Życie w Japonii: kilka słów o spełnianiu marzeń
O pierwszych inspiracjach krajem kwitnącej wiśni, współpracy z teatrem kabuki i życiu w Tokio. Przeczytaj rozmowę z Polką, która od lat mieszka w Japonii
Joanna Shigenobu pewnego dnia rzuciła wszystko i postanowiła zaryzykować. W imię czego? Potrzeby realizowania marzeń. O pasji, Japonii i magii teatru opowiedziała Magdalenie Jabłońskiej. Magdalena Jabłońska: Co skłoniło Panią do podjęcia współpracy z teatrem kabuki? Joanna Shigenobu: Zacznę od tego, że uwielbiam japońską sztukę, w każdym wydaniu. Nawet parzenie herbaty i sposób jej podawania w kraju tajfunów i wulkanów jest swego rodzaju sztuką. Nie wspomnę o ikebanie, gdzie każdy kwiat, liść, łodyga harmonijnie układają się w jedną perfekcyjną całość. Ta fascynacja trwa już od czasów szkoły średniej. Pamiętam dokładnie jak w moim rodzinnym mieście Bydgoszczy, miała miejsce wystawa prac japońskiego grafika Mitsuo Katsui. Był to czas kiedy rozpoczynałam naukę w liceum, a zainteresowanie krajem Kwitnącej Wiśni nawet nie raczkowało, ciężko było w tym czasie o jakiekolwiek wystawy czy wydarzenia związane z tą tematyką. I tu nagle w Bydgoszczy taki powiew egzotyki prosto z Japonii. To było coś niesamowitego. Stojąc przed obrazami Pana Katsui czułam się wyjątkowo, ciężko to opisać. Ale chyba wtedy po raz pierwszy coś mnie pociągnęło w tamtym kierunku. W Japonii mieszkam już osiem lat, a więc na tyle długo żeby zdążyć ją polubić i na tyle krótko, żeby nie przestać się jej cały czas uczyć. A wracając do teatru, to grupę teatralną Hibiki Family poznałam krótko po moim przylocie do Japonii, a współpracę zaczęliśmy jakieś trzy lata temu. Japoński teatr to zupełnie inny świat, to przede wszystkim przepiękne stroje, maski i nieodzowny biały makijaż, który w pierwszej chwili może nam się wydać dziwny albo co najmniej straszny. Wtedy już pisałam swoją debiutancką powieść "Mr Fugu". Myślę, że to też pewnego rodzaju szczęście, kiedy gotową już historię z książki streściłam założycielowi grupy Panu Akito Hibiki. A on zareagował na to jednym słowem "Robimy to!". Tak zaczęła się moja przygoda, napisałam scenariusz, i znalazłam się w magicznym i zaczarowanym świecie japońskiego teatru, gdzie zapach białego pudru unosi się ponad garderobami, a kimona szpalerem niczym drzewa w parku ukazują swoje piękno. M.J.: Proszę opowiedzieć o kulisach pracy w japońskim teatrze. J.S.: Próby mamy praktycznie codziennie. Przed zbliżającymi się występami nie ma taryfy ulgowej. Całość musi być dopracowana do perfekcji. To w jaki sposób aktor posuwa się po scenie, ułożenie nóg i całego ciała, nawet to jak trzyma w ręce wachlarz czy katanę (japoński miecz), w którą stronę czy pod jakim kątem jest nachylony, to wszystko ma istotne znaczenie. Dla nas, laików, jest to nie do wyłapania podczas przedstawienia, jednak aktorzy którzy grają w teatrze czasami i od urodzenia (teatr to często pasja z pokolenia na pokolenie), taki błąd traktują bardzo poważnie. Ważną rolę odgrywają też kostiumy, które na potrzeby przedstawienia nierzadko są specjalnie projektowane czy zamawianie. Jedwabne kimona, często ręcznie malowane lub haftowane, są też męskie spodnie hakama które świetne prezentują się w scenach walk. Na potrzeby teatru hakama często jest szyta z mocnych i żywych kolorów. Mi osobiście, z czego bardzo się cieszę udało do wizerunku aktorów przemycić troszkę elementów i wzorów kojarzących się z Polską. Ważnym uzupełnieniem aktora na scenie i postaci, w którą się wciela, są na pewno włosy, i tutaj także na zamówienie przygotowywane są peruki, które idealnie muszą pasować do rozmiaru głowy. Nie ma mowy, żeby peruka była za luźna czy niedopasowana. Proszę więc sobie wyobrazić jak ważne jest zebranie tych wszystkich punktów w jeden, aby aktor wyglądał wiarygodnie, bo to on potem poprzez swoją grę sceniczną, mimikę twarzy, strój czy makijaż opowiada nam pewną historię. Historię, która albo nas poruszy i oczarowani razem z nim wkroczymy do tego zaklętego świata, albo nas zniechęci i po pierwszym akcie opuścimy salę. Sama pamiętam taki moment, jak jednego dnia, będąc na przedstawieniu i widząc w półmroku sceny Yukę tańczącą smutny taniec miłości, by na koniec kochanek obwiązał ją pasem obi i szarpiąc na oczach widowni, porzucił. Poczułam dreszcze. Tam też po raz pierwszy zobaczyłam wyraźnie głównych bohaterów swojej książki, Isao i Nicole. Jak przemykali po scenie, jak szeptali do siebie, widziałam w ich twarzach coś niepokojącego, pewne nieszczęście, ból, smutek które były gdzieś pomiędzy nimi. Teraz wraz z grupą staliśmy się sobie bliżsi, teatr to taka jakby rodzina, spędzamy ze sobą dużo czasu, a to w jakiś sposób cementuje. Dla mnie to też dobra lekcja jeśli chodzi o poznanie Japonii i Japończyków, a także ich kultury, bo teatr skłania się właśnie ku temu. Fot. Mitsuo Shigenobu: wskazowki mistrza, Joanna Shigenobu z Akito Hibiki. M.J.: Jak osoba Mr Fugu, bohatera Pani książki, którego postać zaistniała na deskach teatru, przekłada się na rzeczywiste postrzeganie mężczyzn w Japonii? J.S.: Wytłumaczę najpierw dlaczego tytuł nosi taką, a nie inną nazwę. Otóż fugu oprócz tego, że jest w Japonii najchętniej spożywaną rybą, jest również bardzo niebezpieczna. To ze względu na wysokie stężenie trucizny, którą w sobie zawiera. W ten sposób źle przyrządzona ryba może po prostu zabić. To troszkę taka aluzja i przydomek odnoszący się do głównego bohatera, który do aniołków nie należy. To typowy konserwatywny przedstawiciel męskiego pokolenia w Japonii. Zżyty ze swoją kulturą, tradycją, krajem. Dla niego jedwab kimona, ale tego malowanego ręcznie, jest wyznacznikiem luksusu i władzy. Z wyższością patrzącego na przedstawicielki płci pięknej, traktującym je przedmiotowo i na pewno surowo. Jest również szefem potężnej firmy w Tokio, a jego żoną jest blondwłosa Europejka. I tu zaczyna się tak naprawdę cała ta opowieść o miłości, nienawiści i bólu. Myślę, że małżeństwa międzynarodowe nie mają łatwo. I nie chodzi mi tu wcale o to, że ja akurat na swojego bohatera wybrałam Japończyka. Małżeństwo międzynarodowe to w pewien sposób wyzwanie, któremu nie wszyscy są w stanie podołać. Dlatego w swojej historii skupiłam się przede wszystkim na przemianie głównego bohatera. Jako ciekawostkę dodam, że obecnie co drugi męski obywatel Kraju Kwitnącej Wiśni, lubi wracać do korzeni i utożsamia się z legendą dawnych samurajów. Już samo to powinno dać obraz tego, że przemiana łatwym wyczynem nie będzie. Chciałam pokazać, jak ktoś, dogłębnie zakorzeniony w swojej kulturze, potrafił jednak zmienić swój sposób myślenia, zachowania i postrzegania miłości, bo nawet ta, w kraju Kwitnącej Wiśni jest inna. Myślę, że Mr Fugu to taka troszkę baśniowa historia o poszukiwaniu miłości i nadziei w kraju wciąż zdominowanym przez mężczyzn, gdzie kobieta cały czas jeszcze ma mało do powiedzenia. M.J.: Czy tematyka spektaklu to utożsamienie relacji damsko-męskich z realiami spotykanymi w Japonii? Jak się ona odnosi do rzeczywistości? J.S.: Po części tak, ale nie dosłownie. Teatr daje nam tę możliwość, że przekraczamy pewne granice wyobraźni. Tym bardziej japoński teatr, gdzie wszystko jest jakby zaczarowane, a tym samym przekaz również. Widz porusza się razem z aktorami, balansuje po cieńkiej linii nierealności, utożsamiając ją ze światem realnym. W spektaklu Mr Fugu, dużą rolę odgrywa muzyka naszego rodaka Fryderyka Chopina. Myślę, że akurat w tym przypadku publiczność czyta przesłanie historii rozgrywającej się na scenie, również poprzez muzykę. Oglądamy spektakl nie tylko oczami, ale i sercem. Widzimy dwójkę głównych bohaterów, ale czujemy też wyraźnie ich smutek, strach, ból i tragedię, która za moment gdzieś tam się wydarzy, pomimo tego, iż wiemy, że to tylko aktorzy utożsamiamy się z nimi, wołamy ich imiona, staramy się im pomóc, płaczemy razem z nimi, a to oznacza rzeczywistość. Tę najprawdziwszą i nie naciąganą. Ważną rolę w sztuce odgrywa maska demona tengu, pomysł powstał przy współpracy z japońską rysowniczką Yukari Fukudome, która właśnie na ilustracjach w książce zakryła nią twarz głównego bohatera. Tengu we wierzeniach japońskich to demony lasu, takie złośliwe istoty, które wręcz idealnie nadają się do odegrania czarnego charakteru. W ten sposób nasz bohater stał się z miejsca negatywną postacią, a widz od samego początku obserwując spektakl wierzy w to, że przy końcu maska spadnie i zobaczy prawdziwą twarz Mr Fugu. Za każdym razem publiczność reaguje zupełnie inaczej, to też jest w pewien sposób niesamowite. Ale nawet dla mnie, pomimo tego, że stworzyłam tę postać, każde kolejne przedstawienie to jakby nowe odkrywanie tajemniczego Pana Fugu i jego złożonej natury. Uważam, że historia ta w realia japońskie wpisuje się bardzo dobrze, opowiada wszak o tym, czego w Japonii tak naprawdę nie ma: namiętności i bliskości pomiędzy sobą. M.J.: Jak spektakl odbierany jest przez mieszkańców Japonii? J.S.: Premiera odbyła się dokładnie 21 listopada 2013 roku w Ambasadzie RP w Tokyo, czyli rok temu. To było dla nas chyba największe wyzwanie i sprawdzian jednocześnie. W tym dniu bowiem Ambasadę odwiedziło wielu zacnych japońskich i polskich gości. Od tamtego czasu przedstawienie nabrało całkiem nowej formy. Ale wracając do tamtego dnia, reakcja publiczności była niesamowita, wiele osób na samym końcu nie kryło łez wzruszenia. Cisza, skupienie i łzy, a dopiero potem lawina braw. Teraz przedstawienia odbywają się przeważnie dwa razy w miesiącu w tokiyskim Hoptopia Hall. Zawsze jest komplet, nie ma ani jednego pustego krzesła. To chyba dla nas największa nagroda, której powiem szczerze się nie spodziewałam. Obecnie pracujemy nad nową fabułą przedstawienia. Będzie gra świateł i tancerze w maskach tengu, a to nie wszystko. Pomysły czasami zupełnie spontaniczne pojawiają się na próbach i to jest piękne. Mam jeszcze takie jedno skryte marzenie, aby spektakl Mr Fugu pokazać polskiej widowni. Fot. Mitsuo Shigenobu: Yuka, Kazuma i Akito Hibiki M.J.: Japończycy dużą wagę przykładają do symboliki stroju. Jak postrzegane jest Kimono i inne elementy stroju japońskiego w codziennym życiu? J.S.: Kimono jest na pewno ważną częścią kultury japońskiej. W czasach Edo kimono było jedynym noszonym strojem. Teraz, kiedy Japonia również się zmieniła, kimono zostało jakby troszkę zepchnięte na drugi plan i spełnia rolę bardziej symboliczną niż codzienną. Młodzi Japończycy wolą ubrać się w luźne, kolorowe ciuchy, które bez problemu można założyć niż trzić się podczas dlugiego procesu ubierania kimona, który do łatwych nie należy. Często przy ubieraniu kimona potrzebne są dwie lub nawet trzy osoby. Największym wyzwaniem jest jednak założenie pasa obi, gdyż tutaj również ważny jest sposób w jaki zostanie on zawiązany. Jest to jednak długi i złożony temat, gdyż jaki typ kimona, struktura materiału, kolor, długość rękawów, wybieramy do niego odpowiednio pasujący pas obi, zori czyli sandałki noszone do kimona czy nawet ozdoby do włosów. Pomimo całej tej złożoności Japończycy hołdują tradycji i ubierają kimono na ważne uroczystości czy święta. Na pocieszenie zostaje jeszcze teatr, gdzie kimono można zobaczyć codziennie i niech to się nie zmienia. M.J.: Teatr Kabuki, który został wyróżniony na światowej liście dziedzictwa niematerialnego UNESCO, wykorzystuje specjalny sposób malowania twarzy pozwalający na odczytanie charakteru bohaterów. Czy to nie zdradza przedwcześnie konwencji przedstawienia? J.S.: Myślę że nie. Choć czasami forma spektaklu jak i jego treść są bardzo przewidywalne, to jednak nadal dużo zależy od aktora na scenie, od jego osobowości, gestów, tonacji głosu, sposobu poruszania czy mimiki twarzy. Makijaż to atrakcyjny dodatek, nie zapominajmy o tym. Fot. foto Mitsuo Shigenobu: makijaz sceniczny, ceremonia malowania M.J.: Jak wygląda codzienne życie Polki/kobiety w Tokio? J.S.: Zacznę może od siebie, bo ciężko wypowiadać się za inne osoby. Jako matka, żona, staram się godzić pracę w teatrze z obowiązkami rodzinnymi, co czasami nie jest łatwe. Tym bardziej, że Japonia jest tak skonstruowanym krajem, że wszystko tutaj musi odpowiadać pewnym z góry ułożonym normom, których złamać nie wypada. Albo wszyscy razem stoimy w szeregu, albo, no właśnie, nie wypada. Ostatnio okazało się, że mój sześcioletni syn Lauri również złapał bakcyla teatralnego i od dwóch miesięcy jeździ ze mną na próby. A od kilku spotkań naśladuje ruchy aktorów i robi dokładnie to co oni. Jest pojętym uczniem i z każdym dniem widzę jak duże postępy robi. Do niczego go jednak nie zmuszam, teatr to ciężka praca i zrozumię kiedy zakomunikuje mi, że więcej już nie pojedzie. A jeśli chodzi o życie w Japonii czy samym Tokio, no cóż to zawsze inny kraj, inna kultura, wierzenia i ludzie. Początki nie były łatwe, musiałam najpierw odnaleźć w sobie pewnego rodzaju harmonię, żeby nie powiedzieć siłę która pozwoliła zrozumieć mi ten kraj, polubić go do tego stopnia, żeby móc tu żyć, oddychać pełną piersią nawet w zatłoczonym metrze. Teraz już z większą łagodnością patrzę nawet na to co mi się tutaj nie podoba czy zdenerwuje. Najważniejsze dla mnie jest jednak to, że mam tutaj swoją rodzinę, przyjaciół, teatr i pasję, a to każdego dnia daje mi pokłady nowej, pozytywnej energii. Każdego dnia dziękuję też temu na górze, za to co dostałam.
Polak od 11 lat realizuje wyjątkowy projekt. Zamierza odwiedzić 100 wulkanów
Samotnie realizuje projekt „100 wulkanów”, którego celem jest eksploracja różnorodnych, w wielu przypadkach aktywnych, wulkanów. To jedyne takie przedsięwzięcie na świecie. "Czasami spełniam swoje może trochę dziwne marzenia, jak niedawne grillowanie w kraterze wulkanu Etna – śmieje Grzegorz Gawlik, autor projektu.
Prawnik z wykształcenia. Alpinista, podróżnik, dziennikarz i fotograf z zamiłowania. Grzegorz Gawlik odwiedził 78 państw na 6 kontynentach, zdobył ponad 60 szczytów o wysokości ponad 4 tys. metrów. Od 2006 roku samotnie realizuje projekt „100 wulkanów”. Jego celem jest eksploracja różnorodnych wulkanów, z których przynajmniej połowa musi być aktywna. - Gdybym zdobywał jeden wulkan rocznie, potrzebowałbym 100 lat! - podkreśla Gawlik. To jedyne takie przedsięwzięcie na świecie. Dotychczas udało mu się odwiedzić 52 wulkany, w tym 33 aktywne. Realizacji projektu towarzyszą odkrycia na skalę międzynarodową i pierwsze polskie dokonania. Gawlik dotarł do najwyżej położonych jezior na świecie (6415 m, 6460 m, 6510 m) w masywie wulkanu Ojos del Salado. Udało mu się ustalić, że najwyższym aktywnym wulkanem świata jest Llullaillaco (6755 m). W ciągu miesiąca zdobył 3 najwyższe szczyty Ameryki Południowej - Aconcaguę (6962 m), trzy razy wulkan Ojos del Salado (6896 m) oraz trzy główne wierzchołki wulkanu Pissis (6800m, 6799m, 6975 m). Gawlik ma na koncie zdobycie dwóch najwyższych wulkanów Ameryki Północnej, w tym groźnego Popocatepetl (było to pierwsze polskie wejście i zajęło Gawlikowi 5 dni). Gdyby wrażeń było mało, alpinista wymienia jeszcze zejście do krateru wulkanu Kibo (Kilimandżaro), na dno indonezyjskiego wulkanu Anak Krakatau, czy dotarcie do wszystkich miejsc erupcji słynnego islandzkiego wulkanu Eyjafjallajökull. Nietypowa pasja? Gawlik odpowiada przekornie, że przy okazji spełnia swoje nietypowe marzenia i wspomina... niedawne grillowanie w kraterze wulkanu Etna! Oprócz wulkanów i gór wysokich, eksploruje m.in. pustynie, tereny polarne, tropikalne lasy i rejony zlodowacone. Jego dokonania zostały wyróżnione Nagrodą im. Andrzeja Zawady na festiwalu KOLOSY. Jak zwykle - kibicujemy pasjonatom! Jeśli lubisz wrażenia, chcesz się z nami podzielić swoimi aktywnościami, zgłoś się i stwórz z nami przewodnik po Polsce Pełnej Przeżyć!
O pierwszej inspiracji, która skłoniła Polkę do wyjechania do kraju kwitnącej wiśni, o współpracy z teatrem kabuki i życiu w Tokio. I o tym czy ciężko jest zaklimatyzować się Europejce w tym egzotycznym kraju.
Polka mieszkająca i pracującą w Japonii od 7 lat, autorka książki, na której podstawie zrealizowany został spektakl przez grupę teatralną w teatrze kabuki. O pasji, Japonii i magii teatru z Joanną Shigenobu rozmawiała Magdalena Jabłońska. Magdalena Jabłońska: Co skłoniło Panią do podjęcia współpracy z teatrem kabuki? Joanna Shigenobu: Zacznę może od tego, że uwielbiam japońską sztukę, w każdym wydaniu. Nawet parzenie herbaty i sposób jej podawania w kraju tajfunów i wulkanów jest swego rodzaju sztuką. Nie wspomnę o ikebanie, gdzie każdy kwiat, liść, łodyga harmonijnie układają się w jedną perfekcyjną całość. Ta fascynacja trwa już od czasów szkoły średniej. Pamiętam dokładnie jak w moim rodzinnym mieście Bydgoszczy, miała miejsce wystawa prac japońskiego grafika Mitsuo Katsui. Było to kiedy rozpoczynałam naukę w liceum, a zainteresowanie krajem Kwitnącej Wiśni nawet nie raczkowało, ciężko było w tym czasie o jakiekolwiek wystawy czy wydarzenia związane z tą tematyką. I tu nagle w Bydgoszczy taki powiew egzotyki i to prosto z Japonii. To było coś niesamowitego, stojąc przed obrazami Pana Katsui czułam się wyjątkowo, ciężko to opisać. Ale chyba wtedy po raz pierwszy coś mnie pociągnęło w tamtym kierunku. W Japonii mieszkam już osiem lat, a więc na tyle długo żeby zdążyć ją polubić i na tyle krótko, żeby nie przestać się jej cały czas uczyć. A wracając do teatru to grupę teatralną Hibiki Family poznałam krótko po moim przylocie do Japonii, a współpracę zaczęliśmy jakieś trzy lata temu. Japoński teatr to zupełnie inny świat, to przede wszystkim przepiękne stroje, maski, no i nieodzowny biały makijaż, który w pierwszej chwili może nam się wydać dziwny albo co najmniej straszny. Wtedy już pisałam swoją debiutancką powieść "Mr Fugu". Myślę, że to też pewnego rodzaju szczęście, kiedy gotową już historię z książki streściłam założycielowi grupy Panu Akito Hibiki. A on zareagował na to jednym słowem "Robimy to!". Tak zaczęła się moja przygoda, napisałam scenariusz, i znalazłam się w magicznym i zaczarowanym świecie japońskiego teatru, gdzie zapach białego pudru unosi się ponad garderobami, a kimona szpalerem niczym drzewa w parku ukazują swoje piękno. M.J.: Proszę opowiedzieć o kulisach pracy w japońskim teatrze. J.S.: Próby mamy praktycznie codziennie, ta wczorajsza skończyła się bardzo późno, bo około północy. Przed zbliżającymi się występami nie ma taryfy ulgowej. Całość musi być dopracowana do perfekcji. To w jaki sposób aktor posuwa się po scenie, ułożenie nóg i całego ciała, nawet to jak trzyma w ręce wachlarz czy katanę (japoński miecz), w którą stronę czy pod jakim kontem jest nachylony, to wszystko ma istotne znaczenie. Dla nas, laików, jest to nie do wyłapania podczas przedstawienia, jednak aktorzy którzy grają w teatrze czasami i od urodzenia (teatr to często pasja z pokolenia na pokolenie, z dziada, pradziada), taki błąd traktują bardzo poważnie. Ważną rolę odgrywają też kostiumy, które na potrzeby przedstawienia nierzadko są specjalnie projektowane czy zamawianie. Jedwabne kimona, często ręcznie malowane lub haftowane, są też męskie spodnie hakama które świetne prezentują się w scenach walk. Na potrzeby teatru hakama często jest szyta z mocnych i żywych kolorów. Mi osobiście, z czego bardzo się cieszę udało do wizerunku aktorów przemycić troszkę elementów i wzorów kojarzących się z Polską. Ważnym uzupełnieniem aktora na scenie i postaci, w którą się wciela, są na pewno włosy, i tutaj także na zamówienie przygotowywane są peruki, które idealnie muszą pasować do rozmiaru głowy. Nie ma mowy, żeby peruka była za luźna czy niedopasowana. Proszę więc sobie wyobrazić jak ważne jest zebranie tych wszystkich punktów w jeden, aby aktor wyglądał wiarygodnie, bo to on potem poprzez swoją grę sceniczną, mimikę twarzy, strój czy makijaż opowiada nam pewną historię. Historię która albo nas poruszy. I oczarowani razem z nim wkroczymy do tego zaklętego świata, albo nas zniechęci i po pierwszym akcie opuścimy salę. Sama pamiętam taki moment, jak jednego dnia, będąc właśnie na przedstawieniu i widząc w półmroku sceny Yukę tańczącą smutny taniec miłości, by na koniec kochanek obwiązał ją pasem obi i szarpiąc na oczach widowni, porzucił. Poczułam dreszcze. Tam też po raz pierwszy zobaczyłam wyraźnie głównych bohaterów swojej książki, Isao i Nicole. Jak przemykali po scenie, jak szeptali do siebie, widziałam w ich twarzach coś niepokojącego, pewne nieszczęście, ból, smutek które były gdzieś pomiędzy nimi. Teraz wraz z grupą staliśmy się sobie bliżsi, teatr to taka jakby rodzina, spędzamy ze sobą dużo czasu, a to w jakiś sposób cementuje. Dla mnie to też dobra lekcja jeśli chodzi o poznanie Japonii i Japończyków, a także ich kultury, bo teatr skłania się właśnie ku temu. M.J.: Jak postać Mr Fugu, bohater Pani książki, którego postać zaistniała na deskach teatru, przekłada się na rzeczywiste postrzeganie mężczyzn w Japonii? J.S.: Wytłumaczę najpierw dlaczego tytuł nosi taką, a nie inną nazwę. Otóż fugu oprócz tego, że jest w Japonii najchętniej spożywaną rybą, jest również bardzo niebezpieczną. To ze względu na wysokie stężenie trucizny, którą w sobie zawiera. W ten sposób źle przyrządzona ryba może po prostu zabić. To troszkę taka aluzja i przydomek odnoszący się do głównego bohatera który do aniołków nie należy. To typowy konserwatywny przedstawiciel męskiego pokolenia w Japonii. Zżyty ze swoją kulturą, tradycją, krajem. Dla niego jedwab kimona, ale tego malowanego ręcznie, jest wyznacznikiem luksusu i władzy. Z wyższością patrzącego na przedstawicielki płci pięknej, traktującym je przedmiotowo i na pewno surowo. Jest również szefem potężnej firmy w Tokio, a jego żoną jest blondwłosa Europejka (Polka -przyp.redakcji ). I tu zaczyna się tak naprawdę cała ta opowieść o miłości, nienawiści i bólu. Myślę, że małżeństwa międzynarodowe nie mają łatwo, i nie chodzi mi tu wcale o to, że ja akurat na swojego bohatera wybrałam Japończyka. Małżeństwo międzynarodowe to w pewien sposób wyzwanie, któremu nie wszyscy są w stanie podołać. Dlatego w swojej historii skupiłam się przede wszystkim na przemianie głównego bohatera. Jako ciekawostkę dodam tylko, że obecnie co drugi męski obywatel Kraju Kwitnącej Wiśni, lubi wracać do korzeni i utożsamia się z legendą dawnych samurajów. Do czego zmierzam: już samo to powinno dać obraz tego, że przemiana łatwym wyczynem nie będzie. Chciałam pokazać, jak ktoś, dogłębnie zakorzeniony w swojej kulturze, potrafił jednak zmienić swój sposób myślenia, zachowania i postrzegania miłości, bo nawet ta, w kraju Kwitnącej Wiśni jest inna. Myślę, że Mr Fugu to taka troszkę baśniowa historia o poszukiwaniu miłości i nadziei w kraju wciąż zdominowanym przez mężczyzn, gdzie kobieta cały czas jeszcze ma mało do powiedzenia. M.J.: Czy tematyka spektaklu to utożsamienie relacji damsko-męskich z realiami spotykanymi w Japonii? Jak się ona odnosi do rzeczywistości? J.S.: Po części tak, ale nie dosłownie. Teatr daje nam tę możliwość, że przekraczamy pewne granice wyobraźni. Tym bardziej japoński teatr, gdzie wszystko jest jakby zaczarowane, a tym samym przekaz również. Widz porusza się razem z aktorami, balansuje po cieńkiej linii nierealności, utożsamiając ją ze światem realnym. W spektaklu Mr Fugu, dużą rolę odgrywa muzyka naszego rodaka Fryderyka Chopina. Myślę, że akurat w tym przypadku, publiczność czyta przesłanie historii rozgrywającej się na scenie, również poprzez muzykę. Oglądamy spektakl nie tylko oczami, ale i sercem. Widzimy dwójkę głównych bohaterów, ale czujemy też wyraźnie ich smutek, strach, ból i tragedię która za moment gdzieś tam się wydarzy, pomimo tego, iż wiemy, że to tylko aktorzy utożsamiamy się z nimi, wołamy ich imiona, staramy się im pomóc, płaczemy razem z nimi, a to oznacza rzeczywistość. Tę najprawdziwszą i nie naciąganą. Ważną rolę w sztuce odgrywa maska demona tengu, pomysł powstał przy współpracy z japońską rysowniczką Yukari Fukudome, która właśnie na ilustracjach w książce zakryła nią twarz głównego bohatera. Tengu we wierzeniach japońskich to demony lasu, takie złośliwe istoty, które wręcz idealnie nadają się do odegrania czarnego charakteru. W ten sposób nasz bohater stał się z miejsca negatywną postacią, a widz od samego początku obserwując spektakl wierzy w to, że przy końcu maska spadnie i zobaczy prawdziwą twarz Mr Fugu. Za każdym razem publiczność reaguje zupełnie inaczej, to też jest w pewien sposób niesamowite. Ale nawet dla mnie, pomimo tego, że stworzyłam tę postać każde kolejne przedstawienie to jakby nowe odkrywanie tajemniczego Pana Fugu i jego złożonej natury. Uważam, że historia ta w realia japońskie wpisuje się bardzo dobrze, opowiada wszak o tym, czego w Japonii tak naprawdę nie ma... namiętności i bliskości pomiędzy sobą. M.J.: Jak spektakl odbierany jest przez mieszkańców Japonii? J.S.: Premiera odbyła się dokładnie 21 listopada 2013 roku w Ambasadzie RP w Tokyo, czyli rok temu. To było dla nas chyba największe wyzwanie i sprawdzian jednocześnie. W tym dniu bowiem Ambasadę odwiedziło wielu zacnych japońskich i polskich gości. Od tamtego czasu przedstawienie nabrało całkiem nowej formy. Ale wracając do tamtego dnia, reakcja publiczności była niesamowita, wiele osób na samym końcu nie kryło łez wzruszenia. Cisza, skupienie i łzy, a dopiero potem lawina braw. Teraz przedstawienia odbywają się przeważnie dwa razy w miesiącu w tokiyskim Hoptopia Hall i zawsze jest komplet, nie ma ani jednego pustego krzesła. To chyba dla nas największa nagroda, której powiem szczerze się nie spodziewałam. Obecnie pracujemy nad nową fabułą przedstawienia, będzie gra świateł i tancerze w maskach tengu, a to nie wszystko... pomysły czasami zupełnie spontaniczne pojawiają się na próbach i to jest piękne. Mam jeszcze takie jedno skryte marzenie, aby spektakl Mr Fugu pokazać polskiej widowni. M.J.: Japończycy dużą wagę przykładają do symboliki stroju. Jak postrzegane jest Kimono i inne elementy stroju japońskiego w codziennym życiu? J.S.: Kimono jest na pewno ważną częścią kultury japońskiej. W czasach Edo kimono było jedynym noszonym strojem. Teraz, kiedy Japonia również się zmieniła, kimono zostało jakby troszkę zepchnięte na drugi plan i spełnia rolę bardziej symboliczną niż codzienną. Młodzi Japończycy wolą ubrać się w luźne, kolorowe ciuchy które bez problemu można założyć niż poddać się długiemu procesowi ubierania kimona, który do łatwych nie należy. Często przy ubieraniu kimona potrzebne są dwie lub nawet trzy osoby. Największym wyzwaniem jest jednak założenie pasa obi, gdyż tutaj również ważny jest sposób w jaki zostanie on zawiązany. Jest to jednak długi i złożony temat, gdyż jaki typ kimona, struktura materiału, kolor, długość rękawów, wybieramy do niego odpowiednio pasujący pas obi, zori czyli sandałki noszone do kimona czy nawet ozdoby do włosów. Pomimo całej tej złożoności Japończycy hołdują tradycji i ubierają kimono na ważne uroczystości czy święta. Na pocieszenie zostaje jeszcze teatr, gdzie kimono można zobaczyć codziennie i niech to się nie zmienia. M.J.: Teatr Kabuki, który został wyróżniony na światowej liście dziedzictwa niematerialnego UNESCO, wykorzystuje specjalny sposób malowania twarzy pozwalający na odczytanie charakteru bohaterów. Czy to nie zdradza przedwcześnie konwencji przedstawienia? J.S.: Myślę że nie. Choć czasami forma spektaklu jak i jego treść są bardzo przewidywalne, to jednak nadal dużo zależy od aktora na scenie, od jego osobowości, gestów, tonacji głosu, sposobu poruszania czy mimiki twarzy. Makijaż to atrakcyjny dodatek, nie zapominajmy o tym. M.J.: Jak wygląda codzienne życie Polki/kobiety w Tokio? J.S.: Zacznę może od siebie, bo ciężko wypowiadać się za inne osoby. Jako matka, żona, staram się godzić pracę w teatrze z obowiązkami rodzinnymi, co czasami nie jest łatwe. Tym bardziej, że Japonia jest tak skonstruowanym krajem, że wszystko tutaj musi odpowiadać pewnym z góry ułożonym normom, których złamać nie wypada. Albo wszyscy razem stoimy w szeregu, albo... no właśnie... nie wypada... Ostatnio okazało się, że mój sześcioletni syn Lauri również złapał bakcyla teatralnego i od dwóch miesięcy jeździ ze mną na próby, ot tak sam od siebie... a od kilku spotkań naśladuje ruchy aktorów i robi dokładnie to co oni. Jest pojętym uczniem i z każdym dniem widzę jak duże postępy robi. Do niczego go jednak nie zmuszam, teatr to ciężka praca i zrozumię kiedy zakomunikuje mi, że więcej już nie pojedzie. A jeśli chodzi o życie w Japonii czy samym Tokio, no cóż to zawsze inny kraj, inna kultura, wierzenia i ludzie. Początki nie były łatwe, musiałam najpierw odnaleźć w sobie pewnego rodzaju harmonię, żeby nie powiedzieć siłę która pozwoliła zrozumieć mi ten kraj, polubić go do tego stopnia, żeby móc tu żyć, oddychać pełną piersią nawet w zatłoczonym metrze. Teraz już z większą łagodnością patrzę nawet na to co mi się tutaj nie podoba czy zdenerwuje. Najważniejsze dla mnie jest jednak to, że mam tutaj swoją rodzinę, przyjaciół, teatr i pasję, a to każdego dnia daje mi pokłady nowej, pozytywnej energii. Każdego dnia dziękuję też temu na górze, za to co dostałam. M.J.: Bardzo dziękuję J.S.: Dziękuję bardzo za rozmowę w imieniu swoim jak i aktorów z grupy Hibiki Family.
Czy fotograficzna pasja może mieć tak wąsko zdefiniowany temat? Jak najbardziej.
Trudność w fotografowaniu konia leży m.in. w tym, że jest on zwierzęciem powszechnie znanym, do niedawna stanowiącym jeden z elementów naszego krajobrazu. Wszyscy wiedzą dokładnie, jak koń wygląda, i z łatwością dostrzegą nieudolność w jego przedstawieniu. Ponadto popularność tematu sprawia, że niełatwo uciec od ujęć banalnych. Dla wielu osób fotografujących konie jest to naturalna konsekwencja wcześniejszego połknięcia bakcyla jeździectwa, co wiąże się z lepszym poznaniem tych zwierząt. Podobnie było i w moim przypadku. Łączę to z jeszcze jedną pasją – kolekcjonowaniem literatury hipologicznej, czego efektem jest jeden z większych (jak sądzę) prywatnych zbiorów, liczący ponad 5 tys. tytułów. Ponieważ przez lata trudniłem się kompletowaniem bazy danych nt. rodowodów koni arabskich (ich udokumentowane linie sięgają 32 pokoleń!), uznałem, że bogata ikonografia tworzy ich ciekawe uzupełnienie. Zacząłem więc sam fotografować konie, a także kolekcjonować zdjęcia archiwalne. W efekcie rodowód jednego zwierzęcia mogę zilustrować nawet kilkuset fotografiami osobników z ostatnich 10–12 pokoleń. Trzeba pamiętać, że podstawą przygotowania konia do sesji jest jego staranna toaleta – wszelkie ślady zaniedbań są na ostrym zdjęciu dobrze widoczne. W dniu sesji konie powinny pozostać w stajni od rana. Zwierzęta już wybiegane i zmęczone upałem nie zaprezentują się dobrze. A więc na koń! Zachęcam do fotograficznej przygody z tymi pięknymi zwierzętami. Warto wiedzieć: Wojciech Kwiatkowski Autor i wydawca kilkudziesięciu cenionych książek n.t. koni arabskich: monografii stadnin i ksiąg rodowodowych. Konsultant WAHO (Światowa Organizacja d.s. Hodowli Koni Arabskich) d.s. rodowodów. Bibliofil. Od blisko 20 lat z pasją fotografuje konie arabskie w Polsce i zagranicą. W tym czasie odwiedził ponad 1500 stadnin oraz liczne pokazy koni w Europie i USA. Otrzymał 6 nagród i wyróżnień w konkursach fotograficznych m.in. Spring Equine Ideal Photo Contest 2005 i Photography Unlimited Photo Contest 2005
31 października 2011 r. (według oficjalnych danych) przyszedł na świat siedmiomiliardowy mieszkaniec naszej planety. I co teraz? Czy faktycznie Matka Ziemia jest w stanie nas wykarmić i zapewnić schronienie? Już dziś blisko miliard ludzi cierpi z powodu głodu, ponad 97 proc. wody na świecie to woda niezdatna do picia, bo słona, a pozostałe zasoby kurczą się w zastraszającym tempie.Naukowcy wyliczyli, że do roku 2050 będzie nas o 2–3 miliardy więcej. Paradoksalnie – największy przyrost naturalny obserwujemy w najbiedniejszych rejonach świata, najmniej zaś dzieci rodzi się w wysoko rozwiniętych, zurbanizowanych częściach globu, więc problem będzie się tylko powiększał. I nawet w takiej sytuacji nie potrafimy przygiąć karku. Konflikty zbrojne, grabieżcze dysponowanie zasobami naturalnymi, nieposkromiona zachłanność nadal rujnują naszą planetę. Mam nadzieję, że obszerny raport, jaki zamieszczamy w tym wydaniu National Geographic, skłoni Was do refleksji. Jesteśmy częścią natury i chyba najwyższy czas, byśmy to zrozumieli.A ponieważ to już ostatnie wydanie w 2011 roku – dziękuję Wam, że spędziliście go z nami. Wszystkim naszym Czytelnikom w imieniu swoim oraz zespołu życzę wesołych, pogodnych Świąt i wszystkiego najlepszego w nadchodzącym roku 2012.
SPIS TREŚCI: Wywiad z entomologiem Markiem W. Kozłowskim m.in. o tym, czym jest instynkt, czy owady mają emocje i czy w ich społecznościach możliwa jest rewolucja. Rozmawia Paulina Szczucińska Laureaci WKF. Wielki Konkurs Fotograficzny NG cieszy się niesłabnącą popularnością. Jak co roku spośród dziesiątków tysięcy nadesłanych przez Czytelników zdjęć wybraliśmy najlepsze w czterech kategoriach. I oczywiście publikujemy je na naszych łamach. Siedem miliardów. Demografowie od początku istnienia swojej specjalności wieszczyli apokalipsę. Według prognoz sprzed 50 lat nasza dzisiejsza rzeczywistość miała być koszmarem. Ludzkość tymczasem radzi sobie nadspodziewanie dobrze. Ale żeby tak było dalej, musimy użyć całego geniuszu, na jaki nas stać. Antropocen. Czy wpływ człowieka na planetę Ziemia widoczny będzie w geologicznej skali czasu? I jaki ślad po sobie pozostawimy, gdy nasze miasta obrócą się w pył? Roślinna arka. Co jemy? Najogólniej mówiąc – wszyscy prawie to samo. Choć człowiek przez wieki wypracował niebywałe bogactwo lokalnych odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych, przemysłowe rolnictwo opiera się na ledwie kilkudziesięciu. A te mogą paść ofiarą nowych chorób i szkodników. Miasta. Czy rozwój gigantycznych metropolii może służyć przyrodzie? W skali globu paradoksalnie tak. Statystycznie mieszczuch wywiera bowiem mniejszą presję na środowisko niż mieszkaniec wsi. Tylko dla prenumeratorów: Bangladesz. Płaski jak stół, zalewany przez powodzie i podnoszący się poziom morza, potwornie zatłoczony. Kraj ten jest niczym poligon doświadczalny dla ludzkości, której przyjdzie się zmierzyć z przeludnieniem i zmianami klimatu.
- Charakter Twoich życiowych pasji sprawia, że przebywasz w prawdziwie męskim świecie. Motoryzacja, nurkowanie, zdobywanie górskich szczytów. Jak kobieta daje sobie radę w tym towarzystwie, gdy w grę wchodzi dodatkowo czynnik rywalizacji?
- Z jednej strony kobiecie jest łatwiej. Szukając np. sponsora planowanego wyjazdu czy wyprawy już na starcie skupia na sobie znacznie większą uwagę i zainteresowanie. Z drugiej strony traktowana jest jak dziwoląg, „ciekawostka przyrodnicza” i jest bacznie obserwowana. W związku z tym presja staje się nieporównywalna. Zawsze towarzyszyło mi uczucie, że ludzie patrzą niemal na każdy mój krok i czekają aż się potknę. Poza tym mężczyznom trudno przychodzi zaakceptowanie faktu, że kobieta może być od nich lepsza, stąd czasami nie mogę liczyć na taką pomoc z ich strony, jaką udzieliliby swoim męskim rywalom. Mówi się, że kobietę, jak zaczyna zsuwać się w przepaść, można już tylko popchnąć, żeby szybciej spadała (śmiech). Ale nie byłabym sprawiedliwa mówiąc, że tak jest zawsze. Podczas rajdów, czy wypraw poznałam wielu bardzo ciekawych ludzi i nawiązałam, właśnie z mężczyznami, przyjaźnie na całe życie. Na długich wyjazdach często różnice płci zacierają się i mężczyźni zaczynają cię traktować, jak swojego kumpla. Rodzą się wtedy bardzo fajne relacje damsko – męskie. Wielu ludzi uważa, że taka przyjaźń jest niemożliwa, ja jednak twierdzę, że zdarza się i mam na to liczne dowody. - Twoje wyprawy to nie wizyty w pięciogwiazdkowych hotelach, lecz prawdziwa przygoda, zmaganie się z siłami natury, często całkowity prymitywizm. Co z barierą intymności? Gdzie w tym wszystkim jest miejsce na chwilę prywatności, której każda kobieta potrzebuje? - W ekstremalnych warunkach bywa to uciążliwe. Myślę np. o dostępie do wody, żeby się umyć, czy ogólnie o potrzebie intymności, wynikającej z tego, że kobiety mają zupełnie inną fizjologię, a więc i inne potrzeby. Na takich wyprawach trzeba się jednak przestawić. Nie ma innego wyjścia. Wyjeżdżając, przełączam się na inne realia. W pewnym sensie przestaję być kobietą, a jestem po prostu jednym z członków ekspedycji. I tylko ta świadomość pozwala mi przetrwać w dobrym zdrowiu psychicznym. - Twoja pierwsza pasja to motoryzacja. Przygodę z telewizją zaczynałaś od programu „Automaniak”, w którym testowałaś samochody, zdradzałaś tajniki i nowinki motoryzacyjne. To tradycyjnie męskie rejony. Czy mogłaś liczyć na wsparcie reszty realizatorów programu, którymi byli głównie panowie? - Panowie pomagali mi raczej szybko się wyłożyć. Pytali na przykład: pani Martyno, jaki jest moment obrotowy Hondy Civic z 1997 roku o pojemności dwóch litrów? Nie było łatwo, aczkolwiek tylko przez pierwszych parę lat musiałam walczyć o swoją pozycję. Ostatnio zaczepił mnie na ulicy miły, młody człowiek i powiedział: „pani Martyno, „Automaniak” bez pani to już nie to samo”. Oczywiście cieszę się, że program dalej funkcjonuje. To tak, jakbym wypuściła własne dziecko w świat. Co ciekawe ostatnie badania pokazały, że wiele osób myśli, że nadal go prowadzę. Tak silnie jestem z nim kojarzona. To miłe – pewien dowód uznania. Dwanaście lat pracy daje mi poczucie, że zrobiłam i powiedziałam w dziedzinie motoryzacji wszystko, co mogłam i chciałam powiedzieć. Przyszedł czas na zmiany. Wracając do pytania muszę przyznać, że w środowisku dziennikarskim było mi bardzo ciężko, natomiast w środowisku zawodników wręcz przeciwnie. I to na pewno otworzyło mi wiele drzwi. Miałam okazję przeprowadzić wywiady ze znakomitymi kierowcami rajdowymi i wyścigowymi i myślę, że często mi się to udawało, bo byłam właśnie kobietą. W takim typowo męskim świecie, kiedy pojawiała się dziennikarka, akredytowana przy rajdowych mistrzostwach świata, to nikt nie odmawiał mówiąc, że np. Carlos Saints czy Tommy Makinen są zajęci. I tym oto sposobem udawało mi się czasem zdobyć informacje, do których inni nie mieli dostępu. - Jesteś pierwszą kobietą z Europy Środkowo-Wschodniej, która ukończyła Rajd Paryż-Dakar. Zajęłaś też drugie miejsce w klasyfikacji generalnej Rajdu Transsyberia 2003. Udział w takich projektach wymaga wielkiej determinacji. - Staram się nie ulegać słabościom. Nie myślę o tym, że mogę się poddać. Tak zachowuję się nie tylko podczas rajdów, ale również w górach. Są oczywiście takie sytuacje, że rzeczywiście mam dosyć, natomiast nigdy nie pojawia się w mojej głowie myśl, że mogłabym zrezygnować. Nie zastanawiam się nad tym, że nie dam rady. Myślę tylko o tym, jak mam to zrobić, żeby cel osiągnąć. Z reguły to działa. W podejściu do większości rzeczy, które robimy w życiu, najważniejszym elementem jest głowa, czyli nastawienie psychiczne i silna motywacja. Zawsze żartowałam, że kiedy zakopię się samochodem na pustyni, to będę w stanie przekopać wydmę na wylot i przejechać przez nią. - Swego czasu pisałaś felietony nie tylko do „Auto Moto” ale również do „Świata Motocykli”. Jeździsz takim jednośladem? - Od 10 roku życia niezmiennie i nieprzerwanie jeżdżę motocyklem i nie opuściłam żadnego sezonu. Kiedyś jeździłam na sprzęcie rodzimej produkcji lub NRD-owskiej jak np.: fantastycznym MZ 150. Obecnie jeżdżę Ducati Monster 1100. Przyznam, że motocykl w Warszawie pełni bardzo praktyczną funkcję, dzięki niemu do pracy jadę dwa razy krócej niż samochodem. Jeżdżę głównie po mieście, rzadziej wyruszam w trasy. Motor jest dla mnie symbolem wolności i niezależności. Muszę mieć tę świadomość, że w każdej chwili mogę założyć kask, wsiąść na niego i nawinąć trochę asfaltu na koła. - Kto zaszczepił w Tobie tę miłość do motorów? - Mój tata, który sam dużo kiedyś jeździł jednośladem. Miał swój warsztat samochodowy i kilka motocykli. Od początku miałam smykałkę do motoryzacji, a do motorów w szczególności. Cały czas jestem zapaloną i zdeklarowaną motocyklistką, chociaż jeżdżę zupełnie inaczej niż kiedyś. O motocyklistach zwykło się mówić „dawcy nerek”. Ja już nie zaliczam się do tej grupy. Jeżdżę dużo spokojniej niż kiedyś. - Kolejną Twoją pasją jest nurkowanie. Jesteś licencjonowanym nurkiem technicznym. Co to znaczy? - Nurkowanie rekreacyjne od technicznego różni się tym, że do oddychania pod wodą używa się mieszanek innych niż powietrze, co sprawia, że można nurkować dłużej i głębiej. Najpierw nurkuje się na nitroksie, potem na trimiksie. Nurkowanie głębokie fascynowało mnie aż do momentu, kiedy uległam wypadkowi i zrozumiałam, że mój organizm nie jest do tego stworzony. Pozbyłam się ambicji w tej dziedzinie, choć oczywiście nadal nurkuję i bardzo to lubię, ale w tym przypadku nie dążę do ustanawiania jakichkolwiek rekordów. - Czy do wypadku doszło z Twojej winy? - Pewne leki, które przyjmowałam w tym czasie, zmieniły lepkość mojej krwi i krzywą dekompresji, mówiąc fachowym językiem. Zdałam sobie sprawę z tego, że jest to bardzo techniczny i wymagający sport, w którym wiele zależy również od sprzętu. Dlatego też między innymi odeszłam od motosportu, gdyż w rzeczywistej drodze do sukcesu mało ma w nim do powiedzenia człowiek i jego determinacja - to sprzęt odgrywa kluczową rolę. Zupełnie inaczej jest w górach, gdzie autentycznie przekracza się granice własnych możliwości. W pewnym momencie przestała mnie interesować rywalizacja, choć na początku od tego właśnie zaczynałam. Z biegiem czasu zaczęło mnie pasjonować pokonywanie dużych odległości, i poznawanie nowych ludzi i innych kultur. - Ciągle jednak nurkujesz dla czystej przyjemności. Gdzie najbardziej lubisz to robić? - Moje ukochane miejsce, do którego zawszę będę wracać to Dahab w Egipcie. Byłam tam dwadzieścia razy i pojadę kolejne dwadzieścia. I oczywiście Blue Hole. Wszyscy, którzy nurkują wiedzą, o czym mówię. To ogromna dziura w rafie, kultowe miejsce dla nurków. - A wspinaczka wysokogórska – od zdobycia Korony Ziemi dzieli Cię już tylko jeden szczyt. - Z górami jest zupełnie inaczej. Często dziennikarze zadają mi pytanie: co jest fajnego w mrożeniu sobie tyłka w namiocie, cierpieniu na chorobę wysokościową, wstawaniu wcześnie rano i wielogodzinnej wspinaczce. Sama bardzo często, gdy tak maszeruję kolejną godzinę, zadaję sobie to pytanie (śmiech). Czasami jest tak, że nie umiem na nie odpowiedzieć, bo to wymaga pewnego upływu czasu, ale niewątpliwie jest to wielka siła i magia gór oraz ich właściwości terapeutyczne. W górach bardzo łatwo uporządkować myśli, poukładać priorytety, docenić w życiu proste rzeczy, których w codziennej gonitwie nie zauważamy, na które nie mamy czasu. Na ostatniej wyprawie byłam już bardzo dawno temu, bo w styczniu 2009 roku wróciłam z Antarktydy z masywu Vinsona, który szczęśliwie, choć po wielu perypetiach, zdobyłam. Potem, co prawda, miałam bardzo pracowity okres - jeździłam po świecie i realizowałam program „Kobieta na krańcu świata” dla telewizji TVN, ale nagle, dosłownie parę dni temu, obudziłam się i powiedziałam sobie, że już czas znów wyruszyć w góry. Bez żadnego ciśnienia wiem, że to jest ten moment, żeby zarezerwować sobie bilet. Tym razem na Nową Gwineę. Znów chcę poczuć ten inny rytm, usłyszeć własny oddech, wsłuchać się w siebie. W górach przychodzi mi to najłatwiej i pewnie dlatego ciągle do nich wracam. - Gdy wyruszyłaś w grudniu 2008 roku na tę wyprawę, wielu ludzi krytykowało Cię za to, że dopiero co zostałaś mamą, a już opuszczasz swoje dziecko. Czy to bardzo Cię dotknęło? - Nie tyle dotknęło, co zaskoczyło. Głównie dlatego, że słowa krytyki padały przede wszystkim z ust kobiet. Wydawało mi się, że gramy do tej samej bramki, że jak wyjadę, to udowodnię sobie i innym, że macierzyństwo nie oznacza rezygnacji z siebie, z pasji i że dla wielu kobiet mój wyjazd może być elementem motywacji, doda sił i wiary w to, że można, że warto. Poza tym wszyscy zapomnieli o tym, że te podróże, to też moja praca. Mam to szczęście, że udało mi się połączyć pasję z pracą. Decydując się na dziecko wiedziałam, jak wygląda mój świat, jakie są jego reguły i konsekwencje. Podobnie jak matka- aktorka musi iść na plan na wiele godzin, piosenkarka wyjeżdża w trasę koncertową na kilka tygodni, ja jadę na wyprawę. Chcę zapewnić dobrą przyszłość mojemu dziecku. Moja praca polega miedzy innymi na tym, że podróżuję, że o tym piszę, robię prelekcje i opowiadam o swych wyjazdach. Po kilku miesiącach siedzenia z dzieckiem w domu (kiedy jechałam na Antarktydę Marysia miała 8 miesięcy) i pracy tak na pół gwizdka, zrozumiałam, że chcę się przekonać, czy moje ciało, czy moja psychika temu wszystkiemu jeszcze podoła, czy uda mi się pogodzić moje wyprawy z byciem mamą. To czy było to dobre czy złe, oceni po latach moja córka, jak będzie starsza i wtedy powie, czy to jakoś zaważyło na jej rozwoju, czy jest ze mnie dumna, czy ma żal. Uważam jednak, że wszyscy powinniśmy dać sobie więcej tolerancji, w szczególności my, kobiety. Niech każdy robi to, czego pragnie, co daje mu szczęście i siłę, dobrą energię, którą może przelać na dzieci, rodzinę. Ja nie mam takiego poczucia, że skrzywdziłam kogokolwiek moim wyjazdem. Zauważ proszę, że większość mężczyzn, którzy są eksploratorami, badaczami, podróżnikami czy zawodowymi himalaistami też mają rodziny i dzieci, a nikt ich nie pyta: jak się pan czuje, opuszczając rodzinę? - Kobiety mają trudniej w świecie podróżników? - Kobiety rzeczywiście mają trudniej, ale też nie dramatyzujmy. W naszym kraju, w porównaniu do reszty świata, pozycja pań jest naprawdę dobra i daje wiele możliwości na realizowanie się w życiu zawodowym i prywatnym. Jestem najlepszym dowodem na to, że z zachowaniem zdrowego rozsądku da się wszystko pogodzić i można realizować się zarówno jako matka, kobieta-podróżnik czy wspinacz. Z tą tylko różnicą, że teraz na pytanie: czy chciałabym pojechać na wyprawę na ośmiotysięcznik, na dwa miesiące, odpowiedź brzmi: chciałabym, ale nie wyjadę, bo mam małe dziecko i to jest właśnie ten kompromis. - Czy jak Marysia trochę podrośnie, to planujesz zabierać ją ze sobą na wyprawy? - Na początku wydawało mi się, że tak właśnie będzie, że będziemy razem wyjeżdżać, poznawać świat, wspinać się. Natomiast w chwili obecnej przestałam być czegokolwiek pewna. Myślę, że to Marysia będzie dokonywała wyborów. Ja oczywiście jej pewne rzeczy będę chciała pokazać, nauczyć, ale tak jak moi rodzice dali mi prawo wyboru życiowej drogi, tak i ja dam go mojej córce. Choć muszę przyznać, że moja pespektywa postrzegania świata uległa drastycznej zmianie. Sama byłam bardzo samodzielna i wybrałam dość ekstremalny sposób na życie. Teraz bacznie obserwuję moją córkę: co robi, jak poznaje świat, czy jest ostrożna, czy jadła, czy spała dobrze, czy nie upadła… Staram się nie zaburzać jej stylu życia i rytmu dnia. Patrzę z podziwem na moje koleżanki, które biorą swoje kilkumiesięczne dzieci i jadą z nimi do Australii, na Madagaskar czy do Birmy. Ja bym się nie odważyła, przynajmniej na razie. Może nastąpi to wtedy, gdy Marysia będzie trochę starsza. Teraz ma półtora roku i powiem szczerze, że najdalszy nasz wypad, to wakacje nad polskim morzem i przyznam, że byłam tym faktem bardzo przejęta. Okazuje się, że ekstremalna Martyna, to niekoniecznie ekstremalna mama (śmiech). - Swoje zmagania ze wspinaczki na Everest – najwyższą górę świata, opisałaś w książce:„Przesunąć horyzont”. Czy przelanie tych przeżyć na papier było swego rodzaju terapią? - Dawno temu zdecydowałam się na zawód dziennikarza, choć nie mam wykształcenia w tym kierunku. Skończyłam studia ekonomiczne, a dokładniej zarządzanie. Ale okazało się, że mam w sobie ogromną potrzebę dokumentowania otaczającego mnie świata i opowiadania o nim w różny sposób: za pomocą programu telewizyjnego, tekstów, artykułów, książek czy zdjęć. To jest moja naturalna potrzeba. Książka „Przesunąć horyzont” była dla mnie szczególną, nie tylko dlatego, że był to mój debiut książkowy, ale głównie dlatego, że praktycznie w całości napisałam ją podczas wyprawy. Słowo w słowo. Takich książek, pisanych podczas wyjazdów, mam zresztą w szufladzie kilka. Swoje przeżycia i przygody zawsze spisuję w takim samym notesie, rozmiar A5, obłożonym jedwabiem. Dostaję je od swojej przyjaciółki, Anity Werner. Notesy są w różnych kolorach i wzorach. Na każdy wyjazd biorę minimum jeden zeszyt i zapełniam go systematycznie, szczególnie, gdy zaczyna mi doskwierać samotność lub muszę uporządkować myśli. Wówczas zaczynam pisać. Na Everest wyjechałam po trudnych przejściach i pomyślałam sobie, że podzielę się swymi doświadczeniami, dotyczącymi przede wszystkim dochodzenia do zdrowia po wypadku samochodowym, który miał miejsce na Islandii, podczas realizacji programu „Misja Martyna”. Straciłam wtedy przyjaciela, a sama złamałam kręgosłup. Cała ta ekspedycja na Everest była jedną wielką terapią dla mojego ciała i duszy. Teraz wiele osób pisze do mnie, że dzięki lekturze tej właśnie książki udało im się przetrwać trudne chwile. Była to pierwsza książka, którą wydałam. Dopiero niedawno odważyłam się wyjąć z szuflady kolejne, które były napisane wcześniej m.in. „Etiopia, ale czat!”. A teraz powstała następna, zupełnie w biegu. To było istne szaleństwo, ale w księgarniach już jest moja trzecia publikacja „Kobieta na krańcu świata”. Kolejne książki w przygotowaniu. - Wolisz pisać książki czy kręcić filmy? - Nie da się tego w żaden sposób porównać. Jeśli jednak musiałabym dokonać wyboru, to zostałabym chyba przy pisaniu. Robienie programów dla telewizji jest fantastyczną przygodą. Film rejestruje teraźniejszość, ruch, kolor, uwiecznia chwilę, ale jest też dziełem wielu rąk i od wielu czynników zależy ostateczny efekt: producenta, operatora, montażysty. Jeśli chodzi o moje pisanie, to jest ono rzeczywiście tylko i wyłącznie moje. Jest to mój osobisty twórczy akt, nad którym mam całkowitą kontrolę. Choć może zabrzmi to paradoksalnie, ale mam wrażenie, że książki są prawdziwszym odzwierciedleniem tego, co naprawdę robię, jaką mam wrażliwość, poczucie humoru, pokazują to, jaka jestem naprawdę i jak postrzegam świat. Nie umiałabym opisywać czegoś, czego sama nie przeżyłam. Piszę, o tym czy jest mi zimno czy ciepło, jacy byli ludzie, których spotkałam. Takim zbiorem wyjątkowych spotkań z drugim człowiekiem jest moja najnowsza książka, „Kobieta na krańcu świata”, którą napisałam podczas realizacji programu dla telewizji TVN. W trakcie tych wyjazdów mieliśmy mnóstwo pracy i mimo, że nie było wolnej chwili, aby usiąść i odsapnąć, cały czas robiłam notatki, biegałam z dyktafonem, nagrywałam myśli, robiłam dodatkowe wywiady. Czułam, że w krótkim programie nie da się opisać wszystkiego, na czym mi zależy. Myślę, że ta książka będzie wspaniałym dodatkiem do programu i razem z nim będzie stanowić pełnię moich ostatnich podróżniczych doświadczeń i przeżyć. - Zorganizowanie każdej wyprawy wymaga sporo czasu i energii. Jak sobie z tym radzisz? - To w dużej mierze zasługa osób, które mnie otaczają. Rodziny, przyjaciół i współpracowników. Gdyby nie świetny zespół, który pracuje w redakcji National Geographic i gdyby nie tolerancja i wyrozumiałość zarówno moich współpracowników, jak i szefów, nie byłoby to w ogóle możliwe. Zawsze przed wyjazdem muszę przygotować pewne rzeczy na zapas, część prac wykonuję zdalnie, ale to wymaga od wszystkich dookoła sporego wysiłku, za który bardzo dziękuję. Teraz jest jeszcze Marysia, która stała się pępkiem mojego świata. Cała reszta odbywa się w dużej mierze kosztem snu. W tak zwanym między czasie muszę bowiem przygotować się fizycznie, znaleźć sponsorów, uzyskać pozwolenia, spakować się i w końcu wyjechać. To na pewno spore zamieszanie, ale jak się okazuje, czas jest gumką od majtek i można go rozciągać. - Kochasz podróże – zwiedziłaś już niemal cały świat. W programie telewizyjnym „Misja Martyna” kilkakrotnie okrążyłaś kulę ziemską, odwiedzając m.in. Japonię, Kenię, RPA, Wenezuelę, Australię, Meksyk, Kambodżę. Czy jest jeszcze jakieś miejsce na Ziemi, o którym marzysz, a którego do tej pory nie widziałaś? - Byłam na wszystkich kontynentach, w ponad 70 krajach, ale jest to ułamek z tego, co można zobaczyć, bo część krajów właściwie tylko musnęłam, dosłownie wjechałam do nich, pobyłam parę dni i musiałam podążać dalej. Trudno więc powiedzieć, że wszystkie miejsca, w których byłam, poznałam dogłębnie. Do wielu bardzo chciałabym jeszcze wrócić, poznawać je na spokojnie a nawet trochę w nich pomieszkać, tak, jak na przykład w RPA. Natomiast są takie miejsca, które szalenie mnie pociągają, a których nigdy nie odwiedziłam, choćby: Kuba, Nowa Zelandia czy Madagaskar. Wstyd się przyznać, ale nie znam np.: Rzymu. Przeleciałam przez niego parę razy i to wszystko. A marzy mi się espresso, wypite w wiecznym mieście na jednym z głównych placów. - No właśnie, odwiedziłaś wiele egzotycznych krajów, a co z Europą? - Wstyd się przyznać, ale Europę znam najsłabiej. Przez jakiś czas mieszkałam w Paryżu, znam dobrze Londyn. Niemcy zupełnie mnie nie pociągają, za to bardzo lubię Portugalię. Ale w optyce moich zainteresowań są raczej takie kraje, jak: Rumunia, Armenia czy Azerbejdżan, czyli kraje jeszcze mało odkryte, mniej popularne. Szukam bowiem czegoś innego, pociąga mnie przede wszystkim odmienność. W Paryżu, Londynie czy na ulicach Barcelony, czuję się jak u siebie, jestem w swoim rodzimym kręgu kulturowym i nic mnie nie zaskakuje. Wszędzie są te same sklepy, te same marki, identyczne stacje benzynowe i hipermarkety. - A czy pamiętasz, od czego zaczęła się Twoja pasja podróżowania? Jak połknęłaś tego bakcyla, który Cię zainspirował do ciągłego wędrowania po świecie? - Jeśli chciałabyś usłyszeć, że ma to na sumieniu któreś z moich rodziców, to niestety muszę cię rozczarować, bo oni w ogóle nie podróżują, a jeśli już ruszają w drogę, to raczej po Polsce i najlepiej samochodem. Rodzice nauczyli mnie jednak dużej otwartości na drugiego człowieka i dużej tolerancji. Ciekawość świata to jest to, co na pewno wyniosłam z domu, a podróże są tylko jej efektem. Podobnie jak wiele osób w Polsce, wychowywałam się na programach podróżniczych Toniego Halika i Elżbiety Dzikowskiej. Duży wpływ na moje wyobrażenie o świecie i o tym, co chciałabym robić i gdzie chciałabym podróżować miały również lektury z dzieciństwa, np. „W 80 dni dookoła świata” czy przygody Tomka na odległych kontynentach. Szalenie pobudzały moją wyobraźnię. I oczywiście magazyny z żółtą ramką – National Geographic, które przeglądałam jeszcze w angielskiej wersji językowej, nie do końca rozumiejąc tekst. Zdjęcia tam prezentowane zawsze zapierały dech w piersiach, aż chciało się sprawdzić, czy świat rzeczywiście tak wygląda. Ale tak naprawdę ta pasja do podróżowania rozwinęła się we mnie na dobre podczas rajdu Dakar. Pędząc przez afrykańskie kraje, nie miałam czasu w ogóle przyjrzeć się ludziom, zwyczajom i ten szalony pęd wyścigu pozostawił we mnie ogromne poczucie niedosytu. Ziarenko saharyjskiego piasku utkwiło w moim sercu i teraz już wiem, że moim przeznaczeniem jest bycie w drodze… - Jesteś redaktorem naczelnym polskiej edycji National Geographic - jednego z najstarszych i najbardziej w świecie rozpoznawalnych magazynów prasowych. Jak do niego trafiłaś? - Współpracowałam z Nationalem dużo wcześniej, przy okazji moich wypraw. National patronował moim podróżniczym projektom. Kilka razy zostałam zaproszona do tego, aby poprowadzić imprezy Nationala, co już uważałam za niebywały zaszczyt i nigdy w życiu nie przyszło mi przez myśl, że kiedyś zasiądę za biurkiem w redakcji tego, najbardziej chyba poczytnego na świecie, magazynu. W 2006 r., kiedy to stanęłam na Dachu Świata i zdobyłam Everest, pod zresztą patronatem polskiej edycji magazynu National Geographic, dostałam propozycję objęcia stanowiska redaktor naczelnej. Muszę przyznać, że długo się wahałam i w pierwszej chwili odmówiłam. Po pierwsze nie miałam doświadczenia na podobnym stanowisku w magazynach drukowanych. Do tej pory pracowałam w telewizji i pisałam tylko jako współpracownik do różnych magazynów, a stanowisko redaktor naczelnej, to przecież zupełnie co innego. Po drugie wiedziałam i nie myliłam się, że zawiadywanie magazynem, to w dużej mierze praca biurowa i moje życie ulegnie całkowitej zmianie. Kiedyś 8 miesięcy w roku bywałam poza domem, a teraz większość czasu spędzam w kraju. Wszystkie moje obecne eskapady są krótkie i planuję je tak, aby móc efektywnie pracować. Wydajemy dwa magazyny: National Geographic i National Geographic Traveler. Do tego jeszcze trzeba dodać wydania specjalne, Wielki Konkurs Fotograficzny itd. Obowiązków jest sporo i trochę mnie one na początku przerażały. Nawet podzieliłam się opinią, że żałuję, że ta propozycja nie przyszła za 10 lat. Czułam się za młoda, za mało doświadczona i niegotowa na takie wyzwanie. Ale prawda jest też taka, że drugi raz nikt mi tego stanowiska mógł już nie proponować. Podjęłam wyzwanie i podeszłam do tej pracy tak, jak do kolejnej mojej wyprawy, tyle, że tym razem palcem po mapie. Dla magazynu z żółtą ramką zdecydowałam się zmienić swoje życie i dzisiaj z perspektywy czasu myślę, że poszłam dobrą drogą. Praca w redakcji to wielka przygoda i bardzo ważna życiowa lekcja. - Nie żałujesz? - Nie można żałować, że pracuje się dla National Geographic. To magazyn dla ludzi ciekawych świata, to okno na świat. Jest dokładnie tym, o czym sama chciałabym czytać. Utożsamiam się z żółtą ramką, traktuję ją jak część siebie. To mój drugi dom. - Jakie są plany National Geographic na przyszłość? - Mam nadzieję, że numer jubileuszowy na 10-lecie polskiej edycji magazynu spełnił oczekiwania czytelników, choć trudno jest w dzisiejszych czasach wymyśleć coś zaskakującego i wyjątkowego, zwłaszcza wtedy, gdy specyfiką magazynu jest prezentowanie unikalnych materiałów. Przykładaliśmy ogromną wagę do tworzenia tego numeru. Część publikowanych w nim materiałów, jak chociażby fotografie Tomka Tomaszewskiego, to efekt kilkumiesięcznej pracy. Kładziemy teraz duży nacisk na jak największą liczbę polskich tekstów. Dostrzegamy też konieczność skracania artykułów, choć zawsze szczyciliśmy się tym, że nie są one powierzchowne. Przyszły rok zapowiada się szalenie interesująco, choć największe zmiany zachodzą w naszym najmłodszym dziecku, Travelerze, które rozwija się wprost nieprawdopodobnie. Sprzedaż ostatnich numerów skoczyła pionowo w górę, co w dobie kryzysu i na dzisiejszym rynku jest trudne do osiągnięcia. To zainteresowanie naszym magazynem traktujemy, jako dowód uznania naszych czytelników. Cieszę się również, że nasza nowa strona internetowa rozwija się równie dynamicznie, a w naszej sekcji BLOGów odkrywamy coraz to nowe talenty – to medium doskonale uzupełnia magazyn, który, jak wiemy, ma ograniczoną formę. - Na naszej stronie internetowej po ogłoszeniu wyników Wielkiego Konkursu Fotograficznego wybuchła gorąca dyskusja. Czy w tym roku wybór był prosty? Są zarzuty, że w ciągu jednego dnia nie da się wybrać tego jednego jedynego zdjęcia. - Świadczy to tylko o tym, że nie wszyscy zdają sobie sprawę, jak dokładnie odbywa się selekcja zdjęć. A jest to ogromna machina i wybór przebiega etapami. Niemożliwością byłoby obejrzenie 70 tysięcy zdjęć w ciągu jednego dnia. Przychodzą one do redakcji sukcesywnie i od razu przechodzą sito jakościowe. Tomek Tomaszewski, który jest przewodniczącym jury i naszym generalnym konsultantem, osobiście obejrzał wszystkie fotoreportaże i wszystkie zdjęcia z kategorii ludzie. Wybór zdjęć w takim konkursie to ogromna odpowiedzialność. Do ostatecznej selekcji zakwalifikowano 1500 fotografii, które oglądaliśmy już wspólnie podczas ostatniego dnia. Robiliśmy to przez 12 godzin bez przerwy, a podczas obrad toczyły się gorące dyskusje. - Czy jury było zgodne w swych ocenach? - Absolutnie nie. Tylko czasami zdarza się sytuacja, że pojawia się jakieś zdjęcie, co do którego nikt nie ma wątpliwości i decyzja zapada jednogłośnie. Problem polega na tym, że do ścisłej czołówki trafiają naprawdę dobre zdjęcia i praktycznie każde z nich mogłoby zająć miejsce w jakimś konkursie fotograficznym. A więc spośród dobrych fotografii należy wybrać tę jedną jedyną. W tym roku obrady przebiegały bardzo burzliwie i byliśmy podzieleni w naszych opiniach. Każdy z nas reprezentował inny punkt widzenia i dzięki temu udało nam się uzyskać dość obiektywną ocenę. A byli wśród nas: Tomek Tomaszewski, który specjalizuje się w reportażu i zdjęciach ludzi, a jest znakomity w ocenie dobrego fotografowania pogłębionych problemów i historii, Tomek Sikora, który ma doświadczenie w fotografii komercyjnej i jest szanowany zarówno w Polsce jak i na świecie, Grzegorz Lechniewski, który należy w tej chwili do najlepszych fotografików przyrody w Polsce, Piotr Andrews, fotograf Reutersa, który jest fotoreporterem wojennym i robi wiele zdjęć o charakterze adventure, zdjęć akcji, a także specjalizuje się w fotografii podwodnej i ekstremalnej, ja i Wojtek Franus, szef naszego działu graficznego, przez którego ręce, a właściwie oko, przechodzi tysiące fotografii, i który jest osobą obdarzoną dużym smakiem, wyczuciem i wie, jaki poziom National Geographic powinno reprezentować. To było naprawdę świetne jury, bardzo podzielone w opiniach. Uważam, że dzięki temu ocena zdjęć mogła być obiektywna. Problem, z którym musieliśmy się borykać, to ingerencje autorów zdjęć w fotoshopie i takie zdjęcia staraliśmy się od razu eliminować. Ostatecznie wygrał fotoreportaż, który opowiada pewną ponadczasową historię. Opisuje kondycję człowieka w XXI wieku i to nie tylko w Japonii, ale na całym świecie. To symboliczna wręcz historia o mężczyźnie, który zaharowuje się na śmierć i dla którego praca staje się sensem, a nie środkiem do życia. Dobra fotografia to nie tylko jakoś, ale też wysiłek, do którego nas zmusza, refleksja, którą wywołuje, to zdjęcie, które przykuwa uwagę i pozostaje w pamięci. Takie właśnie było nasze tegoroczne Grand Prix. - Dziękuję za rozmowę. Rozmawiała: Agnieszka Budo
Morze jest ojczyzną ludzi wolnych. Dlatego je kocham - mówi Enzo Majorca, legenda nurkowania swobodnego, wielokrotny rekordzista świata, pierwowzór jednego z bohaterów filmu Luca Bessona „Wielki Błękit”.
Człowiek z głębin Małgorzata Brączyk O ludziach morza zwykło się mówić, że są silni… Enzo Majorca: Morze mnie wzbogaciło, w sensie duchowym, oczywiście, było dla mnie i ciągle jest najlepszą szkołą życia, ale siły mi nie dało. Przede wszystkim dlatego, że od momentu, kiedy zacząłem bić rekordy w nurkowaniu swobodnym, zdałem sobie sprawę, że środowisko, w którym się poruszam, nie jest naturalnym żywiołem człowieka. Ludzie zostali stworzeni do życia na lądzie, do oddychania płucami. Dlatego zawsze stawiałem sobie pewne ograniczenia podczas nurkowania na duże głębokości. Schodziłem w głąb i do tej pory schodzę z ogromnym lękiem. Starzy sycylijscy rybacy nauczyli mnie, że strach i odwaga są elementami podstawowymi w ludzkim doświadczeniu. Człowiek bez strachu to szaleniec, człowiek bez odwagi to tchórz. Pana głównym rywalem był niegdyś Jacques Mayol. Wasze przeszło- dwudziestoletnie współzawodnictwo przeszło do historii. O panu zawsze mówiło się, że opiera się głównie na treningu fizycznym, Mayol zaś był znany z tego, że koncentrował się na przygotowaniu duchowym, raktykował wschodnie techniki oddechowe, jogę, medytację. Chciałbym od razu jasno postawić tę kwestię – mnie joga się nie podoba. Uzurpuje sobie prawo do wydobycia człowieka z jego fizyczności – a ja tego nie akceptuję. Zawsze chciałem czuć w sobie ciało, duszę i rozum. Kocham wszystkie te elementy. Według mnie to nierozerwalna całość, istota bycia człowiekiem. Ponadto trzeba sobie zdawać sprawę, że kiedy ma się do czynienia z morzem, to duchowe czy medytacyjne podejście niesie jeszcze jedno zagrożenie: wyabstrahowując się z otaczającej rzeczywistości i wkraczając w „wyższy” świat, może się zdarzyć to, co przytrafiło się Jacquesowi – zgubimy drogę powrotną. W ostatniej scenie „Wielkiego błękitu” postać, która uosabia pana, schodząc w morską głębinę, żegna się. Jest to symboliczna scena śmierci. Zwycięża drugi bohater, którego pierwowzorem był Mayol. W rzeczywistości jednak to Mayol popełnił samobójstwo. Przypominam sobie ten dzień – 23 grudnia 2001 roku. Zadzwoniła do mnie znajoma z Florencji i powiedziała, że dzień wcześniej Jacques się powiesił w swoim domu na Elbie. Nie mogłem dojść do siebie. Tym bardziej, że słyszeliśmy się jakieś 20 dni wcześniej i umówiliśmy się, że spotkamy się w Monaco, gdzie mieliśmy uczestniczyć w kręceniu filmu dokumentalnego dla telewizji niemieckiej. Podobno cierpiał na depresję. U Bessona Mayol to Homo delphinus, żyjący w głębokiej mistycznej symbiozie z oceanem – pradawną ojczyzną człowieka. Filmowy Majorca nie może tego pojąć... W tym bohaterze w żaden sposób nie mogłem się odnaleźć. Nigdy taki nie byłem. Dlatego wytoczyłem Bessonowi proces. Musiał poprawić film i dopiero wtedy, po 10 latach, wszedł on na włoskie ekrany. Pana najdziwniejsza przygoda w głębinach… Nurkując w okolicach Noto, kilka kilometrów od Syrakuz, znalazłem antyczny port i wejście do groty. Kiedy tam wpłynąłem, ujrzałem dzban, z którego wydobywała się dziwna substancja. Zdjąłem maskę i natychmiast poczułem się źle. I wtedy zobaczyłem młodego mężczyznę, bez maski, bez płetw. Płynął w moim kierunku. Gdy zbliżył się na odległość wyciągniętej ręki, zdałem sobie sprawę, że znam jego twarz. Jako młody człowiek często włóczyłem się po sycylijskich austeriach, przysłuchując się opowieściom starych marynarzy i rybaków. Jeden z nich opowiedział mi, że podczas wojny znał marynarza, który cieszył się sławą nieprzeciętnego nurka, czyli – jak się u nas na Sycylii zwykło mówić – palumbaro. Pokazał mi nawet jego zdjęcie.I w tej grocie ze zdumieniem zdałem sobie sprawę, że to ten młody człowiek ze zdjęcia. Przemknęło mi przez głowę – przecież on nie żyje. Niewiele więcej pamiętam. Podczas badań laboratoryjnych okazało się, że substancja wydobywająca się z dzbana to opium, więc prawdopodobnie miałem halucynacje. Chciałem wrócić w to miejsce, przygotowaliśmy nawet ekspedycję, ale trzęsienie ziemi pokrzyżowało nam plany. Kiedy później tam zszedłem, nie było już ani groty, ani portu. Do historii nurkowania swobodnego wpisały się również dwie pańskie córki: Patrizia i Rossana. Nie bał się pan wprowadzać je do tak niebezpiecznego sportu? To moje córki na nowo oswoiły mnie z morzem. We wrześniu 1974 w Sorrento miałem podjąć próbę ustanowienia rekordu – przekroczyć 90 metrów. Wszystko było przygotowane jak w szwajcarskim zegarku. Ale linka wkręciła się w przewód telewizyjny – była to pierwsza w historii próba sfilmowania na żywo bicia rekordu – trzeba było więc wyciągnąć cały sprzęt i wszystko zacząć od początku. Pierwotnie miałem bić rekord o godzinie 12, a faktycznie doszło do tego o 17. Na tym nie koniec. Aby poświadczyć przed komisją mój rekord, musiałem wydobyć umieszczone tam wcześniej znaki. Jeden z członków ekipy w porywie tzw. efektu Martini – czyli w stanie ożywienia ogarniającego schodzących na głębokość większą niż 40 metrów – nie tylko ich nie zamocował, ale wręcz oderwał te zainstalowane przez swoich kolegów. Nie mógłbym więc udowodnić swego rekordu, nawet gdybym go ustanowił. Ale do tego nie doszło, gdyż 18 metrów pod wodą uderzyłem w operatora z telewizji, rozbiłem maskę i musiałem wyjść. Próbę powtórzyłem siedem dni później, ale nie byłem już w tak dobrej kondycji psychofizycznej. To było zadufanie z mojej strony, za które zapłaciłem ogromną cenę, straciłem zmysły, zemdlałem. I wtedy powiedziałem, że już nigdy nie będę bił rekordów. Upłynęło 11 lat. Moje córki dorosły i pewnego dnia oznajmiły mi: – Tato brakuje nam morza, będziesz nam towarzyszył? Raimondo Bucher, do którego należy pierwszy, oficjalny rekord w nurkowaniu swobodnym – w 1950 roku zszedł na niewyobrażalną wówczas głębokość 30 metrów – dziś żałuje tego, co zrobił. Uważa, że zbyt wiele osób poszło jego śladami i narusza spokój morza, wolałby, aby pozostało tajemnicze. A pan? Bucher jest wielkim mistrzem i tak będzie zawsze wspominany. Pomimo ogromnego szacunku, jakim go darzę, nie zgadzam się z nim jednak. Po prostu nie wierzę w nakazy i zakazy. Gdyby nie było Buchera, byłby ktoś inny. Taka jest natura ludzka. Poza tym morze jest ojczyzną ludzi wolnych, uczy swobody. Dlatego je kocham. Dziś zawodnicy nurkują tak głęboko, że aż trudno uwierzyć. Kiedy Francisco Ferreras osiągnął 170 metrów, wydawało się, że jest to rekord nie do pobicia, tymczasem Patric Musimu zanurzył się na głębokość 209,5 metra. Co Pan o tym sądzi? Szczerze mówiąc, przestałem dokładnie śledzić wydarzenia. Kiedy zdecydowałem się odejść ze sportu, była to decyzja definitywna. Mój dziadek, stary notariusz z Syrakuz, nauczył mnie, że jeśli z czegokolwiek rezygnuję, nie mogę żałować, wracać. Teraz schodzę w morze tylko dla przyjemności. Podobno lubi pan nurkować nocą? Nie wiem dlaczego, ale w nocy, gdy jest pełnia księżyca, muszę zejść pod wodę. To silniejsze ode mnie. Lubię oglądać tarczę Srebrnego Globu odbijającą się w wodzie. Kiedy jestem w głębiach, rozbija się onana tysiące księżyców. Jest pięknie. Enzo Majorca urodził się 21 czerwca 1931 roku w Syrakuzach na Sycylii, gdzie mieszka do dziś. Po raz pierwszy pobił rekord świata w nurkowaniu swobodnym w roku 1956. Zanurzył się wówczas 45 m poniżej powierzchni morza. W kolejnych latach nurkował coraz głębiej. W 1988 r. osiągnął swój rekord życiowy: 101 metrów. Rok później zrezygnował z rywalizacji. Interesuje się archeologią, zwłaszcza cywilizacją fenicką i punicką, oraz mitologią. Jest współautorem wielu programów edukacyjnych dotyczących problematyki morskiej nakręconych dla włoskiej telewizji RAI. Napisał też podręcznik „Szkoła swobodnego nurkowania” i trzy książki wspomnieniowe.
Zarażony cyklozą. Wywiad z Jakubem Postrzygaczem
JAKUB POSTRZYGACZ urodził się w 1981 roku w Warszawie, szkołę średnią ukończył w Siedlcach, a studia socjologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Obecnie wraz z żoną Adrianną mieszka w Auckland w Nowej Zelandii.
W 2005 roku jako pierwszy przejechał samotnie na rowerze Canning Stock Route - najdłuższy oraz jeden z najtrudniejszych szlaków terenowych świata. Wyprawa trwała 33 dni. Za ten wyczyn został uhonorowany nagrodą Travelera oraz Kolosem.Chciałem odetchnąć od zgiełku cywilizacji - Jakub Postrzygacz, laureat nagrody Traveler za Wyczyn Roku, tłumaczy, dlaczego podczas samotnej wyprawy rowerowej pokonał 2100-kilometrowy szlak przez cztery australijskie pustynie. Teraz planuje w ten sam sposób dotrzeć na biegun południowy. MAGDALENA STOPA: Mając zaledwie 23 lata, przejechał Pan rowerem Canning Stock Route, jeden z najtrudniejszych szlaków terenowych świata. Jak doszedł Pan do tego wyczynu? Jakub Postrzygacz: Na rowerze jeździłem od dziecka, ale pełnoobjawową cyklozą zaraziłem się dopiero w szkole. Księża w naszym liceum w Siedlcach organizowali rowerowe obozy. Najdłuższą wspólnie przejechaną trasą była podróż do Rzymu. Choroba okazała się nieuleczalna i po skończeniu szkoły rozwijała się dalej. W 2001 roku wyjechałem z moją przyszłą żoną Adą do Irlandii. Miałem wtedy 19 lat, 60 funtów na 2 osoby i bilet powrotny zarezerwowany na 2 miesiące później. Pierwszą pracę znaleźliśmy przy pieleniu szpinaku. Chwasty dochodziły do 1,5 m. Potem było już lepiej i wkrótce zarobiliśmy na bilet do Nowej Zelandii. Wcześniej jednak przejechaliśmy w Irlandii 1,5 tys. km na rowerach, które złożyłem z części znalezionych na złomowisku. – Potem objechaliście Nową Zelandię? – Nowa Zelandia była naszym pierwszym wielkim marzeniem i pierwszą wielką podróżą. To przepiękne miejsce, jest tam wspaniała przyroda, łagodny klimat, gościnni ludzie, którzy w większości nie zamykają domów na klucz. Gdy jadąc na rowerach dookoła Nowej Zelandii pytaliśmy, czy możemy rozbić namiot na ich ziemi, wielokrotnie słyszeliśmy w odpowiedzi: nie. Dlaczego? Bo od razu proponowali nam nocleg w swoim domu. A gdy budziliśmy się rano, śniadanie stało już na stole. – Co po tych przyjemnych podróżach skłoniło Pana do samotnej wyprawy w ekstremalnych warunkach? – Za narodziny pomysłu odpowiedzialny jest Marek Tomalik i jego pokaz slajdów, który miałem okazję obejrzeć w Krakowie. W 2002 roku przejechał on Canning Stock Route w konwoju samochodów terenowych, za co został nagrodzony Kolosem. Spytałem wówczas, czy można pokonać ten szlak rowerem, na co wszyscy wybuchnęli śmiechem, a Marek stwierdził krótko: „Zapomnij!” Jego opinię zdawali się podzielać nawet rdzenni mieszkańcy Australii. Na samym początku podróży spotkałem Aborygena wracającego z polowania. Gdy usłyszał, dokąd jadę, zdumiał się i rzekł: „To długa droga, potrzebujesz mięsa”. Po czym podarował mi kilka wciąż ciepłych kangurzych żeberek. Wieczorem upiekłem je na ognisku i jak dotąd był to mój najlepszy grill! Podróż przez pustynie Australii wymagała wielkiego wysiłku, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Ale też okazała się dla mnie znacznie ważniejsza niż poprzednie. Canning Stock Route to najdłuższy i jeden z najtrudniejszych szlaków terenowych świata. Liczy 2100 kilometrów. Zginęło na nim wielu podróżników. Przecina cztery pustynie i wspina się na ponad 900 piaskowych wzgórz. Powstał na początku XX w. – miano przepędzać nim bydło między przeciwległymi krańcami suchego kontynentu. Warunki okazały się jednak tak trudne, a straty zwierząt i ludzi tak wysokie, że szlak popadł w zapomnienie. Spośród 51 studni wyznaczonych przez geodetę Alfreda Canninga większość jest dziś sucha. Wodę z wciąż istniejących źródeł trzeba uzdatniać, żeby nadawała się do picia. – Trudów z pewnością nie brakowało skoro w ciągu 33 dni schudł Pan 18 kg. A czy były jakieś przyjemności? – Budując własne wyobrażenie australijskiej pustyni, spodziewałem się beznamiętnej walki ze szlakiem wśród monotonnej scenerii. Szybko przekonałem się jednak, że prawdziwe cuda czekają za każdą wydmą. Co kilometr krajobraz przechodził metamorfozę. Wśród piaskowych wzgórz rozbłyskiwały tafle słonych jezior, pojawiały się strzaskane erozją skalne wyspy, zmieniała się roślinność, klimat i warunki terenowe. Ani przez chwilę nie czułem się znużony. Po 24 dniach jazdy przez pustynię moim oczom ukazał się skalny wąwóz, wewnątrz którego rosły gigantyczne eukaliptusy. Ściany zdobiły pradawne malunki, a wysoko pod skalnymi półkami zwieszały się gniazda dzikich pszczół. To Killagurra – święte miejsce Aborygenów. Przeciskając się szczeliną wśród zwalonych drzew i skał, dotarłem do źródła, z którego bije lodowata woda, tworząc krystalicznie czysty, naturalny basen. To jak raj pośród piekieł. – Który dzień był najtrudniejszy? – Najgorsze wspomnienia zawdzięczam własnej lekkomyślności. Piątego dnia jazdy chciałem dotrzeć do studni oddalonej kilka kilometrów od głównego szlaku. Pod samotną skałą zostawiłem większość ekwipunku. Bez obciążenia jechałem szybko, zbyt szybko. Nie dość, że nie dotarłem do studni, to z niedomkniętej torby wypadł mi aparat fotograficzny. Odnalezienie go w morzu traw graniczyło z cudem, zwłaszcza że nie byłem w stanie precyzyjnie odtworzyć trasy, którą jechałem. Poczułem, się tak, jakby świat zawalił mi się na głowę. Zdjęcia były najważniejszym dowodem pokonania szlaku. Czekali na nie przyjaciele, rodzina i wielu ludzi zaangażowanych w ekspedycję. Zapadł wieczór. Skuliłem się w kępie krzaków, łapiąc na kolację szarańczę i dopijając resztki wody z bidonu. To była trudna noc, pełna złych snów. Rano okazało się, że rower ma przebite opony, zacząłem więc poszukiwania na piechotę. Kiedy chwilę potem moja maszyna zniknęła wśród traw, wróciłem i wbiłem obok długą gałąź, zawieszając na niej bluzę. Zgubić rower– to by dopiero było! Po kilku godzinach przetrząsania zarośli dostrzegłem wreszcie srebrną obudowę aparatu. Dzięki Bogu cała masa błędów kosztowała mnie tylko odrobinę strachu. To była lekcja pokory. – Korzystał Pan ze specjalnie zaprojektowanego roweru oraz przyczepki. 14 kg ważyło jedzenie. Do tego woda, często ponad 30 litrów. Pozostały bagaż ważył zaledwie 5 kg.Nie wziął Pan ręcznika, pasty do zębów... – By pokonać tę trasę, musiałem mieć niezawodny sprzęt i bardzo ograniczony bagaż. Rower stworzony został z myślą o zastosowaniu szerokich czterocalowych opon. Jednokołowa przyczepka, wykonana w Polsce, jest jak dotąd najlżejszą tego typu konstrukcją na świecie. Ważyła zaledwie 4,8 kg, a mogłem przewozić na niej zapas wody na wiele dni. Oprócz picia i prowiantu na pokładzie znalazły się tylko rzeczy absolutnie niezbędne. Przede wszystkim ultralekki filtr do wody, którego ceramiczna membrana zatrzymywała bakterie, pasożytnicze pierwotniaki, a także sól. Poza tym wziąłem namiot, śpiwór, kuchenkę, podstawowe narzędzia, GPS, latarkę i maleńki panel słoneczny do ładowania baterii zasilających elektronikę. Zabrałem też garnek aluminiowy i linę ze spectry, która przy grubości 1,5 mm wytrzymywała 350–400 kg. Mogłem wykorzystać ją do naprawy bagażnika, przyczepki i do wyciągania wody z głębokich studni. Ubranie miałem tylko jedno. Na sobie. Ciepła bluza na lodowate pustynne noce w ciągu dnia służyła jako dodatkowa amortyzacja na siodełku. Do sakwy wrzuciłem też zminiaturyzowane wydanie Pisma Świętego. Nie spodziewałem się, że ważąca 50 gramów książeczka będzie miała dla mnie tak duże znaczenie. Do tego doszedł zestaw leków, m.in. środki przeciwwstrząsowe, mające umożliwić przetrwanie dodatkowych kilkunastu godzin w przypadku ukąszenia przez jadowitego węża, silne środki przeciwbólowe i leki przeciw zatruciu pokarmowemu. Całość mieściła się w jednej garści. Z opatrunków zrezygnowałem. Założyłem, że w razie potrzeby zrobię je z ubrań. -Korzystał Pan z tej apteczki? – Na szczęście nie. – Ubranie, które przez miesiąc nosił Pan na pustyni, było z wełny nowozelandzkich merynosów. To tkanina, który bardziej kojarzy się z ochroną przed mrozem niż upałem.– Z tych ubrań korzystają załogi stacji polarnych, żeglarze i ci, którzy potrzebują komfortu i doskonałego zabezpieczenia termicznego w trudnych warunkach. Pierwszy raz usłyszałem o nich od mojej żony – Ady. Zapewnienie, że można je nosić tygodniami bez prania, w ustach największego wroga nieświeżych skarpetek brzmiało przekonywująco. Wełna ma jeszcze jedną wspaniałą właściwość: zapewnia ochronę przed promieniowaniem UV, dzięki czemu mogłem jechać w pełnym słońcu przez cały dzień, nie ryzykując poparzeń albo udaru. – Od Pana wyprawy minęło półtora roku. Jak z perspektywy czasu ocenia Pan tę podróż? – Cywilizacja bombarduje nas coraz mocniejszymi wrażeniami. Chciałem odetchnąć od tego zgiełku. Od niepamiętnych czasów ludzie udawali się w miejsca pustynne, by w samotności spotkać się z samym sobą. To spotkanie zmieniło mnie bardziej, niż mogłem przypuszczać. Potrzebowałem kilku miesięcy, by przetrawić doświadczenie, które stało się moim udziałem. Nie czułem się wówczas gotów ani o tym mówić, ani pisać. W czasie mojej wyprawy Ada pracowała jako nauczyciel języka angielskiego na tropikalnych wyspach Wallis i Futuna. Po powrocie oboje czuliśmy się wytrąceni z naszych światów – jej brakowało laguny pełnej kolorowych ryb, mnie spalonych słońcem wydm, ona tęskniła za świeżymi kokosami, ja podnosiłem z chodników wyrzucane przez ludzi jedzenie. Odnalezienie wspólnego języka zabrało nam trochę czasu, każde jednak wyniosło ze swej przygody cenne doświadczenia. Uważam, że wyprawa jest udana, jeśli wracasz z niej lepszym człowiekiem. Jeśli wewnątrz ciebie nic się nie zmienia, przedsięwzięcie nie ma sensu. Pobyt na pustyni przewartościował moje życie, pozwolił docenić to, co zwykłem przyjmować za pewnik. Wielu nazywa moją wyprawę ekstremalną, ale w istocie żadna ekspedycja nie zasługuje na to miano. Miliony ludzi na co dzień żyją w warunkach trudniejszych niż te, w których jechałem, ale nie mają filtrów, namiotów, ciepłych ubrań! Korzystając z zainteresowania wyprawą, wspólnie z międzynarodową organizacją Water Aid zbieramy fundusze na realizację projektów zapewniających czystą wodę mieszkańcom najuboższych rejonów świata. Dzięki jej środkom powstało już kilkanaście studni w Papui-Nowej Gwinei. – Jakie ma Pan następne plany? – Moim marzeniem jest wyprawa rowerem na biegun południowy. Najpoważniejszy problem znów sprowadza się do tego, jak stworzyć maszynę zdolną do przemierzenia tym razem białej pustyni. Tej zimy będę testować kilka własnych projektów na lodowcach w Nowej Zelandii. Będzie to kolejny krok w stronę konstrukcji, którą można jeździć w każdych warunkach. Nawiązałem już kontakt z ekspertami z baz arktycznych. Jeśli można podzielić wyprawę na sferę marzeń, przygotowań i realizacji, to ta jest ciągle w sferze marzeń, powoli przybierających realną formę.