9 zjawisk na niebie, które można zobaczyć w czerwcu. Od „Truskawkowego Księżyca” po koniunkcję planet
Letnie obserwacje rozpoczynają się od spektakularnych widoków. Czekają nas ekscytująca koniunkcja Jowisza i Wenus oraz spadające gwiazdy.
Czerwiec przyniesie nam mnóstwo astronomicznych atrakcji. Miesiąc ten oferuje doskonałe warunki do obserwacji gęstego, usianego gwiazdami jądra Drogi Mlecznej, szczególnie w miejscach z ciemnym niebem. Oto dziewięć najciekawszych zjawisk do obserwacji na początku lata. Koniunkcja Jowisza i Wenus – 8–9 czerwca Jowisz i Wenus zbliżają się do siebie od końca maja. Jednak ich koniunkcja stanie się jeszcze bardziej spektakularna między 8 a 9 czerwca, kiedy to z naszej ziemskiej perspektywy te dwa obiekty znajdą się w odległości 1,5 stopnia (nieco ponad szerokość małego palca) od siebie. Kiedy dotrą do tego punktu, można je będzie jednocześnie dostrzec przez lornetkę. Szukajcie tej pary również w noce tuż przed i po koniunkcji. Nadal będą się one znajdować blisko siebie – około 3 stopni. Jowisz i Wenus pojawią się w gwiazdozbiorze Bliźniąt, a Merkury może być widoczny tuż poniżej. Koniunkcja Saturna z Księżycem – 10 czerwca Wczesnym rankiem 10 czerwca Saturn i Księżyc będą świecić w odległości 5 stopni, czyli trzech szerokości palców, od siebie. Oba ciała niebieskie wzniosą się nad wschodni horyzont po północy i będą poruszać się równolegle po niebie aż do wschodu słońca. Czeka nas wspaniały widok na pierścienie Saturna, widoczne nawet przez teleskop ogrodowy lub mocną lornetkę do obserwacji gwiazd. Układ Marsa, Księżyca i Saturna – 11 czerwca Na około godzinę przed wschodem słońca 11 czerwca Mars, sierp Księżyca i Saturn utworzą cienką linię nad wschodnim horyzontem. Aby dostrzec tę trójkę, potrzebny będzie czysty widok na wschód – duże jezioro lub łąka z minimalnymi przesłonami horyzontu. Mars i cienki Księżyc będą świecić blisko siebie następnego ranka, w odległości 6,5 stopnia od siebie – to nieco ponad trzy palce. Nów Księżyca – 15 czerwca Lato to jeden z najlepszych okresów na podziwianie tętniącego życiem centrum Drogi Mlecznej. Nów Księżyca, który rozpoczyna cykl lunarny, to najlepszy moment na jego dostrzeżenie. Kiedy Księżyc wślizguje się między Ziemię a Słońce w tej fazie, staje się prawie niewidoczny. Ten brak światła księżycowego sprawia, że ​​gromada milionów gwiazd w centrum Drogi Mlecznej jest widoczna nawet gołym okiem. W tym miesiącu nów nastąpi 15 czerwca. Najlepiej obserwować gwiazdy w miejscu o minimalnym zanieczyszczeniu światłem, takim jak park ciemnego nieba. Przesilenie letnie – 21 czerwca 21 czerwca przypada na półkuli północnej przesilenie letnie, kiedy słońce osiąga najwyższy punkt nad równikiem. To początek lata, a w regionach położonych blisko bieguna oznacza to całodobową poświatę znaną jako dzień polarny. Ta sama data, 21 czerwca, oznacza również początek zimy na półkuli południowej. Trwa tam sezon na zorze polarne, szczególnie w Tasmanii i południowej Nowej Zelandii. Szczyt roju Bootydów przypada na 27 czerwca Wywołane przez odłamki komety czerwcowe Bootydy to rój meteorów z maksymalnie kilkoma spadającymi gwiazdami na godzinę. Jednak podczas maksimum 27 czerwca możemy mieć do czynienia nawet ze 100 meteorami na godzinę. Wypatruj ich w pobliżu gwiazdozbioru Wolarza, który wędruje po niebie północnym. Najlepiej obserwować go wczesnym wieczorem. Pełnia „Truskawkowego Księżyca” – 29 czerwca Pierwsza oficjalna letnia pełnia Księżyca, znana jako „Truskawkowy Księżyc”, nastąpi 29 czerwca. Rdzenni Amerykanie nadali tę nazwę ze względu na słodkie owoce, które dojrzewają wczesnym latem. Niestety, „truskawkowy Księżyc” to tylko przydomek – nie będzie bardziej czerwony niż w innych miesiącach. Trójkąt Letni – przez cały miesiąc Jeśli istnieje układ gwiazd, który sygnalizuje początek ciepłej pogody, to jest to Trójkąt Letni. Będzie widoczny wysoko na nocnym niebie. W jego skład wchodzą trzy jasne gwiazdy z różnych konstelacji: Wega z gwiazdozbioru Lutni, Altair z Orła, Deneb z Łabędzia. Trójkąt Letni widoczny jest przez większość nocy, szczególnie w połowie czerwca. Mars spotyka Plejady – koniec czerwca Dwa z najbarwniejszych obiektów nocnego nieba spotkają się pod koniec czerwca, tuż przed świtem – pomarańczowo zabarwiony Mars i niebieskawe Plejady. Te drugie znane są z siedmiu dobrze widocznych gwiazd, choć w rzeczywistości zawierają ich ponad 1000. Obiekty będą w odległości około 4 do 5 stopni, czyli mniej więcej trzech palców, od siebie. Najlepszy czas obserwacji przypada na okres od 27 do 30 czerwca.
Różowy Księżyc rozświetli niebo nad Polską. Ta pełnia ma wyjątkowe znaczenie
W nocy z 1 na 2 kwietnia warto spojrzeć w niebo, ponieważ czeka nas pełnia Księżyca, znana jako Różowy Księżyc. To pierwsza wiosenna pełnia 2026 roku, która ma szczególne znaczenie nie tylko dla miłośników astronomii, ale także dla kalendarza liturgicznego. To właśnie na jej podstawie wyznacza się datę Wielkanocy.
Kwietniowa pełnia Księżyca od lat przyciąga uwagę nie tylko miłośników astronomii, ale także osób zainteresowanych rytmem natury i symboliką związaną z cyklem roku. To moment, który wyznacza ważne zmiany w przyrodzie i stanowi punkt odniesienia dla wielu tradycji oraz kalendarzy. Choć zjawisko to jest dobrze znane, wciąż budzi ciekawość – zarówno ze względu na swoją nazwę, jak i znaczenie, jakie przypisywano mu na przestrzeni wieków. Różowy Księżyc – skąd nazwa i jakie ma znaczenie? Kwietniowa pełnia Księżyca, nazywana Różowym Księżycem, od wieków funkcjonuje w tradycjach różnych kultur jako symbol przełomu między zimą a wiosną. Wbrew intuicji nazwa ta nie odnosi się do koloru samego zjawiska, lecz do przyrody – a konkretnie do kwitnących w tym okresie dzikich floksów, które pokrywały rozległe tereny Ameryki Północnej. To właśnie rdzenne społeczności tego regionu, obserwując cykle natury i dostosowując do nich codzienne życie, nadawały kolejnym pełniom nazwy odzwierciedlające zmiany zachodzące w ich otoczeniu. W zależności od plemienia i regionu funkcjonowały różne określenia – wśród nich pojawiały się m.in. nazwy związane z kwitnieniem roślin, aktywnością zwierząt czy zmianami pogody, takie jak „księżyc kwiatów”, „księżyc żaby” czy „księżyc wiatru”. W innych przekazach spotykane są również nazwy odnoszące się do cyklu życia i rolnictwa, jak Księżyc Pączkowania, Księżyc Jajka czy Pełnia Kiełkującej Trawy. Z biegiem czasu nazewnictwo to przeniknęło do kultury europejskiej i zaczęło funkcjonować równolegle z określeniami wywodzącymi się z kalendarza chrześcijańskiego. W tym kontekście kwietniowa pełnia zyskała szczególne znaczenie jako tzw. pełnia paschalna, na podstawie której wyznacza się datę Wielkanocy. Święto to przypada bowiem w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca, co sprawia, że zjawisko to odgrywa istotną rolę nie tylko w obserwacji przyrody, ale także w organizacji życia religijnego. W niektórych latach moment ten staje się kluczowy dla całego kalendarza świąt ruchomych. Oprócz aspektu kulturowego i religijnego Różowy Księżyc bywa także interpretowany symbolicznie – jako moment odnowy, wzrostu i nowego początku. W wielu tradycjach uznawano go za czas sprzyjający refleksji, porządkowaniu spraw oraz wyznaczaniu nowych celów, co naturalnie łączyło się z budzącą się do życia przyrodą. Choć dziś jego nazwa może brzmieć jedynie poetycko, w rzeczywistości stanowi ona ślad dawnych sposobów postrzegania świata, w których rytm życia człowieka pozostawał ściśle powiązany z cyklami natury i zmieniającymi się porami roku. Kiedy i jak najlepiej obserwować Różowy Księżyc 2026 w Polsce? Kulminacyjny moment kwietniowej pełni Księżyca w Polsce przypadnie w nocy z 1 na 2 kwietnia, dokładnie o godzinie 4:12, kiedy nasz naturalny satelita znajdzie się po przeciwnej stronie Ziemi względem Słońca. Choć to właśnie wtedy osiągnie pełnię w sensie astronomicznym, w praktyce najlepsze warunki do obserwacji pojawią się już wieczorem poprzedniego dnia. 1 kwietnia około godziny 18:47 Księżyc zacznie wschodzić nad horyzontem, co stanowi jeden z najbardziej efektownych momentów całego zjawiska. Tuż po wschodzie, obserwowany nisko nad linią horyzontu, Księżyc może wydawać się większy niż zwykle – to efekt tzw. złudzenia księżycowego, które sprawia, że porównujemy jego rozmiar z obiektami na Ziemi, takimi jak budynki czy drzewa. Dodatkowo światło przechodzące przez grubszą warstwę atmosfery może nadać mu cieplejszy, lekko złocisty lub pomarańczowy odcień. Aby w pełni docenić to zjawisko, najlepiej wybrać miejsce oddalone od miejskich świateł – otwartą przestrzeń z widokiem na wschodni lub południowo-wschodni horyzont. Choć pełnia będzie widoczna także w miastach, ograniczenie zanieczyszczenia światłem znacząco poprawia komfort obserwacji i pozwala dostrzec więcej szczegółów na powierzchni Księżyca. Źródła: CNN, Discover Magazine, Interia Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wilczy, Śnieżny, Truskawkowy – skąd się wzięły nazwy kolejnych pełni Księżyca
Pełnie Księżyca od wieków budziły fascynację ludzi – nie tylko jako zjawisko astronomiczne, lecz także jako element porządkujący czas, przyrodę i codzienne życie. Tradycyjne nazwy pełni, takie jak Wilczy Księżyc, Różowa Pełnia czy Niebieski Księżyc, nie są dziełem naukowców, lecz efektem obserwacji natury i doświadczeń dawnych społeczności. Skąd się wzięły te określenia, co naprawdę oznaczają i dlaczego do dziś funkcjonują w kulturze popularnej?
Spis treści: Pełnia jako zjawisko astronomiczne i kulturowe Skąd wzięły się nazwy pełni Księżyca? Wilczy, Śnieżny i Robaczy Księżyc – zimowy i wczesnowiosenny cykl pełni Wiosenne i letnie pełnie – cykl wzrostu i obfitości Pełnie jesienne – czas zbiorów i przygotowań Niebieski Księżyc – mit, który stał się definicją Czy nazwy pełni są uniwersalne? Pełnia dziś – między nauką a popkulturą Choć współczesna astronomia opisuje pełnię Księżyca jako konkretną fazę wynikającą z geometrycznego ustawienia Ziemi, Słońca i Księżyca, dla dawnych ludzi miała ona znacznie szersze znaczenie. Cykliczność pełni pozwalała przewidywać zmiany pór roku, planować prace rolnicze, polowania i rytuały, a także orientować się w upływie czasu. To właśnie z tej potrzeby narodziły się ludowe nazwy pełni, ściśle związane z warunkami pogodowymi, fazami wegetacji roślin i zachowaniem zwierząt. Pełnia jako zjawisko astronomiczne i kulturowe Pełnia Księżyca to jedna z najlepiej rozpoznawalnych faz naszego naturalnego satelity. Występuje wtedy, gdy Ziemia znajduje się pomiędzy Słońcem a Księżycem, a cała widoczna z naszej perspektywy tarcza Księżyca jest oświetlona. Z astronomicznego punktu widzenia jest to regularne i przewidywalne zjawisko, pojawiające się średnio co 29,53 dnia, czyli w rytmie tzw. miesiąca synodycznego. Jednak dla człowieka pełnia nigdy nie była wyłącznie zjawiskiem naukowym. Przez tysiąclecia cykl Księżyca wyznaczał rytm życia, wpływał na rolnictwo, polowania, rytuały religijne, a nawet na sposób mierzenia czasu. Właśnie z tej potrzeby orientacji w świecie przyrody narodziły się tradycyjne nazwy pełni Księżyca, które do dziś funkcjonują w kulturze popularnej. Skąd wzięły się nazwy pełni Księżyca? Nazwy przypisywane poszczególnym pełniom nie są oficjalnymi terminami astronomicznymi. Ich źródłem jest folklor, obserwacja przyrody oraz praktyczne potrzeby dawnych społeczności. Najbardziej rozpowszechniony zestaw nazw, znany dziś w Europie, wywodzi się głównie z tradycji rdzennych ludów Ameryki Północnej, a także z europejskich almanachów rolniczych, które przejęły i uporządkowały te określenia. Dla dawnych społeczności nazwa pełni była informacją, a nie poetycką metaforą. Wskazywała, co dzieje się w przyrodzie, jaki jest etap roku i jakie działania należy podjąć: zbierać plony, przygotować zapasy, rozpocząć polowania lub chronić się przed zimą. Warto podkreślić, że nie istniał jeden uniwersalny system nazw. To, co dziś uznajemy za „klasyczny” zestaw, jest w rzeczywistości zbiorem tradycji z konkretnych regionów świata, który z czasem został spopularyzowany globalnie. Wilczy, Śnieżny i Robaczy Księżyc – zimowy i wczesnowiosenny cykl pełni Wilczy Księżyc, przypadający zwykle na styczeń, swoją nazwę zawdzięcza zwiększonej aktywności wilków w środku zimy. W okresie niedoboru pożywienia drapieżniki częściej zbliżały się do ludzkich osad, co pozostawiło trwały ślad w ludowych nazwach i wierzeniach. Lutowa pełnia, znana jako Śnieżny Księżyc, odzwierciedlała najtrudniejszy moment zimy, kiedy opady śniegu były najobfitsze, a warunki życia najbardziej wymagające. W niektórych tradycjach funkcjonowała także jako Głodny Księżyc, co podkreślało realne zagrożenie brakiem żywności. Z kolei Robaczy Księżyc, pojawiający się w marcu, symbolizował początek odwilży. Rozmarzająca gleba odsłaniała dżdżownice, co było sygnałem, że zima ustępuje miejsca wiośnie, a przyroda zaczyna się odradzać. Wiosenne i letnie pełnie – cykl wzrostu i obfitości Wraz z nadejściem wiosny pojawia się Różowy Księżyc, którego nazwa nie odnosi się do koloru tarczy, lecz do kwitnących na różowo dzikich roślin. Był to symbol odradzającej się przyrody i początku intensywnego wzrostu. Kolejna pełnia, często nazywana Kwiatowym Księżycem, podkreślała szczyt wiosennego rozkwitu, gdy roślinność była już bujna, a dni stawały się coraz dłuższe. Następujący po niej Truskawkowy Księżyc wiązał się bezpośrednio z sezonem zbiorów owoców, zwłaszcza tych dojrzewających na przełomie wiosny i lata. Letnie pełnie często miały nazwy związane z dojrzałością natury, obfitością i stabilizacją warunków pogodowych. Był to czas intensywnej pracy, ale także względnego bezpieczeństwa żywnościowego. Pełnie jesienne – czas zbiorów i przygotowań Szczególne miejsce w kalendarzu zajmuje Księżyc Plonów, czyli pełnia przypadająca najbliżej równonocy jesiennej. Dzięki temu, że wschodził tuż po zachodzie Słońca przez kilka kolejnych dni, umożliwiał dłuższą pracę przy zbiorach bez użycia sztucznego światła. Jesienne pełnie, takie jak Kukurydziany Księżyc czy Jęczmienny Księżyc, były bezpośrednio związane z rolnictwem i magazynowaniem żywności. Ich nazwy miały charakter czysto użytkowy i stanowiły część kalendarza prac polowych. Późnojesienne i wczesnozimowe pełnie sygnalizowały z kolei koniec cyklu wegetacyjnego i konieczność przygotowania się na nadchodzącą zimę. Niebieski Księżyc – mit, który stał się definicją Jednym z najbardziej znanych pojęć związanych z pełnią jest Niebieski Księżyc. Wbrew obiegowym opiniom nie oznacza on zmiany koloru tarczy Księżyca. Współcześnie termin ten odnosi się najczęściej do drugiej pełni występującej w jednym miesiącu kalendarzowym. Co istotne, jest to definicja stosunkowo nowoczesna, która nie wywodzi się z dawnych wierzeń ludowych. Wcześniejsze znaczenie „niebieskiego księżyca” odnosiło się raczej do rzadkości zjawiska, co do dziś przetrwało w języku jako metafora czegoś niezwykłego lub mało prawdopodobnego. Czy nazwy pełni są uniwersalne? Choć dziś nazwy pełni Księżyca funkcjonują globalnie, nie są one wspólnym dziedzictwem całej ludzkości. Różne kultury – od Azji, przez Afrykę, po Amerykę Południową – posługiwały się odmiennymi systemami opisu cyklu księżycowego lub w ogóle nie nadawały nazw poszczególnym pełniom. Popularny dziś zestaw nazw to efekt uproszczenia i globalizacji kultury, który sprawił, że lokalne tradycje zostały przyjęte jako „uniwersalne”. W rzeczywistości jednak są one świadectwem konkretnego sposobu życia, ściśle związanego z klimatem umiarkowanym i cyklem rolniczym. Pełnia dziś – między nauką a popkulturą Współczesna astronomia traktuje pełnię jako jedną z faz orbitalnych Księżyca, pozbawioną znaczenia symbolicznego. Jednocześnie kultura popularna, media i astrologia wciąż przypisują jej emocjonalne, psychologiczne i symboliczne znaczenie. Choć badania naukowe nie potwierdzają wpływu pełni na ludzkie zachowanie, fascynacja Księżycem pozostaje niezmienna. Tradycyjne nazwy pełni pełnią dziś funkcję edukacyjną i kulturową, przypominając o tym, jak silnie człowiek był kiedyś związany z rytmem natury. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zbliża się ostatnia superpełnia 2025 roku. Kiedy zobaczyć Zimny Księżyc?
Grudniowa pełnia Księżyca od lat budzi szczególne zainteresowanie pasjonatów astronomii. To właśnie wtedy na niebie pojawia się Zimny Księżyc, czyli ostatnia pełnia w roku, której nazwa nawiązuje do najdłuższych nocy i surowego blasku zimowego nieba. W 2025 roku zjawisko ponownie przypomni o swoim wyjątkowym charakterze. Kiedy będzie można je zobaczyć i dlaczego od wieków zajmuje ważne miejsce w tradycjach wielu kultur?
Rok 2025 przyniósł dwanaście pełni Księżyca, z których każda miała własną historię i tradycyjne nazwy wywodzące się z dawnych kalendarzy przyrodniczych. Po styczniowym Wilczym Księżycu, wiosennych Pełniach Robaków i Kwiatów czy jesiennym Księżycu Plonów, nadszedł czas na ostatni akcent astronomicznego roku – Zimny Księżyc, zwany także Księżycem Długiej Nocy. To zjawisko pojawia się w okresie, kiedy noce są najdłuższe, a orbita sprawia, że tarcza Księżyca wznosi się wyjątkowo wysoko. Dlaczego grudniowa pełnia jest wyjątkowa? Grudniowy Księżyc w 2025 roku osiągnie pełnię w nocy z 4 na 5 grudnia, dokładnie o godzinie 00:14 czasu polskiego, i będzie jednym z najbardziej imponujących zjawisk końcówki roku. Tego dnia Srebrny Glob znajdzie się wyjątkowo blisko Ziemi, w punkcie orbity zwanym perygeum, co przełoży się na wyraźny wzrost jego jasności i rozmiaru. Szacuje się, że tarcza będzie wydawała się o około 14% większa i nawet o 30% jaśniejsza niż podczas standardowej pełni. To właśnie zbieżność momentu maksymalnego zbliżenia z chwilą pełnego oświetlenia tarczy sprawia, że zjawisko określa się mianem superpełni. W połączeniu z najdłuższymi nocami w roku (przypadającymi tuż przed przesileniem zimowym) grudniowy blask Księżyca stworzy wyjątkowo sprzyjające warunki do obserwacji i rozświetli zimowe niebo intensywnym, chłodnym światłem. Tradycyjna nazwa grudniowej pełni, czyli „Cold Moon” (Zimny Księżyc) wywodzi się z kultury rdzennych Amerykanów z plemienia Algonkinów, którzy w tym czasie mierzyli się z narastającym mrozem i najciemniejszymi nocami roku. Symbolika ta przeniknęła następnie do europejskich kalendarzy przyrody, gdzie grudniowy Księżyc od wieków uznawano za znak domknięcia cyklu i zapowiedź zimowych warunków. W Polsce jasność tego zjawiska miała według ludowych wierzeń wróżyć pogodę na nadchodzące święta – wyjątkowo intensywny blask zapowiadał mroźne Boże Narodzenie. W tradycjach nordyckich ostatnia pełnia roku była natomiast elementem mitologicznego rytmu natury, łączonego z wyobrażeniem walki światła z zimowym mrokiem. Choć współczesna nauka interpretuje to zjawisko przede wszystkim przez pryzmat mechaniki nieba, grudniowy Księżyc niezmiennie zachowuje wyjątkową pozycję – zarówno jako obiekt astronomicznej obserwacji, jak i symboliczny finał roku. Kiedy najlepiej obserwować Zimny Księżyc? Najbardziej efektowny moment grudniowej pełni będzie miał miejsce wieczorem 4 grudnia, kiedy Księżyc zacznie powoli wynurzać się nad horyzontem (około godziny 15:30 – 16:00). Należy go wówczas szukać na północno-wschodniej części nieboskłonu. Podobnie urzekający widok czeka nas o zachodzie Księżyca 5 grudnia (około godz. 8 rano). Srebrny Glob będzie wówczas widoczny na zachodzie. W tej fazie pojawi się zjawisko nazywane iluzją księżycową – tarcza będzie wydawać się większa, bo ludzki wzrok będzie porównywać ją z obiektami widocznymi na pierwszym planie (jak drzewa czy zabudowa). Ponieważ grudniowa pełnia będzie jednocześnie superpełnią, efekt optycznego powiększenia stanie się jeszcze bardziej widoczny, a Księżyc może sprawiać wrażenie niemal monumentalnego. Astronomowie podkreślają, że tak jasna i tak bliska grudniowa pełnia należy do rzadkości, a kolejna superpełnia o podobnych parametrach pojawi się dopiero w 2042 roku. Jeżeli niebo pozostanie bezchmurne, zjawisko będzie można obserwować także w przestrzeni miejskiej, choć najlepsze warunki zapewnią miejsca pozbawione sztucznego światła, gdzie wyraźniej widoczna będzie zmienność barw i intensywności blasku. Na odbiór pełni wpłynie również zachmurzenie. Wysokie cirrostratusy rozproszą światło, tworząc wokół tarczy subtelną, mleczną aureolę, natomiast fragmentaryczne stratocumulusy mogą wprowadzić dramatyczne kontrasty, wzmacniające wizualną siłę zjawiska. W rezultacie Zimny Księżyc będzie jednym z najbardziej malowniczych i nastrojowych zjawisk końcówki roku. Źródła: Live Science, Weather Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zbliża się największa i najjaśniejsza pełnia w 2025 roku. Kiedy i gdzie obserwować Księżyc?
W tym tygodniu nocne niebo rozświetli wyjątkowe zjawisko. Miłośnicy astronomii będą mogli podziwiać największą i najjaśniejszą pełnię Księżyca w 2025 roku – superksiężyc, który zbliży się do Ziemi bardziej niż jakiekolwiek inne pełnie w tym roku.
Już niebawem Księżyc znajdzie się wyjątkowo blisko Ziemi, a jego tarcza osiągnie na niebie imponujące rozmiary. To rzadki moment, gdy pełnia i perygeum (czyli punkt orbity najbliższy naszej planecie) niemal się pokrywają, potęgując blask i wielkość Srebrnego Globu. Astronomowie zapowiadają, że będzie to najokazalsza pełnia od 2019 roku, widoczna gołym okiem niemal na całym świecie. Księżyc Bobra w pełni blasku Już 5 listopada na nocnym niebie pojawi się jedno z najbardziej widowiskowych zjawisk tego roku – tzw. Księżyc Bobra, czyli listopadowa pełnia. Tego dnia Księżyc znajdzie się wyjątkowo blisko Ziemi, w punkcie zwanym perygeum, a dystans między nim a naszą planetą wyniesie około 356 980 kilometrów. W efekcie jego tarcza będzie wydawała się o 10–14% większa i nawet do 30% jaśniejsza niż zwykle. Zjawisko to nazywane jest superpełnią, ponieważ moment pełni niemal dokładnie zbiega się z chwilą największego zbliżenia Srebrnego Globu do Ziemi, co potęguje jego rozmiar i blask na nocnym niebie. To właśnie niezwykła intensywność światła listopadowego Księżyca sprawiła, że w dawnych kulturach półkuli północnej przypisywano mu szczególne znaczenie. Tradycyjna nazwa listopadowej pełni, czyli „Beaver Moon”, wywodzi się z Ameryki Północnej, gdzie w tym czasie bobry kończyły budowę swoich tam przed nadejściem zimy. Dla rdzennych ludów był to okres przygotowań do chłodnych miesięcy, a dla traperów początek sezonu łowieckiego na cenne futra. Nazwa ta przetrwała do dziś jako element dawnego kalendarza przyrody, w którym każdy etap roku miał swoje znaczenie. Współcześnie listopadowa pełnia to dla astronomów doskonała okazja do obserwacji zjawisk związanych z ruchem Księżyca i jego oddziaływaniem na Ziemię – od zmian pływów po różnice w natężeniu odbijanego światła. Kiedy i jak najlepiej obserwować listopadowy superksiężyc? Choć pełnia Księżyca Bobra przypadnie dokładnie 5 listopada o godzinie 14:20 czasu polskiego, jej niezwykły blask będzie można podziwiać także poprzedniej i kolejnej nocy. Co więcej, będzie to druga z serii czterech superpełni, które pojawią się na przełomie 2025 i 2026 roku, gdy orbita Księżyca wyjątkowo zbliży się do Ziemi. W tym czasie jego jasność i rozmiar staną się szczególnie wyraźne, co sprawi, że nawet osoby niezajmujące się astronomią dostrzegą różnicę w jego wyglądzie. W Polsce najlepsze warunki do obserwacji wystąpią wieczorem 6 listopada, tuż po zachodzie Słońca – około godziny 16:00. Wtedy Srebrny Glob zacznie wznosić się nad wschodnim horyzontem, a jego blask, kontrastujący z ciemniejącym niebem, stworzy wyjątkowo malowniczy widok. To właśnie w tej fazie można zaobserwować tzw. złudzenie Księżyca, czyli optyczny efekt sprawiający, że wydaje się on znacznie większy, niż jest w rzeczywistości. Iluzja ta powstaje, gdy ludzki mózg porównuje tarczę Księżyca z obiektami widocznymi na horyzoncie, jak np. drzewa, budynki czy góry. Podczas superpełni wrażenie to jest szczególnie silne, ponieważ Księżyc znajduje się o kilkanaście tysięcy kilometrów bliżej Ziemi niż przeciętnie. W rezultacie jego tarcza wydaje się większa i jaśniejsza, a zjawisko można z powodzeniem obserwować nawet z terenów miejskich. Dlatego astronomowie zalecają rozpoczęcie obserwacji właśnie w chwili wschodu – to moment, w którym jasny blask Księżyca najlepiej kontrastuje z przygasającym niebem, pozwalając w pełni dostrzec skalę i wyjątkowy charakter tego zjawiska. Źródła: Forbes, BBC, Live Science Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Superpełnie 2025: kiedy i jak obserwować rzadką serię trzech pełni z rzędu
Andrew Fazekas /National Geographic News
Superpełnie 2025 wystąpią trzy razy z rzędu: 6 października, 5 listopada i 4 grudnia. Sprawdź, czym różnią się od zwykłych pełni i jak je najlepiej obserwować.
Spis treści: Co sprawia, że pełnia jest „super”? Dlaczego w 2025 roku zobaczymy trzy superpełnie z rzędu Skąd biorą się nazwy pełni Co zobaczymy na nocnym niebie Jak obserwować i fotografować superpełnie Tej jesieni każda pełnia będzie superpełnią. Oto jak często się to zdarza — i dlaczego. Spójrz w niebo tej jesieni, a zauważysz coś nietypowego. Każda pełnia Księżyca wyda się większa i jaśniejsza niż zwykle. Dzieje się tak, bo ostatnie trzy miesiące 2025 roku przyniosą rzadką serię superpełni występujących jedna po drugiej — gdy pełnia zbiega się z punktem orbity Księżyca najbliższym Ziemi. 6 października, 5 listopada i 4 grudnia na niebie pojawią się kolejno: październikowy księżyc żniw, listopadowy księżyc bobrów i grudniowy zimny księżyc. Wszystkie w wersji „super”. Oto, co warto wiedzieć. Co sprawia, że pełnia jest „super”? Księżyc nie krąży wokół Ziemi po idealnym kole, lecz po wydłużonej, „jajowatej” orbicie. W każdym miesiącu są więc momenty, gdy jest nieco bliżej (perygeum) oraz dalej (apogeum). W perygeum odległość Księżyca może wynosić około 356 000 km, a w apogeum przekraczać może 406 000 km. Gdy pełnia zbiega się z perygeum, mamy superpełnię — tarcza wydaje się wtedy trochę większa i świeci jaśniej niż zwykle. W porównaniu z najdalszą pełnią superpełnia może wyglądać nawet na o 14% większą i o 30% jaśniejszą. Względem przeciętnej pełni różnice to zwykle ok. 7% i 15%. Dla nieuzbrojonego oka zmiana bywa subtelna. Zestawienia zdjęć obok siebie pokazują ją jednak bardzo wyraźnie. Dlaczego w 2025 roku zobaczymy trzy superpełnie z rzędu Superpełnie same w sobie nie są rzadkością — zwykle zdarzają się kilka razy w roku. Nietypowe jest to, że w 2025 r. trzy kolejne pełnie niemal idealnie pokryją się z perygeum. Dzieje się tak, bo „kalendarz” perygeum powoli przesuwa się względem faz Księżyca, zamykając pełny cykl mniej więcej co 14 miesięcy księżycowych. Czasem oznacza to, że tylko jedna pełnia jest dostatecznie blisko, by uznać ją za „super”. Innym razem — jak w 2025 r. — zgranie jest na tyle dobre, że dostajemy serię trzech z rzędu. Kosmiczna „impreza” przejdzie płynnie w 2026 rok. 3 stycznia 2026 zobaczymy pierwszą superpełnię nowego roku, co w praktyce da serię czterech superpełni pod rząd. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-03-123924-How-to-watch-the-rare-streak-of-3-supermoons-happening-back-to-back--National-G-1de8d36.png" width="1103" height="742" alt="Super „błękitny” Księżyc wschodzi nad zamkiem Monsaraz w portugalskim rezerwacie Dark Sky Alqueva. W październiku, listopadzie i grudniu 2025 r. pojawi się kolejny superksiężyc./Fot. Miguel Claro" title="Super „błękitny” Księżyc wschodzi nad zamkiem Monsaraz w portugalskim rezerwacie Dark Sky Alqueva. W październiku, listopadzie i grudniu 2025 r. pojawi się kolejny superksiężyc./Fot. Miguel Claro" /> Skąd biorą się nazwy pełni Od stuleci pełnie mają nazwy nawiązujące do rytmów pór roku, sposobów przetrwania i tradycji. Najbardziej dziś znane nazwy anglojęzyczne utrwaliły m.in. publikacje w rodzaju „Farmer’s Almanac”, czerpiące zarówno z europejskich, jak i rdzennych tradycji nazewniczych. Październikowy księżyc żniw odwołuje się do ostatnich tygodni prac w polu na półkuli północnej. Zanim pojawiła się elektryczność, rolnicy korzystali z jego wydłużonego blasku — przez kilka kolejnych nocy wschodzi on blisko zachodu słońca — by pracować przy zbiorach dłużej. Listopadowy księżyc bobrów notowały społeczności rdzennych Amerykanów jako porę, gdy bobry szykowały się do zimy, naprawiając żeremia i budując tamy. Dla traperów był to też czas wyruszania przed zamarznięciem rzek, więc nazwa łączy obserwacje przyrody z ludzką działalnością. Grudniowy zimny księżyc zwiastuje długie noce i nadejście głębokiej zimy na półkuli północnej. Wschodzi w okolicach świąt, dlatego od dawna uchodzi za świetlisty punkt w najciemniejszych dniach roku. Co zobaczymy na nocnym niebie Różnica wielkości między zwykłą pełnią a superpełnią jest subtelna, ale najlepiej widać ją przy wschodzie. Gdy tarcza wynurza się tuż po zachodzie Słońca nad wschodnim horyzontem, może wydawać się ogromna. To nie tylko efekt realnego zbliżenia w perygeum. Działa też iluzja księżycowa — nasz mózg ocenia obiekty przy horyzoncie jako większe niż te wysoko nad głową. Wkomponowanie Księżyca w kadrze między drzewa, budynki czy góry dodatkowo wzmacnia wrażenie — i dla fotografów, i dla zwykłych obserwatorów. Nawet pływy potrafią być odczuwalnie wyższe podczas superpełni — o kilka centymetrów. Mimo sensacyjnych twierdzeń nie ma dowodów, że superpełnie wywołują trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów czy inne katastrofy. Jedynym realnym „zagrożeniem” dla obserwatorów są chmury zasłaniające widok. Jak obserwować i fotografować superpełnie Najprościej: w odpowiedni wieczór wyjdź po zachodzie Słońca i spójrz na wschodni horyzont. Lornetka wyostrzy szczegóły: kratery, pasma górskie i ciemne „morza” zastygłej lawy. Nawet skromny teleskop ogrodowy pokaże surowe piękno księżycowego krajobrazu w zachwycającym detalu. Jeśli chcesz uchwycić moment aparatem, liczą się czas i kompozycja. Fotografuj tuż po wschodzie, gdy złota tarcza unosi się nad charakterystycznymi obiektami na horyzoncie. Lustrzanka (DSLR) z teleobiektywem 200 mm lub dłuższym pozwoli wypełnić kadr Księżycem, zestawionym z elementem pierwszego planu — to klasyczny efekt „superpełni nad panoramą miasta”. Szerokokątne ujęcia smartfonem też działają: pokażą Księżyc wznoszący się nad pejzażem, skąpanym w barwach zmierzchu. Choć Księżyc będzie tylko trochę bliżej niż zwykle, zachwyt, jaki budzi, pozostaje bez zmian. Zawsze — super. Źródło: National Geographic
Pełnia Różowego Księżyca już blisko. Kiedy i gdzie oglądać niebiański spektakl, który fascynuje od wieków?
Już wkrótce niebo nad naszymi głowami rozświetli Różowy Księżyc – jedno z najbardziej symbolicznych zjawisk astronomicznych wiosny. Skąd wzięła się jego poetycka nazwa? Kiedy i gdzie obserwować Różową Pełnię Księżyca w Polsce?
Spis treści: Pełnia Różowego Księżyca – pochodzenie nazwy Kiedy i gdzie najlepiej oglądać Różową Pełnię Księżyca w Polsce? Inne pełnie Księżyca w 2025 roku Inne ciekawe wydarzenia astronomiczne wiosny 2025 Kwietniowa pełnia Księżyca, znana również jako Różowa Pełnia czy Pełnia Różowego Księżyca, to jedno z najbardziej symbolicznych zjawisk na wiosennym niebie. Choć nazwa sugeruje zmianę zabarwienia naszego naturalnego satelity, w rzeczywistości Księżyc nie zmienia koloru. Skąd więc wzięła się ta nazwa? Kiedy możemy podziwiać lunarny spektakl w Polsce i jakie inne pełnie czekają nas w tym roku? Pełnia Różowego Księżyca – pochodzenie nazwy Termin Różowa Pełnia pochodzi od charakterystycznych kwiatów – floksów (Phlox subulata), które kwitną na intensywnie różowy kolor na przełomie marca i kwietnia w Ameryce Północnej. To właśnie od tych kwiatów (które bywają określane także jako „mech różowy”), a nie od barwy samego Księżyca, pochodzi romantyczna nazwa. Kwietniowa pełnia jest nazywana również Pełnią Paschalną. Jest to bowiem pierwsza pełnia Księżyca po równonocy wiosennej, która wyznacza datę Wielkanocy w kalendarzu chrześcijańskim. Kiedy i gdzie najlepiej oglądać Różową Pełnię Księżyca w Polsce? W 2025 roku Różowy Księżyc pojawi się na niebie w nocy z 12 na 13 kwietnia i osiągnie apogeum o godz. 2:23 nad ranem. Jak w pełni cieszyć się tym zjawiskiem? Wybierz odpowiednie miejsce: unikaj obszarów zanieczyszczonych światłem Idealne są otwarte przestrzenie z dobrą widocznością horyzontu. Sprawdź prognozę pogody: bezchmurne niebo zapewni najlepsze warunki do obserwacji. Przygotuj sprzęt fotograficzny: jeśli planujesz fotografować Księżyc, użyj statywu i obiektywu o dużym zoomie, aby uchwycić szczegóły powierzchni. Inne pełnie Księżyca w 2025 roku Oprócz kwietniowej Różowej Pełni, w 2025 roku czeka nas jeszcze kilka innych pełni Księżyca. Każda z własną unikatową nazwą i historią. Pełnia Kwiatowego Księżyca (Flower Moon): przypada w maju i nawiązuje do obfitości kwitnących roślin. Pełnia Truskawkowego Księżyca (Strawberry Moon): czerwcowa pełnia, nazwana tak ze względu na sezon zbioru truskawek. Pełnia Koźlego Księżyca (Buck Moon): lipiec, nazwa odnosi się do odrastającego poroża samców saren. Pełnia Jesiotrów (Sturgeon Moon): sierpniowa pełnia, nazwa wzięła się od obserwacji dokonanych przez indiańskie plemiona z Ameryki, że w tym okresie połowy jesiotrów są najobfitsze. Pełnia Żniwiarzy (Harvest Moon): wrześniowa, tradycyjnie „pomagająca” rolnikom – poprzez rozświetlenie nieba – w nocnych zbiorach. Pełnia Myśliwych (Hunter’s Moon): październikowa, sygnalizująca czas polowań i gromadzenia zimowych zapasów. Pełnia Bobra (Beaver Moon): listopad, kiedy bobry są najbardziej aktywne w przygotowaniach do zimy. Pełnia Zimnego Księżyca (Cold Moon): przedostatnia w roku, odzwierciedlająca zimowe chłody. Inne ciekawe wydarzenia astronomiczne wiosny 2025 Wiosna 2025 roku stwarza okazję do obserwacji także innych interesujących zjawisk na niebie: Rój Lirydów: jeden z najstarszych znanych nam rojów meteorów (obserwowany już ponad 2700 lat temu). Jest aktywny między 17 a 26 kwietnia, a jego kulminacja przypada na noc z 21 na 22 kwietnia. Choć nie należy do najbardziej intensywnych (typowa aktywność to ok. 10–20 meteorów na godzinę), potrafi zaskoczyć krótkotrwałymi wzrostami, tzw. outburstami, podczas których liczba „spadających gwiazd” może gwałtownie wzrosnąć. Dla miłośników nocnych obserwacji to znakomita okazja, by doświadczyć widowiska kosmicznego bez potrzeby używania teleskopu. Rój Eta Akwarydów: aktywny od 19 kwietnia do 28 maja, z maksimum w nocy z 5 na 6 maja. Jeden z najbardziej efektownych rojów meteorów – fragmenty skał wpadają w atmosferę ziemską z prędkością nawet 66 km/s! Co czyni je jeszcze bardziej niezwykłymi? Pochodzą z komety Halleya. Choć ją samą będziemy mogli oglądać na niebie dopiero 2061 roku, to pozostałości po niej nadal przecinają orbitę naszej planety, dając spektakularne efekty świetlne.
Raz w miesiącu na plaży Haad Rin Nok na tajskiej wyspie Koh Phangan bawi się żądny erotycznych przygód tłum, popijając alkohol podawany w wiaderkach.
Księżyc w pełni. Na znak DJ-a wszyscy wyciągają ręce do nieba. Full Moon Party, na które ściągają backpakersi z całego świata, kultywując tradycję rozpoczętą tu 25 lat wcześniej przez kilku hipisów, trwa w najlepsze. Gigantyczne głośniki na plaży dudnią basami w rytmie rave. Dziewczyny potrząsają biustami w skąpych bikini, a chłopaki – gołymi klatami pomalowanymi we fluorescencyjne esy-floresy przez uliczne „artystki”. Barmani serwują drinki w wiaderkach – takich jak do stawiania babek z piasku; jesteśmy przecież nad morzem. W jednym naczyniu kilka kolorowych słomek. Z każdym łykiem integracja tłumu jest coraz większa. W sezonie przyjeżdża tu około 20 tys. imprezowiczów, poza nim – o połowę mniej. Ktoś podpala linę. Wygięte w tył dziewczyny przechodzą pod nią, ryzykując spalenie stanika. Po chwili zamienia się ona w płonącą skakankę. Grupka rozbawionych Francuzów śmiało skacze na główkę przez ogniste obręcze, nie bojąc się skręcić karku. Tuż obok plażowy posterunek policji, która stara się pilnować, by nikt nie zażywał niczego niedozwolonego. Noc się kończy. Część imprezowiczów zwala się bez sił na piach. Dla bardziej zmęczonych przygotowano specjalne strefy do spania. Tym, którzy jeszcze trzymają się na nogach, puszczają hamulce, figury na piaskowym parkiecie stają się coraz odważniejsze. Muzyka huczy niestrudzenie. Najwytrwalsi wytrzymają do rana. Świta. Na niebie pojawiają się czerwienie, pomarańcze i odcienie pasteli. Nie bez powodu Haad Rin Nok znaczy „plaża wschodzącego słońca”. Promienie padają na walające się butelki, sterty śmieci, zgubione japonki, czapki i okulary. Przepłoszeni światłem, z przeróżnych zakamarków wychodzą parami albo pojedynczo imprezowicze, dla których sex on the beach przestał być tylko nazwą drinka. Wciąż spory tłum pląsa nieco tylko wolniej niż wieczorem. Około 9.00 słońce przegania z plaży najbardziej zatwardziałych tancerzy. Wieczorem zabawy ciąg dalszy, bo świętowanie pełni Księżyca często trwa trzy noce. Jeśli komuś to nie wystarcza, może wybrać się na Black Moon Party (gdy Księżyc jest w nowiu) na plaży Baan Tai albo hucznie dwa razy w miesiącu świętować w dżungli Half Moon Party (Księżyc w kwadrach). Fazy Księżyca: www.fullmoonpartykohphangan.com
Ludy pierwotne kierowały się fazami księżyca odprawiając swoje określone rytuały. W czasach starożytnych o istnieniu powiązań między układem gwiazd i Księżyca a ludzkim samopoczuciem był przekonany Hipokrates, którego uważa się za ojca medycyny.
Podobnie myślała żyjąca w średniowieczu Hildegarda von Bingen, prekursorka przyrodolecznictwa. Paracelsus, słynny medyk epoki średniowiecza również zauważał związek istniejący między efektami stosowania ziół leczniczych a poszczególnymi fazami Księżyca. Do dziś w przyrodolecznictwie korzysta się z tej prastarej wiedzy, a prof.Wolf Singer z Instytutu Maxa Plancka we Frankfurcie nad Menem powiedział: „Ignorowanie oddziaływań cyklu Księżyca na życie organizmów ziemskich byłoby zwykłą głupotą.” A więc jak oddziałują na nas fazy Księżyca, które zmieniają się zależnie od jego położenia w stosunku do Słońca i Ziemi? Może warto wiedzieć mimo całego sceptycyzmu wielu z nas? A więc NÓW to czas wzrostu i witalności, idealny okres na rozpoczynanie wszystkiego od nowa, nawet kuracji odchudzających. To najlepszy czas na pojednania i mediacje a także…pielenie chwastów. W sensie dosłownym i przenośnym. ROSNĄCY KSIĘŻYC to okres pomnażania, budowy i zbierania sił. To czas na to, by decyzje podjęte podczas nowiu zostały zrealizowane. Ma pozytywny wpływ na hodowlę zwierząt i wzrost roślin, a także na interesy finansowe. Idealny na budowę… kominów i kominków. PEŁNIA to okres najsilniejszych oddziaływań. Wszystko staje się intensywniejsze i bujniejsze. Ta faza sprzyja zbieraniu miodu i to nie tylko przez pszczoły! Jednak jest również bardzo pobudzająca i dlatego byle kłótnia może zakończyć się gwałtowną awanturą. MALEJĄCY KSIĘŻYC to faza odciążenia, zrzucania balastów, uwolnienia się od cielesnych bądź duchowych problemów. To czas odprężenia i dobry okres na zabiegi chirurgiczne lub stomatologiczne. Tekst: Agnieszka Budo