To tutaj spoczywają królowie Francji. Nie przegap tego niezwykłego miasta, podróżując do Paryża
Saint-Denis to miasto, które przez stulecia odgrywało ważną rolę polityczną, religijną i gospodarczą. To tutaj znajduje się nekropolia francuskich monarchów, jeden z najważniejszych zabytków gotyckiej architektury, a także słynny stadion narodowy Francji. Dziś Saint-Denis bywa postrzegane przez pryzmat współczesnych wyzwań społecznych, ale jego znaczenie wykracza daleko poza stereotypy związane z przedmieściami Paryża. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą i urbanistyką Saint-Denis stanowi jeden z najciekawszych punktów regionu Île-de-France.
Spis treści: Czym Saint-Denis wyróżnia się na tle paryskiej aglomeracji? Historia Saint-Denis – od rzymskiej osady do królewskiej nekropolii Zwiedzanie Saint-Denis – co warto zobaczyć? Czy warto odwiedzić Saint-Denis? Saint-Denis jest położone około 9 kilometrów na północ od centrum Paryża. Administracyjnie należy do departamentu Seine-Saint-Denis. Przez lata miejscowość rozwijała się jako samodzielny ośrodek miejski, choć jej losy były nierozerwalnie związane ze stolicą. Czym Saint-Denis wyróżnia się na tle paryskiej aglomeracji? Współcześnie Saint-Denis jest jednym z gęściej zaludnionych i najbardziej dynamicznych obszarów podparyskich. To przestrzeń silnie zurbanizowana, dobrze skomunikowana z centrum dzięki metru, kolei RER oraz tramwajom. Dla wielu mieszkańców aglomeracji pełni funkcję ważnego zaplecza mieszkaniowego i biznesowego. Miasto charakteryzuje się także wyjątkową różnorodnością kulturową. Widać to zarówno w strukturze społecznej, jak i w lokalnym handlu czy gastronomi. Historia Saint-Denis – od rzymskiej osady do królewskiej nekropolii Historia miasta sięga czasów rzymskich. W II wieku na tym obszarze istniała osada Catolacus, która prawdopodobnie była własnością galijsko-rzymskiego właściciela ziemskiego. Kluczowym momentem dla rozwoju miejscowości okazała się męczeńska śmierć świętego Dionizego (Denisa), pierwszego biskupa Paryża, który zginął około III wieku. Według tradycji został pochowany właśnie tutaj, a jego grób szybko stał się miejscem kultu i pielgrzymek. Wokół sanktuarium zaczęła rozwijać się osada, która z czasem przyjęła nazwę Saint-Denis. W VII wieku w mieście został pochowany król Dagobert. Zapoczątkowano w ten sposób wielowiekową tradycję grzebania francuskich monarchów w Saint-Denis. Przez kolejne stulecia miasto pozostawało głównym miejscem pochówku francuskich monarchów. W średniowieczu miasto rosło dzięki przywilejom handlowym i religijnemu znaczeniu. Ośrodek rozwijał się jako ważny punkt na mapie gospodarczej regionu. Szczególnie istotny był XII wiek. Opat Suger rozpoczął rozbudowę bazyliki, tworząc budowlę uznawaną dziś za jeden z pierwszych przykładów architektury gotyckiej. To właśnie tutaj można obserwować narodziny stylu, który zdominował średniowieczne budownictwo sakralne. W czasie rewolucji francuskiej Saint-Denis doświadczyło dramatycznych zmian. Miejscowość przemianowano na Franciade, a królewskie grobowce zostały splądrowane. Szczątki monarchów usunięto z sarkofagów, symbolicznie zrywając z dawnym porządkiem. Saint-Denis jako miasto przemysłowe XIX wiek przyniósł kolejną transformację. Saint-Denis zaczęło gwałtownie się industrializować. Rozwój kanałów, kolei i zakładów produkcyjnych uczynił z miasta jeden z ważniejszych ośrodków przemysłowych regionu paryskiego. Dynamiczna industrializacja przyciągała pracowników z całej Francji, a później także migrantów z innych części świata. Wraz z rozwojem przemysłu rosły również wpływy ruchów robotniczych i socjalistycznych. W XX wieku Saint-Denis zyskało nawet przydomek la ville rouge – czerwone miasto. Przez znaczną część XX wieku było silnie związane z francuską lewicą i ruchem komunistycznym. Po kryzysach przemysłowych lat 70. i 80. XX wieku miasto musiało szukać nowej tożsamości gospodarczej. Wiele zakładów zamknięto, co doprowadziło do wzrostu bezrobocia i napięć społecznych. Jednocześnie rozpoczęto proces przebudowy przestrzeni miejskiej. Zwiedzanie Saint-Denis – co warto zobaczyć? Najważniejszym zabytkiem miasta pozostaje bez wątpienia Bazylika Saint-Denis. To miejsce ma ogromne znaczenie dla historii Francji oraz rozwoju architektury europejskiej, jednak to nie jedyny obiekt warty uwagi. Bazylika Saint-Denis Bazylika jest uważana za jeden z pierwszych przykładów gotyku. Charakterystyczne ostre łuki, sklepienia żebrowe i monumentalne witraże zapowiadały kierunek, który później rozwinął się w takich świątyniach jak Notre-Dame. Dla osób zainteresowanych monarchią i historią Francji bazylika stanowi miejsce absolutnie wyjątkowe, gdyż jej wnętrze kryje imponującą kolekcję nagrobków królewskich. Spoczywają tu między innymi Ludwik XVI, Maria Antonina, Ludwik XIV czy Katarzyna Medycejska. Stade de France Drugim symbolem współczesnego Saint-Denis jest Stade de France. Stadion powstał z myślą o 1998 FIFA World Cup i od tamtej pory pozostaje narodową areną sportową Francji. To właśnie tutaj rozgrywane są najważniejsze mecze reprezentacji piłkarskiej i rugby. Stadion był również kluczowym obiektem podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2024 roku. Cité du Cinéma Mniej oczywistą, ale bardzo interesującą atrakcją Saint-Denis jest Cité du Cinéma, czyli nowoczesny kompleks studiów filmowych założony z inicjatywy reżysera Luca Bessona. Powstał w zrewitalizowanej dawnej elektrowni z lat 30. XX wieku i od momentu otwarcia w 2012 roku stał się jednym z najważniejszych ośrodków produkcji audiowizualnej we Francji. To tutaj realizowano zdjęcia do wielu filmów i seriali, a sam kompleks symbolizuje współczesną transformację Saint-Denis – od miasta przemysłowego do centrum nowych technologii, kultury i przemysłów kreatywnych. Choć kompleks nie jest typowym obiektem turystycznym dostępnym do swobodnego zwiedzania, pozostaje ważnym symbolem współczesnej transformacji miasta. Saint-Denis a mniej oczywiste oblicze Paryża Dla turystów Saint-Denis może być interesującym uzupełnieniem klasycznego zwiedzania Paryża. Pozwala spojrzeć na metropolię z innej perspektywy niż ta znana z pocztówek. Tego typu miejsca pokazują, że okolice Paryża kryją znacznie więcej niż najbardziej rozpoznawalne zabytki. Saint-Denis uczy, że historia wielkich miast nie kończy się na reprezentacyjnych bulwarach i pałacach. Często to właśnie obrzeża opowiadają najbardziej złożoną i fascynującą historię. Czy warto odwiedzić Saint-Denis? Tak, szczególnie jeśli interesują cię miejsca, w których można obserwować nakładanie się różnych epok i procesów historycznych. Saint-Denis nie jest typowym celem turystycznym, ale właśnie to stanowi o jego wartości. To miasto łączy królewskie dziedzictwo, narodziny gotyku, pamięć o epoce przemysłowej oraz współczesne przemiany społeczne. Dzięki temu stanowi jedno z najbardziej wielowymiarowych miejsc w aglomeracji paryskiej. Dla jednych będzie przede wszystkim przystankiem przed zwiedzaniem największych atrakcji Paryża. Dla innych stanie się fascynującą lekcją historii Francji i urbanistyki współczesnej Europy. W obu przypadkach Saint-Denis potrafi zaskoczyć. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Miasto umarłych w sercu Paryża. Ciekawostki na temat cmentarza Père-Lachaise
Paryski cmentarz Père-Lachaise jest najczęściej odwiedzaną nekropolią świata. Znajduje się na pagórkowatym wschodnim krańcu miasta i stanowi schronienie nie tylko dla zmarłych, ale też dla dzikich zwierząt. Słynie z historii o duchach, wampirach i miłości silniejszej niż śmierć. Co ciekawe, miejsce to zyskało zainteresowanie dzięki wielkiej akcji PR.
Spis treści: Jak zachęcić paryżan do wyboru nowego cmentarza? Miliony odwiedzających rocznie Opowieści z krypty Polski Père-Lachaise Père-Lachaise jest obecnie największym cmentarzem znajdującym się w obrębie Paryża oraz jedną z najbardziej znanych nekropolii świata. Jednak jego początki były skromne. Powstał, ponieważ na początku XIX wieku paryskie cmentarze przykościelne były tak przepełnione, że miastu groził poważny kryzys sanitarny. W 1804 roku prefekt Sekwany, Nicolas Frochot, ogłosił projekt nowej, świeckiej nekropolii, której wyznaczono miejsce poza granicami ówczesnego Paryża, na wzgórzu Ménilmontant we wschodniej części miasta. Teren ten należał wcześniej do jezuickiego domu rekolekcyjnego, któremu przewodził w XVII wieku ojciec François de la Chaise – spowiednik króla Ludwika XIV. To właśnie od niego pochodzi nazwa miejsca. Jak zachęcić Paryżan do wyboru nowego cmentarza? Projekt architektoniczny powierzono Alexandre’owi-Théodore’owi Brongniartowi. To on nadał cmentarzowi charakter romantycznego ogrodu angielskiego – z krętymi alejkami, wzgórzami, drzewami i malowniczymi widokami. Otwarcie nastąpiło 21 maja 1804 roku. Paryżanie byli jednak sceptyczni: nekropolia wydawała im się zbyt odległa od centrum, a pierwsze pochówki szły opornie. W pierwszym roku odbyło się zaledwie trzynaście pogrzebów. I wówczas władze miejskie wymyśliły pewien wybieg. W 1817 roku przeniesiono na Père-Lachaise szczątki kilku znanych i cenionych postaci – poety i dramatopisarza Molière’a, bajkopisarza Jeana de La Fontaine’a, a przede wszystkim słynnej pary kochanków z XII wieku – Heloizy i Abelarda. Ten zabieg marketingowy zdziałał cuda. Paryżanie ruszyli tłumnie na wzgórze, by oddać hołd swoim bohaterom, a pochówki zaczęły mnożyć się w zawrotnym tempie. Cmentarz rozrastał się kilkakrotnie. Dziś zajmuje powierzchnię blisko 44 hektarów, skupiając ponad 70 tysięcy grobowców. Miliony odwiedzających rocznie Père-Lachaise to miejsce o wyjątkowym charakterze – jest jednocześnie nekropolią, parkiem, muzeum rzeźby i architektonicznym skarbcem. Spacer po jego alejkach przypomina wędrówkę przez XIX-wieczny Paryż. Nagrobki i kapliczki grobowe wzniesione są w stylach neoklasycznym, neogotyckim, art déco, a nawet modernistycznym. Wiele z nich to prawdziwe dzieła sztuki dłuta znanych rzeźbiarzy epoki. Cmentarz jest regularnie odwiedzany przez setki tysięcy turystów – szacuje się, że przybywa tu około 3,5 miliona osób każdego roku, co czyni go jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji Francji. Odwiedzający przychodzą tu jednak nie tylko jako zwykli turyści, ale też jako pielgrzymi – do grobów swoich idoli, poetów, muzyków, aktorów. To miejsce żywej pamięci, gdzie kwiaty, listy, zdjęcia i drobne pamiątki składane są na grobach z autentyczną czułością. To część szerszego trendu zwanego nekroturystyką. Być może dwa najczęściej odwiedzane groby na cmentarzu należą do osób ze świata anglosaskiego. Grób Oscara Wilde’a jest okaleczony. Rzeźbiarz Jacob Epstein ozdobił go posągiem skrzydlatego młodzieńca, jednak w pewnym momencie nieznany odwiedzający odłamał wyeksponowany penis wyrzeźbionej postaci. Później tak wielu turystów zostawiało na grobowcu ślady pocałunków, że obecnie jest on osłonięty płytami z pleksi. Jest też grób amerykańskiej gwiazdy rocka Jima Morrisona, należący do wielu miejsc na cmentarzu, o których mówi się, że są nawiedzone. Jedną z głównych atrakcji tego cmentarza są bowiem duchy. Opowieści z krypty Po cmentarzu krążą ponoć wszelkiej maści spirytyści, którzy zakradają się nocą na teren nekropolii, by rozmawiać z zamieszkującymi ją widmami. „Jeśli wierzyć niektórym ludziom, Père-Lachaise jest najbardziej nawiedzonym miejscem w stolicy” – napisał w swojej książce „Sekretne życie cmentarza: dzika przyroda i urzekające legendy Père-Lachaise” dyrektor cmentarza, Benoît Gallot. Jedną z powtarzanych historii jest ta o Płaczącej Kobiecie w Czerni – zrozpaczonej wdowie, która przychodziła na grób męża każdego dnia, aż pewnego razu zniknęła bez śladu. Odtąd jej zjawa podobno pojawia się przy tym samym grobie, szlochając cicho, a gdy ktoś się zbliży, odwraca twarz wykrzywioną w agonii i rozpływa się w powietrzu. Niedaleko straszy duch XIX-wiecznego premiera Adolphe’a Thiersa, który podobno szarpie za ubrania przechodniów mijających jego mauzoleum. Każdej nocy z grobu ma wstawać Marcel Proust, błąkając się po cmentarzu w poszukiwaniu swojego ukochanego – pochowanego wbrew ich woli zupełnie gdzie indziej. Przy grobie Jima Morrisona odwiedzający słyszą niewyjaśnione szepty i czują dotyk niewidzialnych dłoni, a niektórzy twierdzą, że uchwycili jego zjawę na fotografiach. Wampirzyca z Paryża Jednak najbardziej mrożącą krew w żyłach historią jest ta związana z ogromnym mauzoleum w 19. kwaterze cmentarza – grobowcem rosyjskiej arystokratki, baronowej Elizavety Demidoff, zmarłej w 1818 roku. Według legendy hrabina zapisała w testamencie fortunę równą dwóm milionom rubli każdemu, kto odważy się spędzić 365 dni i 366 nocy w jej grobowcu, przy trumnie, bez prawa opuszczania go i bez jakiegokolwiek kontaktu z ludźmi. Ściany i sufit komnaty miały być wyłożone lustrami. Gdy w 1893 roku historia ta trafiła na łamy paryskiej prasy, listy z podaniami zaczęły napływać z całego świata – ze Stanów Zjednoczonych, Norwegii, Chorwacji, Kanady i Niemiec. Jeden z kandydatów, który wytrzymał najdłużej, po zaledwie trzech tygodniach wyszedł z grobowca jako psychiczny wrak. Grobowiec został ostatecznie zapieczętowany, ale ostatni wniosek o wejście do środka wpłynął jeszcze w 1984 roku. Dziś hrabina bywa nazywana „Wampirzycą z Paryża”. Symbole wilków zdobiące jej mauzoleum i plotki o szklanej trumnie, w której spoczywa jej ciało, tylko podsycają tę mroczną legendę. Polski Père-Lachaise Lista osobistości spoczywających na Père-Lachaise jest imponująca i obejmuje przedstawicieli niemal każdej dziedziny kultury, nauki i polityki. Spośród twórców literatury pochowani tu są m.in. Honoré de Balzac, Oscar Wilde, Marcel Proust, Molière i Guillaume Apollinaire. Wśród malarzy i artystów wizualnych pochowani są tu Camille Pissarro, Amedeo Modigliani oraz fotograf Nadar. W świecie teatru i kina swoje miejsce na Père-Lachaise mają Sarah Bernhardt i Yves Montand. Z filozofii i nauki – Auguste Comte, ojciec pozytywizmu. Na Père-Lachaise pogrzebana została Édith Piaf. Co ciekawe, jej grób otaczają groby przynajmniej trzech z jej kochanków. Spoczywają tam również Maria Callas i Georges Bizet. Znajduje się tam również ponad 600 polskich grobów, choć wiele z nich nie ma charakteru zabytkowego. Posiadanie grobu rodzinnego na Père-Lachaise stało się w XIX wieku kwestią prestiżu. Dlatego można tam odnaleźć wiele polskich rodzin arystokratycznych – Lubomirskich, Czartoryskich, Zaleskich czy Rzewuskich. Jednak najbardziej znanym „polskim” grobem jest ten należący do Fryderyka Chopina. Kompozytora nie było stać na pochówek na Père-Lachaise, jednak miejsce dla niego wykupił producent fortepianów Pleyel, na których grywał muzyk. Ciało Chopina spoczywa w Paryżu, ale jego serce znajduje się w Warszawie, w filarze kościoła Świętego Krzyża. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
To tutaj kręcono „Diabeł ubiera się u Prady”. Te miejsca możesz zobaczyć na własne oczy
Po niemal dwóch dekadach od premiery kultowego filmu „Diabeł ubiera się u Prady” historia świata mody powraca na ekran, ponownie przyciągając uwagę widzów. Druga część produkcji, łącząca kulisy branży z osobistymi historiami bohaterów, już teraz wzbudza duże zainteresowanie. To także okazja, by przyjrzeć się miejscom, które stały się tłem dla obu części filmu – od wielkomiejskich ulic po europejskie stolice stylu.
Do swoich ról powrócili Meryl Streep jako wymagająca redaktor naczelna magazynu „Runway”, Anne Hathaway w roli Andy Sachs, a także Emily Blunt i Stanley Tucci, ponownie wprowadzając widzów w świat wielkiej mody i redakcyjnych kulis. Kluczową rolę odgrywają tu również miejsca – przede wszystkim Nowy Jork, który od lat stanowi jedno z najważniejszych centrów światowej branży modowej. W pierwszej części ważnym przystankiem był także Paryż, natomiast kontynuacja rozszerza tę mapę o kolejne europejskie miasto, czyli Mediolan. To właśnie te lokalizacje tworzą nie tylko tło wydarzeń, ale również charakter całej opowieści, prowadząc widzów przez najbardziej rozpoznawalne przestrzenie świata mody. Nowy Jork w „Diabeł ubiera się u Prady”. Kultowe miejsca z obu części filmu Nowy Jork odgrywa w „Diabeł ubiera się u Prady” rolę znacznie większą niż tylko tło wydarzeń – to pełnoprawny bohater historii, nierozerwalnie związany z rytmem świata mody. W obu częściach filmu kluczowym punktem pozostaje charakterystyczny biurowiec przy 1221 Avenue of the Americas, czyli dawny McGraw-Hill Building, który ponownie wciela się w siedzibę wydawnictwa Elias-Clarke i redakcji magazynu „Runway”. To właśnie tutaj Andy Sachs rozpoczyna swoją karierę, a dynamiczne ujęcia z Midtown Manhattan – w tym okolice Szóstej Alei, Bryant Park i Rockefeller Center – budują obraz miasta jako jednego z najważniejszych centrów biznesu i mody na świecie. W pierwszej części widzowie mogą podążać śladami bohaterki także po konkretnych, istniejących lokalizacjach. Jedna z bardziej zapamiętanych scen (czyli moment, w którym Andy w pośpiechu odbiera telefon od Mirandy podczas kolacji z ojcem) została nakręcona w Craft w dzielnicy Flatiron. Z kolei restauracja Smith & Wollensky przy 49. ulicy i 3. Alei pojawia się w scenie, gdy Andy musi w ekspresowym tempie zdobyć posiłek dla swojej szefowej, co dobrze oddaje tempo pracy w redakcji „Runway”. Wątek prywatny przenosi się na Upper East Side – do eleganckiej kamienicy przy East 73rd Street, która w filmie pełni funkcję rezydencji Mirandy Priestly. Jedno z najważniejszych wydarzeń towarzyskich zostało z kolei zrealizowane w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej przy Central Parku, gdzie bohaterki uczestniczą w prestiżowym przyjęciu wymagającym perfekcyjnej znajomości środowiska modowego. Kontynuacja filmu rozwija tę mapę, ponownie wykorzystując najbardziej rozpoznawalne przestrzenie miasta. Ekipa filmowa pracowała m.in. w SoHo oraz na Brooklynie – szczególnie w dzielnicy Cobble Hill, gdzie pojawia się kultowy Long Island Bar, znany z klasycznych koktajli i charakterystycznych wnętrz. W nowych scenach pojawiają się także wnętrza luksusowych hoteli, takich jak Waldorf Astoria, oraz przestrzenie związane ze światem mody, w tym butik Dior New York przy 57. ulicy na Manhattanie. Co ciekawe, nie zabrakło również ujęć realizowanych w porcie lotniczym Newark Liberty, który posłużył jako plan dla scen podróżnych. Paryż w „Diabeł ubiera się u Prady”. Najważniejsze filmowe lokalizacje Paryż w pierwszej części „Diabeł ubiera się u Prady” stanowi kulminacyjny punkt historii Andy Sachs i jednocześnie najbardziej stylową odsłonę świata mody. To właśnie tutaj bohaterka trafia na prestiżowy Tydzień Mody, a miasto staje się tłem dla jednej z najważniejszych przemian w jej życiu. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych momentów filmu jest scena spaceru Andy i Christiana po klimatycznych uliczkach w okolicach Île de la Cité – w rejonie między quai de Montebello a Place Maubert, gdzie znajdują się takie ulice jak rue de la Bûcherie czy rue du Haut Pavé. Wąskie, brukowane przejścia, niewielkie kawiarnie i charakterystyczne latarnie tworzą atmosferę paryskiej elegancji, która kontrastuje z intensywnym tempem nowojorskiej codzienności. Kluczowa dla fabuły scena rozgrywa się jednak na Place de la Concorde – jednym z największych i najbardziej historycznych placów stolicy. To właśnie tutaj Andy podejmuje symboliczną decyzję o odejściu z pracy i odrzuceniu świata, który dotąd ją definiował, wrzucając telefon do fontanny. Otoczenie placu – z widokiem na Sekwanę, Ogrody Tuileries oraz eleganckie budynki, takie jak Hôtel de Crillon – podkreśla wagę tej chwili. Choć Paryż pojawia się w filmie stosunkowo krótko, jego obecność jest wyraźna i znacząca – to przestrzeń, w której moda osiąga swój najbardziej prestiżowy wymiar, a jednocześnie miejsce, gdzie bohaterka konfrontuje się z własnymi wyborami i wyznacza nowy kierunek swojej drogi. Mediolan i jezioro Como w „Diabeł ubiera się u Prady 2”. Moda, luksus i włoska sceneria Kontynuacja filmu przenosi widzów do Mediolanu – jednego z najważniejszych ośrodków światowej mody, który naturalnie staje się tłem dla dalszych losów bohaterów. Jednym z najbardziej efektownych miejsc w filmie jest Galleria Vittorio Emanuele II – monumentalny, XIX-wieczny pasaż handlowy zaprojektowany przez Giuseppe Mengoniego. To właśnie tutaj Miranda pojawia się w jednej z nocnych scen, w przestrzeni otoczonej butikami takich domów mody jak Prada, Gucci czy Louis Vuitton. Ważną rolę odgrywa także tzw. dzielnica mody – Quadrilatero della Moda, obejmująca ulice Via Montenapoleone, Via della Spiga czy Corso Venezia, gdzie koncentrują się flagowe sklepy i showroomy największych marek. Zdjęcia realizowano również w pobliżu Pinacoteca di Brera, a część scen powstała w luksusowym Palazzo Parigi Hotel & Grand Spa, który posłużył zarówno jako plan filmowy, jak i zaplecze produkcji. Filmowa opowieść wychodzi jednak poza miejską przestrzeń i kieruje się nad Jezioro Como – jedno z najbardziej ekskluzywnych miejsc wypoczynkowych we Włoszech. To właśnie tutaj kręcono sceny z udziałem Andy i Emily, które przypływają łodzią do imponującej Villi Balbiano. Ta XVI-wieczna rezydencja, uznawana za jedną z największych prywatnych posiadłości nad jeziorem, słynie z wystawnych wnętrz – wypełnionych freskami, antykami i kryształowymi żyrandolami – oraz rozległych, perfekcyjnie zaprojektowanych ogrodów. W tle pojawiają się także widoki na alpejskie krajobrazy Lombardii, które od lat przyciągają światowe elity. To połączenie Mediolanu – dynamicznego centrum mody – z elegancką, spokojniejszą scenerią jeziora Como podkreśla kontrast między tempem życia zawodowego a luksusowym wypoczynkiem, tworząc jedną z najbardziej spektakularnych części filmowej podróży. Źródła: The Independent, House & Garden Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Te miejsca z „Amelii” istnieją naprawdę. 25 lat później wciąż wyglądają jak w filmie
Gdy w 2001 roku „Amelia” trafiła na ekrany kin, podbiła serca widzów na całym świecie. Historia Amelii Poulain – nieśmiałej marzycielki z Paryża – szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych europejskich filmów. Mimo upływu lat produkcja wciąż inspiruje, a jej fani chętnie odwiedzają stolicę Francji, by odnaleźć miejsca znane z filmu. Gdzie zatem kręcono „Amelię”?
Film pt. „Amelia” w reżyserii Jeana-Pierre'a Jeuneta odniósł nie tylko ogromny sukces frekwencyjny, ale również zdobył międzynarodowe uznanie krytyków, stając się jednym z symboli współczesnego kina francuskiego. Opowieść o młodej kobiecie, która po trudnym dzieciństwie próbuje odnaleźć sens życia w drobnych gestach i codziennych rytuałach, na trwałe wpisała się w popkulturę. W głośnej produkcji Amelia, wychowana w emocjonalnym dystansie po śmierci matki i zamknięciu się ojca, opuszcza rodzinny dom i rozpoczyna nowe życie na Montmartre. To właśnie tam podejmuje pracę w kawiarni, a spacerując po ulicach dzielnicy, przypadkowo odkrywa metalowe pudełko ukryte w swoim mieszkaniu – znalezisko, które staje się początkiem jej osobistej misji. Teraz, 25 lat po premierze filmu, Montmartre przyciąga turystów pragnących odtworzyć tę niezwykłą, filmową podróż i zobaczyć miejsca, w których fikcja przenika się z rzeczywistością. Montmartre śladami „Amelii” – najważniejsze miejsca z filmu w Paryżu Spacer po Montmartre to dla fanów filmu „Amelia” wyjątkowa okazja, by zanurzyć się w przestrzeni, w której fikcja płynnie przenika się z rzeczywistością. Wędrówkę najlepiej rozpocząć przy Café des Deux Moulins – niewielkiej kawiarni przy Rue Lepic, która dzięki filmowi zyskała międzynarodową rozpoznawalność. To właśnie tutaj Amelia pracowała jako kelnerka, a dziś lokal wciąż przyciąga odwiedzających swoim charakterystycznym, nieco nostalgicznym wystrojem i atmosferą typowego paryskiego bistro. Czerwone ściany, lustra i detale znane z filmu sprawiają, że miejsce zachowało swój rozpoznawalny klimat, a jednocześnie funkcjonuje jako zwykła, tętniąca życiem kawiarnia, odwiedzana zarówno przez turystów, jak i mieszkańców dzielnicy. Zaledwie kilka minut spacerem dalej, przy Rue des Trois-Frères, znajduje się kamienica, w której mieściło się filmowe mieszkanie Amelii. Choć budynek nie wyróżnia się na tle okolicznej zabudowy, jego znaczenie wynika z historii przedstawionej w filmie – to tutaj bohaterka odnajduje ukryte w ścianie metalowe pudełko, które staje się impulsem do serii drobnych, lecz znaczących działań zmieniających życie innych ludzi. Okolica zachowała kameralny charakter, z wąskimi uliczkami, niewielkimi sklepami i spokojniejszym tempem życia niż w bardziej turystycznych częściach Paryża, co pozwala lepiej zrozumieć atmosferę, w jakiej osadzona została filmowa opowieść. Kontynuując spacer, można dotrzeć do stacji metra Lamarck-Caulaincourt, która pojawia się w jednej z najbardziej poruszających scen filmu. To właśnie tutaj Amelia prowadzi niewidomego mężczyznę, opisując mu otaczający świat – od dźwięków ulicy po detale architektury i codzienne sytuacje rozgrywające się wokół nich. Sama stacja, położona na zboczu wzgórza, wyróżnia się charakterystycznymi schodami i nieco spokojniejszą atmosferą niż centralne węzły komunikacyjne, a jej lokalizacja pozwala łatwo kontynuować spacer w kierunku najważniejszych punktów Montmartre, w tym do bazyliki Sacré-Cœur. Na trasie filmowego spaceru nie może zabraknąć także Studio 28 – jednego z najstarszych kin studyjnych w Paryżu, działającego nieprzerwanie od początku XX wieku. W filmie miejsce to nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ Amelia spędza tu czas, obserwując nie tylko ekran, lecz także reakcje widzów, co podkreśla jej sposób postrzegania świata przez pryzmat detali i emocji. Dziś kino wciąż funkcjonuje jako przestrzeń prezentująca ambitne produkcje, zachowując swój artystyczny charakter. Czym jeszcze zachwyca Montmartre? Artystyczny klimat i mniej oczywiste miejsca Warto dodać, że Montmartre od lat przyciąga nie tylko filmową aurą, lecz także atmosferą dzielnicy, która mimo rosnącej popularności zachowała wyraźnie odrębny charakter. To część Paryża, w której wciąż obecne są ślady dawnej bohemy artystycznej – widoczne zarówno w układzie ulic, jak i w sposobie funkcjonowania tutejszych placów, kawiarni i niewielkich galerii. Spacer po tej okolicy pozwala zobaczyć miasto z innej perspektywy: mniej monumentalnej, a bardziej osadzonej w codzienności i lokalnym rytmie życia. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów dzielnicy pozostaje Place du Tertre, czyli plac od lat kojarzony z malarzami i portrecistami. Choć dziś ma wyraźnie turystyczny charakter, nadal przypomina o czasach, gdy Montmartre był miejscem spotkań artystów, pisarzy i outsiderów szukających tu swobody twórczej. W pobliżu można odnaleźć także spokojniejsze zakątki, które lepiej oddają dawny rytm tej części miasta – wąskie uliczki, ukryte schody, niewielkie fasady domów i punkty widokowe zachwycające położeniem między zabudową. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy krajobrazu dzielnicy, takie jak niewielka winnica Clos Montmartre, przypominająca o czasach, gdy okolica miała bardziej prowincjonalny charakter. Obok najbardziej znanych atrakcji Montmartre odsłania także spokojniejsze, bardziej lokalne oblicze – obecne w małych sklepach, targach, piekarniach i zaułkach, które nie próbują przyciągać uwagi, lecz naturalnie wpisują się w codzienne życie mieszkańców. Dzięki temu dzielnica nie ogranicza się do pocztówkowych widoków, lecz pozostaje przestrzenią, w której historia sztuki i współczesność tworzą spójną, autentyczną całość. Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
Galeria Lafayette wykracza poza swoją pierwotną funkcję. Nie jest wyłącznie domem towarowym, lecz przestrzenią o dużym znaczeniu architektonicznym i historycznym, w którym moda i zakupy stają się znaczącym doświadczeniem. Od ponad wieku współtworzy wizerunek francuskiej stolicy, przyciągając zarówno miłośników luksusu, jak i tych, którzy chcą zobaczyć Paryż z wyjątkowej perspektywy.
Spis treści: Od małej pasmanterii do symbolu luksusu Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Historia, jaką przeszła Galeria Lafayette, to opowieść o wizji, odwadze i wyczuciu zmieniających się gustów. Pod koniec XIX wieku dwóch kuzynów, Théophile Bader i Alphonse Kahn, otworzyło w Paryżu niewielką pasmanterię. Skromny sklep na rogu La Fayette i Chaussée-d’Antin miał zaledwie kilkadziesiąt metrów kwadratowych. Jednak ambicje właścicieli były znacznie większe niż jego powierzchnia. Od małej pasmanterii do symbolu luksusu W kolejnych latach przedsiębiorcy stopniowo wykupywali sąsiednie budynki przy bulwarze Haussmanna, tworząc coraz większą przestrzeń handlową. Od początku twórcy postawili na innowacyjność i sztukę w przestrzeni handlowej. Kluczowym momentem okazała się decyzja o połączeniu zakupionych kamienic w jedną, spójną architektonicznie całość. Już na początku XX wieku dom towarowy nie ograniczał się wyłącznie do sprzedaży. Stał się przestrzenią spektakularnych wydarzeń, które przyciągały uwagę całego Paryża, a niekiedy nawet całej Francji. Jednym z najbardziej symbolicznych momentów było lądowanie w 1919 roku na dachu budynku francuskiego pilota Jules’a Védrine’a. Wydarzenie to pokazywało ono ambicję łączenia handlu z widowiskiem, nowoczesnością i duchem epoki. W latach 60. młodzi projektanci zaczęli prezentować tu swoje kolekcje prêt-à-porter (odzież dostępną od ręki), co umocniło pozycję domu towarowego jako przestrzeni otwartej na nowe nazwiska i świeże idee. Dziś pod nazwą Galeria Lafayette kryje się także największa europejska sieć luksusowych domów towarowych pod względem liczby sklepów, a jej paryski flagowy budynek pozostaje symbolem elegancji i francuskiej sztuki życia. Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette To, co wyróżnia Galerię Lafayette na tle innych domów towarowych, to nie tylko oferta, lecz przede wszystkim architektura. Paryski budynek jest przykładem spektakularnego połączenia funkcjonalności z estetyką. Na początku XX wieku architekci Georges Chedanne i Ferdinand Chanut zaprojektowali monumentalną przestrzeń zwieńczoną imponującą szklaną kopułą. Ukończona w 1912 roku konstrukcja z barwionego szkła i stali wznosi się na wysokość około 43 metrów. Jej bogate zdobienia sprawiają, że wnętrze przypomina bardziej obiekt sakralny niż zwykły sklep. Kopuła nie tylko wpuszcza naturalne światło, ale także buduje atmosferę miejsca. To właśnie ten element stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Galerii Lafayette i częstym motywem fotografii publikowanych w przewodnikach po Paryżu oraz w mediach społecznościowych. Wnętrze budynku było modernizowane w kolejnych dekadach. Po II wojnie światowej przeprowadzono gruntowną przebudowę, dostosowując galerię do nowych realiów handlu, nie niszcząc przy tym historycznego dziedzictwa. Architektura Galerii Lafayette jest dowodem na to, że przestrzeń komercyjna może być jednocześnie dziełem sztuki. To miejsce, gdzie zakupy odbywają się pod sklepieniem przypominającym monumentalne galerie sztuki, a każdy detal ma znaczenie estetyczne. Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Taras widokowy w Galerii Lafayette daje możliwość zobaczenia Paryża z zupełnie innej perspektywy. Jest on jedną z głównych przyczyn dużej popularności galerii wśród turystów. Taras znajduje się na ósmym piętrze i jest dostępny dla odwiedzających bezpłatnie. Z tej wysokości rozciąga się panorama obejmująca najważniejsze punkty stolicy Francji. Widać stąd Operę Garnier, Wieżę Eiffla i wzgórze Montmartre z bazyliką Sacré-Cœur. Charakterystyczna linia dachów Paryża, utrzymana w spójnej kolorystyce szarości i beżu, nabiera z góry wyjątkowej harmonii. Taras widokowy to nie tylko punkt obserwacyjny, ale również przestrzeń relaksu. Przy sprzyjającej pogodzie można napić się kawy lub zjeść posiłek z widokiem na miasto. Zachód słońca oglądany z tego miejsca przyciąga fotografów i turystów szukających mniej oczywistej alternatywy dla klasycznych punktów widokowych. Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Galeria Lafayette wyróżnia się przede wszystkim połączeniem funkcji handlowej z kulturową i turystyczną. To miejsce, które nie ogranicza się do sprzedaży produktów, lecz buduje całe doświadczenie wokół idei francuskiej elegancji opartej na trzech silnych filarach. Po pierwsze, oferta. W tym paryskim sklepie można znaleźć zarówno luksusowe marki haute couture (szyte na miarę), jak i bardziej przystępne cenowo kolekcje dostępne od ręki. Oprócz mody dostępne są działy z kosmetykami, akcesoriami, wyposażeniem wnętrz czy restauracje. Po drugie, wydarzenia. Regularne pokazy mody umożliwiają odwiedzającym doświadczenie atmosfery paryskich wybiegów bez konieczności uczestnictwa w zamkniętych wydarzeniach branżowych. W okresie świątecznym Galeria Lafayette słynie z widowiskowych dekoracji i choinki zawieszanej pod kopułą. Po trzecie, przestrzeń kulturowa. Od samego początku istnienia sklepu szeroko pojęta sztuka była mocno zakorzeniona w jego tożsamości. Założyciele marki rozumieli, że handel musi rozwijać się równolegle z kulturą i nieustannie zaskakiwać odbiorców. Między innymi dlatego podjęto decyzję o budowie monumentalnej kopuły, która sama w sobie stała się manifestem artystycznych ambicji. Współcześnie tę tradycję kontynuuje Galerie des Galeries, otwarta w 2001 roku jako przestrzeń prezentująca francuskie i międzynarodowe wzornictwo oraz projekty z pogranicza mody, designu i sztuk wizualnych. Szczególnie interesującą inicjatywą jest program BY NIGHT – przedsięwzięcie wspierające twórców, którzy otrzymują możliwość realizacji krótkich filmów w nocnych, pustych przestrzeniach domu towarowego. Artyści mogą swobodnie eksplorować jego architekturę, historię i symbolikę, przejmując na kilka godzin kontrolę nad miejscem zwykle wypełnionym ruchem klientów. W ten sposób Galeria Lafayette nie tylko promuje współczesną kreatywność, lecz także świadomie buduje wizerunek domu towarowego jako sceny dla sztuki i laboratorium nowych perspektyw. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Paryż z nowej perspektywy. Na słynną budowlę wrócił najwyższy miejski most we Francji
Paryż otwiera nową atrakcję, która pozwoli spojrzeć na najsłynniejszą budowlę Francji z kompletnie nowej perspektywy. „Vertigo of the Tower” to unikatowa trasa widokowa ulokowana na wysokości 60 metrów. Turyści już drugi raz mogą podziwiać Wieżę Eiffla, „wisząc” nad ziemią.
Mogłoby się wydawać, że słynna Wieża Eiffla nie kryje już przed nami żadnych tajemnic. Paryska budowla jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na świecie, którą co roku odwiedzają miliony osób. Nowa trasa widokowa pozwala jednak spojrzeć na ten unikatowy budynek z kompletnie innej perspektywy. Znajdując się 60 metrów nad ziemią, możemy poznać wieżę od zupełnie nowej strony, co gwarantuje doznania na granicy strachu i zachwytu. Ponowne otwarcie trasy w powietrzu Turyści po raz kolejny będą mogli skorzystać z najwyższego miejskiego mostu we Francji, który powraca na pierwsze piętro Wieży Eiffla. Atrakcja, mająca swoją premierę w zeszłym roku, na tyle podbiła serca odwiedzających, że dwanaście miesięcy później ponownie pojawia się na słynnej konstrukcji. Tym razem wyjątkowej trasie widokowej towarzyszyć będzie wiosenny taras, zapewniający gościom chwilę oddechu z widokiem na przepiękną panoramę stolicy. Widok z dreszczykiem emocji Trasa „Vertigo of the Tower” została zawieszona pomiędzy wschodnim a zachodnim filarem wieży. Długość przejścia wynosi 40 metrów, w trakcie których spacerowicze mogą podziwiać zarówno misterną konstrukcję „Żelaznej Damy”, jak i cały Paryż. Podniebny pomost został wykonany z wielowarstwowej siatki zawierającej ponad 25 000 oczek, co zapewnia zwiedzającym pełne bezpieczeństwo. Choć spacer nad przepaścią budzi silne emocje, konstrukcja jest niezwykle solidna i w pełni zabezpieczona. Mimo to „Vertigo of the Tower” nie jest dostępne dla dzieci poniżej 3. roku życia, a osobom z silnym lękiem wysokości zaleca się ostrożność przy podejmowaniu decyzji o wejściu. Jak korzystać z podniebnej trasy? Rezerwacja miejsca na „Vertigo of the Tower” jest banalnie prosta. Wystarczy odnaleźć Pawilon Ferrié na pierwszym poziomie wieży i za pomocą smartfona zarejestrować się przez kod QR. System pozwala wybrać dogodny slot czasowy w ramach najbliższej godziny, a do listy warto od razu dopisać całą swoją grupę. Należy jednak pamiętać, że ze względów bezpieczeństwa na pomoście mogą przebywać jednocześnie tylko cztery osoby. Możliwość wejścia na tę podniebną ścieżkę zapewnia standardowy bilet wstępu na wieżę. Otwarta trasa to zupełnie nowy rozdział w turystycznej historii „Żelaznej Damy”. Każdego roku ponad 7 milionów podróżnych płaci za przywilej wjazdu na jej szczyt, dzięki czemu budowla ta niezmiennie dzierży Rekord Guinnessa dla najczęściej odwiedzanego płatnego zabytku na świecie. I choć wielu paryżan sceptycznie patrzy na postępującą eksploatację swojego symbolu, trudno zaprzeczyć jego absolutnej ikoniczności i kluczowej roli, jaką odgrywa w światowym dziedzictwie turystycznym. Źródło: Toureiffel Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
Już wkrótce najstarszy most w Paryżu zmieni się w niezwykłą, monumentalną grotę. Instalacja zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf” przekształci historyczną przeprawę nad Sekwaną w artystyczną przestrzeń przypominającą skalną jaskinię. Projekt będzie jednocześnie hołdem dla słynnej instalacji stworzonej przez artystyczny duet Christo i Jeanne-Claude, którzy w 1985 roku „opakowali” ten most w złocisty materiał. Nowa realizacja ma zapewnić mieszkańcom i turystom wyjątkowe doświadczenie – co ważne, dostępne dla wszystkich bezpłatnie.
Paryż od dekad pozostaje jedną z najważniejszych europejskich stolic sztuki współczesnej, w której przestrzeń publiczna często staje się miejscem spektakularnych projektów artystycznych. W ostatnich latach świat obiegły zdjęcia monumentalnej instalacji na Łuku Triumfalnym, przygotowanej według koncepcji Christo i Jeanne-Claude. Teraz francuska stolica zapowiada kolejne wydarzenie tego typu. W czerwcu 2026 roku na moście Pont Neuf pojawi się immersyjna instalacja przygotowana przez znanego artystę JR, który planuje całkowicie odmienić wygląd tej historycznej przeprawy i stworzyć jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji artystycznych nad Sekwaną. „La Caverne du Pont Neuf”. Monumentalna instalacja zmieni najstarszy most Paryża Projekt, który już wkrótce odmieni jeden z najbardziej rozpoznawalnych mostów w Paryżu, przygotowywany był przez wiele miesięcy. Prace nad nim rozpoczęły się w styczniu 2025 roku, kiedy artysta JR wraz ze swoim zespołem zaprezentował w hangarze na lotnisku Orly ogromny, 15-metrowy prototyp instalacji. Test pozwolił sprawdzić zarówno jej konstrukcję techniczną, jak i efekt wizualny. Finalna realizacja pojawi się na moście Pont Neuf od 6 do 28 czerwca 2026 roku, kiedy historyczna przeprawa nad Sekwaną zostanie przekształcona w monumentalną instalację zatytułowaną „La Caverne du Pont Neuf”. Przez trzy tygodnie most przestanie być jedynie elementem miejskiej infrastruktury i zamieni się w spektakularną przestrzeń artystyczną przypominającą skalną grotę. Konstrukcja o powierzchni 2400 m² powstanie z dziesiątek nadmuchiwanych segmentów wypełnionych powietrzem, które stworzą rzeźbiarską formę o fakturze przypominającej kamień. Zewnętrzną warstwę instalacji stanowić będzie specjalnie zadrukowana tkanina, nadająca całości efekt trompe-l’œil – iluzji skalnej struktury wyrastającej z mostu. Projektowi towarzyszyć będzie także ścieżka dźwiękowa przygotowana przez francuskiego muzyka Thomasa Bangaltera (członka legendarnego Daft Punk) oraz doświadczenia rozszerzonej rzeczywistości (AR). Instalacja o wadze 5 ton ma być dostępna dla wszystkich bezpłatnie i przez całą dobę. Będzie można oglądać ją z różnych punktów miasta – spacerując po moście, z brzegów Sekwany, z pobliskich mostów, a nawet z Wieży Eiffla. Jak podkreśla JR, inspiracją dla projektu były kamieniołomy, z których przed wiekami wydobywano kamień do budowy Pont Neuf. – Moja wizja tego projektu ma korzenie zarówno w przeszłości, jak i teraźniejszości tego kultowego mostu – tłumaczy artysta. Pont Neuf i hołd dla Christo oraz Jeanne-Claude Most Pont Neuf, mimo swojej nazwy oznaczającej „Nowy Most”, jest w rzeczywistości najstarszą przeprawą w Paryżu. Został ukończony w 1607 roku za panowania Henryka IV i od początku wyróżniał się nowatorskimi rozwiązaniami architektonicznymi. Był pierwszym mostem w mieście w całości zbudowanym z wapienia luteckiego – kamienia, który stał się charakterystycznym materiałem dla paryskiej architektury. Jako jeden z pierwszych posiadał także szerokie chodniki dla pieszych, dzięki czemu szybko stał się miejscem spotkań, handlu i ulicznych występów. Z mostu roztacza się widok na Sekwanę oraz wyspę Île de la Cité, dlatego przez stulecia inspirował artystów, malarzy i fotografów, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów francuskiej stolicy. To właśnie tutaj w 1985 roku powstało jedno z najbardziej spektakularnych dzieł sztuki w przestrzeni publicznej XX wieku – „The Pont Neuf Wrapped” autorstwa artystycznego duetu Christo i Jeanne-Claude. Para zasłynęła z monumentalnych instalacji polegających na tymczasowym „opakowywaniu” budowli i krajobrazów. W przypadku Pont Neuf most został pokryty około 40 tysiącami metrów kwadratowych złocistej tkaniny, mocowanej przy pomocy kilometrów lin i ton stalowych łańcuchów. Projekt przyciągnął wówczas około trzech milionów odwiedzających, a jego efemeryczny charakter – instalacja istniała jedynie przez dwa tygodnie – stał się symbolem idei sztuki przemijającej. Nowa realizacja JR, zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf”, powstaje właśnie jako hołd dla tej historycznej interwencji sprzed czterdziestu lat. Artysta nawiązuje do dziedzictwa Christo i Jeanne-Claude, podkreślając, że sztuka w przestrzeni publicznej powinna skłaniać do ponownego spojrzenia na znane miejsca i odkrywania ich na nowo. Źródła: Time Out, JR Art, Metalocus Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To miasto ma więcej historii pod ziemią niż nad nią. Sekrety Paryża liczą setki kilometrów
Ciekawostki o Paryżu potrafią zaskoczyć nawet osoby, które odwiedzały to miasto wielokrotnie. Stolica Francji kojarzy się z romantyzmem, Wieżą Eiffla i Luwrem, ale jej historia kryje znacznie więcej – od narodzin kina, przez tajemnicze katakumby, aż po psychologiczne zjawisko nazwane „syndromem paryskim”. Sprawdź, co jest faktem, co mitem i jakie sekrety skrywa jedno z najczęściej odwiedzanych miast świata.
Spis treści: Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Czy w Paryżu można filmować za darmo? Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Ponad 170 muzeów w jednym mieście Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Haussmann i przebudowa Paryża Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Paryż to miasto o ponad dwutysięcznej historii, którego współczesny wizerunek w dużej mierze ukształtował XIX wiek i przebudowa pod kierunkiem barona Haussmann. Szerokie bulwary, eleganckie kamienice i monumentalne place nie są przypadkiem – powstały w wyniku jednej z największych urbanistycznych transformacji Europy. To właśnie ta mieszanka historii, kultury i nowoczesności sprawia, że ciekawostki o Paryżu nie kończą się na kilku znanych atrakcjach. Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Mało kto wie, że to właśnie tutaj odbył się pierwszy publiczny pokaz filmowy. 28 grudnia 1895 roku bracia Lumière zaprezentowali swoje krótkie filmy w salonie Grand Café przy Boulevard des Capucines. Wydarzenie to uznaje się za symboliczne narodziny kina. Pokaz obejmował kilkadziesiąt sekundowych filmów dokumentujących codzienne życie – wyjazd pociągu ze stacji czy robotników opuszczających fabrykę. Widzowie byli tak poruszeni realizmem obrazu, że – według przekazów – cofali się w obawie przed nadjeżdżającą lokomotywą. Dziś Paryż pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków filmowych w Europie. W mieście działa La Cinémathèque Française, jedno z najważniejszych archiwów filmowych na świecie. Czy w Paryżu można filmować za darmo? Często powtarza się informacja, że w Paryżu można kręcić filmy bez opłat, o ile nie odbywa się to w muzeum, ogrodzie czy na basenie. To jednak uproszczenie. W praktyce realizacja zdjęć filmowych w przestrzeni publicznej wymaga odpowiednich zgód administracyjnych, a opłaty zależą od: liczby osób w ekipie, wykorzystanego sprzętu, zajmowanej przestrzeni, czasu trwania nagrań. Paryż jest jednak miastem przyjaznym filmowcom – rocznie realizuje się tu setki produkcji, od reklam po filmy fabularne. Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Jedna z najpopularniejszych ciekawostek o Paryżu dotyczy Mony Lisy. To bez wątpienia jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki na świecie i główna atrakcja Luwru. Wbrew powtarzanym opiniom, w muzeum prezentowany jest oryginał obrazu Leonarda da Vinci, a nie kopia. Dzieło chronione jest specjalnym szkłem kuloodpornym i systemem zabezpieczeń, a jego wartość ubezpieczeniowa jest praktycznie niemożliwa do oszacowania. Co roku Luwr odwiedza kilka milionów turystów, a większość z nich kieruje swoje kroki właśnie do sali z Giocondą. Ponad 170 muzeów w jednym mieście Paryż może pochwalić się imponującą liczbą placówek kulturalnych – w mieście działa ponad 170 muzeów. Oprócz Luwru warto wymienić: Musée d’Orsay – słynące z impresjonistów, Centre Pompidou – sztuka nowoczesna, Musée Rodin, Musée de l’Orangerie, Musée Carnavalet – poświęcone historii miasta. Co ciekawe, wiele muzeów oferuje bezpłatny wstęp w pierwszą niedzielę miesiąca, a osoby poniżej 26. roku życia z krajów Unii Europejskiej często zwiedzają za darmo. Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Wiele muzeów europejskich jest zamkniętych w poniedziałki, jednak Luwr jest zamknięty we wtorki. To istotna informacja dla turystów planujących wizytę. Luwr ma już ponad 230 lat i jest jednym z największych muzeów na świecie – jego powierzchnia ekspozycyjna przekracza 70 tysięcy metrów kwadratowych. Zwiedzenie całej kolekcji w jeden dzień jest praktycznie niemożliwe. Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Założona w 1686 roku Le Procope uchodzi za najstarszą nieprzerwanie działającą kawiarnię w Paryżu. Bywały tu takie postacie jak Wolter, Diderot czy Rousseau. To właśnie w takich miejscach rodziła się kultura salonowa Francji – dyskusje filozoficzne, polityczne i literackie miały ogromny wpływ na historię Europy. Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Jednym z najbardziej znanych faktów jest to, że Wieża Eiffla miała być konstrukcją tymczasową. Została wzniesiona na Wystawę Światową w 1889 roku i pierwotnie planowano jej demontaż po 20 latach. Uratowało ją praktyczne zastosowanie – konstrukcja okazała się doskonałą anteną radiową. Dziś jest symbolem Francji i jedną z najczęściej fotografowanych budowli świata. Na konstrukcji wieży wygrawerowano nazwiska 72 francuskich naukowców i inżynierów, którzy przyczynili się do rozwoju nauki w XIX wieku. Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Sama konstrukcja Wieży Eiffla znajduje się w domenie publicznej. Jednak jej nocna iluminacja jest objęta prawem autorskim. Oznacza to, że: zdjęcia do użytku prywatnego są dozwolone, komercyjne wykorzystanie nocnych fotografii wymaga zgody operatora wieży. To rzadki przykład sytuacji, w której oświetlenie budynku podlega ochronie prawnej. Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Pod ulicami Paryża znajduje się sieć tuneli o długości ponad 300 kilometrów. Część z nich to paryskie katakumby, w których spoczywają szczątki około sześciu milionów osób. Powstały pod koniec XVIII wieku, gdy przepełnione cmentarze stanowiły zagrożenie sanitarne. Do zwiedzania udostępniony jest jedynie niewielki fragment podziemi – reszta pozostaje zamknięta. Nielegalne eksplorowanie tuneli jest surowo zabronione i grozi wysokimi karami. Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Jednym z najbardziej intrygujących zjawisk jest syndrom paryski. To stan psychicznego rozczarowania, który może dotknąć turystów – szczególnie z krajów azjatyckich – po konfrontacji wyidealizowanego obrazu miasta z rzeczywistością. Objawy mogą obejmować: dezorientację, lęk, przyspieszone bicie serca, poczucie derealizacji. Zjawisko to opisywane jest w literaturze medycznej jako forma krótkotrwałego szoku kulturowego. Haussmann i przebudowa Paryża Dzisiejszy wygląd miasta to efekt XIX-wiecznej modernizacji. Baron Georges-Eugène Haussmann, działając na polecenie Napoleona III, przeprowadził gruntowną przebudowę. Powstały: szerokie bulwary, jednolite elewacje kamienic, nowoczesny system kanalizacji, parki miejskie jak Bois de Boulogne. Przebudowa poprawiła warunki sanitarne i komunikacyjne, ale wiązała się również z wyburzeniami całych dzielnic. Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Określenie „Miasto Świateł” (La Ville Lumière) ma podwójne znaczenie. Po pierwsze, w XVIII wieku Paryż był centrum epoki Oświecenia. Po drugie, był jednym z pierwszych europejskich miast, które wprowadziły szerokie oświetlenie uliczne. Już w XVII wieku instalowano latarnie, by poprawić bezpieczeństwo mieszkańców. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To tutaj artyści uciekli z drogiego centrum miasta. Powstała dzielnica wolności i eksperymentu
Montparnasse, znane na całym świecie jako synonim awangardy i symbol szalonych lat 20., zajmuje szczególne miejsce w topografii i historii Paryża. Formalnie, jako dzielnica administracyjna, obszar ten jest w całości zlokalizowany w 14. dzielnicy. To jednak jedynie administracyjny wycinek terytorium. Historycznie i kulturowo Montparnasse rozciąga się znacznie szerzej, a jego znaczenie wykracza poza ramy zwykłego miejsca zamieszkania. Jaka jest historia dzielnicy artystycznej bohemy? Co warto zobaczyć, zwiedzając to miejsce? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Granice Montparnasse Gdzie ta góra? Historia Montparnasse Atrakcje Montparnasse Montparnasse, dzielnica zrodzona z gruzowiska, stała się centrum paryskiej sztuki, by później upaść pod ciężarem betonu i komercji. Klimat belle epoque zachował się tam jednak do dziś, mimo że na przestrzeni lat dzielnica przeszła radykalną transformację, która zresztą trwa do dziś. Granice Montparnasse „Quartier du Montparnasse” znajduje się na lewym brzegu, w części Paryża, która od wieków jest siedzibą artystów i intelektualistów. Jako mniejsza, 53. jednostka administracyjna francuskiej stolicy, wchodzi w skład 14. dzielnicy. Rozpoczyna się od Ogrodu Luksemburskiego i rozciąga aż do administracyjnych granic miasta. Należy podkreślić, że w świadomości kulturowej, granice Montparnasse są znacznie szersze i de facto dotykają trzech dzielnic – 14., 15. i 6. – obejmując kluczowe skrzyżowania Bulwaru Montparnasse z Rue de Rennes. Gdzie ta góra? Nazwa „Montparnasse”, czyli „góra Parnas”, wprowadza pewien dysonans poznawczy. Na miejscu próżno bowiem szukać tytułowej góry. W przeciwieństwie do Montmartre, który dumnie wznosi się nad miastem, Montparnasse jest terenem w przeważającej mierze płaskim. Skąd zatem wzięła się ta nazwa? Termin „Montparnasse” pojawił się w XVII wieku jako wyraz ironii. Studenci z pobliskiej Dzielnicy Łacińskiej, uciekając od rygoru Sorbony, przychodzili tam, by recytować poezję i raczyć się winem. W tamtym czasie znajdowało się tam sztuczne wzgórze, utworzone z gruzu i odpadów wydobywanych z podziemnych kamieniołomów wapienia – tego samego, z którego zbudowano Notre-Dame i Luwr. To na tej stercie śmieci młodzi poeci ogłosili powstanie nowej siedziby muz, nawiązując do mitycznego greckiego Parnasu. W XVIII wieku, podczas wielkich prac urbanistycznych związanych z wytyczaniem Boulevard du Montparnasse, wzgórze zostało zniwelowane. Fizyczna góra zniknęła, ale nazwa – będąca świadectwem potęgi słowa i ironii – przetrwała, stając się fundamentem tożsamości dzielnicy. Historia Montparnasse Zanim Montparnasse stał się salonem Paryża, było jego zapleczem rozrywkowym. Kluczowym momentem w rozwoju dzielnicy była budowa muru celnego pod koniec XVIII wieku. Montparnasse znalazł się tuż za nim, co miało fundamentalne konsekwencje ekonomiczne. Towary sprzedawane poza granicami miasta nie były obciążone podatkiem octroi. Oznaczało to, że wino na Montparnasse było znacznie tańsze niż w centrum Paryża. Ten prosty mechanizm fiskalny doprowadził do eksplozji życia rozrywkowego. Powstały tam niezliczone lokale z muzyką i trunkami i kabarety. Rue de la Gaîté (ul. Radości) zyskała swoją nazwę właśnie w tym okresie, stając się mekką dla robotników i studentów, szukających taniej zabawy. To dziedzictwo hedonizmu i biesiadowania stało się fundamentem, na którym wiek później wyrosła kultura kawiarniana. Wielka migracja artystów Początek XX wieku przyniósł ogromną zmianę kulturalną. Dzielnica Montmartre, dotychczasowa stolica bohemy, stała się ofiarą własnej legendy. Rosnące czynsze i napływ turystów wypychały artystów poszukujących spokoju i tanich pracowni. Alternatywą stała się dzielnica Montparnasse. Migracja ta nie była natychmiastowa, ale nieuchronna. Picasso, Modigliani, Soutine, Chagall – wszyscy oni przenieśli się na lewy brzeg, zasiedlając tanie, często pozbawione wygód pracownie. W przeciwieństwie do malowniczego, wiejskiego Montmartre’u, Montparnasse było miejscem bardziej miejskim, intelektualnym i kosmopolitycznym. Szalone lata 20. Okres międzywojenny to apogeum świetności Montparnasse. Dzielnica stała się „pępkiem świata”, jak określił to Henry Miller. Powstała tam luźna, wielonarodowa społeczność artystów, którzy na Montparnasse znaleźli schronienie przed politycznymi i społecznymi restrykcjami swoich ojczyzn. To tam narodziła się nowoczesność. W tamtejszych kawiarniach dyskutowano o kubizmie, surrealizmie i dadaizmie. Ale Montparnasse to nie tylko malarstwo. To także literatura. Tzw. stracone pokolenie amerykańskich pisarzy – Hemingway, Fitzgerald, Gertrude Stein – uczyniło z tej dzielnicy swoją bazę operacyjną. Ostoje artystów Fenomen Montparnasse nie istniałby bez tamtejszych kawiarni. W latach 20. nie były to tylko miejsca, gdzie pito aromatyczny napój. Kawiarnie pełniły funkcję biur, salonów, giełd pracy dla modeli, a zimą – jedynego ogrzewanego miejsca, dostępnego dla ubogich artystów. Właściciele, jak choćby Victor Libion z La Rotonde, słynęli z tego, że przymykali oko na malarzy siedzących godzinami nad jedną filiżanką, a nawet pozwalali im płacić rysunkami (które po latach stały się warte fortunę). Blizna Paryża Lata 60. i 70. przyniosły kres artystycznej utopii. W ramach modernizacji miasta podjęto decyzję o wyburzeniu starego dworca Montparnasse i budowie nowoczesnego centrum biurowego. Powstała wówczas wieża Montparnasse – czarny, 59-piętrowy wieżowiec o wysokości 210 metrów. Jej budowa (trwająca od 1969 do 1973 roku) wywołała ogromny wstrząs wśród paryżan. Budynek stał się symbolem aroganckiego modernizmu, niszczącego historyczną panoramę. Atrakcje Montparnasse Dzielnica Montparnasse nie jest najoczywistszym punktem na turystycznej mapie Paryża. Warto jednak odwiedzić to miejsce, bo mimo zachodzących tam zmian, duch bohemy wciąż jeszcze unosi się na tamtejszych uliczkach i w kawiarniach. Cztery świątynie kawy Turyści wciąż mogą odwiedzić tzw. wielką czwórkę na Boulevard du Montparnasse, gdzie wielcy artyści niemal każdego dnia spędzali długie godziny: Le Dôme – kawiarnia mieszcząca się pod numerem 108 została otwarta w 1898 roku i jest najstarsza z czterech wspaniałych lokali. W latach 20. była to nieoficjalna „siedziba” anglojęzycznych literatów. Potem Le Dôme ewoluował w stronę ekskluzywnej restauracji; La Rotonde – kawiarnia pod numerem 105 to ulubione miejsce Picassa, który miał pracownię tuż za rogiem. Wystrój zdominowany przez czerwony aksamit i złocenia tworzy atmosferę teatralnego przepychu. To tam Modigliani szkicował portrety gości w zamian za drinki; Le Select – lokal pod numerem 99 uchodzi za najbardziej autentyczny z całej czwórki. Hemingway nazywał ją „duszą Montparnasse”. Była to pierwsza kawiarnia otwarta 24 godziny na dobę, co przyciągało nocnych marków. Wnętrze zmieniło się najmniej od lat 20. Wciąż jest ciemne, intymne, przesiąknięte historią; La Coupole – lokal pod numerem 102 jest największy i najbardziej spektakularny. Kawiarnia została otwarta w 1927 roku, jako wielka brasserie w stylu art deco. Jej ogromna sala, wsparta na 32 kolumnach (pomalowanych przez artystów takich jak Léger i Delaunay), mogła pomieścić setki gości. To tutaj Josephine Baker przychodziła ze swoim gepardem, a Salvador Dalí robił swoje surrealistyczne happeningi. Wieża Montparnasse Mimo kontrowersji estetycznych, wieża Montparnasse jest popularną atrakcją turystyczną. Trudno dziwić się popularności tego obiektu. Taras widokowy na 56. piętrze i dach powyżej 59. piętra oferują niesamowitą panoramę. To najlepszy punkt do fotografowania wieży Eiffla. „Żelazna Dama” prezentuje się stamtąd w całej okazałości na tle Pola Marsowego. Imperium śmierci Pod Montparnasse przebiega jeden z najbardziej kluczowych punktów całej sieci paryskich katakumb. Mowa o Grand Réseau Sud, czyli Wielkiej Sieci Południowej, która jest największym i najbardziej znanym systemem korytarzy w całym mieście. Oficjalne wejście do Muzeum Katakumb znajduje się przy Place Denfert-Rochereau, czyli zaledwie kilkanaście minut spacerem od dworca i wieży Montparnasse. Ciekawym miejscem jest także cmentarz Montparnasse, druga co do wielkości nekropolia Paryża. W przeciwieństwie do gotyckiego Pere-Lachaise, Montparnasse jest bardziej intymny. To spokojna przestrzeń, pełna rzeźb i historii. Spoczęło tam wiele znanych osób, w tym: Serge Gainsbourg – grób francuskiego kompozytora należy do najbardziej obleganych. Fani zostawiają tam bilety metra (w nawiązaniu do piosenki „Le Poinçonneur des Lilas”), papierosy, a także – co niezwykłe – główki kapusty. Jest to hołd dla jego albumu „L’Homme à la tête de chou” („Człowiek z głową kapusty”); Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir – spoczywają razem, tuż przy wejściu. Ich nagrobek pokryty jest śladami pocałunków pozostawianych przez wielbicieli ich filozofii i miłości; Charles Baudelaire – spoczął w grobie znienawidzonego ojczyma, generała Aupicka, co jest ostateczną ironią jego losu. Obok znajduje się jednak osobny cenotaf poświęcony samemu poecie; Marguerite Duras – grób pisarki wyróżnia się doniczkami, w których zamiast kwiatów „zasadzone” są dziesiątki długopisów i ołówków. Muzea Montparnasse, jako dawne centrum rzeźby, oferuje wybitne muzea monograficzne: Musée Bourdelle – zlokalizowane w zachowanej pracowni Antoine’a Bourdelle’a. Jest to niezwykłe miejsce, gdzie monumentalne rzeźby z brązu stoją w cichych, ukrytych ogrodach; Musée de la Libération de Paris – znajduje się bezpośrednio nad stacją Denfert-Rochereau. To nowoczesne muzeum przedstawia historię wyzwolenia Paryża w 1944 roku, a jego największą atrakcją jest możliwość zejścia do autentycznego podziemnego bunkra dowodzenia pułkownika Rol-Tanguy, który znajduje się 20 metrów pod ziemią. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Maria Skłodowska-Curie i inne kobiety nauki zostaną uwiecznione na wieży Eiffla. Na stałe
Gustave Eiffel chciał, by sławna paryska wieża stała się „panteonem nauki”. Dlatego na jej konstrukcji wyryto nazwiska 72 wybitnych mężczyzn – naukowców, inżynierów i przemysłowców. Kobiety zostały wówczas pominięte, ale decyzją merki fracuskiej stolicy, Anne Hidalgo, ma się to zmienić. Do mężczyzn dołączą 72 naukowczynie, a wśród nich znalazła się polska reprezentantka: Maria Skłodowska-Curie.
28 stycznia 2026 merka Paryża Anne Hildago ogłosiła przełomowy krok w historii symbolu Francji. Do 72 wyrytych na wieży Eiffla w XIX wieku mężczyzn nauki dołączą 72 pominięte przez jej twórców kobiety. Kto znajdzie się na Wieży Eiffla? Razem z Marią Skłodowską-Curie, dwukrotną zdobywczynią Nagrody Nobla (z fizyki w 1903 r. i z chemii w 1911 r.) na wieży znajdzie się także jej córka: Irene Joliot-Curie, również laureatka prestiżowej nagrody (z chemii w 1935 r.). Oprócz polskich akcentów na liście nazwisk umieszczono także Angelique du Coudray – pionierkę położnictwa z XVIII wieku, Rosalind Franklin – brytyjską fizykochemiczkę czy m.in. Jeanne Barret – botaniczkę uznawaną za pierwszą kobietę, która opłynęła świat. Choć wiele z tych nazwisk nie jest szeroko znanych, ich upamiętnienie na wieży Eiffla ma ogromne znaczenie symboliczne dla historii nauki i walki o równość. Dzięki temu możemy to zmienić. Historyczne wyrównanie – gdzie pojawią się nazwiska? Według planów nazwiska kobiet mają zostać wyryte na pierwszej kondygnacji wieży Eiffla, w sposób identyczny jak nazwiska ich męskich poprzedników – złotymi literami i tym samym krojem pisma. To ma nadać kobietom nauki należne im miejsce w historii francuskiej i światowej nauki. Inicjatywa Anne Hidalgo trafi do francuskich akademii Lista 72 kobiet-naukowczyń zostanie przekazana do zaopiniowana trzem francuskim instytucjom naukowym: Akademii Nauki, Akademii Technologii i Akademii medycyny. Ich stanowisko będzie kluczowe przed podjęciem ostatecznej decyzji i rozpoczęciem pracy nad projektem. Merostwo Paryża nie podało na razie daty ukończenia upamiętnienia. Kiedy i z jakiej okazji powstała wieża Eiffla? Wieża Eiffla stanęła w Paryżu 31 marca 1889 roku. Prace budowlane rozpoczęto pod koniec stycznia 1887 roku i ukończono po dwóch latach, dwóch miesiącach i pięciu dniach. Wybudowano ją z okazji światowej wystawy mającej odbyć się we francuskiej stolicy i początkowo nazywała się „wieżą trzystumetrową”. Była wspólnym dziełem Gustava Eiffela, Maurice’a Koechlina i Émile’a Nouguiera, a do pracy przy jej stworzeniu zatrudniono 50 projektantów, 150 pracowników fabryki i około 300 robotników. Chociaż początkowo mierzyła 312 metrów i 27 centymetrów, to obecnie stojące na niej anteny jeszcze ją zwiększają – obecnie wznosi się na 330 metrów. Gustav Eiffel, odpowiedzialny za realizację projektu, był uznanym konstruktorem – zaprojektował m.in. most w Bordeaux, wiadukt w Lyonie czy dworzec w Budapeszcie. Był także właścicielem intratnego przedsiębiorstwa Levallois-Perret, w którym wykonywano wiele potrzebnych do budowy części. Uhonorowanie 72 kobiet – pominiętych przez przedsiębiorcę-konstruktora – to wyraz uznania dla ich osiągnięć oraz krok w kierunku zmiany postrzegania roli kobiet w świecie nauki. Wieża Eiffla, jako jeden z najważniejszych symboli Francji, stanie się także symbolem docenienia wkładu naukowczyń w rozwój cywilizacji. Źródła: naukawpolsce.pl, PAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnice wzgórza Montmartre – dlaczego bazylika Sacré‑Cœur budziła kontrowersje, zanim jeszcze powstała
Sacre Coeur to jeden z najbardziej wyjątkowych obiektów na mapie Paryża. Z jednej strony, mówimy tu o miejscu nieustającej modlitwy, które od ponad stu lat gromadzi wiernych, natomiast z drugiej – o świątyni zbudowanej na narodowej traumie i ideologicznej wojnie, która na dziesięciolecia podzieliła kraj. Jest symbolem wiary, ale także zaciętych bitew, które ukształtowały nowoczesną Francję.
Spis treści: Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Powstała niezwykła budowla Zwiedzanie Sacre Coeur Niektórzy paryżanie nazywają ten kościół „bezą”, co odnosi się do kształtu kopuły i koloru kościelnych murów. Faktem jest, że bazylika Sacre Coeur wzbudzała ogromne kontrowersje jeszcze przed rozpoczęciem prac budowlanych i to nie zmieniło się do dziś. Mówimy tu jednak o świątyni, którą każdego roku odwiedza około 11 milionów osób. Pod względem popularności wśród zabytków sakralnych, wyżej w Paryżu plasowała się jedynie katedra Notre-Dame (przed pożarem). Co poza niezwykłą, całkowicie „nieparyską” architekturą ma do zaoferowania to niezwykłe miejsce? Niezwykłą historię. Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Historia bazyliki Sacre Coeur jest nierozerwalnie związana z jednym z najbardziej burzliwych okresów w dziejach Francji, kiedy kraj pogrążył się w chaosie po przegranej wojnie z Prusami. Góra Męczenników i artystów Wybór miejsca pod budowę bazyliki nie był przypadkowy. Wzgórze Montmartre, czyli „Góra Męczenników”, od wieków było przesycone duchowym znaczeniem. Jak głosi legenda, to właśnie tam, w III wieku, wraz ze swoimi towarzyszami został stracony św. Dionizy, pierwszy biskup Paryża i patron Francji. Przez stulecia miejsce to było celem pielgrzymek. Na wzgórzu wzniesiono też potężne opactwo benedyktynek, które zostało zniszczone podczas Rewolucji Francuskiej. W XIX stuleciu Montmartre przeszło istotną transformację. Wiejski charakter tego miejsca, gdzie nie brakowało winnic i lokali z niskimi czynszami, zaczął przyciągać artystyczną bohemę. Wąskie, brukowane uliczki stały się domem i pracownią dla takich artystów jak Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Henri de Toulouse-Lautrec czy Amedeo Modigliani. Tym samym, wzgórze stało się synonimem artystycznej wolności. Tak oto powstało unikatowe tło dla projektu, który miał na zawsze odmienić oblicze wzgórza. „Ślub narodowy” W 1871 roku Francja poniosła druzgocącą klęskę w wojnie z Prusami. Upadek cesarza Napoleona III, oblężenie Paryża, klęska głodu i proklamacja Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu – to wszystko dogłębnie wstrząsnęło Francuzami. W Atmosferze moralnego kryzysu, dwóch przemysłowców – Alexandre Legentil i Hubert Rohault de Fleury – złożyło prywatny „ślub narodowy”. Przysięgli, że jeżeli Bóg ocali Francję przed całkowitym upadkiem, sami sfinansują budowę wspaniałej świątyni, poświęconej Najświętszemu Sercu Jezusa. W swoim postanowieniu upatrywali coś w rodzaju narodowej pokuty za „stulecie moralnego upadku”, który ich zdaniem rozpoczął się wraz z wybuchem Rewolucji Francuskiej. Inicjatywa trafiła na podatny grunt. Kręgi katolickie wyraziły swoje poparcie dla projektu, a znaczenie idei „pokutnej” świątyni zostało dodatkowo wzmocnione przez kolejne tragiczne wydarzenie – Komunę Paryską. 18 marca 1871 roku radykalni rewolucjoniści rozpoczęli dwumiesięczną, krwawą rewoltę. Insurekcja wybuchła na Montmartre, kiedy tłum uniemożliwił wojsku zabranie armat. Dla konserwatywnej części społeczeństwa Komuna Paryska była ostatecznym dowodem na moralny rozkład Francji. Tym samym budowa bazyliki zyskała nowy wymiar. Oprócz pokuty za klęskę wojenną, stała się symbolem pokuty za grzechy. Kościół, który dzielił zamiast jednoczyć 24 lipca 1873 roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło ustawę, na mocy której budowa kościoła została uznana za inwestycję użyteczności publicznej. To dało władzy potężne narzędzie – prawo do wywłaszczenia gruntów na Montmartre. Takie działania wywołały ogromne niezadowolenie, zwłaszcza w kręgach republikańskich i antyklerykalnych. O zmianie decyzji nie było jednak mowy. Wybór wzgórza jako lokalizacji dla bazyliki nie wynikał wyłącznie z historycznej świętości tego miejsca. Montmartre uznano za miejsce narodzin rewolucyjnego chaosu, a budowa monumentalnego symbolu katolickiego miała być czymś w rodzaju wyzwania rzuconego laickiej Republice. Zwolennicy rozdziału Kościoła od państwa uznali to za prowokację. Przez cały okres trwania budowy inwestycja była przedmiotem nieustannych ataków politycznych. Antyklerykalni parlamentarzyści wielokrotnie podejmowali próby wstrzymania finansowania. Powrót do chrześcijańskich korzeni W konkursie na projekt bazyliki zwyciężył Paul Abadie. Jego praca okazała się radykalnym zerwaniem ze wszystkimi stylami, które wcześniej dominowały w Paryżu. Francuski architekt nie sięgnął do neogotyckich czy neobarokowych wzorców. Zamiast tego postawił na romano-bizantyjską wizję. Nie był to przypadkowy wybór. Gotyk był nierozerwalnie związany z historią francuskiej monarchii. Abadie wolał czerpać z wzorców kojarzonych z wczesnym chrześcijaństwem i Cesarstwem Bizantyjskim, których estetyka miała charakter uniwersalny, a nie narodowy. W swoim projekcie połączył wiele inspiracji. Kopuły i plan krzyża greckiego miały być nawiązaniem do Hagii Sophii w Konstantynopolu i bazyliki św. Marka w Wenecji. Z kolei detale konstrukcyjne zaczerpnął z architektury romańskiej, zwłaszcza z katedry Saint-Front w Périgueux. Budowa rozpoczęła się w 1876 roku. Prace trwały 38 lat. W tym czasie wybuchła I wojna światowa, co uniemożliwiło konsekrację świątyni. Poświęcenie nastąpiło dopiero 5 lat później. Powstała niezwykła budowla Kościół na planie krzyża greckiego mierzy 85 m długości i 35 m szerokości. Wokół potężnej kopuły centralnej twórca zaprojektował cztery mniejsze. O architektonicznej wyjątkowości Sacre Coeur świadczy także materiał, z którego wzniesiono świątynię. Abadie wybrał trawertyn z kamieniołomów w Château-Landon. Kamień ten wykazuje niezwykłą zdolność do samooczyszczania. W kontakcie z deszczówką wydziela kalcyt – białą substancję, która naturalnie pokrywa wszelkie zanieczyszczenia. Symbolika fasady Dominującym elementem bazyliki jest centralna kopuła. Mierząca 55 m wysokości i 16 m średnicy konstrukcja wznosi się na 83 m. Przed budową Wieży Eiffla była najwyższym punktem Paryża. Fasadę ozdobiono posągami z brązu, wzmacniającymi narodowy charakter budowli. Po obu stronach głównego wejścia umieszczono konne statuy dwóch świętych patronów Francji: Joanny d’Arc i króla Ludwika IX Świętego, wykonane przez Hippolyte’a Lefèbvre’a. Ich obecność sugeruje, że mimo uniwersalnego stylu świątynia jest głęboko zakorzeniona w historii kraju. Nietypowa jest także orientacja kościoła. Podczas gdy większość budowli sakralnych jest zorientowana na osi wschód-zachód, bazylikę Sacre Coeur wzniesiono na osi północ-południe. Decyzja ta była podyktowana dwoma względami: topograficznym (wąski kształt płaskowyżu na wzgórzu) i symbolicznym – fasadę bazyliki zwrócono w stronę serca Paryża, aby mogła je duchowo ochraniać. Kościół na niepewnym gruncie Budowa na niestabilnym gruncie Montmartre, pełnym starych kamieniołomów gipsu, wymagała ogromnych prac fundamentowych. W ziemię wbito 83 masywne filary, sięgające kilkadziesiąt metrów w głąb, aby dotrzeć do stabilnej warstwy nośnej, co znacznie opóźniło i podniosło koszty budowy. Wspaniałe wnętrze bazyliki Po przekroczeniu progu kościoła, w oczy natychmiast rzuca się sklepienie absydy. To właśnie tam znajduje się wspaniałe dzieło – monumentalna mozaika „Chrystus w Chwale”. Jest to jedna z największych mozaik na świecie, pokrywająca powierzchnię około 480 metrów kwadratowych. Zaprojektowana przez Luca-Oliviera Mersona, została wykonana z 25 tys. emaliowanych i pozłacanych kawałków ceramiki. Wnętrze kościoła wypełnia nie tylko wpadające przez witraże światło. W bazylice rozbrzmiewają dźwięki organów zbudowanych w 1898 roku przez organmistrza Aristide'a Cavaillé-Colla. Powstały na zamówienie barona Alberta de l’Espée. Zainstalowane w jego zamku, były największym prywatnym instrumentem we Francji. Do bazyliki trafiły dopiero w 1919 roku. Zwiedzanie Sacre Coeur Bazylika Sacre Coeur to przede wszystkim miejsce modlitwy, ale także niezwykła atrakcja architektoniczna i wspaniały punkt widokowy na miasto. Zwiedzanie jest dozwolone, jednak odwiedzający to niezwykłe miejsce, gdzie od 1 sierpnia 1885 roku trwa wieczysta adoracja Najświętszego Sakramentu, powinni zachować ciszę i uszanować atmosferę modlitwy. Jedną z największych atrakcji tego miejsca jest możliwość wejścia na centralną kopułę, skąd roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków na Paryż. Żeby dotrzeć na szczyt, trzeba pokonać wąską, krętą klatkę schodową i blisko 300 stopni. Windy, niestety, nie ma. Wysiłek jest jednak wart nagrody. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najlepsze jarmarki świąteczne w Europie 2025. Na liście znalazło się też polskie miasto
Wielkimi krokami zbliża się czas, który wielu uważa za najpiękniejszy w roku. Nastrojowe iluminacje, zapach korzennych przypraw i dźwięk kolęd powracają na europejskie place, gdzie co roku odbywają się jedne z najbardziej widowiskowych jarmarków świątecznych. Te wyjątkowe wydarzenia przyciągają tysiące odwiedzających i z roku na rok zyskują na popularności.
Święta już niemal za progiem, a wraz z początkiem zimowego sezonu miliony osób planują podróże, by zobaczyć najsłynniejsze europejskie jarmarki bożonarodzeniowe. Wybór nie należy jednak do łatwych – na mapie kontynentu znajdują się setki takich wydarzeń, różniących się klimatem, skalą i tradycjami. Najnowsze zestawienie przygotowane przez firmę Tollwayr wskazuje dziesięć najlepszych europejskich jarmarków świątecznych na 2025 rok. Ranking ten powstał na podstawie liczby dni ich działania, średnich kosztów noclegu, popularności w wyszukiwarkach oraz liczby postów publikowanych w mediach społecznościowych. Dzięki temu udało się wyłonić miejsca oferujące najbardziej wyjątkowe świąteczne doświadczenia. Świąteczne hity Europy. Trzy jarmarki, które zdobyły najwyższe oceny Budapeszteński jarmark na placu Vörösmarty, który w tym roku zajął pierwsze miejsce w europejskim rankingu z wynikiem 7,41/10, od lat uchodzi za jedno z najbardziej klimatycznych miejsc w okresie adwentu. Centralny plac Budapesztu zamienia się wówczas w świąteczną wioskę pełną drewnianych straganów, rękodzieła i tradycyjnych węgierskich potraw, a aromat grzanego wina i langosza tworzy atmosferę, której próżno szukać gdzie indziej. Jarmark działa aż przez 52 dni, oferując korzystne ceny noclegów (średnio 131 euro za trzygwiazdkowy hotel). Jego popularność potwierdzają media społecznościowe: na Instagramie zgromadzono ponad 14 tys. postów, a na TikToku blisko 970 nagrań związanych z tym miejscem. Drugą pozycję w zestawieniu zajął strasburski Christkindelsmärik, oceniony na 7,37/10. To jeden z najstarszych jarmarków na kontynencie – jego tradycja sięga 1570 roku, przez co stolica Alzacji od lat uchodzi za „bożonarodzeniową stolicę Europy”. Wąskie uliczki starego miasta, odbijające światło iluminacji kanały i monumentalna katedra tworzą scenerię niczym ze świątecznej pocztówki. Strasburg dominuje także pod względem popularności w sieci: generuje 27 tys. wyszukiwań w Google i może pochwalić się 36,8 tys. postów na Instagramie. Jarmark działa 29 dni, a średni koszt noclegu wynosi 221 euro. Na trzecim miejscu znalazł się z kolei wiedeński Christkindlmarkt, który uzyskał 7,06/10 punktów. Plac przed neogotyckim ratuszem rozświetlają setki lampek, a przestrzeń wypełnia się co roku lodowiskiem i dziesiątkami stoisk, tworząc atmosferę elegancji i nostalgii. Wiedeński jarmark generuje 25 tys. wyszukiwań w Google, a zdjęcia z wydarzenia pojawiają się w ponad 26,8 tys. postów na Instagramie. Kiermasz trwa 34 dni, a średnia cena noclegu w trzygwiazdkowym hotelu wynosi 175 euro. Różnorodność europejskich jarmarków bożonarodzeniowych Pozostałe jarmarki, które znalazły się w zestawieniu Tollwayr, pokazują, jak różnorodna i zaskakująca potrafi być świąteczna mapa Europy. Tuż za podium, na czwartej pozycji, uplasował się praski Old Town Market, który – jak wynika z analizy – doskonale odnajduje się w świecie mediów społecznościowych. To właśnie on dominuje na TikToku, osiągając ponad 1060 postów, a jednocześnie zajmuje wysoką pozycję w Google (około 23 tys. wyszukiwań) i na Instagramie (11,5 tys. postów). Dalej znalazł się paryski jarmark bożonarodzeniowy (5. miejsce), ceniony za elegancję i różnorodność lokalizacji, a tuż za nim – Köln Weihnachtsmarkt w Kolonii, którego świąteczna oprawa przy katedrze od lat przyciąga tysiące odwiedzających. Siódme miejsce przypadło Frankfurtowi i to właśnie on oferuje najtańsze noclegi w całym rankingu, z ceną trzygwiazdkowego hotelu wynoszącą średnio 78 euro za noc. To czyni miasto jednym z najatrakcyjniejszych wyborów dla osób ceniących świąteczny klimat, ale zwracających uwagę na budżet. Dodatkowo Frankfurt wyróżnia się wysoką liczbą postów na Instagramie (12,4 tys.), co potwierdza jego wyjątkowy, fotograficzny charakter. W zestawieniu pojawiła się także Kopenhaga (8. miejsce), która – podobnie jak Budapeszt – może pochwalić się jednym z najdłużej działających jarmarków w Europie (aż 52 dni). Na dziewiątej pozycji znalazł się Kraków, wyróżniony za wyjątkową przystępność cen (trzygwiazdkowy nocleg kosztuje średnio 88 euro, co czyni go jednym z najlepszych kierunków dla osób poszukujących autentycznego, wschodnioeuropejskiego klimatu w rozsądnej cenie). Listę zamknęła Brugia, której jarmark Winter Glow cieszy się rosnącą popularnością, dzięki malowniczej scenerii i wysokiemu zaangażowaniu w mediach społecznościowych. Mattijs Wijnmalen, CEO Tollwayr, podkreślił, że wszystkie te jarmarki pełnią w europejskiej tradycji świątecznej niezwykle ważną rolę. – Są sercem i duszą europejskiego sezonu świątecznego. W tym roku podróżni mają do wyboru wyjątkowo wiele fantastycznych miejsc. Nasze zestawienie pokazuje także ogromną różnorodność – od najbardziej rozpoznawalnych kierunków po te bardziej przystępne cenowo, jak Kraków czy Frankfurt. To dowód, że aby poczuć magię europejskich świąt, wcale nie trzeba wydawać fortuny – dodał. Źródło: Tollwayr Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jeden z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Eksperci mówią o rekordzie frekwencji
Katedra Notre Dame zbliża się do pierwszej rocznicy wielkiego ponownego otwarcia po katastrofalnym pożarze z 2019 roku. Dziś, po latach intensywnej odbudowy, obiekt znów przyciąga tłumy jak nigdy dotąd, a eksperci przewidują, że bieżący rok zakończy z rekordową frekwencją.
Kiedy w kwietniu 2019 roku płomienie ogarnęły dach i iglicę katedry Notre Dame, świat obserwował dramat paryskiej świątyni z niedowierzaniem. W następnych miesiącach uruchomiono międzynarodowe zbiórki i rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace ratunkowe, które dla wielu stały się symbolem walki o zachowanie europejskiego dziedzictwa. Proces odbudowy śledzono niemal na bieżąco – od pierwszych zabezpieczeń konstrukcji, po rekonstrukcję zniszczonych elementów. Gdy świątynia ponownie otworzyła swoje drzwi dla zwiedzających, zainteresowanie przerosło wszelkie oczekiwania. Odbudowa katedry po pożarze Renowacja katedry Notre Dame po pożarze w 2019 roku stała się jednym z największych projektów konserwatorskich współczesnej Europy. Tragiczne wydarzenia z 15 kwietnia 2019 roku doprowadziły do zawalenia się dachu, iglicy oraz części sklepienia. Ogień poważnie uszkodził wnętrze świątyni, obejmując również elementy konstrukcyjne uznawane za arcydzieła średniowiecznej inżynierii. Katedra, której budowę rozpoczęto w 1163 roku i kontynuowano blisko dwa stulecia, przez wieki była modyfikowana oraz restaurowana, pozostając jednym z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Po pożarze zespoły konserwatorskie musiały odtworzyć nie tylko strukturę budynku, lecz także całe wyposażenie liturgiczne – w tym nowy ołtarz, chrzcielnicę i siedziska. Ocalono i wyeksponowano również relikwiarz z koroną cierniową Chrystusa. Jak podkreśla Philippe Picaud, odbudowa wnętrza była dopiero pierwszym etapem, gdyż w kolejnych latach renowacja obejmie także zewnętrzną część świątyni, w tym łuki przyporowe, gargulce i nowe witraże. Mimo trwających prac katedra pozostaje dostępna dla turystów i wiernych. – Dostosowujemy liczbę odwiedzających w zależności od tego, czy w danym momencie trwa nabożeństwo – wyjaśnia Picaud. Obecnie cały proces przebiega już sprawnie, choć z miesiąca na miesiąc liczba odwiedzających wyraźnie rośnie. Rekordowe zainteresowanie turystów po ponownym otwarciu Notre Dame Zainteresowanie odbudowaną katedrą cały czas się zwiększa, a liczby odwiedzających przekraczają nawet najbardziej optymistyczne prognozy. We wrześniu 2024 roku ponownie otwarto wieżę katedry, co dodatkowo zwiększyło ruch turystyczny. Teraz zwiedzający mogą pokonać 424 schody prowadzące na jej szczyt. Według Michela Picauda, prezesa organizacji Friends Notre-Dame de Paris, do sierpnia 2025 roku liczba odwiedzających osiągnęła około ośmiu milionów. – Jesteśmy z pewnością najczęściej odwiedzanym zabytkiem i katedrą we Francji – podkreśla Picaud. Dodaje, że według szacunków do końca roku liczba turystów z pewnością przekroczy 12 milionów, a niektóre prognozy mówią nawet o rekordowych 15 milionach. Rosnące zainteresowanie to efekt nie tylko renowacji, ale przede wszystkim ogromnych emocji i znaczenia miejsca, które po pożarze w 2019 roku stało się dla wielu symbolem kruchości, nadziei i odrodzenia. Źródło: Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Informacja o rozbiórce wieży Eiffla obiegła świat. Co naprawdę się dzieje w Paryżu?
W ostatnich dniach w mediach społecznościowych pojawiły się doniesienia sugerujące, że w 2026 roku Paryż planuje zburzenie wieży Eiffla. Informacja, szybko podchwycona przez internautów, stała się viralem i wywołała falę komentarzy oraz oburzenia w sieci. Wiele osób zaczęło pytać, czy to możliwe, by jeden z najważniejszych symboli Francji rzeczywiście zniknął z panoramy miasta. Okazuje się, że cała sprawa jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać.
W ostatnich tygodniach w sieci krążą doniesienia, jakoby w 2026 roku Paryż miał zburzyć wieżę Eiffla. Plotki te narodziły się we wrześniu, po publikacji satyrycznego artykułu w serwisie „Tapioca Times”, który żartobliwie informował, że słynny paryski zabytek zostanie rozebrany i zamieniony w „gigantyczną zjeżdżalnię” lub salę koncertową. Autorzy tekstu przytaczali rzekome wypowiedzi „urzędników miasta”, według których „wieża Eiffla ma już za sobą najlepsze lata, a nikt i tak już jej nie odwiedza”. W artykule pojawiły się też absurdalne wątki o spadającej liczbie turystów, dronach „atakujących” konstrukcję i wiewiórkach, które miały stać się „nowymi mieszkańcami” wieży. Choć tekst miał charakter satyryczny, jego treść błyskawicznie wyrwano z kontekstu, a fragmenty zaczęły żyć własnym życiem w mediach społecznościowych. Na platformie X (dawnym Twitterze) pojawiły się setki postów powielających fałszywą informację o „zburzeniu symbolu Francji po 135 latach”. Internauci udostępniali sensacyjne nagłówki, komentując, że „to koniec pewnej epoki” lub że „Paryż straci swoje serce”. Wśród emocjonalnych reakcji nie brakowało wpisów w rodzaju: „Nie niszczcie mojego wymarzonego miejsca na oświadczyny” czy „To nie powinno się wydarzyć”. Alarmujące doniesienia dodatkowo podsycał fakt, że wieża Eiffla rzeczywiście była w tym czasie zamknięta dla turystów. Zamknięcie Wieży Eiffla w 2025 roku. Co naprawdę się stało? 2 października 2025 roku wieża Eiffla faktycznie została zamknięta dla zwiedzających. Nie miało to jednak żadnego związku z rozbiórką, lecz z ogólnokrajowymi strajkami we Francji. Tego dnia tysiące pracowników, studentów i emerytów wyszło na ulice ponad 200 francuskich miast, protestując przeciwko planowanym cięciom wydatków publicznych oraz wzywając rząd do wprowadzenia wyższych podatków dla najbogatszych. W ramach strajku, zorganizowanego przez główne związki zawodowe, część pracowników wieży Eiffla przyłączyła się do demonstracji, co zmusiło zarząd obiektu do czasowego zamknięcia go dla turystów. Jak poinformowały władze w oświadczeniu cytowanym przez Associated Press, decyzja ta była podyktowana względami bezpieczeństwa i potrwa jedynie do zakończenia protestów. Należy podkreślić, że nie pierwszy raz miała miejsce taka sytuacja. W sierpniu 2018 roku obiekt wstrzymał działalność na dwa dni z powodu strajku pracowników, którzy sprzeciwiali się wprowadzeniu nowych zasad organizacji zwiedzania – zmian mających, ich zdaniem, wydłużyć kolejki i pogorszyć warunki pracy. W maju 2019 roku konstrukcja została ewakuowana, gdy na jednym z przęseł zauważono mężczyznę wspinającego się bez zabezpieczenia. Rok później, w marcu 2020, wieża została zamknięta w ramach krajowych środków bezpieczeństwa związanych z pandemią COVID-19. Ostatni przypadek miał miejsce w lutym 2024 roku, kiedy to kolejny strajk pracowników doprowadził do kilkudniowego wstrzymania zwiedzania do czasu podpisania porozumienia ze związkami zawodowymi. Wieża Eiffla przetrwała mimo planów rozbiórki Warto wiedzieć, że wieża Eiffla, dziś nieodłączny symbol Paryża, wcale nie miała przetrwać do naszych czasów. Kiedy została odsłonięta w 1889 roku podczas Wystawy Światowej, francuscy intelektualiści i artyści nazywali ją „potworną”, „bezużyteczną” i „szpecącą panoramę miasta”. Projektant Opery Paryskiej, Charles Garnier, określił ją nawet jako „okropną konstrukcję z żelaza”. Zgodnie z pierwotnym planem obiekt miał zostać rozebrany po 20 latach od powstania. Gustave Eiffel przewidział jednak dla niej inne przeznaczenie – udowodnił, że może być nie tylko dziełem architektury, lecz także użytecznym narzędziem. Dzięki swojej wysokości wieża posłużyła do badań meteorologicznych, eksperymentów radiowych i pierwszych transmisji bezprzewodowych, co ocaliło ją przed rozbiórką. Z czasem obiekt stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków na świecie, a jego wartość – zarówno historyczna, jak i ekonomiczna – przewyższyła wszelkie oczekiwania. 330-metrowa konstrukcja tylko w 2023 roku wygenerowała przychód w wysokości 117,87 miliona euro. Co więcej, jest jednym z nielicznych francuskich zabytków, które nie otrzymują państwowych dotacji, a jej utrzymanie wymaga pracy ponad 300 osób. Według Société d’Exploitation de la Tour Eiffel (SETE), wieżę odwiedza ponad sześć milionów turystów rocznie, dlatego trudno wyobrazić sobie, by została zamknięta na dłużej – każde przestoje mają bowiem ogromny wpływ na gospodarkę turystyczną Paryża. Źródła: Euronews, Financial Express Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Katedra Notre-Dame przyciąga tłumy: 6 milionów odwiedzających w pół roku
Katedra Notre-Dame to jedna z ikon Paryża i arcydzieło gotyku. Poznaj burzliwą historię świątyni, jej wyjątkową architekturę oraz proces odbudowy po tragicznym pożarze z 2019 roku.
Spis treści: Historia katedry Notre-Dame Architektura i styl gotycki Znaczenie kulturowe i religijne Kiedy spłonęła katedra Notre-Dame? Dzwonnik z Notre-Dame – wpływ literatury na postrzeganie katedry Katedra Notre-Dame dziś Jak zaplanować zwiedzanie katedry Notre Dame? Podczas weekendu w Paryżu nie sposób pominąć wizyty w katedrze Notre-Dame, usytuowanej w sercu miasta na wyspie Île de la Cité. Od wieków przyciąga ona pielgrzymów, turystów i miłośników sztuki. Monumentalna struktura świątyni, jej bogata symbolika oraz znaczenie kulturowe sprawiają, że to jedno z najważniejszych miejsc na mapie europejskich zabytków. Historia katedry Notre-Dame Początki budowy i kontekst historyczny Budowa katedry Notre-Dame rozpoczęła się w 1163 roku z inicjatywy biskupa Maurice’a de Sully. Wznoszenie świątyni trwało ponad 180 lat, a jej konsekracja miała miejsce w 1345 roku. Katedra została wzniesiona na miejscu wcześniejszych świątyń chrześcijańskich i pogańskich, co podkreśla jej znaczenie jako centrum duchowego Paryża. Znaczące wydarzenia w dziejach katedry Katedra Notre-Dame była świadkiem wielu kluczowych wydarzeń w historii Francji. W 1804 roku Napoleon Bonaparte koronował się na cesarza w jej wnętrzu. Podczas rewolucji francuskiej świątynia została zdewastowana i przekształcona w Świątynię Rozumu. W XIX wieku, dzięki powieści Victora Hugo „Dzwonnik z Notre-Dame”, zainteresowanie katedrą wzrosło, co doprowadziło do jej gruntownej renowacji pod kierunkiem Eugène'a Viollet-le-Duca. Architektura i styl gotycki Elementy charakterystyczne dla gotyku Katedra Notre Dame w Paryżu to jeden z najbardziej reprezentatywnych przykładówarchitektury średniowiecza, a zwłaszcza gotyku francuskiego. Główne cechy gotyku to strzelistość, lekkość konstrukcji, duże przeszklenia oraz bogactwo detali dekoracyjnych. Najbardziej charakterystyczne elementy Notre Dame to: łuki przyporowe (łuki oporowe) – zastosowane po raz pierwszy w tak dużej skali, pozwoliły na przeniesienie ciężaru sklepienia poza mury budowli, umożliwiając wstawienie ogromnych okien w ścianach nawy głównej, sklepienia krzyżowo-żebrowe – tworzące estetyczne i konstrukcyjnie efektywne rusztowania dla sklepienia, witraże i rozety – monumentalne okna z barwionego szkła, z których najbardziej znana jest rozeta północna o średnicy 13 metrów, rzeźby i portal – fasady Notre-Dame zdobią dziesiątki postaci świętych, królów i stworzeń fantastycznych, w tym słynne chimery i gargulce. Innowacje architektoniczne i ich znaczenie Notre-Dame była nie tylko miejscem kultu, ale także laboratorium innowacji architektonicznych. Wprowadzenie łuków przyporowych pozwoliło architektom przełamać ograniczenia masywnych murów romańskich i osiągnąć zupełnie nowy wymiar wysokości i przestrzenności. Gotycka konstrukcja bazowała na równowadze sił, dlatego każdy element – od żebra sklepienia po przyporę – był przemyślany w kontekście całej budowli. Równocześnie wprowadzano coraz bardziej wyrafinowane detale zdobnicze, co sprawiło, że Notre-Dame stała się nie tylko budowlą sakralną, ale i manifestem artystycznym swojej epoki. Znaczenie kulturowe i religijne Rola katedry w kulturze francuskiej Katedra Notre-Dame od wieków pełniła rolę duchowego, politycznego i kulturowego centrum Paryża. To nie tylko miejsce modlitwy, ale również przestrzeń publiczna, gdzie rozgrywały się najważniejsze wydarzenia francuskiej historii. Jej znaczenie wykracza poza wymiar religijny – stała się symbolem narodowym, nośnikiem tożsamości i pamięci zbiorowej. W średniowieczu Notre-Dame była najważniejszą świątynią w królestwie Francji. To właśnie tutaj odbywały się koronacje, procesje, śluby królewskie i uroczystości narodowe, nadając świątyni status oficjalnej sceny państwowej. Wśród wielu ciekawostek o Francji warto wspomnieć, że katedra stała się także źródłem inspiracji dla artystów i pisarzy, a jej charakterystyczna sylwetka zapisała się trwale w kulturze wizualnej – od malarstwa po film. Relikwie i ich znaczenie dla wiernych Katedra Notre-Dame od wieków była miejscem przechowywania najcenniejszych relikwii chrześcijaństwa, co czyniło ją jednym z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych Europy. Najważniejsze z nich to: Korona Cierniowa Jezusa Chrystusa, według tradycji noszona przez Zbawiciela podczas męki, fragment Krzyża Świętego, gwóźdź z Krzyża. Te relikwie były udostępniane wiernym podczas szczególnych uroczystości liturgicznych, takich jak Wielki Piątek, przyciągając dziesiątki tysięcy pielgrzymów. Przechowywanie tak świętych przedmiotów świadczyło o duchowym znaczeniu katedry i jej randze w Kościele katolickim. Kiedy spłonęła katedra Notre-Dame? Przebieg wydarzeń i straty 15 kwietnia 2019 roku o godzinie 18:50 wybuchł pożar w katedrze Notre-Dame, który w ciągu kilku godzin zniszczył jedne z najbardziej charakterystycznych elementów świątyni. Ogień rozprzestrzeniał się błyskawicznie, zaczynając prawdopodobnie od miejsca prowadzenia prac konserwatorskich na dachu. Zawaliła się słynna neogotycka iglica, zaprojektowana przez Eugène’a Viollet-le-Duca oraz znaczna część drewnianej więźby dachowej z XII wieku, określanej mianem „Lasu” ze względu na ilość użytego drewna. Pożar uszkodził także sklepienie nawy głównej oraz część żeber konstrukcyjnych. W akcji ratunkowej uczestniczyło ponad 500 strażaków. Kluczowe było podjęcie decyzji o utworzeniu wewnętrznej linii obrony przed ogniem – dzięki temu udało się uratować główną strukturę murów, wieże frontowe oraz większość dzieł sztuki i relikwii. Reakcje społeczne i międzynarodowe Pożar Notre-Dame poruszył cały świat. W mediach społecznościowych tysiące osób dzieliło się wspomnieniami i zdjęciami, a w wielu miastach odbyły się spontaniczne czuwania i nabożeństwa. Prezydent Francji Emmanuel Macron już tego samego wieczoru ogłosił, że katedra zostanie odbudowana, a w kolejnych dniach rozpoczęła się globalna zbiórka funduszy. W ciągu 48 godzin zebrano ponad 800 mln euro – darczyńcami byli m.in. francuskie rodziny przemysłowców, znane domy mody oraz międzynarodowe instytucje. Proces odbudowy katedry Odbudowa katedry Notre-Dame po pożarze z 2019 roku stała się jednym z najbardziej ambitnych projektów konserwatorskich XXI wieku. Jej celem było nie tylko przywrócenie świątyni do dawnego stanu, ale także zabezpieczenie jej na przyszłość, z poszanowaniem dla oryginalnych technik i materiałów. Już w pierwszych tygodniach po pożarze rozpoczęto działania zabezpieczające. Najważniejsze było ustabilizowanie uszkodzonych sklepień, ścian i przypór, aby zapobiec zawaleniu się konstrukcji. Zainstalowano specjalne rusztowania i stalowe ramy, które podtrzymywały osłabione elementy, a całość budowli została przykryta tymczasowym dachem ochronnym. Zespoły konserwatorów, architektów i rzemieślników zostały dobrane spośród najlepszych specjalistów we Francji i Europie. Wśród nich byli cieśle wyszkoleni w tradycyjnych technikach średniowiecznych, rzeźbiarze pracujący ręcznie w kamieniu wapiennym oraz witrażyści rekonstruujący szkło zgodnie z oryginalnymi metodami. Ogromnym wyzwaniem było odtworzenie drewnianej więźby dachowej. Zdecydowano się na rekonstrukcję zgodną z oryginałem, wykorzystując drewno dębowe z lasów państwowych we Francji. Każdy element został wykonany ręcznie, co wymagało nie tylko rzemieślniczej precyzji, ale i głębokiego zrozumienia dawnych technik ciesielskich. Rekonstrukcja iglicy Viollet-le-Duca, która zawaliła się podczas pożaru, również odbyła się w zgodzie z historyczną dokumentacją. Zachowano nie tylko jej kształt i proporcje, ale także detale dekoracyjne, w tym miedziane figury dwunastu apostołów, które – szczęśliwie – zostały zdjęte z iglicy tuż przed katastrofą, co pozwoliło im przetrwać. Współczesne podejście do rekonstrukcji zabytków Jak można było przeczytać w magazynie National Geographic Polska: „rekonstrukcja nie była tylko technicznym wyzwaniem – była deklaracją francuskiej tożsamości narodowej” Decyzja o zachowaniu oryginalnej formy katedry, bez dodawania nowoczesnych elementów, wynikła z szerokiej debaty publicznej. Francuzi chcieli odbudować nie tylko mur, ale i mit. „To była kwestia serca. W gruzach leżało coś więcej niż kamień – leżała część duszy Francji.” – pisaliśmy w National Geographic Polska. Prace konserwatorskie prowadzone były z najwyższą precyzją, a każda decyzja – od wyboru dębu, po kolor farby używanej do renowacji detali – konsultowana była z historykami sztuki, archeologami, rzemieślnikami i teologami. Dzwonnik z Notre-Dame – wpływ literatury na postrzeganie katedry Victor Hugo i jego rola w ochronie katedry W 1831 roku Victor Hugo opublikował powieść „Notre-Dame de Paris”, znaną jako „Dzwonnik z Notre-Dame”. Dzieło to miało ogromny wpływ na odbiór katedry – zarówno w świadomości Francuzów, jak i całej Europy. Hugo stworzył wzruszającą opowieść o odtrąconym człowieku, ale też manifest literacki w obronie gotyku. W czasie, gdy Hugo pisał, katedra była w opłakanym stanie. Dzięki sukcesowi powieści wzrosło społeczne zainteresowanie jej losem, co doprowadziło do gruntownej restauracji prowadzonej przez Viollet-le-Duca. Symbolika postaci Quasimoda Quasimodo – zdeformowany, samotny dzwonnik – to symbol odrzucenia, ale i nadludzkiego poświęcenia. Jego historia zainspirowała miliony czytelników, a sama katedra, w której żył, nabrała nowego, emocjonalnego znaczenia. Dzięki Hugo, Notre-Dame stała się nie tylko miejscem modlitwy, ale i schronieniem dla dusz odrzuconych. Ciekawostki i mniej znane fakty Legendy związane z katedrą Katedra obrosła w liczne legendy. Jedna z nich opowiada o kowalu, który zawarł pakt z diabłem, by zdążyć ukończyć ozdobne drzwi. Gdy dzieło było zbyt doskonałe, duchowni bali się je otworzyć – dopiero po poświęceniu drzwi przez biskupa mechanizm zadziałał. Odkrycia archeologiczne i naukowe Podczas odbudowy konserwatorzy znaleźli zakopane skrzynie z reliktami z XIX wieku, a także fragmenty średniowiecznego ołtarza. Analiza drewna użytego do dachu pozwoliła odtworzyć dokładny wiek drzew – wiele z nich rosło już w XI wieku. Katedra Notre-Dame dziś Aktualny stan i dostępność dla zwiedzających W grudniu 2024 roku, po pięcioletniej rekonstrukcji, katedra Notre-Dame została ponownie otwarta. „To nie była tylko odbudowa kamienia, ale akt wiary w to, kim są Francuzi jako wspólnota” – pisaliśmy w magazynie National Geographic Polska. Zwiedzający mają dziś dostęp do wnętrza katedry, kaplic bocznych, witraży, chóru i relikwii. Wprowadzone zostały audioprzewodniki, panele edukacyjne i aplikacje mobilne. Plany na przyszłość i znaczenie dla turystyki Władze Paryża planują utworzenie centrum interpretacyjnego dla zwiedzających, a także wystawy poświęconej pożarowi i odbudowie. Notre-Dame pozostanie miejscem liturgii, ale też wydarzeń kulturowych – koncertów, debat i wystaw. Katedra znów stała się sercem Paryża. Jak zaplanować zwiedzanie katedry Notre Dame? Wstęp do głównej nawy katedry Notre-Dame pozostaje bezpłatny, jednak ze względu na duże zainteresowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację bezpłatnego przedziału czasowego za pośrednictwem oficjalnej strony internetowej lub aplikacji mobilnej katedry . Rezerwacje są dostępne zazwyczaj na dzień lub dwa przed planowaną wizytą i pomagają uniknąć długiego oczekiwania w kolejce. Dodatkowe atrakcje wymagają zakupu biletów: skarbiec: 12 euro za osobę dorosłą, krypta archeologiczna: 9 euro (bilet normalny), 7 euro (bilet ulgowy), bezpłatnie dla osób poniżej 18. roku życia, wieże katedry: planowane ponowne otwarcie latem 2025 roku; ceny biletów zostaną ogłoszone w późniejszym terminie. Godziny otwarcia katedry: poniedziałek – piątek: 7:50 – 19:00, czwartek: 7:50 – 22:00, sobota – niedziela: 8:15 – 19:30. Ostatnie wejście jest możliwe na 30 minut przed zamknięciem, jednak zaleca się przybycie co najmniej godzinę wcześniej, aby w pełni nacieszyć się zwiedzaniem. Dojazd: Katedra znajduje się na wyspie Île de la Cité w centrum Paryża. Najbliższe stacje metra to Cité (linia 4) oraz Saint-Michel (linie 4 i RER B/C). Dostępność: Katedra jest przystosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, oferując udogodnienia dla osób poruszających się na wózkach, a także dla osób z niepełnosprawnościami wzrokowymi i słuchowymi. Wskazówka: Aby uniknąć największych tłumów, warto zaplanować wizytę w godzinach porannych lub późnym popołudniem, szczególnie w dni powszednie. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Tu nie zaznasz spokoju. Ranking najbardziej stresujących miast na świecie
Zatłoczone ulice, nieustanny zgiełk i brak przestrzeni – dla jednych to męcząca codzienność, dla innych esencja wielkiego miasta. Najnowszy ranking pokazuje, które miejsca mogą okazać się podróżniczym wyzwaniem, a gdzie można wreszcie odetchnąć pełną piersią.
Spis treści: Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Wakacje czy krótkie city breaki zazwyczaj kojarzą się z odpoczynkiem i chwilą wytchnienia. Najnowsze badanie pokazuje jednak, że nie każde miejsce sprzyja relaksowi. Eksperci przeanalizowali natężenie ruchu turystycznego, warunki klimatyczne, poziom przestępczości oraz opinie podróżnych, aby wskazać miasta, w których w 2025 roku osiągnięcie spokoju może okazać się wyjątkowo trudne. Ich wnioski mogą zaskoczyć. Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Na pierwszym miejscu wśród najbardziej stresujących miast na świecie znalazł się Paryż. Choć powszechnie uchodzi za „miasto miłości”, w rzeczywistości jego zatłoczone ulice potrafią przytłoczyć. Każdego roku odwiedza go ponad 47,5 mln turystów stłoczonych na zaledwie 105 km², co – jak podkreślili autorzy zestawienia – „sprawia, że gęstość ruchu turystycznego jest dziesięciokrotnie większa niż w Nowym Jorku”. Do tego dochodzą długie kolejki do atrakcji, wzmożony ruch uliczny i wszechobecny pośpiech. Zaraz za francuską metropolią znalazło się Hanoi. Stolica Wietnamu jest pełna życia, ale jej wilgotny klimat bywa dla turystów wyczerpujący. Eksperci określili ją jako „najbardziej nieprzyjemną pod względem warunków atmosferycznych” – wysoka wilgotność powietrza w połączeniu z zatłoczonymi ulicami sprawia, że zwiedzanie staje się fizycznym wyzwaniem, a warunki panujące w mieście utrudniają spokojny wypoczynek. Na trzecim miejscu uplasował się Szanghaj. Co roku przyjeżdża tu około 300 milionów turystów, a w przeliczeniu na kilometr kwadratowy daje to ponad 47 tysięcy osób. Takie natężenie ruchu generuje hałas, presję czasu i wrażenie nieustannego pośpiechu, przez co – jak wynika z recenzji podróżnych – słowo „stres” pojawia się w opisach miasta wyjątkowo często. Czwartą pozycję zajęło Buenos Aires. Choć stolica Argentyny zachwyca kulturą i niepowtarzalną atmosferą, zmaga się z wysokim poziomem przestępczości oraz przeludnieniem. „Piękna, lecz tętniąca życiem” – podsumowali autorzy raportu, dodając, że intensywność miasta potrafi być dla niektórych zbyt duża. Pierwszą piątkę zamknął Stambuł. Orientalne bazary, historyczne zabytki i unikalny klimat miasta są niewątpliwym magnesem, jednak hałas, korki i letnie upały skutecznie wystawiają cierpliwość turystów na próbę, wymagając od nich nie tylko dobrego planowania, lecz także odporności na stres. Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Zupełnie inaczej prezentuje się druga strona zestawienia. Miano najbardziej relaksującego miasta na Ziemi zyskał Dubaj, który – mimo swojego luksusu i nowoczesności – zaskakuje spokojem. Każdego roku odwiedza go 17,1 mln turystów, jednak dzięki rozległej przestrzeni i doskonałej organizacji ruchu nie tworzą się tam tłumy. Dodatkowo, niezwykle niski wskaźnik przestępczości sprawia, że miasto uchodzi za jedno z najbezpieczniejszych na świecie. Drugą pozycję zajęło Monachium, które dowodzi, że także europejskie metropolie mogą być przyjazne i spokojne. Łagodny klimat, wysoki poziom bezpieczeństwa oraz równowaga pomiędzy ruchem turystycznym a codziennym rytmem życia sprawiają, że – jak zauważyli autorzy raportu – „to idealne miejsce na powolny spacer z preclami w dłoni”. Na ostatnim miejscu na podium uplasowało się Melbourne. Niska gęstość turystyki, wynosząca jedynie 1265 osób na kilometr kwadratowy, w połączeniu z suchym klimatem i rozległymi terenami zielonymi sprawiają, że australijskie miasto stało się synonimem wakacyjnego relaksu. Czwarta lokata należy z kolei do minimalistycznego, czystego i niezwykle bezpiecznego Oslo. Niewielkie natężenie turystyki przekłada się tu na wyjątkowy spokój, dzięki czemu norweska stolica jest idealnym miejscem na bezstresowy city break. Piąte miejsce zajęły natomiast Helsinki, które wyróżniają się chłodnym klimatem, uporządkowaną przestrzenią i charakterystyczną skandynawską ciszą. To właśnie ten brak zgiełku sprawia, że – jak podkreślają autorzy raportu – „więcej tu szeptów niż hałasu”, a podróżni mogą naprawdę odetchnąć. Źródła: Daily Mail, News Mobile Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nekroturystyka stała się hitem. Mroczne miejsca przyciągają podróżników
Cmentarze coraz rzadziej są jedynie miejscem zadumy i modlitwy. W wielu częściach świata stają się przestrzenią odkrywania historii, spotkań z lokalną kulturą, a nawet formą miejskiej rekreacji. Nekroturystyka, choć kontrowersyjna, zyskuje na popularności.
Spis treści: Czym jest nekroturystyka i skąd jej rosnąca popularność? Nekroturystyka w Europie i USA. Jak cmentarze zmieniają swoje oblicza? Choć dla wielu podróżowanie oznacza relaks na plaży lub zdobywanie wulkanicznych szczytów, coraz większą popularność zdobywa forma turystyki znacznie bardziej osobliwa, czyli nekroturystyka. To zjawisko, które obejmuje zwiedzanie cmentarzy, opuszczonych miejsc, a także udział w tematycznych spacerach śladami zbrodni i śmierci. Co sprawia, że przestrzenie kojarzone z żałobą i ciszą stają się celem turystycznych wypraw? Czym jest nekroturystyka i skąd jej rosnąca popularność? Nekroturystyka, jako część szeroko rozumianej turystyki mrocznej (dark tourism), obejmuje zwiedzanie zabytkowych cmentarzy, krypt, katakumb oraz miejsc naznaczonych śmiercią i pamięcią historyczną. Jej rosnąca popularność odzwierciedla zmianę w podejściu do śmierci – od tabu i wyparcia ku refleksji, edukacji oraz kulturowemu zaangażowaniu. Według danych Grand View Research globalny rynek turystyki mrocznej osiągnął wartość 31,89 miliarda dolarów w 2023 roku, a do 2030 ma wzrosnąć do 38,64 miliarda dolarów. Jeszcze wyższe prognozy przedstawia Market.us, przewidując wartość rynku na poziomie 40,2 mld USD do 2033 roku. Ten dynamiczny wzrost wskazuje nie tylko na zmianę preferencji podróżniczych, ale także na rosnącą akceptację alternatywnych form spędzania wolnego czasu – również tych, które łączą przestrzeń sacrum z elementami współczesnej kultury. O tym, jak głęboko nekroturystyka zakorzeniła się we współczesnej popkulturze, świadczy niedawne zdarzenie z londyńskiego cmentarza Highgate. Media społecznościowe obiegła informacja, że na grobie Karola Marksa ktoś zostawił figurkę Labubu – popularnej w sieci postaci, która wywołuje kolejki w sklepach z zabawkami i osiąga wysokie ceny na rynku wtórnym. Choć gest ten może wydawać się nieoczywisty – szczególnie w zestawieniu z ideami, które reprezentował Karol Marks – dobrze oddaje, w jakim kierunku zmierza współczesne podejście do miejsc pamięci. Coraz częściej stają się one bowiem przestrzenią indywidualnej ekspresji i kulturowych reinterpretacji. Nekroturystyka w Europie i USA. Jak cmentarze zmieniają swoje oblicza? W krajach takich jak m.in. Polska czy Włochy cmentarze wciąż postrzegane są przede wszystkim jako przestrzenie sakralne, nierozerwalnie związane z tradycją religijną i głęboko zakorzenionym szacunkiem. Odwiedza się je głównie przy okazji świąt, a pobyt na ich terenie ma charakter kontemplacyjny i uroczysty. Inaczej jest w krajach anglosaskich, gdzie miejsca pochówku coraz częściej przekształcane są w przestrzenie spotkań, wydarzeń edukacyjnych czy inicjatyw kulturalnych. To zróżnicowanie podejście znajduje wyraz w formach nekroturystyki, które przyjmują różne oblicza w zależności od regionu świata. Jednym z najwcześniejszych przykładów świadomego przekształcania nekropolii w przestrzeń przyciągającą turystów jest paryski cmentarz Père-Lachaise. Już w XIX wieku urbanista Nicolas Frochot podjął decyzję o przeniesieniu tam szczątków znanych osobistości, by zachęcić mieszkańców do odwiedzin ówczesnych peryferii miasta. Strategia ta okazała się niezwykle skuteczna – dziś miejsce to przyciąga tłumy odwiedzających, którzy oddają hołd m.in. Jimowi Morrisonowi, Édith Piaf, Oscarowi Wilde’owi czy Fryderykowi Chopinowi. Co więcej, cmentarz ten, dzięki eliminacji środków chemicznych i trosce o bioróżnorodność, stał się ważnym punktem obserwacji ptaków oraz zieloną enklawą na mapie miasta. Podobną rolę pełni wspomniany wcześniej londyński Highgate Cemetery – oprócz grobu Karola Marksa znajduje się tam również miejsce pochówku George’a Michaela, co dodatkowo wzmacnia jego pozycję na nekroturystycznej liście ciekawych miejsc. Z kolei w Stanach Zjednoczonych zjawisko to przyjęło bardziej rozwiniętą formę. Tamtejsze cmentarze pełnią bowiem nie tylko funkcję miejsca pamięci, lecz stają się także przestrzenią kultury i edukacji. Woodlawn na Bronksie oferuje spacery tematyczne poświęcone historii jazzu, a na terenie Hollywood Forever Cemetery w Los Angeles odbywają się wieczorne seanse filmowe pod gołym niebem. W Milwaukee wskrzeszono dziewiętnastowieczną tradycję pikników pośród grobów, natomiast Kongresowy Cmentarz w Waszyngtonie zaprasza na trasy edukacyjne ukazujące nieopowiedziane wcześniej losy Afroamerykanów oraz społeczności LGBTQ+, które współtworzyły historię USA. Źródło: NSS Magazine, Grand View Research, Market.us Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lista najlepszych miast na imprezę. Dwie europejskie stolice na podium
Gdzie wieczory trwają do rana, a życie nocne wyznacza trendy? Nowy globalny ranking pokazuje, które miasta najbardziej przyciągają miłośników dobrej muzyki i wyjątkowych doświadczeń po zmroku. W zestawieniu znalazły się nie tylko imprezowe klasyki, ale też miejsca, które na nowo definiują pojęcie nocnej rozrywki.
Spis treści: Las Vegas liderem. Nocne życie nie tylko w rytmie kasyn Europejskie stolice w czołówce Ranking 10. najlepszych miast na imprezę w 2025 roku Współczesne życie nocne przybiera wiele form i nie sposób zamknąć go w jednej definicji. Dla części osób idealny wieczór to taniec do białego rana w klubie, dla innych – spokojna kolacja przy muzyce z winyli albo udział w wydarzeniu artystycznym. Te zmieniające się oczekiwania ludzi sprawiły, że tradycyjne kluby taneczne coraz częściej konkurują z miejscami bardziej kameralnymi: koktajl barami, lokalami łączącymi kuchnię z kulturą czy przestrzeniami, które oferują coś więcej niż tylko muzykę. W odpowiedzi na te zmiany redakcja „Time Out” opracowała ranking miast, w których nocne życie ma najwięcej do zaoferowania. Pod uwagę wzięła głosy ponad 18 tysięcy osób z całego świata oraz rekomendacje lokalnych dziennikarzy. Las Vegas liderem. Nocne życie nie tylko w rytmie kasyn Tegorocznym zwycięzcą rankingu zostało Las Vegas, które zdobyło aż 88% pozytywnych ocen wśród lokalnych respondentów. Choć miasto od dekad kojarzy się przede wszystkim z kasynami, imprezami przy basenach i wieczorami kawalerskimi, w ostatnich latach przeszło wyraźną transformację. Jak zauważył dziennikarz Ryan Slattery, coraz większym zainteresowaniem cieszą się tam kameralne koktajl bary i dyskretne lokale, dostępne jedynie dla wtajemniczonych. W tętniącej życiem dzielnicy Arts District – pełnej barów kraftowych, galerii i butików vintage – można odkryć miejsca, które stawiają na klimat i autorskie podejście (m.in. Stray Pirate, Doberman czy Nocturno). Co więcej, miasto zaskakuje też nieoczywistymi lokalami: barem ukrytym w działającym salonie fryzjerskim, speakeasy w piwnicy Muzeum Mafii czy barem, do którego wchodzi się przez drzwi sejfu w The Lock. To właśnie ta różnorodność, łącząca widowiskowość z kameralną atmosferą, sprawiła, że Las Vegas znalazło się na szczycie miast oferujących najbardziej zróżnicowane życie nocne. Europejskie stolice w czołówce Na drugim miejscu rankingu uplasował się Madryt. Stolica Hiszpanii otrzymała aż 83% pozytywnych ocen od lokalnych mieszkańców. Choć tylko 29% respondentów uznało tamtejszą scenę klubową za przystępną cenowo, jakość doświadczeń związanych z nocnym życiem okazała się dla wielu znacznie ważniejsza niż koszty. Jak zauważyła dziennikarka Gorka Elorrieta, jednym z najbardziej pożądanych adresów ostatnich miesięcy jest Devil’s Cut – koktajl bar prowadzony przez japońskiego mistrza miksologii Shingo Gokana. Popularnością cieszy się również Pensión Mimosas – dyskretnie ukryty lokal w centrum miasta, który w krótkim czasie zyskał status miejsca kultowego. Młodych ludzi przyciągają też klasyczne kluby (Fabrik czy Ochoymedio), a dynamicznie rozwijająca się scena LGBTQ+ zyskuje na znaczeniu, dzięki takim miejscom, jak Marta, Cariño! czy Salvaora Brown. Równolegle na znaczeniu zyskują eleganckie lokale (jak Rhudo i Pabblo), wybierane przez tych, którzy wieczór wolą zacząć od kolacji, a później przenieść się do nastrojowej przestrzeni z muzyką i drinkami. Na trzeciej pozycji zestawienia znalazł się Paryż, który – mimo że jedynie 23% mieszkańców określiło ceny jako przystępne – uzyskał aż 80% pozytywnych opinii ogólnych. Zdaniem Antoine’a Besse’a z miejscowej redakcji „Time Out”, nocne życie we francuskiej stolicy przeżywa dziś swój renesans. Alternatywne lokale (jak La Créole, Divino czy Le Bunker) promują brzmienia dancehall, perreo i afrobeat, stopniowo wypierając dominujące dotąd techno. Przestrzenie pokroju Essaim i Mia Mao zmieniają topografię paryskiej sceny klubowej, a północno-wschodnie dzielnice miasta uchodzą dziś za jedno z najgęstszych skupisk klubowych w Europie. Ze względu na to, dla miłośników całonocnych imprez i muzycznej różnorodności Paryż pozostaje jednym z najbardziej niezawodnych kierunków. A jak przedstawiają się pozostałe pozycje na liście? Ranking najlepszych miast na imprezę w 2025 roku: Las Vegas Madryt Paryż Szanghaj Berlin Melbourne Brighton Meksyk Dubaj Bombaj Źródła: Time Out, NSS Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Miała 79 lat, gdy przeprowadziła się na drugi koniec świata. Uważa, że to najlepsza decyzja w jej życiu
Przeprowadzka na emeryturze dla wielu wydaje się nieosiągalna lub wręcz niewyobrażalna. A jednak nie brakuje osób, które właśnie wtedy decydują się na radykalne zmiany. Co sprawia, że po 70. roku życia niektórzy wybierają zupełnie nowy początek?
Spis treści: Od Sorbony po Nowy Jork. Jak dojrzewało marzenie o Paryżu? Nowe życie po 80-tce. Przeprowadzka na inny kontynent Dlaczego ludzie po 70-tce podejmują takie decyzje? Coraz częściej w mediach pojawiają się historie osób, które dopiero na emeryturze decydują się na radykalne życiowe zmiany. Dla jednych to życie na pokładzie statku i rejs dookoła świata, jak w przypadku 77-letniej Sharon. Dla innych, jak Mary Jane z Nowego Jorku, to przeprowadzka na inny kontynent. Mając 79 lat porzuciła doskonale znane sobie życie i zamieszkała w Paryżu. Choć początki były trudne, dziś nie ma wątpliwości, że to jedna z najlepszych decyzji, jakie kiedykolwiek podjęła. Od Sorbony po Nowy Jork. Jak dojrzewało marzenie o Paryżu? Mary Jane Walkie dorastała w Teksasie w USA, ale od najmłodszych lat wiedziała, że chce zobaczyć różne zakątki świata. Mając 21 lat wyjechała do Francji, gdzie przez rok studiowała na Sorbonie. Później dostała pracę w Ameryce Południowej i przez kolejne lata mieszkała m.in. w Boliwii oraz Paragwaju, przy okazji perfekcyjnie opanowując język hiszpański. Następnie osiadła w Nowym Jorku. Tam zaczęła śpiewać w chórze, z którym koncertowała w różnych częściach świata. 10 lat temu ze swoimi przyjaciółmi wróciła do Paryża i na nowo się w nim zakochała. – Nowy Jork jest wspaniały, ale na różnych etapach życia pragnie się innych rzeczy. (...) Stwierdziłam, że chciałabym przeprowadzić się do Francji – wspominała w wywiadzie dla CNN. Od tamtej pory starała się być w Paryżu przynajmniej dwa razy do roku, poznając kulisy miejscowego życia. Finalnie w grudniu 2021 roku sprzedała swoje nowojorskie mieszkanie i na stałe przeniosła się do stolicy Francji. – Udało mi się uzyskać za nie bardzo dobrą cenę. Wystarczyło na życie, choć nie na zakup nowego lokum w stolicy Francji. Ale tutaj jestem – dodała. Nowe życie po 80-tce. Przeprowadzka na inny kontynent Dziś Mary Jane ma 83 lata i mieszka w spokojnej dzielnicy na południowo-zachodnich obrzeżach Paryża. Cały czas pracuje zdalnie i prowadzi skromne, ale aktywne życie. Choć jej przeprowadzka okazała się spełnieniem wieloletniego marzenia, początki nie były łatwe. Szczególną trudność sprawiło jej znalezienie mieszkania. – We Francji obowiązuje prawo, które chroni lokatorów powyżej 80. roku życia przed eksmisją, dlatego właściciele często obawiają się podpisywać umowy z osobami w podeszłym wieku. Nie miałam o tym pojęcia – przyznała, informując, że ostatecznie udało jej się znaleźć niewielkie lokum z jedną sypialnią. Zaznaczyła też, że zmiana statusu – z turystki na mieszkankę – okazała się większym wyzwaniem, niż się spodziewała. Miasto, które znała z wcześniejszych wizyt, było zupełnie inne podczas codziennego życia. – Początki były trudniejsze, niż przypuszczałam – mówiła, podkreślając jednak, że mimo wszystko szybko zaaklimatyzowała się w nowym środowisku. – Jestem dość rozmowna, więc łatwo nawiązuję kontakty – tłumaczyła. Mary Jane Wilkie w rozmowie z CNN również wyznała, że nie przestaje ją zachwycać paryska architektura, rytm życia i lokalna kuchnia. – To miasto wciąż mnie oczarowuje. Nawet te nowe, mniej urokliwe budynki mają w sobie coś pięknego – stwierdziła. Z kolei zapytana, czy decyzja o przeprowadzce do Francji w wieku 79 lat była odważna, odpowiedziała z dystansem. – Ludzie mówią: „Och, w tym wieku to wymagało wielkiej odwagi!”. Ale dla mnie to nie była odwaga. Odwaga to działanie mimo strachu. A ja się nie bałam. To była decyzja, która po prostu musiała zostać podjęta – podsumowała. Dlaczego ludzie po 70-tce podejmują takie decyzje? Dlaczego osoby w dojrzałym wieku podejmują tego typu decyzje? Postanowiliśmy o to zapytać psycholożkę Katarzynę Kucewicz. Specjalistka wyjaśniła nam, że choć niektórzy twierdzą, iż to zły czas, z psychologicznego punktu widzenia właśnie wtedy często przychodzi moment, w którym człowiek czuje, że chce zrobić coś ważnego dla siebie. Coś, co nada życiu większy sens. – W psychologii rozwojowej mówi się o tym, że życie dzieli się na różne fazy. Kiedy jesteśmy w dojrzałym wieku to wkraczamy w fazę bilansu. To taki czas, kiedy z dystansem patrzymy na to, co było, i zaczynamy się zastanawiać: czy zrobiłam wszystko, co chciałam? Czy czegoś nie odkładałam latami „na później”? I wtedy pojawia się naturalna potrzeba domknięcia własnej historii – czasem w sposób symboliczny, czasem poprzez bardzo konkretny, odważny ruch – tłumaczyła Katarzyna Kucewicz. Co więcej, w takich decyzjach często kryje się potrzeba sprawczości. – Chęć powiedzenia sobie i światu : „To nadal ja kieruję swoim życiem. Mam wybór, mam głos”. I to jest absolutnie naturalne. Wiek nie wyklucza przecież potrzeby wolności, nowych doświadczeń czy spełniania marzeń, które czekały całe dekady – kontynuowała. Nie da się też pominąć jeszcze jednej rzeczy: świadomości własnej śmiertelności. – Im jesteśmy starsi, tym mocniej to czujemy. Ale to wcale nie musi być myśl smutna czy przygnębiająca. Wręcz przeciwnie – wiele osób mówi wtedy sobie: „Chcę wykorzystać ten czas tak, jak czuję. Teraz, nie później”. To takie bardzo ludzkie, głęboko osobiste „teraz albo nigdy”. I jeszcze jedna ważna kwestia. W naszej kulturze osoba starsza często funkcjonuje w jednej roli: babci, dziadka, kogoś, kto już głównie odpoczywa. A przecież wiele osób po siedemdziesiątce wcale nie czuje, że to jest ich jedyna rola. Czasem wręcz przeciwnie — pojawia się potrzeba pokazania, że życie nadal się toczy. Że można być w ruchu, można mieć marzenia, można się na nowo odkrywać – dodała specjalistka, znana w sieci jako @psycholog_na_insta. Źródło: National Geographic Polska, CNN, Local News 8 Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Paryż zniósł 100-letni zakaz. Wraca do tradycji sprzed rewolucji francuskiej
Po raz pierwszy od ponad stu lat mieszkańcy i turyści mogą legalnie wejść do wód Sekwany. W sobotni poranek otwarto trzy miejskie kąpieliska na rzece.
Spis treści: Historia zakazu kąpieli w Sekwanie Zasady korzystania z kąpielisk w Paryżu W ostatnich tygodniach Europa mierzyła się z wyjątkowo wysokimi temperaturami. Upały nie ominęły również Francji, gdzie w miejskich aglomeracjach warunki pogodowe stały się trudne do zniesienia. Dla mieszkańców Paryża oraz turystów odwiedzających francuską stolicę pojawiła się jednak nowa forma ochłody — po raz pierwszy od 1923 roku można legalnie zanurzyć się w wodach Sekwany. Historia zakazu kąpieli w Sekwanie Kąpiele w Sekwanie były niegdyś integralną częścią życia codziennego paryżan. Jeszcze przed rewolucją francuską mieszkańcy miasta chętnie korzystali z kąpieli w rzece i robili to nawet bez ubrań. Niestety, rozwój przemysłu i postępujące zanieczyszczenie wód doprowadziły do wprowadzenia oficjalnego zakazu w 1923 roku. Przez dekady rzeka uchodziła za miejsce niebezpieczne i nieprzyjazne dla pływających. Sytuacja radykalnie się zmieniła w ostatnich latach. Władze Paryża zainicjowały ambitny plan oczyszczenia Sekwany, przeznaczając na ten cel około 1,4 miliarda euro. Inwestycje objęły m.in. modernizację systemu kanalizacyjnego i rozbudowę infrastruktury filtrującej. W efekcie powstały trzy oficjalne kąpieliska rzeczne: w centrum miasta, na wysokości wyspy św. Ludwika, na zachodzie, w 15. dzielnicy w pobliżu wieży Eiffla, na wschodzie, nieopodal hali Accor Arena. Każde z nich przeszło rygorystyczne testy jakości wody i uzyskało pozytywną ocenę służb sanitarnych. Zasady korzystania z kąpielisk w Paryżu Otwarte w lipcu kąpieliska starannie przygotowano pod względem bezpieczeństwa użytkowników. Wyposażono je m.in. w specjalne pomosty, strefy zejścia do wody, prysznice, przebieralnie oraz tablice informacyjne, które na bieżąco aktualizują dane dotyczące siły wiatru, a także temperatury wody i jej jakości mikrobiologicznej. Choć dostęp do nich jest bezpłatny, na terenie kąpielisk obowiązują określone zasady. Przede wszystkim z atrakcji mogą korzystać osoby powyżej 14. roku życia, mające co najmniej 140 cm wzrostu. Wyjątkiem jest kąpielisko w 15. dzielnicy, gdzie dopuszcza się dzieci od 10. roku życia – pod warunkiem, że towarzyszy im osoba dorosła. Co więcej, każdy uczestnik, zanim wejdzie do głębszej strefy, musi zaprezentować swoje umiejętności pływackie pod okiem ratownika. Głębokość w niektórych miejscach sięga nawet 3,5 metra, co sprawia, że nadzór i przestrzeganie regulaminu mają kluczowe znaczenie. Na terenie kąpielisk obowiązuje też zakaz palenia, spożywania alkoholu i posiłków. O stanie bezpieczeństwa informują natomiast kolorowe flagi – w przypadku zagrożenia (np. po intensywnych opadach deszczu, które pogarszają jakość wody), ratownicy mogą natychmiast wstrzymać możliwość wejścia do rzeki. Najmniejsze z miejsc do kąpieli, położone w centrum miasta, może jednocześnie pomieścić 150 osób, natomiast największe – we wschodniej części Paryża – nawet 700 (z czego 300 może jednocześnie przebywać w wodzie). Z kolei kąpielisko na zachodzie zostało w pełni przystosowane do potrzeb rodzin z dziećmi. Co istotne, paryskie władze zapewniły, że stan wody będzie monitorowany każdego dnia przez niezależne laboratoria, co ma zagwarantować bezpieczeństwo wszystkim korzystającym z nowej miejskiej atrakcji. Źródła: AP News, TVN, RMF24.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pola Elizejskie – od mitologicznego raju do symbolu Paryża
Pola Elizejskie to nie tylko mitologiczne miejsce odpoczynku dla dusz sprawiedliwych, ale także jedna z najsłynniejszych alei Paryża. Poznaj ich historię, znaczenie kulturowe i symbolikę, która przetrwała wieki.
Spis treści: Pola Elizejskie w mitach Znaczenie i symbolika Pól Elizejskich Avenue des Champs-Élysées – współczesne Pola Elizejskie Champs-Élysées w sztuce, filmie i muzyce Pola Elizejskie w mitologii greckiej są znane również jako Elizjum. Wierzono, że to miejsce, do którego trafiały dusze herosów, mędrców, sprawiedliwych i bogobojnych. Lokalizowano je „na krańcach ziemi”, gdzieś za oceanem, jako sielski i pełen światła region wiecznego szczęścia. Znana jest także wersja umiejscawiająca Elizjum w podziemiach Hadesu. Miała to być wydzieloną część królestwa, oddzielona od pozostałych cieniem mrocznej rzeki Lete. Niektórzy autorzy, jak Pindar, twierdzili, że Elizjum to część Wysp Błogosławionych – mitycznych wysp, gdzie dusze nie musiały się więcej inkarnować, lecz mogły żyć wiecznie. W chrześcijaństwie odpowiednikiem Pól Elizejskich jest niebo. Pola Elizejskie w mitach Po śmierci dusza trafiała do podziemi, gdzie Charon przewoził ją przez Styks. Tam oczekiwał ją sąd trzech sędziów: Minosa, Rhadamanthysa i Aiakosa. Jeśli zmarły był prawy i pobożny – jego dusza trafiała do Pól Elizejskich. Dla starożytnych Greków było to nie tyle nagrodzenie cnót moralnych, co statusu, odwagi i oddania wartościom heroizmu. Rzeka Lete, od której nazwę wzięło pojęcie „letarg”, umożliwiała duszom zapomnienie ziemskich trosk, co pozwalało im w pełni rozkoszować się wiecznym szczęściem. Według Hezjoda i innych poetów, Pola Elizejskie miały być domeną Kronosa – starego władcy tytanów, zdetronizowanego przez Zeusa. W tym raju zamieszkiwały dusze największych herosów: Achillesa, Tezeusza, Heraklesa, Orfeusza czy Peleusa. Znaczenie i symbolika Pól Elizejskich Elizjum stanowiło jedno z pierwszych wyobrażeń nieba znanych w kulturze europejskiej. Jako miejsce pozbawione cierpienia, pełne harmonii i doskonałości, było wzorem dla późniejszych koncepcji chrześcijańskiego raju. Symbolizuje ono nie tylko życie wieczne, lecz również osiągnięcie pełni duchowej doskonałości. Motyw Elizjum pojawia się w dziełach takich jak „Odyseja” Homera, „Prace i dnie” Hezjoda, „Eneida” Wergiliusza czy „Uczta” Platona. Jest też obecny w „Boskiej Komedii” Dantego, gdzie raj jest ukazany jako strefa światła i szczęścia, będąca echem Elizjum. W sztuce klasycznej i renesansowej często pojawiały się obrazy z bujną zielenią, światłem i spokojem, obrazujące ten mitologiczny raj. W mitologiach egipskiej i nordyckiej także występują odpowiedniki Elizjum. Ich wspólnym motywem jest nagroda za cnotliwe życie. Avenue des Champs-Élysées – współczesne Pola Elizejskie Nazwa „Champs-Élysées” została nadana paryskiej alei w XVII wieku. Było to oczywiście poetyckie odwołanie do mitologicznego Elizjum. Takie ujęcie miało za zadanie nadać nowo tworzonemu bulwarowi prestiż i głębię zgodną z duchem epoki klasycyzmu, który chętnie czerpał z antycznej symboliki. Rozwój urbanistyczny od XVII wieku Pierwotnie na tym terenie znajdowały się pola uprawne i bagna. W 1616 roku Maria Medycejska – wdowa po królu Henryku IV – zleciła założenie reprezentacyjnej promenady z drzewami. Aleja została zaprojektowana jako przedłużenie Ogrodów Tuileries. Ostateczny kształt nadano jej w 1667 roku, kiedy André Le Nôtre, królewski ogrodnik Ludwika XIV, przekształcił obszar w klasyczną aleję w stylu francuskim. Nie zabrakło więc symetrycznego układu zieleni, perspektywy i osiowości. W XVIII wieku aleja została przedłużona aż do dzisiejszego Place de l'Étoile, a w 1709 roku otrzymała oficjalnie nazwę „Champs-Élysées”. Słowo „Champs” oznacza „pola”, natomiast „Élysées” nawiązuje do greckiego „Elysion”. Takie połączenie wyrażało ideę przestrzeni idealnej, uporządkowanej i reprezentacyjnej. Znaczenie w strukturze Paryża Champs-Élysées stanowią centralną oś Paryża. Linia urbanistyczna biegnie od Luwru, przez Ogrody Tuileries, Place de la Concorde, Pola Elizejskie aż po Łuk Triumfalny i dalej w kierunku dzielnicy La Défense. Jest to jeden z najważniejszych układów przestrzennych w Europie. Aleja łączy funkcje komunikacyjne (ruch kołowy, pieszy, dostęp do stacji metra Charles-de-Gaulle–Étoile), handlowe, kulturalne i reprezentacyjne. Ulice odchodzące od niej tworzą sieć luksusowych dzielnic Paryża, m.in. Rue du Faubourg Saint-Honoré. Dzięki obecności prestiżowych marek (Louis Vuitton, Cartier, Guerlain, Chanel), ekskluzywnych domów towarowych (Galeries Lafayette Champs-Élysées), luksusowych hoteli i znanych kawiarni (np. Ladurée), aleja stała się symbolem paryskiego blichtru, elegancji i stylu życia klasy wyższej. Champs-Élysées wyznaczają trend w światowym handlu luksusowym. Zjawisko tzw. „glokalizacji” – czyli lokalnego zakorzenienia globalnych marek – sprawia, że światowe brandy adaptują swoją estetykę do paryskiego stylu urbanistycznego i historycznego, utrzymując prestiż miejsca. Pola Elizejskie odgrywają również kluczową rolę w życiu politycznym i symbolicznym Francji. To właśnie tutaj każdego roku odbywa się defilada z okazji święta 14 lipca, transmitowana na żywo w telewizji. Właśnie tu ostatni etap ma też Tour de France. W okresie świątecznym aleja przekształca się w spektakularny deptak z iluminacjami świetlnymi. Champs-Élysées w sztuce, filmie i muzyce Aleja została na zawsze upamiętniona dzięki piosence „Aux Champs-Élysées” Joe Dassina. Utwór ten ma dziś status nieoficjalnego hymnu słynnej paryskiej ulicy. Pole Elizejskie pojawiały się też w wielu filmach (m.in. „O północy w Paryżu” Woody’ego Allena czy „Incepcja” Christophera Nolana) oraz w literaturze jako symbol miasta zakochanych. Dla Francuzów Champs-Élysées to nie tylko ulica, ale też symbol narodowy. Reprezentuje republikańskie wartości: wolność, równość, braterstwo. To tu maszerowały armie Napoleona i alianci po II wojnie światowej. Mimo znacznego skomercjalizowania kultowa aleja pozostaje areną pamięci narodowej i zbiorowej tożsamości. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ten jeden budynek podzielił Francję! Niezwykła historia Centrum Pompidou
Centrum Pompidou to ikona nowoczesnej architektury, która najpierw podzieliła Francuzów, a dziś przechodzi największy remont w swojej historii. Budynek ma pozostać wierny pierwotnej wizji, ale zyska nowe funkcjonalności.
Spis treści: Co skrywa 10 poziomów Centrum Pompidou? Zaskakujące liczby Centrum imienia prezydenta Francji Nowatorska konstrukcja inside-out Budynek, który odmienił stolicę Francji Paryżanie a Centrum Pompidou – od miłości do nienawiści Centrum Pompidou przygotowuje się do kontrowersyjnej przebudowy Znajdujące się w sercu Paryża odważne i architektonicznie radykalne Centrum Pompidou było przez wielu wyśmiewane od chwili, gdy po raz pierwszy zaprezentowano jego projekt. – Naszą ideą było muzeum, które wzbudzałoby ciekawość, a nie onieśmielało ludzi. Jego celem było otworzenie kultury dla wszystkich – mówił kilka lat temu Renzo Piano, architekt i jeden ze współautorów projektu. Do dziś ten gmach w stolicy Francji wyznacza kierunek projektowania miejsc użyteczności publicznej. Każdy, kto odwiedza Paryż na weekend lub stara się spędzić w tym mieście więcej czasu, powinien dodać Centrum Pompidou do swojej listy do zobaczenia. Co skrywa 10 poziomów Centrum Pompidou? Zaskakujące liczby Centrum Pompidou znajduje się w 4. dzielnicy Paryża, czyli znanego z ducha bohemy Le Marais – w samym sercu miasta, tuż obok późnogotyckiego kościoła i klasztoru Saint-Merri. Budynek ma długość 166, szerokość 60 i wysokość 42 metrów. Rozciąga się na 10 poziomach, z których każdy ma powierzchnię 7,5 tys. m2. Aż 12 tys. m2 przeznaczono na kolekcję paryskiego Muzeum Sztuki Współczesnej (Musée National d’Art Moderne). Niespełna 6 tys. m2 przeznaczono na dodatkowe wystawy czasowe. Są tu również dwa pomieszczenia projekcyjne, teatr dla 384 widzów i sala konferencyjna z 158 miejscami. Powiązana z Centrum publiczna biblioteka Bibliothèque Publique d’Information ma powierzchnię niebagatelnych 10 tys. m2 i jest w stanie pomieścić ponad 2 tys. czytelników w jednym czasie. Nowoczesna bryła i kulturotwórczy charakter budynku zmieniły otoczenie, sprawiając, że 4. dzielnica Paryża stała się prawdziwą mekką dla wielbicieli sztuki współczesnej. Nie zawsze tak jednak było. Centrum imienia prezydenta Francji W zasadzie każdy prezydent Francji ma ambicję, aby pozostawić pod sobie jaką architektoniczną pamiątkę na planie Paryża. Nie inaczej było z Centrum Pompidou. Historia tego gmachu zaczęła się od prestiżowego konkursu zainicjowanego w 1971 roku przez Georgesa Pompidou, prezydenta w latach 1969–1974. Na czele jury stanął Jean Prouvé, metaloplastyk i architekt samouk, a w skład komisji weszli tacy wybitni architekci, jak Philip Johnson i Oscar Niemeyer. Projekt Renzo Piano i Richarda Rogersa został wybrany spośród 681 zgłoszeń konkursowych. – Nie sądziliśmy, że wygramy, wzięliśmy udział w konkursie dla przyjemności. Nigdy nie planowaliśmy stworzyć rewolucyjnego budynku. Naszym pomysłem było muzeum, które wzbudzałoby ciekawość, a nie przerażało ludzi, i które otworzyłoby kulturę dla wszystkich – wspominał w rozmowie z BBC włoski architekt Renzo Piano. Nowatorska konstrukcja inside-out Przekonanie architektów, że tworzą projekt dla zabawy, nie dla wygranej w konkursie, sprawiło, że mogli sobie pozwolić na więcej śmiałości, a nawet ekstrawagancji. Stąd nietypowa bryła budynku. Elementy konstrukcyjne, w tym rury i wszystko to, co zazwyczaj próbuje się ukryć, zostały wypchnięte na zewnątrz budynku i do dziś stanowią o charakterystycznej i poniekąd futurystycznej formie Centrum. Takie rozwiązanie pozwoliło zmaksymalizować wewnętrzne, otwarte przestrzenie i sprawiło, że nowatorską konstrukcję ogłoszono pierwszym na świecie budynkiem „inside-out”. Egzoszkielet z rur i przewodów przypominających peryskopy został zabawnie oznaczony kolorami: niebieskim dla klimatyzacji, żółtym dla elektryczności, zielonym dla wody, czerwonym dla ruchu pieszego. Odwiedzający poruszali się po ruchomych schodach, obudowanych przezroczystymi rurami zapewniającymi panoramiczne widoki. Schody zaś zostały zaprojektowane tak, aby ułatwić połączenie muzeum z miastem. Przejrzystość, dostępność i przylegający plac Pompidou współgrały z nowymi pomysłami na demokratyzację kultury. Teatr uliczny i koncerty w przestrzeni publicznej zyskiwały wówczas na popularności. Na miejsce budowy wybrano Plateau Beaubourg, wówczas ogromny u niezagospodarowany parking. Już wcześniej, miała tam powstać nowa siedziba Musée Nationale d’Art Moderne, mieszczącego się wcześniej w Palais de Tokyo w 16. burżuazyjnej dzielnicy Paryża. Budynek, który odmienił stolicę Francji Podobnie jak osiem dekad wcześnie Wieża Eiffela, tak teraz zwycięski projekt Centrum Pompidou wywoła niemałą konsternację, a chwilami nawet wściekłość wśród mieszkańców miasta. Przybyli na konferencję prasową dziennikarze, a także ludzie sztuki i kultury wyśmiali architektów. Padał szczególnie ciężko brzmiący zarzut w stolicy Francji: dlaczego niszczy się historyczne centrum Paryża? Centrum Pompidou pewnie nie miałoby tak rewolucyjnego charakteru, gdyby nie ówczesny klimat społeczno-polityczny panujący we Francji. Wciąż pamiętano wydarzenia maja 1968 roku, kiedy to na ulice miasta wyszli studenci, a następnie przedstawiciele innych grup społecznych. W powietrzu czuć było zmianę pokoleniową, które następowała w społeczeństwie francuskim. Nie bez znaczenia dla nowatorskiego projektu gmachu była inspiracja, która przychodziła z Londynu. Tamtejsza ultrapopowa architektura eksperymentalnego kolektywu architektonicznego Archigram oddziaływała na wyobraźnię twórców w całej Europie Zachodniej. Francja straciła reputację wiodącego na świecie centrum sztuki awangardowej, a Paryż bardzo potrzebował takiego nietypowego muzeum. – Moim gorącym pragnieniem jest, aby Paryż miał centrum kultury podobne do tych, które powstają w Stanach Zjednoczonych. Będzie to zarówno muzeum, jak i centrum kreacji, w którym sztuki wizualne będą mieszać się z muzyką, filmem, książkami i badaniami audiowizualnymi – mówił w 1972 roku prezydent Georges Pompidou w wywiadzie z dziennikiem „Le Monde”. Paryżanie a Centrum Pompidou – od miłości do nienawiści Początkowo Centre Pompidou porównywano do statku kosmicznego. Pierwsze reakcje były skrajnie negatywne. Drwiono z projektu i nazywano go rafinerią ropy naftowej. Również francuska prasa początkowo krytykowała budynek. „Paryż ma własnego potwora, tak jak ten w Loch Ness” – szydzili dziennikarze „Le Figaro”. Centrum Pompidou otwarto 31 stycznia 1977 roku. Paryżanie szybko zaczęli doceniać muzeum. Dziś to jedno z najczęściej odwiedzanych instytucji publicznych w Paryżu, które pod względem liczby odwiedzających wyprzedzają tylko liczące już ponad 230 lat Muzeum w Luwrze i Musée d’Orsay. Centrum Pompidou przygotowuje się do kontrowersyjnej przebudowy Centrum Pompidou zostanie całkowicie zamknięte dla zwiedzających od 22 września 2025 roku. Powodem jest kompleksowa renowacja budynku, która potrwa aż do 2030 roku. Koszt prac szacowany jest na 358 milionów euro, co czyni ten projekt największym remontem w historii instytucji. Renowacja obejmie m.in. usunięcie azbestu z elewacji, wymianę okien i wind, modernizację systemów wentylacyjnych oraz dostosowanie obiektu do współczesnych norm bezpieczeństwa i dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Planowane jest także zwiększenie efektywności energetycznej budynku. Za projekt odpowiadają architekci Nicolas Moreau i Hiroko Kusunoki we współpracy z Fridą Escobedo. Ich celem jest przywrócenie pierwotnej wizji otwartości i przejrzystości budynku. W ramach prac powstaną nowe przestrzenie wystawiennicze, dwie sale kinowe, restauracja oraz taras widokowy na dachu z panoramą zachodniego Paryża. Podczas zamknięcia działalność Centrum Pompidou będzie kontynuowana w ramach programu „Constellation”, który zakłada prezentację zbiorów w innych instytucjach kulturalnych we Francji i za granicą. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Lauretka nagrody Popularyzator Nauki 2024.
Olga Tokarczuk ponownie doceniona. Historyczny sukces polskiej noblistki
Olga Tokarczuk z kolejnym prestiżowym wyróżnieniem. Laureatka literackiej Nagrody Nobla z 2018 r. jako pierwsza polska pisarka została uhonorowana tytułem doktora honoris causa na paryskiej Sorbonie.
W tym artykule: Olga Tokarczuk z doktoratem honorowym Sorbony Olga Tokarczuk z kolejnym tytułem Tytuły honoris causa przyznane Olga Tokarczuk ponownie została uhonorowana przez środowisko akademickie. Tym razem prestiżowy tytuł doktora honoris causa przyznała jej paryska Sorbona. To jedna z najbardziej cenionych uczelni w Europie, na której – jako pierwsza kobieta w historii – wykładała Maria Skłodowska-Curie. Olga Tokarczuk z doktoratem honorowym Sorbony Po raz pierwszy w dziejach Sorbony tytuł doktora honoris causa trafił do polskiej pisarki. Wyróżnienie to podkreśla nie tylko rangę twórczości Olgi Tokarczuk, ale także jej ogromny wpływ na rozwój światowej kultury. W swoim przemówieniu autorka „Ksiąg Jakubowych” nie kryła wzruszenia. Podkreśliła, że wyróżnienie to jest dla niej nie tylko zaszczytem, ale także zobowiązaniem. – Z ogromną radością odbieram ten zaszczytny tytuł (...). Jestem jednak świadoma tego, że staję przed Akademią jako przybyszka z innego świata, z nieznanego miejsca i nieokreślonego czasu, gdzie ani instrumenty naukowe (...), ani indeksy i recenzje nie grają istotnej roli – zaznaczyła. W kolejnych słowach Tokarczuk poruszyła temat wyzwań, przed którymi stoi ludzkość. Od narastającego poczucia niepewności po globalne zagrożenia, w tym falę dezinformacji. Pisarka zwróciła uwagę, że dziś każde słowo niesie ze sobą odpowiedzialność większą niż kiedykolwiek. – Informacja wykorzystywana jest jako broń, za pomocą której można wprowadzić w błąd, manipulować, oszukać, zwieść, w końcu zabić – przyznała. I dodała: – Uhonorowanie mnie zaszczytnym tytułem doktory honoris causa uważam za symboliczne i polityczne uznanie przez Akademię naszej „Krainy Metaksy”, z której wszyscy przecież się wzięliśmy i w której spotykamy się, wciąż jak najbardziej realnie, choć bez granic, paszportów i języków. Laudację wygłosiła prof. Małgorzata Smorąg-Goldberg, literaturoznawczyni z Sorbony, która od lat aktywnie zabiegała o przyznanie Oldze Tokarczuk tego wyróżnienia. W swoim przemówieniu podkreśliła, że pisarka porusza kwestie kluczowe dla współczesnej debaty społecznej:– Tematy, które porusza – feminizm, ekologia, walka o demokrację, zaangażowanie przeciwko partiom populistycznym we Francji i w Europie Środkowej – bardzo przemawiają do młodych ludzi. Olga Tokarczuk z kolejnym tytułem Dla Olgi Tokarczuk to już czwarty tytuł doktora honoris causa przyznany przez zagraniczną uczelnię. Wcześniej uhonorowały ją: Uniwersytet Sofijski (2022), Hong Kong Baptist University (2022) oraz Uniwersytet w Tel Awiwie (2023). Ponadto laureatka literackiej Nagrody Nobla z 2018 r. ma w swoim dorobku tytuły doktora honoris causa także od czołowych polskich uczelni – Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Uniwersytetu w Gdańsku. Tytuły honoris causa przyznane Oprócz Olgi Tokarczuk tytułem doktora honoris causa na Sorbonie wyróżniono również siedmiu innych wybitnych przedstawicieli nauki, literatury i kultury z całego świata. W gronie uhonorowanych znaleźli się: Giovanna Mallucci – brytyjska neurolog i neurobiolog, Jean-Jacques Muyembe – kongijski mikrobiolog i współodkrywca wirusa Ebola, Chimamanda Ngozi Adichie – nigeryjska pisarka, Oliver Primavesi – laureat Nagrody Leibniza, specjalizujący się w starożytnej filozofii greckiej, Rémi Quirion – ekspert w dziedzinie badań neurologicznych, James Ferguson Skea – szef Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, oraz Maryna Viazovska – ukraińska matematyczka. Przypomnijmy, że najnowsza powieść Olgi Tokarczuk, zatytułowana „Empuzjon”, trafiła na listę 100 najważniejszych książek 2024 roku według „The New York Times”. Twórczość polskiej noblistki doceniła m.in. brytyjska gwiazda pop – Dua Lipa. Źródła: facebook.com/FundacjaOlgiTokarczuk; sorbonne-universite.fr Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Zakochani Polacy spędzą walentynki za granicą. Paryż przegrał z innymi miastami
Walentynki cieszą się w Polsce ogromną popularnością. Podobnie jak Halloween, święto zakochanych ma jednak swoich zwolenników i przeciwników. Dla wielu par 14 lutego to pretekst, żeby zrobić razem coś nowego lub zaskoczyć się miłym gestem. Pary podróżników chętnie organizują w tym czasie krótkie wyjazdy. Dokąd?
Spis treści: Gdzie na walentynki w Europie? Romantyczne miejsca w Rzymie Gdzie na walentynki? W podróż! W tym roku 14 lutego wypada w piątek. Możemy więc wydłużyć sobie weekend o jeden dzień i spędzić go razem z partnerką lub małżonkiem. Zimowa aura w Polsce nieszczególnie sprzyja romantycznym spacerom, ale i w naszym kraju nie brakuje urokliwych miejsc chętnie odwiedzanych przez pary i małżeństwa. Jednym z najpopularniejszych romantycznych polskich miasteczek jest Chełmno nazywane Miastem Zakochanych. A jak wygląda sytuacja na arenie europejskiej? Okazuje się, że mamy nowego faworyta. Paryż był tłem dla wielu romantycznych i bajkowych historii. To tu powstały takie filmy jak „O północy w Paryżu”, „Przed zachodem słońca” czy kultowa „Amelia”. Od kilku lat stolica Francji jest też scenerią serialu „Emily w Paryżu”. Mimo to miasto miłości położone nad Sekwaną nie znalazło się nawet w pierwszej piątce najchętniej wybieranych walentynkowych kierunków. Gdzie na walentynki w Europie? Jak wynika z danych Kiwi.com romantyczne podróże mają nowy najgorętszy kierunek. W tym roku to nie Paryż, a Rzym skradł serca zakochanych. Liczba rezerwacji do Wiecznego Miasta wzrosła aż o 37%. Mediolan nie pozostaje daleko w tyle (+23,5%). Trzecie miejsce na podium zajęła Barcelona kusząca śródziemnomorskim klimatem. Stolica Katalonii przyciąga nie tylko wyższymi temperaturami (od polskich). Miasto również było tłem dla wielu filmów o miłości. Jedna z najbardziej znanych produkcji to oczywiście „Vicky Cristina Barcelona” z oscarową rolą Penelope Cruz. Kiwi.com podaje, że ceny biletów są średnio o 15 euro niższe niż w ubiegłym roku. W tygodniu walentynkowym lot do Mediolanu kosztuje około 31 euro, a do Rzymu 71 euro. Idealna okazja, by zaplanować spontaniczny wyjazd. To dobra wiadomość dla zakochanych, którzy chcą spędzić walentynki zagranicą. Wśród europejskich miast, które zakochani najliczniej odwiedzą właśnie w okolicach 14 lutego, jest i polski akcent. W walentynkowy weekend Kraków przyciągnie o 22% więcej par niż zwykle, głównie z Wielkiej Brytanii, Danii, Włoch i Hiszpanii. Trudno się dziwić, że to właśnie stolica Małopolski znalazła się na randkowej mapie Europy. Trudno się dziwić, że to właśnie stolica Małopolski znalazła się na randkowej mapie Europy. Kraków oferuje spacery po urokliwym Starym Mieście, pierogi w klimatycznej restauracji czy romantyczne kawiarnie... A to tylko kilka z wielu pomysłów na romantyczny wieczór we dwoje. Romantyczne miejsca w Rzymie Rzym może wydawać się nieco mniej oczywistym wyborem na walentynki niż Paryż, ale przecież w stolicy Włoch także powstawały kultowe filmy romantyczne. To tu Audrey Hepburn spędzała „Rzymskie wakacje”. Do dziś wielu turystów (nie tylko w parach) zwiedza Wieczne Miasto właśnie śladami filmowej księżniczki Anny. Taki plan wycieczki uwzględnia najbardziej romantyczne miejsca w Rzymie. To między innymi: Fontanna di Trevi – jedna z najsłynniejszych fontann na świecie. Rzucenie monety do fontanny podobno gwarantuje powrót do miasta – a może także szczęście w miłości?; Via Margutta – cicha, urocza uliczka. Jej artystyczna atmosfera i brukowana nawierzchnia tworzą idealne tło na romantyczny spacer. To tu w filmie „Rzymskie wakacje” mieszkał bohater grany przez Gregory’ego Pecka. W filmie para przejeżdża też przez Piazza Venezia na skuterze Vespa, ale równie romantyczny jest Zamek Świętego Anioła i prowadzący do niego most; Villa Borghese – piękny park, gdzie można wynająć rowery lub łódkę na małym jeziorze. A z tarasu Pincio roztacza się spektakularny widok na miasto, szczególnie o zachodzie słońca. Na koniec dnia warto odwiedzić pełną klimatycznych uliczek i romantycznych restauracji dzielnicę Trastevere. To idealne miejsce na kolację przy świecach w kameralnej atmosferze. Alternatywą może być wizyta w Giardino degli Aranci. Ogród Pomarańczowy to jedno z najlepszych miejsc na podziwianie zachodu słońca nad Rzymem. Nocą Rzym wygląda inaczej niż za dnia, gdy ulicami drepczą grupki turystów. Spacer wzdłuż Forum Romanum po zmroku, gdy ruiny są podświetlone, to magiczne doświadczenie. Niedaleko znajduje się też Koloseum, które wieczorem wygląda jeszcze bardziej imponująco. Źródło: Kiwi.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Grób Napoleona imponuje monumentalnością. „Mały Kapral” spoczął w miejscu godnym królów
Grób Napoleona jest jednym z najważniejszych miejsc w Paryżu. Kościół, w którym spoczął cesarz Francuzów, każdego roku przyciąga tysiące turystów, nie tylko z Europy, ale także z dalszych zakątków świata. Trudno się temu dziwić. W końcu wielki polityk i wybitny strateg zapisał się nie tylko w historii swojej ojczyzny. Gdzie znajduje się grób Napoleona Bonapartego? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Ciało Napoleona zwrócono Francuzom po 15 latach Gdzie znajduje się grób Napoleona? Historia Les Invalides i kościoła Inwalidów Jak wygląda grób Napoleona? Zwiedzanie grobu Napoleona Po kapitulacji Francji w 1815 roku, Napoleon Bonaparte trafił na Wyspę Świętej Heleny, gdzie doczekał końca swoich dni. Cesarz Francuzów zmarł 5 maja 1821 roku, o godzinie 17:49. Wielki mąż stanu i wybitny żołnierz został pochowany w Dolinie Pelargonii, na brytyjskim terytorium zamorskim Wyspy Świętej Heleny. Ciało Bonapartego złożono w bezimiennym grobie. Gubernator Hudson Lowe nie chciał się zgodzić na nagrobek zawierający tylko jedno słowo – „Napoleon”. W jego opinii, do imienia pochowanego tam zesłańca należało dodać nazwisko „Buonaparte”, a to oznaczałoby, że brytyjskie władze uznawały jego cesarski tytuł. Ciało Napoleona zwrócono Francuzom po 15 latach Francuzi nie chcieli, by ich wielki przywódca po wsze czasy spoczywał w miejscu wygnania. Jednak rząd brytyjski zgodził się na zwrot zwłok Bonapartego dopiero po dziewiętnastu latach. W 1840 roku ciało Napoleona zostało ekshumowane. Było zamknięte w czterech trumnach (metalowej, mahoniowej, ołowianej i mahoniowej), dzięki czemu zachowało się w dobrym stanie. Zgodnie z ostatnią wolą zmarłego, jego ciało trafiło do Francji. Gdy statek przybił do brzegu, trumna wyruszyła w podróż Sekwaną do samego Paryża. Uroczysty pogrzeb państwowy odbył się 15 grudnia 1840 roku. Trumnę przewieziono na platformie armatniej, zaprzężonej w 16 koni. Bonapartego żegnały setki tysięcy Francuzów. Szacuje się, że na trasie konduktu pogrzebowego, na czele którego stał król Ludwik Filip I, ustawiło się od 700 tysięcy do nawet miliona osób. Gdy kondukt przejeżdżał obok, ludzie padali na kolana, oddając w ten sposób cześć swojemu ukochanemu przywódcy. Gdzie znajduje się grób Napoleona? Na całym świecie tradycją jest, że wielcy ludzie spoczywają w wyjątkowych miejscach. Grób Piłsudskiego znajduje się w krypcie św. Leonarda na Wawelu, gdzie wcześniej spoczęli między innymi Jan III Sobieski i Tadeusz Kościuszko. Gdzie spoczął Napoleon? Kondukt pogrzebowy zmierzał do kościoła Inwalidów (Dôme des Invalides), wzniesionego w kompleksie Les Invalides. Bonapartego pochowano w jednej z bocznych krypt, jednak miało to być tylko miejsce tymczasowego spoczynku. 2 kwietnia 1861 roku ciało cesarza przeniesiono pod kopułę kościoła. Tak długo trwała budowa sarkofagu godnego wielkiego przywódcy. Historia Les Invalides i kościoła Inwalidów W 1670 roku Ludwik XIV zadecydował o rozpoczęciu budowy wielkiego kompleksu, który miał być domem i szpitalem dla weteranów i rannych żołnierzy. Do realizacji wybrano projekt autorstwa Libérala Bruanta, dla którego inspiracją był pałac Eskurial w San Lorenzo. Prace budowlane rozpoczęły się w 1671 roku. Z czasem król uznał, że oprócz kaplicy dla żołnierzy, w granicach Les Invalides powinna znaleźć się także świątynia dla jego wyłącznego użytku. Monumentalny kościół projektu Julesa Hardouin-Mansarta, inspirowany bazyliką, w której znajduje się grób św. Piotra, zaczęto budować w 1677 roku. Prace trwały 29 lat. W założeniu świątynia miała być miejscem spoczynku rodziny królewskiej, jednak po śmierci władcy zrezygnowano z tego pomysłu. W zabudowaniach kompleksu Les Invalides nadal swoją siedzibę mają instytucje pomagające niepełnosprawnym weteranom wojennym, ale nie tylko. W zabytkowym Pałacu Inwalidów dziś mieszczą się muzea: de l’Armée, Musée de l'Ordre de la Liberation i Musée des Plans-Reliefs. Eksponowane są tam między innymi bogate zbiory militariów. Jeszcze większą atrakcją jest kościół Inwalidów. Pod imponującą kopułą monumentalnej świątyni znajduje się równie imponujący sarkofag. To właśnie w tym grobowcu pochowano Napoleona Bonapartego. Jak wygląda grób Napoleona? Napoleon czuł się prostym żołnierzem, ale spoczął w miejscu godnym wielkiego władcy i wybitnego dowódcy. Nad wejściem do krypty widnieją słowa jego ostatniej woli: „Pragnę, aby prochy me spoczęły nad brzegami Sekwany, wśród ludu francuskiego, który tak umiłowałem”. Samą kryptę zdobią słowa: „Niech śpi pod tą kopułą, to hełm na głowę giganta”. Na marmurowej posadzce znajdują się zdobienia w formie gwiazdy i symbolizujący wieczną chwałę i zwycięstwo wieniec laurowy. Są też nazwy pól walki, gdzie „Mały Kapral” stoczył największe bitwy. Tuż za barokowym baldachimem znajdują się prowadzące w dół schody. Przy wejściu ustawiono posągi dwóch strażników, strzegących miejsca pochówku cesarza: generała Duroca i generała Bertranda. Dalej znajdują się płaskorzeźby przedstawiające scenę ekshumacji ciała Bonapartego na Wyspie Świętej Heleny i przekazania go królowi Ludwikowi Filipowi I. Wokół rotundy ustawiono dwanaście pomników, przedstawiające postaci uskrzydlonych kobiet, aniołów. Każda trzyma w rękach symbole zwycięstwa i triumfu – palmę oraz wieniec laurowy. Na płaskorzeźbach wyryto słowa Napoleona, przypominające o jego dokonaniach w zakresie ustanawiania prawa. Sarkofag Napoleona Bonapartego Sarkofag, w którym spoczęło ciało cesarza Francuzów, to prawdziwe dzieło sztuki. Wykonany z fińskiego granitu i zielonego marmuru, zachwyca monumentalnością. Kamienny kolos waży ponad 30 ton! Widnieje na nim tylko jeden napis – „Napoleon”. Więcej nie trzeba, by upamiętnić wielkiego przywódcę i wybitnego żołnierza. W środku znajduje się pięć trumien – cynowa, dwie mahoniowe, dwie ołowiane i wykonana z kości słoniowej. Nad stylizowanym na antyczny grobowiec sarkofagiem rozpościera się kopulaste sklepienie, które zdobi wspaniały fresk pędzla Charlesa de La Fosse. Zwiedzanie grobu Napoleona Paryż oferuje tyle atrakcji, że trudno je zliczyć. Wieża Eiffla, Łuk Triumfalny, Luwr, Wersal, katedra Notre-Dame – przykłady można mnożyć i mnożyć. W planie wycieczki po stolicy Francji warto jednak znaleźć miejsce na wizytę w kościele Inwalidów, by na własne oczy zobaczyć grób Napoleona Bonapartego. Dziś można mieć różne zdanie na temat jego polityki. Wszyscy doceniają jego wkład w tworzenie prawa i podstaw, na których oparto demokratyczną republikę, ale wielu krytykuje jego imperialne zapędy. Nie możemy jednak zapomnieć, że Polska zawdzięcza mu niepodległość. Grób Napoleona jest dostępny dla zwiedzających przez cały rok. Wstęp do kościoła Inwalidów, gdzie spoczął Bonaparte, jest płatny. Bilety można kupić na miejscu lub w sprzedaży internetowej. Na koniec warto wspomnieć, że krypta z sarkofagiem Napoleona Bonapartego nie jest jedynym miejscem, które warto tam zwiedzić. Inne ważne miejsca w kościele Inwalidów to: kaplica św. Hieronima, gdzie znajdują się groby członków rodziny Bonaparte, kaplica św. Augustyna, będąca miejscem spoczynku marszałków Francji. Warto wejść także do Muzeum Armii, gdzie eksponowane są bogate zbiory militariów. Wspaniale prezentuje się także dziedziniec honorowy, który zdobią armaty i posągi żołnierzy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.