Ten plac miał symbolizować „niebiański spokój”. W 1989 roku świat zobaczył czołgi
Plac Tian’anmen, czyli słynny Plac Niebiańskiego Spokoju w Pekinie, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Chinach. Kojarzy się zarówno z cesarską historią Pekinu, jak i z dramatycznymi wydarzeniami XX wieku. To z górującej nad nim Bramy Tian’anmen Mao Zedong ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej, a czterdzieści lat później rozegrały się tu protesty. Dziś plac pozostaje jednym z najważniejszych punktów stolicy Chin i miejscem o ogromnym znaczeniu symbolicznym.
Spis treści: Historia Placu Tian’anmen Protesty i masakra na Placu Niebiańskiego Spokoju w 1989 roku Jak dziś wygląda plac Tian’anmen? Czy turyści mogą odwiedzić plac Tian’anmen? Plac Tian’anmen znajduje się w samym centrum Pekinu, tuż przed kompleksem cesarskim znanym jako Zakazane Miasto. Nazwa placu pochodzi od Bramy Niebiańskiego Spokoju, monumentalnej budowli oddzielającej dawną część cesarską od reprezentacyjnego centrum miasta. Jest uznawany za jeden z największych publicznych placów świata. Ma około 800 metrów długości i 300 metrów szerokości. Ogromna otwarta przestrzeń od dziesięcioleci wykorzystywana jest podczas państwowych uroczystości, parad wojskowych oraz najważniejszych wydarzeń politycznych w kraju. Dla wielu turystów plac Tian’anmen jest pierwszym kontaktem z monumentalną architekturą współczesnych Chin. Jednocześnie miejsce to pozostaje przestrzenią silnie naznaczoną historią i polityką. Historia Placu Tian’anmen Historia placu Tian’anmen sięga początków XV wieku, kiedy to w 1417 roku wzniesiona została Brama Niebiańskiego Spokoju. W tamtym czasie teren przed bramą nie przypominał jednak dzisiejszego placu. Była to przede wszystkim przestrzeń ceremonialna związana z funkcjonowaniem cesarskiego Pekinu. W okresie dynastii Ming i Qing odbywały się tu wojskowe parady, ceremonie religijne oraz ogłaszanie cesarskich dekretów i wyników egzaminów urzędniczych. Znaczne zniszczenia przyniosły wydarzenia związane z powstaniem bokserów na początku XX wieku. W kolejnych dekadach plac był stopniowo przebudowywany i dostosowywany do potrzeb nowoczesnego państwa. Największe zmiany nastąpiły po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej. W latach 50. XX wieku plac Niebiańskiego Spokoju w Pekinie został radykalnie powiększony. Wyburzono część historycznej zabudowy, a nowe władze stworzyły monumentalną przestrzeń mającą symbolizować siłę państwa komunistycznego. 1 października 1949 roku Mao Zedong, przemawiając z Bramy Tian’anmen, ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Wydarzenie to na trwałe związało plac Tian’anmen z historią współczesnych Chin. Protesty i masakra na Placu Niebiańskiego Spokoju w 1989 roku Najbardziej znane wydarzenia związane z placem Tian’anmen rozegrały się wiosną 1989 roku. Protesty rozpoczęły się po śmierci Hu Yaobanga, byłego sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chin, który był postrzegany jako zwolennik reform politycznych i większego otwarcia kraju. Początkowo były to spontaniczne zgromadzenia studentów oddających hołd zmarłemu politykowi. Bardzo szybko demonstracje zaczęły jednak przybierać charakter polityczny. Uczestnicy domagali się ograniczenia korupcji, reform politycznych, większej wolności słowa oraz demokratyzacji życia publicznego. Protesty na placu Niebiańskiego Spokoju w 1989 stopniowo objęły także robotników, mieszkańców Pekinu i studentów z innych miast. W maju rozpoczął się strajk głodowy, a plac został zajęty przez demonstrantów. Wydarzenia te przyciągnęły uwagę światowych mediów, szczególnie że zbiegły się z wizytą Michaiła Gorbaczowa w Pekinie. Krwawe stłumienie demonstracji Władze Chin były w tym czasie podzielone. Część polityków opowiadała się za rozmowami z protestującymi, jednak ostatecznie zwyciężyła frakcja domagająca się siłowego rozwiązania kryzysu. 20 maja 1989 roku w Pekinie wprowadzono stan wyjątkowy. Pierwsze próby rozpędzenia demonstrantów nie przyniosły rezultatu. Dopiero w nocy z 3 na 4 czerwca na ulice miasta skierowano wojsko oraz czołgi. Plac Tiananmen 1989 przeszedł do historii jako symbol brutalnego stłumienia protestów przez chińskie władze. Żołnierze użyli ostrej amunicji wobec demonstrantów i mieszkańców miasta. Do dziś nie udało się ustalić dokładnej liczby ofiar. Oficjalne dane chińskie mówiły o 241 ofiarach śmiertelnych, jednak niezależne szacunki wahają się od kilku tysięcy do nawet około 10 tysięcy zabitych. Tank Man – zdjęcie, które stało się symbolem Jednym z najbardziej znanych obrazów XX wieku pozostaje fotografia przedstawiająca samotnego mężczyznę stojącego przed kolumną czołgów. Zdjęcie wykonano 5 czerwca 1989 roku, dzień po stłumieniu protestów. Tożsamość mężczyzny do dziś nie została jednoznacznie ustalona. Na Zachodzie określa się go jako Tank Man lub Nieznanego Buntownika. Fotografia stała się symbolem sprzeciwu jednostki wobec państwowej przemocy i jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów związanych z placem Niebiańskiego Spokoju. Jak dziś wygląda plac Tian’anmen? Współczesny plac Tian’anmen jest jednym z najpilniej strzeżonych miejsc w Chinach. Obszar objęty jest bardzo rozbudowanym monitoringiem, a obecność policji i służb bezpieczeństwa jest widoczna praktycznie przez cały czas. Mimo politycznego znaczenia plac pozostaje ważną atrakcją turystyczną Pekinu. Dla wielu Chińczyków plac Niebiańskiego Spokoju w Pekinie jest przede wszystkim symbolem państwowości. Oficjalna narracja skupia się na wydarzeniach związanych z powstaniem ChRL. Temat protestów z 1989 roku pozostaje niemal całkowicie przemilczany i ściśle cenzurowany w chińskim internecie. Jedynie poza granicami kraju jest jedną z bardziej szokujących ciekawostek o Chinach. Czy turyści mogą odwiedzić plac Tian’anmen? Tak, plac Tian’anmen jest dostępny dla turystów, ale w ostatnich latach wprowadzono dodatkowe procedury bezpieczeństwa. Konieczna jest wcześniejsza rezerwacja wejścia oraz kontrola dokumentów. Zwiedzanie placu najlepiej połączyć z wizytą w Zakazanym Mieście oraz spacerem po historycznym centrum Pekinu. Podczas wizyty warto zobaczyć: Mauzoleum Mao Zedonga, Pomnik Bohaterów Ludu, Wielką Halę Ludową, Muzeum Narodowe Chin, Bramę Niebiańskiego Spokoju prowadzącą do Zakazanego Miasta. Wielu podróżników podkreśla, że plac robi ogromne wrażenie przede wszystkim swoją skalą. Trudno znaleźć w świecie drugą tak monumentalną przestrzeń miejską o równie silnym znaczeniu politycznym. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Miłość w czasach AI. Coraz więcej osób rezygnuje z realnych partnerów na rzecz chatbotów
Współczesne relacje coraz częściej rozpoczynają się od przesunięcia palcem po ekranie. Aplikacje randkowe stały się dla wielu osób pierwszym (a czasem jedynym) miejscem poszukiwania bliskości. Jednak część użytkowników idzie o krok dalej: zamiast mierzyć się z niepewnością, kompromisami i emocjonalnym ryzykiem związanym z relacjami międzyludzkimi, wybierają partnerów, którzy nigdy nie zawiodą, zawsze odpiszą i dopasują się do ich potrzeb. Tworzą związki z czatbotami – cyfrowymi towarzyszami zaprogramowanymi tak, by słuchać, wspierać i okazywać „uczucia”.
Spis treści: Związki z czatbotami w Chinach. Młode kobiety wybierają AI zamiast małżeństwa Związki z AI w USA. Samotni mężczyźni wybierają wirtualne partnerki Regulacje w USA i Chinach. Państwa reagują na związki z AI W tle tej zmiany – szczególnie widocznej w Chinach – widać szersze procesy społeczne. Przez dekady obowiązywała tam restrykcyjna polityka jednego dziecka, wprowadzona w 1979 roku, która miała zahamować przyrost naturalny. Choć dziś prawo dopuszcza posiadanie nawet trójki dzieci, a władze próbują zachęcać obywateli do zakładania rodzin poprzez system ulg i dopłat, wskaźniki urodzeń pozostają niskie. Coraz więcej młodych ludzi deklaruje, że nie planuje małżeństwa ani potomstwa, wskazując na presję ekonomiczną, tempo życia i rosnące oczekiwania wobec partnerów. W tej rzeczywistości sztuczna inteligencja zaczyna pełnić nową rolę: nie tylko narzędzia pracy czy rozrywki, lecz także emocjonalnego towarzysza. Dla części kobiet w Chinach relacja z wirtualnym partnerem – stworzonym na podstawie własnych preferencji – okazuje się prostsza i bardziej przewidywalna niż związek z realnym człowiekiem. Co istotne, to zjawisko przestaje już być wyłącznie azjatyckim fenomenem i pojawia się również w innych państwach. Kobiety w Chinach wybierają AI zamiast małżeństwa Władze w Pekinie od kilku lat próbują przekonać młode pokolenie, że małżeństwo i macierzyństwo powinny stać się priorytetem. Tymczasem część kobiet coraz wyraźniej dystansuje się od tradycyjnego modelu życia rodzinnego – i zamiast realnych partnerów wybiera relacje z wirtualnymi towarzyszami. W kraju, w którym wskaźnik urodzeń spadł do najniższego poziomu od ponad siedmiu dekad, rozwój aplikacji opartych na sztucznej inteligencji zbiegł się z narastającym zjawiskiem społecznym określanym mianem „lying flat” – odrzuceniem presji sukcesu, kariery i małżeństwa. Boom na platformy oferujące emocjonalne wsparcie i cyfrowe towarzystwo był w Chinach błyskawiczny. Powstały dziesiątki wyspecjalizowanych chatbotów, w tym aplikacje projektowane specjalnie jako „wirtualni partnerzy”. 21-letnia Zhang, studentka psychologii stosowanej z południowych Chin, przyznaje, że codziennie poświęca co najmniej godzinę na rozmowy ze swoimi dwoma „chłopakami” stworzonymi przez AI. – Uważam, że w naszym pokoleniu ludzie sądzą, że samotność jest w porządku. Po co umawiać się z innymi? To zbyt kłopotliwe – mówi. Mimo że nigdy nie spotka swoich cyfrowych partnerów w rzeczywistości, ich relacja – jak podkreślają jej znajomi – wyraźnie wpływa na jej samopoczucie. Eksperci zauważają, że tego typu aplikacje oferują coś, czego wielu młodym osobom brakuje w relacjach offline. – Zapewniają stosunkowo bezpieczną przestrzeń do komunikacji i konsultacji emocjonalnej, czego często brakuje w Chinach – tłumaczy Rose Luqiu z Hong Kong Baptist University. Według niej chatboty dostarczają „wartości emocjonalnej”, której część kobiet nie doświadcza w kontaktach z mężczyznami. Skala zjawiska jest znaczna: szanghajski start-up MiniMax, twórca jednej z najpopularniejszych aplikacji, wyceniany jest na ponad 600 milionów dolarów, a jego platformy – w tym globalna wersja Talkie – zgromadziły ponad 147 milionów użytkowników. Na forach internetowych kobiety wymieniają się wskazówkami, jak „kształtować” osobowość swojego partnera AI – od czułego romantyka po bardziej stanowczy, „opiekuńczy” typ. Wirtualna relacja staje się projektem, który można dopasować do własnych potrzeb – bez ryzyka odrzucenia i bez konieczności kompromisu. Związki z AI w USA. Samotni mężczyźni wybierają wirtualne partnerki O ile w Chinach użytkowniczkami aplikacji z wirtualnymi partnerami są głównie młode kobiety, o tyle w Stanach Zjednoczonych proporcje odwracają się niemal całkowicie. Tamtejszy rynek „dziewczyn AI” rozwija się przede wszystkim w odpowiedzi na potrzeby mężczyzn – często młodych, samotnych i coraz bardziej zdystansowanych wobec tradycyjnego modelu randkowania. W amerykańskim internecie wirtualne partnerki projektowane są jako zawsze dostępne, emocjonalnie wspierające i w pełni programowalne. Nie odrzucają, nie stawiają granic, nie inicjują konfliktów, chyba że użytkownik sam tego oczekuje. Intymność zostaje tu sprowadzona do usługi – personalizowanej, przewidywalnej i pozbawionej ryzyka. Zjawisko to wpisuje się w szerszy kontekst społeczny. Badania w USA od lat pokazują rosnący poziom samotności wśród młodych mężczyzn, którzy spędzają więcej czasu online niż wcześniejsze pokolenia i coraz częściej deklarują lęk przed odrzuceniem w realnym świecie. Część z nich otwarcie przyznaje, że relacja z AI wydaje się prostsza – nie wymaga umiejętności społecznych, nie wiąże się z kompromisem ani emocjonalnym wysiłkiem. Wirtualna partnerka oferuje akceptację bez negocjacji i bliskość bez niepewności. To właśnie element kontroli (i możliwość kształtowania osobowości cyfrowej postaci) stanowi dla wielu kluczową wartość. Regulacje w USA i Chinach. Państwa reagują na związki z AI Rozwój relacji z wirtualnymi partnerami nie umknął uwadze regulatorów – zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Chinach, choć motywacje obu państw są wyraźnie odmienne. W USA Federalna Komisja Handlu (FTC) bada modele biznesowe tych aplikacji, koncentrując się przede wszystkim na ryzyku uzależnienia emocjonalnego, zwłaszcza wśród nastolatków. Amerykański niepokój ma wymiar psychologiczny i społeczny: dotyczy izolacji, radykalizacji młodych mężczyzn oraz zastępowania realnych relacji technologicznym substytutem. W kraju, gdzie platformy często działają w modelu freemium, oferują treści dla dorosłych i umożliwiają nieustanne „ulepszanie” partnerki AI, relacja bywa modułowa – użytkownik może ją modyfikować, usuwać i personalizować według własnych potrzeb. Nowość i natychmiastowa gratyfikacja stają się główną walutą emocjonalną. W Chinach akcenty rozłożone są inaczej. Tamtejsze władze obawiają się przede wszystkim spadku liczby małżeństw i urodzeń oraz rosnącego dystansu młodych kobiet wobec tradycyjnych ról społecznych. W związku z tym w grudniu 2025 roku zaproponowano przepisy, które zobowiązywałyby platformy do interwencji w przypadku oznak niezdrowego uzależnienia od aplikacji – m.in. poprzez tworzenie profili emocjonalnych użytkowników i reagowanie na sygnały samookaleczenia. Regulacje, które mają wejść w życie jeszcze w 2026 roku, nakładają również obowiązek dostosowania treści do obowiązujących zasad kontroli informacji i „wartości socjalistycznych”. Jednocześnie chińskie aplikacje częściej czerpią z mechaniki gier: budują wielowątkowe narracje, rozwijają relację jak serialowy romans, z pamięcią i ciągłością. Choć strategie rynkowe i obawy władz różnią się w obu krajach, pod powierzchnią widać wspólny niepokój. Technologia wypełnia przestrzeń, którą wcześniej zajmowały relacje międzyludzkie, oferując bliskość bez ryzyka odrzucenia i bez społecznych konsekwencji. Niewygodne pytanie nie dotyczy już wyłącznie bezpieczeństwa czy potencjalnej manipulacji – dotyczy tego, dlaczego tak wiele osób woli programowalną intymność od nieprzewidywalnej obecności drugiego człowieka. Źródła: Business Standard, Times of India, Science Direct Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To najpiękniejszy hotel na świecie. Powstał w sercu historycznej dzielnicy
Współczesne hotele coraz rzadziej pełnią wyłącznie funkcję noclegową. Coraz częściej zaś oferują gościom doświadczenia wykraczające poza standardowe pobyty, już od progu wprowadzając w inną estetykę, kulturę i sposób myślenia o podróżowaniu. Tak jest również w przypadku obiektu, który niedawno został uznany za najpiękniejszy hotel na świecie. Co istotne, zwycięzca prestiżowego zestawienia znajduje się w Azji i czerpie inspirację z lokalnego dziedzictwa architektonicznego.
Niedawno jeden z hoteli został uhonorowany tytułem „Najpiękniejszego Hotelu Świata” w ramach międzynarodowego konkursu Prix Versailles, przyznającego nagrody za wybitne osiągnięcia w dziedzinie architektury i designu. Laureatów ogłoszono 4 grudnia 2025 roku podczas uroczystej ceremonii w siedzibie UNESCO w Paryżu. Jury, w którego skład w tym roku weszła między innymi aktorka Emma Watson, doceniło zwycięski obiekt za wyjątkową umiejętność uchwycenia ducha stolicy Chin. Kluczowe znaczenie miało tu harmonijne połączenie tradycyjnej architektury pekińskich hutongów z nowoczesną elegancją i współczesnym podejściem do luksusu. Luksus wpisany w historyczne hutongi Pekinu Kiedy Mandarin Oriental Qianmen otworzył się pod koniec 2024 roku, szybko stało się jasne, że ten hotel opowiada o Pekinie w zupełnie inny sposób. Zamiast dominować nad miastem nowoczesną, wielopiętrową bryłą, obiekt został wkomponowany w jedną z najstarszych i najbardziej autentycznych struktur urbanistycznych stolicy – sieć hutongów, czyli wąskich uliczek, które od wieków stanowią serce lokalnego życia. Hotel powstał w historycznej dzielnicy Caochang Hutong, zaledwie kilka minut spacerem od placu Tian’anmen, Zakazanego Miasta i Narodowego Muzeum Chin, a mimo to pozostaje niemal odcięty od miejskiego zgiełku. Jest to jeden z najmniejszych obiektów w globalnym portfolio marki Mandarin Oriental: składa się z 42 parterowych rezydencji rozproszonych wzdłuż kilku ulic, pomiędzy autentycznymi domami mieszkańców, niewielkimi restauracjami i lokalnymi barami. Każdy z domów zaprojektowano indywidualnie, z poszanowaniem oryginalnego układu architektonicznego, i wyposażono w prywatny dziedziniec – tradycyjny element chińskiej zabudowy, sprzyjający ciszy, intymności i naturalnemu rytmowi dnia. Renowację przeprowadzono we współpracy z lokalnymi mistrzami rzemiosła, wykorzystując techniki stolarskie, kamieniarskie i dekoracyjne stosowane od pokoleń, dzięki czemu obiekt nie imituje przeszłości, lecz jest jej świadomą kontynuacją. Efektem jest miejsce, które zapewnia komfort i usługi odpowiadające zachodnim standardom luksusu, równocześnie pozwalając na doświadczenie Pekinu „od środka” – spokojnego, intymnego i zakorzenionego w wielowiekowej tradycji. Hotel bywa określany jako oaza spokoju w jednej z najbardziej dynamicznych metropolii świata, ale trafniejsze wydaje się określenie, że to fragment Pekinu, który zamiast zostać wyparty przez nowoczesność, został przez nią uważnie ochroniony i wyeksponowany. Mandarin Oriental Qianmen i wnętrza zanurzone w historii W Mandarin Oriental Qianmen doświadczenie luksusu odsłania się stopniowo, dopiero po wejściu do jednego z historycznych domów. Goście nocują pod oryginalnymi, odsłoniętymi drewnianymi stropami, a wnętrza wypełniają detale, które nie pełnią wyłącznie funkcji dekoracyjnej, lecz budują narrację miejsca. Ręcznie malowane parawany, elementy tradycyjnej kaligrafii oraz kunsztowne rzemiosło użytkowe tworzą przestrzeń, w której współczesny design prowadzi dialog z estetyką zakorzenioną w wielowiekowej chińskiej tradycji. Istotną rolę odgrywa także sztuka współczesna – prace lokalnych artystów nie są dodatkiem, lecz integralną częścią wystroju, podkreślając, że hotel nie zamyka się w muzealnej formule, lecz pozostaje żywym, ewoluującym organizmem. W centralnym holu z kolei uwagę przyciąga ponad 130-letni klon, który stał się symbolicznym punktem odniesienia dla całego kompleksu – naturalnym świadkiem historii i przemian tej części Pekinu. Autentyczny charakter obiektu doceniają również eksperci zajmujący się turystyką kulturową. Mei Zhang, założycielka WildChina i doradczyni wyróżniana przez magazyn „Travel + Leisure”, podkreśla, że pobyt w Qianmen wykracza poza standardowe doświadczenie hotelowe. Jej zdaniem gość nie tyle zatrzymuje się w Pekinie, ile zanurza się w żywym fragmencie historii miasta, doświadczając jednocześnie najwyższych standardów współczesnej gościnności. Takie podejście widoczne jest również w udogodnieniach rozsianych wzdłuż hutongów: restauracji Yan Garden, inspirowanej kuchnią kantońską i prowadzonej przez nagradzanego szefa kuchni Fei, a także chaozhou, dwupoziomowym barze koktajlowym TIAO ukrytym w jednej z alejek czy herbaciarni Maple Lounge, która przywraca znaczenie rytuału powolnego celebrowania czasu. Integralnym elementem koncepcji pozostaje strefa wellness. Spa, inspirowane tradycyjną medycyną chińską i nowoczesnymi terapiami, oferuje zabiegi w kameralnych wnętrzach oraz na zacisznym dziedzińcu. Całość uzupełnia centrum fitness, w którym – obok intensywnych treningów – proponowane są zajęcia o bardziej holistycznym charakterze, takie jak joga, pilates czy tai chi. To właśnie ta konsekwencja, widoczna zarówno w skali architektonicznej, jak i w detalach codziennego doświadczenia, sprawiła, że hotel zwyciężył w konkursie Prix Versailles, pokonując uznanych rywali z Europy i Bliskiego Wschodu (jak Hôtel du Couvent w Nicei we Francji czy Shebara na wyspie Sheybarah w Arabii Saudyjskiej). W tym przypadku wyróżnienie nie wynika więc ze spektakularności, lecz z konsekwentnego połączenia architektury, rzemiosła i kultury gościnności. Źródła: Travel + Leisure, Mandarin Oriental Qianmen Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zakazane Miasto po 100 latach otworzyło ukryty ogród. To jeden z najcenniejszych zabytków Chin
Przez ponad sto lat jeden z najbardziej tajemniczych zakątków Zakazanego Miasta pozostawał zamknięty przed światem. Ukryty Ogród Qianlong, stworzony jako prywatne miejsce wypoczynku cesarza, dawno obrósł legendą. Teraz można go wreszcie zobaczyć.
Pod koniec września historia Zakazanego Miasta otworzyła nowy rozdział. Ogród Qianlong, stworzony w latach 70. XVIII wieku jako prywatne schronienie cesarza, został udostępniony zwiedzającym po raz pierwszy od ponad stu lat. Jego renowacja, trwająca 25 lat i realizowana m.in. dzięki wsparciu World Monuments Fund, pochłonęła 15-18 milionów dolarów. Celem konserwatorów było nie tylko odtworzenie zabytkowej architektury i dawnego wystroju, lecz także przywrócenie unikatowej atmosfery jednego z najbardziej wyrafinowanych ogrodów dynastii Qing. Nowy rozdział w historii Zakazanego Miasta Przez wieki Zakazane Miasto pozostawało sercem chińskiej władzy. Ten rozległy kompleks pałacowy w Pekinie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, składa się z niemal tysiąca budynków, w których niegdyś rezydowali cesarze z dynastii Ming i Qing. Do dziś zachwyca monumentalną architekturą, perfekcyjną symetrią, misternymi rzeźbami i bezcennymi zbiorami sztuki, przyciągając co roku miliony odwiedzających. Teraz na jego terenie pojawia się nowa, długo niedostępna atrakcja, czyli odrestaurowany Ogród Qianlong, jedno z najbardziej wyszukanych założeń ogrodowych epoki Qing. Na jego renowację wydano kilkanaście milionów dolarów, lecz chiński przywódca Xi Jinping uznał inwestycję za nie tylko uzasadnioną, lecz wręcz konieczną. Podczas wizyty podkreślał, że ogród jest „ważnym symbolem chińskiej cywilizacji” i że należy „dołożyć większych starań, aby chronić, odnawiać i dobrze wykorzystywać te zabytki kulturowe”. Również Ho Puay-peng, przewodniczący UNESCO ds. dziedzictwa architektonicznego w Azji, ocenił efekt prac jednoznacznie: „Cieszę się, że poświęcili temu tak dużo czasu”. Ogród Qianlong jako arcydzieło sztuki cesarskiej Ogród Qianlong, znany także jako Pałac Spokojnej Długowieczności, uchodzi za jeden z najbardziej wyrafinowanych kompleksów Zakazanego Miasta. Rozciąga się na czterech połączonych dziedzińcach, w których rozmieszczono 27 pawilonów pełniących niegdyś funkcję osobistych przestrzeni wypoczynku cesarza. Uzupełniają je ogrody skalne, strumienie oraz wiekowe drzewa, tworzące atmosferę sprzyjającą ciszy i kontemplacji. Równie imponujące są także wnętrza pełne zabytkowych mebli, dekoracji i unikalnych zdobień. Jak podkreśla World Monuments Fund, ten „pałac w pałacu”, który przetrwał niemal niezmieniony od XVIII wieku, zawiera jedne z najdoskonalszych przykładów chińskiej sztuki aranżacji wnętrz. Organizacja dodaje, że renowacja miała nie tylko przywrócić dawny wygląd ogrodu, lecz także wyznaczyć standardy dla przyszłych projektów konserwatorskich w Zakazanym Mieście. Co istotne, całe przedsięwzięcie stało się przykładem udanej współpracy chińsko-amerykańskiej sprzyjającej pogłębianiu międzykulturowego dialogu. Warto dodać, że renowatorzy musieli zmierzyć się z wyjątkowymi wyzwaniami. W rozmowie z „The Art Newspaper” rzecznik WMF mówił o konieczności zabezpieczenia rzadkich jedwabnych malowideł, zabytkowej stolarki oraz inkrustacji z jadeitu i włókien bambusowych. W wielu przypadkach wymagało to odtworzenia technik, które wyszły już z użycia, aby zachować pełną autentyczność ogrodu przy jednoczesnym wykorzystaniu współczesnych rozwiązań konserwatorskich. Zwiedzający mogą już podziwiać efekty tych prac po zakupieniu biletów do Muzeum Pałacowego, przy czym, z uwagi na wysokie zainteresowanie, warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem. Źródło: Travel + Leisure, The Art Newspaper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sytuacja w Chinach wymknęła się spod kontroli. Mogło dojść do rzezi
Podczas ataku bokserów na dzielnicę dyplomatyczną w Pekinie Clara Russell miała wrażenie, że „piekło zerwało się ze smyczy”. Obrońcy cudem przetrwali, bronili się przez dwa miesiące.
Spis treści: Sytuacja w Chinach pod koniec XIX wieku Powstanie bokserów Oblężenie Europejczyków w Pekinie Ekspedycja ratunkowa Po obiedzie 15 czerwca 1900 r. prof. Samuel Russell z Akademii Cesarskiej w Pekinie i jego żona Clara uznali, że czas udać się do ambasady. Dzień wcześniej bramy zamieszkiwanej przez nich dzielnicy dyplomatycznej zamknięto w obawie przed atakiem rebeliantów. Za murami zdołała się schronić m.in. misjonarka Jessie Ransome z podopiecznymi. W nocy słyszała strzały z karabinów. Nocą urzędnik służby celnej Bertram Lennox-Simpson walczył w obronie dzielnicy. Widział, jak wielki pożar trawił katolicką Południową Katedrę i setki uwięzionych w niej chrześcijan. Wściekł się, gdy na ulicy dostrzegł związaną Chinkę, którą jej rodacy polali naftą i podpalili. Zapach spalenizny utkwił mu w pamięci tak samo jak państwu Russell nocne okrzyki rebeliantów: „Zabijać, zabijać! Palić, palić!”. Oprócz tej czwórki za murami oblężonej dzielnicy znalazło się ponad dziewięciuset innych Europejczyków i ok. 3 tys. chińskich chrześcijan. Takie było pokłosie polityki obcych mocarstw w Chinach i żądzy zemsty upokarzanych Chińczyków. Sytuacja w Chinach pod koniec XIX wieku Na początku XIX w. europejskie kompanie handlowe miały prawo do wymiany towarów w portach Państwa Środka za pośrednictwem firm chińskich. Dwór cesarski uważał, że robi w ten sposób Europejczykom łaskę. Sytuacja zmieniła się w 1842 r., gdy Wielka Brytania wygrała z Chinami I wojnę opiumową. Technologiczna przewaga Europy zapoczątkowała jej dominację gospodarczą i polityczną w regionie. W miastach portowych powstały enklawy europejskości z kościołami, szkołami, misjami chrześcijańskimi. Obcokrajowcy nie podlegali prawu chińskiemu, lecz ojczystemu. Brytyjczyk stał na czele Cesarskiej Morskiej Służby Celnej, która m.in. ściągała podatki od handlu przybrzeżnego. Wielu jej urzędników, jak Lennox-Simpson i jego ojciec, też pochodziło z Wielkiej Brytanii. Europejczycy, np. Samuel Russell, wykładali na uniwersytecie pekińskim. Obcy byli w każdym mieście. Trudna sytuacja ekonomiczna oraz niechęć części Chińczyków do chrześcijaństwa, uważanego za przedłużenie zagranicznej dominacji, doprowadziły do eskalacji napięcia. „Zamorskie diabły” obwiniano o drastyczne zbrodnie, a nawet o klęski żywiołowe. Sytuacji nie uspokajały władze cesarskie, które w rzeczywistości próbowały użyć ekstremistów do przepędzenia obcokrajowców. Powstanie bokserów W 1899 r. napięcie przerodziło się w bunt. W rebelii brało udział kilka tajnych organizacji. Wśród nich dominowała Pięść Wyciągnięta w Imię Sprawiedliwości i Pokoju (Yihetuan), popularnie nazywana bokserami, gdyż jej członkowie uprawiali sztuki walki. Początek buntu Rebelianci przed walką wprawiali się w mistyczny trans. Potem z pianą na ustach nacierali na wroga, wierząc że są odporni na kule i ciosy mieczy. Aby nie utracić tej mocy, bokserzy powstrzymywali się od stosunków seksualnych i unikali miesiączkujących kobiet. „Było coś żałosnego w myśleniu tych nieświadomych ludzi, niezważających na to, że idą tylko po to, by dać się zastrzelić – zanotował młody tłumacz brytyjskiego poselstwa. – Wolno posuwają się naprzód, wykonując bronią najbardziej absurdalne gesty, paląc kadzidła, niosąc pochodnie”. Żołnierze dostrzegali jednak, że na powstrzymanie jednego boksera musieli zużyć kilka kul. Fanatyczne poświęcenie stopniowo zapewniło rebeliantom sukcesy. Wiosną 1900 r. stanęli pod Pekinem. Dzielnica dyplomatyczna leżała na terenie Wewnętrznego Miasta (czyli serca Pekinu), na południe od cesarskiego Zakazanego Miasta. Jej główną arterią była Legation Street. Znajdowały się tam kościoły, hotele, banki, szpitale, sklepy, a nawet tor wyścigowy. Prawie wszystkie misje dyplomatyczne miały straż; łącznie ok. 450 żołnierzy. Poza dyplomatami i żołnierzami mieszkali w dzielnicy głównie amerykańscy i brytyjscy misjonarze oraz chińska służba. Kiedy dwór cesarski ociągał się z zapewnieniem stosownej ochrony ambasadom, garnizony placówek same zaczęły ją wzmacniać. Okrucieństwo rebeliantów Na przełomie maja i czerwca 1900 r. pojawiły się w Pekinie informacje o pierwszych potwierdzonych ofiarach śmiertelnych bokserów. Zabili belgijskich i francuskich kolejarzy pracujących na linii Pekin-Baoding i brytyjskich misjonarzy w Yongqing. Wcześniej zajścia z udziałem bokserów ignorowano, bo chodziło tylko o niszczenie mienia i pobicia na prowincji, gdzie przebywało mniej obcokrajowców. Teraz rozprzestrzeniająca się rebelia niszczyła już na swej drodze wszystko, co uważała za obce. Od kościołów poczynając, na kolejach i telegrafach kończąc. Z jednakową brutalnością mordowano Europejczyków i chińskich chrześcijan, których odcięte głowy wystawiano na widok publiczny. Na dodatek sprawująca faktyczną władzę w państwie cesarzowa-wdowa Cixi zamiast wesprzeć zagrożonych obcokrajowców, najwyraźniej chciała dogadać się z bokserami. Na początku czerwca dobrze poinformowany Lennox-Simpson dowiedział się z zaufanego źródła w pałacu, że „sprawa jest postanowiona i każdy obcokrajowiec umrze”. Atak na dzielnicę był kwestią czasu. Dlatego poseł Wielkiej Brytanii Claude MacDonald polecił personelowi brytyjskich misji chrześcijańskich schronić się na terenie swego poselstwa. Oblężenie Europejczyków w Pekinie Pierwszy incydent w dzielnicy wydarzył się 12 czerwca, gdy bokser paradował Legation Street. Miał broń i nie był ubrany jak żołnierze cesarscy czy Chińczycy w służbie cudzoziemców. Wtedy krewki poseł niemiecki Klemens von Ketteler powalił rebelianta na ziemię. Lecz następnego dnia więcej bokserów wdarło się na teren enklawy, niszcząc budynki i kościoły oraz mordując ludzi. Na szczęście obrońcy zdążyli zamknąć bramy i powstrzymać natarcie. Dzielnica znalazła się w oblężeniu. Interwencja marynarki Na pomoc ruszyły zwołane naprędce międzynarodowe oddziały marynarki stacjonujące w Tiencinie. Dowodził nimi wiceadmirał Edward Seymour. Liczyły ok. 2000 ludzi, w większości Brytyjczyków, ale też Francuzów, Niemców, Rosjan, Japończyków, Amerykanów i Austriaków. W drodze do Pekinu napotykały bokserów, a władze chińskie nie chciały z Seymourem współpracować. Zażądał on od Chińczyków, aby w celu ułatwienia odsieczy poddali mu forty Dagu na południowy wschód od Pekinu. Gdy władze odmówiły, siły międzynarodowe ostrzelały twierdzę. Oburzona cesarzowa Cixi uznała, że wypowiedziano Chinom wojnę. Rozkazała obcokrajowcom opuścić dzielnicę dyplomatyczną w ciągu 24 godzin. Oddziałom Seymoura uniemożliwiono zaś dalszy marsz i musiał zawrócić do Tiencinu. Nieudana próba negocjacji Cudzoziemcy w Pekinie zaczęli przygotowywać się do ewakuacji. Jednak misjonarka Jessie Ransome usłyszała od brytyjskiego ambasadora, że lepiej byłoby zostać w dzielnicy, bronić się i liczyć na posiłki. Z kolei niemiecki poseł von Ketteler zaproponował, aby dyplomaci natychmiast udali się do Yamen (siedziby cesarskiej administracji) i wymusili na chińskim rządzie zmianę kursu. Czyli zawieszenie broni w konflikcie z obcokrajowcami oraz zaostrzenie polityki wobec „bokserów”. Pomysł Niemca dyplomaci jednak odrzucili w obawie o własne bezpieczeństwo. Zbyt wiele wskazywało bowiem, że działania bokserów są na rękę dworowi cesarskiemu. Początkowo mówiło się, że na stronę rebeliantów przeszły oddziały złożone z muzułmanów – licząca 10 tys. żołnierzy tzw. armia Gansu. Teraz do oblężonych przenikały pogłoski, że nad niektórymi grupami bokserów przejmują dowodzenie oficerowie cesarskiej armii. Mimo to von Ketteler uparł się odwiedzić Yamen. Wsiadł do służbowej zielono-czerwonej lektyki i ruszył w drogę – bez eskorty. Był spokojny, palił papierosa, jakby wybierał się na piknik. Kilka minut później dwóch Chińczyków na kucach przedarło się przez barykady. Strzelili von Kettelerowi w głowę, zabijając na miejscu. Poważnie ranny tłumacz posła cudem uniknął śmierci. Świadkowie nie mieli wątpliwości, że ofiara zginęła z rąk żołnierzy cesarskich. Przygotowania do obrony Stało się jasne, że Cixi rzeczywiście wspiera rebeliantów walczących przeciw „zamorskim diabłom”. Dyplomaci zrozumieli, że nawet jeśli opuszczą dzielnicę, nikt nie zagwarantuje im bezpieczeństwa. Dlatego zdecydowali się bronić i czekać na posiłki. Wszyscy obcokrajowcy zgromadzili się w poselstwie brytyjskim, bo było największe (zajmowało nieco ponad hektar) i najłatwiejsze do obrony. To w jego stronę wycofały się spanikowane wojska innych placówek. Dowództwo obrony przejął poseł MacDonald. Według Lennoxa-Simpsona dyplomata „zachowywał największy spokój”, reszta była przerażona. Aby usprawnić obronę, utworzono komitety odpowiadające za różne kwestie, takie jak wyżywienie czy budowę barykad. Wprowadzono podział obowiązków. Chińczyków zmuszono do budowy barykad i zmywania, ale – jak zapewniała Ransome – „nikt nie był zaskoczony widząc pierwszego sekretarza [poselstwa] piorącego swoje skarpetki, czy żonę posła zmywającą serwis do herbaty albo doktora kopiącego groby”. Poselstwo Wielkiej Brytanii zwykle zamieszkiwało nie więcej niż 60 osób – teraz było ich tam kilkanaście razy więcej. Budynki rozdysponowano między dyplomatów innych państw i ich personel. Brakowało miejsca. Niektórzy spali w jadalniach i salonach, inni na werandach. Kobiety i dzieci z amerykańskich misji chrześcijańskich nocowały w kościele „na podłodze, w zakrystii, na stopniach ołtarza, nawet w prezbiterium, bo nie było innego miejsca”. Wielu ludzi spało na zewnątrz – jeśli mieli szczęście, to w namiotach. Na polecenie dyplomatów sprowadzono tam także 3 tys. chińskich chrześcijan, których umieszczono po drugiej stronie kanału, obok budynku delegacji Japonii. „Widok był niesamowity – zanotowała Ransome. – Jedenaście narodów zjednoczonych we wzajemnej obronie przed pół-barbarzyńskim wrogiem, który stworzył jednak cywilizację wieki przed tym jak ktokolwiek usłyszał nazwy Europy i Ameryki”. Z okolicznych sklepów zebrano tyle ziarna, ile było możliwe. Udało się znaleźć kilka krów i owiec. Ponadto obrońcy mieli do dyspozycji 150 kuców z toru wyścigowego. Ta niewielka ilość mięsa nie mogła wyżywić tysięcy broniących się ludzi. Głód miał im nieraz zajrzeć w oczy, choć Chińczykom nie przydzielali racji – musieli wyżywić się tym, co sami znaleźli. Ekspedycja ratunkowa Oblężonych nie odstępowało widmo śmierci. Klęska odsieczy Seymoura i rosnące naciski międzynarodowej opinii publicznej skłoniły jednak mocarstwa do przygotowania wielkiej ekspedycji ratunkowej. Liczyła około 50 tysięcy żołnierzy z Wielkiej Brytanii, USA, Japonii, Rosji, Francji, Niemiec, Włoch, a nawet i Austro-Węgier. Niektóre państwa zamierzały wykorzystać ekspedycję do własnych celów. Kajzerowi Wilhelmowi II np. zależało głównie na wzmocnieniu swej międzynarodowej pozycji. Wysyłając żołnierzy do Chin, nakazał im: „Tępić bez pardonu, nie brać jeńców, kto wpadł wam w ręce, niech ginie. Podobnie jak tysiąc lat temu Hunowie zdobyli sławę pod przywództwem swojego króla Attyli, co w dużym stopniu pojawia się jeszcze dziś w przekazach i w legendach, tak niech zapisze się dzięki wam na tysiące lat w Chinach imię Niemców w taki sposób, żeby nigdy żaden Chińczyk nie odważył się chociażby krzywo spojrzeć na Niemca”. Odsiecz po 2 miesiącach W Pekinie oblężona dzielnica trzymała się, mając do dyspozycji kilka karabinów maszynowych i lekkich dział, choć oblegały ją dziesiątki tysięcy powstańców, w tym cesarskich żołnierzy. Oblężonym kończyło się jedzenie i amunicja, a w 40-stopniowym upale czuć było fetor rozkładających się ciał. Lecz wytrwali tak 2 miesiące do 14 sierpnia, gdy z odsieczą przybyły wreszcie oddziały międzynarodowe. Tej nocy śpiącą Ransome zbudziły o godz. 2.30 radosne okrzyki: „Żołnierze nadchodzą! Już tu są!”. Nie dożyło tego ponad sześćdziesięciu cudzoziemców (część zmarła na tyfus), zaś ok. 150 było rannych. Ratunek nadszedł w samą porę. Obrońcy znajdowali się na skraju wyczerpania, także psychicznego. Potem musieli to odreagować. Po odsieczy lady MacDonald – ku zdziwieniu żołnierza z oddziału ratunkowego – udała się… na szaber. Nie była w tym odosobniona. Szabrował także wygłodniały dżentelmen Lennox-Simpson. Dochodziło do aktów zemsty. Bokserów upokarzano i mordowano. Cesarzowa Cixi uciekła z miasta. Skutki powstania Siły międzynarodowe wygrały głównie dzięki przewadze technologicznej. Podczas bitew zginęło mniej niż 200 żołnierzy ekspedycji, a wliczając ofiary chorób i napadów – około tysiąca. Dokładna liczba ofiar po stronie rebeliantów nie jest znana. Ostrożne szacunki mówią o ok. 2000 cesarskich żołnierzy sprzyjających bokserom i dużo większej liczbie samych bokserów. Po powstaniu wielu cudzoziemców – jak panna Ransome – opuściło Pekin. Russelowie udali się do Kanady. Lennox-Simpson zostawił służbę celną. Posła MacDonalda odznaczono i awansowano na ambasadora w Tokio. Chiny przekształcono zaś w faktyczną półkolonię mocarstw, czyniąc je całkowicie zdane na łaskę Europejczyków, Amerykanów i Japończyków. Źródło: archiwum NG.
Pekin ostrzega przed smogiem w czasie Zimowych Igrzysk Olimpijskich
Już w lutym Pekin stanie się sportową stolicą świata. Niestety jakość powietrza w mieście nadal pozostawia wiele do życzenia.
W tym artykule: Pekin nadal zanieczyszczony Chiny walczą ze smogiem przed Igrzyskami Tegoroczne Zimowe Igrzyska Olimpijskie odbędą się w Pekinie. Z uwagi na trwającą pandemię COVID-19 turniej zostanie zorganizowany z zachowaniem obostrzeń sanitarnych. I tak na trybunach zabraknie na przykład zagranicznych kibiców. Koronawirus to jednak niejedyne zmartwienie gospodarzy. Spadek emisji CO2 w Chinach. Po raz pierwszy od zakończenia lockdownu Czy to rzeczywiście „punkt zwrotny” w polityce klimatycznej Chin? Pekin nadal zanieczyszczony Mieszkańcy Pekinu od lat borykają się z wysoce zanieczyszczonym powietrzem. Pod koniec stycznia lokalne władze ogłosiły, że smog najprawdopodobniej będzie odczuwalny również podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich w lutym. Organizatorzy zastanawiają się, co zrobić, żeby sytuacja nie przeszkodziła w przebiegu rozgrywek sportowych. Po tym, jak w 2015 r. stolica Chin wygrała konkurs na zorganizowanie Zimowych Igrzysk Olimpijskich, zapowiedziano walkę z zanieczyszczeniami. Aby poprawić jakość powietrza w Pekinie, zamknięto dziesiątki elektrowni węglowych i przeniesiono ośrodki przemysłu ciężkiego poza miasto. Mimo drastycznych zmian według WHO warunki nadal są niekorzystne dla zdrowia i życia. Nie bez znaczenia jest to, Igrzyska odbywają się w lutym i zbiegają się z końcem zimy i początkiem wiosny na północy Chin. – Pogoda w tym czasie wyjątkowo nie sprzyja. Jeśli przewidzimy wysokie zanieczyszczenie, wszystkie miejscowości uruchomią plany awaryjne – zapowiedział Liu Youbin, rzecznik chińskiego ministerstwa środowiska, na konferencji prasowej. W praktyce oznacza to ograniczenie produkcji w środowiskach odpowiedzialnych za smog. W Pekinie zamknięto autostrady i place zabaw z powodu smogu Na początku listopada Chiny zwiększyły dzienną produkcję węgla o ponad milion ton. Kilka dni później smog sparaliżował stolicę. Chiny walczą ze smogiem przed Igrzyskami Zanieczyszczone powietrze to jeden z największych problemów współczesnego świata. Cząstki PM2,5 wywołują między innymi raka płuc i zawały serca. W 2021 r. ich stężenie w Pekinie spadło do 33 mikrogramów na metr sześcienny. To spadek o 1/3 w porównaniu do 2013 r. – wówczas stolica Chin znajdowała się w czołówce najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie. Choć poprawa jest odczuwalna, to do osiągnięcia optymalnych wartości wciąż Chińczykom daleko. Według WHO maksymalne stężenie szkodliwych cząstek w powietrzu to 5 mikrogramów na metr sześcienny. W ramach przygotowań do sportowego wydarzenia w sierpniu ubiegłego roku w Pekinie zmniejszono produkcję o połowę. Następne w 25 milionach gospodarstw domowych zastąpiono piece węglowe palnikami gazowymi lub elektrycznymi. Chińczycy chcą pokazać przy okazji Zimowych Igrzysk Olimpijskich, że potrafią wdrażać ekologiczne rozwiązania i odnoszą sukcesy w walce ze smogiem. Gospodarka kraju nadal jednak jest w prawie 60 proc. zasilana węglem. Według zestawienia przygotowanego przez IQAir w 2020 r. 42 z 100 najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie znajdowało się właśnie w Chinach. Pekin nie znalazł się na liście. Źródło: Phys.org
W Pekinie zamknięto autostrady i place zabaw z powodu smogu
Na początku listopada Chiny zwiększyły dzienną produkcję węgla o ponad milion ton. Kilka dni później smog sparaliżował stolicę.
W tym artykule: Pekin tonie w smogu Zanieczyszczone powietrze zabija ludzi W czasie, gdy przywódcy państw dyskutują o zmianach klimatycznych na szczycie COP26 w Glasgow, władze Pekinu tymczasowo zamknęły autostrady i szkolne place zabaw z powodu niebezpiecznie wysokiego stężenia zanieczyszczeń w powietrzu. Zalecono również wstrzymanie części prac budowlanych w mieście. Chodzi oczywiście o bezpieczeństwo mieszkańców Pekinu. W krytycznym momencie 5 listopada widoczność ograniczała się do mniej niż 200 metrów. Szczyty najwyższych budynków na wiele godzin zniknęły w gęstej mgle, która tak naprawdę była nie chmurami, a smogiem. Podobne obrazki regularnie powtarzają się w Pekin-Tianjin-Hebei, najbardziej uprzemysłowionej części miasta. Poziom szkodliwych substancji w powietrzu jest najwyższy jesienią oraz zimą. Zwłaszcza w bezwietrzne dni. W piątek poziom niebezpiecznych dla zdrowia cząstek PM2,5 wynosił aż 234 mikrogramy na metr sześcienny. Mikroplastik jest już nawet w powietrzu! Do tej pory mówiono głównie o problemie mikroplastiku obecnego w wodzie. Teraz okazuje się, że mikro cząsteczki plastiku są obecne również w powietrzu. Pekin tonie w smogu Zaledwie kilka dni wcześniej władze Chin poinformowały o zwiększeniu dziennej produkcji węgla o ponad milion ton, w celu złagodzenia niedoboru energii. W ostatnich miesiącach spadki miały doprowadzić do zamknięcia kilku fabryk. Decyzja chińskiego rządu odbiła się głośnym echem na międzynarodowej arenie, zwłaszcza że jeszcze we wrześniu tego roku prezydent Xi Jinping zapowiedział na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, że „Chiny będą dążyć do osiągnięcia maksymalnej emisji dwutlenku węgla przed 2030 r. i osiągnięcia neutralności pod względem emisji CO2 przed 2060 r.”. Chińskie ministerstwo środowiska zapowiada z kolei, że tej zimy planuje zmniejszyć stężenie niebezpiecznych dla zdrowia cząstek PM2,5 średnio o 4 proc. w największych metropoliach. Kampania przewidziana na przełom 2021 i 2022 r. ma zostać przeprowadzona w 64 miastach na silnie uprzemysłowionej północy Chiny. Program poprawy jakości powietrza może być podyktowany sportowymi okolicznościami. Przypomnijmy, że już w lutym w Pekinie odbędą się Zimowe Igrzyska Olimpijskie. Starożytna architektura może okazać się przydatna w tworzeniu budynków odpornych na globalne ocieplenie Tak zwana „architektura wernakularna” może okazać się sposobem na globalne ocieplenie, przynajmniej jeśli chodzi o wyzwania związane budownictwo. Zanieczyszczone powietrze zabija ludzi Smog negatywnie wpływa nie tylko na drogi oddechowe, ale również na samopoczucie, a u kobiet może zaburzać cykl miesiączkowy. Kampanie edukacyjne i apele naukowców nie przynoszą jednak oczekiwanych skutków. Na całym świecie ludzie cały czas trują się zanieczyszczonym powietrzem. Właśnie dlatego Światowa Organizacja Zdrowia pierwszy raz od 16 lat zaostrzyła wytyczne dotyczące jakości powietrza. Badania przeprowadzone przez naukowców z Massachussets Institute of Technology dowodzą, że ograniczenie ruchu samochodowego w czasie kilkumiesięcznych lockdownów przyczyniło się do zapobieżenia przedwczesnych zgonów około 32 tys. osób. Ponad 20 tys. przypadków dotyczy Chińczyków. Wraz z poluzowaniem obostrzeń stężenie szkodliwych cząstek w powietrzu ponownie wzrosło. Nadmierna emisja spalin ma bezpośredni wpływ nie tylko na nasze zdrowie ale również na globalne ocieplenie. Niestety według ostatniego raportu Climate Action Tracker tylko jedno państwo na świecie wypełnia zobowiązania ustanowione podczas podczas porozumienia klimatycznego w Paryżu w 2015 r. Źródło: Reuters
Szczepionka na COVID-19 dozwolona dla chińskiej armii. Eksperyment na żywym organizmie?
Chiński rząd zdecydował o zatwierdzeniu eksperymentalnej szczepionki na koronawirusa. Na razie ma być podawana jedynie służącym w chińskiej armii. Preparat o nazwie Ad5-nCoV wszedł w fazę testów na ludziach w maju, a pierwsze badania wykazały, że wywołuje u zaszczepionych silną reakcję – m.in. gorączkę i bóle mięśni.
Szczepionka Ad5-nCoV została opracowana przez Beijing Institute of Biotechnology – część chińskiej rządowej Akademii Wojskowych Nauk Medycznych – we współpracy z firmą szczepionkową CanSino Biologics. W oświadczeniu dla giełdy papierów wartościowych w Hongkongu firma CanSino ogłosiła, że Centralna Komisja Wojskowa Chin wydała zgodę na podanie leku 25 czerwca. Specjalne zezwolenie będzie obowiązywać przez rok i będzie miało zastosowanie wyłącznie do personelu armii. Ani chiński rząd, ani CanSino nie poinformowali, jak szeroko będzie dystrybuowana szczepionka i ile osób ją otrzyma. Nie wiadomo także, jakie jednostki zostaną objęte akcją szczepień oraz czy przyjęcie szczepionki będzie dobrowolne czy obowiązkowe. Silna reakcja po podaniu Zgodnie z oświadczeniem współproducenta szczepionki CanSino, badania kliniczne nowego preparatu wykazały „dobry profil bezpieczeństwa”, a wstępne wyniki wskazują, że Ad5-nCoV może potencjalnie zapobiegać chorobom powodowanym przez SARS-CoV-2, szczep koronawirusa, który powoduje COVID-19. CanSino w maju ogłosił, że rząd Kanady zezwolił na testowanie szczepionki Ad5-nCoV na ludziach. – Ten kandydat na szczepionkę jest bardzo obiecujący – mówił wówczas Iain Stewart, przewodniczący National Research Council of Canada. Jednak wyniki badań nad Ad5-nCoV, opublikowane wcześniej w tym roku w czasopiśmie medycznym Lancet, spotkały się z niezbyt entuzjastyczną reakcją ekspertów. Według badania prawie połowa biorców szczepionki Ad5-nCoV zgłosiła gorączkę, 44 proc. uskarżało się na zmęczenie, a 39 proc. na bóle głowy. Ogólnie 9 proc. badanych pacjentów opisało działania niepożądane, które były na tyle poważne, że mogły potencjalnie uniemożliwić aktywację szczepionki i jej skuteczne działanie. W rozmowie z chińskim państwowym tabloidem – „Global Times” – Li Daguang, profesor na Uniwersytecie Obrony Narodowej Armii Wyzwolenia Ludu, powiedział, że władze zastosowały „normalne procedury” w celu zatwierdzenia leku do celów wojskowych. Armia zdrowa Chiny wielokrotnie podkreślały, że pandemia nie miała wpływu na ich wojsko, a urzędnicy twierdzą, że Ludowa Armia Wyzwolenia (PLA) nie odnotowała ani jednego przypadku koronawirusa. Międzynarodowi obserwatorzy – m.in. ze Stanów Zjednoczonych – poddają jednak te zapewnienia w wątpliwość. Biorąc pod uwagę, jak mocno Chiny odczuły epidemię koronawirusa oraz fakt, że chińska armia jest jedną z największych na świecie, mało prawdopodobne jest, aby w jej szeregach nie odnotowano żadnego zachorowania. Chiny są jednym z wielu krajów, które dążą do wyprodukowania szczepionki na koronawirusa, który odpowiada już za ponad 10 mln zachorowań na świecie i ponad pół miliona zgonów. Wciąż nie ma jednoznacznych informacji na temat tego, kiedy na rynek globalny może wejść bezpieczna i skuteczna szczepionka. WHO podaje, że na całym świecie trwają obecnie prace nad 17 potencjalnie skutecznymi preparatami. Według niektórych laboratoriów pracujących nad szczepionką, miałaby być ona dostępna jeszcze w tym roku. Żadna szczepionka nie została jeszcze zatwierdzona do użytku komercyjnego, w kilku przypadkach trwają testy na ludziach. Katarzyna Grzelak
Nowe ognisko koronawirusa w Pekinie. Miejscem wybuchu znów lokalny targ z mięsem
Pekin ponownie wprowadza ścisłe środki ostrożności, blokady i masowe testy w kierunku koronawirusa po tym, jak w ciągu trzech dni potwierdzono 79 nowych lokalnych zakażeń. To pierwsze przypadku od prawie dwóch miesięcy.
Według danych National Health Commission chińska stolica zgłosiła w poniedziałek 36 nowych przypadków COVID-19. Łącznie od 12 czerwca zgłoszono 79 przypadków, w których doszło do lokalnego przeniesienia wirusa, a nie jak dotąd – „importu” przypadków z zagranicy bądź z innych prowincji. Przypadki zakażeń są powiązane z rynkiem Xinfadi w południowo-zachodniej części miasta, na którym sprzedawane są świeże owoce i warzywa, a także mięso i owoce morza. Targowisko zostało zamknięte już w sobotę 13 czerwca. Wybuch rozprzestrzenił się na prowincje Liaoning i Hebei, gdzie stwierdzono pięć nowych przypadków. Wszyscy zakażeni to osoby, które miały bliski kontakt z pacjentami z Pekinu. Tysiące testów w trzy dni Nagłe ponowne pojawienie się wirusa w Pekinie, wcześniej uważanego za jedno z najbezpieczniejszych miast w kraju, uprawdopodobniło doniesienia o drugiej fali infekcji i możliwym ponownym wprowadzeniu obostrzeń i blokad. Nowy wybuch epidemii wywołał falę niepokoju w całych Chinach. Rzecznik władz miejskich Pekinu, Xu Hejian, przyznał, że mamy do czynienia ze „stanem nadzwyczajnym”. Władze dzielnicy Fengtai, w której znajduje się rynek Xinfadi, ogłosiły uruchomienie mechanizmów „stanu wojny”. Ustanowiono centrum dowodzenia kryzysowego w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa. Global Times, chiński rządowy tabloid, zamieścił w mediach społecznościowych nagranie, na którym widać uzbrojonych policjantów, ubranych w odzież ochronną, patrolujących rynek Xinfadi po jego zamknięciu. Na 11 osiedli mieszkaniowych położonych w pobliżu rynku nałożono przymusową blokadę. Nikt nie może ich opuszczać, nikt także nie może dostać się na teren osiedli. Mieszkańcy są zobowiązani do codziennego monitorowania temperatury i raportowania stanu zdrowia. Żywność i artykuły pierwszej potrzeby będą im dostarczane przez wyznaczone służby Pekin wprowadził także masowe testy DNA na koronawirusa. Testy te wykrywają obecność genomu wirusa, dzięki czemu mogą być bardziej skuteczne w wykrywaniu infekcji, szczególnie na wczesnych etapach. W celu przeprowadzenia badań w całym mieście ustawiono 193 kabiny do pobierania próbek. W niedzielę przebadano ponad 76 000 osób – z czego 59 uzyskało wynik pozytywny. W dzielnicy Fengtai zebrano próbki od 8950 osób, które pracowały na rynku Xinfadi. Do tej pory przetestowano ponad 6000 z nich, a wszystkie dały wynik negatywny. Władze odnalazły także i pobrały próbki od prawie 30 000 osób, które były na pekińskim rynku w ciągu 14 dni przed jego zamknięciem. Do tej pory przebadano 12 000 testów, które również wykazały wyniki negatywne. Władze Pekinu nakazały każdemu, kto odwiedził rynek, oraz osobom, z którymi się kontaktował, pozostać w domu przez dwa tygodnie. Druga fala Chińskie media państwowe wielokrotnie podkreślały, jak skuteczne działania podejmowały Chiny w walce z koronawirusem, porównując sukces tamtejszych rządów z niepowodzeniami krajów zachodnich, zwłaszcza Stanów Zjednoczonych. Na niedzielnym spotkaniu Rady Państwa, chińskiego gabinetu, wicepremier Sun Chunlan powiedział, że ryzyko rozprzestrzeniania się epidemii jest „bardzo wysokie”. A to ze względu na dużą liczbę ludności odwiedzającą lokalny rynek oraz „mobilność” – zarówno pracowników rynku, jak i samych kupujących. Przed najnowszym wybuchem Pekin odnotował tylko 420 lokalnych infekcji i 9 zgonów. To niewiele w porównaniu z ponad 80 000 potwierdzonych przypadków i 4634 zgonami w całym kraju. Wybuch nowego ogniska opóźnił także wznowienie zajęć dla uczniów szkół podstawowych, które pierwotnie zaplanowano na poniedziałek. W związku z nowymi przypadkami, zwolniono także część lokalnych urzędników. „Nie będziemy Wuhan 2.0” Hu Xijin, redaktor naczelny Global Times, napisał na Twitterze, że Pekin nie stanie się drugim Wuhanem – oryginalnym epicentrum pandemii, w której koronawirus został wykryty po raz pierwszy w grudniu ubiegłego roku. „Nie ma mowy, aby Pekin stał się Wuhan 2.0. Świat zobaczy potężną zdolność Chin do kontrolowania epidemii, w tym silne przywództwo rządu, szacunek dla nauki, gotowość społeczeństwa do współpracy i ogólnokrajową koordynację środków kontroli. Wygramy ponownie” – napisał w poście. Władze Pekinu wciąż próbują znaleźć dokładne źródło wybuchu epidemii. Zhang Yuxi, prezes rynku, powiedział, że wirus został wykryty na desce do krojenia używanej przez sprzedawcę importowanego łososia. W obawie przed rozprzestrzenianiem się wirusa, kilka sieci supermarketów usunęło łososia z półek. Jednak Yang Peng, ekspert z Beijing Center for Disease Prevention and Control twierdzi, że badania nad nowym ogniskiem koronawirusa nadal są w toku. Sekwencjonowanie genomu wykazało, że wirus znaleziony na rynku jest podobny do szczepów zwykle spotykanych w Europie. – Nadal nie jest pewne, skąd pochodził wirus. Mógł pochodzić z zanieczyszczonych owoców morza lub mięsa, lub być przenoszony przez ludzi, którzy weszli na rynek – mówi Yang Peng. Katarzyna Grzelak
Chiny: pierwszy inteligentny pociąg już kursuje. Jest w pełni autonomiczny
Na trasie między Pekinem a miastem Zhanjiakou kursuje pierwszy inteligentny pojazd szybkiej kolei. Pociąg bez maszynisty, osiąga prędkość maksymalną 350 km/h, dzięki czemu czas trwania 174-kilometrowej podróży skrócił się z blisko trzech godzin do 47 minut.
Pociąg, który w pierwszą trasę wyruszył 30 grudnia z Beijing North Railway Station to kolejny wielki krok w przygotowaniach do Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 roku. Budowa trasy kolejowej trwała cztery lata. Linia zwana Jing-Zhang łączy trzy miasta: Pekin, Yanqing i Zhangjiakou, które będą gospodarzami Igrzysk. Pociąg zatrzymuje się na 10 stacjach, w tym przy Badaling Chang Cheng, czyli najpopularniejszym odcinku Wielkiego Muru Chińskiego. Otwarto także inną linię – Chongli, będącą odgałęzieniem poprzedniej. Chongli przewiezie pasażerów do stacji Taizicheng, w sąsiedztwie której znajdują się miejsca przeznaczone do zawodów narciarskich oraz wioski olimpijskiej. Linię obsługuje 30 pojazdów szybkiej kolei, ale tylko sześć z nich to „inteligentne” autonomiczne pociągi. Bilety na przejazd inteligentnym szybkim pociągiem są droższe od zwykłych i trzeba je zarezerwować z dwudniowym wyprzedzeniem. Cena przejazdu nie przekracza 38 dolarów (ok. 150 zł). Co sprawia, że nowoczesne pociągi określono mianem inteligentnych? Nie chodzi jedynie o fakt, że jeżdżą bez maszynisty, bo ten – chociaż nie kieruje pojazdem – cały czas będzie obecny w maszynie. View oEmbed on the source website Nowoczesne pociągi są dosłownie naszpikowane elektroniką. Obsługują sieć 5G, inteligentne oświetlenie oraz dokładnie 2718 czujników, które gromadzą dane w czasie rzeczywistym i wykrywają nieprawidłowości. Każdy pasażer ma do dyspozycji własny panel kontrolny z ekranem dotykowym i bezprzewodową ładowarką. Inteligentną elektroniczną pomoc pasażerowie otrzymają także na stacjach. Tutaj zastosowano roboty oraz systemy rozpoznawania twarzy. Mają pomagać pasażerom w uzyskiwaniu wskazówek dotyczących podróży, bagażu czy odprawy elektronicznej. Pojazdy zostały zaprojektowane głównie z myślą o sportowcach oraz dziennikarzach, którzy będą obsługiwać Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2022. W wagonach znajdują się specjalne powiększone schowki, w którym można będzie ulokować sprzęt sportowy. Z kolei wagon restauracyjny można łatwo przekształcić w centrum medialne. Pociąg ma mieć dostęp do transmisji na żywo. Podnoszone stoły i specjalnie regulowane krzesła pozwolą wygodnie pracować nawet dziennikarzom podróżującym z dużą ilością sprzętu. Inteligentne pociągi są także dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Aby bezpiecznie i wygodnie dowieźć pasażerów na Zimowe Igrzyska Paraolimpijskie część foteli można zdemontować, żeby ułatwić podróż osobom poruszającym się na wózkach. Katarzyna Grzelak
5 miejsc, które warto odwiedzić w Chinach
Jego wyobrażenia zmieniły się diametralnie! A wpływ na to mieli m.in. ludzie spotkani na drodze i atmosfera odwiedzanych miejsc. Poprosiliśmy Michała, żeby wybrał z całej puli chińskich perełek te, które jego zdaniem trzeba zobaczyć, żeby poczuć Chiny na własnej skórze. 1. Pekin (fot. Shutterstock) Do stolicy przybywa się głównie po to, by przekroczyć bramy Zakazanego Miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z Pekinu odjeżdżają pociągi na Wielki Mur Chiński. 2. Szanghaj (fot. Shutterstock) Obserwując tę dwudziestomilionową, rozświetloną i pnącą się coraz wyżej metropolię. Ma się czasem wrażenie, że między gigantycznymi wieżowcami brak już tylko statków z „Gwiezdnych Wojen”. 3. Xi’an (fot. Shutterstock) Pierwsza stolica Chin. To tutaj powstała Terakotowa Armia, która miała ochraniać grób cesarza Qin Shi Huanga i nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Ale stało się inaczej. 4. Guilin (fot. Shutterstock) Atrakcją tego miasta są przecudne krajobrazy krasowych wzgórz . Stąd wyrusza się na spływ tratwami po rzece Li i do miasteczka Yangshuo, gdzie można uprawiać wspinaczkę, zwiedzać jaskinie albo łowić ryby. 5. Góry Tianmen (fot. Shutterstock) Kryją w sobie cud natury – Bramę do Nieba, czyli najwyżej położoną grotę na świecie. Dociera się do niej drogą Tongtian, pokonując 99 zakrętów albo najdłuższą na świecie kolejką linową (7455 m). Jeszcze jakieś atrakcje? Choćby przeszkolony szlak.
Tanie podróżowanie: Wakacje made in China
Przekonanie, że „chińskie” znaczy „tanie”, zgubiło już wielu podróżników. Od wielu lat ceny w Chinach nie odbiegają od tych europejskich. Na szczęście mamy na to sposoby
To było twarde lądowanie w Pekinie. Wszystkie wyobrażenia o chińskiej stolicy legły w gruzach w ciągu kilku godzin. Zamiast ciasnych klimatycznych uliczek z małymi domkami, czyli hutongów, zobaczyłam dużo wielkich murowanych osiedli. W restauracyjnym menu widniały raczej pizzę i sushi niż kaczka po pekińsku. Z ulic zniknęły też rowery. Spodziewałam sie ich przynajmniej dziewięć milionów, jak z piosenki Katie Meluy (Nine million bicycles in Beijing). Ich miejsce zastąpiło świetnie działające metro. Szanghaj i Hongkong też nie rozpieszczają romantycznych podróżników, którzy szukają antycznej kultury, duchowości i orientalnych klimatów. Już od lotniska witają ich bowiem drapacze chmur, szybka kolej i atrakcje, za które trzeba słono płacić. Na szczęście szybko się zorientowałam, ze magia Pekinu całkowicie nie zginęła. I że można ja odnaleźć za zupełnie niewielkie pieniądze. Choćby w pięknie zachowanym Zakazanym Mieście, buddyjskich klasztorach, na polach ryzowych czy obok nieuczęszczanego odcinka muru chińskiego, gdzie nie dojeżdżają wycieczki. Dzięki tym miejscom to właśnie w Chinach, nazywanych Państwem Środka, czuje się jak na krańcu świata. Przystępnym, magicznym i prawdziwie made in china. 9 sposobów na tanie Chiny Zdradza Dagmara Płonka - podróżniczka, menedżerka w szanghajskim NGO. Uważa, że najlepiej poruszać się po Szanghaju na rowerze. Prowadzi blog dagidrogi.com. 1. Zapomnij o świętach W Chinach mieszka 1,3 mld ludzi i prawie wszyscy chcą spędzić święta z rodziną. Nie trzeba wiec mieć wybujałej wyobraźni, żeby uzmysłowić sobie, co się tu dzieje w trakcie festiwali i świat. Bilety na te dni są zazwyczaj wykupione z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Ceny noclegów podnoszone są nawet o 300 proc.! Dlatego staraj się unikać tych dat: 9–15 lutego 2013 r. (wtedy obchodzony jest chiński Nowy Rok), 13–15 czerwca (festiwal smoczych łodzi) oraz początku października (bo wtedy zaczynają się w Chinach szkolne wakacje). 2. Podróżuj po kolei Podróż pociągiem nie tylko jest najbezpieczniejszym, ale tez najciekawszym sposobem przemieszczania się po Chinach. Wybiera go bowiem większość lokalsów. Z doświadczenia wiem, że najlepsze historie można usłyszeć, korzystając z najtańszej klasy. Choć komfort jazdy i czas podróży pozostawia trochę do życzenia, to dla tych rozmów i kilkudziesięciu juanów w kieszeni warto rozpatrzyć tę opcję. Dla porównania: za bilet z Szanghaju do Pekinu najszybszym i najdroższym pociągiem zapłacimy ok. 300 zł. Dystans 1,3 tys. km pomiędzy miastami pokonamy w 5 godz. Podczas gdy za najtańszy pociąg zapłacimy 90 zł i spędzimy w nim 21 godz. W Chinach należy pamiętać, ze bilety można nabyć jedynie w mieście, z którego się wyjeżdża. Ważne jest też, że są one sprawdzane nie tylko przy wejściu na stacje, ale tez przy opuszczaniu dworca na stacji docelowej. Aktualny rozkład jazdy znajdziesz na www.travelchinaguide.com. 3. Chiny? Naturalnie! Zamiast wydawać juany w drogich chińskich miastach i liczyć, czy uda ci się przetrwać kolejny dzień, rusz w naturę. Wybierz się na otwarte przestrzenie Mongolii Wewnętrznej (to chiński region autonomiczny), przejedz po Karakorum Highway czy zdecyduj się na trekking wzdłuż Wąwozu Skaczącego Tygrysa. Wszystkie te miejsca można w prosty sposób odwiedzić na własną rękę i podziwiać gratis. 4. Z klasą, bez kasy Ponieważ większość atrakcji turystycznych Szanghaju jest płatna (i to słono!), warto skorzystac z opcji gratis. Za darmo w tym najdroższym chińskim mieście możesz zwiedzić Muzeum Szanghajskie czy tez centrum sztuki współczesnej M50, przespacerować się wzdłuż rzeki Huangpu, podziwiając architekturę Bundu, odwiedzić jeden z wielu targów (staroci, jedwabiu, herbaty czy… insektów!) lub odkryć tajemnice shikumenów, czyli tradycyjnych niskich domów z przełomu XIX i XX w. 5. Z prędkością światła Jeśli przylatujesz do Szanghaju na lotnisko Pudong, warto skorzystać z szybkiego pociągu Maglev. Bilet na niego kosztuje 30 zł, a doświadczenie jechania z prędkością ponad 430 km/h jest bezcenne. Pociąg pokonuje 30-kilometrową trasę dokładnie w 7 min 20 s! www.smtdc.com/en 6. Darmowy fitness Jeżeli zależy ci na zachowaniu formy podczas podróży po Chinach, nie musisz zapisywać się do klubów fitness ani płacić za wejście do klubów tańca. Wystarczy, że rano dołączysz do grup trenujących na świeżym powietrzu tai-chi lub wieczorem zakręcisz się wokół Chińczyków, którzy na ulicy lub w parku pląsają w rytm walca lub salsy. 7. Jedz po chińsku Czyli przy pomocy pałeczek i dzieląc się potrawami z innymi. Popularne jest tu bowiem „jedzenie z jednej miski”. Nabierając pałeczkami porcję, zmieścisz mniej niż na widelcu, do tego będziesz musiał poczekać, aż miska wróci do ciebie. Efekt? Zyskasz uznanie lokalsów, zjesz mniej i będziesz biesiadował dłużej, dzięki czemu oszukasz mózg i żołądek, a w portfelu zostanie więcej juanów. Zamów np. pikantna zupę malatang. Cena ok. 5–10 zł za porcję. 8. Metoda na kalkulator W Chinach negocjuj zawsze i wszędzie. No, może za wyjątkiem publicznych środków transportu. Regułą jest tu bowiem brak reguł i jednej określonej ceny. I nie chodzi o obniżenie ceny o 5 proc. Na targowiskach i w sklepach z pamiątkami rozpoczynaj od 25–30 proc. ceny rzuconej przez sprzedawcę. W hotelach i hostelach norma jest negocjowanie 20–30 proc. rabatu. Nie bój się bariery językowej! Do negocjowania sum zwyczajowo wykorzystuje się kalkulatory. Sprzedawca, widząc obcokrajowca, szybko wystukuje na nim swoją kwotę i udostępnia go klientowi, by nabił swoją propozycję. 9. Wrażenia murowane Każdy kto wybiera się do Państwa Środka, powinien przejść się po Wielkim Murze Chińskim. Dobrym miejscem wypadowym jest Pekin. Wiele biur i naganiaczy w całym mieście oferuje do niego wycieczki za kilkadziesiąt złotych. Najczęściej w okolice miejscowości Badaling, która dosłownie oblężona jest przez turystów i sklepikarzy. Dlatego znacznie lepiej wybrać się na mur samemu. Na przykład w okolice Simatai, gdzie jest szansa, że będziesz miał go tylko dla siebie. Dojedziesz tam autobusem podmiejskim numer 980 (ok. 90 km). Cena w dwie strony to ok. 15 zł.
Pitna woda na wagę złota – w tych miastach może jej zabraknąć [GALERIA]
Problem z zasobami tego, jak się okazuje, najcenniejszego surowca nie dotyczy tylko miast ubogiego południa. Pitnej wody może za chwilę zabraknąć nawet w wysokorozwiniętych miastach Europy czy Stanów Zjednoczonych.
Obecnie to Kapsztad ma największe problemy z pitną wodą, ale to zaledwie szczyt góry lodowej jeśli chodzi o problem z zasobami wody w miastach na całym świecie. Nasza planeta nie jest tak obfita w słodką wodę, jak mogłoby się wydawać. To zaledwie 3% wszystkich zasobów wody na świecie. Ponad miliard ludzi na świecie prawie nie ma dostępu do pitnej wody, a 2.7 miliarda naszej populacji nie ma dostępu do wody, łącznie przez ponad miesiąc w skali roku. Badania z 2014 pokazują, że spośród 500 największych miast na świecie, aż 25% z nich ma problemy z dostarczaniem wody mieszkańcom. Jak podaje ONZ zapotrzebowanie na wodę przekroczy nasze zasoby tego surowca o 40% do 2030 roku. Jak to możliwe? Winą należy obarczać przede wszystkim globalne ocieplenie, działalność człowieka i przyrost naturalny, czyli w skrócie – nas samych. Oto 11 miast, które mają największe problemy z pitną wodą: Zobacz galerię>>>
Kilka lat temu zaprzyjaźniony sinolog powiedział mi, że aby zrozumieć Chiny, muszę poznać Konfucjusza. Zabieram zatem księgę tego znakomitego filozofa i ruszam w podróż, zastanawiając się, jakie dziś znaczenie mają jego słowa: „Opowiedz mi twoją przeszłość, a ja powiem ci, jaka będzie twoja przyszłość”.
Mam wrażenie, że jestem w kraju, gdzie ocalałe skrawki starej kultury skrzętnie skrywane są za tandetną zasłoną nowoczesności. Podróż koleją transsyberyjską z Moskwy ciągnęła się wiele dni, krajobrazy mi spowszedniały, ciągle jednak zachwycała przestrzeń. W końcu dotarłem do Pekinu, na dworzec rozmiarów małego miasteczka. Przelewające się tłumy podróżnych, sprzedawców, turystów, milicjantów wywołują u mnie klaustrofobię. Już zaczynam tęsknić za pustką Syberii. Jednocześnie wyostrzam wszystkie zmysły na jak najlepszy i najpełniejszy odbiór otaczającej mnie rzeczywistości. Każdy obraz, szczegół jest więc ważny. Po pierwsze, widzę milicyjne mundury. Bardziej nadają się na parady niż do łapania przestępców. Po drugie, chirurgiczne maseczki na twarzach kobiet zamiatających ulice (takie same noszą milicjanci kierujący ruchem i wyjeżdżający z porannej mgły rowerzyści). Wszyscy wyglądają w nich tak samo. Po trzecie, tysiące rowerów. Po czwarte, maoistyczne mundurki niektórych starszych ludzi. Idea uniformizacji, którą pamiętałem z poprzednich podróży do Chin, ciągle jest żywa. I po piąte, zapach jedzenia. Aromat sosu sojowego i smażonego tłuszczu unosi się z woków w ulicznych knajpkach. Ogromny plac Niebiańskiego Spokoju ma zachwycać przyjazną atmosferą. Bawią się na nim dzieci, paradują żołnierze. Ale gdy tu stoję, przypomina mi się jedno z najsłynniejszych zdjęć z placu, wykonane dzień po wybuchu protestów w czerwcu 1989 r.: samotny młody mężczyzna z plastikowymi siatkami w rękach zagradzający drogę kolumnie czołgów. Nieopodal, nad bramą Niebiańskiego Spokoju prowadzącą do Zakazanego Miasta, będącego niegdyś pałacem chińskich cesarzy, porządku pilnuje wielki portret Mao Zedonga, lekko trzepocząc na wietrze. Stąd w 1949 r. Wielki Sternik ogłosił powstanie komunistycznej Chińskiej Republiki Ludowej, tu przyjmował marsze i defilady w czasie rewolucji kulturalnej. Teraz zmumifikowany Mao spoczywa w kryształowej trumnie w mauzoleum w centrum placu Tiananmen, przed którym karnie ustawiają się kolejki turystów. Ale zanim nastał Mao, panowali tu cesarze. Dawniej plac Niebiańskiego Spokoju otoczony był murem i znajdowały się tu wszystkie najważniejsze urzędy państwowe, do których dostęp mieli tylko wybrani urzędnicy. Budynki i mur zburzono pod koniec lat 40. w ramach niszczenia przeszłości i próbie przekazania ludziom, że teraz wszyscy jesteśmy równi. Nie unicestwiono, na szczęście, budynków ani murów samego Zakazanego Miasta. Dziś jego 9 tys. pomieszczeń składa się na potężne muzeum o powierzchni 720 tys. m2. W kolejce po bilet do Zakazanego Miasta rozmyślam o Konfucjuszu. W VI w. p.n.e. stwierdził, że porządek w państwie można zapewnić, utrzymując poszanowanie dla tradycji, posłuszeństwo i zależność żony od męża oraz poddanego od jego pana. Dlatego naród chiński miał tworzyć wielką rodzinę: ojcem i matką był cesarz z cesarzową, a lud okazywał im posłuszeństwo i cześć. Zwiedzam pałac zewnętrzny. Próbuję wczuć się w atmosferę pompatycznych spotkań, które się tu odbywały. Przyjmowano tu oficjeli z innych krajów, przedstawiano laureatów egzaminów na urzędników cesarskich oraz oznajmiano dekrety władcy. Włóczę się między Pałacem Zachowania Harmonii, Pałacem Środkowej Harmonii a Pałacem Dzielności Wojennej. W tłumie fleszów, dziwnych języków z całego świata oglądam niesamowity Pałac Najwyższej Harmonii (o powierzchni 2,3 tys. m2 i wysokości 35 m), gdzie znajduje się przepiękny cesarski tron zdobiony płaskorzeźbami smoków. Cesarski pałac można zwiedzać, wędrując właśnie śladami smoków. Wizerunki tego symbolu władzy są tu wszędzie. Chińczycy wierzący w legendarnego władcę Huang Di, który ogłosił, iż zdobył nieśmiertelność jako smok, zaczęli nazywać samych siebie „potomkami smoka”. A cesarski tron nazywany był „smoczym tronem”. Za panowania późnej dynastii Qing smok został nawet umieszczony na chińskiej fladze narodowej. Jednak dziś chętniej używa się jako symbolu Chin czarno-białej pandy. Podobno smok ze swoim arystokratycznym rodowodem i wojowniczą przeszłością nie był zgodny z międzynarodowym wizerunkiem Chin. Kolejne zabytki zachwycają zdobieniami i nazwami – Brama Kwiecista, Brama Najwyższej Harmonii, Pałac Dzielności Wojennej, Pałac Chwały Literackiej, Pałac Niebiańskiej Czystości, Pałac Kształtowania Charakteru... Budowle mają odzwierciedlić boskie i kosmiczne prawa harmonii, równowagę między pierwiastkami jing i jang. Mimo to spokój znajduję dopiero w bocznych, zapomnianych przez turystów uliczkach. Idę wzdłuż długich murów oddzielających mnie od miasta, ale nawet tam dochodzi szum samochodów i rozmów. Zmierzam na południe od placu Niebiańskiego Spokoju, do świątyń w parku Tiantan. Rozciągający się na niecałych 3 km2 kompleks podzielono na trzy obszary. W północnej części głównym budynkiem jest Pawilon Modlitwy Rocznej wzniesiony na początku XV w. za czasów cesarza Yongle, tego samego, który zbudował Zakazane Miasto. Według obliczeń mistrzów feng shui w tym miejscu Niebiosa spotykają się z Ziemią. Drewniana świątynia wsparta jest na 28 zdobionych kolumnach i zakończona potrójnym dachem wykończonym błękitnymi dachówkami symbolizującymi niebo. W południowej części najważniejszą budowlą jest Pawilon Cesarskiego Sklepienia Niebiańskiego ze Ścianą Szeptów, która dzięki doskonałej akustyce działa jak najlepszy mikrofon – słowa wypowiedziane w jednym końcu muru doskonale słuchać w drugim. Najważniejsza budowla w całym kompleksie znajduje się na południu od tej świątyni. To Okrągły Ołtarz Nieba, na którym cesarz składał kiedyś ofiary. Ołtarz jest zbudowany z trzech platform – pierwsza symbolizuje człowieka, druga Ziemię, a trzecia okrągła Niebo. W całym ołtarzu powtarza się także cyfra 9 – symbol Nieba i Cesarza. Na najwyższej platformie stał kiedyś Tron Nieba. Tutaj znajduje się pępek świata. Obdarty chłopiec przy wejściu do autobusu jadącego do Badaling pod Wielkim Murem sprzedaje pocztówki, czapki z maoistyczną gwiazdą i malowane pędzelkiem obrazy żurawi oraz ryb ze słowami Konfucjusza: Mów otwarcie i otwarcie działaj, gdy w kraju dobre panują rządy. Otwarcie działaj, lecz mów ostrożnie, gdy rządy są złe. Mur wraz z fosami, naturalnymi przeszkodami jak góry i rzeki, które zostały włączone do systemu obronnego, ma 8 851,8 km długości. Mur mógłby dwa i pół raza owinąć Polskę. Wznoszono go przez 17 wieków – to więcej niż historia naszego państwa. Fragmenty konstrukcji zaczęły powstawać ok. VI w. p.n.e, ale dopiero pierwszy cesarz Chin Qinshi Huangdi w III w. p.n.e zorganizował kompleksową budowę. Nakazał zburzyć mury obronne dawnych państewek wewnątrz Chin i połączyć mury od strony stepu na północy. Zmusił do morderczej pracy miliony robotników i więźniów – zmarli chowani byli w murze, który budowali. Qinshi Huangdi zjednoczył Chiny, ujednolicił system miar i wag, dał podstawy pisma używanego do dziś w Państwie Środka. Jednak chwała jego dynastii nie trwała długo. Po śmierci tyrana zbuntowani robotnicy muru doprowadzili ród do upadku, lecz kolejni władcy wznowili prace. Historycy szacują, że w budowę północnej partii muru w latach 581–618 było zaangażowanych 1 800 tys. ludzi. Zarzucono ją dopiero za dynastii Ming w XVI w. Autobus podjeżdża pod wielką budowlę. Wchodzę po schodach na mur i przechadzam się od jednej wieży wartowniczej do drugiej. W razie ataku rozpalano w nich ogień i sygnałami dymnymi ostrzegano inne garnizony. Miał chronić, ale przede wszystkim izolować. Ta idea zgodna była z konfucjańską filozofią odnoszenia się do przeszłości. Konfucjusz odwoływał się w swoich naukach do „złotej epoki” – czasów, kiedy Chinami rządzili legendarni władcy Yao, Shuna i Yu. Wierzył, że nowinki mają wartość tylko wtedy, gdy czerpią siłę z przeszłości. Przybysze spoza muru byli zagrożeniem dla idealnej przyszłości, bo nie stała za nimi historia. Tymczasem patrzę, jak młody Amerykanin śmiejąc się, przemknął obok mnie na deskorolce. Jadę do Datong. Tutaj zjeść można wszystko: głowę małpy (najlepszy jest małpi mózg), szaszłyki z pająków (duże, włochate nabite na patyk) i potrawkę z psa. Włóczyłem się głodny po Datongu, czekając na transport do grot Yungang. Znajdują się 16 km od miasta, w południowej części gór Wuzhoushan. Budowa tego ciągnącego się przez ponad kilometr zespołu świątynnego rozpoczęła się w 453 r. Tworzy ją blisko 300 grot-kaplic i ponad 51 tys. posągów, głównie przedstawiających Buddę. Część rzeźb widać na zewnątrz, inne zajmują centralne miejsca w grotach, a jeszcze inne sprawiają wrażenie, jakby celowo zostały ukryte. Można tu podziwiać ewolucję chińskiej sztuki rzeźbiarskiej: najpierw czerpała wzorce ze sztuki innych krajów (bizantyjskie, greckie), by przekształcić się w nową jakość. Podobnie działa chińska gospodarka – najpierw kopiowała zachodnie dobra, stając się największym krajem pirackim na świecie, by dojrzewać do stworzenia własnych produktów. Żuraw może zabić, gdy zostanie prawidłowo wykonany, zaś energia chi odpowiednio skoncentrowana na końcu igły może przebić szybę. Wyczytałem to w turystycznej broszurce w drodze z Luoyang do Klasztoru Szaolin, „klasztoru w młodym lesie”. Według przekazów Klasztor Szaolin został założony pod koniec V w. Luoyang pełnił wówczas funkcję stolicy Północnej Dynastii Wei. W pierwszej połowie VI w. przybył tu Bodhidharma, twórca buddyjskiej sekty zen, który po długich medytacjach w samotności postanowił poprawić marną kondycję fizyczną mnichów. Opracował techniki medytacji w ruchu, który wzorował na sposobie poruszania się zwierząt, głównie żurawia i węża. Szybko okazało się, że przydają się one nie tylko do osiągnięcia oświecenia, ale także do walki. Turystyczny bus zatrzymuje się przy szkole kaligrafii i filozofii z czasów dynastii Ming, mijamy szkoły kung fu z setkami dzieci ćwiczącymi na szkolnym placu uderzenia niewidocznych przeciwników. Powtarzanie i doskonalenie wciąż tych samych ruchów ma doprowadzić do automatyzacji zachowań w czasie walki. Kolejny przystanek: jedyny w Chinach żeński klasztor buddyjski. Wreszcie dojeżdżamy do celu, na parking. Otaczają mnie sklepiki, tłum turystów i komercja. Ostatnio mnisi rozpoczęli starania o zastrzeżenie znaku towarowego „Szaolin”. Dziś ten klasztor to nie świątynia, tylko doskonała marka, pod którą można sprzedać wszystko – piwo, filmy, ćwiczenia fizyczne, koszulki i buty. Elektrycznymi samochodzikami wjeżdżamy przez bramę do Ta Lin, Lasu Pagód, cmentarza z dynastii Tang. Stamtąd wchodzimy do klasztoru pełnego turys- tów, glinianych figur przedstawiających walczących adeptów sztuk walki – między nimi przechadzają się nieliczni mnisi wyglądający na lekko zagubionych. Staram się odnaleźć choć trochę magii, ale nie ma na to czasu, już woła mnie przewodnik, z którym przyjechałem. Zaraz zacznie się pokaz walki. Błyskają flesze, gasną światła. Szaolińscy mnisi skaczą, wspinają się na bambusowe lance. Dwóch staje na murze. Jeden trzyma szybę, drugi dzierży w ręku igłę. Skoncentrował energię chi na jej czubku. Szybki ruch ręką i uderzona igłą szyba pęka. Ten pokaz wcale nie wydaje mi się ciekawszy od kucharza robiącego w powietrzu makaron, którego widziałem w Luoyang. W jego rękach ciasto krążyło jak dziwny motyl ze skrzydłami z mąki, wody i jajek. Znowu w drogę. Pociąg stanął niedaleko miasta Xi’an w prowincji Shaanxi. Wszyscy biali wychodzą, by zobaczyć Muzeum Terakotowej Armii w trzech potężnych pawilonach. Potem zasiadają w panoramicznym kinie, by obejrzeć filmy pokazujące epokę cesarza Qinshi Huangdi (221–207 r. p.n.e) i o powstawaniu terakotowej armii. Spaceruję pustymi uliczkami. Są czyste, uporządkowane, bezludne. Siadam oparty o ścianę niewielkiej świątyni i zaczynam czytać Konfucjusza: Jeszcze nie znamy życia. Jakże więc możemy znać śmierć? Parę metrów dalej staruszek w stożkowym kapeluszu z cienkich pasków bambusa i długą, rzadką, białą brodą wróży bogato ubranej Chince, rozrzucając pałeczki krwawnika. Ludzie chcą poznać przyszłość, w nadziei że uda im się uniknąć czyhających na nich zagrożeń. Pytania te nabierają szczególnego znaczenia, gdy dotyczą sytuacji ostatecznych. Władca Qinshi Huangdi terakotowych wojowników kazał wykonać z obawy o swoje bezpieczeństwo w życiu pozagrobowym. Terakotową Armię odkryli w 1974 r. dwaj młodzi chłopcy podczas kopania studni. Niedługo później znaleziono ciąg korytarzy, w których stało ponad 6 tys. figur żołnierzy. Wszyscy są zwróceni twarzami na wschód. W równym szyku stoją wojownicy na koniach, łucznicy, kusznicy, żołnierze piechoty trzymający miecze i piki. Kawalkada koni ciągnie drewniane rydwany. W następnych latach archeolodzy odkopali kolejne tysiące posągów. Zafascynował ich nie tylko rozmiar znaleziska, ale także dokładność wykonania rzeźb. Każdy ma inną twarz, budowę ciała i postawę. Nie jest to armia glinianych Barbie i Kenów, lecz niesamowita kolekcja odrębnych figur. Armia duchów. Przy ich budowie pracowało ponad 700 tys. robotników. Wielu z nich zmarło z wycieńczenia, a ci, którzy przeżyli, lecz wiedzieli, gdzie pochowano skarby, zostali zamordowani. Pierwszy cesarz zadbał też o rozrywkę. Jego pałac-grobowiec zapełniają więc również monolity artystów, cyrkowców, kuglarzy, będących do usług w długich godzinach wieczności. Jednak według ludowych przekazów najwspanialsze w grobowcu są cesarskie komnaty, rzeki rtęci, złote figury, sufity zdobione perłami… Niestety te wspaniałości nie zostały jeszcze odkryte. Podobno zakłóciłoby to spokój cesarza i jego konkubin – krąży legenda, że odkopanie cesarza przyniesie nieszczęście całym Chinom. Ten, który zjednoczył państwo, może je również zniszczyć. Podchodzę do staruszka w kapeluszu, który przed chwilą wróżył młodej kobiecie. Pokazuję mu, że chcę poznać swoją przyszłość, kładę przed nim kilka yuanów. Staruszek kiwa głową, uśmiecha się. Przez chwilę coś do siebie mówi. Potem potrząsa pałeczkami i z powagą rzuca je na ziemię. Wyciąga z torby starą książkę z przepowiedniami. Zaczyna mówić. Nic nie rozumiem, ale w ogóle mi to nie przeszkadza. Podoba mi się melodia słów. Staruszek coś tłumaczy. Potakując, kiwam głową. A on kiwa głową na „nie”. Kończy. Wkładam do torby swojego zczytanego Konfucjusza i idę na pociąg. Edi Pyrek
Chiny: Wędrówka po Szanghaju. Ostro–słodkie południe
Na południu Chin znaleźć da się wszystko: nieziemskie krajobrazy i plaże, zachwycającą architekturę sprzed setek lat, niezwykłe azjatyckie wersje starego Paryża, Wenecji i mieniącego się kolorami Las Vegas oraz spróbować przysmaków bardzo ostrej orientalnej kuchni.
Szanghaj przypomina Paryż. To najbardziej kosmopolityczne, awangardowe i zamożne chińskie miasto. Spora część jego starej zabudowy i obsadzonych platanami ulic jest spuścizną po francuskich architektach, kupcach i bankierach, którzy w pierwszych dekadach XX w. stworzyli tu enklawę jakby żywcem przeniesioną znad Sekwany. Pewnie właśnie dlatego Szanghaj zawsze bardziej podobał mi się niż Pekin, miasto od wieków parterowe, które w ostatnich latach zostało oszpecone monstrualnymi wieżowcami i niemożliwymi do pokonania pieszo bezkresnymi arteriami. Wędrówkę po Szanghaju warto zacząć od bulwaru Bund (Waitan) nad rzeką Huangpu. Ulica ta była niegdyś najelegantsza w całej Azji. Jedną z jej ozdób jest „najbardziej luksusowa budowla między kanałem Sueskim a Cieśniną Beringa”. Tak mawiano o dawnej siedzibie największego dziś banku na świecie HSBC (pod tym skrótem kryje się nazwa Hong Kong and Shanghai Banking Corporation). Konstrukcja zwieńczona jest gigantyczną kopułą. Można wejść do środka budowli, by obejrzeć bajkowe mozaiki. Pieniądze zgromadzone w znajdującym się tu skarbcu oraz w sejfach sąsiednich wspaniałych budynków, które też były bankami, stanowiły przed wojną niemal połowę kapitału finansowego świata. Inny wyróżniający się na Bundzie gmach z dachem zwieńczonym zieloną piramidą w stylu Tudorów, był najelegantszym hotelem Orientu i ulubioną przystanią koronowanych głów, polityków, bogaczy czy filmowych gwiazd. O miejscu tym krążyły legendy. Komuniści zmienili jego nazwę z Cathay na Pokoju i zdemolowali. Z Bundu podziwiam panoramę położonej po drugiej stronie rzeki Huangpu dzielnicy Pudong, która w zamierzeniach chińskich przywódców ma z czasem przyćmić rozmachem Hongkong. Po części już się to udało, a panorama jest równie imponująca w dzień, jak i po zmierzchu, gdy Pudong iskrzy się wielobarwnymi iluminacjami. Amatorzy widoków z lotu ptaka mogą wjechać na szczyt Perły Orientu – dominującej na Pudongiem trzeciej najwyższej na świecie (468 m) wieży telewizyjnej złożonej z trzech kul symbolizujących perły. Ja jednak wolę taras widokowy na szczycie sąsiedniego, 88-piętrowego drapacza Jin Mao Tower, który jest najwyższym budynkiem (ale nie najwyższą budowlą) w Chinach. Stąd podziwiam nie tylko całą panoramę Szanghaju, ale patrzę też w dół, do wnętrza wieżowca. Takie spojrzenie w głąb okrągłego atrium mającego 55 pięter wysokości robi wrażenie nie mniejsze niż oglądanie Gwiezdnych wojen. Uwaga: wszystkim klaustrofobom zdecydowanie tę atrakcję odradzam. Ze stacji metra Longyang na obrzeżach Pudongu kursuje na międzynarodowe lotnisko najszybszy i zarazem jedyny na świecie będący w regularnej eksploatacji pociąg Maglev, który porusza się, wykorzystując zjawisko magnetycznej lewitacji. Trasę 30 km pokonuje w 7 minut, rozwijając przez moment prędkość 430 km/godz. Przejażdżka tą najdroższą zabawką komunikacyjną świata (jej budowa kosztowała kilka miliardów dolarów) bardzo mnie rozczarowała. Widoki za oknem żadne, lewitacji też nie odczułem, a o magicznej prędkości świadczy jedynie elektroniczny wyświetlacz nad drzwiami i płynące z głośnika zapewnienia konduktora. Ale jak ktoś chce, niech próbuje za 50 yuanów w jedną stronę lub 80 w obie. Wróćmy na Bund. Przy Hotelu Pokoju zaczyna się, przechodząca później w wielki handlowy deptak, ulica Nanjing Lu. Dojdziemy nią do placu Ludowego (Renmin Guangchang), który odgrywa rolę londyńskiego Central Parku. Jest tu, między innymi, kącik dla troskliwych rodziców usiłujących znaleźć stosowną drugą połowę dla córki lub syna. Wiadomo, teraz młodzi są coraz bardziej nieporadni w tych sprawach. Rodzice zaopatrzeni w duże zdjęcia swych dorastających pociech zachwalają je co niemiara. Ale niewtajemniczeni turyści mogą odnieść wrażenie, że jest to miejsce dla osób poszukujących nastolatków, które zaginęły bez wieści. Po obejrzeniu kilku oryginalnych ofert matrymonialnych wpadam do Muzeum Szan- ghajskiego (Shanghai Bowuguan), gdzie oglądam najbogatszą na świecie kolekcję starożytnej sztuki chińskiej, w tym urzekająco piękne naczynia rytualne z brązu. Muzeum sąsiaduje z ultranowoczesnym Teatrem Wielkim (Da Juchang), gdzie koncertują najlepsze orkiestry i soliści świata. Jeśli ktoś nie może posłuchać ich w Wiedniu, Londynie czy Nowym Jorku, a akurat jest w Szanghaju, powinien zapoznać się z repertuarem, który obejmuje nawet broadwayowskie musicale. Niestety, ceny biletów też są nowojorskie. W Paryżu Wschodu trzeba koniecznie powałęsać się po dawnej dzielnicy francuskiej (French Concession) wzdłuż ulicy Huaihai, która niegdyś nazywała się Avenue Joffre. Tu, w cieniu platanów, gwarze kafejek i dziuplach kolorowych butików naprawdę trudno zgadnąć, czy to jeszcze Chiny, czy już stara poczciwa Francja. Na szczęście władze miasta pozawieszały na budynkach tabliczki z informacjami, co się w nich kiedyś mieściło lub do kogo należały. Zwiedzając miasto, nie można pominąć Taikang Lu położonej między ulicami Ruijin i Sinan. Ta artystyczno-gastronomiczna enklawa na terenie dawnej fabryki cukierków jest jakby żywcem wyjęta z lat 20.–30. XX w., kiedy Szanghaj osiągnął szczyt swej świetności. Brakuje mi tylko widoku eleganckich pań w jedwabnych sukniach i dostojnych dżentelmenów w słomkowych kapeluszach. Ale i tak jest fantastycznie. Zwłaszcza po zmroku, gdy spotyka się tutaj cała szanghajska bohema. Turysta szukający w Szanghaju prawdziwych Chin musi wylądować na Chinatown, czyli bazarze Yuyuan, jakieś 30 min spacerem z Bundu. To istny raj dla amatorów wachlarzy, haftów, posążków, wisiorków i wszelkiego rodzaju suwenirów tudzież pachnących świeżością „antyków”. Pamiętam to miejsce jeszcze sprzed 30 lat, gdzie w mocno spróchniałych drewnianych pawilonach można było kupić prawdziwe antyki i piękne wyroby ludowego rękodzieła. Teraz stoi tu betonowa makieta tamtego bazaru, wypełniona maszynowo klepaną tandetą. Co gorsza, ten sam los spotkał knajpę Nanxiang Mantoudian, słynącą ze sztandarowego szanghajskiego przysmaku – pierożków xiaolongbao. Wypełnione soczystą mieloną karkówką i gotowane na parze dania serwowano tu kiedyś na stołach, które chyba nigdy nie doświadczyły mycia, na drewnianych i obtłuczonych talerzach, w potwornym harmidrze i ścisku. Były naprawdę boskie. Teraz knajpa jest luksusowa i choć kolejki tak samo długie, to pierożki już zupełnie nie te. A ceny są astronomiczne. Lepiej więc poszukać w zaułkach miasta innych pierogarni, czasem o bardzo długiej tradycji i próbować, próbować do skutku. Moja ulubiona jest na ulicy Xianxia Lu, w dzielnicy Hongqiao. Bambusowy koszyk z sześcioma pierożkami podają za 4 juany, czyli 15 razy taniej niż w Yuyuan. Niebo w gębie! Czas na prawdziwe, chińskie Chiny. Z szanghajskiego dworca głównego jedziemy pół godziny pociągiem do Suzhou nad Wielkim Kanałem. Nazywane Wenecją Orientu i Stolicą Jedwabiu ma zupełnie inną atmosferę niż kosmopolityczny Szanghaj. Czas płynie tu wolno, na ulicach nie ma tłumów, a stylowa niska zabudowa najlepiej oddaje klimat typowego chińskiego miasta środkowych Chin. Teraz do Suzhou mało kto jeździ po produkowany w nim jedwab, choć ciągle można tu kupić wspaniałe tkaniny po najniższych cenach w kraju. Szczególnie niezwykłe są ręcznie tkane brokaty z motywami pochodzącymi czasem sprzed tysiąca lat. Amatorzy jedwabiu powinni koniecznie odwiedzić Muzeum Jedwabiu (Silk Museum) przy ulicy Renmin Lu, naprzeciwko imponującej drewnianej Pagody Północnej. Zobaczyć tu można cały proces produkcji jedwabiu i kupić unikatowe tkaniny. Główną atrakcją Suzhou są ogrody, czyli rezydencje dawnych notabli, którzy szukając ukojenia w łagodnym klimacie, kazali je wznosić, nie licząc się z kosztami. Tak powstały wzorce architektury ogrodowej, perfekcyjnie łączące roślinność z wodą, skałami, mostkami, pawilonami, altanami. Stąd dotarła później na Zachód moda na „chińskie domki” i chinoiserie, czyli chińszczyznę w sztuce i architekturze, której przykłady zachowały się też w Polsce (np. w Wilanowie czy Puławach). Ogrody w Suzhou służyły kontemplacji i odpoczynkowi, co teraz trudno jest sobie wyobrazić, gdy przewalają się przez nie tabuny wycieczek. Ale mimo to oszałamiają pięknem i pomysłowością. Ich twórcy starali się, aby na każdym kroku (dosłownie) przed oczami pojawiał się nowy widok, nowy nastrój, nowy kolor czy kształt. Niezrównanym arcydziełem tej sztuki jest najmniejsza z tutejszych rezydencji zwana Ogrodem Mistrza Sieci (Master of the Nets Garden, Wangshi Yuan), która została stworzona w XII w. Jej fragment skopiowano nawet w nowojorskim Metropolitan Museum. Gdyby nie tłumy turystów, można by tu siedzieć godzinami, a nawet dniami i tygodniami, zachwycając się każdym skrawkiem jej ogrodów. Równie urocza jest też największa z tego typu rezydencji zwana Ogrodem Pokornego Administratora (Humble Administrator’s Garden, Zhuozheng Yuan). To prawie 50 różnych altan i pawilonów rozrzuconych wśród plątaniny stawów, mostków, wysepek i pagórków. Do tego rośnie tam najwspanialsza w Chinach ekspozycja miniaturowych drzewek bonsai. Ogrody Suzhou zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i jeśli chciałbym mieć cokolwiek z Chin na pamiątkę, to właśnie taki ogród. Lecimy godzinę z Szanghaju na południe, do Xiamen w prowincji Fujian. Mieszkali tu kiedyś Holendrzy i inni cudzoziemcy, a miasto nazywało się Amoy. Ze względu na sąsiedztwo Tajwanu jeszcze do początku lat 80. Xiamen był zamkniętą strefą wojskową. Teraz to miasto-wyspa regularnie zajmuje pierwszą lub drugą pozycję w rankingach najbardziej zadbanych, najlepiej zarządzanych i najprzyjaźniejszych mieszkańcom miejscowości w Chinach. Z głównego deptaka w starym centrum Xiamen, tę ekskluzywną funkcję pełni ulica Zhongshan Lu, kursują wodne tramwaje na wysepkę Gulangyu. Niegdyś była kolonialną enklawą, z cudowną architekturą w stylu wiktoriańskim. Teraz idealnie nadaje się na całodzienny spacer. Nie ma tu samochodów, są za to labirynty wąziutkich uliczek, bajeczna tropikalna roślinność, wciśnięte w zatoczki plaże, skały o fantastycznych kształtach. Na Gulangyu stale rozbrzmiewa muzyka. Ponoć w każdym domu znajduje się jakiś muzyczny instrument – działająca tu Akademia Muzyczna przyciąga utalentowaną młodzież z całego kraju. Nie przypadkiem więc mieści się tu też imponujące Muzeum Pianin i fortepianów z kolekcją ponad 200 zabytkowych instrumentów z całego świata, podarowaną przez chińskiego przemysłowca i kolekcjonera. Xiamen ma mnóstwo innych atrakcji, w tym piękny ogród botaniczny i tłumnie odwiedzany przez pielgrzymów klasztor Nanputuo. Natomiast z atrakcji kulinarnych nie można nie spróbować słodkiej zupy z orzeszków ziemnych, które długo gotuje się z dodatkiem cukru. Na ulicy Zhongshan Lu serwuje się ją od prawie 200 lat w jadłodajni Huangzehe Huashengtang Dian (The Peanut Soup Shop). Można tam za grosze skosztować też wiele innych lokalnych przysmaków. Wieczorem znów warto wyruszyć na miasto, żeby z nadmorskiego bulwaru podziwiać cudowną iluminację wyspy Gulangyu. Zresztą cały Xiamen jest chyba najpiękniej oświetlonym miastem w Chinach (jeśli nie liczyć Hongkongu), a dominującym kolorem jest niebieski, co nadaje mu nocami charakter iście nieziemski. Xiamen to świetne miejsce wypadowe do całodziennych wycieczek po okolicznych plantacjach herbaty, bo Fujian jest centrum produkcji półfermentowanej herbaty Oolong. Stąd też pochodziła pierwsza na świecie herbata fermentowana (czarna) Lapsang Souchong, od której zaczął się trwający do dziś herbaciany romans między Chinami i Zachodem. Tutaj też powstają wyjątkowo subtelne herbaty białe. Z Xiamen jest już również tylko krok – czyli trzy godziny autobusem – do powiatu Yongding, gdzie zwiedzać można siedziby ludu Hakka, tzw. tulou. W tych zbudowanych na planie koła lub kwadratu z cegieł, gliny i drewna domostwach, które wyglądają jak twierdze (mają jedno wejście i są niemal bez okien), mieszka nawet po kilkadziesiąt rodzin. Okrągłe tulou uchodzą za jedne z najbardziej unikatowych budowli mieszkalnych na świecie (oczywiście umieszczono je na Liście UNESCO) i rzeczywiście sprawiają wrażenie obiektów niemal kosmicznych, które nie wiadomo jak wylądowały na Ziemi. Ponoć w czasach zimnej wojny amerykański wywiad uznał, po obejrzeniu pierwszych zdjęć lotniczych tulou, że muszą to być wyrzutnie rakiet albo inne tajne instalacje militarne. A pomyśleć, że są to zabytki o niemal tysiącletniej historii. Kolejny godzinny lot samolotem dalej na południe i jesteśmy w Kantonie (Guangzhou). Zwiedzać tu za bardzo nie ma co, chyba że kogoś interesuje historia kolonialnych podbojów Chin przez Zachód, czyli tzw. wojen opiumowych. Jest za to Kanton mekką kulinarną, zwłaszcza dla amatorów owoców morza. Takich krewetek, krabów, homarów, ostryg, ślimaków, małż i ryb nie uświadczy się nigdzie indziej w Chinach. A jakie podają tam dania z płetwy rekina, jaskółcze gniazda, trepangi czy małże uchowce (zwane też słuchotkami)! Jeśli ktoś nie lubi takich eksperymentów, niech chociaż spróbuje ryby mandaryńskiej (guiyu) gotowanej na parze, krewetkowych pierożków huntun w delikatnym bulionie czy pieczonej na wiśniowo gęsi. Tylko w ten sposób można się przekonać, dlaczego Kanton jest jedną z kulinarnych stolic świata. Dania z psów, kotów, węży, jeżozwierzy, małp czy szczurów osobiście odradzam, ponieważ swą popularność zawdzięczają rzekomym właściwościom leczniczym (tłumaczonym niezwykle wysoką zawartością białka), a nie smakowym. Ale jeśli ktoś chce, nie będzie się brzydził i nie będzie go potem gryzło sumienie, to voilá. W Kantonie jedzą wszystko, co ma nogi, z wyjątkiem stołu i wszystko co fruwa, z wyjątkiem samolotu. Wsiadamy do autobusu i po czterech godzinach (250 km) jazdy autostradą nad Morzem Południowochińskim jestśmy w Yangjiang. Miasto to słynie wprawdzie z produkcji wszelkiego rodzaju noży, mieczy, tasaków i nożyczek, ale przesiadamy się w nim tylko do minibusa i po niecałej godzinie jesteśmy na wyspie Hailing. Zwykle na piękne plaże w Chinach jeździ się na położoną jeszcze bardziej na południe wyspę i prowincję Hajnan, oblegane przez Rosjan przylatujących tu czarterami z Moskwy. (Wyspa szerzej jest znana z wyborów Miss Świata, Najsilniejszego Człowieka Świata czy soku kokosowego). Natomiast o wyspie Hailing wie mało kto, choć plaże są tu o niebo ładniejsze, dłuższe i czystsze niż na Hajnan. Jest tutaj również, oczywiście znacznie taniej i spokojniej. Gdyby to ode mnie zależało, to tytuł „chińskich Hawajów” przyznałbym właśnie Hailing, a nie Hajnan. Ale mnie nie przeszkadza brak pięciogwiazdkowych hoteli z basenami i rewii a la Moulin Rouge. Na 10-kilometrowej plaży z cudownego złotego piasku w miasteczku Zhapo można czasem nie spotkać żywej duszy, co jak na Chiny jest naprawdę ewenementem. Woda w morzu gorąca, plaża usłana muszlami, a w każdej knajpce wybór frutti di mare większy niż we wszystkich europejskich restauracjach razem wziętych. Co dziś spróbujemy? Może soczystego kraba albo tłuściutką murenę, albo delikatniutką płaszczkę z długaśnym kolcem? To już zresztą ostatni moment, żeby rozkoszować się pustymi plażami i tanimi przysmakami na Hailing. Budowa wielkiego terminalu dla wodolotów z Hongkongu, Makau i Kantonu już trwa. Autostrada Kanton–Hajnan (to nią dojeżdża się do Yangjiang) jest gotowa, więc pewnie już niedługo i tu wtargnie tłum turystów, komercja i drożyzna. W drodze powrotnej tą samą autostradą warto zatrzymać się w Kaiping (140 km do Kantonu). To kolejne miejsce, którego istnienia w tym kraju nikt by nie podejrzewał. Wpisane dwa lata temu na Listę UNESCO jest surrealistyczną wręcz enklawą obronnych rezydencji, tzw. diaolou, zbudowanych na przełomie XIX i XX w. przez bogatych Chińczyków, którzy zostali wypędzeni z Kalifornii na podstawie tzw. Chinese Exclusion Act (z 1882 r.). Te piękne budowle we wszelkich możliwych architektonicznych stylach, z wieżami obserwacyjnymi i wymyślnymi systemami zabezpieczeń przed rabusiami stoją dziś przeważnie puste wśród ryżowych pól jak zjawy z innej planety. Równie surrealistyczne jest położone nieopodal miasteczko Chikan, w którym czas jakby zatrzymał się całkowicie jakieś 80 lat temu. Nietknięte dziejowymi burzami, z architekturą typową dla lat 30. XX w. Chikan wygląda jak makieta dla filmu z Bruce’em Lee, gangsterami, triadami i palaczami opium. Jest zresztą ciągle wykorzystywane do kręcenia takich właśnie produkcji. Kanton można wykorzystać jako bazę wypadową na dwudniową wycieczkę (samolotem lub autobusem) do Guilin w sąsiedniej prowincji Guangxi. Szczyt Samotnego Piękna, Wzgórze Ujarzmiające Fale, Park Siedmiu Gwiazd i Jaskinia Trzcinowej Fujarki. Jak nazwy wskazują, Guilin z doliną rzeki Li Jiang to bodaj najlepsze w Chinach miejsce do podziwiania malowniczych pejzaży bez potrzeby wspinania się na niebotyczne górskie wysokości. Ta znacznie większa wersja naszych przełomów Dunajca usłana jest krasowymi skałkami o niezwykłych kształtach, wśród meandrów rzek, jeziorek, pól ryżowych i bambusowych gajów. Widoki rzeczywiście jak z bajki, zwłaszcza w czasie rejsu po rzece Li z Guilin do Yangshuo. To raj dla fotografów, ale niestety, obłędne tłumy turystów i nachalna komercja bardzo skutecznie zniechęcają do dłuższego pobytu w Guilin, które powinno być krainą kontemplacji i wytchnienia. Z Kantonu, tym razem autostradą prowadzącą do Zhuhai, docieramy w dwie godziny do Makau. (W Zhuhai jest przejście graniczne, a Polacy wiz do Makau nie potrzebują). Dawna portugalska kolonia, która jest teraz, jak Hongkong, tzw. Specjalnym Regionem Administracyjnym, to raj dla miłośników kolonialnej atmosfery i zarazem światowa stolica hazardu. Obroty tu- tejszych kasyn są już większe niż w Las Vegas. Cudowne stare centrum Makau, będące unikatowym przykładem asymilacji kultur Wschodu i Zachodu, też wpisane zostało już na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Położona na wzgórzach starówka jest po prostu stworzona do romantycznych spacerów. Polecam przechadzkę od słynnej XVII-wiecznej fasady spalonej katedry św. Pawła ku centralnemu placowi Senatu (Largo do Senado) z pastelowymi neoklasycystycznymi budynkami z czasów świetności kolonii. W Makau atrakcji jest co niemiara: wyścigi hartów, światowy Festiwal Fajerwerków, plaże czy nadzwyczaj oryginalna lokalna kuchnia, łącząca smaki portugalskie z afrykańskimi i chińskimi. Jednak kasyn nic nie przebije. Perłą w koronie jest Venetian, czyli znacznie powiększona kopia oryginału z Vegas. Samo kasyno ma powierzchnię trzech boisk futbolowych, a kompleks hotelowy liczy prawie 3 tys. pokoi. Budowa tego giganta kosztowała prawie 2 mld dol. i obsługuje go armia 16 tys. pracowników. Całość ma przypominać Wenecję, więc nie brak tu kanałów z gondolami oraz replik weneckich ulic, placów i pałaców. Kasyn w Makau jest multum, a jeszcze więcej lombardów, w których spłukani hazardziści zastawiają nie tylko złote zegarki i obrączki, ale też majtki i skarpetki, żeby się odegrać. Moim faworytem było, jest i będzie najstarsze tutejsze kasyno, legendarne Lisboa, w podziemiach okrągłego hotelu przypominającego wykwintną bombonierkę. Już tylko tutaj, wśród misternych mozaiek, mosiężnych okuć, nefrytowych posągów i porcelanowych waz można się poczuć jak James Bond w Casino Royal. I kto by pomyślał, że wszystko to znajduje się w Chinach. Trochę Paryża, trochę Hawajów, trochę Las Vegas, trochę Pienin, trochę UFO i czegoś tam jeszcze, co każdy sam sobie może znaleźć.
Tym razem Pekin zwiedzałem na rowerze. I zapuściłem się w labirynt hutongów.
Szare parterowe domki z dachówkami, które sprawiają wrażenie, że za moment spadną na chodnik, stłoczone przy wąskich uliczkach, przez które przeciskają się riksze, skutery, rowery i piesi. Szarość rozświetlają resztki czerwonych naklejek na bramach. Starsi mieszkańcy usiedli na plastikowych składanych taborecikach i grają w madżonga, właśnie podjechał na rowerze ostrzyciel noży i uderza w dzwonki. Ludzi na rowerach jest znacznie więcej. Odkąd w Pekinie otwarto wypożyczalnie dwukołowców, te dosłownie zalały miasto. Nie ma stacji rowerowych takich jakie znamy z polskich miast, dwukołowce stoją albo leżą (mam wrażenie że wielu Chińczyków traktuje je jak jednorazówki) na trawnikach, chodnikach, przystankach autobusowych, przy wszystkich stacjach metra. Wypożycza się je przez aplikację w smartfonie. Przyjemność z jazdy? Wielka! Początkowo obawiałem się ruchu na szerokich pekińskich ulicach, ale dla rowerów i skuterów na wielu drogach są osobne pasy. Swojego żółtego dwukołowca zabrałem z chodnika tuż przy hotelu Nuo, w którym zatrzymałem się podczas weekendu majowego. I ruszyłem do hutongów stawianych od czasów dynastii Yuan (1271–1368), w których życie toczy się zwolnionym rytmem, idzie pod prąd pędzącemu nowoczesnemu miastu. Hutong to długa wąska alejka z bramami, za którymi był siheyuan, czyli dziedziniec, a wokół niego niskie domy. Na środku były studnie i stąd nazwa tego typu budownictwa – huto z mongolskiego oznacza właśnie studnię. Hutongi nieprzerwanie od ponad pół wieku systematycznie równane są z ziemią. Według chińskich władz przynoszą wstyd miastu, dlatego na ich miejscu powstają nowoczesne wieżowce. Falę niszczenia starej tradycyjnej zabudowy Pekinu i wysiedlania mieszkańców zapoczątkował jeszcze Mao Zedong. Kolejne tsunami zniszczeń przeszło przez hutongi w 2008 r. przed olimpiadą w Pekinie – wyrosło miasteczko olimpijskie. Teraz znikają następne – w pobliżu Wieży Dzwonu i Wieży Bębna oraz jeziora Houhai. Muszą ustąpić miejsca kompleksowi turystycznemu. Chińskie gazety podają, że zostanie wyburzonych nawet 500 domów. Ich mieszkańcy mogą negocjować wysokość odszkodowania za zburzony dom – za metr kwadratowy oferuje im się ok. 40 tys. juanów (ok. 21 tys. zł). To niewiele – ceny mieszkań w Pekinie są astronomicznie wysokie, dlatego wysiedlani żądają 150 tys. juanów (ok. 76 tys. zł) za mkw. Wielu młodych już dawno wyprowadziło się do szaroburych blokowisk uznawanych przez nich za szczyt nowoczesności. Ich miejsce w rozsypujących się hutongach zajmują obcokrajowcy, dla których takie lokum to kwintesencja chińskiego życia. Z Marleną, Polką prowadzącą bloga o życiu w Chinach spotykam się w hutongu Băo chāo (jego nazwa oznacza papierowe pieniądze z czasów dynastii Ming). – Nie jest tak znany jak inne, ale to dobrze, jest tu wyjątkowo spokojnie – mówi, oprowadzając mnie po okolicy. Faktycznie, w rankingu najpopularniejszych hutongów (są m.in. najdłuższe, najwęższe, najszersze, najkrótsze) próżno szukać Băo chāo. Krążąc po nim, łatwo się zgubić, sporo tu zakrętów, ślepych uliczek, tajemniczo wyglądających bram. Za jedną z nich jest mieszkanie Marleny – wchodzimy na niewielki dziedziniec otoczony z trzech stron domkami i wysokim murem, który chroni przed wiatrem i pyłem. Jej dom jest na końcu tego labiryntu. Wygląda jednak inaczej niż sąsiadów. Jest kuchnia urządzona meblami z Ikei, łazienka z prysznicem i toaletą. Właściciel, Chińczyk, miał narzeczoną z Europy. Chciał jej dorównać, a może zadbał o jej wygody z miłości, i postanowił przebudować mieszkanie. W niewielkim pokoju zmieściły się łóżko, szafa, stolik z dwoma krzesłami. – Jest wszystko, co potrzeba – zapewnia Marlena. Dla odmiany jedziemy rowerami na uliczkę znaną z chińskich widokówek. Piękną, odczyszczoną, pokazową – w hutongu Nanluoguxiang, który jest komercyjny jak nasze Krupówki. Jeśli ktoś je lubi, może być nawet miło. Dla mnie zdecydowanie za duży jest tu tłum turystów. Wolę pojeździć wzdłuż Houhai, jednego z trzech połączonych ze sobą jezior z dynastii Jin (1115–1234). Latem pekińczycy przychodzą tutaj popływać łodziami, zimą – ślizgają się nie tylko na łyżwach, ale też na krzesełkach z płozami. Świetna zabawa. Spokojny jak Chińczyk Przed wiekami hutongi rozciągały się w cztery strony świata od cesarskich pałaców – Zakazanego Miasta. Najbliżej murów mieszkali najważniejsi urzędnicy, którzy musieli mieć blisko, by szybko stawić się u cesarza na jego żądanie. Dalej żyli handlarze, robotnicy. Zakazanego Miasta nie sposób odpuścić sobie podczas pobytu w Pekinie (tutaj nie podjedziecie rowerem, służby mundurowe was nie wpuszczą). To miejsce pełne ukrytych znaczeń i symboli. Wszechobecny jest tu smok – symbol władzy cesarza. Zresztą w całych Chinach to mityczne zwierzę spogląda z dachów domów i talerzy. Smoki są rzeźbione w kamiennych grobowcach i haftowane na delikatnych jedwabnych tkaninach. Latają na ogonach samolotów, zawładnęły umysłami Chińczyków. Jeśli ktoś życzy dobrze dziecku znajomych, mówi jego rodzicom „Wang zi cheng long”, co znaczy „oby dziecko stało się smokiem”. Przy budowie Zakazanego Miasta przestrzegano zasad feng shui. Dlatego od południa jest woda, od północy pałace przed wiatrem i złymi duchami osłania sztuczne Wzgórze Węglowe, z którego rozpościera się najpiękniejszy widok (jeśli nie ma smogu) na dawną siedzibę cesarza. Widać żółte dachówki i ogrom Zakazanego Miasta. Jeśli będziecie je zwiedzać, to polecam zejście z głównego szlaku, zajrzenie do bocznych pałaców i komnat, gdzie z pewnością będzie mniej turystów. W ogóle w Chinach trzeba się nauczyć nie zauważać tłumów. Kto potrafi odpłynąć myślami od kłębiących się wokół wycieczek, zobaczy Chiny takie, jakie sobie wyobrażał. Jeśli jednak zmęczy was tłok, pojedźcie do taoistycznej Świątyni Nieba wzniesionej przez cesarza Yongle, tego samego, który postawił Zakazane Miasto. Cesarze modlili się tutaj za przodków i prosili o urodzajny rok. Było to miejsce niedostępne dla zwykłych śmiertelników. Dzisiaj wejść może tu każdy, podobnie jak do ogromnego parku. Lubię odpoczywać w tym miejscu, podglądać Chińczyków ćwiczących tai-chi, grających w karty. Ze Świątyni Nieba blisko jest do świątyni handlu Hongqiao przy ul. Tiantan, w której kończy większość zagranicznych wycieczek. Nie będę zachęcać, bo i tak pewnie tam zajrzycie. Pamiętajcie tylko, żeby się targować. Podobnie jak na targowisku Panjiayuan słynącym z antyków bądź podrabianych staroci, mebli i tradycyjnych wyrobów kultury chińskiej. Ten pchli targ jest największym w Azji i jednym z największych na świecie. Nie wyjedziecie stąd z pustymi torbami. Skorpion na kolację Na pewno wypatrzycie tam jakiś zaskakujący drobiazg. Taki, o którym nigdy wcześniej nie pomyśleliście, a bez którego nagle nie wyobrażacie sobie powrotu do Polski. Pieniądze znikają z portfela w kilka chwil. W tym miejscu za każdym razem wpadam w szał zakupów i targowania się. Sprzedawcy krzyczą, oburzają się, tupią, machają rękami, by po chwili chodzić krok w krok za klientem i na kalkulatorach pokazywać jeszcze niższą cenę. To gra, w którą można się wciągnąć bez reszty. Za 10 proc. ceny kupiłem tam figurki Buddy (podobno posrebrzane), budzik z czasów Mao, dwa wachlarze i postrzępione kartki z grafiką. Wyglądają jak powyrywane z książki, do dziś nie mam pomysłu, co z tym zrobić. I po co ja to kupiłem?! Jeśli zaś szukacie doznań kulinarnych, to nie możecie ominąć ulicy Wangfujing, która słynie nie tylko ze sklepów światowych marek, ale też z restauracji. Lata temu był tam plac, na którym ćwiczyli wojskowi. Na początku XX w. urzędnicy przenieśli tu stragany sprzed Zakazanego Miasta, jednak podczas rewolucji kulturalnej ulica podupadła – władze nakazały pozamykać sklepy z antykami i antykwariaty, wyprowadziły się sklepy z biżuterią i porcelaną. Na szczęście te czasy minęły i Wangfujing znów tętni życiem. Na przylegającą do niej ulicę Donganmen przychodzi się wieczorem zjeść różne przysmaki: węże, żaby, zwierzęce penisy. Ktoś gustuje w stawonogach? Może w drapieżnych głowonogach? Proszę, jest duży wybór. A coś z ryb? Niestety tylko koniki morskie smażone na głębokim oleju. Ale może opiekanego gołębia? Co kto lubi i na co ma ochotę, albo odwagę spróbować. Pomyślałem, że trzeba być bardzo odważnym, by ugryźć skorpiona. Tyle razy patrzyłem, jak robią to smakosze – widziałem w ich oczach strach, chociaż starali się uśmiechać. Za każdym kęsem robili sobie mnóstwo zdjęć, jakby miały one uwiecznić ich ostatnie chwile w życiu. Za którymś razem zrobiłem sobie i ja takie zdjęcie i zjadłem skorpiona (smakował jak chips). INFORMATOR Kiedy jechać: Najlepiej wiosną i jesienią. Zimą temperatura spada poniżej zera, latem zaś przekracza 40°C. Musicie być też przygotowani na smog, ale także na burze piaskowe znad Mongolii. Wiza i waluta: Jeśli Pekin jest miastem tranzytowym (docelowo lecicie gdzieś dalej), i macie np. 20 godzin oczekiwania na kolejny lot, to możecie wyjść z lotniska do miasta bez wizy. Gdy stolica Chin jest miastem docelowym, musicie wcześniej wyrobić wizę w Ambasadzie Chin w Warszawie (pl.china-embassy.org) albo przez pośrednika, np. wizacenter.pl. Trzeba załączyć kopie biletów lotniczych i rezerwacji hoteli (bez tego nie dostaniecie wizy). Walutą jest juan; 1 RMB = 0,60 zł. Nie ma problemu z wymianą walut czy wypłatami z bankomatów (polskie karty na pewno działają w urządzeniach Bank of China). Dojazd: Samolotem Polskich Linii Lotniczych LOT bezpośrednio z Warszawy. Podróż do Pekinu trwa niecałe 9 godz., bilet kosztuje ok. 1900 zł. lot.com Transport: Po mieście najlepiej, bo najszybciej, poruszać się metrem, którym dojedziecie do wszystkich atrakcji. Są 22 linie. Cena biletu zależy od długości przejazdu i zaczyna się od 3 juanów (1,8 zł). Najtańsza jest jednak jazda rowerem. Jak wypożyczyć rower: W Pekinie, podobnie jak w innych chińskich miastach trwa rowerowy boom. Na ulicach stolicy czeka na miłośników dwóch kółek aż 2,5 miliona rowerów! Co więcej, w Pekinie nie ma stacji rowerowych, dwukołowce stoją albo leżą (mam wrażenie że wielu Chińczyków traktuje je jak jednorazówki) na trawnikach, chodnikach, przystankach autobusowych, przy wszystkich stacjach metra. Wystarczy zainstalować aplikację w smartfonie (ja korzystam z OFO) i wpłacić niewielką zwrotną kaucję (ok. 100 zł). Przez aplikację skanuje się QRkod, podanym szyfrem odblokowuje się tylne koło i już można ruszać na zwiedzanie miasta. Godzina jazdy to wydatek ok. 50 groszy! (za kolejne godziny stawka jest taka sama). Czy jeździ się bezpiecznie? Tak, bo dla rowerów i skuterów na wielu ulicach są wydzielone pasy jazdy, ofo.com. Pamiętajcie tylko o założeniu antysmogowej maseczki na twarz! Nocleg w hotelu: Spałem m.in. w hotelu Nuo Beijing. Szybko dotrzecie stąd do centrum miasta. Pokój 2-os. ze śniadaniem kosztuje ok. 500 zł. Zdarzają się promocje i cena jest niższa. Nocleg w hostelu: Jeśli chcecie mieszkać w hutongu, to polecam Leo Hostel, 10 minut spacerem od placu Tian’anmen i stacji metra Qianmen. Ceny za łóżko zaczynają się od 40 zł. Jedzenie: Najlepsze i najtańsze jest w ulicznych budkach. Koniecznie spróbujcie kuchni ekstremalnej, np. żab czy zupy z węża, a do tego chińskiego lekkiego piwa Tsingtao. Jeśli macie ochotę na kaczkę po pekińsku, zarezerwujcie stolik w restauracji Quanjude, która serwuje to niezwykłe danie od 1864 r. Rocznie wydaje 2 mln kaczek na 400 sposobów. Michał Cessanis - autor książki "Made in China", wicenaczelny magazynu National Geographic Traveler.
Chiny: Wielki Kanał wielki jak słynny mur
1400 lat temu monumentalny szlak wodny połączył północ i południe Chin. Wielki Kanał spełnia swą funkcję do dziś.
Barki żeglujące po Wielkim Kanale nie mają fikuśnych nazw, a ich dziobów i ruf nie zdobią syrenki ani wyświechtane slogany. Każda – niczym oznakowana sztuka bydła – ma na burcie zwykły numer. Pozbawione romantyzmu i bezosobowe podejście rodzi wrażenie, że barki nie odgrywają tu żadnej roli. Nic bardziej mylnego – to właśnie one przez 14 stuleci transportowały zboże i wojska. To one umożliwiały wymianę idei między silnym gospodarczo południem kraju a jego politycznymi ośrodkami na północy. Znajdujemy się w północnych Chinach, na obrzeżach miasta Jining. Zhu Silei – zwany przez wszystkich Starym Zhu – odpala dwa diesle na swojej nowiutkiej barce Lu-Jining-Huo 3307. Jest 4.30 rano i Stary Zhu liczy, że zyska przewagę nad innymi załogami, które dopiero podnoszą kotwice. Nagle zauważam, że drzewa przestały się przesuwać na tle jaśniejącego nieba, a w oknie po drugiej stronie mignęły wyprzedzające nas barki. Radio zaskrzeczało. – Co jest, Stary Zhu? – rzucił roześmiany kapitan innej jednostki. Przegapiłeś kanał! Wpadliśmy na mieliznę. Stary Zhu nie potrafił ukryć złości. Przez pół roku siedział na lądzie i nadzorował budowę barki, a teraz w porannym pośpiechu zignorował Wielki Kanał słynący z wartkich nurtów i mulistych odnóg. Naburmuszony sięgnął po mikrofon i poprosił o radę. Usłyszawszy, że ma do czynienia z niewielką mielizną, przez chwilę świdrował wzrokiem wodę, aby zaraz potem sprawnie działać. Wrzucił wsteczny bieg – na pełnych obrotach. Moc silników potężnie zatrzęsła 50-metrową barką z ładunkiem węgla. Zakręcił kołem, zmienił bieg i ponownie docisnął silniki. Wyrwaliśmy się do przodu. Z wyłączonymi światłami pozycyjnymi (oszczędność mocy), niczym U-Boot na terytorium wroga, Lu-Jining-Huo 3307 śmigała po wodzie oświetlonej wyłącznie blaskiem księżyca. Cel: Nantong, 690 km na południe. Na mapie wielki kanał ciągnie się przez 1800 km, od Pekinu na północy do południowej metropolii Hangzhou, ale jego górna połowa – od Pekinu do Jiningu – od prawie 400 lat pozostaje nieżeglowna. Główny szlak wodny obejmuje teraz 523 km z Jiningu do Jangcy. Pierwotny system kanałów – zbudowany za panowania cesarza Sui Wendi z dynastii Sui – chińscy historycy określają mianem genialnego szaleństwa. W Chinach rzeki biegną ze wschodu na zachód, zaś cesarz szukał sposobu na obejście tego geograficznego ograniczenia. Musiał bowiem zaopatrywać dwór w ryż z żyznych północno-zachodnich okolic Jangcy, a przede wszystkim aprowizować wojsko toczące niekończące się potyczki z ludami stepowymi. Cesarscy urzędnicy zagonili zatem do pracy milion rolników, którzy kopali pierwszą część kanału. Kobiety i mężczyźni harowali dzień i noc pod nadzorem tysięcy żołnierzy. Cytując poetę z IX w., cesarz Sui Wendi wywołał „niewyobrażalne cierpienia”, lecz zrealizowane projekty „przyniosły ludziom nieocenione korzyści”. Według wersji oficjalnej prace wykonano w ciągu 171 dni w 605 r. W rzeczywistości jednak projekt realizowano w ciągu sześciu lat, a prace pochłonęły niezliczoną liczbę ofiar – głównie mieszkańców wsi, którzy zmarli z głodu, gdy zabrakło rąk do pracy w czasie żniw. Kanał okazał się czymś znacznie więcej niż szlakiem transportowym. Jednoczył państwo, przez co urósł do rangi symbolu i stał się strategicznym celem dla najeźdźców. Na początku lat 40. XIX w. Brytyjczycy toczyli z Chinami I wojnę opiumową. Zajęli wtedy Zhenjiang, u zbiegu kanału z Jangcy. Odcięte od transportów państwo chińskie poddało się po kilku tygodniach. Kanał pomagał też przenikać ideom i wspierał wymianę kulturalną. Wizytujący tamy i śluzy cesarze podpatrywali i kopiowali lokalne rozwiązania – mówi się, że właśnie w ten sposób Pekin dorobił się swoich dwóch symboli: kaczki po pekińsku (z prowincji Szantung) oraz specyficznej formy opery (z Anhui i Hubei). CHUANMIN, czyli ludzie żyjący nad kanałem w barkach wartych 100 tys. dol., odwzorowują proste życie wodnych społeczności. Podobnie jak rolnicy w trakcie żniw, niewielkie załogi – zwykle rodzinne – pracują od świtu do zmierzchu, gdy cumują łodzie jedna obok drugiej. Huang Xiling, żona Starego Zhu, zajęła pozycję na burcie. Na rodzinnych barkach urodziła dwóch synów. – Od mężczyzny usłyszysz, że barka to źródło zarobku, a przecież spędzamy na niej całe życie. Tyle tu wspomnień – tłumaczy. Zhu Qiang, starszy syn, przejął niedawno ich poprzednią barkę. Drugi syn, 19-letni Zhu Gengpeng zwany Młodym Zhu, pracował nad najnowszą jednostką pod okiem ojca, który szykuje go na kapitana. Młody Zhu wziął mnie pod swoje skrzydła, tłumaczył niezrozumiały akcent ojca z prowincji Szantung i pilnował, abym nie wypadł za burtę. Upiększył moją kwaterę szeregiem napisów i nazwał ją „prywatną koją” (koję przygotowano dla mnie w składziku przerobionym na apartament gościnny – deska i koc rozłożone na dwóch puszkach po farbie). Młody Zhu nie przypomina typowego chuanmin. Zawadiacki wąsik, rozczochrane włosy, purpurowa kurtka z futrzanym kołnierzem – typowy hipster z dowolnego miasta na chińskiej prowincji. Ukończył szkołę średnią – gdy barka dobiła do śluzy, to właśnie on poszedł załatwiać formalności (Stary Zhu, mimo że ma 46 lat, jest niepiśmienny). W wolnych chwilach Młody Zhu pisał esemesy do swojej dziewczyny, która pracuje w piekarni w Jining. Planuje wziąć z nią ślub i zamieszkać na barce, w kajucie na dziobie. – Będzie jej ciężko, bo nie jest chuanmin. Ale to dobra dziewczyna. Pracy się nie boi – wyjaśnia chłopak. CHUANMIN nie rozczulają się nad sobą, a ich życie kręci się wokół przyziemnych spraw. Z ołówkiem w ręku liczą i kalkulują, bo od tego zależy byt rodziny. Zrozumiałem to już pierwszego dnia. Rozmawiałem ze Zhengiem Chengfangiem, który pochodzi z tej samej wioski co Stary Zhu. Nasze łodzie stały obok siebie, więc wskoczyłem go odwiedzić. Patrzyliśmy na barkę Starego Zhu – świeżo pomalowaną i lśniącą w słońcu. Stwierdziłem, że to wspaniały widok. – W ogóle nas nie rozumiesz. Tu nie chodzi o wygląd. Chuanmin potrzebują łodzi, żeby żyć – wyjaśnił bez ceregieli. Zheng odprowadził mnie na barkę Starego Zhu, z którym mieli sobie zapalić. Huang przygotowała prosty posiłek z gotowanej solonej ryby, ryżu i podsmażanych zielonych warzyw. – Skoro już masz o nas pisać, to musisz wiedzieć jeszcze jedno – ciągnął Zheng. – Chuanmin są na samym końcu łańcucha pokarmowego. Właściciele węgla określają cenę, pożyczkodawcy ustalają odsetki, a administracja nakłada opłaty. My nie mamy nic do gadania i robimy swoje. Podobnie jak wieśniacy żyjący z roli, oni też mają niewielki wpływ na swój los. Na wsi ludzie zdani są na łaskę pogody, a chuanmin muszą stawiać czoła biurokracji i nieprzewidywalnym zjawiskom w światowej gospodarce. I tak, gdy Zheng ciągnął swoje wywody, Stary Zhu skupił się na telewizyjnym serwisie informacyjnym, a konkretnie spekulacjach na temat cen ropy. – Jak myślisz, przekroczy 100 dol. za baryłkę? A stal? – bezceremonialnie wszedł w słowo Zhengowi. Stary Zhu zaciągnął ogromną pożyczkę. Barka ma ładowność 1200 ton, ale pośrednik w Jiningu, z uwagi na światowy kryzys, oferował tylko 1100. I to po 45 juanów za tonę, a nie 70 jak kiedyś. W takim układzie przychód brutto za ten kurs wyniesie 49,5 tys. juanów (7,5 tys. dol.), z czego 24,5 tys. pójdzie na paliwo, a ponad 10 tys. na opłaty kanałowe. Trzeba się też liczyć z karami za np. wylewanie ścieków, nieodpowiednie oświetlenie lub cokolwiek innego. Na czysto, przy odrobinie szczęścia, zostanie 5 tys. juanów. To znaczy zostałoby, ale są jeszcze odsetki od pożyczki. Stary Zhu musiał pożyczyć 840 tys. juanów na nową barkę – od lichwiarzy, na 15 proc. Na same odsetki pójdzie z tego kursu 10,5 tys. Podsumowując, dziewiczy rejs Lu-Jining-Huo 3307 przyniesie stratę rzędu 5 tys. juanów. Stary Zhu założył jednak, że gospodarka światowa odbije się od dna w 2009 r., gdy zaczynał budowę barki. Wtedy ceny stali poszybowałyby w górę, a jego łódź byłaby dużo tańsza niż te dopiero co budowane. Liczył też, że w górę pójdzie węgiel. – Pięć lat i wyjdę na swoje – twierdził z przekonaniem godnym obytego w światowych finansach maklera z Wall Street. W połowie naszej dwutygodniowej podróży zbliżyliśmy się do Yangzhou. Sunęliśmy wzdłuż brzegów pełnych zielonych wierzb i pól usianych purpurowymi, czerwonymi i żółtymi kwiatami. Po morzu kwiatów poznasz szlak do Yangzhou – pisał w VIII w. poeta Li Po. Spędziłem wiele godzin na mostku ze Starym Zhu. Obserwowałem, jak sielskie krajobrazy ustępują miejsca nowym wiaduktom rozpostartym na betonowych wspornikach. Mijaliśmy właśnie kolejny meander, gdy Stary Zhu wyrwał mnie z przemyśleń. – Oto Wielki Kanał, a w zasadzie jego pozostałości – wskazał na mniej więcej pięciometrowej szerokości przesmyk wijący się między wysepką a brzegiem. Wielki Kanał składał się kiedyś z serii ostrych meandrów, a łodzie musiały kluczyć to na wschód, to na zachód. Potem go poszerzono i wyprostowano, a meandry są dzisiaj przesmykami albo starorzeczami. – Było naprawdę ciężko – wspominał ożywiony Stary Zhu. Łodzie płynęły ze wszystkich stron, a ty musiałeś mieć oczy dookoła głowy. To przedstawiciel ostatniego pokolenia chuanmin, które pływało starym kanałem i doskonale znało wszystkie wiry i płycizny. Tej nocy przybiliśmy do brzegu na przedmieściach Yangzhou – w złotych czasach dynastii Tang i wczesnej dynastii Qing miasto mogło się równać z dzisiejszym Szanghajem. Obecnie południe kraju kwitnie, a bogate gminy nie skąpią funduszy na upiększenie kanału, który ma być lokomotywą dla rozwoju turystyki i rynku nieruchomości. Upiększanie bywa jednak niszczycielskie. Nabrzeżne tereny Yangzhou zamieniono w park: wypieszczone trawniki i betonowe pagody tworzą przyjemną zieloną odskocznię od śródmiejskiego zgiełku. Przy okazji jednak zburzono prawie wszystkie budynki wzdłuż brzegu. Wielki Kanał przez wieki pozostawał rzeczywistym sercem miasta. Teraz jest przyjemną dla oka fasadą. Jeszcze gorzej sprawy mają się dalej na południu, w Zhenjiangu, Wuxi i Hangzhou. Kanał biegnie co prawda przez przemysłowe centrum Hangzhou, ale wszystkie stare doki, magazyny i cumowiska po prostu wyburzono. Pozostał tylko elegancki łuk mostu Gongchen. – Wzdłuż Wielkiego Kanału istniało 18 głównych ośrodków miejskich. Każdy miał swój klimat i charakter – opowiadał Zhou Xinhua, ówczesny zastępca dyrektora Muzeum Wielkiego Kanału w Hangzhou. – Teraz wszystko wygląda tak samo: tysiąc ludzi z tą samą twarzą. O ŚWICIE ÓSMEGO DNIA podróży bierzemy kurs na wschód i wpływamy na Jangcy. Płyniemy teraz w otoczeniu wielkich statków sunących na otwarte morze, a wzbudzane przez nie fale zalewają nasz pokład. – Jangcy to autostrada. Jesteśmy małym autkiem, więc musimy ostrożnie i szybko się z niej wydostać – tłumaczy Stary Zhu. Trzy dni później dopłynęliśmy do celu: fabryki nawozów w Nantong. Silne opady przedłużyły rozładunek do czterech dni. Potem Stary Zhu pospieszył z powrotem w stronę kanału. Na noc zacumowaliśmy niedaleko Yangzhou, aby skoro świt przyszykować barkę do dalszego rejsu. Zaspany Młody Zhu odwiązał cumę dziobową. Stary Zhu uruchomił silnik kotwicy. Huang zrzuciła cumy i patrzyła w dal. Lekki prąd oddalał nas od brzegu pełnego wierzb, rufą w stronę kanału. Stary Zhu przeszedł na mostek i zapalił papierosa zupełnie niewzruszony faktem, że płyniemy w złą stronę. Po chwili uruchomił silnik. Nie rozglądając się zbytnio, wziął kurs na główny kanał. Brawurowy ruch, który miał pokazać, że kanał to jego świat i miejsce. Ustawił łódź pod prąd i powoli zbliżaliśmy się do innych barek. Wtedy Stary Zhu ruszył cała naprzód. Silniki zawyły, śruby młóciły wodę. Lu-Jining-Huo 3307 – zielona i oświetlana lekkimi promieniami wiosennego słońca – zajęła miejsce w niekończącym się sznurze barek sunących po Wielkim Kanale. Warto wiedzieć: Obecny szlak Kanał o strategicznym znaczeniu handlowym rozciąga się na długości 840 km na południe od Jiningu. Większość północnego szlaku jest nieżeglowna albo wyschnięta, ale istnieje nieregularne połączenie z Jiningu do Żółtej Rzeki. Obecny szlak Wielki Kanał w Chinach W ciągu wieków cesarze rośli w siłę i upadali, co wiązało się z możliwością kontrolowania kanału. Powstał on bowiem jako łącznik między ryżowym zapleczem rzeki Jangcy na południu a stolicami położonymi na północ od Żółtej Rzeki (Huang He). Transportem ryżu zajmowali się głównie żołnierze, ale ciąg komunikacyjny służył też do przewozu wielu innych dóbr – żywności, drewna, tekstyliów, porcelany. Cesarska kontrola Wizytację kanału w 1751 r. przez cesarza Qianlonga (poniżej) upamiętnił na 12 jedwabnych zwojach nadworny malarz. Uwieczniono troskę o kanał i miejsca kultu religijnego, np. buddyjską świątynię na Tygrysim Wzgórzu. Budowniczowie Początek budowy 605 rok: cesarz Sui Wendi Cesarz Wendi z dynastii Sui musiał sprowadzić handel do swej nowej stolicy – Luoyangu. W tym celu kazał zbudować kanały łączące Żółtą Rzekę i Jangcy. Ponad milion ludzi kopało łączniki między istniejącą siecią kanałów, rzek i jezior. Projekt był gotowy w 611 r. i zyskiwał na znaczeniu przez następne 500 lat. Odnowienie systemu 1279–1293: cesarz Kubilaj Chan Po 1127 r. część Wielkiego Kanału popadła w ruinę, gdy dynastia Song przeniosła stolicę do Hangzhou. W 1279 r. Kubilaj Chan – pierwszy cesarz Chin z dynastii Yuan – rozpoczął odnawianie kanału. Powstał krótszy szlak z północy na południe, obsługujący ruch do i z Dadu, nowej stolicy (dzisiejszy Pekin). Złoty wiek 1368–1855: cesarz Qianlong Ostatnia dynastia Chin, Qing, przejęła władzę w 1644 r. i odziedziczyła kanał (z prawej), który władcy dynastii Ming rozbudowywali w ciągu trzech wieków swego panowania. Cesarz Qianlong dokonał sześciu wizytacji kanału – pierwszej w 1751 r., co świadczy o politycznym i gospodarczym znaczeniu tej drogi wodnej. Do 1855 r. potężna Żółta Rzeka zmieniła bieg, niszcząc odcinki kanału i osłabiając dynastię. WIELKI KANAŁ W CHINACH (ALEJANDRO TUMAS, AMANDA HOBBS, MARGUERITE B. HUNSIKER SZTUKA: JORGE PORTAZ, NA PODSTAWIE ZWOJÓW XU YANG, METROPOLITAN MUSEUM OF ART, NEW YORK, ORAZ MACTAGGART ART COLLECTION, UNIVERSITY OF ALBERTA MUSEUMS. KALIGRAFIA: FU CHUN. CESARZE (OD LEWEJ): BURSTEIN COLLECTION, CORBIS; FOTOSEARCH, GETTY IMAGES; RMN-GRAND PALAIS/ART RESOURCE, NY. ŹRÓDŁA: PETER K. BOL, HARVARD UNIVERSITY; RUTH MOSTERN, UNIVERSITY OF CALIFORNIA, MERCED; XU LIYAN)
Takiej walki jeszcze nie było! Starcie buldożerów na ulicy w Pekinie
Policja w północnym Pekinie została wezwana do bardzo nietypowego wydarzenia. Kłótnia pracowników budowy przerodziła się w walkę z użyciem buldożerów. Przynajmniej dwa z nich wywróciły się na środku ulicy.
Nagranie, które prezentujemy poniżej, zostało wykonane w sobotę. Kierowcy buldożerów szarżują na siebie ciężkim sprzętem podczas gdy kierowcy samochodów osobowych i przechodnie uciekają w popłochu. View oEmbed on the source website Według informacji od lokalnych władz kierowcy maszyn należeli do dwóch konkurujących ze sobą firm. Nie podano informacji o ewentualnych aresztowaniach oraz stratach wynikających z potyczki. Chiński sektor budowlany ostatnio przechodzi dość trudny czas. Jego wzrost spadł o dwie trzecie w stosunku do najlepszego okresu dwie dekady temu. Nieruchomości to prawie jedna czwarta chińskiej gospodarki, znacznie więcej niż w innych krajach. Zatem każde zwolnienie na tym rynku natychmiast przekłada się na inne sektory: stali, szkła czy cementu. Źródło: Toronto Sun
Polacy wśród najlepszych z geografii! Licealiści wracają z medalami z olimpiady geograficznej w Pekinie
Oni o naszej planecie wiedzą najwięcej – przynajmniej w swojej grupie wiekowej. I potwierdzają - opłaca się uczyć geografii! Dzięki temu teraz zwiedzają świat.
Sukcesy, sukcesy Młodzi polscy geografowie wrócili z Pekinu ze srebrnym i brązowym medalem. Konkurencja była niemała - w XIII Międzynarodowej Olimpiadzie Geograficznej wzięło udział 173 najlepszych uczniów z 45 krajów wszystkich kontynentów. Srebrny medal zdobył Paweł Goleniowski z I Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach, natomiast medal brązowy wywalczyła Anna Kurop z II Liceum Ogólnokształcącego w Białymstoku. Polskę reprezentowali również Janusz Godziek z I Liceum Ogólnokształcącego w Mikołowie oraz Daniel Dylewski z VIII Liceum Ogólnokształcącego w Warszawie. Geografia nie tylko w teorii Olimpiada, która zakończyła się 22 sierpnia w stolicy Chin, składała się z trzech części. Pierwszą z nich stanowił test pisemny, sprawdzający umiejętności i wiedzę geograficzną. Kolejnym etapem były zajęcia terenowe, podczas których uczniowie analizowali natężenie ruchu drogowego i uwarunkowania środowiskowe w jednej z dzielnic Pekinu, a następnie przygotowali plan zrównoważonego rozwoju wcześniej badanego obszaru. Ostatnią część stanowił quiz multimedialny. Olimpiadzie towarzyszyły prezentacje kulturalne oraz wystawa plakatów naukowych przygotowanych przez uczestników. Zawody zostały zorganizowane pod auspicjami Międzynarodowej Unii Geograficznej. Ucz się geografii i... podróżuj Po wszystkim uczestnicy Olimpiady wyposażeni w kompleksową wiedzę geograficzną, wyruszyli w podróż. Odwiedzili m.in. Zakazane Miasto i Pałac Letni, udali się na Wielki Mur Chiński w Badaling, wzięli udział w objeździe terenowym, w trakcie którego zobaczyli m.in. Terakotową Armię w Xian. Uczniowie udali się w góry Huashan oraz nad wodospad Hukou na Rzece Żółtej. Wniosek? Opłaca się uczyć geografii! Zostań mistrzem geografii A co trzeba zrobić, by zostać mistrzem geografii? Członkowie polskiej reprezentacji zostali wyłonieni spośród laureatów XLII Olimpiady Geograficznej dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych, organizowanej przez Polskie Towarzystwo Geograficzne. Kolejna - XIV Międzynarodowa Olimpiada Geograficzna odbędzie się w sierpniu 2017 r. w Belgradzie. Osoby zainteresowane zapraszamy na olimpiadageograficzna.edu.pl.
Chińskie władze wyburzają kolejne hutongi. Byliśmy tam!
Z ziemią równane są stare domy w pobliżu Wieży Dzwonu i Wieży Bębna. Michał Cessanis, sekretarz redakcji Travelera odwiedził je podczas ostatniej wizyty w Chinach. Zobaczcie jego zdjęcia. Czym są hutongi? To bardzo wąskie uliczki z parterowymi budynkami skupionymi wokół wspólnego dziedzińca. Jednak w ciągu ostatnich lat znikają lawinowo. Ostatnio wielka akcja przymusowego wysiedlania mieszkańców była przed Expo w 2010r., a wcześniej przed odbywającą się w 2008r. w Pekinie olimpiadą. Szacuje się, że z 7 tys. hutongów (pierwsze stawiano w XII wieku!) zostało ledwie kilkaset. Zabudowania w pobliżu Wieży Dzwonu i Wieży Bębna mają ustąpić miejsca kompleksowi turystycznemu (pewnie stanie jakiś szpetny hotel i centrum handlowe, itp). Według chińskich gazet, wyburzonych zostanie nawet 500 domów. Ich mieszkańcy protestują i twierdzą, że urzędnicy za łapówki sprzyjają deweloperom. - Od lat wiedzieliśmy, że to nadchodzi, ale kiedy rozklejono plakaty o wysiedleniu, nie mamy już nic do zrobienia, jak tylko sobie pójść - mówi Ma Yong, który prowadzi sklep z pamiątkami niedaleko domu. - Kiedy zobaczyłem te ogłoszenia, wpadłem w rozpacz - dodaje cytowany przez Polską Agencję Prasową. Jego sklep i dom zostaną wyburzone. Mieszkańcy ponoć mogą negocjować wysokość odszkodowania za zburzony dom - za metr kwadratowy mogą dostać 40 tys. juanów (ok 21 tys zł). To jednak bardzo mało - ceny mieszkań w Pekinie są astronomicznie wysokie, dlatego wysiedlani chcą 150 tys juanów za mkw (ok. 76 tys zł). Hutongi zaczęto wyburzać jeszcze za czasów Mao Zedonga. Kolejna fala przyszła w XXI wieku, gdy Chiny przygotowywały się do wspominanych igrzysk olimpijskich oraz światowej wystawy w 2010r. W 1949 r. w Pekinie było 7000 hutongów, pod koniec lat 80. XX wieku ok. 3600, a na początku XXI wieku pozostało jedynie ok. 2000 zespołów starych domostw. Dziś mówi się co najwyżej o kilkuset.
Madagaskar, Johannesburg i Pekin wyjątkowo tanio!
Pekin - 1919 PLN, Johannesburg - 1999 PLN oraz Madagaskar za 3149 PLN - bilety w takich cenach dostępne tylko przez 3 dni!
Dzięki kolejnej, specjalnej ofercie Air France, entuzjaści dalekich i egzotycznych, podróży, mogą wyruszyć do Pekinu i Johannesburga lub odwiedzić Madagaskar. Jednak trzeba się spieszyć! Obniżone ceny przelotów lotniczych obowiązują tylko przez 3 dni - do 22 lutego br., a podróż należy zaplanować do 19 czerwca br. W najnowszej ofercie Air France, stolicę Chin można odwiedzić już za 1919 PLN. Pekin i jego okolice, mają turystom wiele do zaoferowania. Miasto zachwyca zabytkami, urzeka odmiennością kulturową i bajkowym krajobrazem. Jednym z głównych symboli Pekinu jest Świątynia Nieba, miejsce modlitwy o pomyślne zbiory w okresie panowania dynastii Ming i Qing. Godne polecenia jest także tzw. Zakazane Miasto, będące od XV wieku siedzibą kolejnych władców Chin, które stanowi największy zespół pałacowy na świecie. Z kolei położony pod Pekinem kompleks zwany Ogrodami Naturalnej Harmonii, od 1998 znajduje się na Liście UNESCO jako unikatowy przykład chińskiej sztuki projektowania terenów zielonych. Na blisko trzech kilometrach kwadratowych znajduje się sztuczne jezioro Kunming oraz Wzgórze Długowieczności. W odległości około 70 kilometrów od Pekinu położone jest pasmo wzgórz Badaling, wydłuż którego przebiega jeden z najlepiej zachowanych odcinków Wielkiego Muru Chińskiego. Do Johannesburga można polecieć już za 1999 PLN. Jest to czwarte największe miasto na kontynencie afrykańskim (po Kairze, Lagos i Kinszasa), uznawane także za światową stolicę złota. W swoim bliskim otoczeniu kryje ono niezliczoną liczbę atrakcji (np. Park Lwów, Sanktuarium Słoni, Wioska Lesedi czy Kolebka Ludzkości). Podobnie, jak Wyspa Cudów, jak niektórzy nazywają Madagaskar ze stolicą w Antananarywa. Ta egzotyczna kraina jest dostępna w promocji Air France w cenie 3149 PLN. Warto wiedzieć, że w rezerwacie Peyreras, można zobaczyć występujące wyłącznie na Madagaskarze kameleony oraz inne endemiczne gady i płazy. Air France po raz kolejny pokazuje potęgę swojej siatki połączeń i różnorodność kierunków do wyboru. Następne 3-dniowe okazje za miesiąc. Promocyjne bilety lotnicze Air France rezerwować można na stronie www.airfrance.pl pod numerami telefonów: +48 (22) 55 66 400; +48 (22) 55 66 444 oraz w biurach podróży na terenie całego kraju. *** Air France KLM Grupa Air France KLM jest znaczącym graczem w branży transportu lotniczego i niekwestionowanym liderem w obsłudze rejsów dalekiego zasięgu do i z Europy. Obecnie Air France KLM może poszczycić się ponad 77 milionami pasażerów i transportem 1,4 miliona ton ładunków rocznie. Grupa obsługuje łącznie 243 porty lotnicze zlokalizowane w 103 krajach, a jej flota liczy 573 samoloty. Linie, posiadające porty macierzyste na lotniskach Paryż-Charles de Gaulle i Amsterdam-Schiphol, obsługują łącznie ogromną sieć połączeń. Grupa posiada również wiodący w Europie program lojalnościowy Flying Blue, liczący już ponad 21 milionów członków. Air France KLM wspólnie z partnerami – liniami Delta i Alitalia – tworzy największe transatlantyckie joint venture, które obsługuje ponad 250 lotów dziennie. Air France i KLM należą do sojuszu SkyTeam, który zrzesza 19 przewoźników lotniczych. Za pośrednictwem SkyTeam pasażerowie zyskują szeroki dostęp do globalnej sieci połączeń – ponad 15,5 tysiąca lotów dziennie, do 1000 miejsc, w 187 krajach. Więcej informacji o Air France KLM dostępnych jest na stronie: www.airfranceklm.com. Informacje na temat najnowszych promocji cenowych dostępne są na stronach www.airfrance.pl oraz www.klm.pl oraz pod numerami telefonów: +48 (22) 55 66 400; +48 (22) 55 66 444. Grupa Air France KLM po raz 5 została światowym liderem w kategorii "Transport" w rankingu przedsiębiorstw uwzględniających w swojej polityce cele społeczne i ekologiczne The Dow Jones Sustainability Index 2013 (DJSI). Ponadto Grupa utrzymała 24 lokatę wśród najbardziej zrównoważonych firm na świecie. Linie Air France KLM są również 9 rok z rzędu liderem w sektorze „lotnictwo”.
Do redakcji National-Geographic.pl napłynęło wiele maili z odpowiedziami. Zawierały one od jednego do trzynastu linków, pod którymi - według Was - kryły się zdjęcia z logo National-Geographic.pl
Poprawna odpowiedź jest następująca: redakcja National-Geographic.pl wśród zdjęć nadesłanych na konkurs W chmurach zamieściła cztery fotografie z logo NG: Oto lista osób, które jako pierwsze wysłały poprawne odpowiedzi (kolejność według otrzymanych przez redakcję maili): 1. Bronko Nagroda: książka "Jak zrobić idealne zdjęcia cyfrowe" 2. olkatg Nagroda: książka "Kolor" 3. Katarzyna K. Nagroda: książka "Kolarstwo górskie w Europie" 4. a.matysek Nagroda: Przewodnik po Hiszpanii 5. krystyna480521 Nagroda: Przewodnik po Pekinie Osobom, które wysłały poprawne odpowiedzi gratulujemy spostrzegawczości. Wszystkich zapraszamy do innych konkursów znajdujących się na stronie National-Geographic.pl
Iza i Piotr Witkowscy zapraszają do śledzenia ich kolejnej wyprawy. Tym razem mają zamiar dojechać do Pekinu. Wyprawa jest organizowana pod patronatem National Geographic -Traveler.
Iza i Piotr Witkowscy zapraszają do śledzenia ich kolejnej wyprawy. Tym razem mają zamiar dojechać do Pekinu. Wyprawa jest organizowana pod patronatem National Geographic -Traveler. O wyprawie Kiedy w zeszłym roku dotarliśmy własnym samochodem z Warszawy do Przylądka Dobrej Nadziei, pokonując w sumie ponad 21 tysięcy km, w całości drogą lądową, uwierzyliśmy, że marzenia się spełniają. Stojąc razem z naszym jeepem na skalistym krańcu Afryki poczuliśmy, że misja docierania własnym środkiem transportu w najodleglejsze zakątki świata musi trwać dalej. Wyprawa „African Express 2009” zapoczątkowała projekt „World Express”, którego realizację planujemy na resztę naszego życia. Kolejnym jego ogniwem jest przygotowywana właśnie wyprawa samochodowo-rowerowa „Orient Express 2010”, planowana na okres: czerwiec–sierpień 2010. Tym razem ruszamy na podbój Azji i zamierzamy podbić daleką Syberię, rozległe stepy i Pustynię Gobi w Mongolii, żeby ostatecznie dotrzeć do Pekinu. Następnie zataczając ciekawą pętlę wrócić odwiedzając pod drodze Moskwę oraz republiki nadbałtyckie do domu. Z uwagi na zaostrzone restrykcje ze strony władz chińskich, ograniczających poruszanie się własnym autem po ich kraju, ten etap podróży mamy zamiar wykonać siłą własnych mięśni i dojechać do Pekinu na rowerach. Auto-podróże dają nam niezależność oraz przede wszystkim możliwość zatrzymywania się wszędzie tam, gdzie akurat dzieje się coś ciekawego. Eksplorując ciekawe zakątki naszej planety szczególną uwagę zawsze zwracamy na aspekt kulturowo-światopoglądowy, dokumentując następnie doznane przeżycia w formie dziennika, zdjęć oraz filmu. Cenimy sobie kontakt z ludźmi, śledząc z wielkim zainteresowaniem czasem ich odmienne zachowania, gesty oraz rytuały religijne. W drugiej kolejności fascynują nas krajobrazy i zwierzęta. Tym razem będziemy mieli okazję uważniej przyjrzeć się kulturze naszych wschodnich sąsiadów, poznać bliżej koczownicze życie na rozległym stepie mongolskim oraz sprawdzić swoją wytrzymałość fizyczną w etapie rowerowym w Chinach. Do pokonania mamy w sumie około 23 tysięcy km, w tym w większości odludne i rozległe przestrzenie, pozbawione asfaltu. Przed nami syberyjska tajga, mongolskie stepy, fundujące nie raz morderczą walkę naszemu Jeepowi, zmienna pogoda oraz luźny piach na Pustyni Gobi. W etapie rowerowym najbardziej obawiamy się wysokich temperatur na pierwszym, pustynnym odcinku, gdzie ze świecą szukać wiosek, miasteczek, a przede wszystkim drzew, dających cień. W przygotowaniach szczególną uwagę zwracamy na stan techniczny auta, kanistry z paliwem, dobre opony oraz doświadczenie warsztatowe, jakie pilnie zbiera Piotr (jedyny kierowca i mechanik). Pracujemy też nad należytą kondycją fizyczną, gwarantującą sukces w etapie rowerowym. Podróżując drogą lądową będziemy z każdym mijanym kilometrem obserwować zmiany w sposobie życia, architekturze oraz oczywiście w wyglądzie poznanych w drodze ludzi. To doświadczenie bezcenne. Cel wyprawy Podstawowym celem wyprawy „Orient Express 2010” jest dotarcie drogą lądową z Warszawy do Pekinu i po zatoczeniu pętli powrót do Warszawy. Istotą podróży jest pokonanie trasy w całości własnym środkiem transportu. Poza samą drogą, z którą z pewnością nie raz przyjdzie nam się zmagać i przezwyciężać trudności techniczne, zwłaszcza w Mongolii, ważna jest eksploracja pokonywanego terenu, przede wszystkim pod kątem kulturowo-antropologicznym. Mamy zamiar zebrać ciekawy materiał fotograficzny oraz filmowy i właśnie ten aspekt będzie głównie decydował o długości pobytu w poszczególnych miejscach na naszej trasie. Trasa Podczas wyprawy zamierzamy drogą lądową pokonać trasę Warszawa – Pekin – Warszawa. Warszawa – Ukraina (Lwów, Kijów) - Rosja (Samara, Ufa, Jaketynburg - granica Europy i Azji, Syberia – Nowosybirsk, Krasnojarsk, Irkuck, Jezioro Bajkał) - Mongolia (Ułan Bator, Pustynia Gobi) - Chiny (Erlianhaote, Jining, Datong, Pekin) – zachodnia część Mongolii – Rosja (Moskwa, Sankt Petersburg) – Łotwa – Litwa – Warszawa. Zamierzamy to zrobić w dwóch etapach: samochodowym, gdzie większość trasy pokonamy przystosowanym do trudnego terenu oraz zaprawionym w bojach własnym Jeepem, który w zeszłym roku praktycznie bezawaryjnie pokonał 21 tys km z Warszawy na Przylądek Dobrej Nadziei w RPA – do pokonania około 22 tys km rowerowym, gdzie będziemy musieli pokonać odcinek chiński (od granicy mongolskiej do Pekinu) – do pokonania około 1000 km Uczestnicy Iza (pilot i kronikarz) i Piotr (jedyny kierowca i mechanik) Witkowscy Od zawsze podróżujemy tylko we dwoje i wiemy, że najważniejsza jest dobra organizacja i właściwy podział ról. Jesteśmy małżeństwem z 11-letnim stażem i rozumiemy się bez słów. Na co dzień prowadzimy w Warszawie szkołę językową, ale tlenem bez którego nie możemy żyć to podróże i odkrywanie świata. Pasją, która jest nierozerwalnie z tym związana to fotografia (Piotr) oraz film (Iza), w czym nieustannie się rozwijamy, doskonaląc naszą wiedzę oraz warsztat. Przy tej okazji pracujemy nad cierpliwością, której w życiu niestety nam brakuje. Oboje jesteśmy bardzo energiczni, aktywni i spontaniczni, a fotografia wymagająca dobrego oświetlenia oraz ciekawego tematu każe nam wyhamować i skupić uwagę na jednym, konkretnym elemencie. I o dziwo, to nam się udaje. Link do strony www. naszymsladem.pl
Konkurs fotograficzny "W chmurach" rozwiązany
Z przyjemnością informujemy, że spośród blisko 6 tysięcy nadesłanych prac wyłoniliśmy trzech laureatów.
Konkurs cieszył się dużą popularnością. Nadesłane prace były bardzo ciekawe - przedstawiały różne kształty, które przybierają chmury albo cudowne krajobrazy spowite chmurami. Wybór był naprawdę trudny. Jury postanowiło przyznać pierwszą nagrodę zdjęciu "Podniebne akrobacje", którego autorką jest JennyM. Gratulujemy pomysłu i fantastycznego ujęcia. Jenny M otrzymuje dwie książki: "Nurkowanie" - autorstwa Beth i Shaun Tierney, "Wow! Ilustrowana encyklopedia wszystkiego" - dzieło zbiorowe oraz trzy płyty DVD: "Śmiercionośny jad", "Zabójca z wyspy", "Myśliwy z bagien". Drugą nagrodę otrzymuje zdjęcie: Ambonka autorstwa liquidsky84. Fotografia została nagrodzona za piękne ujęcie przestrzeni. Nagroda za drugie miejsce to przewodniki po: Serbii, Białorusi, Łotwie, Słowacji i Rumunii. Nagroda za trzecie miejsce została przyznana za pracę: Dziurawe niebo. Jej autorem jest: gagor. Przyznaliśmy tę nagrodę za robiące wrażenie ujęcie promieni słonecznych, które przebijają się przez masywne chmury. Nagrodą jest album "Kobiety fotografują dla National Geographic". Wszystkie wyróżnione prace zamieszczone zostały w Galerii zdjęć nagrodzonych i wyróżnionych w Konkursie fotograficznym "W chmurach". Zapraszamy do jej obejrzenia. Gratulujemy zwycięzcom oraz wszystkim osobom, które wzięły udział w konkursie, interesujących pomysłów oraz interpretacji tematu. UWAGA! Przy okazji tego konkursu zapraszamy do zabawy. Wśród wszystkich nadesłanych na konkurs prac redakcja umieściła zdjęcia chmur z logo portalu National-Geographic.pl: Pięć pierwszych osób, które poprawnie podadzą liczbę wszystkich wgranych przez nas fotografii, otrzyma następujące nagrody: pierwsza osoba - książkę "Jak zrobić idealne zdjęcia cyfrowe" druga osoba - książkę "Kolor" trzecia osoba - książkę: "Kolarstwo górskie w Europie" czwarta osoba - Przewodnik po Hiszpanii piąta osoba - Przewodnik po Pekinie Odpowiedzi (które muszą zawierać linki do zdjęć) należy przesyłać na adres: ng@national-geographic.pl. W temacie maila należy zamieścić tekst: "Logo NG - konkurs w chmurach". Na Wasze odpowiedzi czekamy do 4 maja br. Zapraszamy również do udziału w innych konkursach. Niedługo pojawi się kolejny - dla osób, które lubią wyzwania fotograficzne.