznej architektury ceremonialnej w obu Amerykach – napisali profesorowie Toohey i Murphy. Kto wybudował kamienny plac? – Plac został zbudowany z dużych, wolno stojących i pionowo ustawionych kamieni megalitycznych. Znajduje się w dorzeczu Cajamarca w północnych peruwiańskich Andach. Ta metoda budowy nigdy wcześniej nie była opisywana w tych górach i różni się od innych monumentalnych okrągłych placów w regionie – czytamy w artykule. Na miejscu odnaleziono szereg artefaktów, które należały do lokalnych społeczności prehistorycznych zamieszkujących region peruwiańskich And. – Było to prawdopodobnie miejsce spotkań, ceremonii lub rytuałów pierwszych mieszkańców tej części doliny Cajamarca – wyjaśnił prof. Toohey. – Miejscowi prowadzili głównie zbieracko-łowiecki tryb życia. Bardzo możliwe, że ok. 5000 lat temu dopiero rozpoczęli eksperymenty z uprawą roślin i udomowieniem zwierząt – dodał uczony. Naukowcy w artykule napisali, że na placu nie znaleziono żadnej ceramiki, którą można by było przypisać do peruwiańskiej kultury Cajamarca. – Późna epoka preceramiczna, podczas której zbudowano plac Callacpuma, była okresem przemian społeczno-gospodarczych w Andach. Społeczności nie były jeszcze „pełnoetatowymi” rolnikami, ale zaangażowały się w złożone systemy wymiany z przybrzeżnymi społecznościami rybackimi – napisali uczeni. Monumentalna konstrukcja, która łączyła lokalne społeczności Naukowcy wyjaśniają, że monumentalna architektura miała „kluczowe znaczenie dla wielu aspektów organizacji społecznej człowieka i rozwoju złożoności społecznej”. Oznacza to, że były to zabytki, które łączyły całe społeczności, a niekiedy wiele grup ludzi, które żyły na tym samym terytorium. Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad pół tysiąca lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny Na niewyrabowanym cmentarzysku sprzed ponad pół tysiąca lat archeolodzy odkryli kilkanaście niezwykłych pochówków. Ludzi po śmierci zawijano w tkaniny. Wykopaliska prowadzi peruwiańsko-pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kilkanascie-niezwyklych-pochowkow-sprzed-ponad-1000-lat-odkryto-w-peru-zmarlych-zawijano-w-piekne-tkaniny-3741a0e.png" width="938" height="492" alt="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" title="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" /> – Ta forma architektury jest celowo skonstruowana tak, aby była większa, niż jest to konieczne, biorąc pod uwagę jej zamierzoną funkcję. Architektura ceremonialna, czy to reprezentowana przez układy megalitycznych kamieni, duże platformy i budynki, czy też ograniczone place, była wynikiem działań całych społeczności – twierdzą uczeni. Badacze ustalili, że plac miał średnicę prawie 20 metrów. – W ramach naszej działalności naukowej współpracujemy z mieszkańcami miast położonych na terenie Callacpuma w sprawie naszych odkryć i ich znaczenia. Podkreślamy znaczenie dziedzictwa kulturowego Peru. Współpracując, możemy kontynuować badania naukowe i pomóc zachować to miejsce – powiedział badacz. Źródło: Science Advances. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kilkadziesiąt pochówków z maskami i drewniane berła. Spektakularne odkrycie sprzed tysiąca lat w Peru
73 nienaruszone pochówki z rzeźbionymi maskami i piękne drewniane berła odkryto w Pachacámac na południe od Limy w Peru. Znaleziska dokonali archeolodzy z Papieskiego Katolickiego Uniwersytetu w Peru pod kierownictwem prof. Krzysztofa Makowskiego. Znaleziska pochodzą z czasów Imperium Wari i mają około tysiąca lat.
W tym artykule: W dawnych Andach nikt nie umierał… Pachacámac – wyrocznia i świątynia Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Kim byli zmarli? Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Co już wiemy o Pachacámac? Pochówki mają formę tobołów grzebalnych. Oznacza to, że zmarłych zawinięto w tkaniny. Ciekawostką jest fakt, że zmarli obu płci mieli przytwierdzone do tobołów maski z rzeźbionego drewna i ceramiki. Groby pochodzą z okresu ekspansji Imperium Wari, czyli z lat 800–1100 n.e. O odkryciu pierwszy poinformował serwis Archeowieści. Zdaniem badaczy toboły, czyli ciała ludzi zawinięte w tkaniny, początkowo składano indywidualnie, a później także grupowo. Natomiast stan zachowania większości z nich jest rewelacyjny. W dawnych Andach nikt nie umierał… – W Andach przedhiszpańskich nikt nie umierał. Wszyscy byli predestynowani do dalszego życia w równoległym świecie przodków (hurin pacha). Warunkiem było, aby członkowie rodziny spełnili swój obowiązek i przygotowali zmarłego do dalszego życia – wyjaśnia prof. Makowski. W jego ocenie powszechność tobołów grzebalnych na cmentarzyskach wybrzeża Peru w okresach późnych (800–1531/32) i na początku okresu kolonialnego w przypadku pochówków wszystkich grup wiekowych obu płci jest świadectwem, że wspomniany obowiązek zapewnienia ciągłości życia po życiu swoim bezpośrednim przodkom był traktowany bardzo na poważnie. – Wszak to zmarli powracają co roku na ziemię i pilnują zbiorów. Od nich też zależy obfitość wody, która spływa z gór na pustynne wybrzeża i wypełnia kanały nawadniające – dodaje naukowiec. Pachacámac – wyrocznia i świątynia Pachacámac była bardzo znaną świątynią i wyrocznią bóstwa Pacha Kamaq w późniejszym okresie – w czasie panowania Inków. Jego imię oznacza „ten, który daje życie ziemi”. Pochówki znaleziono na terenie rozległego zespołu cmentarzysk z różnych okresów, u stóp Świątyni Malowanej. Nekropole odkrył już pod koniec XIX wieku Max Uhle, który jest uważany za pioniera archeologii naukowej w Andach. Poza ogólnymi informacjami nie opublikował swoich znalezisk. Z kolei cmentarzysko ulegało systematycznemu niszczeniu, również przez rabusiów. – Można przypuszczać, że niewielki procent grobów w obrębie wykopalisk Uhlego było dobrze zachowanych. Stąd też wyjątkowość aktualnego odkrycia – podkreślono w serwisie Archeowieści. Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Najnowsze badania przeprowadzono w miejscu, w którym osunął się mur z okresu inkaskiego i kolonialnego. Naukowcy przypuszczali, że zwały cegieł mułowych utrudniły dostęp rabusiom do grobów. Okazało się być to prawdą. To tam prof. Makowski i jego współpracownicy – Cynthia Vargas, Doménica Villavicencia Mergoni i Ana Fernández – natknęli się na doskonale zachowane toboły grzebalne. Kim byli zmarli? Naukowcy stwierdzili, że na cmentarzysku objętym wykopaliskami przez prof. Makowskiego wcale nie pochowano elity, jak sugerowano wcześniej. Porównywalne jest ze stanowiskiem Ancón, które zarówno w okresie Imperium Wari, jak i w okresach późniejszych było miejscem pochówku rybaków. Pachacámac w okresie Imperium Wari – a dokładnie między 800 a 1100 rokiem – miał charakter osady z platformą ceremonialną. Platforma ta obecnie znajduje się jest pod zwaliskami i tarasami Świątyni Malowanej z okresu inkaskiego, a zatem późniejszego o kilkaset lat. Pochówki są prawdziwą kopalnią informacji o pozycji społecznej mężczyzn, kobiet i dzieci. Do laboratorium udało się przenieść w całości 19 tobołów. Niebawem zostaną prześwietlone z pomocą tomografii komputerowej bez konieczności ich otwierania. Badacze porównają też odkrycia z Pachacámac z tymi z Castillo de Huarmey. Tam w 2010 roku, zespół pod kierownictwem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz odkrył pierwszy w historii zbiorowy pochówek kobiet najwyższych elit imperium Wari. Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Oprócz pochówków zespół prof. Makowskiego odkrył dwa berła. Były złożone w depozycie wotywnym i przykryte warstwą fragmentów muszli tropikalnej Spondylus princeps, importowanej z Ekwadoru. Przedmioty są rzeźbione w drzewie i dekorowane wizerunkami dwóch dostojników noszących nakrycie głowy typu Tiwanaku. Berła znaleziono w niewielkiej odległości od cmentarzyska. Pochodzą z tego samego okresu. Co już wiemy o Pachacámac? Pachacámac, wbrew poprzednim koncepcjom, nie funkcjonowało nieprzerwanie jako święte miasto i centrum kultu od czasów budowy Starej Świątyni kultury Lima do podboju hiszpańskiego. W okresie trwania Imperium Wari było stosunkowo skromną osadą o odmiennym planie i charakterze, Pachacámac stało się monumentalnym założeniem godnym funkcji wyroczni i jedną z trzech najważniejszych świątyń w centralnych Andach dopiero prawie pięć stuleci później. Czyli po włączeniu tej części wybrzeża Peru do Imperium Inków. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Peru znaleziono grobowiec kapłana sprzed 3 tysięcy lat. Jest „bardzo dziwny”
Zespół peruwiańskich i japońskich archeologów dokonał kolejnego ważnego odkrycia na stanowisku archeologicznym Pacopampa. Tym razem badacze natrafili na grób przywódcy religijnego, który zmarł ponad tysiąc lat przed naszą erą.
W tym artykule: Nowy grobowiec w Pacopampa Osobliwości pochówku kapłana Ważne odkrycia z Pacopampa Odkrytym szczątkom nadano nazwę „Kapłana z Pacopampa”. Zdaniem badaczy był to należący do elity przywódca religijny, którego pochowano z honorami. Wydarzyło się to ponad trzy tysiące lat temu w północnym Peru, w dzisiejszym regionie Cajamarca. Wyjątkowe znalezisko pochodzi z jednego ze stanowisk archeologicznych Pacopampa. Tak nazywają się pozostałości starożytnego ośrodka religijnego i ceremonialnego, który odkryto w pobliżu dzisiejszej wsi o tej samej nazwie. Na miejsce to, położone 900 km na północ od Limy, po raz pierwszy natrafiono w latach 30. XX wieku. Później było wiele razy odwiedzane przez naukowców. Od 2005 jest tam prowadzony The Pacopampa Archaeological Project. Mumia odkryta w Peru znajdowała się w pozycji embrionalnej i była związana sznurem Archeologowie twierdzą, że mumia może mieć nawet 1200 lat. Oznacza to, że pochodzi z czasów jeszcze przed cywilizacją Inków. Została znaleziona w stanowisku archeologicznym Cajamarquilla w... W Pacopampa, położonym na wysokości 2500 m n.p.m., znajdują się pozostałości dziewięciu monumentalnych budynków wzniesionych z kamienia. A także grobowce osób należących do miejscowej elity. Nowy grobowiec w Pacopampa Najnowsze odkrycie, o którym poinformowano w ten weekend, to kolejny sukces zaangażowanych w projekt archeologów z Japonii i z Peru. Jak podaje Reuters, grobowiec został pogrzebany pod sześcioma warstwami popiołów zmieszanych z ziemią. Zwłoki obłożono m.in. dekorowanymi naczyniami ceramicznymi. Miejsce pochówku było nienaruszone. Sam grobowiec został zapieczętowany. Naukowcy znaleźli dwie pieczęcie. Jedna, z antropomorfizowaną twarzą, skierowana była na wschód. Druga – z rysunkiem jaguara – na zachód. Osobliwości pochówku kapłana Okrągły grobowiec ma aż trzy metry średnicy i metr głębokości. Cytowany przez Reutersa szef grupy badawczej Yuji Seki powiedział, że tak duże rozmiary są „bardzo dziwne”. To samo dotyczy pozycji, w jakiej pochowano ciało. Leżało twarzą w dół i miało skrzyżowane nogi. Co równie zaskakujące, przy zwłokach znaleziono kość w kształcie tupu. To zapinki używane przez rdzennych mieszkańców Andów, np. przy poncho. Jednak korzystały z nich jedynie kobiety. Tymczasem znaleziono w grobie szczątki należą to mężczyzny. – To jest osobliwe – powiedział Seki. – Sądzę, że ten człowiek był przywódcą za swoich czasów – dodał. Jak szacują naukowcy, „Kapłan z Pacopampa” żył 1200–1000 lat przed naszą erą. Ważne odkrycia z Pacopampa Yuji Seki pracuje w Pacopampa już od osiemnastu lat. Od kiedy rozpoczął się tamtejszy projekt badawczy, w Peru dokonano kilku bardzo ważnych odkryć. We wrześniu 2022 roku ten sam zespół odnalazł grobowiec „Kapłana z Pututos”, również mający ponad 3 tysiące lat. Przy zwłokach znaleziono pututos – dawne instrumenty muzyczne. Pututos to muszle w kształcie konchy, których rdzenni mieszkańcy Andów używali, by wydawać głębokie dźwięki podobne do dźwięków trąbki. Odkryto kolejne rysunki z Nazca. Co przedstawiają geoglify? Na pustyni w Peru naukowcy odkryli nowe geoglify, czyli ogromne rysunki wyżłobione w ziemi, jednak widoczne tylko ze znacznej wysokości. Jak poprzednie przedstawiają różne zwierzęta, ale tym... W 2015 roku znaleziono szczątki dwóch innych kapłanów. W 2009 roku zaś odkryto „Damę z Pacopampa”. Był to grób lokalnej władczyni z około 900 roku p.n.e. Bardzo głęboka mogiła miała kształt łodzi. W jej środku leżał szkielet kobiety mającej w chwili śmierci 30–40 lat. Mierzyła 155 cm. Miała sztucznie zdeformowaną czaszkę i pogrzebano ją z licznymi darami. Szczęśliwie grobowiec nie został splądrowany. Znaleziono w nim złote kolczyki, naszyjniki z muszli i naczynia ceramiczne. To wskazywało, że pochowana w nim kobieta była bardzo ważną osobą, prawdopodobnie liderką swojej społeczności. Źródło: Phys.org, Reuters, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Świat do odkrycia Od czasów pierwszych żeglarzy, którzy odważali się przekraczać granice oswojonego świata, ciekawość pcha ludzi do odkrywania nieznanego. Wydawałoby się, że dziś niewiele już zostało do zbadania i że swoją planetę poznaliśmy gruntownie. Tymczasem – jak się szacuje – opisaliśmy zaledwie 7 proc. życia w oceanach. Także w deszczowych lasach i niedostępnych jaskiniach, a nawet pod naszymi stopami (mikroorganizmy!) wciąż czekają stworzenia do odkrycia. Badacze różnie szacują liczbę gatunków, które nie zostały jeszcze zidentyfikowane i zbadane, ale zawsze są one liczone w milionach. Dziś wielu ważnym i przełomowym wyprawom patronuje Towarzystwo National Geographic. Jego odkrywcy penetrują puszcze i schodzą w głębiny oceanów. Wyposażeni w narzędzia współczesnej inżynierii analizują geologiczną budowę naszej planety i tajniki różnych form życia, zmieniając ludzkie rozumienie skomplikowanego systemu, jakim jest Ziemia. Duch eksploracji wykracza jednak poza Ziemię, popychając ludzkość w kosmos. Astronauci stają się współczesnymi odkrywcami, wyruszającymi na ocean wszechświata. Niniejsze wydanie magazynu poświęciliśmy właśnie duchowi eksploracji i ludziom, którzy odpowiadają na jego wezwanie. Przedstawimy wam zatem dokonania Thomasa Peschaka, który rozpoczął dwuletnią wyprawę z biegiem Amazonki, badając w jej trakcie najstarszą sztukę naskalną obu Ameryk. Opowiemy, jak badacze próbują odbudować populacje rekinów w wodach Indonezji. Razem z Lee Bergerem spenetrujemy południowoafrykańską jaskinię, w której znaleziono kości dawnych krewnych człowieka. Pokażemy zdjęcia Yaela Martíneza, który, korzystając ze specjalnej techniki „interwencji”, portretuje meksykańskich imigrantów w USA. Opowiemy też o fragmencie własnej historii. W lipcu minie bowiem 70 lat od zakończenia odbudowy warszawskiej Starówki. Świat zarówno w czasie, jak i w przestrzeni wciąż czeka na dalsze odkrywanie. Zapraszam w tę podróż na naszych łamach. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści Eksploracje Powrót wilka tasmańskiego? Gatunek ten wyginął ponad sto lat temu, ale pozostaje żywy w kulturze i symbolice. Teraz kształtów zaczyna nabierać projekt odtworzenia genomu i wskrzeszenia wilka. Tekst K. Warne | s. 10 Ponadto Papugi bystre jak my Czaszki dla Ramzesa Wydanie eksploracyjne Reportaże Szukając drogi Dla człowieka era eksploracji nigdy się nie kończy. Świat ma jeszcze przecież tyle tajemnic... Tekst N. Strochlic, kolaże N. Jamieson | s. 20 Sztuka naskalna Amazonii Ekspedycja do wielkiej galerii pod gołym niebem w kolumbijskim lesie deszczowym. Tekst i zdjęcia T. Peschak | s. 34 Powrót do jaskini kości Niełatwo wcisnąć się do cmentarnej jaskini Homo naledi, odkrytej w Południowej Afryce. Tekst L. Berger | s. 52 Plan na rekiny Zasiedlić ocean rekinami rozmnożonymi w niewoli? Ten ambitny plan może się powieść. Tekst C. Welch, zdjęcia D. Doubilet i J. Hayes | s. 62 Świat na ludzką miarę Paul Salopek w swej pieszej podróży dookoła świata idzie przez ostatnie skrawki tradycyjnych Chin. Tekst P. Salopek, zdjęcia Zhou Na i G. Sabrié | s. 82 Światło emigrantów Fotograficzny projekt eksploruje kulturowe korzenie emigrantów z Meksyku. Tekst N. San Martín, zdjęcia Y. Martínez | s. 102 Warszawa odbudowana 70 lat temu warszawska Starówka znów odżyła. Tekst R. Kościelny | s. 112
Naukowcy odkryli 4 nowe rysunki z Nazca. Pomogła im sztuczna inteligencja
Japońscy naukowcy wykorzystali sztuczną inteligencję w najnowszym odkryciu archeologicznym. AI pomogła odnaleźć 4 nowe geoglify na peruwiańskiej pustyni.
W tym artykule: Rysunki z Nazca – cztery nowe geoglify W odkryciu geoglifów pomogła sztuczna inteligencja Sztuczna inteligencja przyszłością archeologii? Rysunki z Nazca to grupa geometrycznych wzorów i kształtów, które zostały stworzone przez pradawną kulturę prekolumbijską istniejącą w środkowej części Peru. Niektóre przedstawiają proste trapezy, prostokąty i trójkąty. Inne wzory jawią się jako przedstawienia kolibra, pająka czy małpy. Geoglify znajdują się ponad 320 km na południowy wschód od Limy. Po raz pierwszy zidentyfikowano je dopiero w latach 20. poprzedniego wieku. To dlatego, że nie da się ich w pełni zbadać z ziemi. Najlepszą perspektywę oddaje dopiero widok z lotu ptaka. Rysunki z Nazca – cztery nowe geoglify W sumie na peruwiańskiej pustyni odkryto ponad 800 linii prostych, które układają się w 300 figur geometrycznych oraz 70 wzorów zwierzęcych i roślinnych. Niektóre z nich mają nawet 365 metrów długości. Badacze od lat zastanawiali się, dlaczego ludzie z kultury Nazca stworzyli tak olbrzymie geoglify, które widać jedynie z góry. W ciągu kilkudziesięciu lat pojawiły się różne teorie o ich znaczeniu. Jedna z nich głosi, że rysunki miały być widoczne dla „przybyszów z kosmosu”. Same kształty miały być ich lądowiskiem. W 1994 roku rysunki z Nazca zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Badania nad geoglifami z Nazca trwają jednak do dziś. Okazuje się jednak, że tajemnicą jest nie tylko ich znaczenie, ale również ich liczba. Naukowcy z japońskiego Uniwersytetu Yamagata odnaleźli bowiem 4 nowe rysunki na pustynnym płaskowyżu w Peru. Sztuczna inteligencja wygenerowała ostatnie selfie ludzi. Czy tak będzie wyglądał koniec świata? Czy koniec świata to rzeczywiście odległa wizja? Selfie wygenerowane przez sztuczną inteligencję skłaniają do refleksji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sztuczna-inteligencja-wygenerowala-ostatnie-selfie-ludzi-czy-tak-bedzie-wygladal-koniec-swiata-c50e3d5.jpeg" width="938" height="528" alt="Sztuczna inteligencja wygenerowała ostatnie selfie ludzi. Czy tak będzie wyglądał koniec świata?" title="Sztuczna inteligencja wygenerowała ostatnie selfie ludzi. Czy tak będzie wyglądał koniec świata?" /> Co więcej, w odkryciu pomogła sztuczna inteligencja oparta na uczeniu głębokim (ang. deep learning). To technika, która ma za zadanie udoskonalać m.in. automatyczne przetwarzanie mowy, rozpoznawanie obrazów i przetwarzanie języka naturalnego. W odkryciu geoglifów pomogła sztuczna inteligencja Nowe geoglify zostały odkryte w północnej części płaskowyżu Nazca. Prace w tym regionie Peru naukowcy z Japonii prowadzili od 2004 roku, a kierownikiem zespołu badaczy był prof. Makato Sakai. Uczony podkreślił w artykule opublikowanym na łamach „Journal of Archaeological Science”, że w badaniach wykorzystano analizę zdjęć satelitarnych, LiDAR-u, a także fotografii z lotu ptaka (z drona i z samolotu). Badacze podkreślają, że sztuczna inteligencja pomogła im zidentyfikować niedostrzegalne gołym okiem rysunki na obszarze obejmującym ponad 390 metrów kwadratowych. Archeolodzy przyznają, że w ciągu ostatnich 10 lat odkryto 142 wzory na peruwiańskiej pustyni, które zostały zidentyfikowane ręcznie, za pomocą badania zdjęć i pomiarów na miejscu. Następnie japońscy naukowcy we współpracy z firmą IBM wykorzystali technologię uczenia maszynowego do przeszukiwania kształtów, które mogły zostać pominięte w poprzednich badaniach. Sztuczna inteligencja przyszłością archeologii? – Ze względu na bardzo ograniczone dane archeologiczne oraz różnice w ich skali i formie, trudno jest wykryć nowe geoglify wyłącznie za pomocą wytrenowania głębokiego uczenia na znanych już geoglifach. Opracowaliśmy takie rozwiązanie, które umożliwiało wydobywanie nowych danych i radzenie sobie z wyzwaniami wyjątkowo trudnymi dla archeologii. Dzięki temu podejściu udało nam się odkryć 4 nowe geoglify – napisali w artykule autorzy z Japonii. Badacze przekazali, że nowo odkryte rysunki z Nazca przedstawiają człowieka, parę nóg, a także rybę i ptaka. Humanoidalna postać trzyma przedmiot przypominający maczugę i ma ok. 5 metrów długości. Geoglif ryby z szeroko otwartymi ustami miał ok. 19 metrów, zwierzęcia latającego – 17 metrów. Największe były nogi, które miały ok. 78 metrów długości. Po identyfikacji geoglifów naukowcy przeprowadzili badania terenowe. – Mogliśmy zidentyfikować nowe geoglify około 21 razy szybciej, niż zrobiłby to człowiek „gołym okiem”. Takie rozwiązanie może być korzystne w przyszłych badaniach archeologii – połączenie badań terenowych i sztucznej inteligencji – twierdzą badacze. Połączenie nowych technologii w archeologii ze sztuczną inteligencją i Big Data może przyczynić się do efektywniejszych prac badawczych, a także wyznaczyć nowy kierunek w nauce. AI już wielokrotnie udowadniała, że w nauce radzi sobie o wiele szybciej i lepiej, niż człowiek. Naukowcy z Izraela opracowali ostatnio model sztucznej inteligencji, który potrafi przetłumaczyć starożytne pismo klinowe. Badacze mają nadzieję, że rozwiązanie może w przyszłości być kluczowe do poznania wciąż nieodszyfrowanych systemów pisma. A to tylko jeden z wielu przykładów wykorzystania AI. Źródło: Journal of Archaeological Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o Peru. Poznaj historię tego fascynującego kraju
Peru to kraj, w którym wciąż żywa jest historia pradawnych kultur. To właśnie tam znajdują się jedne z najsłynniejszych struktur zbudowanych przez człowieka, takie jak Cuzco i Machu Picchu, a archeolodzy wciąż odkrywają kolejne ślady cywilizacji prekolumbijskich. Co warto wiedzieć o tym niezwykłym państwie?
W tym artykule: Peru – podstawowe informacje Peru – historia Państwo Inków znajdowało się na terytorium dzisiejszego Peru Machu Picchu odkryto dopiero w 1911 roku Peru – ciekawostki Peru to kraj położony na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. To właśnie tutaj w okresie prekolumbijskim rozwinęło się kilka ważnych cywilizacji Mezoameryki. Niektóre z nich powstały na długo przed słynnym państwem Inków. Pamięć o dawnych kulturach jest w Peru wciąż żywa, ponieważ to część dziedzictwa i tożsamości jej współczesnych mieszkańców. Właśnie dlatego wciąż trwają tu wykopaliska archeologiczne. Peru – podstawowe informacje Graniczy z pięcioma krajami: Chile, Boliwią, Brazylią, Kolumbią i Ekwadorem. Powierzchnia całkowita kraju wynosi 1 285 216 km2, co oznacza, że jest to trzecie co do wielkości państwo kontynentu. Mieszkają tu ponad 33 miliony osób. Oficjalnym językiem Peru jest hiszpański, ale obowiązują tu również języki rdzennych społeczności, takie jak keczua i ajmara. Co ciekawe, keczua był w przeszłości urzędowym językiem państwa Inków. Stolicą Peru jest Lima, która jest również największym miastem kraju i siedzibą rządu. Położona jest na wybrzeżu Pacyfiku, w środkowo-zachodniej części państwa. Jest usytuowana w dolinie rzeki Rimac. Mieszka tam ponad 11 milionów osób. Miasto zostało założone przez hiszpańskiego konkwistadora Francisco Pizarro w 1535 roku jako Ciudad de los Reyes (Miasto Królów). Lima była ważnym ośrodkiem kolonialnym i stolicą hiszpańskiego wicekrólestwa Peru przez wiele lat. Z kolei miastem stołecznym republiki jest 1821 roku. Peru – historia Historia tego kraju sięga nawet kilku tysięcy lat. Na terenie dzisiejszego Peru rozwinęło się kilka dużych kultur i cywilizacji, które zostawiły po sobie niezwykłe zabytki i monumentalne miasta. Do najważniejszych należy zaliczyć: Kulturę Chavín, Nazca, Mochica, Chimú, Ajmara. Niestety, dawne społeczności nie zostawiły po sobie żadnych źródeł pisanych. Archeolodzy i historycy opierają swoją wiedzę głównie na artefaktach i pozostałościach budynków, które odkrywane są podczas wykopalisk. Cennym źródłem wiedzy o dawnych cywilizacjach są również mumie. Naukowcy podkreślają, że w zmumifikowanych szczątkach zachowują się tkanki miękkie, fragmenty organów, a także włosy lub paznokcie. Ich analiza połączona z danymi historycznymi i archeologicznymi często rzuca światło na wydarzenia z przeszłości. W ciągu ostatnich kilku lat naukowcy odnaleźli co najmniej kilkaset peruwiańskich grobowców. Ich analiza pokazała, jak wyglądały tradycje pogrzebowe dawnych mieszkańców Ameryki Południowej, a także jak mogła wyglądać wiara dawnych kultur. W tym kraju bowiem zupełnie inaczej postrzegano śmierć. Ludzi często składano w ofierze w nadziei, że przyniesie to przychylność bogów, a zmarli doświadczą lepszej opieki w nowym świecie. Państwo Inków znajdowało się na terytorium dzisiejszego Peru W IX wieku Państwo Aymara podbiło plemiona Kiczuanów, a zwycięzcy następnie tworzyli fundamenty pod nowe, potężne imperium. Państwo Inków zostało założone w XII wieku. Był to jeden z największych i najsilniejszych krajów Mezoameryki. Na początku wieku XVI obejmował większą część wybrzeża Oceanu Spokojnego wzdłuż Andów oraz tereny Peru i Boliwii. Rysunki z Nazca – największa tajemnica Peru Rysunki z Nazca układają się w w geometryczne wzory i kształty zwierząt. Na przestrzeni lat stały się inspiracją dla wielu teorii. Oto co o nich wiemy, a co pozostaje niewiadomą. W czasach swojej świetności w państwie Inków żyło ok. 12 milionów osób. Ludzie zajmowali się głównie rolnictwem. Uprawiali kukurydzę, ziemniaki, komosę ryżową, bawełnę i kokę. Hodowali lamy i alpaki. Inkowie wytwarzali również pięknie zdobione ceramiczne przedmioty, a także zostawili po sobie niezwykłe malowidła. Stolicą imperium było Cuzco. W 1524 roku do Peru dotarli Hiszpanie, którzy wykorzystali fakt, że Inkowie byli osłabieni wojną domową. Przybysze z Europy pod dowództwem Francisca Pizarra rozpoczęli konkwistę na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej. Rok później doszło do rozpadu imperium Inków. Konkwistadorzy pokonali inkaskie wojska i opanowali cały kraj. Atahualpa, ostatni władca imperium, został pojmany, a w roku 1533 zgładzony. W 1542 roku powstało wicekrólestwo Peru. Machu Picchu odkryto dopiero w 1911 roku Machu Picchu to jeden z najważniejszych symboli dawnego Peru. Dawne miasto Inków znajdowało się na wysokości 2400 m n.p.m. w niedostępnych partiach Andów. Zbudowano je na górskiej przełęczy pomiędzy dwoma szczytami, otoczone jest granitowym murem. Nie wiadomo jednak dokładnie, kiedy je wybudowano, ale historycy twierdzą, że po 1440 lub po 1450 roku. Machu Picchu – jak doszło do odkrycia zaginionego miasta Inków? 24 lipca 1911 roku wykładowca historii z Uniwersytetu Yale, Hiram Bingham III wspiął się na szczyt górskiego grzbietu w Peru i natknął się na jeden z najbardziej niezwykłych zespołów rui... Inicjatorem stworzenia Machu Picchu był Pachacutec, jeden z najwybitniejszych władców Inków. Pierwotnie miasto pełniło funkcję głównego centrum ceremonialnego, ale także gospodarczego i obronnego. Zamieszkiwali je głównie kapłani, arystokracja, żołnierze, a także opiekunowie inkaskich świątyń. Miasto zostało całkowicie opuszczone ok. 1537 roku. Ponownie odkryto je dopiero 374 lata później. Peru – ciekawostki Peru to jednak nie tylko kraj, który może poszczycić się historią i starożytnymi ruinami. To również kraina niezwykłej przyrody, fascynującej fauny i flory. To region o ogromnej bioróżnorodności. Państwo Leży w strefie klimatu równikowego i podrównikowego. Dzieli się je na 3 krainy geograficzne: Costa (wybrzeże), Sierra (góry), Selva (dżungla). W Republice Peru można podziwiać zarówno majestatyczne Andy i górskie szczyty, jak i amazońskie lasy, przepiękne parki narodowe, jeziora i wybrzeża Pacyfiku. To prawdziwy skarb natury, który gwarantuje wyjątkowe przeżycia turystom, którzy cenią sobie piękno Ziemi. Najważniejsze ciekawostki o Peru: Nie ma dostępu do równika, ale brakuje mu do niego 5 km w linii prostej. Według najpopularniejszej teorii nazwa kraju pochodzi od lokalnego słowa biru, co oznacza „rzeka”. Żyje tu ponad 1800 gatunków ptaków. Znajduje się tu jezioro Titicaca. To najwyżej położone jezioro żeglowne na świecie. Państwo jest położone wzdłuż Pacyficznego Pierścienia Ognia. To najaktywniejszy sejsmicznie rejon świata. Właśnie dlatego bardzo często dochodzi tu do wstrząsów i trzęsień ziemi. Ziemniaki pochodzą właśnie z Peru. Do Europy przywieźli je hiszpańscy konkwistadorzy. Kuchnia Peru liczy nawet 500 regionalnych potraw. Żyje tu najwięcej alpak na świecie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy w Peru odnaleźli mumie nastolatka i kilkulatków. Dzieci zostały złożone w ofierze
Badacze z Peru prowadzili wykopaliska w ważnym prekolumbijskim mieście. Odnaleźli tam 8 mumii dzieci, jedną nastolatka i 12 zmumifikowanych dorosłych. Wszystkie mumie miały od 800 do 1200 lat. Naukowcy twierdzą, że osoby te zostały złożone w ofierze podczas powszechnego rytuału.
W tym artykule: Mumie dzieci i dorosłych, które zostały złożone w ofierze Archeolodzy znaleźli starannie zapakowaną mumię nastolatka Cajamarquilla to prekolumbijski ośrodek handlu W dzisiejszym Peru w okresie prekolumbijskim rozwinęło się kilka ważnych cywilizacji. Niektóre z nich pochodzą jeszcze z czasów przed państwem Inków. Dawne kultury są świadectwem dziedzictwa Ameryki Południowej i elementem tożsamości żyjących tam ludzi. Problem polega na tym, że rdzenni mieszkańcy, którzy żyli kilka tysięcy lat temu, nie zostawili po sobie wielu śladów archeologicznych. Dlatego wiedza o nich wciąż jest niepełna. Mumie dzieci i dorosłych, które zostały złożone w ofierze Badania dawnych społeczności opierają się w dużej mierze na pozostałościach architektury i wszelkich artefaktach, które są dziełem dawnych ludzi. Z drugiej strony, wyjątkowo cennym źródłem informacji są mumie. To dlatego, że zachowują się w nich tkanki miękkie, fragmenty organów, a także włosy lub paznokcie. Ich analiza połączona z danymi historycznymi i archeologicznymi często rzuca światło na wydarzenia z przeszłości. Peruwiańskie społeczności znane były z brutalnych rytuałów, podczas których mordowano dzieci i dorosłych. Następnie składano ciała np. w grobowcach ludzi o wysokim statusie. Tylko w ciągu ostatnich dwóch lat naukowcy odnaleźli co najmniej kilkadziesiąt zmumifikowanych ludzkich szczątek, które pochodziły z różnych kultur, m.in. Wari i Chimú. W Peru odnaleziono kolejne szczątki dzieci, które zostały złożone w ofierze. Niektóre noszą ślady przemocy Archeolodzy znaleźli kolejne mumie w grobowcu bogatego mężczyzny sprzed prawie 1200 lat. Wszystko wskazuje na to, że to kolejne ofiary, które zostały zamordowane w ofierze, na jego cześć. W trakcie najnowszych wykopalisk, na stanowisku archeologicznym Cajamarquilla na obrzeżach Limy, naukowcy odkryli kolejne peruwiańskie mumie. 8 z nich należało do dzieci, a 12 do dorosłych. Jednak uwagę badaczy szczególnie zwróciła jedna, która została owinięta w tobołek. We wnętrzu znajdowały się fragmenty skóry i włosy, a także kilka ceramicznych przedmiotów. Badanie wykazało, że był to nastoletni chłopiec. Archeolodzy znaleźli starannie zapakowaną mumię nastolatka Zawinięta mumia znajdowała się w podziemnym grobowcu. Autorzy odkrycia podkreślają, że zwłoki były bardzo dobrze zachowane. Badacze ustalili, że chłopiec żył prawdopodobnie ok. 1100 lub 1200 lat temu. Co ciekawe, jego szczątki znajdowały się zaledwie 200 metrów od miejsca, w którym w ubiegłym roku znaleziono mumię bogatego mężczyzny. W jego grobie odkryto co najmniej kilkanaście szkieletów dzieci, które zostały złożone w ofierze. – Ludzi z kultury andyjskiej wyróżniały nietypowe praktyki pogrzebowe. Ich postrzeganie życia całkowicie różniło się od naszego. Śmierć była dla nich czymś bardzo istotnym. Wierzyli, że umarli trafiają do innego, równoległego świata. Być może zamordowane dzieci miały towarzyszyć duszy tego człowieka w trakcie podróży w zaświaty. Mogła być to również forma przypodobania się bogom oraz sposób na odganianie złych duchów – mówił w 2022 roku Pieter Van Dalen Luna, archeolog z Uniwersytetu Świętego Marka, który był autorem odkrycia. Badacze przypuszczają, że szczątki tak wielu osób, które udało się odnaleźć, również mogły być częścią podobnej ofiary. Archeolodzy planują w tym miejscu kolejne wykopaliska. Bardzo możliwe, że to właśnie na cześć nastolatka zamordowano pozostałe osoby. Naukowcy mają nadzieję, że przyszłe badania pozwolą odpowiedzieć na pytania, kim był ten chłopiec. Cajamarquilla to prekolumbijski ośrodek handlu Cajamarquilla to stanowisko archeologiczne, które znajduje się w granicach dzielnicy Limy – San Juan de Lurigancho. W czasach prekolumbijskich było to jedno z największych miast regionu. Na terenie kompleksu, który ma powierzchnię ok. 167 hektarów, znajdują się ruiny czterech piramid i pozostałości świątyń i innych budowli, które wykonano z suszonej cegły, zwanej również adobe. Naukowcy, którzy brali udział w najnowszych wykopaliskach, podkreślają, że Cajamarquilla była zamieszkana przede wszystkim przez ludzi, którzy pochodzili z wybrzeża oraz z Wyżyny Patagońskiej. Osada była oddalona od linii brzegowej o zaledwie ok. 25 kilometrów. W dawnych czasach miasto było niezwykle bogatym i dobrze prosperującym ośrodkiem handlu. W czasach jego świetności żyło tam ok. 15 tys. osób. Źródło: Reuters. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Peru odkryto murale, które przedstawiają tajemniczych mężczyzn o dwóch twarzach. Kim są ci ludzie?
Naukowcy, którzy prowadzili wykopaliska na stanowisku archeologicznym w zachodnim Peru, odnaleźli mural przedstawiający tajemniczych mężczyzn o dwóch twarzach. Badacze twierdzą, że jeszcze nigdy nie widzieli czegoś takiego.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli tajemnicze murale przedstawiające mężczyzn o dwóch twarzach Artyści mogli eksperymentować z przedstawieniem ruchu na obrazach Do tej pory nie wiadomo, czym dokładnie była sala z muralami Peru to kolebka wielu pradawnych kultur i cywilizacji, które rozwijały się setki lat przed przybyciem Europejczyków do Ameryki Południowej. To właśnie w tym kraju odkryto słynne rysunki z Nazca, pozostałości piramid, Machu Picchu czy świątynie poświęcone nieznanym bogom. Chociaż ludzie, którzy żyli w tym kraju w przeszłości, nie zostawili po sobie wielu źródeł pisanych, wszystkie zabytki i artefakty są świadectwami ich istnienia, które pozwala badaczom odkrywać prekolumbijskie tajemnice. Archeolodzy odnaleźli tajemnicze murale przedstawiające mężczyzn o dwóch twarzach Archeolodzy ze Stanów Zjednoczonych i Peru prowadzili wykopaliska w Pañamarca. To stanowisko archeologiczne położone w dolinie rzeki Nepeña, które niegdyś stanowiło jeden z ważniejszych ośrodków kultury Moche. W przeszłości badacze odnaleźli tu pokaźną piramidę schodkową, którą wybudowano z cegły Adobe. Znajdowała się w centrum miasta, a wokół niej rozciągały się place i inne budowle, które wznoszono na platformach. Ściany wielu budynków były zdobione malowidłami, które przedstawiały tradycje i zwyczaje ludności, która tu żyła oraz sceny wojenne i obrzędy religijne, w tym składanie ofiar z ludzi. W Peru po 100 latach ponownie odkryto zaginione znalezisko. Pochodzi sprzed czasów Inków Na Peru znów są zwrócone oczy archeologów z całego świata. To zasługa zespołu, który ponownie odnalazł zaginiony przed laty fragment przedinkaskiej świątyni. Co to takiego? Najnowsze badania ujawniły dwa murale, które pochodziły sprzed 1400 lat. Naukowcy twierdzą, że przedstawiają mężczyzn o dwóch twarzach. Malowidła znajdują się na filarach w jednej z sal ceremonialnych. Namalowany człowiek w jednej ręce trzyma puchar, z którego piją cztery ptaki, prawdopodobnie kolibrowate. W drugiej ręce znajduje się duży i zdobiony wachlarz wykonany z ptasich piór. Badacze twierdzą, że jest to nawiązanie do składania ofiar i „kosmicznego królestwa”. Artyści mogli eksperymentować z przedstawieniem ruchu na obrazach Drugi mężczyzna, który został namalowany na filarze, również trzyma wachlarz, ale w drugiej ręce zamiast pucharu ma przedmiot, który przypomina proste berło lub kawałek kijka. Badacze przyznają jednak, że trudno im określić, co to dokładnie jest, ponieważ obraz jest w tym miejscu delikatnie uszkodzony. To, co zaintrygowało badaczy, to sposób przedstawienia tych ludzi. Archeolodzy przekonują, że te malowidła nie przypominają żadnych, które dotychczas widzieli. Zaskakujące jest to, że mężczyźni mają dwie twarze, jednak nie mają żadnych cech, które świadczyłyby o tym, że są to bogowie lub demony. Na ich głowach znajdują się podobne nakrycia głowy i mają na sobie typowe dla kultury Moche stroje. Murale zostały narysowane w okresie między 550 a 800 r. n.e. Był to czas, gdy kultura Moche rozwijała się w zachodniej części Peru, a zwłaszcza w regionach nadmorskich. Budowano wówczas monumentalne budynki i świątynie oraz zajmowano się sztuką i rzemiosłem. Naukowcy podejrzewają, że artyści, którzy namalowali murale, mogli uczyć się i eksperymentować, jak przedstawiać ruch na obrazie. Do tej pory nie wiadomo, czym dokładnie była sala z muralami – Obaj mężczyźni mogą być bóstwami, ale takie wyjaśnienie jest mało prawdopodobne. Zazwyczaj wizerunki bogów w sztuce kultury Moche są przedstawiane w mało ludzki sposób. Mają np. kły, skrzydła lub ogony. Oprócz tego, że postacie mają dwie twarze, nie widać tutaj niczego, co wskazywałoby na fakt, że są to bogowie – twierdzi Lisa Trever, archeolożka z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku i współautorka odkrycia. Dlaczego w Peru malowano szczątki zmarłych na czerwono? Naukowcy mają kilka teorii Peru słynie z odkryć archeologicznych. Wiele z nich dotyczy nietypowych pochówków. Co naukowcy zbadali tym razem? Co ciekawe, sala, w której znajdowały się murale, wciąż jest miejscem pełnym tajemnic. Pierwsze malowidła odkryto już w 1958 roku, ale do tej pory nie wiadomo, jakie wydarzenia mogły odbywać się w tej przestrzeni. Z drugiej strony, znaczna część konstrukcji wciąż jest nieodkopana. Badacze mają nadzieję, że dalsze badania rzucą więcej światła na historię Pañamarca. – Naszym zdaniem mało osób miało dostęp do tej sali. Była to raczej przestrzeń, do której wstęp mieli nieliczni. Świadczy o tym fakt, że przejścia i przestrzeń wewnątrz są bardzo niewielkie. Być może było to miejsce zgromadzeń starszyzny lub liderów społeczności Moche – zastanawia się Trever. Archeolożka dodaje, że malowidła z sali są cennym źródłem informacji o religijności i wierzeniach tej prekolumbijskiej cywilizacji. Źródło: Pañamarca Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Cuzco, czyli pępek świata. Co wiemy o owianej legendą stolicy państwa Inków?
Cuzco przez 200 lat było stolicą wielkiego imperium Inków, ale artefakty świadczą o tym, że tereny te były zamieszkałe już tysiąc lat przed naszą erą. Cuzco jest też miejscem założenia i końca wielkiego imperium Tawantinsuyu. W 1572 roku ostatnia twierdza Inków została zdobyta przez hiszpańskich najeźdźców, a ostatni władca, Tupac Amaru, syn Manco, został schwytany i stracony.
W tym artykule: Jak zostało zaprojektowane Cuzco? Skąd wzięła się nazwa Cuzco? Jak Pizarro podbił imperium Inków Konkwistadorzy zniszczyli budowle Cuzco Co zwiedzić w Cuzco? Cuzco, pisane też Cusco, jest położone w samym sercu środkowoperuwiańskich Andów, w leżącej na wysokości 3400 m n.p.m. żyznej dolinie aluwialnej zasilanej przez kilka rzek. Zbudowane na ruinach dawnego imperium, teraz żyje głównie z turystyki. Obecnie to najważniejszy punkt wycieczkowy w całym Peru. Jak zostało zaprojektowane Cuzco? Miasto było podzielone na dwie części: hanan, czyli część górną i hurin – dolną, które dawały wyraz podziałowi społeczeństwa Inków na wyższą i niższą klasę społeczną. Podział na dzielnice miał obrazować cztery części imperium. Odpowiednie części miasta mogli zamieszkiwać tylko ludzie pochodzący z terenów, które symbolizuje dana dzielnica. W ten sposób miasto było nie tylko miniaturową mapą całego inkaskiego imperium, ale też wyrażeniem mocy władców Inka w kształtowaniu i rządzeniu imperium. Cuzco zostało zaprojektowane tak, by kształtem przypominać leżącą pumę, zwierzę czczone przez cywilizację Inków. Zgodnie z układem tego tysiącletniego miasta, mury Sacsayhuaman były położone najwyżej i miały stanowić głowę pumy. Serce zwierzęcia znajdowałoby się na głównym placu. A dokładniej w Kiswarkancha, starożytnym pałacu Inków należącym do króla Wirakoczy. Natomiast Koricancha, czyli Świątynia Słońca, była częścią genitaliów pumy. Ogon pumy kończyłby się w dzielnicy Pumaqchupan. Czyli w miejscu, gdzie spotykają się rzeka Saphy i rzeka Tullumamo. Skąd wzięła się nazwa Cuzco? Inkowie określali swoje imperium jako Tawantinsuyu. W języku keczua Tawantin Suyu lub pisane łącznie – Tawantinsuyu – oznacza „cztery części razem”. Imperium Inków było podzielone na cztery suyu – prowincje, których skrajne, narożne części spotykały się w stolicy, czyli w Cusco. Lud imperium nie znał innych krajów, Inkowie nie wybierali się na morskie wyprawy, dlatego ich ziemia była całym światem, a Cuzco było centrum tego świata. To wyjaśnia jedną z wersji słowa „Cusco”. Można to przetłumaczyć jako „Centrum Świata” lub „Pępek Ziemi”. Inną wersją tłumaczenia nazwy jest „Miejsce Popiołów”, czyli miejsce rytualnej ofiary. Jest to związane z tym, że wszystkie główne świątynie Inków znajdowały się właśnie w Cusco. Tam odbywały się również wszystkie znaczące ceremonie religijne. Do czasu przybycia w 1533 roku do Cuzco hiszpańskich konkwistadorów, miasto kwitło. Było usiane wspaniałymi świątyniami, placami i bogatymi domami rodziny królewskiej. Jako stolica przeszło 12-milionowego imperium, pełniło funkcję centrum gospodarczego i handlowego. Mieszkańcy uprawiali kukurydzę, ziemniaki, komosę ryżową, bawełnę i kokę. Pola nawadniali przy pomocy sztucznych kanałów irygacyjnych. Domy budowali z cegły. Sam fakt, że żądni złota Hiszpanie znaleźli się w Ameryce Południowej, wiąże się z traktatem z Tordesillas z 1494 roku. Hiszpanie podzieli się w nim z Portugalczykami strefami wpływów. Traktat ten wyznaczył kierunki ekspansji obu państw. Hiszpania swoje wysiłki koncentrowała w Ameryce Południowej, poza obszarem współczesnej Brazylii, która przypadła Portugalii, a Portugalia w Afryce i Azji. Jak Pizarro podbił imperium Inków Dzisiejsze Peru, w którym leży Cuzco, zostało podbite przez żołnierzy dowodzonych przez Fransisca Pizarro. Pizarro wyprawiał się na te tereny trzykrotnie. Dwie pierwsze wyprawy nie przyniosły oczekiwanych sukcesów i wiele wskazywało na to, że przyszły zdobywca Cuzco już nie powróci do Ameryki Południowej. Ale żądny władzy i pieniędzy Pizarro wyprosił możliwość audiencji przed królem Karolem I Hiszpańskim. Roztoczył przed nim tak bajeczną opowieść o bogactwach Inków, że król oddał mu do dyspozycji statek i 180 zbrojnych. Na czele tej grupy Pizarro wyprawił się do Ameryki Południowej po raz trzeci. Hiszpanie mieli do dyspozycji broń palną, która budziła popłoch wśród Indian. Inną, znacznie potężniejszą bronią, jaką przywieźli ze sobą konkwistadorzy były patogeny. Gdy w 1532 roku Francisco Pizarro przybył do Peru, w kraju Inków trwała walka o tron po zmarłym niedawno władcy. Dziś wiemy, że zanim Pizarro dotarł do Cuzco, dostał się tam inny przybysz z Europy – czarna ospa. To ona prawdopodobnie odpowiadała za zgon władcy. Dzięki śmierci Huayna Capaca i wojnie o schedę po nim, kraj Inków stał się dla Pizarro i jego ludzi wyjątkowo łatwym łupem. Konkwistadorzy zniszczyli budowle Cuzco Pospolite europejskie choroby, jak ospa czy grypa, zdziesiątkowały Indian. Kolejni zmarli w skutek brutalnych praktyk przyjezdnych, ciężkiej pracy w kopalniach i na plantacjach oraz w wyniku działań zbrojnych. Potężne niegdyś imperium pokonały przybyłe zza oceanu patogeny. Po przybyciu do Cusco hiszpańscy najeźdźcy zmienili cały wizerunek miasta. Zniszczyli wiele inkaskich budynków, świątyń i pałaców. Pozostałe mury wykorzystali jako fundament pod budowę nowego miasta. Hiszpańskie kościoły zostały zbudowane przy użyciu kamieni z rozebranych budynków Inków. Niesamowite kolonialne konstrukcje zbudowane na fundamentach Inków stworzyły unikatowy styl architektoniczny, którego wpływ można zaobserwować w kulturze i sztuce miasta. Co zwiedzić w Cuzco? Oto najciekawsze atrakcje tego inkaskiego miasta: Ruiny twierdzy Sacsayhuamán – kompleks obronny, wybudowany w XV wieku na rozkaz dziewiątego króla Inków Pachacuteca. Coricancha – świątynia Słońca. Stanowiła sanktuarium oraz miejsce koronacji i pochówku panujących władców. Coricancha poświęcona była słońcu, bowiem Inkowie uważali się za potomków tej gwiazdy i czcili ją ponad swoich bogów. Poza miejscem kultu, świątynia była także wyznacznikiem czasu, gdyż posiadała kalendarz astrologiczny i kosmogram. Tambomachay – kompleks, którego pierwotne przeznaczenie nie jest pewne. Składają się na niego trzy kamienne tarasy z niszami wbudowanymi w boczne ściany. Obiekt powstał na naturalnym źródle, które doprowadza wodę do mniejszych kanałów, stanowiących część tarasów. Z tego powodu uznaje się, że mogło być to uzdrowisko lub miejsce kultu wody. Archikatedra w Cuzco – monumentalna Bazylika Katedralna Wniebowzięcia NPM, pochodząca z XVII wieku. Za czasów Imperium Inków w miejscu tym stała świątynia Kiswankarcha. Jednak po przejęciu miasta przez Hiszpanów utworzyli oni na jej miejscu kościół katolicki. Katedra powstała w nawiązaniu do renesansu i gotyku, posiada wiele artefaktów i ozdobnych grafik. Położona jest przy głównym placu Plaza de Armas. Od 1983 roku widnieje na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Cuzco to również świetna baza wypadowa do dalszego trekkingu po Andach lub wycieczek do innych inkaskich miast. Stamtąd można się wybrać między innymi do Machu Picchu, do Sacsayhuaman – gigantycznego kompleksu kamiennych murów, miejsca preinkaskiego kultu czy do Quenco – inkaskiego sanktuarium wykutego w skale, poświęconego Matce Ziemi. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mężczyzna trzymał w swoim plecaku termicznym kilkusetletnią mumię. Twierdził, że to jego dziewczyna
Policja w Peru zatrzymała w parku trzech mężczyzn. Jeden z nich był dostawcą jedzenia, a w swoim plecaku termicznym trzymał mumię, która miała ok. 600–800 lat.
W tym artykule: Mężczyzna w plecaku termicznym trzymał mumię To zbrodnia przeciwko dziedzictwu kulturowemu Peru Najstarsze ślady obecności człowieka w regionie pochodzą sprzed 20 tysięcy lat Miłość może mieć różne oblicza. Jak jednak wyjaśnić tajemnicze uczucie do kilkusetletniej mumii, a co gorsza, jeśli jest nieodwzajemnione? Ta historia bez szczęśliwego zakończenia wydarzyła się w peruwiańskim mieście Puno, które znajduje się na południowym-wschodzie kraju, niedaleko granicy z Boliwią. Mężczyzna w plecaku termicznym trzymał mumię Trzech mężczyzn spędzało wieczorem czas w parku spożywając alkohol. W pewnym momencie zauważył ich patrol policji. Funkcjonariusze uznali, że wyglądają podejrzanie, dlatego dokonali rutynowego przeszukania. Jeden z nich miał ze sobą plecak termiczny, podobny do tych, których używają dostawcy jedzenia. Okazało się, że w środku znajduje się zmumifikowane ciało ułożone w pozycji embrionalnej. Przerażające odkrycie archeologów w Peru. 6 dzieci zostało zamordowanych i złożonych w ofierze Archeolodzy znaleźli mumie sześciu dzieci, które znajdowały się w grobowcu wysoko urodzonego człowieka. Naukowcy podejrzewają, że zostały złożone w ofierze. Mężczyzna ma 26 lat i nazywa się Julio Cesar Bermejo. Jego sprawa wzbudziła niemałe poruszenie w lokalnych mediach, które szybko zainteresowały się jego sprawą. W jednym z wywiadów przyznał, że mumia była jego „duchową dziewczyną”. – Spędzam z nią czas, śpi w tym samym pokoju, a ja się nią opiekuję – przyznał Peruwiańczyk i dodał, że dał mumii imię „Juanita”. To zbrodnia przeciwko dziedzictwu kulturowemu Peru Mumią zajęło się teraz ministerstwo kultury Peru, ponieważ została uznana za dobro narodowe kraju. Agencja informacyjna Andina przekazała, że mumia najprawdopodobniej należała do dorosłego mężczyzny, który żył w tym regionie ok. 600–800 lat temu. Na razie nie wiadomo dokładnie, do jakiej kultury należał. Potwierdzą do przyszłe badania. Z kolei Julio Cesar Bermejo znajduje się w areszcie i czeka na rozprawę sądową. Może usłyszeć wyrok zbrodni przeciwko dziedzictwu narodowemu Peru. Kraj ten jest bowiem miejscem, w którym od wielu lat odkrywano ludzkie szczątki i mumie, które należały do różnych kultur prekolumbijskich. Biorąc pod uwagę, że niektóre społeczności nie zostawiły po sobie żadnych zapisków ani kronik, często są to jedyne źródła wiedzy o dziejach i historii Peru sprzed kilkuset lat. Właśnie dlatego nazywane są często zbiorczo kulturami andyjskimi, ponieważ historycy wciąż nie są w stanie opracować ich chronologii. Najstarsze ślady obecności człowieka w regionie pochodzą sprzed 20 tysięcy lat Najstarsze, odnalezione ślady człowieka na terenach m.in. Peru, Boliwii i Chile pochodzą sprzed ok. 20 tysięcy lat. Archeolodzy odnaleźli narzędzia z kości i kamienia oraz resztki jedzenia w jaskini Pikimachay koło peruwiańskiego miasta Ayacucho. Z koeli w górach odnaleziono kilka jaskiń, w których zachowały się malowidła naskalne. Przedstawiały ludzi polujących na stada gwanako andyjskich. W Peru odnaleziono kolejne szczątki dzieci, które zostały złożone w ofierze. Niektóre noszą ślady przemocy Archeolodzy znaleźli kolejne mumie w grobowcu bogatego mężczyzny sprzed prawie 1200 lat. Wszystko wskazuje na to, że to kolejne ofiary, które zostały zamordowane w ofierze, na jego cześć. Na przełomie II i I wieku p.n.e. w regionie zaczęły wykształcać się pierwsze kultury regionalne. Ich największy rozwój przypada na okres I–VIII wiek n.e. Szacuje się, że jako pierwsza pojawiła się kultura Mochica na północy Peru i Nazca w centrum tego kraju. Na granicy z Boliwią powstała Pucara oraz najważniejsza z nich, kultura regionu Tiahuanaco, nazywana również Tiwanaku. Archeolodzy ustalili, że dla rdzennych mieszkańców Ameryki Południowej rytuały pogrzebowe były bardzo istotnymi wydarzeniami. Ich celem było przeprowadzenie duszy zmarłego przez kolejne etapy życia po śmierci. Społeczności mumifikowały swoich zmarłych, a następnie chowali ich w pozycji embrionalnej. Ludzie z kultur andyjskich wierzyli, że pochowanie ciała w ten sposób miało symbolizować powrót duszy do łona matki Ziemi i podkreślało odrodzenie oraz ciągłość życia i śmierci. Martwym kierowano głowy w kierunku zachodnim, w stronę morza. Powszechne było również składanie ofiar z ludzi, często dzieci. Zamordowani mieli towarzyszyć zmarłemu w dalszej wędrówce. Rytuał ofiarny mógł być również formą przeproszenia bogów lub odgonienia złych duchów. Źródło: AFP