Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
Małpy śnieżne – zrelaksowane, z przymrużonymi oczami, zanurzone w parującej wodzie – to symbol japońskiej prefektury Nagano. One też wiedzą, że moczenie zamarzniętych kończyn w gorących źródłach to najlepsze, co można zafundować sobie zimą. Czy to one wymyśliły SPA?
Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, ze charakterystyczne zachowanie makaków japońskich zapewnia im nie tylko ciepło – ma dla nich konkretne działanie zdrowotne. Te niezwykłe naczelne mogą wiedzieć – nawet intuicyjnie – więcej niż my. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Primates”. Nietypowe zimowe rytuały makaków – małpie SPA Samice małp śnieżnych (czyli makaków japońskich) z Jigokudani Snow Monkey Park w prefekturze Nagano chętnie korzystają z parujących wód – zwłaszcza w trakcie srogich zim. Do tej pory sądzono, że rytuał ten służy głównie termoregulacji i łagodzeniu stresu. Najnowsze badania ujawniają, że efekt tych kąpieli sięga znacznie głębiej – dosłownie. Naukowcy postanowili zbadać, czy „małpie SPA” wpływa na pasożyty i mikrobiom jelitowy. W ciągu dwóch zim przeprowadzili badania, podczas których obserwowali grupę samic, porównując osobniki regularnie kąpiące się z tymi, które nie korzystały z gorących źródeł. Nie wszystkim makakom jest to bowiem w smak. Chcieli ustalić, czy gorące źródła wpływają na tzw. holobiont makaka – zintegrowany układ biologiczny składający się z gospodarza (małpy) i towarzyszących mu mikrobów oraz pasożytów. Ludzie mają całkiem podobny. Jak kąpiele wpływają na małpy? Badacze pod kierownictwem Abdullaha Langgenga odkryli, że gorąca woda zmienia holobiont makaków. U samic kąpiących się zauważono zmienione rozmieszczenie wszy, co sugeruje, że kąpiel może zakłócać ich aktywność lub składanie jaj. Jednocześnie analiza mikrobiomu jelitowego ujawniła różnice pomiędzy małpami kąpiącymi się a niekorzystającymi z gorących źródeł. Choć ogólna różnorodność mikroorganizmów była podobna, to niektóre rodzaje niekorzystnych bakterii występowały w większej liczbie u osobników niebiorących kąpieli. Czy kąpiele w gorącej wodzie są niebezpieczne? Co z pasożytami? Wbrew obawom, że wspólne kąpiele mogą prowadzić do wzrostu liczby pasożytów jelitowych, badania nie wykazały zwiększonej obecności takich infekcji u makaków korzystających z gorących źródeł. To odkrycie jest kolejną wskazówką, by zrozumieć, jak zachowania społeczne zwierząt wpływają na ich zdrowie. Co badania nad makakami mogą nam powiedzieć o ludziach? Autorzy badań sugerują, że uzyskane wyniki mogą mieć szersze znaczenie – również dla ludzi. Gorące kąpiele są częścią kultury wielu społeczeństw i to może nie być przypadek – mogą wpływać na ekspozycję na mikroorganizmy i przez to modyfikować także nasz mikrobiom. Odkrycia te podważają także przekonanie, że wspólne korzystanie z wód zwiększa ryzyko chorób. W warunkach naturalnych może być odwrotnie – tak jak u małp, tak i u ludzi, wspólna kąpiel nie musi wcale oznaczać wyższego ryzyka infekcji. Źródło: Primates Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ta bakteria to cytrusowy terrorysta – „porywa” drzewa owocowe i zmusza je, by wydały jej cukier. Dzięki temu rośnie 100 razy szybciej
Wymuszenia i rozboje nie są wyłącznie domeną ludzi. Okazuje się, że podobne taktyki mogą stosować także bakterie – np. postrach sadowników, Xanthomonas citri. Badacze odkryli, że mikrob „przejmuje stery” drzew cytrusowych i zmusza je do wydawania sobie cukru, który umożliwia mu wzrost. Nie spodziewaliśmy się, że bakterie mogą działać w tak przemyślany sposób.
Naukowcy odkryli, że bakteria Xanthomonas citri przejmuje kontrolę nad drzewami cytrusowymi i wywołuje w ich liściach program dojrzewania typowy dla owoców. Dzięki temu może ona rosnąć nawet 100 razy szybciej niż dotychczas, ale dla drzewa oznacza to wyrok śmierci – choruje na tzw. raka owoców cytrusowych. Jak Xanthomonas citri manipuluje cytrusami od środka Groźną strategię bakterii odkrył międzynarodowy zespół badawczy kierowany przez prof. Thomasa Lahayea z Centrum Biologii Molekularnej Roślin Uniwersytetu w Tybindze. Patogen ten infekuje liście drzew cytrusowych i wykorzystuje mechanizmy molekularne do uzyskania dostępu do składników odżywczych. Bakteria ta, za pomocą struktury przypominającej strzykawkę, wstrzykuje do komórek roślinnych specjalne białka. Jedno z nich przenika do jądra komórkowego, gdzie aktywuje część rośliny odpowiedzialną za dojrzewanie owoców. Uruchamia to „program”, który produkuje gargantuiczną ilość cukru. To sytuacja jak przy napadzie na bank. Jak liście mogą produkować cukier? Badania wykazały, że w zainfekowanych liściach cytrusów aktywowane są te same geny, które odpowiadają za dojrzewanie owoców. Dzięki temu dochodzi do rozkładu cukrów powiązanych ze ścianą komórkową, które stają się dostępne dla bakterii jako źródło energii. Jak podkreślił prof. Lahaye, daje to Xanthomonas citri ogromną przewagę żywieniową – bakteria może rosnąć nawet stukrotnie szybciej niż w normalnych warunkach. Rak owoców cytrusowych powoduje ogromne straty Rak owoców cytrusowych jest jednym z największych zagrożeń dla upraw cytrusów – narażone są pomarańcze, mandarynki czy cytryny. Zakażone rośliny pokrywają się brunatnymi plamami i pęcherzami. Skutkiem jest przedwczesne opadanie liści i owoców. Zrozumienie mechanizmu, który wykorzystuje powodująca raka bakteria, przybliża nas do obrony upraw przed chorobą. Czy „terroryzm” bakterii można przekuć w coś dobrego? Praca naukowców opublikowana w czasopiśmie „Science” pozwala lepiej zrozumieć interakcje pomiędzy patogenami a roślinami. Dowiedzieliśmy się dzięki temu, w jaki dokładnie sposób bakterie potrafią przejąć kontrolę nad złożonymi programami roślin… i jak możemy to wykorzystać. – Nasze odkrycia mogą posłużyć jako punkt wyjścia do modyfikowania procesu dojrzewania owoców metodami genetycznymi – zaznacza prof. Lahaye. Jego zdaniem możliwe będzie w przyszłości nie tylko zwiększenie odporności roślin na choroby, ale także kontrola takich cech owoców, jak słodycz czy konsystencja. Tylko czy to my wtedy nie staniemy się „terrorystami”? Źródła: Science, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zimowe kleszcze sieją spustoszenie. Pojawiły się przez łagodniejszy klimat i stanowią wielkie zagrożenie
Chociaż kojarzą nam się głównie z latem, to obecnie zimą kleszcze wcale nie próżnują. Ich podgatunki korzystają z coraz wyższej temperatury i stają się aktywne nawet wtedy, gdy powinny trwać w letargu. Nowe realia wymagają od nas stałej czujności, bo okazuje się, że te pasożyty odpowiadają za lwią część śmierci łosi.
Zespół badaczy Université Laval odkrył, że kleszcze zimowe odpowiadają za śmierć większości młodych łosi we wschodniej Kanadzie. Pasożyt, który rozprzestrzenia się przez zmiany klimatyczne, powoduje ogromne straty wśród 8–13 miesięcznych łoszaków. Czym jest kleszcz zimowy? Kleszcz zimowy (Dermacentor albipictus) różni się od pospolitych kleszczy znanych w Europie. Przede wszystkim cały swój cykl życiowy – od larwy do postaci dorosłej – realizuje na jednym żywicielu. Pasożyt najczęściej wybiera łosie, rzadziej inne duże ssaki (np. jelenie, karibu). Latem larwy czekają w ściółce, jesienią wspinają się na przechodzące zwierzę i tam rozpoczynają żerowanie. Zimą kleszcze osiągają dorosłość, kopulują, a samice pod jej koniec wysysają ogromne ilości krwi, co umożliwia im złożenie tysięcy jaj po odpadnięciu na ziemię. Jak zmiany klimatu pomagają kleszczom? Przebieg zimy ma kluczowe znaczenie dla przeżywalności kleszczy zimowych. Długie, mroźne zimy skutecznie ograniczały ich liczebność. Ich stopniowe łagodzenie, obserwowane od dekad – zarówno w Kanadzie, jak i w Skandynawii – przedłuża sezon aktywności pasożytów, umożliwiając gwałtowny wzrost populacji. Kleszcze mają więcej czasu na znalezienie żywiciela i rozmnażanie, co zwiększa ryzyko masowej infestacji. Skąd pewność, że to kleszcze zabijają łosie? W ramach trzyletnich badań prowadzonych na kanadyjskim uniwersytecie odłowiono 280 młodych łosi z pięciu populacji rozciągających się od południowego Nowego Brunszwiku aż po obszary na północ od Rzeki Świętego Wawrzyńca. Każde zwierzę otrzymało obrożę GPS, a połowa z nich została poddana leczeniu akarycydem, specjalistycznym środkiem przeciwko kleszczom. Celem eksperymentu było porównanie zachowań i przeżywalności osobników w tych samych warunkach środowiskowych, ale o różnym poziomie inwazji pasożytniczej. Szczególną uwagę zwrócono na koniec zimy, kiedy samice kleszczy pobierają największe ilości krwi do rozmnażania, co najbardziej osłabia gospodarza. 94% – o tyle wzrosła przeżywalność dzięki leczeniu Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 145 łosi nieleczonych zmarło 58 osobników. Natomiast wśród 135 łosi, którym podano akarycyd, zmarło tylko 9. Oznacza to, że ryzyko śmiertelności było aż o 94 procent niższe u leczonych łosi. To jednoznacznie wskazuje na to, że kleszcze zimowe były główną przyczyną śmierci młodych osobników. Zespół badaczy stwierdził, że większość z 67 zgonów zarejestrowanych w okresie zimowym nie nastąpiłaby, gdyby nie obecność pasożyta. Dlaczego łosie umierają, a jelenie nie? Jelenie wirginijskie mają dłuższą historię współistnienia z kleszczami zimowymi. Dzięki temu wykształciły mechanizmy obronne, takie jak intensywne tarzanie się czy zrzucanie sierści, co pozwala im ograniczyć liczbę pasożytów. Łosie, które dopiero niedawno zaczęły współistnieć z tym pasożytem w tej części Kanady, nie zdążyły się zaadaptować. Ich szybki metabolizm, niskie rezerwy tłuszczowe i wysoka liczba kleszczy sprawiają, że młode łosie są szczególnie podatne na skutki inwazji. W połączeniu z warunkami środowiskowymi sprzyjającymi pasożytowi, powstaje tragiczna w skutkach sytuacja. Jak bronić się przed kleszczem zimowym? Możliwości zarządzania liczebnością kleszczy zimowych są ograniczone. Pasożyt do rozmnażania potrzebuje żywiciela, więc jednym z rozważanych działań jest redukcja zagęszczenia populacji łosi na terenach szczególnie narażonych. Innym podejściem może być zarządzanie lasami w sposób, który zmienia temperaturę i wilgotność gleby, co wpływa na przeżywalność kleszczy. Zespół badawczy z Université Laval prowadzi dalsze badania nad wpływem struktury lasu na obecność pasożytów. Opracowywany jest także model prognostyczny, który ma pomóc przewidzieć poziom infestacji na podstawie czynników środowiskowych. Dzięki temu możliwe będzie lepsze planowanie działań ochronnych dla łosi i zarządzanie zasobami leśnymi. Czy kleszcz zimowy skolonizuje także Europę? Zwiększająca się temperatura zdaje się potwierdzać, że ciężko nam będzie się przed nim obronić. Źródło: Université Laval, The Conversation, Ticks and Tick-borne Diseases, Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wciornastki pod lupą – fascynujące życie mikroskopijnych stworzeń
Przecinki, a właściwie wciornastki, to małe owady, które warto poznać z bliska. Choć część gatunków należących do tego rzędu owadów szkodzi roślinom, wciornastki pełnią także istotne funkcje w ekosystemach – są drapieżnikami, zapylaczami i rozkładaczami materii organicznej. Dla miłośników przyrody i ogrodników obserwacja tych drobnych stworzeń staje się okazją do nauki i zrozumienia naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie. Wciornastki udowadniają, że nawet najmniejsze organizmy mają ogromne znaczenie i fascynujące życie, którego warto być świadomym.
Spis treści: Jak wyglądają przecinki robaczki? Czy przecinki gryzą? Domowe sposoby na wciornastki Znaczenie wciornastków w przyrodzie Przecinki robaczki, czyli wciornastki, należą do rzędu Thysanoptera i obejmują około 6 tysięcy opisanych gatunków, z czego obecność 226 gatunków stwierdzono w Polsce. Można je spotkać na wszystkich kontynentach, od tropików po Antarktydę, są więc zwierzętami kosmopolitycznymi. Ich niewielkie rozmiary, zwykle od 1 do 2,5 mm, sprawiają, że łatwo je przeoczyć, a jednak potrafią w znaczący sposób wpływać na rośliny, na których żerują. Wciornastki występują w różnych środowiskach: na liściach, kwiatach, w ściółce leśnej, pod korą drzew, a nawet na glonach, grzybach i porostach. Niektóre gatunki są drapieżne i polują na inne małe bezkręgowce, inne zaś (fitofagi) żywią się sokami roślin, powodując ich odbarwienia, deformacje liści i pąków. Jak wyglądają przecinki robaczki? Wciornastki nie należą do najbardziej kolorowych owadów. Ich wygląd jest raczej stonowany i dyskretny, co pozwala im łatwo ukrywać się na liściach i łodygach roślin. Charakteryzują się wydłużonym ciałem z dwiema parami wąskich skrzydeł o strzępionych brzegach. Ich aparat gębowy jest asymetryczny i kłująco-ssący – prawe szczęki są zredukowane, a lewe przekształcone w sztylet, którym przebijają tkanki roślin, by wysysać sok. Na głowie znajdują się oczy złożone i przyoczka, a czułki składają się z kilku segmentów, co ułatwia owadom orientację w otoczeniu. Nie wszystkie wciornastki mają skrzydła – zdarzają się formy krótkoskrzydłe i bezskrzydłe. Ich odnóża są kroczne, zakończone pazurkami (w stadium larwalnym) lub przylgami (u dorosłych osobników). Wciornastki żyją zazwyczaj 2–4 tygodnie, a liczba pojawiających się w jednym roku pokoleń waha się od 1 do aż 15. Najłatwiej zauważyć wciornastki na liściach, gdzie pojawiają się charakterystyczne srebrzyste lub białe plamki, a czasem ciemniejsze ślady odchodów. Obserwacja ich zachowań pozwala dostrzec fascynujące aspekty życia tych owadów, np. zdolność tworzenia kolonii czy powodowania powstawania na roślinach patologicznych narośli zwanych galasami. Niektóre gatunki wciornastków mają również unikatowe ubarwienie kamuflujące, które pozwala im wtapiać się w tło liścia lub kory, co znacznie utrudnia ich wykrycie nawet przez doświadczonych hodowców roślin. Czy przecinki gryzą? Dla ludzi wciornastki nie stanowią poważnego zagrożenia. Nie gryzą w sensie bólu, choć mogą siadać na skórze i powodować lekkie podrażnienia lub uczucie mrowienia czy łaskotania. Problem pojawia się głównie w przypadku roślin – zarówno w uprawach polowych, szklarniowych, jak i w domowych doniczkach – gdy masowo żerują na liściach i pąkach, powodując ich uszkodzenia. Obserwacja wciornastków jest fascynującym doświadczeniem. Warto podejść do nich z ciekawością i zrozumieniem, zamiast od razu traktować jako szkodniki wymagające agresywnej interwencji chemicznej. Wciornastki mogą być wskaźnikami stanu zdrowia roślin. Wzrost ich populacji często sugeruje zaburzenia w mikroklimacie liści, nadmierną wilgotność lub stres roślinny. Zrozumienie tego sygnału pozwala roślinomaniakom reagować w sposób przemyślany, np. przez zmianę podlewania, zwiększenie cyrkulacji powietrza lub wprowadzenie naturalnych wrogów wciornastków. Domowe sposoby na wciornastki Dla osób ceniących naturalne metody zwalczania szkodników istnieją bezpieczne rozwiązania. Populację wciornastków można ograniczać ekologicznymi metodami poprzez: regularne przemywanie liści letnią wodą, co mechanicznie usuwa dorosłe osobniki i larwy; przemywanie roślin roztworem wody z szarym mydłem, mydłem potasowym czy płynem do naczyń. Doskonałym pomysłem jest także zastosowanie wyciągu z czosnku lub cebuli, które działają odstraszająco i kontaktowo na owady; roztocza drapieżne (np. dobroczynek wielożerny), które żywią się wciornastkami, ale są całkowicie bezpieczne dla ludzi, roślin i zwierząt domowych. Takie metody pozwalają zachować równowagę w ekosystemie domowym lub ogrodowym, jednocześnie chroniąc rośliny przed nadmiernym uszkodzeniem. Obserwacja wciornastków i kontrola populacji w naturalny sposób pozwala lepiej zrozumieć ich rolę w przyrodzie i znaczenie dla lokalnych ekosystemów. Znaczenie wciornastków w przyrodzie Wciornastki odgrywają wiele istotnych ról ekologicznych. Choć część gatunków jest szkodnikami roślin uprawnych, inne: uczestniczą w zapylaniu kwiatów, szczególnie w przypadku roślin drobnoowocowych lub polnych, regulują populacje drobnych owadów i larw, będąc naturalnymi drapieżnikami, wpływają na procesy rozkładu materii organicznej, żywiąc się martwą roślinnością i grzybami. Dzięki temu są istotnym elementem równowagi biologicznej w ekosystemach lądowych. Dla miłośników przyrody stanowią ciekawy obiekt badań i obserwacji, a ich różnorodność zachwyca nawet doświadczonych entomologów. Ponadto wciornastki w perspektywie długoterminowej mają wpływ na ewolucję roślin. Ciągłe żerowanie stymuluje rozwój mechanizmów obronnych liści, woskowych powłok czy wydzielania związków chemicznych odstraszających owady. Warto więc pamiętać, że wciornastki nie są tylko szkodnikami – są integralnym elementem sieci ekologicznej. Obserwacja ich życia uczy szacunku dla mikroświata, który zwykle umyka naszej uwadze. Dzięki nim możemy lepiej zrozumieć procesy zachodzące w roślinach i przyrodzie, co przekłada się na zdrowsze uprawy i bardziej zrównoważone ogrodnictwo. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy zła sława strzyżaka sarniego jest uzasadniona? Podpowiadamy, jak uniknąć ataku latającego „kleszcza
Na sam dźwięk jego nazwy wielu miłośników lasu odczuwa niepokój. Strzyżak sarni, zwany też „latającym kleszczem”, dorobił się opinii jednego z najbardziej nielubianych owadów w Polsce. Choć jego ukąszenia bywają bolesne, a kontakt z nim nie należy do przyjemnych, ten mały pasożyt jest też fascynującym przykładem przyrodniczej specjalizacji. Przystosował się do życia w sierści jeleniowatych oraz potrafi błyskawicznie zmieniać zachowanie i formę po znalezieniu gospodarza. Czy rzeczywiście zasłużył na swoją złą sławę, czy może jego rola w przyrodzie jest bardziej złożona, niż sądzimy?
Spis treści: Strzyżak sarni – występowanie Czy strzyżak gryzie? Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Znaczenie ekologiczne strzyżaków Strzyżak sarni (Lipoptena cervi), znany również jako strzyżak jeleni lub potocznie „latający kleszcz”, jest owadem z rzędu muchówek. Dorosłe osobniki osiągają długość od 5 do 6 mm (bez skrzydeł) i mają charakterystycznie spłaszczone ciało o brunatnym kolorze opatrzone długimi na 5,5–6 mm skrzydłami. Głowa strzyżaka jest szeroka, z małymi oczami i wyraźnie zredukowaną płytką zacieminiową. Odnóża zakończone pazurkami czepnymi pozwalają owadowi pewnie trzymać się sierści zwierzęcia. Twardy, chitynowy pancerzyk utrudnia ich zgniecenie. Samice, po zapłodnieniu, rodzą larwy bezpośrednio w futrze żywiciela. Strzyżaki odrzucają skrzydła po znalezieniu żywiciela. Dzięki temu strzyżaki pozostają przyczepione do futra swojego żywiciela na stałe, co ułatwia im pobieranie krwi. To właśnie ta cecha spowodowała, że owady te są nazywane „latającymi kleszczami”. Strzyżak sarni – występowanie Strzyżaki są szeroko rozpowszechnione na obszarach o klimacie umiarkowanym. W Europie spotykane są w lasach i na ich obrzeżach, od Skandynawii po kraje południowej Europy, a także w północnych Chinach i na Syberii. Gatunek został również przeniesiony do Ameryki Północnej. Najczęściej obserwuje się je od czerwca do września, choć w ciepłe i suche jesienie mogą aktywnie polować nawet do października. Strzyżaki pasożytują głównie na ssakach leśnych – sarnach, jeleniach, łosiach, a sporadycznie na borsukach . Ich obecność jest szczególnie zauważalna w pobliżu uczęszczanych przez zwierzęta ścieżek czy polan. Dzięki niewielkim rozmiarom i zdolności do lotu strzyżaki mogą w krótkim czasie opanować spory obszar lasu, a także znaleźć żywicieli. Stanowią istotny element ekosystemu, będąc pożywieniem dla drapieżników żywiących się owadami. Czy strzyżak gryzie? Tak, strzyżaki gryzą. Ich ukąszenia są zazwyczaj niegroźne dla życia człowieka. Owady te nie rozmnażają się na ludziach, a człowiek jest dla nich przypadkowym żywicielem. Jednak ukąszenie strzyżaka sarniego jest bolesne i może wywołać reakcję alergiczną. Po ugryzieniu na skórze pojawia się swędząca grudka, która może utrzymywać się od 2 do 3 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet do roku. U osób szczególnie wrażliwych może rozwinąć się wtórna reakcja alergiczna, objawiająca się rumieniem i silnym świądem, trwającym nawet kilka miesięcy. Strzyżaki mogą dostać się w trudno dostępne miejsca – pod powieki, do uszu czy między włosy, a ich nóżki z haczykami utrudniają ich usunięcie. Mimo że ugryzienia są bolesne i mogą powodować dyskomfort, nie udowodniono, że strzyżaki przenoszą boreliozę. Mogą natomiast, w rzadkich przypadkach, przenosić drobnoustroje powodujące zmiany skórne u zwierząt, na których pasożytują. Strzyżak a kleszcz Choć w wyglądzie strzyżak jeleni przypomina kleszcza, biologicznie są to zupełnie różne organizmy. Strzyżaki należą do muchówek, a kleszcze do pajęczaków. Różni je także sposób pasożytowania: kleszcze wgryzają się w skórę, żerując przez dłuższy czas, natomiast strzyżaki po odnalezieniu żywiciela tracą skrzydła i pozostają w sierści zwierzęcia, pobierając krew w sposób ciągły. Inną istotną różnicą jest cykl życia. Strzyżaki są jajożyworodne – samice rodzą larwy, które po spadnięciu na ziemię czekają na kolejny sezon żeru. Kleszcze natomiast rozmnażają się poprzez składanie jaj. Pomimo podobieństw niektórych cech morfologicznych, strzyżaki i kleszcze należą do dwóch różnych gromad i mają różne znaczenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Nie istnieją sprawdzone środki chemiczne czy domowe sposoby, które skutecznie odstraszają strzyżaki. Popularne preparaty przeciw kleszczom czy komarom zazwyczaj nie działają na te muchówki. Najlepszą formą ochrony jest profilaktyka podczas przebywania w lesie. Kilka praktycznych wskazówek: wybieraj jasną odzież, gdyż strzyżaki preferują ciemno ubarwione ofiary; postaw na gładkie materiały, które mogą utrudniać owadom przylgnięcie; unikaj wchodzenia w gęstą roślinność, zwłaszcza w miejscach uczęszczanych przez sarny i jelenie; dokładnie obejrzyj ciało i włosy po powrocie z lasu, aby w porę usunąć ewentualne owady. Strzyżaki boleśnie gryzą, jednak są doskonałym przykładem fascynujących organizmów o wyspecjalizowanej biologii i interesującym cyklu życiowym. Stanowią przykład przystosowania do życia pasożytniczego, zachowując zdolność do lotu, a jednocześnie zmieniając swój tryb życia po znalezieniu żywiciela. Znaczenie ekologiczne strzyżaków Choć dla ludzi strzyżaki mogą być uciążliwe, w ekosystemie pełnią ważną rolę. Przede wszystkim stanowią pokarm dla gatunków żywiących się owadami. Obserwacja strzyżaków pozwala zrozumieć, jak bardzo złożone są interakcje między pasożytami a ich gospodarzami w naturalnych lasach. Ich obecność wskazuje również na bogactwo fauny w danym obszarze – tam, gdzie są strzyżaki, zazwyczaj występują zdrowe populacje saren, jeleni i łosi. Z tego powodu naukowcy i przyrodnicy często wykorzystują strzyżaki jako wskaźnik jakości ekosystemów leśnych. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Posiadanie kota sprzyja rozwojowi schizofrenii? Neurolodzy potwierdzają niepokojący związek
Naukowcy przeanalizowali dane z kilkunastu krajów i doszli do zaskakujących wniosków. Okazuje się, że obecność kota w domu może podwoić ryzyko wystąpienia zaburzeń ze spektrum schizofrenii. Jak to możliwe?
W tym artykule: Konsekwencje toksoplazmozy Czym jest schizofrenia? Koty jako czynnik ryzyka Dwukrotnie większe ryzyko rozwoju schizofrenii Konieczne dalsze badania Australijscy naukowcy związani z Instytutem Mózgu oraz z Ośrodkiem Badań nad Zdrowiem Psychicznym działających przy Uniwersytecie w Queensland przeprowadzili metaanalizę 17 badań opublikowanych w ciągu ostatnich 44 lat w 11 krajach, w tym w USA i Wielkiej Brytanii. Wszystkie wspomniane badania koncentrowały się na przyczynach wystąpienia zaburzeń schizofrenicznych. – Znaleźliśmy związek między przebywaniem w towarzystwie kota a zwiększonym ryzykiem rozwoju zaburzeń związanych ze schizofrenią – wyjaśnia psychiatra John McGrath, jeden z autorów badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Schizophrenia Bulletin”. Konsekwencje toksoplazmozy O możliwym związku między posiadaniem kota a ryzykiem rozwoju schizofrenii mówi się od 1995 roku. Już wówczas jako przyczynę sugerowano infekcję pasożytem o nazwie Toxoplasma gondii. To organizm zaliczany do protistów (pierwotniaków). Jednak dalsze badania w tym kierunku nie pozwoliły na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Część z nich wykazywała, że rozwój schizofrenii w dorosłym życiu może wynikać z przebywania z kotami w okresie dzieciństwa. Część analiz nie wykazała jednak żadnego związku. 10 lat trzymał w sobie własne demony bojąc się poprosić o pomoc. Życie z psychozą Luke Watkin, uczeń ósmej klasy, pewnego dnia szedł sam szkolnym korytarzem, kiedy usłyszał dziwny i niepokojący dźwięk. Był to początek długiej i bardzo trudnej walki z demonami własnej... Niektóre z analizowanych badań łączą również ekspozycję na koty z wyższymi wynikami w skali mierzącej cechy związane ze schizofrenią oraz doświadczenia podobne do psychotycznych. Ale ponownie – nie wszystkie badania wykazują ten związek. Czym jest schizofrenia? Dodajmy, że schizofrenia to zaburzenie psychotyczne, które charakteryzuje się kilkoma grupami symptomów. Te można podzielić na negatywne i pozytywne. Wśród negatywnych można wyróżnić m.in. skłonność do sprzeczności – ambiwalencję (współistnienie sprzecznych uczuć) czy ambitendencję (współistnienie sprzecznych dążeń). A także problemy z okazywaniem emocji czy zaburzenia asocjacji: rozkojarzenie, brak logicznego związku między słowami itp. Objawy pozytywne, wbrew pierwszemu skojarzeniu, nie wiążą się z czymś pozytywnym, dobrym dla chorego, lecz z ogólnym nadmiarem. Do tego typu objawów zaliczamy np. omamy i urojenia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na schizofrenię choruje około 21 mln ludzi na całym świecie, a wskaźniki zachorowań rosną. Koty jako czynnik ryzyka Jaki związek może mieć pasożyt rozprzestrzeniający się przez spożycie niedogotowanego mięsa lub wypicie zanieczyszczonej wody z tą groźną chorobą? Ugryzienie przez zarażonego kota może przenosić T. gondii. Niebezpieczne jest też niehigieniczne obchodzenie się z odchodami zarażonego zwierzęcia. Szacuje się, że tylko w USA około 40 mln osób może być zarażonych T. gondii. W dodatku przechodzą chorobę bezobjawowo. Naukowcy odkrywają coraz dziwniejsze skutki, jakie mogą wywołać te infekcje. Tuż po przedostaniu się do naszego organizmu T. gondii zaczyna infiltrować centralny układ nerwowy i wpływać na neuroprzekaźniki. Działanie pasożyta zostało powiązane ze zmianami osobowości, pojawieniem się objawów psychotycznych i niektórymi zaburzeniami neurologicznymi. Dwukrotnie większe ryzyko rozwoju schizofrenii – Po uwzględnieniu zmiennych towarzyszących okazało się, że osoby narażone na kontakt z kotami miały około dwukrotnie większe ryzyko zachorowanie na schizofrenię – twierdzą naukowcy w artykule zatytułowanym „Posiadanie kota a zaburzenia związane ze schizofrenią i doświadczenia podobne do psychotycznych: Przegląd systematyczny i metaanaliza”. Podkreślmy, że 15 z 17 analizowanych badań było badaniami typu case-control. Tego rodzaju badania nie mogą udowodnić związku przyczynowo-skutkowego. Często nie uwzględniają czynników, które mogły mieć wpływ zarówno na ekspozycję, jak i na wynik. Badanie przeprowadzone w USA, w którym wzięło udział 354 studentów psychologii, nie wykazało związku między posiadaniem kota a schizofrenią. Jednak ci, którzy zostali ugryzieni przez kota, mieli wyższe wyniki w porównaniu z tymi, którzy tego nie doświadczyli. W innym badaniu, które obejmowało osoby z zaburzeniami psychicznymi i bez nich, odkryto związek między ugryzieniami kotów a wyższymi wynikami w testach mierzących określone doświadczenia psychologiczne. Zasugerowano jednak, że zamiast tego odpowiedzialne mogą być inne patogeny, takie jak bakteria Pasteurella multocida. Konieczne dalsze badania Naukowcy zgadzają się, że konieczne są szersze badania, zanim będziemy mogli dokonać jakichkolwiek ostatecznych interpretacji. – Nasz przegląd wykazał, że istnieje związek między posiadaniem kota w dzieciństwie a zaburzeniami związanymi ze schizofrenią – napisali autorzy. – Istnieje potrzeba przeprowadzenia większej liczby wysokiej jakości badań, opartych na dużych, reprezentatywnych próbach, aby lepiej zrozumieć posiadanie kota jako potencjalnego czynnika ryzyka zaburzeń psychicznych – dodali badacze. Źródło: Schizophrenia Bulletin. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Grzyby, które kontrolują mózg. To ten gatunek zainspirował twórców „The Last of Us”
Czy istnieją grzyby, które pasożytują na organizmach żywych i zmieniają je w zombie? Tak i podobny rodzaj grzybów rośnie również w Polsce. To właśnie maczużnik pojawia się w popularnym serialu „The Last of Us”.
W tym artykule: Grzyby, które kontrolują mózg Na świecie istnieje ponad 20 gatunków grzybów pasożytniczych Jak grzyby zmieniają mrówki w zombie? Pasożyty toczą walki w mrówkach Anomalie i dziwactwa w świecie owadów 14 kwietnia odbyła się światowa premiera drugiego sezonu serialu „The Last of Us”. Produkcja, która powstała na podstawie gry o tym samym tytule, przenosi nas do postapokaliptycznego świata. 20 lat wcześniej wybucha epidemia wywołana przez grzyby z rodziny maczużnikowatych (Cordycipitaceae). Pasożyty zarażają mózg człowieka, a następnie zmieniają ludzi w krwiożercze bestie przypominające zombie. Zabijają wszystkich, którzy staną im na drodze. Dwie dekady później ci, którzy ocaleli, próbują przetrwać. Grzyby, które kontrolują mózg Do zakażenia zazwyczaj dochodzi poprzez ugryzienie. Ponadto grzybnia przenika zaatakowane tkanki i na ciele wytwarzają się struktury grzybobodobne. Brzmi przerażająco, tym bardziej że Cordyceps, czyli maczużnik istnieje naprawdę. Problem w tym, że w rzeczywistości nie jest w stanie zainfekować człowieka. Dr hab. Marta Wrzosek, mykolożka z Uniwersytetu Warszawskiego wyjaśniła na antenie radia TOK FM, dlaczego taka sytuacja byłaby niemożliwa. – Cordycipitaceae to duża grupa grzybów, która wyewoluowała, przystosowując się do konkretnych gatunków owadów. Ophiocordyceps unilateralis, czyli ten najbardziej znany, atakuje tylko dwa gatunki mrówek z rodzaju Camponotus i „zamienia je w zombie”. Są też inne linie filogenetyczne, które pasożytują na innych mrówkach – tłumaczy dr Wrzosek. – Wszystkie są wyspecjalizowane do danego żywiciela. Wobec tego trudno sobie wyobrazić, by któryś z nich mógł zaatakować człowieka. Musiałby się cofnąć w ewolucji, żeby dojść do stanu, kiedy nie był specjalistą, lecz był bardziej omnipotentny, po czym skierowałby się na drogę ku zwierzętom kręgowym – wyjaśnia polska uczona. Co ciekawe, grzyby z rodziny maczużnikowatych spotkamy również w Polsce. Chodzi o gatunek Cordyceps militaris, czyli maczużnik bojowy. Ten rzadki pasożyt spotykany jest w całej Europie. Pasożytuje głównie na gąsienicach i poczwarkach owadów, takich jak ćmy. Badania wykazały, że ekstrakt z grzyba hamował różnicowanie adipocytów (głównego rodzaju komórek, z których zbudowana jest tkanka tłuszczowa) poprzez aktywację receptorów AhR. Oznacza to, że mógłby się sprawdzić jako środek leczniczy w walce z otyłością. Na świecie istnieje ponad 20 gatunków grzybów pasożytniczych Dotychczas naukowcy zidentyfikowali na całym świecie ponad 20 gatunków pasożytniczych grzybów z rodzaju Ophiocordyceps. Ich działanie sprawia, że insekty tracą kontrolę nad ciałem i zachowują się jak zombie. Oczywiście cały proces jest o wiele bardziej skomplikowany. To kolejne odkrycie przybliżające do poznania prawdy o insektach uchodzących za najbardziej pracowite w królestwie zwierząt. Nie wszystkie mrówki to robotnice i nie wszystkie gatunki są do siebie podobne. Czy to w wyglądzie, czy w zachowaniu. Przykładowo roślinożerne mrówki mają „zęby” jak noże. To zasługa atomów cynku. Jak grzyby zmieniają mrówki w zombie? Badacze zakładali, że konkretnym gatunkom mrówek odpowiadają unikatowe szczepy grzybów. Mechanizm interakcji pasożytniczych jako podstawę manipulacji behawioralnej miały wyjaśnić badania z 2020 r. Najnowsze odkrycia wskazują jednak, że grzyb atakujący mrówki również jest zakażony innymi grzybami. Uwagę biologów zwrócił puszysty biały nalot pojawiający się na zakażonych mrówkach. Naukowcy od dziesięcioleci byli świadomi istnienia tajemniczego grzyba. Dopiero zespół prowadzony przez dr. João Araújo, specjalistę od mikologii w nowojorskim ogrodzie botanicznym, jako pierwszy systematycznie zbadał jego działanie. Grupą badawczą był szczep mrówek zombie z Florydy. Naukowcy opisali fizyczną strukturę grzybów rosnących na insektach i zsekwencjonowali ich DNA. W ten sposób odkryli dwa nowe rodzaje grzybów. Badania zostały opisane na łamach czasopisma naukowego „Persoonia”. Oba nowo odkryte grzyby – Niveomyces coronatus i Torubiellomyces zombiae – należą do osobnych rodzajów. Pierwszy z nich odpowiada za puszysty biały nalot na mrówkach zombie. Słowo „niveo” oznacza po łacinie „śnieżny”. Drugi grzyb jest tak mały, że dr João Araújo porównał go do pchły. Pasożyty toczą walki w mrówkach Autorzy badań podkreślają, że grzyby atakujące grzyby zamieniające mrówki w zombie nie szkodzą insektom. W rzeczywistości zjadają tkanki pasożyta i wydają się go osłabiać. Po utracie zdolności do uwalniania zarodników grzyb jest w całości pochłaniany. Na razie nie wiadomo, jak Niveomyces i Torrubiellomyces wpływają całościowo na populację tzw. mrówek zombie. To dlatego, że naukowcy dysponują zbyt małą wiedzą na ich temat. Pierwsze badania nie wystarczają do przełożenia wniosków na skalę makro. Autorzy badań nie wykluczają, że grzyb zakażony przed dwa inne może mieć w sobie jeszcze dodatkowe pasożyty. Gdyby podsumować nawyki wszystkich organizmów żywych na Ziemi, mogłoby się okazać, że pasożytnictwo to najbardziej rozpowszechniony styl życia na świecie. Dr Charissa de Bekker, adiunkt na Uniwersytecie w Utrechcie, podkreśla, że grzyby pasożytnicze są słabo zbadane przez naukowców. Anomalie i dziwactwa w świecie owadów – Pogłębiając naszą wiedzę na temat grzyba mrówek zombie, nowe badania mogą mieć zastosowania wykraczające poza badanie grzybów […] Możemy uzyskać wgląd w nasz bardziej ogólny cel, jakim jest próba zrozumienia, w jaki sposób działa mózg – podsumowuje dr Carolyn Elya cytowana przez CNN. Nie tylko mrówki są narażone na tzw. grzyby zombie. Entomophthora muscae zaraża muchy śmiercionośnymi zarodnikami. Na tym jednak nie kończy się jego walka o przetrwanie. Grzyb wabi samce i skłania je do nekrofilii z zakażonymi zwłokami samic. Podobnych dziwactw w świecie owadów jest więcej. Przykładowo, robotnice niektórych mrówek zmniejszają mózgi, aby zwiększyć swoje szanse na zostanie królowymi. Źródło: Persoonia. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie. Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W starożytnych toaletach z Jerozolimy znaleziono ślady morderczych pasożytów. Mają prawie 3 tys. lat
Naukowcy natrafili na najstarsze ślady po pasożytach atakujących ludzi. Znajdowały się w resztkach kału ze starożytnych latryn z Jerozolimy. Latryny zostały zbudowane jeszcze w czasach Królestwa Judy, czyli trzy milenia temu.
W tym artykule: Mordercze biegunki Toalety ze starego świata Biegunka, choroba starożytności Jak wyglądała muszla klozetowa w bogatym jerozolimskim domu w VIII–VII wieku p.n.e.? Był to duży sześcian wyłupany z kamienia. Na środku miał wydrążony otwór, stosunkowo nieduży. Przed nim znajdowało się jeszcze jedno zagłębienie. Tego rodzaju urządzenia archeolodzy znajdują, odkopując starożytne domy w Jerozolimie. Jedno z nich pochodzi najprawdopodobniej z VIII wieku p.n.e. Dom, w którym stało, składał się z siedmiu pokoi i należał do dobrze sytuowanej rodziny. Jednak choroby, które gnębiły jej członków, były takie same, jak schorzenia atakujące najbiedniejszych. Naukowcy przebadali resztki odchodów z dwóch starożytnych dołów kloacznych. Znaleźli w nich ślady ogoniastka jelitowego (Giardia duodenalis). To pierwotniak wywołujący giardiozę, jedną z najczęściej występujących u ludzi chorób pasożytniczych. Mordercze biegunki W starożytności mikroorganizmy wywołujące dyzenterię były bardzo groźne. – Dyzenterią określa się zakaźne choroby przewodu pokarmowego powodowane przez pasożyty i bakterie – mówi na portalu phys.org dr Piers Mitchell, archeolog z Uniwersytetu Cambridge. – Wywołują biegunki, bóle brzucha, gorączkę i odwodnienie. Mogą być śmiertelne, szczególnie u małych dzieci. 5 najczęstszych chorób tropikalnych. Sprawdź, na co uważać w czasie podróży Choroby tropikalne mogą być nie tylko nieprzyjemną pamiątką z urlopu, ale także prawdziwym zagrożeniem dla zdrowia podróżującego i jego otoczenia. Warto dowiedzieć się, jakie choroby gr... >>" title="Poznaj 5 najczęstszych chorób tropikalnych >>>" /> – Choroby te były przenoszone, gdy fekalia dostawały się do wody pitnej albo miały kontakt z żywnością – mówi Mitchell. – Podejrzewamy, że były częste w najstarszych miastach starożytnego Bliskiego Wschodu – z powodu ich zatłoczenia, upału, much i ograniczonego dostępu do wody w miesiącach letnich – dodaje badacz. Toalety ze starego świata Naukowcy przebadali dwa kamienne bloki, służące za toalety w okresie, gdy Jerozolima była stolicą Królestwa Judy. W regionie dominowało wówczas królestwo Asyrii, w czasie swojej świetności rozciągające się od Lewantu aż do Zatoki Perskiej. Należało do niego wiele ziem, dzisiaj tworzących Iran i Irak. Jerozolima była wtedy kwitnącym ośrodkiem politycznym i religijnym, mającym między 8 a 25 tys. mieszkańców. Latryny pochodziły z dwóch budynków. Pierwszy, zwany Domem Ahiela, był domem rodzinnym datowanym na VIII w. p.n.e. Prawdopodobnie został zniszczony w 586 roku p.n.e., kiedy Jerozolimę zburzył król Babilonii Nabuchodonozor II (to wówczas Żydzi zostali wygnani z Jerozolimy). Druga latryna pochodziła z posiadłości w Armon ha-Natziv otoczonej ogrodem. Prawdopodobnie powstała za panowania podległego Asyryjczykom króla Manassesa, w VII w. p.n.e. Obie toalety, które badali naukowcy, wyglądały identycznie. Miały płaskie powierzchnie do siedzenia, centralny otwór na kał i mniejszy, pełniący funkcję dzisiejszego pisuaru. – Toalety z dołami kloacznymi były w tamtych czasach stosunkowo rzadkie. Wykonywano je tylko dla elity – mówi Mitchell. Biegunka, choroba starożytności Medyczne teksty ze starożytnej Mezopotamii – z drugiego i pierwszego milenium przed naszą erą – wspominają biegunkę. Opisują np., że może pojawić się po zjedzeniu chleba i wypiciu piwa. Podają też inkantacje, których odmówienie miało zwiększyć szansę na wyzdrowienie. Największe bezkręgowce świata – TOP10 gatunków Największe bezkręgowce świata to prawdziwi giganci, którzy swoimi rozmiarami potrafią wprawić w autentyczne osłupienie. Zastanawiasz się, które gatunki należą do największych? Poniżej ... – Te wczesne źródła pisane nie podają powodów biegunki. Zachęciły nas jednak, by z pomocą nowoczesnych technik spróbować ustalić, jaki patogen ją wywoływał. Teraz wiemy, że był to ogoniastek jelitowy – mówi Mitchell. W pozyskanych z wykopalisk próbkach naukowcy poszukiwali też śladów innych pasożytów – pełzaków Entamoeba i pierwotniaków Cryptosporidium. Tych w starożytnych toaletach nie znaleziono. Z wcześniejszych badań naukowych wynika natomiast, że użytkownicy dawnych latryn cierpieli również z powodu zakażeń włosogłówką, tasiemcami czy owsikami. Źródła: Parasitology, phys.org. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy zwierzęta myślą? Odpowiedź nie jest jednoznaczna
Zastanawiasz się, czy zwierzęta myślą? Na to pytanie naukowcy szukają odpowiedzi od lat i choć pewności wciąż nie mamy, przeprowadzone dotychczas badania wskazują na to, że tak.
W tym artykule: Jak myślą zwierzęta? Jakie zwierzęta myślą? Wiele gatunków zwierząt już nieraz zaskoczyło swoim intelektem. Przykład? Dwie pszczoły z São Paulo, które wspólnymi siłami otworzyły butelkę. Choć nagranie spotkało się z różnym odbiorem, szybko stało się viralem. Na tym jednak nie koniec. Podobnych historii jest znacznie więcej. W 2021 roku Internet podbiło wideo amerykańskich naukowców, którzy nauczyli świnie obsługują joystick i grają w gry wideo. Kilka lat temu naukowcy dowiedli z kolei, że wrony mają poziom inteligencji zbliżoną do siedmioletniego dziecka. Natomiast najnowsze badania dowiodły, że sójki potrafią przejść przeznaczoną dla nich wersję słynnego testu pianki marshmallow, badający poziom samokontroli. Do najinteligentniejszych zwierząt świata zalicza się także choćby kruki, delfiny, krowy, papugi, ośmiornice czy nawet szczury. Mimo że lista jest zdecydowanie dłuższa, wiele osób wciąż zadaję sobie pytanie – czy zwierzęta myślą? Takie zachowania są mocnym argumentem na „tak”. Dlaczego właśnie ta ryba jest tak szybka? Zdziwisz się, gdy poznasz jej sekret Jak wynika z badań, organ produkujący olej pomaga miecznikom rozwijać większe prędkości podczas grasowania w morzu. Jak myślą zwierzęta? Przyjętą przez badaczy miarą zdolności zwierząt do myślenia i oceny ich inteligencji jest to, jak radzą sobie one w labiryntach, jak rozwiązują podsuwane im zagadki oraz czy mają świadomość „własnego ja”. Tę ostatnią cechą sprawdza się za pomocą tzw. testu czerwonej plamki. Uśpionemu zwierzęciu rysuje się na czole lub szyi czerwoną plamkę, a następnie stawia przed nim lustro. Jeśli po przebudzeniu i ujrzeniu własnego odbicia zwierzę wyciera plamkę z czoła, oznacza to, że ma świadomość samego siebie. Jeżeli próbuje wytrzeć plamkę z odbicia, to znaczy, że tej świadomości nie ma. Za pomocą takiego eksperymentu świadomość „własnego ja” stwierdzono u goryli, orangutanów, szympansów, bonobo, słoni, psów, delfinów butlonosych, orek, świń oraz srok. Inną oznaką inteligencji u zwierząt jest zdolność do oszukiwania. Z pewnością mają ją szympansy i rezusy, a także wilki. Kiedy złożona z kilkunastu osobników wataha wilków przemieszcza się, wszystkie idą za przewodnikiem stada, stawiając łapy dokładnie na jego śladach. Dla obserwatora wygląda to tak, jakby tropy zostawił po sobie tylko jeden drapieżnik. Jakie zwierzęta myślą? Słonie może nie oszukują, za to potrafią współczuć, myją jedzenie i używają różnych narzędzi, a robią to w bardzo kreatywny sposób. Mózg słonia waży co najmniej 5 kg, czyli znacznie więcej niż mózgi innych zwierząt o zbliżonych gabarytach: hipopotamów czy nosorożców. Mózg płetwala błękitnego jest zaledwie dwa razy większy od mózgu słonia, choć sam płetwal jest większy od słonia aż 20 razy. Co zrobić, by zwierzęta nas kochały? Sprawdź, jak zdobyć zaufanie psa, kota i innych pupilów O tym, czy zwierzętom jest z nami dobrze, świadczy wiele czynników. Poczynając od stanu futra czy upierzenia przez chęć do zabawy, apetyt po umiejętność uczenia się nowych rzeczy. Z kolei... O inteligencji szczurów mógłby długo opowiadać każdy, kto kiedykolwiek hodował te zwierzęta. Szczury bardzo szybko się uczą i mają doskonałą pamięć, dzięki czemu np. bez trudu odnajdują drogę wyjścia w najbardziej nawet skomplikowanych labiryntach. Myśleniem wykazują się też osły. Wbrew powszechnej opinii osły wcale nie są uparte, po prostu przed wykonaniem polecenia kalkulują, czy może przynieść im ono więcej szkody, czy więcej pożytku. I jeśli osioł np. odmawia przejścia przez kałużę, to dlatego, że ocenił, iż może ją ominąć i przejść „suchym kopytem”. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Naukowcy wynaleźli nowy sposób na odstraszanie kleszczy. „Zachowują się jak pijane”
Opracowano nowy środek odstraszający kleszcze. W przeciwieństwie do istniejących, jest to repelent przestrzenny. Jeśli wyjdzie poza fazę testów i zostanie skomercjalizowany, będzie można go nosić przy sobie, zamiast rozpylać środek odstraszający na skórze albo na ubraniu.
W tym artykule: Nowy sposób na kleszcze Komary i kleszcze – jak się ich pozbyć? „Pole siłowe” odstraszające kleszcze Potrzebne dalsze badania nad repelentem O tym, jak groźne choroby mogą przenosić kleszcze, nie trzeba przypominać. Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu zagrażają mieszkańcom naszej strefy klimatycznej nie tylko w lecie, ale przez większość roku. Przed kleszczami można bronić się na kilka sposobów. Dwa najważniejsze to kontrola całego ciała i ubrania każdorazowo po spacerze na zewnątrz oraz stosowanie środków odstraszających, czyli repelentów. Te drugie w przypadku kleszczy są skuteczne, gdy rozpylamy je na skórze i ubraniu. Pajęczak musi mieć kontakt z substancją, by na niego podziałała. Inaczej jest, gdy walczymy z komarami. Komary odstraszają również repelenty przestrzenne. Czyli np. spirale, maty albo dozowniki elektryczne, które rozpylają środek owadobójczy w otoczeniu. Nowy sposób na kleszcze Nie jest wykluczone, że w przyszłości w podobny sposób będziemy odstraszać także kleszcze. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „PLOS One” ukazał się artykuł opisujący nowy wynalazek. Opracowano go w laboratorium prof. Stephena Richa, mikrobiologa z Uniwersytetu Massachusetts Amherst. To pojemnik z nowym rodzajem repelentu, wydzielającym substancje lotne, które otumaniają kleszcze. Pewne wirusy powodują, że robisz się „smaczniejszy” dla komarów. To odkrycie może dać nam nowe repelenty Wirus wywołujący dengę i wirus Zika sprawiają, że myszy oraz ludzie zaczynają inaczej pachnieć. Zmieniony zapach częściej przywabia komary, które chętniej ich gryzą i w ten sposób prze... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pewne-wirusy-powoduja-ze-robisz-sie-smaczniejszy-dla-komarow-to-odkrycie-moze-dac-nam-nowe-repelenty-fot-tom-ervin-getty-images-1fd79f9.jpeg" width="938" height="626" alt="Pewne wirusy powodują, że robisz się „smaczniejszy” dla komarów. To odkrycie może dać nam nowe repelenty (fot. Tom Ervin/Getty Images)" title="Pewne wirusy powodują, że robisz się „smaczniejszy” dla komarów. To odkrycie może dać nam nowe repelenty (fot. Tom Ervin/Getty Images)" /> Najpopularniejszym obecnie związkiem chemicznym stosowanym przeciwko owadom jest tzw. DEET, czyli N,N-dietylo-m-toluamid. To on jest najważniejszym składnikiem sprayów, z pomocą których bronimy się przed komarami, meszkami, końskimi muchami i kleszczami. – Niestety, większość repelentów została wymyślona ponad 75 lat temu. I to przeciwko komarom, a nie kleszczom – mówi prof. Rich, starszy autor pracy. – DEET to wśród nich złoty standard, który sprawdza się całkiem dobrze. Jednak świętym Graalem byłby repelent przestrzenny, działający na kleszcze równie dobrze albo nawet lepiej niż DEET – dodaje naukowiec. Komary i kleszcze – jak się ich pozbyć? Znalezieniem tego świętego Graala zajął się współpracujący z Richem naukowiec i przedsiębiorca Noel Elman. Opracował on urządzenie, w kontrolowany sposób uwalniające dwie syntetyczne substancje: transflutrynę i metoflutrynę. Obie należą do tzw. pyretroidów, środków ochrony roślin będących trzecią generacją insektycydów. Owady są na nie wrażliwe, ludzie i inne zwierzęta – nie. Następnie badacze pod kierunkiem Erica Siegela opracowali eksperyment, mający sprawdzić skuteczność urządzenia i zastosowanego repelentu. W tym celu zbudowali pojemnik z przezroczystymi ścianami o długości 30 centymetrów. W każdym znajdowały się trzy pionowo ustawione słupki. Do badania posłużyły samice kleszczy trzech różnych gatunków. Były one wkładane do testowej komory, do której przyczepiano dozownik z repelentem. Owady nie miały z nim bezpośredniego kontaktu. Jednak ich zachowanie wskazywało, że i transflutryna i metoflutryna mocno na nie działają. Gdy zaczęto rozpylać te środki w komorze, kleszcze wolniej wpinały się po słupkach, były mniej ruchliwe. A nawet, jak stwierdzili badacze, „zachowywały się jak pijane”. „Pole siłowe” odstraszające kleszcze Kleszcze atakują nas inaczej niż komary. Te drugie szybko podlatują i spędzają na skórze ofiary zaledwie sekundy. Stąd środki odstraszające mają sprawić, by w ogóle na nas nie usiadły. Natomiast kleszcze poruszają się stosunkowo wolno, a na naszym ciele mogą przebywać nawet kilka dni. – Repelenty nie zapobiegną wchodzeniu kleszczy na nas – mówi Rich. – Mamy jednak nadzieję, że zniechęcą je od pozostawania na naszej skórze – dodaje. Nowe środki odstraszające mają działać jak „pole siłowe”. Czyli zniechęcać owady do wędrówki po naszym ciele. Lekarz radzi. Co gryzie turystę? Uwaga! Wiosną zaczynają atakować komary, meszki, kleszcze, osy i pszczoły. Czy jest się czego bać? Warto bowiem pamiętać, że kleszcze nie spadają ani skaczą na ludzi z drzew. W rzeczywistości przyczepiają się do zwierząt (w tym ludzi), które ocierają się o gałązki zarośli. Potem szukają najlepszego miejsca do ugryzienia. Takiego, gdzie skóra jest cienka i dobrze ukrwiona. Np. pod kolanem, w pachwinie, pod ramieniem czy u nasady włosów. Potrzebne dalsze badania nad repelentem Naukowcy nie wiedzą, jaki dokładnie mechanizm zmienił zachowanie kleszczy. – Nadal mamy mnóstwo pracy do wykonania – przyznaje Rich. – Jednak wykazaliśmy, że przestrzenne repelenty mogą zmienić zachowanie kleszczy tak, by zmniejszyła się liczba ugryzień – dodaje. Jak może wyglądać zbudowany dzięki tym badaniom repelent przyszłości? Nie jest wykluczone , że kiedyś będziemy np. doczepiać do butów specjalnie zaprojektowany pojemniczek. Sprawi on, że te kleszcze, które na nas wejdą, zrezygnują z dalszej wędrówki. A my unikniemy przez to ich niebezpiecznych ugryzień. Źródła: EurekAlert, PLOS One.
Na twojej twarzy żyją mikroskopijne roztocza. Są pasożytami, ale chcą zostać twoimi przyjaciółmi
Naukowcy zsekwencjonowali genom roztocza, który bytuje wyłącznie na ludzkiej twarzy. To stworzenie tak dobrze przystosowało się do swojego gospodarza – czyli do nas – że ma szansę zamienić się w organizm symbiotyczny, podobny do bakterii żyjących w jelitach.
W tym artykule: Gdzie żyje pasożyt nużeniec? Blaski i cienie żerowania na człowieku Czy roztocza nużeńce przetrwają? Nasze wnętrzności są środowiskiem życia dużej ilości mikroskopijnych organizmów symbiotycznych, głównie bakterii tworzących mikroflorę jelitową. Jednak nie tylko one. Również nasza skóra przyciąga stworzenia, które żerują na niej ku swojemu pożytkowi. Naukowcy odkryli właśnie, że jedno z takich stworzeń z pasożyta zamienia się w symbionta. Swoje badania opisali w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Molecular Biology and Evolution”. O jakim stworzeniu mowa? O nużeńcu ludzkim (Demodex folliculorum). Jest to niewielki roztocz, mający mniej niż pół milimetra długości. Nużeniec żyje bardzo krótko, bo tylko dwa tygodnie. W ciągu tego okresu jest związany tylko i wyłącznie z ludźmi. Gdzie żyje pasożyt nużeniec? Demodex folliculorum za środowisko życia wybrał sobie ludzką twarz. A na niej – mieszki włosowe i gruczoły łojowe, wewnątrz których chowa się w dzień. Nocą wychodzi na żer na powierzchnię skóry. Tam zdobywa pokarm (łój i martwe komórki skóry) oraz się rozmnaża. Pamiętasz film "Obcy". Nie potrzeba nam kosmitów. Mamy własne potwory Obecnie pasożyty stanowią około 40 procent gatunków zwierząt. Zwierzęta przekształciły się w formy pasożytnicze co najmniej 200 razy. Wygląda na to, że to rozwiązanie po prostu się op... Do kopulacji nużeńców dochodzi na naszych włosach. Roztocza te mają wyjątkowo prostą budowę ciała. Jest ono obłe i wydłużone, z kończynami na jednym końcu. Nietypowo umiejscowiony jest penis: samiec ma go w górnej części ciała na plecach. By kopulacja była możliwa, musi znajdować się pod samicą. Blaski i cienie żerowania na człowieku Naukowcy, którzy zsekwencjonowali genom nużeńca, odkryli zaskakującą rzecz. Środowisko życia tego roztocza – czyli ludzka twarz – powoduje nietypowe zmiany w jego genomie, specyficzne wyłącznie dla tego gatunku. Jakie to zmiany? Po pierwsze, okazało się, że genom Demodex folliculorum został zredukowany do minimum. To zdaniem badaczy efekt tego, że roztocza te żyją w środowisku pozbawionym wyzwań. Nie mają naturalnych wrogów, konkurencji ani kontaktu z innymi roztoczami. Po drugie, naukowcy odkryli, że nużeńce poruszają nogami tylko dzięki trzem pojedynczym komórkom, pełniącym rolę mięśni. Po trzecie, że produkują minimalną ilość białek – tylko takie, które są niezbędne do przeżycia. Po czwarte, że utraciły geny odpowiedzialne za ochronę przed promieniowaniem UV. A także geny pozwalające produkować melatoninę. U ludzi melatonina reguluje cykl dobowy. U małych bezkręgowców jest związana z mobilnością i z reprodukcją. Nużeńce poradziły sobie inaczej z jej brakiem – wykorzystują tę melatoninę, którą znajdują na skórze człowieka. Czy roztocza nużeńce przetrwają? Badania wykazały, że pula genetyczna tego roztocza jest bardzo mała. Nużeńce mają niewielką szansę wymienić geny z innymi osobnikami swojego gatunku, z którymi nie są spokrewnione. To może oznaczać, że znajdują się na prostej drodze do wyginięcia. Co jednak ciekawe, jest też znak, że zmieniają się organizm symbiotyczny. Ich forma nimfy – czyli ostatnie stadium larwalne – zawiera znacznie większą liczbę komórek ciała niż organizm dorosły. Zdaniem naukowców to krok ewolucyjny wskazujący, że nużeńce będą wkrótce symbiontami. Powinien być wdzięczny, czy się obrazić? Nazwali pasożyta na cześć Baracka Obamy Naukowcy nazwali niedawno odkrytego pasożyta imieniem i nazwiskiem amerykańskiego prezydenta. Autorzy odkrycia przekonują, że to jednak zaszczyt, bo pasożyt jest "długi, chudy i fajny jak dia... Jeśli tak się stanie, co zyska człowiek z nieustającej obecności nużeńców na jego twarzy? Badanie przynosi odpowiedź również na to pytanie. Przez lata naukowcy sądzili, że te roztocza nie mają w ogóle odbytu i że wszystkie produkty przemiany materii pozostają w ich ciele aż do śmierci danego osobnika. Kiedy następowała, miały uwalniać się i wywoływać choroby skóry. Okazało się jednak, że to nieprawda. Naukowcy odkryli teraz, że nużeńce jednak mają otwór odbytowy. – Nużeńce obwiniano o wiele rzeczy – mówi zoolog Henk Braig z Uniwersytetu Bangoru i Narodowego Uniwersytetu San Juan w Argentynie, jeden z autorów pracy. – Jednak to, że od dawna związane są człowiekiem, sugeruje, iż możemy odnosić korzyści z ich obecności. Na przykład to nużeńce mogą sprawiać, że nie zatykają nam się pory w skórze – podsumowuje naukowiec. Źródło: Molecular Biology and Evolution. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Toksoplazmoza sprawia, że ludzie stają się bardziej atrakcyjni? Zaskakujące wyniki badań
Naukowcy podejrzewają, że pierwotniak Toxoplasma gondii, który jest odpowiedzialny za chorobę o nazwie toskoplazmoza, zmienia wygląd ludzi – i to na lepszy. Zakażeni mają być szczuplejsi i mieć bardziej symetryczne twarze.
W tym artykule: Toksoplazmoza: choroba, którą zarażamy się od kotów? Toksoplazmoza zmienia zachowanie ludzi Toksoplazmoza zmienia wygląd ludzi Symetryczne twarze zakażonych Toxoplasma gondii to pierwotniak (według nowej klasyfikacji – protist) wywołujący zakaźną chorobę pasożytniczą. Atakuje nie tylko ludzi i nie tylko ssaki, ale również ptaki. Jego obecność stwierdzono u 200 gatunków zwierząt. Ostatecznym żywicielem pasożyta są koty. W ich organizmie Toxoplasma gondii rozmnaża się płciowo, tworząc tzw. oocysty. Zwierzę wydala je razem z odchodami. Toksoplazmoza: choroba, którą zarażamy się od kotów? Popularne przekonanie głosi, że toksoplazmozą zarażamy się właśnie od kotów. To jednak zaledwie ułamek prawdy. W rzeczywistości wystarczy kontakt z nie dość dobrze nieumytymi warzywami lub zjedzenie niedogotowanego mięsa. Pierwotniak może również zarazić dziecko w łonie matki – i jest dla niego bardzo groźny. Stąd kobiety w ciąży powinny wykonywać testy kontrolne na toksoplazmozę. Ameba atakująca ludzki mózg pojawiła się na Florydzie Kąpiel w ciepłych jak zupa wodach wokół Florydy jest groźna dla zdrowia. Władze stanowe 3 lipca wydały ostrzeżenie dla mieszkańców hrabstwa Hillsborough po tym jak jeden mieszkaniec regio... Jaka jest szansa, że w ciągu życia będziemy mieć do czynienia z Toxoplasma gondii? Bardzo duża. Szacuje się, że pierwotniak zaraża się od 30 do 50 proc. całej populacji. U zdrowych dorosłych toksoplazmoza przebiega bezobjawowo. Nosiciele często w ogóle nie wiedzą, że zarazili się pasożytem. Toksoplazmoza zmienia zachowanie ludzi Nie oznacza to jednak, że pierwotniak nie miał na nich wpływu. W 2015 r. naukowcy przeprowadzili badania, z których wynikało, że mężczyźni zakażeni toksoplazmozą przejawiali większą skłonność do zachowań ryzykownych i impulsywnych. Przyczyną miał być podwyższony poziom testosteronu. To efekt uboczny strategii pasożyta. Infekując np. gryzonie sprawia, że stają się one śmielsze i częściej padają ofiarą kotów - ostatecznych żywicieli T. gondii. Z kolei badania opublikowane w 2019 r. wykazały, że osoby zainfekowane pasożytem mają większe upodobanie do BDSM. Blob - tajemnicza istota w paryskim zoo. Ma 720 płci i potrafi się uczyć, choć nie ma mózgu Lokator paryskiego zoo nie jest ani małym słodkim zwierzątkiem ani groźną, rzadko spotykaną bestią. Zamiast typowego, dla tego typu ogłoszeń, obrazka dostaliśmy od władz ogrodu zapowied.. Niektórzy badacze uważają nawet, że Toxoplasma gondii wywiera bardzo skomplikowany wpływ na cały ludzki organizm. Ma oddziaływać na poziomy neuroprzekaźników i hormonów, zwiększając skłonność do uzależnień. A także „przeprogramowując” żywiciela tak, by – zmieniając jego zachowanie – zwiększyć szanse na zakażenie kolejnej osoby. Toksoplazmoza zmienia wygląd ludzi Jednak czy tylko zachowanie? W najnowszy numerze czasopisma naukowego „PeerJ” ukazała się artykuł, który zawiera zaskakującą hipotezę. Według jego autorów, naukowców z fińskiego Uniwersytetu w Turku, Toxoplasma gondii również nas upiększa. Dosłownie. – Niektóre pasożyty przenoszone drogą płciową, takie jak T. gondii, mogą zmieniać wygląd gospodarza – napisali naukowcy w swojej pracy. – Może to być skutek uboczny infekcji lub celowa strategia pasożyta starającego się zarazić kolejnego żywiciela. Mikrobiom: jak drobnoustroje wpływają na każdy etap naszego życia – od narodzin do starości Im dłużej naukowcy badają żyjące w nas drobnoustroje, tym więcej dowiadują się o zaskakującym wpływie jaki te mikroorganizmy wywierają na nasz wygląd, działania, myśli i uczucia. Skut... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/escherichia-coli-zolte-preciki-skupione-na-fioletowym-podlozu-moga-powodowac-zatrucia-pokarmowe-ale-wiekszosc-szczepow-jest-nie-tylko-nieszkodliwa-ale-takze-pozyteczna-photographs-by-martin-oeggerli-d72ab16.jpeg" width="938" height="528" alt="Escherichia coli, żółte pręciki skupione na fioletowym podłożu, mogą powodować zatrucia pokarmowe, ale większość szczepów jest nie tylko nieszkodliwa, ale także pożyteczna (Photographs by Martin Oeggerli)" title="Escherichia coli, żółte pręciki skupione na fioletowym podłożu, mogą powodować zatrucia pokarmowe, ale większość szczepów jest nie tylko nieszkodliwa, ale także pożyteczna (Photographs by Martin Oeggerli)" /> By przetestować tę teorię, naukowcy porównali 35 zakażonych osób ze 178, które nie miały kontaktu z pasożytem. Co istotne, wszyscy uczestnicy badań byli zdrowi. Nawet nosiciele Toxoplasma gondii nie wykazywali żadnych objawów choroby. Symetryczne twarze zakażonych Jak się okazało, twarze osób, które miały kontakt z pasożytem, były bardziej symetryczne. Symetrię twarzy – i całego ciała – wiąże się ze zdrowiem, dobrymi genami, atrakcyjnością. Co więcej, kobiety zakażone Toxoplasma gondii miały niższy wskaźnik BMI (mierzący masę ciała), a także wyżej oceniały swój wygląd i miały więcej partnerów seksualnych. W drugim eksperymencie 205 ochotników miało za zadanie obejrzeć i ocenić zdjęcia twarzy badanych. Zakażeni zostali uznani i za zdrowszych, i za atrakcyjniejszych od tych, którzy nie mieli kontaktu z pasożytem. Pasożyt kontrolujący umysł sprawia, że ​​młode hieny są bardziej lekkomyślne wobec lwów Pierwsze tego typu badania dowodzą, że pasożyt, który wywołuje toksoplazmozę, może odgrywać większą rolę w zachowaniu zwierząt, niż przypuszczano. Naukowcy podkreślają, że jedno badanie to zbyt mało, by wyciągać z niego wiarygodne wnioski. Ich zdaniem może być i tak, że zdrowi, atrakcyjni ludzie lepiej znoszą zakażenie pasożytem. Piszą więc, że konieczne są dalsze, szerzej zakrojone testy. Jednak zwracają również uwagę, że relacja między Homo sapiens a Toxoplasma gondii może być inna niż się do tej pory wydawało. Możliwe, że obie strony odnoszą z niej ewolucyjne korzyści, z których dotychczas nie zdawaliśmy sobie sprawy. Źródło: PeerJ.
Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie
Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zupełnie inną drogą. Choć pod względem liczebności zwierzęta monogamiczne ustępują tym preferującym poligamiczny styl życia, to warto wiedzieć, które z nich kochają aż po grób.
W tym artykule: Monogamia u zwierząt Ptaki monogamiczne Czy i jakie owady żyją w monogamicznych związkach? Monogamia u zwierząt Monogamia wśród zwierząt nie jest zjawiskiem powszechnym, ale to nie oznacza, że nie ma jej w ogóle. Choć miłość na całe życie zdarza się w przyrodzie bardzo rzadko, to już cykliczna monogamia, czyli pozostawanie wiernym jednemu partnerowi przez jeden lub kilka sezonów rozrodczych, nie jest osobliwością. – Monogamia złożona z trzech elementów, czyli wierności seksualnej, społecznego przywiązania do partnera oraz wspólnej opieki rodzicielskiej, dotyczy 5 proc. zwierząt – tłumaczy Diane Witt, zoolog z National Science Foundation. Miłość rodzicielska jest najpiękniejsza. Udowadniają to wzruszające zdjęcia zwierząt Nie ma silniejszej więzi nad miłość między rodzicem i dzieckiem. I jest to prawidło dotyczące nie tylko ludzi. Rodzicielstwo jest wyjątkowe, także w świecie dzikich zwierząt. Zobacz wyj.. Doskonałym jej przykładem są gibony, które tworzą pary charakteryzujące się silnymi więzami między samcem a samicą. Żyjące głównie w lasach południowo-wschodniej Azji gibony są wyjątkami, bo wśród czterech rodzajów małp człekokształtnych (do których zalicza się też goryle, szympansy i orangutany) tylko one są monogamistami. Para zakochanych gibonów uwielbia własne towarzystwo i potrafi godzinami siedzieć na drzewie, przytulając się i flirtując. A gdy pojawią się dzieci, rolą samca jest ich ochrona przed agresją innych samców. Warto jednak dodać, że zwierzęta monogamiczne nie zawsze są wierne swoim drugim połówkom. Także w małżeństwach gibonów zdarzają się skoki w bok. Ptaki monogamiczne Bezapelacyjnie najwięcej monogamistów i cyklicznych monogamistów (przeszło 90%) jest wśród ptaków, które wiodą prym w tej dziedzinie. Od wieków symbolem wierności były łabędzie. I choć dzięki badaniom genetycznym wykryto, że czasem samiec łabędzia wychowuje nie swoje dzieci, to generalnie łabędzie pozostają sobie wierne przez co najmniej kilka sezonów, a bywa, że i przez całe życie. Ma to głęboki sens, bo dzięki monogamii ptaki nie tracą czasu na zdobywanie nowych partnerów i mają go więcej na rozród. A ponieważ odbywają długie migracje, czas jest dla nich wyjątkowo cenny. Do grona ptaków, które uznaje się za monogamiczne, oprócz łabędzi, etolodzy zaliczają także: wrony, albatrosy, pingwiny, sępy płowe, żurawie japońskie, gęsi. Czy i jakie owady żyją w monogamicznych związkach? Monogamiczne bywają nawet owady. W koloniach termitów żyją razem, w jednej komorze lęgowej król i królowa (w przeciwieństwie do mrówek, u których samce giną zaraz po zaplemnieniu królowej). Królewska para może wspólnie „rządzić” kolonią termitów przez całe życie, które w zależności od gatunku może trwać nawet do 50 lat. Monogamia rzadko, ale zdarza się także wśród motyli. Nie jest ona jednak spowodowana wielką miłością, a co najwyżej obawą przed skokiem w bok. Aby uniknąć zdrady, motyle potrafią zatkać otwór genitalny partnerki. Aczkolwiek skutki takie obrotu spraw odczuje także samiec, bowiem później zwyczajnie brakuje mu sił na produkcję nowej porcji nasienia. Podobna sytuacja dotyczy również chrząszczy. Z lekką różnicą, że pierwsze skrzypce gra samica, a nie samiec. Jakie jeszcze zwierzęta są stałe w uczuciach? Zajrzyjcie do naszej galerii >> Seks na zgodę, grupowe orgie, miłość zamiast jedzenia? Zwierzęta mają bardzo bujne życia erotyczne Choć natura zna prostsze sposoby prokreacji, najczęściej stosuje rozmnażanie płciowe. Dlaczego? Znamy odpowiedzi.
Pasożyt kontrolujący umysł sprawia, że ​​młode hieny są bardziej lekkomyślne wobec lwów
Pierwsze tego typu badania dowodzą, że pasożyt, który wywołuje toksoplazmozę, może odgrywać większą rolę w zachowaniu zwierząt, niż przypuszczano.
W tym artykule: Gra w kotka i hienę „Przełom” Dorosłe hieny uchodzą za najskuteczniejsze drapieżniki Afryki, ale młode osobniki są jedną z ulubionych przekąsek lwów. Z tego też powodu maluchy najczęściej unikają dużych kotów i większość czasu spędzają przy rodzicach. Chyba że są zarażone pasożytem Toxoplasma gondii. Wówczas zbliżają się do lwów, przez co są narażone na śmierć cztery razy bardziej od ich zdrowych rówieśników – tak wynika z danych gromadzonych przez dziesięciolecia w Narodowym Rezerwacie Masai Mara w Kenii. – „Byłam w szoku, kiedy zobaczyłam tak dużą różnicę w odległości od lwów pomiędzy zarażonymi i niezainfekowanymi młodymi” – mówi Kay Holekamp, ​​ekolożka behawioralna z Michigan State University i współautorka nowego badania opublikowanego na łamach „Nature Communications”. – „Zawsze jestem zaskoczona, gdy widzę coś tak niesamowicie wyraźnego” – dodaje. Toxoplasma to jednokomórkowy pasożyt, który zaraża co najmniej jedną trzecią światowej populacji ludzi. Jest znany z tego, że potrafi manipulować żywicielami, między innymi myszami, do lekkomyślnego zachowania wobec kotów domowych. Teraz naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali takie działanie również u dużych dzikich ssaków. Badania dowodzą także, że ogólnie pasożyty niedoprowadzające do zgonów, które mogą zarażać wiele zwierząt toksoplazmozą, odgrywają większą rolę w zmianie ich zachowania, niż sądzono. „Ten pasożyt nie grozi tylko kotom domowym i myszom. Ma znacznie większy zakres występowania” – wyjaśnia Holekamp, ​​która bada hieny od 1988 roku. Do 2050 r. małpy w Afryce stracą większość środowisk naturalnych Na skutek zmian klimatycznych różne rodzaje roślinności stopniowo przemieszczają się coraz wyżej. Zmiana naturalnych środowisk w niedalekiej przyszłości będzie dotyczyć wielu gatunków ... Gra w kotka i hienę Pasożyt Toxoplasma może znaleźć żywicieli wśród przedstawicieli wielu gatunków zwierząt, w tym gryzoni, ptaków i innych drapieżników po kontakcie ze skażonym mięsem lub kałem. Co ważne, jest w stanie rozmnażać się tylko w kocich jelitach. Na drodze trwającej od milionów lat ewolucji ten daleki kuzyn malarii nabył szczególną cechę: gryzonie chore na toksoplazmozę uważają zapach kociego moczu za niezwykle pociągający, przez co zbliżają się do głodnych kotów. „To doprowadza do produkcji stabilnych w środowisku zarodników, które mogą zainfekować wielu dodatkowych żywicieli” – opisuje współautor badania Zach Laubach, doktor habilitowany na University of Colorado w Boulder. Biorąc pod uwagę to, że Toxoplasma rozmnaża się w lwich jelitach, a hieny są jej żywicielami, Laubach i Holekamp postanowili sprawdzić, czy pasożyt sprawi, że zwierzęta będą zachowywać się inaczej. Naukowcy skorzystali z projektu Mara Hyena, w ramach którego zbierane są dane dotyczące lokalizacji poszczególnych hien – w tym ich odległości do innych zwierząt – a także wieku i płci. Na podstawie próbek krwi młodych ustala się również, czy kiedykolwiek zostały zakażone Toxoplasmą. Uściślijmy, że wywoływana przez pasożyta infekcja jest wykrywalna już do końca życia. Analiza badaczy wykazała, że ​​jedna trzecia badanych szczeniąt hien była narażona na zakażenie Toxoplasmą, podobnie jak 71 proc. młodych i 80 proc. starszych osobników. Podczas gdy zdrowe, najmłodsze hieny trzymają się od lwów na dystans ok. 90 m, te które miały we krwi przeciwciała odpowiadające pasożytowi, podchodziły do kotów na odległość średnio 43 m, co już jest niebezpieczne. Różnice zaczęły się zacierać, kiedy młode skończyły rok. Niewykluczone, że hieny, które ocalały, nauczyły się nie zbliżać zbyt blisko lwów. W trakcie badań nie udało się ustalić, czy najmłodsze, zainfekowane hieny były również odważniejsze w stosunku do innych drapieżników. Holekamp i Laubach cały czas pracują nad znalezieniem odpowiedzi na to pytanie. Ryby uzależniają się od metamfetaminy spływającej do rzek Eksperyment czeskich naukowców wykazał, że pstrągi są skłonne uzależnić się od narkotyków. Co to oznacza dla ekosystemów na świecie? „Przełom” – „To badanie to prawdziwy przełom” – komentuje Stefanie Johnson z University of Colorado, która na co dzień bada wpływ Toxoplasmy na ludzi. – „Potwierdza, że ten pasożyt ma dość silny wpływ na zachowanie ssaków” – dodaje. Być może również nasze. U większości chorych toksoplazmoza objawia się jedynie łagodną gorączką, a następnie szybkim powrotem do zdrowia. Pasożyt może jednak powodować poważne wady wrodzone u płodów, dlatego zaleca się kobietom w ciąży, aby nie czyściły kuwety swojego kota. Istnieją również intrygujące, choć kontrowersyjne dowody na to, że choroba może skłaniać ludzi do podejmowania większego ryzyka, takiego jak niebezpieczna jazda lub zakładanie nowej firmy. Johnson wierzy, że takie objawy są częścią szerokiego zestawu zmian, które Toxoplasma wprowadza u swoich gospodarzy oraz że pasożyt może wpływać na zachowanie ludzi w sposób, którego jeszcze nie jesteśmy świadomi. Opracowanie: Mateusz Łysiak
Cykady zombie. Ich umysły są kontrolowane przez toksyczne grzyby
To nie jest zapowiedź nowego katastroficznego horroru, lecz kolejny “smaczek”, który zaserwował nam niezwykle dowcipny rok 2020. Owady, których umysły kontrolowane są przez toksyczne grzyby, pojawiły się na zachodnich terenach stanu Wirginia. Znowu.
Jakby dzisiejszy świat nie był wystarczająco dziwny, naukowcy niedawno odkryli nową populację cykad, które są brutalnie atakowane przez kontrolujący umysł pasożytniczy grzyb, a następnie zmuszane do zarażania innych owadów. Zgodnie z nowymi badaniami, których wyniki zostały opublikowane w magazynie “PLOS Pathogens”, owady te, nazywane "cykadami zombie", wykazują te złowieszcze cechy pod wpływem Massospora – psychodelicznego grzyba, który zawiera substancje chemiczne podobne do tych znajdujących się w grzybach halucynogennych. Po zarażeniu gospodarza grzyb ten powoduje "niepokojący pokaz rodem z horroru klasy B", jak wygłosił w swoim komunikacie prasowym rzecznik Uniwersytetu Zachodniej Wirginii. Pierwsze zarodniki Massospora przejmują genitalia, odwłok i podbrzusze cykad. Następnie są one zastępowane przez zarodniki przenoszące grzyby na inne cykady. Po zainfekowaniu odpowiednio dużej liczby owadów grzyb na podbrzuszu cykady zaczyna powoli “ścierać się jak gumka na ołówku” – powiedział współautor studium Brian Lovett. Według innego współautora badania Matthew Kassona zainfekowane cykady, które zostały odkryte przez badaczy uniwersyteckich w Zachodniej Wirginii w czerwcu, to trzecia populacja tych owadów, w której przypadku stwierdzono, że padła ofiarą brutalnego zainfekowania przez Massospora. Ponieważ cykl życia cykad wynosi od 13 do 17 lat, ale przez pierwszą dekadę żyją one pod ziemią, wygląda na to, że zbadanie, jak grzyb zaraża ten gatunek owadów, będzie dla naukowców ekstremalnie trudnym zadaniem. Jak grzyb manipuluje cykadą? Mimo że prawie jedna trzecia (o ile nie więcej) ich ciałek zostaje zastąpiona trującą tkanką grzybiczą, zarażone cykady funkcjonują całkowicie nieświadome swojej choroby. Dzieje się tak, ponieważ grzyb manipuluje zachowaniem owadów, by utrzymać swojego żywiciela przy życiu, a nie zabijać go w celu maksymalnego rozproszenia zarodników. – Gdyby jedna z naszych, ludzkich kończyn została wyjęta lub gdyby nasz żołądek został rozcięty, prawdopodobnie bylibyśmy całkowicie obezwładnieni – powiedział Kasson. – A zarażone cykady, mimo, że jedna trzecia ich ciała odpadła, kontynuują swoje naturalne czynności działania, takie jak gody i latanie, jakby nic się nie stało. Jest to bardzo, bardzo unikalne dla grzybów zabijających owady – dodał. Jednym z najbardziej zaskakujących wyników badania jest to, że infekcja grzybem prowadzi do zachowań hiperseksualnych. Nawet jeśli zainfekowane cykady stracą zdolność do kojarzenia się w pary, gdy ich grzbiety zostają “przejęte” przez grzyba, pod wpływem toksyn nadal będą próbowały kopulować ze zdrowymi owadami, by przenosić Massospora na kolejne zdrowe osobniki. Pasożytniczy grzyb posuwa się nawet do manipulowania umysłami samców cykad, zmuszając owady do naśladowania typowego zachowania godowego samic, jakim jest zalotne trzepotanie skrzydłami, co ułatwia infekowanie nic niepodejrzewających samców, którzy bardzo łatwo łapią się na ten toksyczny podryw. Podczas gdy naukowcy uważają, że przenoszenie grzybów drogą płciowej jest najłatwiejszym sposobem rozprzestrzeniania się Massospora, cykady mogą wejść w kontakt z patogenem również na inne sposoby. – Kiedy latają lub chodzą po gałęziach, również rozsiewają zarodniki. Nazywamy je śmiercionośnymi latającymi solniczkami, ponieważ w zasadzie rozprzestrzeniają grzyb w sposób, w jaki sól wydostaje się z solniczki trzymanej do góry nogami – powiedział Kasson. Chociaż armia zombie cykad brzmi przerażająco, Kasson zapewnia, że zainfekowane owady nie stanowią żadnego zagrożenia dla ludzi, ani poważnego zagrożenia dla całej populacji cykad.
Obżarstwo to ich drugie imię. Poznaj największych zwierzęcych żarłoków
Żeby żyć, trzeba jeść. Czasem bez opamiętania.
W kwestii zwyczajów żywieniowych zwierząt też mamy do czynienia ze skrajnościami. Są takie stworzenia (np. węże czy gekony), które potrafią wytrzymać bez jedzenia nawet kilka miesięcy (pod warunkiem, że wcześniej się porządnie najadły), a są i takie, które muszą jeść niemal non stop. Do żerujących przez całą dobę zalicza się ryjówka aksamitna. Ten mały ssak (długość ciała 6–8 cm), powszechnie występujący m.in. w Polsce zjada w ciągu doby co najmniej tyle pokarmu, ile sam waży (czyli 5 do 12 g). Już kilka godzin bez jedzenia może być dla niego śmiertelne. Warto dodać, że ryjówka poluje i żywi się owadami, a zatem w przeciwieństwie do gryzoni uważanych za szkodników jest to zwierzę pożyteczne. Niebywałym apetytem odznaczają się gąsienice jedwabników. Przez 4–5 tygodni życia gąsienicy masa jej ciała zwiększa się 10 tys. razy. To dlatego, że gąsienica je bez przerwy. Aby wykarmić niedużą hodowlę jedwabników powstałą z 10 g greny (czyli jaj jedwabnika), potrzeba aż 300 kg liści morwy. Sławę żarłoka ma szarańcza pustynna występująca w Afryce i na Bliskim Wschodzie. Przez większość czasu owad ten żyje samotnie, odżywia się owocami i zielonymi częściami roślin, nie wyrządzając większych szkód. Jednak co kilka lat łączy się w ogromne stada składające się z miliardów osobników. Tak wielka chmara może w ciągu kilku minut zniszczyć całe pola upraw, zostawiając po sobie nagą ziemię.
Zmysły zwierząt są niesamowite. Jak postrzegają świat?
Ostrość zmysłów oznacza szybkość informacji.
W zależności od tego, w jakim środowisku żyje zwierzę i jaki tryb życia prowadzi, rozwija najbardziej przydatne mu zmysły. Drapieżnik nie obędzie się bez sokolego wzroku, a zwierzę aktywne nocą potrzebuje czułego słuchu. Niektóre zwierzęta dysponują zmysłami kompletnie niewykształconymi u człowieka – ryby, a także dziobaki mają zmysł elektryczny (wyczuwają pole elektryczne generowane przez inne zwierzęta), ptaki, pszczoły i termity posiadają zmysł magnetyczny (wykrywają kierunki pola magnetycznego, co ułatwia im orientację w przestrzeni), a grzechotniki posługują się zmysłem termicznym (potrafią zlokalizować ofiarę na podstawie ciepła emitowanego przez jej ciało). Nieomylny węch mają... ryby – łososie i węgorze, które zapamiętują zapach miejsca swego urodzenia, dzięki czemu bezbłędnie wracają do niego po latach. Trudno rozstrzygnąć, czy mistrzostwo świata zwierząt w tej kategorii arbitralnie przyznać właśnie im, czy może samcowi pawicy grabówki (Eudia pavonia). Ten nocny motyl potrafi wyczuć wabik samicy z odległości 11 km. Wynik zadziwiający tym bardziej, że samiczka produkuje ledwie 0,0001 mg substancji zapachowej. Ponieważ motyle nie mają nosa, komórki węchowe znajdują się u nich, tak jak u większości owadów, w rozgałęzieniach czułków. Rekordzista w kategorii „najlepszy słuch” także należy do rzędu motyli. To barciak większy (Galleria mellonella) wyczuwający ultradźwięki o częstotliwości 300 kHz. Dla porównania – człowiek słyszy dźwięki o maksymalnej częstotliwości 20 kHz, natomiast delfiny i nietoperze, powszechnie uważane za ekspertów od ultradźwięków, rozpoznają dźwięki maksymalnie do 160 kHz. Tę niezwykłą zdolność barciaka większego zidentyfikowali całkiem niedawno szkoccy naukowcy z University of Strathclyde w Glasgow, którzy swoje odkrycie opisali na łamach majowego wydania Biology. Zdaniem szefa zespołu badaczy dr Jamesa Windmilla tak wysoce rozwinięta zdolność odbierania ultradźwięków u barciaków jest zapewne wynikiem ewolucyjnego wyścigu zbrojeń między motylami a polującymi na nie nietoperzami. Dzięki odbieraniu wysokich dźwięków motyle komunikują się między sobą, pozostając niesłyszalnymi dla nietoperzy. Jak widać, czułość słuchu nie idzie w parze z wielkością uszu – największe uszy w stosunku do reszty ciała ma fenek, zwany też lisem pustynnym, ale służą mu głównie do chłodzenia organizmu. W kategorii „ostrość wzroku” prym wiodą ptaki drapieżne. Sokoły, orły i jastrzębie potrafią wypatrzyć ofiarę (np. niedużego gryzonia) nawet z wysokości ok. 4 km. Niezwykłe zdolności wzrokowe, choć innego typu, mają ważki, które rozpoznają w ciągu jednej sekundy aż 300 pojedynczych obrazów, podczas gdy człowiek rozpoznaje ich ledwie 12. A zatem to, co dla nas jest ciągłym filmem, dla ważki jest powolną prezentacją slajdów.
Jad - broń doskonała świata zwierząt. Nie tylko węże go używają
Ukąszenia to potężna, bywa, że śmiertelna broń.
Zwierzęta gryzą i żądlą, aby obezwładnić ofiarę, lub w obronie własnej. Ale jad jadowi nierówny – bywają śmiertelne ukąszenia, które prawie w ogóle nie bolą, ale są takie, które nie zagrażają życiu, za to bolą jak diabli. Do kategorii niegroźnych dla życia, ale okrutnie bolesnych należy cios zadany przez dziobaka. To australijskie, przyjaźnie wyglądające zwierzę jest jednym z nielicznych jadowitych ssaków. Samiec dziobaka ma na tylnych kończynach ostrogi jadowe, którymi wprowadza toksynę w ciało agresora. Efektem jest rozdzierający ból, który może przerodzić się w hiperalgezję (przeczulicę) – trwający miesiącami stan nasilonego odczuwania bólu nawet pod wpływem delikatnego dotyku. Przeczulica jest skutkiem uszkodzenia funkcjonowania receptorów bólowych w miejscu wkłucia ostrogi dziobaka. Dojmujący ból potrafią zadawać pająki, np. czarna wdowa (Latrodectus mactans). Jej jad jest 15 razy silniejszy od jadu grzechotnika i bez trudu zabija owady. Ssaki i ptaki zazwyczaj jedynie paraliżuje, bo pająk dysponuje jadem oszczędnie i wstrzykuje bardzo małą dawkę. Jad czarnej wdowy to neurotoksyna, która po przedostaniu się do ciała człowieka wnika do krwiobiegu, a następnie wraz z krwią rozprzestrzenia się po organizmie i uszkadza zakończenia nerwowe zlokalizowane w różnych miejscach. Samo ugryzienie jest niezbyt bolesne, bardzo bolesne są natomiast skurcze mięśni pojawiające się 20–30 minut po ukąszeniu. Najgorsze są bóle kurczowe brzucha, które trwają do 48 godzin. – Objawy wywołane ukąszeniem przez czarną wdowę nazywane są latrodektyzmem i oprócz silnych bólów kurczowych obejmują bóle głowy i wymioty. Wskazana jest też profilaktyka przeciw tężcowi – informuje dr hab. med. Jacek Sein Anand z Pomorskiego Centrum Toksykologii. Na szczęście czarne wdowy są raczej bojaźliwe, chętniej chowają się przed ludźmi niż ich atakują. Helodermy arizońskie też unikają ludzi, ale gdy zostaną do tego zmuszone, gryzą naprawdę boleśnie. Heloderma arizońska jest jedną z trzech jadowitych jaszczurek świata, obok helodermy meksykańskiej i warana z Komodo. Jej jad jest niegroźny dla człowieka, choć po ugryzieniu mogą wystąpić omdlenia i wymioty. Największym problemem nie jest jednak jad, lecz to, że jaszczurka bardzo silnie zaciska szczęki, a zmuszenie jej do ich rozwarcia nie jest wcale łatwe. Dlaczego heloderma tak długo przytrzymuje ofiarę w szczękach? Otóż w odróżnieniu od węży jej jad nie jest wstrzykiwany pod silnym ciśnieniem, lecz spływa pomału małymi wyżłobieniami znajdującymi się w zębach jaszczurki. Za najboleśniejsze owadzie ukąszenie – według skali bólu Schmidta – uważa się atak mrówki Paraponera clavata. Owad ten występuje w Amazonii i w świecie anglojęzycznym nazywany jest bullet ant, bo zadawany przez niego ból porównywalny jest do bólu od postrzału. Twórca skali bólu odczuwanego po użądleniach bądź ukąszeniach, amerykański entomolog Justin Schmidt, porównał boleści wywołane przez Paraponera clavata do chodzenia po rozżarzonych węglach z gwoździami wbitymi w stopy. Tymczasem jedno z plemion amazońskich Indian – Satere Mawe – używa tych mrówek do rytuału inicjacji. Młodzi chłopcy, aby stać się mężczyznami, muszą stać przez 10 minut w trawie pełnej mrówek pocisków i znosić ich ugryzienia. Wielu z nich po takich torturach miesiącami leczy obolałe ciało. Marta Koton-Czarnecka
Liga mistrzów natury. Zwierzęce rekordy zawstydzają ludzkość
Do czego zdolne są zwierzęta? Do wszystkiego, bo w świecie przyrody nie ma rzeczy niemożliwych
Żyjące w azjatyckich lasach wielkookie wyraki bez trudu odkręcają głowę o 180 stopni, kaszaloty nurkują na głębokość 2500 m, a termity budują na pustyni klimatyzowane osiedla. Wszystkie te niezwykłe umiejętności są przejawem przystosowania zwierząt do środowiska, w którym żyją. I mowa tu nie tylko o warunkach fizycznych, takich jak ekstremalny upał czy ciemność, ale także o skomplikowanych zależnościach współtworzonych przez wszystkie żyjące w danym środowisku organizmy. Klasycznym przykładem takiej relacji, silnie stymulującej rozwój adaptacji, jest zależność między drapieżcą a jego ofiarą bądź między pasożytem a jego żywicielem. Zgodnie z koncepcją „Czerwonej Królowej” drapieżnik musi być coraz szybszy, sprawniejszy i wyposażony w coraz lepsze zmysły, bo jego ofiara też jest coraz szybsza, sprawniejsza i coraz lepiej przystosowana do ucieczki bądź obrony. A zatem, jak mówiła Czerwona Królowa z powieści "Po drugiej stronie lustra" Lewisa Carrolla, aby utrzymać się w tym samym miejscu, trzeba biec, ile sił. Dobrze znaną biologom ilustracją tego, jak na rozwój przystosowań działa zarówno presja drapieżców, jak i zmiany warunków siedliskowych, jest przypadek krępaka brzozowego (Biston betularia). Badania nad adaptacją tych ciem prowadzone były w Anglii od połowy XIX w. Wówczas większość osobników miała jasne ubarwienie, co było przystosowaniem do przebywania na pokrytych porostami, a przez to jasnych pniach drzew i pozostawania niewidocznymi dla drapieżnych ptaków. Jednak w następstwie rozwoju przemysłu powietrze w Anglii ulegało zanieczyszczeniu dymami i sadzą. Skutek? Porosty obumarły, a pnie drzew pociemniały, tak że uwadze drapieżców zaczęły uchodzić ciemne motyle. Ciemne ubarwienie okazało się na tyle dobrym przystosowaniem do nowych warunków, że obecnie w uprzemysłowionych rejonach Anglii 90 proc. populacji Biston betularia to osobniki o ciemnych skrzydłach. Nie mniej istotna dla rozwoju, niekiedy naprawdę zdumiewających, przystosowań jest panująca w świecie zwierząt walka o byt. Przedstawiciele różnych gatunków biją się o pokarm, wodę i schronienie. Tylko dzięki rozwiniętym umiejętnościom przystosowawczym mogą zyskać przewagę nad konkurencją i znaleźć dla siebie niszę ekologiczną. Wewnątrz gatunku jest jeszcze trudniej, bo tu prócz walki o byt mamy do czynienia także z rywalizacją o partnerów do rozrodu. To dlatego pająki przynoszą samicom prezenty, goryle prężą muskuły, a altanniki budują kunsztowne „gniazdka miłości”. Różnorodność umiejętności i zachowań zwierząt jest ogromna. I pomyśleć, że znamy tylko 1,4 mln z ponad 10 mln gatunków fauny, jakie według szacunków żyją na świecie. Aż trudno sobie wyobrazić, jakimi zdolnościami dysponują te jeszcze niepoznane. Oto subiektywna lista ekstremalnych zwierzęcych talentów i adaptacji. Południowoamerykański koliber uszatek niebieskobrzuchy (Colibri coruscans) zawisa w locie, by posilić się nektarem. (Fot. Michael & Patricia Fogden/Minden Pictures/FPM) Warto wiedzieć: Rekordy zwierząt 240 km/godz. – to prędkość, jaką może rozwinąć sokół wędrowny, czyli najszybszy ptak. 100 razy na sekundę może machać skrzydłami koliber (najszybciej spośród ptaków). 11 300 m n.p.m. – na takiej wysokości obserwowano sępa plamistego, to prawdopodobnie najwyżej latający ptak. 36 000 km – tyle w ciągu roku pokonuje rybitwa popielata. Co roku przelatuje ona z Grenlandii na Antarktydę i z powrotem. 500 V – prąd o takim napięciu potrafi wygenerować węgorz elektryczny z Amazonii. Prąd służy mu do ogłuszania ofiar oraz do obrony przed napastnikami. 60 cm – na taką odległość skacze pchła, co odpowiada 200-krotności długości jej ciała. To absolutny rekord wśród zwierząt. do 2 lat – tyle czasu może spędzić w nieprzerwanym locie jerzyk. Ten mały ptak ląduje tylko po to, by zbudować gniazdo i wykarmić pisklęta. Jerzyki latają nie tylko długo, ale i szybko – w locie poziomym osiągają do 110 km/godz.
Natura lubi ironię? Pasożyty żerują na pasożytach
To brzmi jak ironia losu, albo czarny humor. Na pasożytach potrafią rozwijać się inne pasożyty.
Wśród mieszkańców głębin oceanu pasożytnictwo tak się rozwinęło, że nawet pasożyty pasożytujące na rybach miewają własne pasożyty - informuje „International Journal for Parasitology”. Jak wyjaśnia Andrea Quattrini z Harvey Mudd College w Claremont (Kalifornia) pasożyty mogą być wskaźnikiem zdrowego ekosystemu. Nie pozwalają bowiem populacjom swoich żywicieli zbytnio się powiększyć. Quattrini oraz Amanda Demopoulos z US Geological Survey oglądali filmy nakręcone przez zdalnie sterowane pojazdy podwodne (ROV), badające dno oceanu u północno-wschodnich wybrzeży USA. Jedna trzecia ryb widocznych na nagraniach z 43 misji ROV miała widoczne pasożyty - nawet po kilkadziesiąt egzemplarzy. W przypadku niektórych gatunków pasożyty miała co druga ryba. Były to głównie skorupiaki: równonogi i widłonogi. Niektóre z nich mają kończyny zaopatrzone w haczyki, pozwalające przyczepić się do ryby. Inne wgryzają się w ciało. U jednego z pasożytniczych widłonogów naukowcy zaobserwowali własne pasożyty - osiem pijawek. Po raz pierwszy zobaczyli także równonoga z rodziny Cymothoidae, pasożytującego na rybie Hoplostethus mediterraneus. Quattrini zaznacza, że bez fizycznego dostępu do widocznych na nagraniach pasożytów trudno ustalić, czy są wśród nich gatunki nieznane nauce. Jednak ROV jest bardzo dobrym narzędziem do obserwacji głębinowych pasożytów. Łowienie metodą trałowania i wydobywanie na powierzchnię może uszkadzać ryby i pozbawiać je pasożytów. Źródło: PAP
Powinien być wdzięczny, czy się obrazić? Nazwali pasożyta na cześć Baracka Obamy
Naukowcy nazwali niedawno odkrytego pasożyta imieniem i nazwiskiem amerykańskiego prezydenta. Autorzy odkrycia przekonują, że to jednak zaszczyt, bo pasożyt jest "długi, chudy i fajny jak diabli."
Oficjalna nazwa tego stworzenia to Baracktrema obamai. Jego odkrycie i nazwanie ogłoszono w prestiżowym Journal of Parasitology. Autor tekstu, Thomas R. Platt, jest kuzynem amerykańskiego prezydenta. Stwierdza on, że polityk powinien potraktować to jako zaszczyt, ponieważ... jest do niego podobny! Naukowiec spieszy z tłumaczeniem, które rozwiewa wątpliwości, że nie chodzi tu o wysublimowaną obrazę. Pisze, że pasożyt jest „długi, szczupły i fajny jak diabli.” Większość polityków z pewnością jest przyzwyczajona do tego, że ludzie nazywają ich pasożytami, to jednak zdecydowanie coś nowego. Barackterma obamai ma mniej więcej 2 cale, żyje w płucach dwóch gatunków słodkowodnych żółwii w Południowowschodniej Azji. Oba te gatunki zagrożone są wyginięciem. Nie jest to pierwszy pasożyt nazwany imieniem amerykańskiego prezydenta. W kwietniu 2012 roku naukowcy z Uniwersytetu Nowego Meksyku nazwali pewien nowy gatunek afrykańskiego włosienia Paragordius obamai. Włosień ten jest wyjątkowy ponieważ potrafi rozmnażać się bez udziału męskich osobników. Z Obamą łączy go fakt, że ojciec prezydenta urodził się w Kenii, a tam właśnie odnaleziono pasożyta. Źródło: Politico / Journal of Parasitology Obejrzyjcie kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować"! Tym razem odkrywamy skarby w zatopionym kamieniołomie. View oEmbed on the source website
Co roku łącznie na te choroby cierpi 20 mln ludzi. Pojawił się lek
Specjaliści Genomics Institute of the Novartis Research Foundation opracowali jeden lek na trzy choroby pasożytnicze, które co roku atakują 20 mln ludzi, a 50 tys. uśmiercają – informuje „Nature”.
Przetestowano 3 mln substancji zanim znaleziono środek oznaczony na razie symbolem GNF6702, który przetestowano na myszach. Okazał się on skuteczny w zwalczaniu trzech pasożytów wywołujących śpiączkę afrykańską, chorobę Chagasa oraz leiszmaniozę. Z dotychczasowych eksperymentów wynika, że jest on mniej toksyczny i bardziej skuteczny od obecnie stosowanych farmaceutyków. Choroby te powodują trzy spokrewnione ze sobą pasożyty: Trypanosoma brucei, świdrowiec przenoszony przez muchy tse-tse, Trypansosoma cruzi, również świdrowiec występujący w Ameryce Środkowej i Ameryce Południowej oraz wiciowce z rodzaju Leishmania. Nie ma jeszcze pewności, czy faktycznie jednym lekiem będzie można leczyć wszystkie trzy choroby pasożytnicze. Świdrowiec powodujący śpiączkę afrykańską przenika do mózgu. Być może trzeba będzie go zwalczać oddzielnym preparatem. Dr Elmarie Myburgh z University of York twierdzi w wypowiedzi dla BBC News, że bez względu na to, w jakiej postaci zostanie podana, jest to ta sama substancja czynna, która może działać na trzy choroby pasożytnicze. Trypanosoma brucei przedostaje się do naczyń i węzłów chłonnych człowieka i po 2-3 miesiącach przechodzi do płynu rdzeniowo – mózgowego. Wywołuje u zakażonej osoby sen i doprowadza do skrajnego wycieńczenia organizmu, który kończy się śmiercią. Choroba występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Pluskwiaki wywołujące Chorobę Chagasa dostają się do organizmu człowieka poprzez kał. Można je wetrzeć przez spojówkę, uszkodzoną skórę bądź błonę śluzową jamy ustnej. Zdarza się również zakażenia u noworodków poprzez ssanie mleka karmiącej matki. Leiszmanioza u ludzi wywołuje 21 gatunków spośród ponad 30 wiciowców Leishmania atakujących zwierzęta. Do zakażenia dochodzi najczęściej po ukąszeniu samic muchówek, ale możliwe jest też zarażenie poprzez rozgniecenie zakażonego owada i wtarcie go w ranę. Źródło: PAP
Pamiętasz film "Obcy". Nie potrzeba nam kosmitów. Mamy własne potwory
Obecnie pasożyty stanowią około 40 procent gatunków zwierząt. Zwierzęta przekształciły się w formy pasożytnicze co najmniej 200 razy. Wygląda na to, że to rozwiązanie po prostu się opłaca.
Kiedy pytam Sarę Weinstein o jej ulubionego pasożyta, śmieje się i szybko odpowiada: „Uważam, że muchy, który pasożytują na żabach, są naprawdę interesujące”. Istnieje wiele gatunków tych pasożytów, w tym dwa znane są jako muchy ropuszanki. Samice składają jaja na żabach i ropuchach – czasami na ich skórze, choć zdarza się też w jamie nosowej. Później wylęgają się z nich larwy w postaci czerwia, które stopniowo wyjadają ciało gada. Czasami można je zobaczyć przez rany, które tworzą po bokach ciała żywiciela. Ich apetyt jest z reguły fatalny w skutkach. W momencie kiedy żywiciel wyda ostatnie tchnienie, larwy spadają na ziemię i przekształcają się w dorosłe osobniki. Jak w filmie "Obcy" Wiele insektów jest też zjadanych żywcem przez larwy pasożytniczych os, much i innych owadów. Jednak to, co naprawdę przeraża Weinstein to wizja zwierzęcia z kręgosłupem, czyli kręgowca, tak jak my, który w podobny sposób kończy żywot. – Nie myślimy, że pasożyty u kręgowców mogą przejąć cały organizm – mówi. – To jak w filmie Obcy. Pasożyty to te stworzenia, które na pewnym etapie życia potrafią przeżyć, dzięki żywieniu się innym osobnikiem. Łatwo jest myśleć o nich jako o wybrykach natury, potwornych odmieńcach spotykanych tylko przy niesamowitym pechu. Jednak jak wspomniałem w TED Talk, pasożytnictwo jest bardziej regułą niż wyjątkiem. Szacuje się, że około 40 procent gatunków zwierząt to pasożyty. Zapomnijcie o słoniach, kolibrach, wielorybach i żółwiach – wybierzcie pierwsze z brzegu zwierzę, a prawdopodobnie będzie to jakiś krwiopijca, roznosiciel chorób, kastrator żywiciela albo pożeracz istot żywych. Dobry pomysł czy ślepy zaułek? Rzeczywiście, jak pokazali Weinstein i jej doradca Armand Kuris, pasożytnictwo ewoluowało wśród zwierząt co najmniej 223 razy – prawie cztery więcej niż poprzednio szacowane „około 60”. - Bardziej dokładne badania ewolucji pasożytów znacząco pomogłyby zrozumieć nam ewolucję życia – piszą. To muchy ropuszanki sprawiły, że Weinstein – studentkę studiów magisterskich na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara – zafascynowały zwierzęta pasożytnicze. Chciała zrozumieć jak ewoluują i co się dzieje, kiedy do tego dochodzi. Można sobie wyobrazić, że w momencie kiedy zwierzęta danej grupy zaczynają prowadzić pasożytniczy tryb życia, znajdują nowych żywicieli, a nawet środowiska w ciele żywiciela, które wykorzystują. Być może potem szybko różnicują się na wiele nowych gatunków. A może jednak znajdują się w ślepym zaułku ewolucji? Specjalizują się w konkretnym żywicielu, a kiedy ten umiera, pasożyty nie maja wyjścia, są skazane na zagładę. By przetestować te teorie, Weinstein i Kuris stworzyli olbrzymią listę zwierząt pasożytniczych i sprawdzili, jak często te straszliwe organizmy ewoluują samodzielnie. Odpowiedź to 223 razy. Choć liczba jest olbrzymia, to prawdopodobnie zaniżona prognoza. – Nadal istnieje ogromna liczba pasożytów, których nie sprawdziliśmy, a jeszcze więcej jest takich, których nie odkryliśmy – twierdzi Sheena Cruickshank z University of Manchester. Około 90 procent gatunków zwierząt pasożytniczych należy do zaledwie dziesięciu głównych grup, jak osy, płazińce i nicienie. Wszystkie te grupy są prastare. Zwierzęta te przeszły na pasożytnictwo jeszcze przed erą dinozaurów i od tego czasu wykorzystują inne zwierzęta. Istnieje 35 głównych typów zwierząt i 15 z nich dało początek pasożytom. Pozostałe 20 obejmuje wiele mikroskopijnych i mało znanych grup, więc możliwe, że jeszcze nie odkryliśmy należących do nich pasożytów. Często są robakowate, ale występują w niezliczonych rozmiarach i kształtach. Oprócz pasożytniczych form much i żuków, istnieją również pasożytnicze ćmy. Karapowate żyją w odbytach strzykw, gdzie od środka zjadają swoich żywicieli. Istnieją też pasożytnicze meduzy przypominające pajacyki na sznurku . Pasożytnicze wąsonogi z kolei atakują kraby. – Panuje ogromna różnorodność, a wiele grup w ogóle nie była badana od 50 lat – dodaje Weinstein. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Ed Yong Posłuchaj Tomasza Tomaszewskiego, który podzielił się z nami sekretami z warsztatu fotografa! Wybitny fotograf wystąpił podczas Festiwalu Podróżników National Geographic. View oEmbed on the source website
Glista w organizmie ułatwiła jej zajście w ciążę! Pasożyty bywają pomocne?
Różne gatunki pasożytów mogą zwiększać lub obniżać płodność kobiet – informuje pismo „Science”.
Choć w większości przypadków obecność pasożyta obniża płodność, kobiety z plemienia Tsimane zarażone glistą ludzką mają więcej dzieci niż niezarażone - wykazały badania przeprowadzone w amazońskich lasach Boliwii przez zespół Aarona Blackwella z University of California w Santa Barbara (USA). Przez 9 lat zebrano dane dotyczące 984 kobiet. Inspiracją do przeprowadzenia badań było własne doświadczenie jednej z badaczek, która starała się o dziecko, gdy mąż odwiedził ją podczas badań prowadzonych w Boliwii. Ponieważ zaszła w ciążę niemal od razu, zastanowiło ją, jak wpłynęła na poczęcie obecność glisty w organizmie. Kobiety Tsimane rzadko stosują antykoncepcję i mają średnio po dziewięcioro dzieci. 70 proc. z nich jest zarażonych pasożytniczymi robakami. Jak wykazały badania, kobiety zarażone najczęściej występującym tęgoryjcem rodzą pierwsze dziecko później, a odstępy pomiędzy ciążami są u nich dłuższe, natomiast glista ludzka wpływa na płodność w przeciwny sposób. W porównaniu do osoby niezarażonej, w ciągu całego życia kobieta zarażona glistą mogłaby urodzić dwoje dzieci więcej, natomiast tęgoryjcem – o troje mniej. Na razie nie wiadomo, jaki jest mechanizm wpływu robaka na płodność – prawdopodobnie chodzi o układ immunologiczny. Poza tym pasożyty mogą spowodować zagrażające życiu powikłania przebiegu ciąży. Jak ocenia Blackwell, tęgoryjcem i glistą zarażonych jest około 800 milionów ludzi na całym świecie, toteż ich wpływ na globalną demografię może być ogromny. Źródło: PAP
W jaki sposób diaboliczne pasożyty przejmują kontrolę nad mózgami swoich ofiar, sprawiając, by im bezwolnie służyły? O tym w listopadowym "National Geographic Polska".
Oglądanie bożej krówki zamienionej w zombi jest zadziwiające, ale i smutne. Normalnie biedronki są żarłocznymi drapieżnymi chrząszczami. Jeden osobnik może w ciągu swego życia zjeść kilka tysięcy mszyc. Aby znaleźć ofiarę, biedronka najpierw macha czułkami, by wykryć związki chemiczne uwalniane przez rośliny zaatakowane przez roślinożerne owady. Namierzywszy te sygnały, przełącza swój aparat czuciowy na poszukiwanie cząsteczek wydzielanych przez same mszyce. Potem podkrada się i uderza, rozdzierając mszycę żuwaczkami wyposażonymi w zadziory. Biedronka użądlona przez pasożytniczą osę (fot. Anand Varma) Biedronki są też dobrze chronione przed większością swoich wrogów. Ich czerwono-czarna okrywa, tak zachwycająca dla ludzkich oczu, jest właściwie ostrzeżeniem dla potencjalnych napastników: pożałujesz, jeśli mnie ruszysz. Kiedy ptak lub jakieś inne stworzenie usiłuje ją zaatakować, biedronka wypuszcza truciznę ze stawów swoich nóg. Napastnik, czując gorycz, wypluwa ofiarę. Drapieżniki uczą się odczytywać czerwono-czarne osłony skrzydeł jako sygnał, aby trzymać się z daleka. Mogłoby się wydawać, że jako drapieżnik chroniony przed innymi drapieżnikami biedronka prowadzi doskonałe owadzie życie – gdyby nie osy składające jajeczka w jej żywym ciele. Jedna z nich, Dinocampus coccinellae, przypomina wielkością granulkę do posypywania lodów. Kiedy samica osy jest gotowa do złożenia jajeczka, ląduje w pobliżu biedronki kierując żądło pod spód owada, wstrzykuje w ofiarę jajeczko wraz z mieszaniną chemikaliów. Po wykluciu larwa żywi się płynami wypełniającymi jamę w ciele żywicielki. Choć biedronka jest stopniowo pożerana, z zewnątrz wydaje się niezmieniona. Nadal z pasją atakuje mszyce. Lecz kiedy strawi zdobycz, żerujący w niej pasożyt żywi się powstałymi składnikami pokarmowymi i dzięki nim rośnie. (...) Zobacz, jak powstawały zdjęcia zwierzęcych zombi na potrzeby artykułu. Cały artykuł w listopadowym wydaniu "National Geographic Polska" – już w kioskach!