Papież, który nie chciał być władcą. Jan Paweł I zmienił Watykan w 33 dni
W liczącej ponad dwa tys. lat historii Kościoła katolickiego niektóre pontyfikaty mierzy się w dekadach, jednak nie brakuje też takich, których czas trwania wskazuje się w dniach. Jan Paweł I należał do grona papieży, którzy na tronie Piotrowym zasiadali najkrócej. Mimo to, w zaledwie 33 dni zdołał nieodwracalnie zmienić oblicze papiestwa.
Spis treści: Dzieciństwo w cieniu Dolomitów Od intelektualisty do pasterza ubogich Konklawe 1978 „Obalenie” dworu Noc 28 września Jan Paweł I zrezygnował z chłodnego dystansu i ostatecznie obalił kultywowany od wieków wizerunek papieża-władcy. W ten sposób położył podwaliny pod nowoczesny, duszpasterski styl swoich następców. Dzieciństwo w cieniu Dolomitów Albino Luciani urodził się 17 października 1912 roku we Włoszech. Dorastał w górskiej wiosce Forno di Canale (obecnie Canale d’Agordo), znajdującej się w dolinie otoczonej szczytami Dolomitów. Warunki, w których przyszły papież spędził dzieciństwo, stanowiły obraz ubóstwa włoskiej prowincji początków XX wieku, dodatkowo potęgowanego przez destrukcyjne skutki I wojny światowej. Jednak tym, co w największym stopniu zdeterminowało osobowość młodego Albino, była skomplikowana dynamika światopoglądowa, panująca w jego domu. Jego ojciec, Giovanni Luciani, był sezonowym robotnikiem – murarzem zmuszonym do emigracji zarobkowej do Niemiec i Szwajcarii. W sensie politycznym deklarował się jako zagorzały socjalista i zdeklarowany antyklerykał. Jego pierwsza żona urodziła dwie głuchonieme córki i przedwcześnie zmarła. Pracując w Wenecji, Giovanni poznał Bartolomeę Tancon – kobietę o głębokiej, tradycyjnej wierze katolickiej. Zgodziła się ona na ślub z owdowiałym mężczyzną pod jednym: wszystkie dzieci z ich związku będą wychowywane w religii katolickiej. Socjalistyczne poglądy ojca zaszczepiły w przyszłym biskupie Rzymu wrażliwość na krzywdę społeczną, wyzysk, prawa pracownicze i niesprawiedliwość. Gdy w 1923 roku dziesięcioletni Albino oświadczył, że pragnie wstąpić do niższego seminarium duchownego w Feltre, jego ojciec, ku zaskoczeniu wielu, wyraził na to zgodę. Podyktował mu jednak list, w którym zawarł słowa, stanowiące później drogowskaz dla całej kapłańskiej posługi Lucianiego: „Mam nadzieję, że kiedy zostaniesz księdzem, zawsze będziesz po stronie robotników, ponieważ sam Chrystus byłby po ich stronie”. Od intelektualisty do pasterza ubogich Kapłańska droga Albino rozpoczęła się w niższym seminarium w Feltre, a od 1928 roku wiodła przez Wyższe Seminarium Duchowne w Belluno. Co ciekawe, młody Luciani złożył podanie o przyjęcie do surowego zakonu jezuitów. Jednak rektor seminarium, biskup Giosuè Cattarossi, kategorycznie odrzucił tę prośbę, argumentując, że lokalna diecezja desperacko potrzebuje wybitnych kapłanów. Święcenia i doktorat Święcenia kapłańskie przyjął 7 lipca 1935 roku, w kościele pw. św. Piotra w Belluno. Jego przełożeni błyskawicznie dostrzegli jego przenikliwy intelekt. Został skierowany na specjalistyczne studia do Rzymu, na prestiżowy Papieski Uniwersytet Gregoriański. Obronił tam doktorat z teologii dogmatycznej. Później służył krótko jako wikary w swoim rodzinnym Forno di Canale, po czym w 1937 roku został powołany na profesora i wicerektora seminarium w Belluno. Wykładał teologię dogmatyczną i moralną, prawo kanoniczne, a także historię sztuki sakralnej. W 1949 roku wydał swoją pierwszą książkę, zatytułowaną „Okruchy katechizmu”. Biskup na rowerze 15 grudnia 1958 roku Jan XXIII mianował go biskupem diecezji Vittorio Veneto. Gdy nowo wybranemu papieżowi przedstawiono tę kandydaturę, ten miał stwierdzić: „Znam go. Ten człowiek sprawi mi radość”. Luciani przyjął sakrę biskupią 27 grudnia 1958 roku, osobiście z rąk Jana XXIII w Bazylice św. Piotra na Watykanie. Jako ordynariusz, zamieszkał w okazałym biskupim zamku San Martino w Cenedzie, jednak swoje pokoje urządził w iście spartańskim stylu. Całkowicie zrezygnował z blichtru i zewnętrznych oznak dworskiej hierarchii. Zamiast w purpury, odziewał się niemal wyłącznie w czarną sutannę księdza. Znany z tego, że jeździł na rowerze i korzystał z komunikacji miejskiej, skracał dystans między urzędem a wiernymi. W tym okresie ujawnił się w pełni jego niezwykły instynkt socjalny. Był prawdziwym obrońcą najsłabszych. Kiedy lokalny ośrodek dla dzieci z niepełnosprawnościami borykał się z kryzysem finansowym, biskup nie ograniczył się do wystosowania listu pasterskiego z apelem o datki. Nakazał natychmiastową sprzedaż części złota z podległych mu kościołów, a żeby dać osobisty przykład, w 1976 roku sprzedał swój własny złoty pektorał, który otrzymał w darze od Jana XXIII, a który wcześniej należał do Piusa XII. Patriarcha Wenecji 15 grudnia 1969 roku Paweł VI podniósł go do rangi patriarchy Wenecji. Cztery lata później, 5 marca 1973 roku, został włączony do Kolegium Kardynalskiego. Stwierdzenie, że był uwielbiany przez mieszkańców, w żadnym wypadku nie będzie nadużyciem. Patriarcha, który „do pracy” jeździł tramwajem wodnym, przechadzał się bez obstawy i rozmawiał ze zwykłymi gondolierami czy zakonnicami, stał się lokalną ikoną. We wrześniu 1972 roku Paweł VI odwiedził Wenecję. Na oczach ponad 20 tysięcy wiernych, zgromadzonych na placu św. Marka, papież zdjął swoją stułę i w symbolicznym, proroczym geście nałożył ją na ramiona całkowicie zdezorientowanego Lucianiego. Jak wspominał później Jan Paweł I: „Jeszcze nigdy się tak nie zaczerwieniłem!”. To właśnie tam w pełni rozkwitł jego talent pisarski. Pisał regularnie dla dziennika „Il Gazzettino” i miesięcznika „Messaggero di Sant’Antonio”. Z jego felietonów powstała książka „Illustrissimi” – format absolutnie nowatorski. Kardynał pisał fikcyjne listy do historycznych, biblijnych i literackich gigantów. W korespondencji adresowanej m.in. do króla Dawida, Hipokratesa, św. Teresy z Lisieux czy Charlesa Dickensa, tłumaczył współczesne problemy. Konklawe 1978 Po śmierci Pawła VI Kościół katolicki znajdował się w trudnym położeniu. Sobór Watykański II zburzył stary porządek, jednak radykalni tradycjonaliści wciąż nie mogli pogodzić się ze zmianami w liturgii. Zjeżdżający na konklawe kardynałowie wiedzieli, że czeka ich starcie dwóch wizji. Albino Luciani nie był wymieniany w gronie tzw. papabili. Sam planował oddać głos na kardynała z Brazylii, Aloísio Lorscheidera. „Niech Bóg wam wybaczy…” Okazało się, że ani frakcja konserwatywna, ani reformatorska, nie może uzyskać wymaganej większości 2/3 głosów. Kardynałowie zaczęli szukać neutralnego kandydata, a Luciani doskonale wpisywał się w ten profil. 26 sierpnia 1978 roku, po zaledwie czterech głosowaniach, patriarcha Wenecji uzyskał większość głosów. Kiedy formalnie zapytano go, czy przyjmuje wybór, kierowany głębokim posłuszeństwem odpowiedział „tak”, jednak zaraz potem szepnął do purpuratów: „Niech Bóg wam wybaczy to, coście mi zrobili”. Decyzja, którą podjął w pierwszej minucie po wyborze, zszokowała historyków Kościoła. Jako pierwszy papież w historii przyjął podwójne imię: Jan Paweł. „Obalenie” dworu Mimo że na tronie Piotrowym zasiadał zaledwie przez 33 dni, zdążył wygłosić 11 homilii, przeprowadzić cztery audiencje generalne i odmówić pięć modlitw Anioł Pański. W tym ultrakrótkim czasie zdołał przeprowadzić potężną reformę semantyczną i symboliczną urzędu papieskiego, dekonstruując monarchiczny aparat, który narastał przez stulecia. Jego cotygodniowe audiencje wprost łamały protokół. Zamiast odczytywać pompatyczne traktaty, Luciani zapraszał do siebie dzieci, m.in. chłopca z chóru, by na jego przykładzie tłumaczyć złożone kwestie teologiczne w formie przystępnej katechezy. Podczas jednej z nich, dedykowanej cnocie pokory, stwierdził otwarcie: „Nie wstydzę się czuć jak dziecko przed matką: wierzy się matce, ja wierzę Panu w to, co mi objawił”. To właśnie ewangeliczna pokora stała się symbolem jego pontyfikatu. Noc 28 września W czwartek 28 września 1978 roku, papież udał się do kaplicy na wieczorną modlitwę w towarzystwie swojego sekretarza, ks. Johna Magee z Irlandii. To właśnie wtedy poczuł ostry ból w klatce piersiowej. Jan Paweł I kategorycznie zabronił wzywania pomocy. Atak minął po kilku minutach, a papież udał się na spoczynek. Następnego dnia, o godzinie 5:10, siostra Vincenza Taffarel i siostra Margherita Marin zastały papieża martwego. Jan Paweł I spoczął w Grotach Watykańskich, w ziemnym grobie przykrytym skromną płytą z białego marmuru. W 2022 roku został beatyfikowany. Źródło: National Geographic Polska Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
Ali Agca, sprawca jednego z najgłośniejszych zamachów w historii, zasłynął z ataku na papieża Jana Pawła II. Obywatel Turcji należący do skrajnie nacjonalistycznej organizacji Szare Wilki oddał na placu Świętego Piotra w Watykanie strzały, które poważnie zraniły Ojca Świętego. Skazany po tym akcie na dożywocie, po blisko 30 latach opuścił więzienie. Do dzisiaj niektóre szczegóły zamachu pozostają niewyjaśnione.
Spis treści: Burzliwe dzieciństwo Agcy Pierwszy zamach Zamach na papieża Przyczyny zamachu Przebaczenie i nawrócenie Kim stał się Ağca po zamachu? Gdy 13 maja 1981 roku o 17:17 na placu Świętego Piotra w Watykanie padły strzały, cały świat na chwilę zamarł. Pojmany chwilę później Ali Agca – autor zamachu na papieża Jana Pawła II – zaczął wykrzykiwać frazę „I only, I only” (tylko ja, tylko ja), której dokładnego znaczenia nie wyjaśniono aż do dzisiaj. Czego jeszcze nie wiemy o żyjącym do dziś tureckim zamachowcu? Burzliwe dzieciństwo Ağcy Ali Ağca, a właściwie Mehmet Ali Ağca, przyszedł na świat w 1958 roku w ubogiej rodzinie zamieszkującej turecką, południowo-wschodnią prowincję. Panująca tam bieda zmusiła młodego obywatela do zdobywania pieniędzy mało etycznymi sposobami. Ağca od najmłodszych lat zaczął parać się drobnymi kradzieżami i przemytem przez granicę turecko-bułgarską. Nielegalna działalność sprawiła, że przyszły zamachowiec został dostrzeżony przez ekstremistyczną organizację Szare Wilki, która w tamtym czasie odpowiadała za szereg aktów agresji wewnątrz kraju ze stolicą w Ankarze. Skrajnie nacjonalistyczna grupa kierowała się ideą panturkizmu – poglądu, według którego kraj powinien dążyć do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich w jeden organizm. Swoje poglądy Szare Wilki manifestowały poprzez akty skrajnej agresji wywołujące chaos w XX-wiecznej Turcji. Do jednego z takich działań miał wkrótce zostać zaangażowany przyszły zamachowiec na życie papieża. Pierwszy zamach Dwa lata przed historycznymi wydarzeniami z placu Świętego Piotra Ali Ağca miał szansę wykazać się w bojówkowych strukturach. Na cel zamachu został wytypowany turecki dziennikarz Abdi İpekçi. Szarym Wilkom nie podobały się lewicowe poglądy głoszone przez redaktora ze Stambułu, za które İpekçi zapłacił własnym życiem. 1 lutego 1979 roku ofiara została zastrzelona przez Ağcę na ulicy. W przeciwieństwie do późniejszego zamachu, sprawcy udało się uciec, a do więzienia trafił dopiero jakiś czas później, po tym, gdy anonimowy donosiciel złożył zeznania obciążające mordercę İpekçiego. Okres odsiadki Ağcy nie trwał jednak zbyt długo. Już w 1980 roku, czyli kilka miesięcy po osadzeniu, terroryście udało się uciec z tureckiego więzienia i przedostać do Bułgarii. Ucieczka Turka do dziś pozostaje niewyjaśniona – według wielu w procesie tym musiała uczestniczyć dobrze zorganizowana grupa zewnętrzna, która ułatwiła mordercy opuszczenie więziennych murów. Zamach na papieża Do najsłynniejszych wydarzeń z udziałem Alego Ağcy doszło 13 maja 1981 roku. Tego dnia papież Jan Paweł II wjechał swoim papamobile na plac Świętego Piotra w Watykanie, by tradycyjnie pozdrowić wiernych. W wiwatującym tłumie znajdował się 23-letni wówczas Turek, którego wizyta w Stolicy Apostolskiej miała odmienić bieg historii. Podczas gdy Karol Wojtyła pozdrawiał ludzi zgromadzonych w sercu Watykanu, zamachowiec oddał dwa strzały w korpus papieża. Po oddaniu strzałów Ağca skierował się pędem w stronę wyjścia z placu. Według niektórych przekazów terrorysta miał jeszcze rzucić w kierunku papamobile granat, ale szybka interwencja służb porządkowych uniemożliwiła to działanie. Miesiąc po zatrzymaniu obywatela Turcji rozpoczął się jego proces sądowy, zakończony po dwóch dniach wyrokiem dożywocia. Już wtedy wiadomo było, że zamach na głowę Kościoła okazał się nieudany, a Jan Paweł II przeżyje atak Alego Ağcy. Przyczyny zamachu Do dziś nie wiadomo, jakie przesłanki kierowały Ağcą w momencie oddawania strzałów na placu Świętego Piotra. Wiemy, że na dwa lata przed wydarzeniami z Watykanu zamachowiec otwarcie krytykował papieża, pisząc do tureckiej gazety, że jeśli Jan Paweł II przyjedzie z pielgrzymką do Turcji, zostanie tam zabity. Mimo gróźb papieska wizyta przebiegła bez jakichkolwiek zakłóceń. Większość teorii tłumaczących motywy ataku odnosi się do tzw. bułgarskiego śladu. Zachodni śledczy i dziennikarze, badając sprawę, zaczęli się bowiem doszukiwać możliwych związków Ağcy z bułgarskim wywiadem i służbami bloku wschodniego, które miały być zamieszane w przygotowanie zamachu na Karola Wojtyłę. Polski papież wraz z Lechem Wałęsą byli w latach 80. traktowani jako symbole oporu wobec komunizmu. To zrodziło hipotezy, że morderstwo mogło być elementem walki z tym politycznymi, wrogimi wobec Związku Radzieckiego działaniami. Początkowe zeznania Ağcy przybliżały śledczych do wersji zakładającej udział bułgarskiego wywiadu w zamachu. Przed sąd doprowadzono nawet kilku pracowników bułgarskiej ambasady w Rzymie, którzy mieli zlecić zamach i pomagać Turkowi w jego realizacji. Brak jednoznacznych dowodów doprowadził jednak do uniewinnienia bułgarskich oskarżonych, a kolejne, pełne sprzeczności zeznania Ağcy dodatkowo osłabiły tę wersję wydarzeń. Karol Wojtyła w trakcie swoich wystąpień otwarcie podkreślał, że nie wierzy w obecność tzw. bułgarskiego śladu. Przebaczenie i nawrócenie Jednym z najsłynniejszych aktów świętości, których dopuścił się Jan Paweł II, było przebaczenie człowiekowi, który kiedyś targnął się na jego życie. Do historii przeszło spotkanie ofiary z atakującym z grudnia 1983 roku. Zdjęcie wykonane podczas ich 25-minutowej rozmowy znalazło się na okładce amerykańskiego tygodnika „Time”. Szczątkowych informacji z owianej tajemnicą rozmowy udzielił przyjaciel Wojtyły, ks. Andrzej Bardecki, który zjadł z papieżem śniadanie dzień po odwiedzinach Ağcy. Zamachowiec miał w trakcie spotkania odnosić się wielokrotnie do wydarzeń z portugalskiej Fatimy, gdzie na początku XX wieku trójce dzieci objawiła się Matka Boska, przepowiadająca przyszłość ludzkości. Niemal 35 lat później przebywający już na wolności Ağca, w rozmowie z reporterem „Superwizjera” Jackiem Tadzikiem wrócił do tamtych wydarzeń. Tłumaczył, że zamach był częścią boskiego planu, który zakładał – według trzeciej tajemnicy fatimskiej – śmierć papieża. W kolejnych latach, podczas gdy Ağca pozostawał w więzieniu, Jan Paweł II podejmował kolejne działania w trosce o skazanego zamachowcę. W 1987 roku gościł w Watykanie matkę osadzonego, a w 2000 roku na prośbę głowy Kościoła Turek został zwolniony z włoskiego więzienia i przewieziony do ojczystego kraju, gdzie miał odbyć resztę kary. Wolność odzyskał 18 stycznia 2010 roku – po niemal trzech dekadach spędzonych za kratami. Kim stał się Ağca po zamachu? Wypowiedzi Ağcy w XXI wieku skupiają się w głównej mierze na jego chrześcijańskim nawróceniu. W 2009 roku zamachowiec chciał zostać ochrzczony, a jako miejsce przyjęcia pierwszego sakramentu wyznaczył sobie Watykan – miejsce, w którym kilkadziesiąt lat wcześniej wystrzelił pociski w stronę głowy Kościoła. Mehmet Ali Ağca starał się również o polskie obywatelstwo. W 2008 roku jego obrońca złożył wniosek w polskim konsulacie w Ankarze, który został jednak odrzucony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Ostatnie wydarzenia związane z mieszkającym obecnie w Turcji Ağcą dotyczą jego chęci uczestnictwa w pielgrzymce papieża Leona XIX do tureckiej miejscowości Iznik. Służby porządkowe nie dopuściły jednak Turka do uroczystości, a on sam tłumaczył swoją decyzję chęcią powitania głowy Kościoła na obchodach 1700. rocznicy Soboru Nicejskiego. To już kolejna sytuacja, w której były zamachowiec został odsunięty od kościelnych wydarzeń. W 2014 roku mężczyzna złożył kwiaty przy grobie Jana Pawła II w Watykanie, po czym natychmiast został wydalony z Włoch. Źródła: Dzieje.pl, Polityka, EWTNS News, WP, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Włochy kłócą się o prawo łowieckie. Papież Leon XIV zabrał głos w sprawie zwierząt
Projekt nowej ustawy łowieckiej we Włoszech wywołał ogromny opór organizacji ekologicznych. Kontrowersyjna reforma zakłada m.in. obniżenie statusu ochrony wilka. Głos w gorącej dyskusji zabrał również papież Leon XIV.
Przedmiotem sporu jest projekt ustawy DDL 1552, znany jako ustawa Malana, który zdaniem krytyków drastycznie osłabia standardy ochrony przyrody na rzecz postulatów lobby myśliwskiego. Debata ta przyciągnęła uwagę nie tylko organizacji ekologicznych i Komisji Europejskiej, ale również najwyższych autorytetów, w tym samego papieża. Co przewiduje nowa ustawa łowiecka we Włoszech? Kontrowersyjna ustawa, firmowana przez senatora Lucio Malana z partii Fratelli d’Italia, zmierza do aktualizacji przepisów z 1992 roku. Do najbardziej kontrowersyjnych planów należy obniżenie statusu ochronnego wilka z gatunku „ściśle chronionego” na „chroniony”, co zdaniem naukowców jest decyzją polityczną, a nie merytoryczną. Reforma otwiera też możliwość polowań na koziorożce, które są symbolem Alp i ocalały niegdyś dzięki królewskim rezerwatom, a także na dzikie gęsi oraz gołębie miejskie. Nowe prawo przewiduje również uznanie Sardynii za „jednolite terytorium łowieckie” aż do wybrzeży, dopuszczenie polowań zbiorowych na dziki, strzelanie z łodzi wiosłowych oraz używanie noktowizorów, co narusza postanowienia Konwencji Berneńskiej. Wyjątkowo emocjonujący jest zapis, który kryminalizuje utrudnianie polowań, co uderza bezpośrednio w pokojowe protesty obywatelskie. Projekt ustawy budzi silny sprzeciw Sprzeciw wobec reformy zjednoczył szeroką koalicję 58 organizacji prozwierzęcych i przyrodniczych, w tym m.in. WWF Italia, LIPU (Lega Italiana Protezione Uccelli – liga ochrony ptaków) oraz LAV (Lega Anti Vivisezione, walcząca z eksperymentami na zwierzętach) , które apelują do rządu o wstrzymanie prac nad DDL 1552. Krytyka płynie także z Brukseli. Komisja Europejska ostrzegła Rzym przed naruszaniem dyrektywy ptasiej i siedliskowej, na co Minister Rolnictwa Francesco Lollobrigida odpowiedział lekceważąco, określając ostrzeżenia mianem „biurokratycznych”. Zoolog Luigi Boitani alarmuje, że osłabienie ochrony wilka nie opiera się na rzetelnych danych, lecz jest wynikiem presji myśliwskiego lobby. Deputowana Partii Demokratycznej Elly Schlein nazwała propozycję „bezwarunkową kapitulacją” przed lobby łowieckim, a Michela Vittoria Brambilla z koalicji rządzącej wysunęła postulat całkowitego zniesienia łowiectwa w drodze referendum. Przeciwnicy reformy przypominają też o kwestiach bezpieczeństwa, wskazując, że w latach 2007–2025 od strzałów myśliwych zginęły we Włoszech 462 osoby. Cała sytuacja mocno przypomina dyskusje i kontrowersje obecne także w Polsce. Co powiedział papież Leon XIV? W tej gorącej debacie zabrał głos także papież Leon XIV, który odpowiedział na list przesłany przez LIPU. Choć Watykan oficjalnie zachowuje neutralność wobec konkretnych ustaw, papież w piśmie przekazanym przez Sekretariat Stanu określił sprawę reformy jako kwestię o „wielkim znaczeniu społecznym i moralnym”. Wyraził uznanie dla wrażliwości na naturę i zapewnił, że Stolica Apostolska będzie promować szacunek dla stworzenia, które jest „nieporównywalnym darem od Boga”. Papieskie stanowisko odwołuje się do tradycji ekologicznej zawartej w encyklikach Laudato Si' i Laudate Deum. Głos Stolicy Apostolskiej nadał całemu sporowi wymiar etyczny, którego rządząca prawica, często odwołująca się do chrześcijańskich korzeni, nie może łatwo zignorować. Źródła: Ultima Bozza, ANSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Chemia w Watykanie, tajne sentencje i rewolucja Franciszka. Jak naprawdę działa dymny telegraf?
Biały dym ogłaszający wybór nowego papieża to jeden z najbardziej ikonicznych obrazów współczesnego świata. Mało kto jednak wie, że za tą kilkusetletnią tradycją stoi dziś... zaawansowana chemia laboratoryjna. Jak Watykan radzi sobie z dymnymi pomyłkami, w jaki sposób kardynałowie ukrywali swoje pismo i dlaczego na mapie konklawe pojawiły się kraje, o których nikt wcześniej by nie pomyślał? W trzeciej odsłonie analizy podcastu National Geographic Marcin Dzierżanowski odsłania technologiczne i proceduralne sekrety Watykanu.
Spis treści: Słoma odchodzi do lamusa. Chemiczne sekrety watykańskiego pieca Ukryte sentencje i zaginane karty. Jak kardynałowie maskowali swoje pismo? Mongolia i Izrael w grze. Egzotyczne peryferia papieża Franciszka Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Świat pędzi naprzód, a wraz z nim zmieniają się nawet najbardziej konserwatywne rytuały. Choć Kaplica Sykstyńska wciąż pozostaje odcięta od świata zewnętrznego, to metody komunikacji kardynałów z wiernymi musiały przejść technologiczną metamorfozę. Dawne, zawodne systemy oparte na paleniu słomy ustąpiły miejsca precyzyjnym substancjom barwiącym. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic dziennikarz i publicysta Marcin Dzierżanowski w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem udowadnia, że za tradycyjną otoczką konklawe kryje się fascynująca ewolucja procedur i wielka rewolucja geograficzna. Słoma odchodzi do lamusa. Chemiczne sekrety watykańskiego pieca Przez wieki system informowania Rzymu o wyniku głosowania był prosty. Jeśli papieża nie wybrano, karty do głosowania palono z dodatkiem mokrej słomy, co dawało czarny dym. Jeśli wybór okazał się skuteczny – palono same karty, a nad dachem unosił się biały dym. W praktyce jednak dym bardzo często przybierał niejednoznaczny, szary kolor, wprowadzając zgromadzony na placu św. Piotra tłum oraz media w ogromną konsternację. – W tej chwili dym jest czarny z dodatkiem chemikaliów specjalnych, barwiących dym, po to, żeby wierni widzieli, że dym jest czarny, czyli papież nie został wybrany – wyjaśnia Marcin Dzierżanowski. Dzisiejsze konklawe wykorzystuje nowoczesne wkłady chemiczne aplikowane do specjalnego, drugiego pieca zainstalowanego w Kaplicy Sykstyńskiej. Dzięki temu barwa sygnału jest wyrazista i nie pozostawia złudzeń. To fascynujący przykład tego, jak nowoczesna chemia uratowała jedną z najstarszych tradycji medialnych świata, eliminując ryzyko dymnych pomyłek. Ukryte sentencje i zaginane karty. Jak kardynałowie maskowali swoje pismo? Współczesne głosowanie nakazuje purpuratom wpisywanie nazwiska drukowanymi literami, aby nikt nie rozpoznał ich charakteru pisma. Jednak system zapewniania anonimowości przed laty wyglądał zupełnie inaczej i przypominał skomplikowaną grę kryptograficzną. Pełną, bezwarunkową anonimowość wprowadzono bowiem dopiero w latach 40. XX wieku. Wcześniej najważniejszą zasadą było to, aby nikt nie mógł zagłosować na samego siebie, co do dziś pozostaje surowo zakazane. – Anonimowość częściowa była zapewniona: kardynał wpisywał sentencję jakąś – wyobrażam sobie, że to mógł być cytat z Pisma Świętego, ale nigdy nie zostało to ujawnione – i zaginał kartkę – zdradza publicysta. Dopiero w ściśle określonych sytuacjach kryzysowych lub przy konieczności weryfikacji liczby głosów komisja skrutacyjna mogła otworzyć specjalną zakładkę na karcie, powiązać sentencję z konkretnym autorem i sprawdzić, czy dany kardynał nie dopuścił się złamania reguł. Ten niezwykle skomplikowany system weryfikacji ostatecznie uproszczono, stawiając na całkowitą tajność i prostotę odczytu, w której trzech kolejnych kardynałów głośno weryfikuje każde zapisane nazwisko. Mongolia i Izrael w grze. Egzotyczne peryferia papieża Franciszka Ostatni wielki sekret współczesnego konklawe nie dotyczy jednak samych procedur, ale rewolucji personalnej, która na naszych oczach zmienia układ sił w Kościele. Tradycyjnie Kolegium Kardynalskie było zdominowane przez potężne, europejskie i włoskie stolice biskupie. Papież Franciszek postanowił jednak całkowicie zburzyć ten stary porządek. W kościelnym języku mówi się o kreowaniu kardynałów z tzw. peryferii. Franciszek zaczął świadomie mianować purpuratów z miejsc, w których katolicy stanowią absolutną mniejszość, a geopolityczny wpływ Watykanu wydawał się znikomy. – Mamy dzisiaj pierwszego w historii kardynała z Mongolii. Nigdy wcześniej nikt nie mógł się spodziewać, że Mongolia będzie miała swojego kardynała. Mamy kardynała w państwie Izrael – punktuje Marcin Dzierżanowski. Ta zmiana geograficzna sprawia, że współczesne frakcje i sympatie podczas wyborów nie opierają się już wyłącznie na tradycyjnym podziale Zachodu. Głos państw globalnego południa oraz najdalszych zakątków Azji staje się kluczowy, a aura tajemniczości wokół tego, kto wyjdzie z konklawe jako nowy papież, jest dziś większa niż kiedykolwiek wcześniej w historii. Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Czy kinowe intrygi to tylko fikcja, a historyczne anegdoty o sprawdzaniu męskości papieży to jedynie złośliwe mity? Dlaczego przez stulecia kardynałowie woleli znosić głód i brak dachu nad głową, zamiast pójść na szybki kompromis? Rozmowę z Marcinem Dzierżanowskim poprowadził w maju 2025 roku Mateusz Łysiak z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Armia papieża, zakazane nominacje i honorowe głosy dla Polaków. Czego nie wiesz o konklawe?
Większość z nas postrzega Watykan wyłącznie przez pryzmat instytucji czysto religijnej, zapominając, że przez stulecia Państwo Kościelne dysponowało potężną, 80-tysięczną armią, a papieże prowadzili bezwzględną grę polityczną. Kto tak naprawdę mógł zostać następcą św. Piotra i jak wielkie mocarstwa Europy kupowały głosy kardynałów? W drugiej części analizy podcastu National Geographic Marcin Dzierżanowski odsłania mało znane, świeckie oblicze papieskich elekcji.
Spis treści: Kto naprawdę może zostać papieżem? Martwe przepisy i rewolucja wiekowa Honorowe głosy dla Wyszyńskiego i sekretna propozycja w kuluarach Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Choć historia zna liczne przypadki potomstwa namiestników św. Piotra, system prawny był nieubłagany. Nawet w czasach swawolnych papieży renesansowych dzieci z prawego czy nieprawego łoża nie miały żadnego prawa do dziedziczenia tronu. Aby utrzymać ciągłość władzy nad państwem i armią, Kościół musiał wypracować unikatowy i odporny na kryzysy mechanizm. Tak narodziła się monarchia elekcyjna. Przez długie wieki w całej Europie istniały tylko dwa państwa rządzone w ten sposób: Rzeczpospolita Obojga Narodów oraz właśnie Państwo Kościelne. Ta specyfika sprawiała, że każda śmierć papieża otwierała drogę do brutalnej walki najpotężniejszych dworów europejskich o wpływy polityczne we Włoszech. Kto naprawdę może zostać papieżem? Martwe przepisy i rewolucja wiekowa Wokół tego, kto może zasiąść na tronie papieskim, narosło mnóstwo mitów. Powszechnie uważa się, że nowym papieżem musi zostać jeden z obecnych na konklawe kardynałów. Teoretycznie jednak prawo kanoniczne przez wieki mówiło coś zupełnie innego. – Teoretycznie można wybrać każdego księdza, a kiedyś można było wybrać każdego mężczyznę ochrzczonego. Przepis ten zmienił się na początku XX wieku, ale i tak był całkowicie martwy. Gdyby wybrano osobę świecką, musiałaby natychmiast przyjąć święcenia – tłumaczy Marcin Dzierżanowski. Dziś wybór kandydata spoza Kolegium Kardynalskiego jest niewyobrażalny ze względów czysto praktycznych. Kolegium to przeszło jednak w XX wieku gigantyczną metamorfozę. Dopiero w latach 60. wprowadzono kluczową reformę ograniczającą czynne prawa wyborcze kardynałów do 80. roku życia. Wynikało to z faktu, że dzięki postępowi medycyny hierarchowie zaczęli żyć znacznie dłużej, co rodziło ryzyko, że o losach Kościoła decydowaliby ludzie zmagający się z głęboką demencją lub fizycznie niezdolni do zniesienia trudów konklawe. Honorowe głosy dla Wyszyńskiego i sekretna propozycja w kuluarach W watykańskich archiwach kryją się również niezwykłe, polskie ślady, o których rzadko wspomina się w podręcznikach. Jednym z nich jest postać kardynała Stefana Wyszyńskiego. Choć Prymas Tysiąclecia nigdy nie miał realnych szans na wybór, podczas konklawe cieszył się gigantycznym uznaniem na arenie międzynarodowej. – Podobno kardynał Wyszyński dostawał pojedyncze głosy. Wiadomo było, że nie zostanie papieżem, ale chciano go w ten sposób uhonorować za jego wielki autorytet i postawę po wyjściu z internowania w komunistycznej Polsce – zdradza nasz ekspert. Z tym wątkiem wiąże się także zakulisowa anegdota z legendarnego konklawe w październiku 1978 roku, które ostatecznie wybrało Karola Wojtyłę. W trakcie tajnych narad kardynał Franz König z Wiednia podszedł nagle do Stefana Wyszyńskiego i rzucił konspiracyjnie: „Słuchaj, a może Polaka wybierzemy?”. Wyszyński, przekonany, że austriacki purpurat mówi o nim, natychmiast zaoponował: „Nie, nie, absolutnie! Nie mógłbym zostawić Warszawy”. Na co König z uśmiechem odpowiedział: „Ale ja nie miałem na myśli ciebie...”. Choć Wyszyński miał być początkowo zdegustowany pomysłem, by papieżem został tak młody człowiek, historia pokazała, że ten dynamiczny wybór na zawsze odmienił oblicze Watykanu i świata. Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Czy kinowe intrygi to tylko fikcja, a historyczne anegdoty o sprawdzaniu męskości papieży to jedynie złośliwe mity? Dlaczego przez stulecia kardynałowie woleli znosić głód i brak dachu nad głową, zamiast pójść na szybki kompromis? Rozmowę z Marcinem Dzierżanowskim poprowadził w maju 2025 roku Mateusz Łysiak z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Złoty kielich, czarny dym i legenda o papieżycy. Jak naprawdę wygląda konklawe?
Biały lub czarny dym unoszący się nad Kaplicą Sykstyńską to dla milionów ludzi jedyny namacalny znak tego, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami Watykanu. Co jednak dzieje się w miejscu, gdzie kardynałowie oddają telefony komórkowe, a głosy wrzucają do złotego kielicha, zamiast do tradycyjnej urny? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic dziennikarz i publicysta Marcin Dzierżanowski obala w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem najpopularniejsze mity wokół papieskich wyborów.
Spis treści: Kardynałowie bez smartfonów. Dlaczego konklawe nie trwa już pół roku? Złoty kielich zamiast urny i zakaz głosowania na samego siebie Pomiędzy kinowym thrillerem a rzeczywistością – mit papieżycy Joanny i rewolucja Franciszka Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Wybór nowego biskupa Rzymu od wieków elektryzuje cały Kościół Katolicki, rozpalając również wyobraźnię twórców literatury i kina. Hit kinowy „Konklawe” na nowo ożywił dyskusję, ile w watykańskich procedurach jest politycznej intrygi, a ile rzeczywistego sacrum. Chociaż film zachwyca realizmem scenograficznym, rzeczywistość potrafi być jeszcze bardziej fascynująca niż fikcja. Jak wygląda proces, w którym monarchia elekcyjna decyduje o losach ponad miliarda wiernych? W rozmowie Mateusza Łysiaka z Marcinem Dzierżanowskim odsłaniamy kulisy jednej z najbardziej tajemniczych instytucji świata. Kardynałowie bez smartfonów. Dlaczego konklawe nie trwa już pół roku? W historii Kościoła wybory papieskie potrafiły ciągnąć się miesiącami. Najdłuższe udokumentowane konklawe w 1740 roku trwało aż 179 dni. Współcześnie taki scenariusz jest jednak praktycznie niemożliwy. Marcin Dzierżanowski zwraca uwagę na prozaiczną, ale kluczową barierę psychologiczną współczesnych czasów: – Kardynałowie muszą zdać telefony komórkowe. Wytrzymałbyś pięć miesięcy bez telefonu? – pyta nasz ekspert. Sama instytucja konklawe (łac. cum clave – pod kluczem) powstała właśnie po to, by zmusić elektorów do szybkiego działania. W średniowieczu zniecierpliwiony lud rzymski potrafił odciąć kardynałów od luksusowego jedzenia, a nawet... zdjąć dach z budynku, w którym obradowali. Dzisiejsze ścisłe odcięcie od świata, połączone z zaawansowanymi procedurami antypodsłuchowymi, ma zupełnie inny cel. Pozwala purpuratom odciąć się od nacisków zewnętrznych i skupić wyłącznie na wyborze. Co ciekawe, dopiero Jan Paweł II zmienił spartańskie warunki noclegowe, przenosząc kardynałów do Domu Świętej Marty. Wcześniej elektorzy musieli spać w prowizorycznych warunkach w pobliżu miejsca głosowania, co bez wątpienia przyspieszało ich decyzje. Złoty kielich zamiast urny i zakaz głosowania na samego siebie Same procedury głosowania na konklawe znacząco odbiegają od standardów demokratycznych, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Zapomnijmy o tradycyjnych urnach wyborczych. Nie inaczej było podczas konklawe w 2025 roku. – Kardynałowie wpisują imię i nazwisko kandydata na pięknej karcie, drukowanymi literami, tak aby nie można było odczytać charakteru pisma. Wrzucają ją na specjalną tackę, a z tej tacki głosy są wrzucane do złotego kielicha – wyjaśnia Marcin Dzierżanowski. Wybory odbywają się zazwyczaj cztery razy dziennie – dwa razy przed południem i dwa razy po południu. Pierwsza tura to zazwyczaj tzw. rozeznanie terenu, podczas którego krystalizują się liderzy poszczególnych frakcji – najczęściej konserwatywnej i reformatorskiej. Aby wygrać, kandydat musi uzyskać większość 2/3 głosów. Taki próg uniemożliwia wybór radykałów i wymusza poszukiwanie kompromisu. Dokładnie tak stało się w 1978 roku, gdy Karol Wojtyła objawił się jako kandydat kompromisowy, łączący zwaśnione skrzydła. Co ciekawe, pełną anonimowość głosowania wprowadzono dopiero w latach 40. XX wieku. Wcześniej stosowano skomplikowane systemy weryfikacji, mające na celu sprawdzenie, czy żaden z kardynałów nie oddał głosu na samego siebie, co było surowo zakazane. Pomiędzy kinowym thrillerem a rzeczywistością – mit papieżycy Joanny i rewolucja Franciszka Ekspert w rozmowie odnosi się także do głośnego filmu „Konklawe” analizując, gdzie kończą się fakty, a zaczyna hollywoodzka fikcja. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych motywów produkcji jest temat interpłciowości, który nawiązuje do głęboko zakorzenionego w historii archetypowego lęku przed kobietą na tronie papieskim. Mowa tu o słynnej legendzie o papieżycy Joannie. – Ewidentnie ci starsi panowie mieli jakiś lęk przed kobietami i gdzieś to tak krążyło. Istnieje legenda – niektórzy historycy mówią, że może być w tym coś z prawdy – że był specjalny kardynał, który przez jakiś czas w średniowieczu sprawdzał narządy, genitalia papieża na takim specjalnym tronie, żeby upewnić się, że na tronie papieskim na pewno zasiada mężczyzna – przytacza publicysta. Dzierżanowski punktuje również filmowe nieścisłości, jak choćby postać tajemniczego kardynała nominowanego in pectore (w sercu), który niespodziewanie zjawia się na konklawe z listem polecającym. W rzeczywistości jeśli papież umiera przed ogłoszeniem nazwiska takiego kardynała, jego nominacja bezpowrotnie przepada (tak stało się z jednym z kardynałów mianowanych przez Jana Pawła II). Jednak współczesne Kolegium Kardynalskie przechodzi prawdziwą rewolucję, którą zapoczątkował papież Franciszek. Odchodząc od tradycyjnych, europejskich stolic biskupich, Franciszek zaczął kreować kardynałów z tzw. peryferii świata. Dzięki temu w dzisiejszym konklawe biorą udział duchowni z Mongolii czy Izraela, co całkowicie zmienia układ sił globalnego południa i sprawia, że każde kolejne głosowanie staje się jeszcze bardziej nieprzewidywalne. Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Czy kinowe intrygi to tylko fikcja, a historyczne anegdoty o sprawdzaniu męskości papieży to jedynie złośliwe mity? Dlaczego przez stulecia kardynałowie woleli znosić głód i brak dachu nad głową, zamiast pójść na szybki kompromis? Rozmowę z Marcinem Dzierżanowskim poprowadził w maju 2025 roku Mateusz Łysiak z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Wielki powrót do „Matki wszystkich bibliotek”. Odnaleziono zaginiony manuskrypt
„Matka wszystkich bibliotek”, czyli słynna Bibliotheca Palatina, przez stulecia uchodziła za jeden z najcenniejszych księgozbiorów Europy. Zrabowano go w XVII wieku. Teraz powrócił do niego jeden z bezcennych manuskryptów. Watykan uznawał go za skarb, mimo że napisano w nim, że władza cesarza jest niezależna od papieża.
Historia Bibliotheca Palatina sięga 1386 roku, kiedy to wraz z założeniem Uniwersytetu w Heidelbergu zaczęły powstawać pierwsze zbiory wydziałowe. W XVI i XVII wieku zyskała ona miano najważniejszej biblioteki niemieckiego renesansu, nazywanej często „Matką wszystkich bibliotek”. Niestety, w 1622 roku, podczas wojny trzydziestoletniej Heidelberg został zdobyty. Papież Grzegorz XV wysłał swojego przedstawiciela, Leone Allacciego, aby sprowadził zbiory do Rzymu. Allacci wykazał się nadgorliwością – później chwalił się, że został wysłany po jedną bibliotekę, a przywiózł trzy. Wywózka biblioteki do Watykanyu Oprócz głównego zbioru z kościoła Świętego Ducha, przedstawiciel papieża zagarnął prywatną bibliotekę elektorów z zamku oraz książki uniwersyteckie, a nawet prywatny księgozbiór ostatniego bibliotekarza Palatiny, Jana Grutera. Transport ogromnej kolekcji do Watykanu był logistycznym wyzwaniem. Książki zapakowano w 196 skrzyń, które były transportowane mułami przez Alpy. Przez stulecia wiele woluminów Bibliotheca Palatina uległo rozproszeniu, a ich identyfikacja stanowi do dziś wyzwanie dla historyków. Ta opowieść dotyczy jednej ze zgub. Zagadka z antykwariatu W 1937 roku Biblioteka Uniwersytecka w Heidelbergu zakupiła od monachijskiego antykwariusza XV-wieczny rękopis. Wówczas nie rozpoznano jednak jego związku z legendarną Bibliotheca Palatina. W rezultacie manuskrypt został włączony do ogólnych zbiorów biblioteki, gdzie spoczywał niezauważony przez kilkadziesiąt lat. Dopiero niedawne badania dr Karin Zimmermann pozwoliły na ponowne odkrycie jego historycznej tożsamości. Spory na pergaminie Szczegółowa analiza treści kodeksu, przeprowadzona przez dr. Thorstena Huthwelkera, ujawniła jego unikalny charakter. Manuskrypt zawiera m.in. „Tractatus de iuribus regni et imperii Romanorum” („Traktat o prawach królestwa i cesarstwa rzymskiego”) autorstwa Lupolda z Bebenburga. Dzieło to, powstałe w XIV wieku, dotyczy sporów o władzę między cesarzem a papieżem. Autor argumentował w nim, że cesarz rzymski posiada pełną władzę nad cesarstwem nawet bez papieskiego potwierdzenia. Wybór tekstów sugeruje, że pierwszym właścicielem księgi był Johannes Zeller, XV-wieczny urzędnik i doradca biskupa Konstancji. Dowód zapisany w skórze Kluczowym elementem, który potwierdził pochodzenie manuskryptu, była jego bogato zdobiona oprawa. Badacze ustalili, że można ją powiązać z elektorem Ottonem Henrykiem, który władał Palatynatem w połowie XVI wieku. Jest to jednoznaczny dowód na to, że kodeks stanowił część Bibliotheca Palatina jeszcze przed jej wywiezieniem do Rzymu. Oprawa ta nie tylko chroniła cenną treść, ale stała się „odciskiem palca” pozwalającym na identyfikację po wiekach. Dzięki temu ustalono, że zabytek przypadkowo powrócił do Heidelbergu już kilkaset lat temu. Wielka ucieczka z Watykanu Losy kodeksu po wywiezieniu do Rzymu w 1623 roku były niezwykle burzliwe. W inwentarzu watykańskim z 1798 roku odnotowano, że zaginął. Zanim powrócił do Heidelbergu, przechodził przez ręce wielu kolekcjonerów, w tym angielskiego arystokraty Fredericka Northa. Kolejnym właścicielem był malarz Wilhelm Trübner, urodzony w Heidelbergu. Dopiero po jego śmierci, za pośrednictwem monachijskiego handlarza, księga trafiła z powrotem do macierzystej biblioteki. Nowa sygnatura i cyfrowa przyszłość Po oficjalnym potwierdzeniu tożsamości, manuskrypt otrzymał nową sygnaturę. Tym samym został formalnie przywrócony do zbioru Bibliotheca Palatina. Obiekt został już w pełni zdigitalizowany i udostępniony szerokiej publiczności. Można go podziwiać w portalu „Bibliotheca Palatina – digital”. Źródło: Bibliotheca Palatina Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Wielkie zamieszanie w Watykanie. Historia papieża, którego... pominięto.
Wywodzące się z hebrajskiego imię Jan jest najczęściej przyjmowanym spośród wszystkich wybieranych przez następców św. Piotra. W XIII w. na tronie papieskim zasiadł jedyny dotychczas Portugalczyk, Piotr Hiszpan, który zdecydował, że będzie nosił imię Jan. Dlaczego Piotr Hiszpan stał się Janem XXI?
Spis treści: Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Do rozwiązania tej zagadki wydają się prowadzić zasadniczo dwie drogi. Jedna wiodłaby do Marianusa Scotusa, irlandzkiego mnicha i kronikarza z XI w., który pomylił się w swoich wyliczeniach biskupów Rzymu urzędujących w X w. Drugi powód zamieszania w rejestrach papieskich wiąże się z pierwszym papieżem Niemcem, Grzegorzem V, panowaniem Ottona III, zaś w Polsce z rządami Bolesława Chrobrego. Wydarzenia z X w. na tyle zagmatwały porządek w katalogach pontyfikalnych, że w XIII w. trudno już było o ścisłą numerację. Przyjrzyjmy się bliżej sytuacji w końcu X w. Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Druga połowa X w. wyniosła do godności cesarskiej przedstawicieli rodu Ludolfingów, dobrze znanych z lekcji historii Ottonów. Konflikt między dynastią ottońską a rodem rzymskich patrycjuszy Krescencjuszy dotyczył przede wszystkim papieskiego tronu. Niespełna dwadzieścia lat po chrzcie Polski cesarz Otton II postarał się o wyniesienie do godności papieża niegdysiejszego arcykanclerza Italii Pietra Canepanovy, który przyjął imię Jana XIV. Wybrany bez konsultacji z duchowieństwem i ludem rzymskim, reformatorsko nastawiony następca św. Piotra już w kilka miesięcy po objęciu władzy został jej pozbawiony przez antypapieża Bonifacego VII przy wsparciu Krescencjuszy. Uwięziony w rzymskim Zamku św. Anioła Jan XIV zmarł z głodu lub został otruty. Jednak kim był antypapież? Za antypapieża uznaje się osobę, która nielegalnie zasiadła na Stolicy Apostolskiej. W analizach historycznych w odniesieniu do okresu między powstaniem Państwa Kościelnego w VIII w. a XII w. najczęściej uważa się, że głównie motywy polityczne decydowały o potraktowaniu danej osoby jako bezprawnego papieża. Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana W badaniach można spotkać się z opinią, że za podwójne liczenie Jana XIV był odpowiedzialny irlandzki mnich Marianus Scotus. W dziele „Cronica Clara”, w napisanych w XI w. „Dziejach świata”, często kopiowanych przez późniejszych autorów, wprowadził po pontyfikacie Jana XIV, zaś przed wyborem Jana XV jeszcze jednego papieża. W analizach historycznych przyjmuje się jednak za najbardziej prawdopodobne, że kronikarz błędnie duplikował papieża Jana XIV, panującego na przełomie 983 i 984 roku. Dobrze znany ze zjazdu w Gnieźnie Otton III, jeszcze jako król, w 996 r. zatroszczył się o to, by na Stolicy Piotrowej zasiadł jego kuzyn a zarazem dawny kapelan, Brunon. Wychowany niegdyś na dworze biskupa Wormacji Brunon postanowił, że jako papież będzie nazywał się Grzegorzem V. Niedługo po rozpoczęciu pontyfikatu Grzegorz V koronował Ottona III na cesarza. Pontyfikat Grzegorza V okazał się być niezagrożony tak długo, jak w Wiecznym Mieście przebywał Otton III. Po wyjeździe cesarza przywódca rzymskiego rodu patrycjuszy Krescencjusz II wspólnie z Bizantyjczykami wzniecił bunt i wygnał Grzegorza V. Jesienią 996 r. w centrum wydarzeń pojawił się Jan Filagatos, wychowawca Ottona III i jego ojciec chrzestny. Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Osiemnaście wieków przed chrztem Polski antyczni Grecy założyli na południu współczesnych Włoch swoje kolonie. Właśnie greccy osadnicy wprowadzili nazwę „Italia” na określenie obszaru Półwyspu Apenińskiego. Jednym z potomków osiadłych w Kalabrii Greków był Jan Filagatos. Nadzwyczaj znakomicie układała się jego kościelna i polityczna kariera, o czym świadczą urzędy kanclerza cesarskiego, opata w Noantoli czy wreszcie arcybiskupstwo Piacenzy. Po wybuchu rebelii Krescencjusza wpływowy dostojnik udał się na tereny dzisiejszych północnych Włoch, ażeby mediować między Krescencjuszem a Ottonem. Najprawdopodobniej na przełomie lutego i marca 997 r. Krescencjusz, który zdążył już mianować się dyktatorem, sprowadził Jana Filagatosa do Rzymu i wyniósł go na tron Piotrowy jako Jana XVI. Przebywający na wygnaniu Grzegorz V obłożył ekskomuniką i pozbawił wszelkich godności kościelnych Jana Filagatosa. Trudno z całą pewnością stwierdzić, czy Jan XVI odegrał jedynie rolę marionetki w rękach Krescencjusza, czy też świadomie wystąpił przeciwko cesarzowi przy poparciu Bizantyjczyków. Roczny pontyfikat uznanego za antypapieża Jana XVI miał swój tragiczny finał. Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Gdy w styczniu 998 r. Otton III wraz z Grzegorzem V wkroczyli z wojskiem do Wiecznego Miasta rozpoczęły się rokowania z buntownikami. Stojącego na czele rebelii Krescencjusza aresztowano i ścięto, natomiast Jan XVI po ucieczce z miasta ukrył się w Kampanii. Ostatecznie wysłannicy cesarscy schwytali antypapieża, który został oślepiony, pozbawiony nosa, uszu i języka. W Rzymie okrutnie oszpeconego usadzono na osła i, założywszy mu na głowę wypreparowane wymiona krowy, prowadzono po ulicach. Podczas synodu w Wielkim Poście 998 roku. formalnie zniesiono z urzędu Jana XVI. Zamknięty w klasztorze zmarł przypuszczalnie latem 1001 r. Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Kiedy w 1276 r. dawny osobisty lekarz papieża Grzegorza X, ceniony już za życia uczony Piotr Hiszpan jako pierwszy Portugalczyk obejmował tron Piotrowy, stanął przed wyborem imienia. Wspomniana pomyłka u Marianusa Scotusa odnośnie do Jana XIV, jak też numerowanie w niektórych kronikach papieża Jana XVII jako Jana XVI spowodowały niemały zamęt we właściwej rachubie Janów na Stolicy Apostolskiej. Nie ma pełnego konsensusu wśród znawców tematu, czy Piotr Hiszpan świadomie rozwiązał dylemat nieścisłości i przeskoczył w numeracji. Niekiedy uczeni zakładają, że i on popełnił błąd, gdy wybrał imię Jan XXI zamiast Jana XX. Gdy zatem zajrzymy do pocztu papieży, a nawet do oficjalnie przyjętego spis antypapieży nie znajdziemy nikogo o imieniu Jan XX. Sławny logik i medyk sprawował urząd głowy Kościoła niespełna rok. W „Boskiej komedii” Dante uczcił Piotra Hiszpana, umieszczając go pośród teologów w niebie, zaś Jan Długosz chwalił przystępność papieża Jana XXI, który nie unikał obcowania z nikim, choćby najuboższym, żeby tylko był wykształcony. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Castel Gandolfo było willą cesarza i azylem papieży. Teraz odsłania wszystkie swoje tajemnice
Castel Gandolfo to niewielkie miasteczko w środkowych Włoszech, które wyrosło na starożytnych fundamentach. Jego walory docenił już cesarz Domicjan, ale prawdziwą sławę zyskało w XVII wieku, gdy stało się letnią rezydencją papieży. Jaka jest historia tego niezwykłego miejsca? Jakie atrakcje skrywa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Wyjątkowy status prawny Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Zwiedzanie papieskich włości Mury Castel Gandolfo przez wiele lat pilnie strzegły swych tajemnic. Wszystko zmieniło się w 2016 roku, kiedy papież Franciszek wydał bezprecedensową decyzję, która stanowiła symboliczne zerwanie z długą tradycją. Zwierzchnik Kościoła postanowił nie korzystać z letniej rezydencji i tym samym otworzył jej podwoje dla zwiedzających. Tym historycznym gestem, przekształcił Pałac Apostolski z osobistej domeny papieskiej we wspólne dobro kulturowe, dostępne dla każdego. Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Castel Gandolfo to malownicze miasteczko, zlokalizowane w odległości około 25 kilometrów na południowy wschód od Rzymu, w regionie Lacjum. Wznosi się na szczycie jednego ze Wzgórz Albańskich, pasma znanego jako Castelli Romani, które od czasów starożytnych przyciągało Rzymian uciekających przed letnimi upałami Wiecznego Miasta. Jego dramatyczne usytuowanie na krawędzi wulkanicznego krateru, w którym rozlewa się jezioro Albano, zapewnia zapierające dech w piersiach widoki i unikatowy mikroklimat. Obszar ten, chroniony w ramach Regionalnego Parku Castelli Romani, jest oficjalnie uznawany za jedno z najpiękniejszych miasteczek we Włoszech. Ziemia, na której stoi Castel Gandolfo, jest przesiąknięta legendą. Wielu historyków utożsamia to miejsce z mityczną Alba Longa, macierzystym miastem Rzymu, założonym według tradycji przez Askaniusza, syna trojańskiego bohatera Eneasza. Należy jednak podkreślić, że archeologiczne dowody nie są jednoznaczne i o miano kolebki Rzymu spiera się także pobliskie Albano. Wyjątkowy status prawny Najbardziej niezwykłym aspektem Castel Gandolfo jest jego status polityczny. Na mocy Traktatów Laterańskich, podpisanych w 1929 roku między Włochami a Stolicą Apostolską, kompleks Willi Papieskich uzyskał status eksterytorialności. Oznacza to, że chociaż formalnie pozostaje on na terytorium Włoch, podlega suwerennej jurysdykcji Stolicy Apostolskiej i cieszy się immunitetem porównywalnym do ambasad. Skala tego kompleksu jest zdumiewająca. Obejmując 55 hektarów, Wille Papieskie (w skład których wchodzą Pałac Apostolski, Villa Cybo i Villa Barberini) są większe niż całe Państwo Watykańskie, którego powierzchnia wynosi zaledwie 44 hektary. To właśnie ta prawna anomalia sprawia, że wizyta w Castel Gandolfo jest symbolicznym przekroczeniem granicy – wejściem do suwerennej enklawy, gdzie historia Kościoła splata się w unikatowy sposób z historią państwowości. To wyjątkowe miejsce nie jest po prostu własnością papieży, a osadzonym w sercu Włoch namacalnym fragmentem ich suwerenności. Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Na przestrzeni wieków, miasto przechodziło nieustanną transformację. Zaczynało jako rezydencja pogańskiego władcy, by później stać się obronną twierdzą i w końcu – barokową willą papieży. Ślady wielkiego imperium Zanim wzgórze zdominował krzyż, należało ono do cesarza. W latach 81–96 n.e. Domicjan, władca znany ze swojego autokratyzmu i zamiłowania do monumentalnej architektury, wzniósł tam rozległą i luksusową willę, która stała się jego niemal stałą rezydencją. Kompleks cesarski, znany jako Albanum Domitianum, był cudem inżynierii i sztuki. Składał się z pałacu, teatru, hipodromu i imponującego kryptoportyku – krytego korytarza o długości 300 metrów, który zapewniał cesarzowi osłonę przed słońcem i deszczem. Całość otaczały tarasowe ogrody schodzące ku jezioru. Po śmierci Domicjana, willa zaczęła podupadać. Przez wieki była systematycznie rozbierana, a jej cenne marmury, cegły i dzieła sztuki posłużyły jako materiał budowlany dla nowych domów w pobliskim Albano. Dziś jej majestatyczne ruiny stanowią fundament i malownicze tło dla papieskich ogrodów. Średniowieczna warownia Po upadku Rzymu nastały wieki niepewności. Około 1200 roku, genueński ród Gandolfich wzniósł na wzgórzu zamek obronny, od którego miasteczko wzięło swoją nazwę. Była to typowa średniowieczna forteca – kwadratowa budowla z wysokimi, zwieńczonymi blankami murami i niewielkim dziedzińcem. Została zaprojektowana nie dla prestiżu, a w celach obronnych. Kilkadziesiąt lat później warownia przeszła w ręce potężnego rzymskiego rodu Savelli, który władał nią przez kolejne trzy stulecia. Wielka transformacja Punkt zwrotny w historii zamku nastąpił w 1596 roku. Z powodu niespłaconego długu, Kamera Apostolska (papieski urząd skarbowy) skonfiskowała posiadłość rodowi Savelli. W 1604 roku papież Klemens VIII oficjalnie włączył Castel Gandolfo do niezbywalnych dóbr Stolicy Apostolskiej, kończąc jego feudalną historię. Prawdziwa transformacja rozpoczęła się jednak za pontyfikatu Urbana VIII. Ten miłośnik sztuki i mecenas artystów, który już jako kardynał cenił zdrowy klimat Gór Albańskich, jako pierwszy papież postanowił uczynić z Castel Gandolfo swoją letnią rezydencję. W 1626 roku po raz pierwszy spędził tu wiosnę. W latach 1624–1626 zlecił wybitnemu architektowi baroku, Carlo Maderno, przebudowę surowego zamku w elegancki pałac. Dzieło Maderno kontynuował jego następca na stanowisku czołowego artysty Rzymu, Gian Lorenzo Bernini. Działając na zlecenie papieża Aleksandra VII Chigi, Bernini nadał pałacowi ostateczny kształt, projektując nową fasadę od strony placu oraz skrzydło z wielką galerią. Jego największym wkładem w urbanistykę miasteczka było jednak zaprojektowanie wspaniałego kościoła parafialnego pw. św. Tomasza z Villanovy, który do dziś dominuje nad głównym placem. Zwiedzanie papieskich włości Od 21 października 2016 roku Pałac Apostolski, niegdyś niedostępne sanktuarium, funkcjonuje jako muzeum, oferując fascynujący wgląd w 500 lat historii papiestwa i codzienne życie zwierzchników Kościoła katolickiego. Trasa zwiedzania rozpoczyna się na dziedzińcu, gdzie wystawione są historyczne pojazdy papieskie, w tym słynne „papamobile”. Następnie zwiedzający przechodzą przez sale muzealne, które prowadzą przez wieki historii Kościoła. Kluczowe pomieszczenia i zbiory to: Galeria Portretów Papieskich – jedna z najważniejszych części ekspozycji, prezentująca wizerunki papieży począwszy od XVI wieku. Ta wizualna kronika pozwala prześledzić zmiany w sztuce portretowej i sposobie postrzegania urzędu papieskiego na przestrzeni wieków; Wielkie Sale Audiencyjne – zwiedzający mogą zobaczyć bogato zdobione sale, w których papieże przyjmowali oficjalnych gości i dygnitarzy. Pomieszczenia takie jak Sala Tronowa czy Sala Papieży, udekorowane cennymi marmurami, gobelinami i obrazami mistrzów pędzla, potwierdzają niemal królewski wymiar papiestwa; Apartament Papieski – dla wielu jest to kulminacyjny punkt wizyty. Po raz pierwszy w historii publiczność może wejść do prywatnych pomieszczeń papieży. Obejmują one bibliotekę, w której Benedykt XVI spędził pierwsze miesiące po abdykacji, prywatną kaplicę oraz zaskakująco prostą sypialnię papieską, która w czasie wojny służyła za salę porodową; Galeria Aleksandra VII – piękna, długa galeria z widokiem na morze, ozdobiona freskami autorstwa Piera Leone Ghezziego, jest doskonałym przykładem barokowej elegancji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Grób Jana Pawła II to wyraz prostoty i pokory. Jest świadectwem życia i pontyfikatu papieża
Grób Jana Pawła II stał się jednym z najważniejszych celów pielgrzymkowych współczesnego chrześcijaństwa. Dla wiernych jest to miejsce cichej modlitwy i głębokiej refleksji. Stało się jednym z najważniejszych punktów na religijnej, historycznej i kulturowej mapie XXI wieku – świadectwem życia człowieka, którego pontyfikat przyczynił się do upadku systemu totalitarnego i który zainicjował dialog między religiami i kulturami, nadając Kościołowi katolickiemu nową dynamikę na progu trzeciego tysiąclecia.
Spis treści: Pierwsze miejsce pochówku papieża Ostatnia podróż Jana Pawła II Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Jak trafić do grobu Jana Pawła II? 31 marca 2005 roku stan zdrowia papieża Polaka uległ gwałtownemu pogorszeniu. Gdy udał się do swojej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze i wysoka gorączka. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. 2 kwietnia Jan Paweł II zaczął tracić przytomność. Jeszcze tego samego dnia doszło u niego do gwałtownego wzrostu temperatury. Wieczorem zapadł w śpiączkę. O godzinie 21:37 Renato Buzzonetti, osobisty lekarz papieski, stwierdził śmierć papieża, który był wzorem nie tylko dla społeczności katolickiej, ale także dla ludzi wszystkich wyznań. Pierwsze miejsce pochówku papieża Pogrzeb Jana Pawła II, który 8 kwietnia odbył się na Placu Świętego Piotra, był jednym z największych zgromadzeń w historii chrześcijaństwa. Według różnych szacunków, w ceremonii uczestniczyło od 2 do 4 milionów osób. Po uroczystościach pogrzebowych trumnę z ciałem papieża złożono w Grotach Watykańskich, tradycyjnej nekropolii papieży, znajdującej się pod posadzką bazyliki św. Piotra. Spoczęło tam ponad 90 biskupów Rzymu, a także wybrane osoby świeckie, w tym królowa Krystyna Wazówna i Maria Klementyna Sobieska. Papież spoczął w niewielkiej absydzie o białych ścianach, a jego trumnę przykryto prostą płytą nagrobną. Pierwotny grób Jana Pawła II znajdował się w miejscu o szczególnym znaczeniu duchowym – w pobliżu tradycyjnej lokalizacji grobu św. Piotra. Od samego początku skromne miejsce pochówku stało się celem niekończących się pielgrzymek, a wąskie korytarze Grot Watykańskich z trudem mieściły tłumy wiernych. Papież Polak nie miał jednak spocząć tam na zawsze. Ostatnia podróż Jana Pawła II Proces beatyfikacyjny Jana Pawła II, wydarzenie bezprecedensowe w nowożytnej historii Kościoła, został oficjalnie otwarty 28 czerwca 2005 roku i od tamtego dnia postępował w niezwykle szybkim tempie. Kluczowym momentem było uznanie cudu za wstawiennictwem papieża Polaka – niewytłumaczalnego z medycznego punktu widzenia uzdrowienia francuskiej zakonnicy, siostry Marie Simon-Pierre, z zaawansowanej choroby Parkinsona. Po zatwierdzeniu cudu, Benedykt XVI ogłosił, że beatyfikacja odbędzie się 1 maja 2011 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego. Translacja doczesnych szczątków papieża Proces przeniesienia ciała Jana Pawła II rozpoczął się w piątek, 29 kwietnia. Pierwotny grób w Grotach Watykańskich został otwarty, a potrójna, zapieczętowana trumna – wydobyta i przeniesiona przed grób św. Piotra na czas modlitwy. 1 maja trumnę wniesiono do bazyliki i ustawiono przed głównym ołtarzem. Przez resztę dnia i całą noc, setki tysięcy pielgrzymów oddawało cześć nowemu błogosławionemu. 2 maja, w godzinach wieczornych, po zamknięciu świątyni dla wiernych, nastąpiło ostateczne, prywatne złożenie trumny w docelowym grobie. Miejsce wiecznego spoczynku papieża Polaka Na miejsce wiecznego spoczynku Jana Pawła II wybrano kaplicę św. Sebastiana w Bazylice św. Piotra. Wcześniej spoczywał tam błogosławiony Innocenty XI, papież znany ze swojej roli w odsieczy wiedeńskiej, co stanowi potwierdzenie statusu tej przestrzeni jako miejsca zarezerwowanego dla pontyfikatów o szczególnym znaczeniu historycznym. Miejscu temu patronuje wczesnochrześcijański męczennik, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci w hagiografii. Według tradycji, był on przywódcą przybocznej straży cesarza Dioklecjana. Gdy wypomniał władcy okrucieństwo wobec chrześcijan, został skazany na śmierć. Przywiązano go do słupa i przeszyto strzałami. Legenda głosi, że nieszczęśnik przeżył wyrok. Gdy wrócił do zdrowia, ponownie udał się do cesarza i zarzucił mu barbarzyństwo. W przypływie gniewu, władca rozkazał bić go pałkami, aż skona. Sebastian najprawdopodobniej zginął około roku 288. W centralnym punkcie kaplicy, nad grobem papieża, znajduje się monumentalny ołtarz z mozaiką przedstawiającą „Męczeństwo św. Sebastiana”. Dzieło zostało wykonane w XVIII wieku przez Piera Paola Cristofariego, dyrektora Watykańskiego Studia Mozaiki. Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Trumnę z ciałem Jana Pawła II złożono pod prostą, pozbawioną jakichkolwiek zdobień płytą z białego marmuru. Na jej gładkiej powierzchni widnieje jedynie prosty, zwięzły napis – „SANCTUS IOANNES PAULUS PP. II”, co oznacza „Święty Jan Paweł II, papież”. Bezpośrednio po przeniesieniu ciała do kaplicy, inskrypcja brzmiała: „BEATUS IOANNES PAULUS PP. II”, czyli „Błogosławiony Jan Paweł II, papież”. Obecny wydźwięk zyskała po kanonizacji, która odbyła się 27 kwietnia 2014 roku. Minimalistyczna forma grobu wyraźnie kontrastuje z barokowym przepychem otaczającej go bazyliki. Na tle marmuru i monumentalnych dzieł, prostota papieskiego grobowca wydaje się odzwierciedlać jego pontyfikat. Będąc przywódcą cieszącym się ogromnym autorytetem, człowiek ten zawsze stawiał w centrum swojego nauczania osobistą pokorę i kontakt z drugim człowiekiem, nie doczesną potęgę i splendor. Jak trafić do grobu Jana Pawła II? Żeby znaleźć kaplicę św. Sebastiana, po wejściu do bazyliki jednymi z głównych wrót należy skierować się w prawo. Miejsce pochówku papieża znajduje się w drugiej kaplicy od wejścia, tuż za Pietą dłuta Michała Anioła – marmurową rzeźbą, przedstawiającą Maryję trzymającą w ramionach ciało Jezusa Chrystusa. Grób Jana Pawła II znajduje się przed ołtarzem głównym. Należy wspomnieć, że wizyta przy grobie papieża prawie na pewno będzie wiązać się z oczekiwaniem w długiej kolejce. Nie ma ściśle wyznaczonego limitu czasowego dla odwiedzających to miejsce, ale straż bazyliki pilnuje, by nikt ze stojących przed grobem nie przebywał tam zbyt długo. Dzięki temu ruch odbywa się dość płynnie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nie tylko Watykan. Papież Leon XIV znalazł tu swoje miejsce na ziemi
Po raz pierwszy od lat papież znów odpoczywa w Castel Gandolfo. Leon XIV postanowił wskrzesić tradycję letnich wakacji nad Jeziorem Albano. Ale to miasteczko skrywa więcej niż tylko piękne widoki.
Spis treści: Gdzie papież spędza urlop? Castel Gandolfo – co to za miejsce? Miasteczko Castel Gandolfo od wieków odgrywa szczególną rolę na mapie Włoch. To właśnie tutaj, nad błękitnym Jeziorem Albano, papież Leon XIV postanowił spędzić swój pierwszy urlop od wyboru na tron Stolicy Piotrowej. Wypoczynek Ojca Świętego przypomniał światu nie tylko o tradycji papieskich wakacji, ale też o samym Castel Gandolfo. Malownicza miejscowość jest położona na wzgórzach Lacjum, około 24 kilometry na południowy wschód od Rzymu. Od XVII wieku do 2013 roku kolejni zwierzchnicy Kościoła katolickiego korzystali z pałacu papieskiego jako miejsca odpoczynku. W czasie II wojny światowej rezydencja pełniła też funkcję azylu. Ukrywano tam kilka tysięcy Żydów i uchodźców. Ostatnim papieżem, który aktywnie korzystał z pałacu był Benedykt XVI. Gdzie papież spędza urlop? Papież Franciszek zrezygnował z letnich wyjazdów do Castel Gandolfo. Co więcej, przekształcił rezydencję w muzeum otwarte dla zwiedzających. Turyści mogą dziś zwiedzać apartamenty papieskie, ogród, prywatną kaplicę i dziedziniec z kolekcją historycznych papamobili. Nadal jest tam jednak przestrzeń wypoczynkowa. Leon XIV wybrał Castel Gandolfo na swój pierwszy urlop nie tylko ze względu na tradycję. Trzeba przyznać, że to wyjątkowe miejsce z wielu powodów. Villa Barberini łączy historyczny majestat z ciszą i pięknem przyrody. Z tarasu można podziwiać widok na jezioro Albano. W trakcie wakacji papież nie tylko odpoczywa. W planach ma nabożeństwa i spotkania z wiernymi. W niedzielę 20 lipca oraz podczas Wniebowzięcia NMP (15 sierpnia) poprowadzi modlitwę Anioł Pański z centralnego placu Castel Gandolfo. To rzadkość, bo zwykle tego typu wydarzenia są celebrowane z okna Pałacu Apostolskiego w Watykanie. Castel Gandolfo – co to za miejsce? W Castel Gandolfo mieszka niespełna 9 tysięcy osób. Miejscowa gospodarka w dużej mierze opiera się na turystyce. Wizyta papieża to nie tylko powód do dumy, ale i realne wsparcie dla społeczności. Restauracje, kawiarnie czy sklepiki z pamiątkami notują wtedy znacznie większy ruch. Nieopodal znajduje się także Obserwatorium Watykańskie, jedno z najstarszych na świecie, prowadzące badania astronomiczne już od końca XVI wieku. Mieszkańcy liczą, że wizyta Leona XIV nie będzie jednorazowym epizodem, ale początkiem nowego rozdziału w relacji Watykanu z miasteczkiem. Z Rzymu do Castel Gandolfo najwygodniej dojechać pociągiem regionalnym z dworca Termini. Podróż trwa ok. 40 minut, a stacja docelowa znajduje się 10 minut spacerem od centrum miasteczka. Alternatywnie można dojechać samochodem (ok. 45 minut) trasą Via Appia Nuova, mijając malownicze tereny Parku Regionalnego Castelli Romani. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Kim są augustianie? To musisz wiedzieć o zakonie nowego papieża Leona XIV
Wraz z wyborem Leona XIV (czyli kardynała Roberta Prevosta) na papieża, świat zwrócił oczy na augustianów – wspólnotę, z której wywodzi się nowa głowa kościoła katolickiego. Kim są? Jakie wartości wyznają? Co ich duchowość mówi nam o przyszłych rządach papieskich?
Spis treści: Augustianie – jeden z najstarszych katolickich zakonów na świecie Rozwój i ekspansja zakonu augustianów Jak augustianie trafili do Polski? Zasady augustiańskie – czego można spodziewać się po papieżu Leonie XIV Analizując wybór nowego papieża zwraca się uwagę na parę ważnych czynników związanych z tożsamością Ojca Świętego. W przypadku Leona XIV, który w efekcie ostatniego konklawe został mianowany najważniejsza osobą w państwie kościelnym, są to chociażby jego pochodzenie (pierwszy papież z Ameryki Północnej) czy imię papieskie, jakie nadał sobie Robert Prevost. Nie można przy tym zapominać o zakonie, z którego pochodzi duchowny. Ta wspólnota definiuje wyznawane przez papieża Leona XIV wartości, które będą rzutować na nadchodzący pontyfikat. Augustianie – jeden z najstarszych katolickich zakonów na świecie Początki zakonu sięgają działalności św. Augustyna z Hippony (współcześnie Annaba w Algierii). Na przełomie IV i V w. powołał duchowną wspólnotę, łączącą modlitwę i ubóstwo w braterskiej miłości. Już na początku działalności silny akcent kładziony był na braterstwo członków, polegające na życiu we wspólnocie oraz dzieleniu się dobrami materialnymi z innymi. Zasady te stały się pierwowzorem późniejszych reguł panujących w zakonie augustianów. Po śmierci św. Augustyna wyznacznikami zasad wspólnoty stały się spisane przez założyciela „Reguły”. We Włoszech (szczególnie na terenie Toskanii) w XII–XIII w. zaczęły powstawać wspólnoty augustiańskich pustelników, oddanych w pełni spisanym przez św. Augustyna zasadom. Z czasem wraz z rozwojem kultywujących życie w ubóstwie zakonów żebraczych doszło do zjednoczenia wspólnot pustelniczych w pełnoprawny zakon duchowny. Formalny początek zakonu możemy więc datować na 1256 r., kiedy to papież Aleksander IV wydał bullę (urzędowy dokument papieski), powołującą Zakon Braci Pustelników św. Augustyna. Rozwój i ekspansja zakonu augustianów Sprawny rozwój doprowadził sytuacji, w której augustianie stali się jednym z głównych średniowiecznych zakonów żebraczych (obok dominikanów, franciszkanów i karmelitów). Duchowni z tej wspólnoty prowadzili głównie działalność duszpasterską (głoszenie kazań religijnych) oraz naukową (zgłębianie i nauczanie filozofii i teologii). Jednym z najważniejszych naukowych przedstawicieli augustianów był Egidiusz z Rzymu, związany z paryskim uniwersytetem Sorbona. Co ciekawe, z zakonem św. Augustyna związany był także Marcin Luter. Zanim podjął działania reformatorskie, wstąpił w 1505 r. do augustianów w niemieckim Erfurcie. Jak augustianie trafili do Polski? W 1342 r. król Kazimierz III Wielki w celu rozbudowy krakowskiego uniwersytetu sprowadził z Czech do Krakowa augustianów, którzy w tamtych czasach uznawani byli za najbardziej uczoną wspólnotę. Według legendy, decyzja króla o sprowadzeniu duchownych oraz zbudowaniu im kościoła i klasztoru spowodowana była wyrzutami sumienia Kazimierza Wielkiego, który wcześniej miał doprowadzić do śmierci wikariusza katedry wawelskiej – Marcina Baryczki. Wybudowany dla przybyszy klasztor św. Katarzyny stał się augustiańskim centrum na ziemiach Polski. Zakonnicy prowadzili m.in. bibliotekę, archiwum oraz wykłady na Akademii Krakowskiej. Klasztor działał w swoim kształcie do czasów zaborów. Austriacy w 1796 r. przekształcili go na magazyn wojskowy dla swojej armii. Działania zaborców były początkiem dewastacji obiektu, który do połowy XIX w. służył m.in. za skład siana, zboża i paszy. Obecnie w Polsce działają trzy klasztory augustiańskie: główny św. Katarzyny w Krakowie, który przetrwał czasy zaborów, Klasztor pw. Matki Boskiej Dobrej Rady w krakowskim Prokocimiu, Klasztor Matki Bożej Pocieszenia w Łomiankach pod Warszawą. Ich działalność skupia się przede wszystkim na duszpasterstwie oraz promocji wartości św. Augusta na terenie naszego kraju. Zasady augustiańskie – czego można spodziewać się po papieżu Leonie XIV Reguły spisane przez twórcę zakonu przez lata towarzyszyły augustiańskim duchownym. Najważniejsza z nich, dotycząca braterstwa we wspólnocie może odnosić się do wartości, jaką jest równość w społeczeństwie. Byłaby to więc kontynuacja myśli papieża Franciszka, który jako fundament traktował włączająca rolę kościoła. Istotna jest też augustiańska reguła ubóstwa, która mówi o zaopatrywaniu się jedynie w dobra, których się potrzebuje. Jest to kolejny czynnik, który może charakteryzować rządy nowego papieża jako takie, które będą miały na celu troskę o każdego wiernego, bez względu na poziom zamożności. Wartość wspólnoty potwierdzona jest jeszcze w regule o miłości kierowanej do każdego człowieka, z którym augustianie chcą tworzyć równą wspólnotę wiernych. Źródło: augustianie.pl
W tym domu dorastał papież Leon XIV. Dziś jego właścicielem jest Polak
– Byłem w szoku – mówi Paweł Radzik, Polak, który nieświadomie nabył dom w południowej części Chicago, gdzie wychowywał się papież Leon XIV. Jak to możliwe, że nikt wcześniej nie wspomniał mu, kto dorastał w tych murach?
W tym artykule: Dom Leona XIV w rękach Polaka Chętnych na kupno domu nie brakuje Pierwszy amerykański papież Z każdym dniem odkrywamy kolejne szczegóły z życia Leona XIV. Pierwszy amerykański papież wychowywał się w Dolton, na południowych przedmieściach Chicago. Dziś o jego rodzinnych stronach znów jest głośno, a wszystko za sprawą niewielkiego domu, gdzie dorastała przyszła głowa Kościoła katolickiego. Okazuje się, że nieruchomość należy dziś do Pawła Radzika, Polaka, który dopiero teraz odkrył, jak niezwykłą historię kryje ten niepozorny budynek. Dom Leona XIV w rękach Polaka Historię Pawła Radzika, zajmującego się na co dzień flippingiem, nagłośnił dziennikarz RMF FM w USA, Paweł Żuchowski. Mężczyzna 100-metrową nieruchomość nabył w 2024 roku za 66 tysięcy dolarów, odnowił od podstaw i ponownie wystawił na sprzedaż. Jak sam mówi, nie miał pojęcia, kto wcześniej mieszkał pod tym adresem. – Ten dom był wystawiony na rynku, chciałem go sprzedać, akurat byłem z żoną u lekarza, bo jest w ciąży i zadzwonił do mnie mój agent, który wystawił ten dom. On mi powiedział, że wydzwaniają do niego reporterzy, że ten dom był podobno domem papieża – przyznał w rozmowie z RMF FM. Wszystko zmieniło się po wyborze kardynała Roberta Prevosta na papieża. – Na początku nie chciałem mu uwierzyć, byłem w szoku. Potem w sieci to zobaczyłem, były już filmiki, zdjęcia, artykuły – dodaje. Chętnych na kupno domu nie brakuje W świetle nowych faktów Radzik zdecydował się wstrzymać sprzedaż nieruchomości. Przyznaje, że jej wartość z pewnością wzrośnie. – Był wystawiony na sprzedaż za 200 tys. dolarów, ale nie ma mowy, żebym sprzedał go za tyle – zdradził dziennikowi „New York Post”. Przypomnijmy, że budynek pochodzi z 1949 roku. Choć przez dziesięciolecia należał do rodziny przyszłego papieża, późniejsze losy domu były już zupełnie inne. Mieszkańcy wspominają, że w pewnym momencie stał się miejscem, które omijano szerokim łukiem. Wśród lokatorów miały się pojawić osoby związane ze środowiskiem przestępczym. – To jest okolica po przejściach. Ten teren nie ma dobrej renomy – twierdzi Radzik, cytowany przez RMF FM. Pierwszy amerykański papież Leon XIV jest pierwszym biskupem Rzymu pochodzącym z Ameryki Północnej. Następca zmarłego w Poniedziałek Wielkanocny papieża Franciszka został wybrany na głowę Stolicy Apostolskiej w drugim dniu konklawe. Kard. Robert Francis Prevost ma 69 lat i do tej pory pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Biskupów oraz przewodniczącego Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej. Ponadto należał do Zakonu Świętego Augustyna. Źródła: RMF FM; „New York Post”; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Papież Leon XIV już doczekał się turystycznej trasy. Mało kogo będzie stać
Leon XIV zanim został papieżem, przez lata pomagał ubogim w Peru. Właśnie tam powstanie jego własny szlak turystyczny. To nie będzie zwykła trasa. Tu duchowość miesza się z ceviche, a zamiast relikwii, turyści będą szukać piekarni z ulubionym deserem Ojca Świętego.
Spis treści: Papież Leon XIV z własną trasą Peru śladami papieża Nie minął tydzień, odkąd Kościół katolicki ma nowego papieża, a za oceanem już powstaje szlak turystyczny inspirowany jego życiem. Jak już wiadomo, 267. następcą Świętego Piotra został Leon XIV (czyli kard. Robert Prevost). Mało kto spodziewał się, że papieżem będzie Amerykanin. Pochodzenie duchownego jest jednak nieco złożone. Płynie w nim krew włoska i francuska od strony ojca i hiszpańska od strony matki. Warto też podkreślić, że Prevost spędził w USA około 1/3 życia. Studiował w Rzymie, następnie przez ponad 20 lat pełnił posługę duchowną w Peru. Leon XIV cały czas ma bardzo dobre relacje z Peruwiańczykami. Tego samego dnia, kiedy został wybrany na papieża i przemawiał do wiernych, powiedział też kilka słów po hiszpańsku. Z wyboru Prevosta tak samo cieszyli się więc Amerykanie, jak i mieszkańcy Peru. Peruwiańczycy bardzo szybko przekuli radość w konkretne działania. Papież Leon XIV z własną trasą W północnej części Peru, w regionie Lambayeque, powstanie szlak turystyczny na cześć papieża Leona XIV. Wybór miejsca nie jest przypadkowy. Kardynał Robert Prevost przez osiem lat był biskupem diecezji Chiclayo. Planowany szlak ma łączyć nie tylko elementy religijne, ale też kulturowe i kulinarne. Główną osią trasy będą oczywiście najważniejsze miejsca związane z posługą papieża, m.in. Pałac Biskupi, katedra w Chiclayo oraz mniejsze, urokliwe miejscowości, takie jak Monsefú, Eten czy Zaña. Turyści i pielgrzymi będą mogli poznać tam historię działalności duszpasterskiej kard. Prevosta. Duchowny cieszy się w Peru ogromnym uznaniem za swoją pracę z ubogimi i zaangażowanie społeczne. Cytowani przez PAP przedstawiciele diecezji Chiclayo podkreślają, że jego obecność była „światłem w trudnych czasach”, szczególnie podczas pandemii COVID-19. Wówczas osobiście angażował się w działania pomocowe. Peru śladami papieża Oprócz miejsc kultu, szlak promować będzie także dziedzictwo kulturowe i kulinarne regionu Lambayeque. Turyści będą mogli spróbować lokalnych potraw, takich jak arroz con pato (kaczka z ryżem), cabrito con frijoles (koźlęcina z fasolą) czy ceviche – narodowe danie Peru. Wśród ulubionych deserów kardynała było ciasto gruszkowe, wypiekane w jednej z lokalnych piekarni. To miejsce również ma zostać włączone do trasy. Projekt szlaku jest realizowany we współpracy z lokalnymi władzami, Kościołem i sektorem turystycznym. Jego celem jest nie tylko uhonorowanie papieża Leona XIV, ale również ożywienie gospodarki regionu, zwłaszcza po pandemii i katastrofach naturalnych, które dotknęły Peru w ostatnich latach. Cała inicjatywa ma zostać zainaugurowana jeszcze w 2025 roku. Trasa ma szansę być hitem pielgrzymkowym w Ameryce Południowych. Dla Europejczyków podróż śladami nowego papieża będzie wiązała się z ogromnymi kosztami. Sam lot w dwie strony z Polski do Peru to wydatek około 5 tysięcy złotych lub więcej. Źródło: PAP Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Tłum oszalał, gdy usłyszeli jego imię. Kim jest pierwszy amerykański papież?
Pierwszy amerykański papież został wybrany po zaskakującym konklawe. Nowy następca św. Piotra przyjął imię Leon XIV i już od pierwszych chwil zaskoczył stylem i językiem. Kim jest duchowny, który z Peru trafił do Rzymu?
Spis treści: Leon XIV – kardynał z Chicago, papież z Peru? Biografia Leona XIV Języki, styl, symbolika Niespodzianka konklawe Bliski Franciszkowi, ale niezależny Po stosunkowo krótkim konklawe nasz reporter znalazł się wśród tłumu na Placu Świętego Piotra, gdy świat po raz pierwszy ujrzał nowego papieża — Leona XIV. Dziś watykańscy insiderzy zastanawiają się, jak głębokie zmiany może przynieść jego pontyfikat. Leon XIV – kardynał z Chicago, papież z Peru? W otoczeniu starożytnych rytuałów i watykańskiego ceremoniału, w blasku rzymskiego, wiosennego wieczoru, były kardynał Robert Prevost wyszedł na balkon Bazyliki św. Piotra jako pierwszy w historii papież pochodzący ze Stanów Zjednoczonych. Przyjął imię Leon XIV — które tłum zgromadzony na placu podjął z entuzjazmem, skandując włoską wersję: „Le-o-ne”. Od momentu, gdy z komina Kaplicy Sykstyńskiej uniósł się biały dym, aż do pojawienia się Leona na balkonie minęła niespełna godzina. W tym czasie ulice wokół Watykanu zapełniły się rzeszami ludzi: młodymi zakonnikami i zakonnicami biegnącymi z uniesionymi habitami, wiernymi owiniętymi w narodowe flagi, wspinającymi się na latarnie i kolumny, by lepiej widzieć. Biografia Leona XIV Robert Prevost ma 69 lat i pochodzi z Chicago. Znaczną część życia spędził jednak w Ameryce Południowej — przez dekadę pracował jako misjonarz w Trujillo w Peru, a następnie był biskupem w Chiclayo. Od 2015 roku posiada także obywatelstwo peruwiańskie. W swoim pierwszym papieskim przemówieniu podziękował poprzednikowi, papieżowi Franciszkowi. Wezwał do „zjednoczenia wszystkich ludzi w pokoju” oraz budowania „Kościoła, który tworzy mosty i otwiera ramiona dla świata – jak ten plac”. Języki, styl, symbolika Papież mówił poprawną, choć nieco sztywną włoszczyzną, by po chwili przejść na znacznie swobodniejszy hiszpański. Pozdrowił mieszkańców Peru i podziękował współpracownikom, wzbudzając entuzjazm wśród hiszpańskojęzycznej części tłumu. W przeciwieństwie do Franciszka, który wybrał nowatorskie imię i prostą białą mozzettę, Leon XIV postawił na klasykę: dostojne imię i czerwony, futrzany płaszcz z haftowaną stułą. To subtelny sygnał, że nie zamierza być papieżem-rewolucjonistą. Niespodzianka konklawe Prevost został 267. papieżem i nowym przywódcą 1,4 miliarda katolików. Jak Franciszek i Jan Paweł II przed nim, był kandydatem-niespodzianką. Jego nazwisko nie pojawiało się w prognozach — bukmacherzy stawiali na watykańskiego sekretarza stanu Pietro Parolina, arcybiskupa Tagle’a z Filipin oraz patriarchę Pierbattistę Pizzaballę z Jerozolimy. Nawet sam papież wydawał się zaskoczony. Gdy wychodził na balkon, ledwo powstrzymywał wzruszenie. Nic dziwnego — zza jego pleców widać było panoramę Rzymu skąpaną w złocistym świetle i tłum ludzi ciągnący się aż po Zamek Świętego Anioła. Bliski Franciszkowi, ale niezależny Według wieloletnich watykańskich dyplomatów, Leon XIV uważany jest za centrowego kontynuatora papieża Franciszka, szczególnie pod względem otwartości i spraw społecznych. Choć wyznaje podobne wartości, co jego poprzednik, nie zawsze się z nim zgadzał. W 2023 roku otwarcie skrytykował decyzję Franciszka dopuszczającą błogosławienie par pozamałżeńskich, w tym jednopłciowych. Ostrzegał, że może to zaszkodzić Kościołowi w krajach, gdzie homoseksualizm pozostaje nielegalny. opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Konklawe 2025: jest nowy papież! Kto zastąpił Franciszka?
Zakończyło się konklawe. Wśród najczęściej wymienianych faworytów do objęcia tronu Piotrowego było dwóch Włochów, Filipińczyk, Węgier oraz Gwinejczyk. Kto został wybrany?
W tym artykule: Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Polak nie został papieżem Kiedy odbyło się konklawe? Świat pożegnał papieża Franciszka 26 kwietnia odbyło się ostatnie pożegnanie papieża Franciszka. Cały świat z niecierpliwością oczekiwał wyników konklawe, które wyłoniło następcę zmarłej w Poniedziałek Wielkanocny głowy Kościoła katolickiego. Biały dym, zwiastujący wybór nowego papieża pojawił się nad Watykanem po godz. 18. Ponad godzinę później dowiedzieliśmy się, że 267. Ojcem Świętym został Robert Prevost z USA, przyjmując imię Leon XIV. To pierwszy kardynał z Ameryki Północnej na tronie Piotrowym w historii. Ma 69 lat. Jest augustianinem, przez wiele lat pracował w Peru i ma obywatelstwo tego kraju. Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Po śmierci Ojca Świętego trwały spekulacje, kto obejmie tron Piotrowy. Wśród głównych kandydatów wymieniani byli włoscy kardynałowie – Matteo Zuppi i Pietro Parolin. Obaj urodzeni w 1955 roku, należeli do bliskiego otoczenia Franciszka. Kard. Zuppi kieruje archidiecezją bolońską i jest przewodniczącym Konferencji Episkopatu Włoch, natomiast kard. Parolin dotychczas pełnił funkcję sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej i był drugą najważniejszą, zaraz po papieżu, osobą w Watykanie. Wiele mówiło się także o kandydaturze niespełna 68-letniego kardynała Luisa Antonio Tagle. To były arcybiskup metropolita Manili i prymas Filipin. Zdaniem ekspertów jego wybór oznaczałby kontynuację kościelnej polityki papieża Franciszka. Coraz częściej w spekulacjach przewijały się także nazwiska dwóch kardynałów z Afryki – Roberta Saraha z Gwinei oraz Petera Turksona z Ghany. Ten ostatni urodził się w 1948 roku i przez lata pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka. Co ciekawe, w 2013 r., tuż po abdykacji Benedykta XVI, był jednym z głównych faworytów do zostania papieżem. View Gallery on the source website Na następcę papieża Franciszka najczęściej typowani byli również: Peter Erdo z Węgier, Jean-Marc Aveline z Francji, Mario Grech z Malty, Raymond Burke z USA, Willem Eijk z Holandii, Anders Arborelius ze Szwecji. Polak nie został papieżem W szerokim gronie kandydatów do objęcia tronu Piotrowego wymieniano także kardynała Konrada Krajewskiego. Od 12 lat pełni on funkcję jałmużnika papieskiego, odpowiadając za niesienie pomocy najbardziej potrzebującym. Ciekawostką jest, że podczas konklawe w 2005 i 2013 roku Krajewski, jako ceremoniarz papieski, brał udział w ceremonii ogłoszenia nowego papieża, podczas której tradycyjnie wypowiadane są słowa „Habemus papam”. 61-letni duchowny z Łodzi, choć na tle wielu innych kardynałów uchodzi za stosunkowo młodego, według watykanistów właśnie z tego powodu mogł mieć ograniczone szanse. Oprócz kard. Konrada Krajewskiego o wyborze nowego biskupa Rzymu zdecydowali także trzej inni kardynałowie z Polski – Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Kiedy odbyło się konklawe? Zgodnie z obowiązującymi przepisami, konklawe powinno rozpocząć się między 15. a 20. dniem po śmierci papieża. Jeśli wszyscy elektorzy stawią się wcześniej, możliwe jest przyspieszenie terminu. Konklawe zaczęło się 7 maja. W zgromadzeniu udział wzięło 133 kardynałów, którzy nie ukończyli 80. roku życia. Do momentu wyboru nowego papieża władzę w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante – czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona – może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak, wspomniany chwilę wcześniej kard. Stanisław Ryłko. Przypomnijmy, że poprzednie dwa konklawe, w 2005 i 2013 roku, trwały też zaledwie dwa dni. Świat pożegnał papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia, w Poniedziałek Wielkanocny o godzinie 7:35 w Domu Świętej Marty. Pięć dni później na placu św. Piotra odbyło się jego uroczyste pożegnanie, które zgromadziło – jak podaje Watykan – ok. 250 tys. osób. Zgodnie ze swoją wolą, Ojciec Święty spoczął w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Większej. Franciszek został wybrany papieżem 13 marca 2013 roku. Był pierwszą głową Kościoła katolickiego pochodzącą z Ameryki Południowej. W ciągu dwunastu lat pontyfikatu odwiedził 66 krajów świata, opublikował cztery encykliki i mianował ponad 160 kardynałów. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nie tylko modlitwa. Odkrywamy, co naprawdę dzieje się w Rzymie przed konklawe
Konklawe mające wybrać nowego papieża właśnie trwa. Kardynałowie z całego świata zjechali do Rzymu. Zanim zostali zamknięci w Kaplicy Sykstyńskiej, spędzali czas na modlitwie i rozmowach. Ale też... korzystali z ostatnich chwil wolności w ulubionych miejscach.
Spis treści: Gdzie zatrzymują się kardynałowie przed konklawe? Rzymskie lokale, które odwiedzają duchowni Co robią papiescy gwardziści, gdy nikt nie patrzy? Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Symbolika stroju papieża – wybór nie jest przypadkowy Każde konklawe jest ważne dla Rzymu, Kościoła katolickiego i świata, ale ma charakter nie tylko religijny. Jest to także spotkanie ludzi z różnych miejsc i kultur, którzy razem tworzą to wydarzenie. I oczywiście ma ono także wymiar czysto ludzki. A oto kilka ciekawostek z tym związanych. Gdzie zatrzymują się kardynałowie przed konklawe? Zanim zostaną zamknięci w Watykanie na czas konklawe, wielu kardynałów zatrzymuje się w miejscach zakwaterowania związanych z ich regionem pochodzenia lub zakonem. Benedyktyni, na przykład, mogą zamieszkać w głównej siedzibie zakonu na wzgórzu Awentyn. Dominikanie – w pobliskim Santa Sabina. Podobnie jezuici mają swoją potężną siedzibę przy Via dei Penitenziari i pobliski dom gościnny z ukrytym ogrodem na murach Watykanu. Angielscy katolicy mają zakwaterowanie w Venerable English College przy Campo de’ Fiori, założonym w 1579 roku. Bogate freski i zdobienia kaplicy i refektarza tego kolegium są przedsmakiem tego, czym mogłaby być architektura anglikańska, gdyby nie reformacja. Filipińscy duchowni z kolei mogą zatrzymać się w swoim własnym Papieskim Kolegium przy Via Aurelia, założonym zaledwie 40 lat temu. Tam styl jest zupełnie inny – przypomina hotel Hilton z lat 60., z modernistycznymi krucyfiksami. Rzymskie lokale, które odwiedzają duchowni W okresie poprzedzającym konklawe kardynałowie uczęszczają na wiele prywatnych kolacji. Są to głównie skromne, klasztorne posiłki w refektarzach przylegających do kolegiów, klasztorów i siedzib zakonów w centrum Rzymu. Gdy wychodzą na miasto, duchowni preferują kilka tradycyjnych rodzinnych restauracji, omijanych przez turystów. Jedną z nich jest Trattoria Fiammetta, założona w 1944 roku, ukryta w bocznej uliczce niedaleko Piazza Navona. Wśród specjalności lokalu są klasyki kuchni rzymskiej. Jednym z nich jest saltimbocca alla Romana – cienko krojona wieprzowina w sosie śmietanowym. Innym – smażone kwiaty cukinii nadziewane mozzarellą i anchois. Starszych duchownych przyciąga Al Passetto di Borgo, kilkaset metrów od Placu św. Piotra. Jest tak staroświecka, prosta i oświetlona twardym, białym światłem rodem z lat 80., że turyści omijają ją na rzecz modniejszych lokali. Jedzenie jest jednak niezawodne, niedrogie i zdecydowanie w stylu starego Rzymu. Według właściciela Antonello Fulvimariego) W tym tygodniu byli tam amerykański kardynał Seán Patrick O'Malley oraz były arcybiskup Waszyngtonu Donald Wuerl – obaj w ubraniach cywilnych. Niektórzy z duchownych klientów Fulvimariego przychodzą tu od czasów, gdy byli nowicjuszami w latach 60. „Lubią miejsca, które się nie zmieniają i zawsze przypominają im dom” – mówi Fulvimari. „To przy kolacji zapadają wszystkie ważne decyzje.” Ale księża odwiedzają też bardziej rozrywkowe atrakcje miasta. Bar z fortepianem New King – dogodnie położony blisko Watykanu i Amerykańskiego Kolegium Papieskiego – jest tradycyjnie popularny wśród młodych amerykańskich duchownych. Autor spotykał ich tam w cywilnych ubraniach, śpiewających musicalowe przeboje przy fortepianie. Restauracja Manila na wzgórzu Esquilino słynie z karaoke po kolacji. Cieszy się ono powodzeniem wśród stęsknionych za domem filipińskich księży w ubraniach świeckich. Kardynał Luis Antonio Tagle z Filipin, faworyt wśród kandydatów papieskich, znany jest z występów karaoke na YouTube. Podczas konklawe jednak nie ma miejsca na takie rozrywki. Kościół nadal opłakuje papieża Franciszka – to czas powagi, nie folgowania sobie. Włoska prasa ma długą i niechlubną tradycję szuykania sensacji, więc nie wypada, by ktoś związany z Kościołem został sfotografowany w barze nocnym. „Izolacja kardynałów i zabezpieczenia wokół konklawe służą między innymi ochronie ich przed takimi jak wy – prasą” – zauważa ojciec Browne. Co robią papiescy gwardziści, gdy nikt nie patrzy? Tymczasem na niższym poziomie ogromny zespół watykańskich pracowników ciężko pracuje, by uruchomić maszynerię konklawe. Na rogu Placu św. Piotra rozstawiono ogromne centrum prasowe, wyposażone w wiele studiów, łącza satelitarne, przemysłowy internet wi-fi i monitory. Zespół zakonnic przygotowuje zakwaterowanie dla kardynałów i organizuje posiłki, które będą spożywać wspólnie w refektarzu Domu Świętej Marty. I są jeszcze gwardziści szwajcarscy – członkowie najmniejszej armii świata. Niewielu 19-latków służy w zbroi przez cztery godziny dziennie, ze wzrokiem utkwionym przed siebie, trzymając ciężką halabardę. Chyba że jest się członkiem 135-osobowej Gwardii Szwajcarskiej. Mimo pozorów – czerwono-pomarańczowo-niebieskich renesansowych mundurów, kryz i stalowych hełmów – osobista straż papieża to nie tylko żołnierze reprezentacyjni. Rekrutowani są od 500 lat wyłącznie spośród praktykujących katolików szwajcarskich. Wszyscy przeszli szkolenie w szwajcarskiej armii oraz miesiąc w ośrodku szkoleniowym sił specjalnych w Ticino. Uczeni tam byli technik walki wręcz. Kiedy nie wyglądają jakby zeszli z fresku Rafaela, noszą ciemnoniebieskie kombinezony SWAT i czapki z daszkiem, w których ćwiczą w piwnicach Watykanu scenariusze walki z terrorystami. Gdy papież pojawia się publicznie, zakładają czarne garnitury, pod którymi noszą broń palną, gaz pieprzowy i kajdanki. Podczas dwuletniej służby młodzi gwardziści prowadzą półklasztorne życie. Jedzą, ćwiczą, szkolą się i pracują niemal wyłącznie w granicach 44-hektarowego Watykanu. Jeśli spojrzeć w górę z Piazza Leonina, tuż przy portyku św. Piotra, widać ich dormitoria z wiszącymi mundurami. Czasem mają jednak chwilę wolnego. Wyskakują wtedy na piwo i burgera do ulubionego pubu Morrison’s przy Piazza Risorgimento, tuż za watykańskimi murami. W ostatni piątek wieczorem grupa czterech młodych gwardzistów piła belgijskie piwo i żegnała się znakiem krzyża przed zjedzeniem burgera z boczkiem. Są niezwykle uprzejmi, ale unikają rozgłosu. Nadchodzące dni będą intensywne? Och tak, zgodzili się, bardzo intensywne. Ale nie mogą o tym mówić. Jak wszyscy watykańscy pracownicy pomocniczy – od kucharzy po urzędników kurii – złożyli przysięgę milczenia. Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Jeszcze w 1978 roku nowo wybrany papież Jan Paweł I wjechał do Bazyliki św. Piotra na sedia gestatoria – tronie niesionym na barkach rycerzy papieskich. W 2013 roku papież Franciszek podróżował tym samym autobusem, co jego kardynalscy koledzy, i regularnie organizował wielkie przyjęcia w Watykanie, na które zapraszano bezdomnych, osoby transseksualne i narkomanów. Nie zamieszkał w pałacu papieskim, tylko w skromnym dwupokojowym apartamencie w Domu Świętej Marty. W dniach poprzedzających oficjalne rozpoczęcie konklawe wszyscy kardynałowie – zarówno elektorzy (poniżej 80 lat), jak i starsi koledzy – uczestniczą w niemal codziennych spotkaniach zwanych Kongregacjami Generalnymi. Choć formalnie są to spotkania zamknięte, watykańska służba prasowa relacjonuje ich ogólny przebieg. Jest to okazja, by ci, którzy chcą wypowiedzieć się na temat przyszłości Kościoła, mogli wygłosić przemówienia. Ale nie nazywajmy tego kampanią. Jak głosi stare rzymskie powiedzenie: kto wchodzi na konklawe jako papież, wychodzi z niego jako kardynał. „To, co nazywa się politykowaniem i targami, to w rzeczywistości poznawanie ludzi” – mówi ojciec Browne. Kardynałowie „znają kilka kluczowych postaci w kurii rzymskiej, na przykład kardynała Pietro Parolina. Ale niekoniecznie znają wszystkich pozostałych.” Starsi duchowni wciąż podkreślają, że konklawe to nie polityka. Szwedzki kardynał Anders Arborelius z Sztokholmu ostrzega, że patrzenie na Kościół przez pryzmat polityki i oczekiwanie papieża, który realizuje czyjąś agendę, jest niebezpieczne. Jak powiedział Catholic News Service: „ludzie potrzebują dziś kogoś, kto pomoże im wyzwolić się z grzechu, nienawiści, przemocy, kto przyniesie pojednanie”. Jednak zagrożenia, przed którymi stoi Kościół katolicki, są ogromne. Chcąc nie chcąc nowy papież znajdzie się w centrum każdej wojny kulturowej. Do tego dochodzą katastrofalne spadki liczby wiernych w Europie i potrzeba odbudowy zaufania po dekadach skandali seksualnych. Trudno więc uniknąć wniosku, że niewiele jest bardziej politycznych funkcji niż papież. Symbolika stroju papieża – wybór nie jest przypadkowy Podczas samego konklawe kardynałowie zamieszkają w Domu Świętej Marty wewnątrz Watykanu. Zostaną tam całkowicie odcięci od świata zewnętrznego. Jedyną oznaką ich decyzji będzie dym: czarny oznacza brak decyzji, biały – wybór nowego papieża większością dwóch trzecich głosów. Na Placu św. Piotra wzrok wszystkich zwrócony będzie ku prostemu kominowi na dachu Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie w piecu palone są karty do głosowania po każdej turze. Kolegium Kardynalskie zmieniło się nie do poznania. Tylko 52 z 135 elektorów pochodzi z Europy, z czego tylko 17 z Włoch (dla porównania – 28 w 2013 roku). Azja ma 23 kardynałów, Afryka 18, co odzwierciedla misję Franciszka, by rozwijać Kościół w tych regionach. Wśród najnowszych kardynałów są duchowni z miejsc, gdzie chrześcijan jest niewielu. Na przykład John Ribat z Nowej Gwinei, 45-letni Mykola Bychok z Australii, 50-letni Giorgio Marengo z Mongolii. Bychok i Marengo opublikowali uśmiechnięte selfie na Placu św. Piotra z 51-letnim kardynałem Américo Manuelem. Młodość jednak nie zawsze działa na korzyść. „Kardynałowie nie lubią, gdy papież jest zbyt młody” – mówi europejski dyplomata pracujący od lat pro bono dla Watykanu. „A jeśli popełnili błąd?” Kolegium obejmuje pełne spektrum poglądów, od ultratradycjonalistów Opus Dei po liberałów inspirowanych teologią wyzwolenia lat 60. Ale równowaga sił przesuwa się z Europy na globalne Południe. „Parolin to kandydat establishmentu kurii, ale uważa się, że może brakować mu charyzmy, by porwać Trzeci Świat” – mówi dyplomata w ekskluzywnym rzymskim klubie Nuovo Circolo degli Scacchi. Z kolei „Tagle to uroczy człowiek, ale media podważają jego szanse, przypominając o domniemanym tuszowaniu nadużyć”. Często dwóch silnych kandydatów znosi się nawzajem, prowadząc do impasu, co daje szansę czarnemu koniowi. Franciszek był trzecim kandydatem, początkowo bez szans, podobnie Jan Paweł II. Obaj stali się jednymi z najbardziej wpływowych papieży stulecia. Po wyborze papieża i ogłoszeniu decyzji przez biały dym nowy pontifex zakłada białą sutannę i pojawia się na balkonie bazyliki. W stroju kryje się wiele symboliki – i polityki. W pierwszych chwilach pontyfikatu Franciszek postanowił udowodnić, że nie każdy bohater nosi pelerynę. Po wyborze w 2013 roku odmówił włożenia czerwonej, futrzanej kapy (mozzetta) oraz czerwonych skórzanych sandałów. Zamiast tego założył prostą białą kapę i zwykłe czarne buty. Na co dzień, jak zaświadczają współpracownicy, nosił czarny garnitur i koszulę zwykłego proboszcza. Gdy konklawe podejmie decyzję, nowy papież uda się do Pokoju Łez obok Kaplicy Sykstyńskiej, by przywdziać białą sutannę i zapłakać nad utraconym życiem. Ale teraz są jeszcze tylko kardynałowie. Jeden z tych mężczyzn wprowadzających się rankiem do Domu Świętej Marty nigdy już nie będzie mógł swobodnie przejść ulicami Rzymu, napić się kawy w ulubionym barze ani zjeść kolacji w restauracji. Zostanie zamknięty w Watykanie – i w protokole papieskim – na resztę życia. Nic dziwnego, że niektórzy z nich spędzają jeszcze wieczory w Rzymie. Być może z myślą, że to ich ostatnie chwile wolności. Opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Kto zostanie nowym papieżem? Franciszek mógł zasugerować następcę
Po śmierci papieża Franciszka rozpoczyna się jedno z najbardziej tajemniczych wydarzeń w Kościele katolickim – konklawe. Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Co naprawdę dzieje się za zamkniętymi drzwiami Kaplicy Sykstyńskiej? I czy azjatycki Franciszek to nowy faworyt? Marcin Dzierżanowski odkrywa kulisy wyboru głowy Kościoła w najnowszym podcaście National Geographic Polska.
Spis treści: Jak naprawdę wygląda konklawe? Kto zostanie papieżem? 21 kwietnia 2025 roku, w drugi dzień świąt wielkanocnych, zmarł Papież Franciszek. O tym, kto zastąpi go na tronie Piotrowym dowiemy się już niebawem. Konklawe zaplanowano na 7 maja. Współcześnie wybory papieża trwają około dwóch dni. Historia zna jednak przypadki, kiedy konklawe trwało tygodniami lub dłużej. Najdłużej wybierano papieża w 1740 roku – ponad 6 miesięcy. Dlaczego? O tym mówi Marcin Dzierżanowski, dziennikarz, publicysta i autor książek, w najnowszym podcaście National Geographic Polska. Jak naprawdę wygląda konklawe? Wybory papieża elektryzują opinię publiczną, niezależnie od wyznania. Następca świętego Piotra nie ma już co prawda takiej władzy politycznej jak dawniej, jednak nadal jest uważany za pewien autorytet i to nie tylko w kwestiach wiary. Zmarły Franciszek uchodził za papieża progresywnego. Oczywiście na tyle, na ile jest to możliwe w Kościele katolickim. Jako pierwszy napisał encyklikę poświęconą ekologii („Laudato si”) i głośno mówił o różnych wykluczonych grupach. Czy jego pontyfikat będzie kontynuowany? To zastanawia miliony ludzi na całym świecie. Wszystko wyjaśni się na początku maja podczas konklawe. Nikt, kto nie uczestniczył w wyborach papieża, nie wie do końca, jak przebiegają. Pewne fakty są jednak znane, choć nie wszystkim. Marcin Dzierżanowski przybliżył je w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem. – Kardynałowie wybierają spośród siebie, chociaż nie ma tego w przepisach. Teoretycznie można wybrać każdego księdza. Kiedyś można było nawet wybrać każdego ochrzczonego mężczyznę – mówił. W rozmowie pojawia się też wątek głośnego filmu „Konklawe” z ubiegłego roku. Ile jest w nim prawdy, a co jest fikcją fabularną? Odpowiedzi na te i inne pytania również padają w najnowszym Podcaście National Geographic Polska. Kto zostanie papieżem? Ponoć trudno przewidzieć, kto zostanie papieżem, a wymieniani kandydaci ostatecznie nie wygrywają konklawe. Nie jest to jednak do końca prawda. W 2005 r. Joseph Ratzinger był nieoficjalnym faworytem i to właśnie on zasiadł na Piotrowym tronie jako Benedykt XVI. Również i w tym roku pojawiają się nazwiska kardynałów, którzy mogą być brani pod uwagę w trakcie konklawe. Wśród nich nie brakuje Polaków. Jest i poważny kandydat z Filipin – kardynał Luis Antonio Tagle, nazywany „azjatyckim Franciszkiem”. Najnowszy odcinek podcastu możecie wysłuchać i obejrzeć na górze strony, a także na kanale YouTube Poza Horyzontem i naszym Spotify.
Pogrzeb papieża Franciszka. Cały świat żegna Ojca Świętego
Na sobotę, 26 kwietnia zaplanowano pogrzeb papieża Franciszka, który zmarł w drugi dzień Świąt Wielkanocnych. Sprawdź, jak wygląda ostatnie pożegnanie Ojca Świętego.
W tym artykule: Ostatnie pożegnanie papieża Franciszka Gdzie spocznie papież Franciszek? Pogrzeb papieża Franciszka. Infolinia dla polskich pielgrzymów Żałoba narodowa w Polsce po śmierci papieża Franciszka Kto zastąpi papieża Franciszka? 21 kwietnia 2025 r., w Poniedziałek Wielkanocny świat obiegła smutna wiadomość o śmierci papieża Franciszka. Następca św. Piotra zmarł o godz. 7:35 w Domu Świętej Marty w Watykanie. Jak poinformowało tamtejsze biuro prasowe, bezpośrednią przyczyną zgonu był udar mózgu, który doprowadził do śpiączki i nieodwracalnej niewydolności krążeniowej. Wraz z odejściem Ojca Świętego w Stolicy Apostolskiej rozpoczął się czas tzw. sede vacante („stan nieobsadzenia stolicy”) i przygotowań do uroczystości pogrzebowych. Zgodnie z watykańską tradycją, ceremonia ma odbyć się w przedziale od czwartego do szóstego dnia po śmierci papieża. Pożegnanie Franciszka zaplanowano na sobotę, 26 kwietnia. Poniżej prezentujemy najważniejsze informacje dotyczące przebiegu pogrzebu. Ostatnie pożegnanie papieża Franciszka Papież Franciszek wyruszył w swoją ostatnią drogę. Do Watykanu przybyły tysiące wiernych, duchownych oraz głowy państw z całego świata. W pożegnaniu Ojca Świętego udział biorą m.in. Donald Trump, Wołodymyr Zełenski, Emmanuel Macron, Frank-Walter Steinmeier i Giorgia Meloni. Nie brakuje również przywódców krajów Ameryki Południowej oraz delegacji z Azji i Afryki. Polskę reprezentują prezydent Andrzej Duda wraz z małżonką Agatą Kornhauser-Dudą, marszałek Sejmu Szymona Hołownia, a także wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz. Uroczystości pogrzebowe zmarłego w poniedziałek papieża Franciszka rozpoczęły się punktualnie o godzinie 10:00 mszą świętą na placu św. Piotra. Liturgii przewodniczył dziekan Kolegium Kardynalskiego, 91-letni kard. Giovanni Battista Re. Po nabożeństwie trumna z ciałem 266. zwierzchnika Kościoła katolickiego została przetransportowana do bazyliki Matki Bożej Większej. Ze względu na rangę wydarzenia, okolice Watykanu zostały objęte nadzwyczajnymi środkami ochrony. Dlatego każda osoba wchodząca na teren uroczystości poddawana była szczegółowej kontroli. Gdzie spocznie papież Franciszek? Po raz pierwszy od 120 lat papież nie spocznie w Grotach Watykańskich pod bazyliką św. Piotra. Zgodnie ze swoją ostatnią wolą, Franciszek wybrał miejsce inne niż jego poprzednicy – rzymską Bazylikę Matki Bożej Większej. – Czując, że zbliża się zmierzch mojego ziemskiego życia, i mając mocną nadzieję na Życie Wieczne, pragnę wyrazić moje ostatnie życzenia dotyczące miejsca mojego pochówku – zaznaczył w spisanym w czerwcu 2022 r. testamencie. Dodał, że „grób powinien być w ziemi; prosty, bez szczególnych ozdób, z napisem: Franciscus”. Bazylika Matki Bożej Większej już wcześniej była miejscem spoczynku papieży. Jako pierwszy został tam pochowany Honoriusz III, a w kolejnych wiekach dołączyli do niego Mikołaj IV, Pius V, Sykstus V, Klemens VIII, Paweł V i Klemens IX. Warto wspomnieć, że papież Franciszek w swoim testamencie wskazał także, kto pokryje koszty jego pogrzebu. – Koszty przygotowania mojego pochówku zostaną pokryte z funduszy dobroczyńcy, któremu poleciłem, aby środki te przekazał Bazylice Papieskiej Matki Bożej Większej. W tej sprawie udzieliłem odpowiednich instrukcji ks. Rolandowi Makrickasowi, Nadzwyczajnemu Komisarzowi Kapituły Liberiańskiej – podkreślił. Żałoba narodowa w Polsce po śmierci papieża Franciszka Przypomnijmy, że w dzień pogrzebu papieża Franciszka – zgodnie z decyzją prezydenta Andrzeja Dudy – w Polsce obowiązuje żałoba narodowa. – Oddając hołd i wyrażając żal w związku ze śmiercią Jego Świątobliwości Papieża Franciszka, zarządzam wprowadzenie żałoby narodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 26 kwietnia 2025 r. – brzmi fragment opublikowanego w Dzienniku Ustaw rozporządzenia. W dokumencie podkreślono, że na czas trwania żałoby, flagi na budynkach urzędów i instytucji państwowych zostaną opuszczone do połowy masztu. Z kolei media proszone są o uwzględnienie potrzeby godnego uczczenia pamięci Ojca Świętego. Pogrzeb papieża Franciszka. Infolinia dla polskich pielgrzymów W związku z pogrzebem papieża Franciszka, Ambasada RP w Rzymie uruchomiła dla pielgrzymów z Polski specjalną infolinię. Pod numerem +39 06 362 04 323 Polacy wybierający się do Watykanu mogą uzyskać niezbędne informacje i wsparcie organizacyjne. – W związku z zaplanowanymi na sobotę uroczystościami będziemy na bieżąco publikować i aktualizować komunikaty dla pielgrzymów – zaznaczył Wydział Konsularny i Polonii Ambasady RP we Włoszech. Szczegóły do sprawdzenia na stronie gov.pl. Kto zastąpi papieża Franciszka? Konklawe, które wyłoni następcę papieża Franciszka, musi zostać zwołane nie wcześniej niż 15 i nie później niż 20 dni po śmierci głowy Kościoła. Jak podają media, zgromadzenie kardynałów-elektorów prawdopodobnie odbędzie się między 5 a 10 maja. W gronie faworytów do objęcia tronu Piotrowego najczęściej wymienia się nazwiska Włochów – Pietra Parolina i Mattea Zuppiego – oraz Filipińczyka Luisa Tagle’a i Petera Turksona z Ghany. Do momentu wyboru nowego papieża władze w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante, czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona, może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak – kard. Stanisław Ryłko. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Franciszek był ostatnim papieżem? Według przepowiedni Malachiasza – tak
Po śmierci Franciszka ponownie zrobiło się głośno o XII-wiecznej przepowiedni św. Malachiasza. Według niej kard. Jorge Mario Bergoglio miał być „ostatnim papieżem”, po którym nastąpi „zniszczenie Rzymu” i nadejdzie Sąd Ostateczny.
W tym artykule: Co mówi przepowiednia Malachiasza? Franciszek ostatnim z papieży? Papież Franciszek nie żyje Śmierć papieża Franciszka na nowo rodzi pytania o to, czy jako ostatni zasiadł na tronie Piotrowym. Pochodzące z XII wieku proroctwo przypisywane św. Malachiaszowi głosi, że apokalipsa nastąpi wraz z końcem pontyfikatu ostatniego ze 112 papieży. A tym – według wielu interpretacji – był właśnie kardynał Jorge Mario Bergoglio. Co mówi przepowiednia Malachiasza? Święty Malachiasz był irlandzkim duchownym pochodzącym z Armagh. W historii zapisał się dzięki wizji, której doznał w 1139 roku podczas pobytu w Rzymie, dokąd przybył na zaproszenie papieża Innocentego II. Miała ona przedstawiać przyszłe losy Kościoła i świata. Malachiasz zapisał swoje proroctwo w formie krótkich łacińskich wersów. Każdy z nich miał odpowiadać jednemu z kolejnych papieży – począwszy od Celestyna II, wybranego w roku 1143. Ostatni z wymienionych miał być świadkiem upadku Stolicy Apostolskiej i nadejścia końca świata. Spisana przepowiednia przez blisko 400 lat była owiana tajemnicą i skrywana w Bibliotece Watykańskiej. Światło dzienne ujrzała dopiero pod koniec XVI wieku i od razu stała się tematem licznych spekulacji i domysłów nie tylko wśród wiernych, ale także wewnątrz samego Watykanu. Franciszek ostatnim z papieży? Na liście św. Malachiasza znalazło się 112 papieży, a ostatnim z nich miał być Petrus Romanus, czyli Piotr Rzymianin. W tajemniczej postaci opisywanej w przepowiedni wielu dopatruje się postaci Franciszka. Na słuszność tej tezy ma wskazywać fakt, że był on 112. głową Kościoła od momentu wizji, a także to, że ojciec św. Franciszka z Asyżu nosił imię Piotr. Podobnie jak sam święty, dla którego było to drugie imię. – W czasie najgorszego prześladowania Świętego Kościoła Rzymskiego na tronie zasiądzie Piotr Rzymianin, który będzie paść owce podczas wielu cierpień, po czym miasto siedmiu wzgórz zostanie zniszczone i straszny Sędzia osądzi swój lud. Koniec – brzmi ostatnia wizja irlandzkiego duchownego. Co ciekawe, poprzednik Franciszka – Benedykt XVI – w przepowiedni Malachiasza został nazwany Gloria Olivae, czyli „Chwała oliwki”, co wielu uznało za zaskakująco trafne określenie. Symbolem zakonu benedyktynów jest bowiem właśnie gałązka oliwna. Prawdziwość manuskryptu nigdy nie została jednoznacznie potwierdzona, a wokół jego autentyczności narosło wiele wątpliwości. Nie brakuje podejrzeń o fałszerstwo. Część badaczy wskazuje, że tekst proroctwa mógł zostać spreparowany jedynie po to, by wpłynąć na decyzje kardynałów i doprowadzić do wyboru pożądanego kandydata na papieża. Mimo to niektórzy zwracają uwagę na uderzające podobieństwa pomiędzy wersami przepowiedni a rzeczywistymi wydarzeniami w dziejach Kościoła. Papież Franciszek nie żyje Papież Franciszek zmarł w poniedziałek wielkanocny 21 kwietnia 2025 r. w wieku 88 lat. Informację o odejściu Ojca Świętego jako pierwszy przekazał kard. Kevin Farrell, pełniący funkcję kamerlinga Świętego Kościoła Rzymskiego. – O godz. 7:35 Biskup Rzymu Franciszek powrócił do Domu Ojca. Całe jego życie było poświęcone służbie Panu i Jego Kościołowi – brzmiała treść komunikatu. Jako przyczynę śmierci papieża Watykan podał udar, po którym nastąpiła zapaść kardiologiczna i śpiączka. Ostatnie pożegnanie głowy Stolicy Apostolskiej odbędzie się w najbliższą sobotę, 26 kwietnia. Początek uroczystości żałobnych zaplanowano na godz. 10:00. Ciało Franciszka, zgodnie z jego wolą, spocznie w Bazylice Matki Bożej Większej w Rzymie. Tym samym będzie pierwszym od ponad 120 lat papieżem, który zdecydował, że nie zostanie pochowany w Grotach Watykańskich. Warto przypomnieć, że w dniu pogrzebu Ojca Świętego w Polsce będzie obowiązywać żałoba narodowa. Następcę papieża Franciszka wybierze konklawe, czyli zgromadzenie kardynałów elektorów. W głosowaniu weźmie udział także czterech Polaków: Konrad Krajewski, Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Ostatni z nich, w drodze losowania, został wybrany na jednego z trzech kardynałów wspierających kamerlinga – wspominanego chwilę wcześniej kard. Farrella – w czasie sede vacante („pusty tron”). Wśród hierarchów mających największe szanse na wyjście ze zbliżającego się konklawe w roli papieża najczęściej wymienia się Włochów Pietra Parolina i Mattea Zuppiego oraz Filipińczyka Luisa Tagle'a i Petera Turksona z Ghany. Źródła: archiwum National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Wiemy, kto przejmie obowiązki po papieżu Franciszku. Wybór padł na Polaka
Polak pomoże kierować Watykanem po śmierci papieża Franciszka. Kardynał Stanisław Ryłko został wybrany na jednego z trzech kardynałów wspierających kamerlinga w czasie sede vacante.
W tym artykule: Polak pomoże zarządzać Watykanem Kim jest kard. Stanisław Ryłko? Papież Franciszek nie żyje. Kto zastąpi Ojca Świętego? Po śmierci papieża Franciszka w Watykanie rozpoczyna się okres sede vacante, czyli czas, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona. Do momentu wyboru nowego następcy św. Piotra władzę objął kardynał kamerling, a więc kard. Kevin Farrell. Amerykański duchowny w codziennych obowiązkach może liczyć na pomoc trzech wspierających go kardynałach, wśród których znalazł się Polak – kard. Stanisław Ryłko. Polak pomoże zarządzać Watykanem Kard. Stanisław Ryłko, obok kardynałów Pietro Parolina i Fabio Baggio, jest jednym z trzech duchownych wspomagających kard. Kevina Farrella w administrowaniu Watykanem po odejściu papieża Franciszka. Zostali oni wyłonieni drogą losowania we wtorek, podczas kongregacji generalnej. Oprócz spraw bieżących ich głównym zadaniem jest również wsparcie kamerlinga w organizacji pogrzebu Ojca Świętego oraz przygotowaniach do konklawe, w czasie którego wyłoniona zostanie nowa głowa Kościoła katolickiego na świecie. – Członkowie trzyosobowej komisji, która będzie spotykać się w ramach kongregacji partykularnej i której zadaniem jest wsparcie kamerlinga w organizacji pogrzebu Papieża oraz konklawe, są wybierani co trzy dni, drogą losowania podczas kongregacji generalnej, czyli spotkania wszystkich kardynałów, przebywających aktualnie w Rzymie, także tych, którzy ukończyli 80 lat – czytamy na stronie Vatican News. Kim jest kard. Stanisław Ryłko? Kardynał Stanisław Ryłko urodził się w 1945 roku w Andrychowie (woj. małopolskie). Święcenia kapłańskie przyjął w 1969 r. z rąk kardynała Karola Wojtyły. W 1996 r. otrzymał sakrę biskupią, a kardynałem został mianowany 11 lat później przez papieża Benedykta XVI. Kard. Ryłko od lat cieszy się dużym zaufaniem w Watykanie. W latach 2003 – 2016 pełnił funkcję przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Świeckich. Z kolei od 2017 r. jest archiprezbiterem bazyliki Matki Bożej Większej w Rzymie. Jako jeden z czwórki Polaków weźmie udział w zbliżającym się konklawe. Ze względu na wiek – w lipcu skończy 80 lat – po raz ostatni zasiądzie w gronie kardynałów-elektorów. Papież Franciszek nie żyje. Kto zastąpi Ojca Świętego? Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 roku w swojej rezydencji w watykańskim Domu Santa Marta. Informację o śmierci Ojca Świętego przekazał oficjalnie w Wielkanocny Poniedziałek kard. Kevin Farrell. – Dziś rano o godz. 7:35 Biskup Rzymu Franciszek powrócił do Domu Ojca. Całe jego życie było poświęcone służbie Panu i Jego Kościołowi – brzmiała treść komunikatu. Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej ujawniło, że bezpośrednimi przyczynami jego śmierci był udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna. Pogrzeb papieża Franciszka odbędzie się w najbliższą sobotę, 26 kwietnia. Uroczystości żałobne zaplanowano na godz. 10:00. Tego dnia w Polsce, zgodnie z decyzją prezydenta Andrzeja Dudy, będzie obowiązywać żałoba narodowa. Następca papieża Franciszka zostanie wybrany podczas ogólnego zgromadzenia kardynałów-elektorów, czyli konklawe (według nieoficjalnych doniesień rozpocznie się między 5 a 10 maja). Najczęściej wymienianymi kandydatami są: Włosi – Matteo Zuppi i Pietro Parolin, Fridolin Ambongo Besungu z Demokratycznej Republiki Konga, Willem Jacobus Eijk z Holandii, Peter Erdo z Węgier, Luis Antonio Tagle z Filipin, Raymond Burke z USA, oraz Mario Grech z Malty. Źródła: Vatican News; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Pałac Papieży w Awinionie jest jedną z największych gotyckich budowli świata. Powstał w czasie tzw. papieskiej niewoli awiniońskiej
Będąc na południu Francji po prostu trzeba go odwiedzić. Olbrzymi Pałac Papieży w Awinionie to połączenie rezydencji, obiektu sakralnego i warownego zamku. Jest symbolem zarówno bogactwa, jak i kryzysu, który trawił kościół katolicki w XIV wieku.
Spis treści Jak papieże znaleźli się w Awinionie? Niezwykłe fakty o Pałacu Papieży w Awinionie Papieże pozostawili po sobie wina Chateauneuf-du-pape Pałac Papieży w Awinionie jest nie tylko bezcennym i wybitnym przykładem architektury gotyckiej. Jest też świadkiem niezwykłej historii: okresu, w którym Stolica Apostolska znajdowała się poza Rzymem, a uzależnieni od władz Francji papieże rezydowali na południu Francji, w Awinionie. Pałac, wraz z przylegającą do niego katedrą Notre Dame oraz mostem Pont Saint-Bénézet na rzece Rodan, został w 1995 r. wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rezydujący w Awinionie papieże pozostawili po sobie także doskonałe, dostępne do dziś wina. Jak papieże znaleźli się w Awinionie? Tak zwana niewola awiniońska papieży to okres w historii kościoła katolickiego, gdy siedzibę papieży przeniesiono z Rzymu do Awinionu. Trwała od 1309 do 1377 roku i miała poważne konsekwencje dla autorytetu papiestwa oraz jedności Kościoła. Jej początkiem był konflikt między papieżem Bonifacym VIII a królem Francji Filipem IV Pięknym. Po śmierci Bonifacego jego następcy coraz silniej ulegali naciskom francuskiego monarchy. W 1309 roku papież Klemens V, Francuz z pochodzenia, postanowił osiedlić się w Awinionie, w Prowansji. Tam też osiedlili się kolejni papieże, wszyscy pochodzący z Francji. Przeniesienie siedziby do Awinionu osłabiło prestiż Stolicy Apostolskiej. Papieże byli postrzegani jako zależni od woli króla Francji, krytykowano także przepych i materializm awiniońskiego dworu papieskiego. W tym czasie Kościół zyskał opinię skorumpowanego i oderwanego od duchowości. Dopiero papież Grzegorz XI zdecydował się powrócić do Rzymu w 1377 roku. Jego śmierć rok później doprowadziła jednak do kolejnego kryzysu – wielkiej schizmy zachodniej. Równocześnie wybrano dwóch papieży: jednego w Rzymie i drugiego w Awinionie. Niewola awiniońska była symbolem upadku autorytetu papiestwa i początkiem wielkiego kryzysu w kościele, który trwał aż do reform w XV wieku. W sumie w Awinionie rezydowało siedmiu papieży. Niezwykłe fakty o Pałacu Papieży w Awinionie Pałac Papieży w Awinionie (fr. Palais des Papes) to jedna z najważniejszych i największych budowli gotyckich w Europie. Ma ponad 15 tysięcy m kw., co odpowiada powierzchni 4 boisk piłkarskich. Budowę rozpoczęto w 1335 roku z inicjatywy papieża Benedykta XII. Wznoszono go etapami przez około 20 lat, głównie za pontyfikatu Klemensa VI, który rozbudował rezydencję, nadając jej jeszcze bardziej reprezentacyjny charakter. Pałac powstał na wzgórzu górującym nad miastem, dzięki czemu był obiektem trudnym do zdobycia. Z masywnymi murami (do 5 m grubości) i basztami przypomina bardziej warowną twierdzę niż pałac. Architektonicznie łączy funkcje rezydencji, siedziby administracyjnej i obiektu sakralnego. Składa się z dwóch części: „starego pałacu” (Palais Vieux) z czasów Benedykta XII oraz „nowego pałacu” (Palais Neuf) zbudowanego przez Klemensa VI. Wewnątrz znajdują się kaplice, sale audiencyjne, komnaty mieszkalne, największa wówczas w Europie biblioteka, a także imponująca Wielka Kaplica oraz Sala Konsystorza. Część pomieszczeń zdobią zachowane do dziś, bezcenne freski wykonane przez włoskiego malarza Matteo Giovanettiego, przedstawiające sceny biblijne i motywy roślinne. Ogrom pałacu przyczynił się do zmian w funkcjonowaniu administracji Kurii Rzymskiej. Personel papieży wynosił w XIII w. około 200 osób. W XIV w. w Pałacu pracowało ich już 1500. Po powrocie papieży do Rzymu budynek był nadal wykorzystywany. Po Wielkiej Schizmie Zachodniej rezydowali w nim antypapieże, a później, aż do Rewolucji Francuskiej, legaci papiescy. Pałac można zwiedzać między 9 a 19. Bilet zawierający wszystkie atrakcje (wraz z ogrodami) kosztuje 17 euro. Papieże pozostawili po sobie wina Chateauneuf-du-pape Papieże w Awinionie pozostawili nie tylko monumentalny pałac. Także słynna apelacja winiarska z Południa Francji – Châteauneuf-du-Pape – to pozostałość po papieskich winnicach z XIV wieku. Dosłownie oznacza „nowy zamek Papieża” i wiąże się z letnią rezydencją Jana XXII w miasteczku o tej właśnie nazwie. W średniowieczu winnice tam założone zaopatrywały w wino głównie papieski dwór. Potem mocno podupadły i zaczęły odradzać się dopiero po II wojnie światowej. Dziś Châteauneuf-du-Pape to ceniona apelacja, w której można uprawiać 18 odmian winorośli. Słynie z czerwonych win z wysoką zawartością tanin, doskonałych do mięs i serów, jakością nie ustępujących winom z Bordeaux. Źródło: Palais des Papes Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Franciszek to papież dla ludu. Był człowiekiem pokornym, pełnym żarliwej wiary
Papież Franciszek wprowadził przełomowe zmiany w Watykanie. Podkreślał szacunek dla świeckich i starał się dać zwykłym ludziom poczucie siły. Był też „gwiazdą rocka”.
Spis treści: Przyszły papież w Argentynie Wybór na papieża Działalność i dziedzictwo Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 r. Wiernym Kościoła katolickiego przewodził od marca roku 2013. Jego wybór na papieża cechowały „pierwsze razy”. Był pierwszym od ponad 1200 lat człowiekiem spoza Europy, pierwszym z Ameryki Południowej i pierwszym jezuitą, który został biskupem Rzymu. Jako zwierzchnik Stolicy Apostolskiej Franciszek wprowadził przełomowe zmiany, a jego przywództwo stanowiło istotny zwrot w kwestii samego urzędu. Skoncentrował się na zasypywaniu pogłębiającej się przepaści między elitarną administracją Kościoła katolickiego a jego wiernymi. Zapoczątkował także nowe podejście do starych tradycji i praktyk katolickich. Przyszły papież w Argentynie Wychowanie, wykształcenie i praktyczne doświadczenie Franciszka stanowiły podwaliny jego awansów w kościelnej hierarchii. Jorge Mario Bergoglio urodził się 17 grudnia 1936 r. w Buenos Aires w Argentynie. W młodości zachorował na zagrażające życiu zapalenie opłucnej, co doprowadziło do usunięcia fragmentu płuca. Zanim został duchownym, zdobył wykształcenie technologa chemicznego. A powołanie do służby Bogu poczuł, gdy pewnego dnia jako uczeń szkoły średniej przystąpił do spowiedzi. Formalnie wyświęcony na księdza katolickiego w roku 1969, Bergoglio studiował teologię w ojczystej Argentynie, a następnie rozpoczął formację duchową w Hiszpanii. Wróciwszy do Argentyny, 22 kwietnia 1973 r. złożył wieczyste śluby w zakonie jezuitów, a wkrótce potem został prowincjałem Towarzystwa Jezusowego w Argentynie. W latach 80. i 90. Bergoglio pełnił funkcję rektora swojej macierzystej uczelni, Facultades de Filosofía y Teología de San Miguel. Wyjeżdżał też za granicę, aby kontynuować naukę, i piastował liczne stanowiska w kościele instytucjonalnym. W 1998 r. został arcybiskupem Buenos Aires, a w roku 2001 papież Jan Paweł II mianował go kardynałem. W ciągu całej swojej posługi Bergoglio kładł nacisk na sprawiedliwość społeczną, społeczne zaangażowanie i solidarność wśród chrześcijan i nie tylko. Odrzucał wszystko, co przypominało zbytek. Np. przedkładał publiczną komunikację miejską i skromne warunki mieszkaniowe nad wystawne apartamenty, w których rezydowali jego poprzednicy. Jego niestrudzona praca w najbiedniejszych dzielnicach Buenos Aires przyniosła mu przydomek „biskupa slumsów”. Wybór na papieża W roku 2001, po Synodzie Biskupów, Bergoglio znalazł się w centrum uwagi, gdy objął funkcję relatora generalnego. Jego zadaniem było wygłoszenie przemówienia programowego i nadzorowanie publikacji prezentujących wyniki zgromadzenia, które często służą jako wytyczne dla Kościoła. Podczas tych obrad, które odbyły się po atakach na World Trade Center z 2001 r., Bergoglio wykazał się umiejętnościami i współczuciem. Do tego stopnia, że po śmierci Jana Pawła II w 2005 r. zaczęto mówić o jego wyborze na papieża. Jednak dopiero 13 marca 2013 r., po ustąpieniu Benedykta XVI, Kolegium Kardynałów wybrało Bergoglia na 266. zwierzchnika Kościoła rzymskokatolickiego. Bergoglio objął papieski tron w wieku 76 lat, przyjmując pontyfikalne imię Franciszek – na cześć świętego Franciszka z Asyżu. Potem wyjaśnił, że gdy liczono głosy konklawe, jego myśli pobiegły ku temu świętemu: „Dla mnie jest on człowiekiem ubóstwa, człowiekiem pokoju, człowiekiem, który kocha i chroni stworzenie”. Działalność i dziedzictwo Listy, komunikaty i oficjalne dekrety papieża Franciszka odzwierciedlały jego pragnienie unowocześnienia Kościoła i odnowy Watykanu naznaczonego skandalami. Jego cztery encykliki (pisma dotyczące nauczania Kościoła skierowane do biskupów) koncentrowały się na takich kwestiach, jak wiara i zbawienie, związek między środowiskiem a religią oraz konieczność współpracy wszystkich ludzi na świecie. Franciszek wkrótce stał się dla wielu „gwiazdą rocka”, śledzoną przez miliony internautów i witaną na wydarzeniach przez tłumy złożone z setek tysięcy wiernych spragnionych wspólnych selfie. W samym Watykanie papież Franciszek przemeblował Kolegium Kardynałów, by odejść od struktury składającej się głównie z Europejczyków. Nie omijały go jednak ani kontrowersje, ani krytyka. Zwłaszcza że musiał się zmierzyć z uderzającymi w Kościół skandalami dotyczącymi molestowania seksualnego. Jego komentarze na temat homoseksualizmu, związków osób tej samej płci i procedury macierzyństwa zastępczego, jego rola w podnoszeniu rangi kobiet w Kościele oraz mniej sztywne stanowisko w sprawie rozwodów i antykoncepcji, a także inne kwestie, trafiły na pierwsze strony gazet. I spotykały się zarówno z pochwalnym odzewem, jak i wyrazami sprzeciwu. Przez cały swój pontyfikat Franciszek podkreślał szacunek dla świeckich i starał się dać zwykłym ludziom poczucie siły, upraszczając przekaz Kościoła. Próbował umieścić współczucie i pojednanie na czele jego priorytetów. I wierzył w otwartą dyskusję, która miała stymulować duchową myśl. Franciszek będzie zapamiętany nie tylko za to, że przekształcił tę instytucję, ale także za niezachwiane oddanie wierze i wspólnocie katolickiej oraz niespotykane dotąd spojrzenie w przyszłość w ciągle zmieniającym się świecie. Następca Franciszka I, 267. zwierzchnik Stolicy Apostolskiej, zostanie wybrany przez Kolegium Kardynałów po okresie papieskiego interregnum. Źródło: National Geographic Polska
Ilu było papieży? Dzieje biskupów Rzymu od św. Piotra po Franciszka
Papiestwo to jedna z najstarszych instytucji świata. Przez dwa tysiące lat Kościołem katolickim kierowały setki Ojców Świętych. Ich wybór i pontyfikaty kryją wiele fascynujących historii.
Spis treści: Kościół na kościach Pierwszy papież Leon I Wielki – usta Piotra Grzegorz Wielki – misjonarz aniołów Mikołaj I Wielki – boski zastępca Grzegorz VII – gromowładny Aleksander VI – diabeł na tronie Piotra Pius IX – dogmatyk nieomylny Pius X – katolicki McCarthy Jan XXIII – papież bez korony Jan Paweł II – herezja „wojtylianizmu”? Ilu było papieży? Kim był pierwszy papież? Ilu było papieży? W ich gronie zdarzali się zarówno święci, jak i zbrodniarze, intelektualiści i prostacy, polityczni geniusze i miernoty. Jedni przeszli niemal bez echa, inni odcisnęli piętno na całej historii chrześcijaństwa i świata. Na 266 papieży w historii ponad 90 wyniesiono na ołtarze. Kilka lat temu dołączył do nich błogosławiony Jan Paweł II, czwarty w historii biskup Rzymu, któremu nadano tytuł „Wielki”. Każdy kolejny papież cieszy się coraz większym zainteresowaniem mediów. Cóż, nikt w historii świata nie nauczył się tak zręcznie łączyć władzy duchowej z wpływami politycznymi jak właśnie papieże. Najdobitniej wyraził to Bonifacy VIII, mówiąc, że biskup Rzymu dysponuje mieczem i świeckim, i duchowym. Dzięki temu przywódcy Kościoła katolickiego mają wpływ na to, co się dzieje zarówno na salonach władzy, jak i w sypialniach wiernych. O czymś takim przez wieki marzyli rozmaici tyrani, monarchowie absolutni i dyktatorzy. Bezskutecznie. W dodatku władców autorytarnych na ogół się nienawidzi, a papieży się słucha i oddaje im cześć. Kościół na kościach Wiosną 1942 r. prałat Ludwig Kaas, niemiecki duchowny od 10 lat mieszkający w Watykanie, w środku nocy zszedł do podziemi Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Późna godzina wyprawy nie była przypadkowa. Kiedy trzy lata wcześniej Pius XII powierzył mu nadzór nad pracami wykopaliskowymi w watykańskich grotach, zastrzegł, że wszystko musi się odbywać w ścisłej tajemnicy. Kiedy Kaas wszedł do odkrytej przez archeologów starożytnej niszy grobowej, jego oczom ukazała się kupka kości przemieszanych z ziemią i fragmentami materiału. Czyżby odnaleziono szczątki św. Piotra, o których mówiono, że są zakopane gdzieś pod największą świątynią świata? Prałata Kaasa niezwykłe znalezisko musiało mocno wzruszyć, ale i przerazić. Zdaniem Carla Carlettiego z watykańskiego „L’Osservatore Romano” niemiecki duchowny padł ofiarą psychozy, jaka panowała wśród mieszkańców Watykanu. Bano się, że każdego, kto naruszy groby rzymskich męczenników, spotka nieszczęście. Źródłem legendy o tajemniczej klątwie był fakt, że większość osób, które w czasie XVII-wiecznej przebudowy bazyliki natrafiły na znajdujące się w jej podziemiach grobowce, pomarła w niewyjaśnionych okolicznościach. Dlatego właśnie Kaas domniemane szczątki św. Piotra ukrył w watykańskich grotach. Znaleziono je dopiero po kilkunastu latach. Badania potwierdziły, że należą do mniej więcej 70-letniego mężczyzny, dobrze zbudowanego, zmarłego jakieś 2 tys. lat temu. Prof. Margherita Guarducci, epigraficzka, odczytała znajdującą się na wspomnianym wcześniej przypuszczalnym grobie apostoła inskrypcję: „Tu jest Piotr”. 26 czerwca 1968 r. papież Paweł VI ogłosił oficjalnie, że szczątki św. Piotra ostatecznie zidentyfikowano. – Gdyby relikwii Piotra nie było w Rzymie, trzeba by je było wymyślić. Zresztą niewykluczone, że tak się stało. Naukowcy nigdy nie potwierdzili jednoznacznie, że czczone w Watykanie szczątki rzeczywiście należały do apostoła – mówi prof. Zbigniew Mikołejko, szef Zakładu Badań nad Religią w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. – Mamy tu do czynienia z archetypem ofiary założycielskiej. Tak jak śmierć Chrystusa na krzyżu legła u podstaw Kościoła, tak ciało Piotra nadawało moc papiestwu – dodaje. Rozumiano to następująco: skoro św. Piotr, pierwszy papież, zmarł męczeńsko w Rzymie, to tym samym ustanowił w tym mieście centrum chrześcijaństwa. Na takim fundamencie budowali swą potęgę kolejni papieże uważający się za jego następców. – Bez większej przesady można powiedzieć, że chrześcijaństwo to religia grobów i kości – podsumowuje prof. Mikołejko. Dlatego przez wieki, gdy ktoś chciał podważyć papieski prymat, zgłaszał wątpliwości co do autentyczności relikwii. Robili tak już XII-wieczni waldensi, twierdząc, że Księcia Apostołów w Rzymie nigdy nie było. Podobnie Marcin Luter i inni twórcy reformacji głośno wątpili w istnienie grobu pierwszego papieża w Watykanie. W końcu gdyby biskupi Rzymu nie byli następcami Księcia Apostołów, któremu sam Jezus powierzył klucze Królestwa Niebieskiego, nie mogliby przez wieki rządzić Kościołem i – w pewnym sensie – światem. Dlatego faktu tego w Kościele katolickim nie można nawet podważać. Wprost sformułował to w 1870 r. Sobór Watykański I w kontrowersyjnej konstytucji Pastor Aeternus: „Gdyby kto mówił, że biskup Rzymu nie jest następcą św. Piotra – niech będzie wyklęty”. Ale nie zawsze tak było. Potęgę papiestwa (a w niektórych momentach historii także jego odrażającą legendę) budowali stopniowo konkretni ludzie. A pierwszym w długim szeregu był oczywiście apostoł Piotr. Pierwszy papież Nie słyszano, by Piotr kiedykolwiek uczestniczył w procesji przybrany w klejnoty i jedwabie czy w złotej koronie otoczony rycerzami – ironizował w XII w. oburzony papieskim przepychem Bernard z Clairvaux. Rzeczywiście, sam Piotr po śmierci Jezusa ani nie żył w dostatku, ani nie miał ambicji przywódczych. Z całą pewnością cieszący się prestiżem Paweł potrafił się przeciw niemu zbuntować. W liście do Galatów opisuje konflikt, który miał z pierwszym papieżem w Antiochii. – Otwarcie się mu sprzeciwiłem, zasłużył bowiem na naganę (Ga, 2, 11) – relacjonował. Piotr zresztą ustąpił. Nie ma tu mowy o jakimkolwiek poczuciu papieskiej nieomylności. Nie ma też dowodów, że był uznawany za przywódcę Kościoła. Żadne źródło nie mówi też o tym, jakoby swoją władzę przekazał jakiemukolwiek sukcesorowi. Według prof. Eamona Duffy’ego, historyka papiestwa z Uniwersytetu Cambridge, urząd ukształtował się dopiero prawie sto lat po śmierci Piotra. – Nie sposób wskazać konkretnej daty, ale proces ten zakończył się w połowie II w. – uważa. Uznano wtedy, że przed śmiercią św. Piotr nałożył ręce na głowę następcy, wyświęcając go tym samym na kolejnego biskupa. Ten zrobił podobnie ze swoim z kolei sukcesorem. I tak od pierwszego apostoła ciągnie się nieprzerwany łańcuch święceń nazywany „sukcesją apostolską”. Brzmi efektownie, tyle że jedynym dowodem na to jest wiara późniejszych o kilka stuleci chrześcijan. Mimo przekonania, że Piotr zginął męczeńską śmiercią w Rzymie, przez stulecia nikt nie traktował jego następców jako głów Kościoła. Ale wraz z końcem prześladowań ambicje biskupów Rzymu rosły. Damazy I (366–384) jako pierwszy do objęcia urzędu użył siły. Na jego prośbę robotnicy kopiący katakumby (mieli opinię zakapiorów) zmasakrowali zwolenników konkurenta. Jego następca Syrycjusz (384–399) kazał nazywać się papieżem, choć jeszcze do VI w. tytułu tego używali inni dostojnicy chrześcijańscy. Bonifacy I (418–422) zabronił podważać decyzje biskupa Rzymu... Niewiele to miało wspólnego z pokorą i prostotą św. Piotra, ale działało. Leon I Wielki – usta Piotra Ukoronowaniem tego procesu był pontyfikat Leona I (440–461), pierwszego na tym urzędzie, który zyskał przydomek „Wielki”. Bez przesady można powiedzieć, że był to hierarcha, który stworzył papiestwo. Uważał się za dziedzica pierwszego biskupa Rzymu, a co za tym idzie – samego Chrystusa. Nie krył, że ma ambicje rządzenia całym chrześcijańskim światem. – Piotr przemawia przez Leona – orzekli wprost biskupi zgromadzeni na Soborze Chalcedońskim. Wyrobił sobie taki autorytet, że w 422 r. zdołał przekonać wodza Hunów Attylę, by nie równał Wiecznego Miasta z ziemią. Ale upadek starożytnego Rzymu i tak zbliżał się wielkimi krokami. W 476 r. germańscy władcy zajęli Italię, a papieże stali się de facto poddanymi barbarzyńskich królów. Wielu wieszczyło papiestwu upadek, ale biskupi Rzymu nie po raz ostatni pokazali, że nie ma takich przeciwieństw losu, których nie potrafiliby wykorzystać. Szybko się zorientowali, że prostackich władców, którzy nagle trafili na rzymskie salony (jeden z nich, Teodoryk, podpisywał się, używając szablonu wyciętego w złotej płytce!) można łatwiej owinąć wokół papieskiego palca niż kiedyś cesarza. Na wspomnianym już Soborze Chalcedońskim ustaliła się teoria pentarchii. Uznano, że w Kościele jest pięć najważniejszych patriarchatów, czyli stolic biskupich: Rzym, Konstantynopol, Aleksandria, Antiochia i Jerozolima. – Spośród nich cztery ostatnie reprezentowały Wschód, a tylko Rzym leżał na Zachodzie. – Podczas gdy patriarchowie Wschodu musieli się ze sobą dzielić prestiżem i władzą, papież nie miał konkurencji. Także to powodowało, że jego wpływy rosły – tłumaczy ks. dr Marek Blaza, historyk Kościoła. – Na początku XIII w. Innocenty III posunie się tak daleko, że swój stosunek do pozostałych stolic patriarszych przyrówna do relacji Chrystusa i czterech zwierząt Apokalipsy, które oddają mu hołd. Kooperację stopniowo zastępowała subordynacja i podporządkowanie – dodaje ks. dr Blaza. Grzegorz Wielki – misjonarz aniołów To, że przyszłość papiestwa nie leży w sojuszu z Bizancjum, ale pogańskiej północy, wyraźnie dostrzegł Grzegorz I Wielki (590–604), uważany przez wielu za największego papieża wszech czasów. W jego przypadku (co w historii Kościoła nieczęsto się zdarzało) polityczny geniusz łączył się z osobistą świętością. Przed wyborem na biskupa Rzymu kilka lat spędził w klasztorze, gdzie oddawał się modlitwom i wyczerpującym postom. Wyrafinowane spory teologiczne szczerze go nudziły, preferował to, co w religii emocjonalne i łatwe do przyswojenia: kult relikwii, opowieści o cudach, straszenie piekłem. W perspektywie mającego się wkrótce rozpocząć masowego nawracania pogan okazało się to strzałem w dziesiątkę. Trudno jednak powiedzieć, czy była to przemyślana decyzja strategiczna, czy wyraz prywatnych upodobań intelektualnych. W 596 r. Grzegorz Wielki zorganizował pierwszą papieską misję do pogan. Według św. Bedy geneza tej decyzji była dość niezwykła. Papież miał się kiedyś udać na rzymski targ niewolników. Zobaczywszy tam przystojnych, świetnie zbudowanych blondynów, spytał ich, skąd są. Gdy w odpowiedzi usłyszał „Anglowie”, zrozumiał, że aniołowie. Uznał to za znak od Boga – postanowił nawrócić naród „Aniołów”. Wkrótce wykupił grono 17-letnich brytyjskich niewolników i uczynił z nich mnichów, przygotowując zapewne do podjęcia misji. Operacja zakończyła się sukcesem, a Kościół Anglii do dziś czci Grzegorza jako swego założyciela. Ewangelizacja Brytanii była kamieniem milowym w rozwoju papiestwa – oznaczała, że władza biskupa Rzymu przekracza granice cywilizowanego świata i rozciąga się na wszystkie ludy. Aby podkreślić ten fakt, Grzegorz Wielki rozsyłał biskupom i władcom maleńkie relikwiarze w kształcie klucza, w których miały się znajdować opiłki żelaza z łańcuchów św. Piotra. Taki gest lepiej przemawiał do wyobraźni niż najlepsze traktaty teologiczne poświęcone papieskiemu prymatowi. Mikołaj I Wielki – boski zastępca Papieże zwracali się ku Zachodowi, ale więzy ze Wschodem ciągle były silne i – szczerze mówiąc – coraz bardziej uwierały. Wybrany w 649 r. Marcin I jako pierwszy odmówił wystąpienia do cesarza o zgodę na objęcie urzędu. Był to policzek wymierzony dworowi w Konstantynopolu. W obawie przed zemstą, porwaniem, a nawet zabójstwem papież zamieszkał w bazylice laterańskiej (jego łóżko stało przy ołtarzu). Mimo to urzędnicy cesarscy dopadli go i zaaresztowali. Chronicznie chory Marcin cierpiał na ciągłe biegunki i wymioty – tymczasem przez półtora miesiąca nie pozwalano mu się umyć. Poniżonego biskupa Rzymu przewieziono do Konstantynopola, gdzie publicznie zdarto z niego liturgiczne szaty, ciągano po ulicach, chłostano. Wreszcie zesłano na Krym, gdzie zmarł. Wbrew pozorom jego męczeństwo nie osłabiło, lecz umocniło autorytet Rzymu – stał się symbolem wierności Chrystusowi nawet za cenę krwi. Pokazało też, że jeśli papiestwo ma przetrwać, powinno sobie poszukać silnego protektora – i z całą pewnością nie może nim być cesarz bizantyjski. Padło na Karolingów – władców państwa Franków, których z papiestwem łączyli wspólni wrogowie – islam i Longobardowie, zagrażający Rzymowi. W efekcie sojuszu frankoński władca Pepin Krótki ofiarował biskupowi Rzymu ziemie, tworząc państwo kościelne. Dokument poświadczający donację w 754 r. złożono symbolicznie (gdzieżby indziej!) na grobie św. Piotra. Moc apostolskich relikwii najwyraźniej zadziałała – państwo w formie zbliżonej do tej, którą nadał mu Pepin, przetrwało ponad tysiąc lat, do XIX w. W ramach układu papież – powołując się na teologiczne uzasadnienia – pozwolił Pepinowi na koronację królewską. Syn Pepina Karol Wielki poszedł jeszcze dalej i w Boże Narodzenie 800 r. wynegocjował u papieża tytuł cesarza. Odtąd papieże stawali się nie tylko duchowymi przywódcami, ale też świeckimi monarchami na całkiem pokaźnym terytorium. Właśnie wtedy Mikołaj I (858–867), trzeci w kolejności i ostatni przed Janem Pawłem II papież, który zyskał przydomek „Wielki”, ogłosił, że biskup Rzymu jest „zastępcą Chrystusa na ziemi”. Tylko on może zdejmować z urzędu biskupów. Synod ani nawet sobór bez papieskiej akceptacji nie mają żadnej władzy. Mikołajowa wizja urzędu biskupa Rzymu w zasadzie przetrwała do czasów współczesnych, a on sam cieszy się w Kościele chwałą świętości. Po jego śmierci kolejni papieże robili wszystko, żeby zaprzepaścić wypracowaną przez niego pozycję. Urząd papieski stał się przedmiotem walk rzymskich rodzin, które traktowały go jak trampolinę do wzmocnienia lokalnych wpływów. W latach 872–1012, nazywanych „ciemnym wiekiem papiestwa”, co najmniej jedna trzecia papieży ginęła w wyniku zamachów. Jana VIII śmiertelnie pobito, Jana X uduszono, a antypapieżowi Janowi XVI wyłupiono oczy, odcięto język, wargi, nos i ręce. W 897 r. Stefan VI kazał wyciągnąć z grobu nadpsute zwłoki znienawidzonego z powodów politycznych poprzednika Formozusa, ubrał je w papieskie szaty, posadził na tronie i odbył nad nimi sąd. Martwemu papieżowi odcięto palce, a zbezczeszczone zwłoki wrzucono do Tybru. Po kilku miesiącach karta się odwróciła – Stefana uduszono, a ciało poprzednika, na którym się pastwił, wyłowiono i pochowano z honorami. Szokujące? W świetle mentalności epoki zrozumiałe. – Trup był dla ówczesnych ludzi realnym nosicielem idei, które wyznawał lub reprezentował zmarły. Tak jak oddawano cześć relikwiom świętych, tak bezczeszczono zwłoki wrogów. Ćwiartując ciało swego poprzednika, Stefan w symboliczny sposób niszczył jego dzieło, dokonania i pamięć o nim – tłumaczy prof. Mikołejko. Grzegorz VII – gromowładny Po serii słabych nastała seria papieży potężnych. Kryzys przełamała reforma Mikołaja II (1058–1061), który wprowadził obowiązującą do dziś zasadę wyboru biskupa Rzymu przez kardynałów, czyli konklawe. Notabene swego czasu tygodnik katolicki „America” zaapelował do papieża, by do grona elektorów włączyć świeckich i kobiety, jednak ów apel raczej nie znajdzie posłuchu. – Jestem w stanie sobie wyobrazić, że do kolegium kardynalskiego będą dopuszczeni świeccy, ale nie ma mowy, by zdominowali to grono i decydowali o wyborze papieża – zapewnia ks. dr Andrzej Luter, teolog i publicysta. Proces emancypacji papiestwa spod władzy świeckiej osiągnął kulminację za pontyfikatu papieża Grzegorza VII (1073–1085), jednego z największych, jacy rządzili w Watykanie. Uważał on, że każdy biskup Rzymu jest zwierzchnikiem wszystkich władców na ziemi, także cesarza, którego może zdjąć z tronu. W najsłynniejszym dokumencie swego pontyfikatu „Dictatus papae” pisał on, że Kościół Rzymski nigdy nie pobłądził oraz że po wsze czasy nigdy w żaden błąd nie popadnie. Z punktu widzenia teologicznego od takiego stwierdzenia już tylko krok do dogmatu o nieomylności papieża, który katolicy przyjmą osiem wieków później. Grzegorz stanowczo też zabronił władcom świeckim obsadzania urzędów kościelnych. Musiało do doprowadzić do sporu z Henrykiem IV, który przy pomocy posłusznych sobie biskupów ogłosił zdjęcie papieża z urzędu. Odpowiedzią był dekret o ekskomunice i pozbawieniu tronu cesarza ubrany w liryczną formę żarliwej modlitwy do św. Piotra. – W Twoim imieniu związuję cesarza więzami klątwy. Niech dzięki temu lud uzna, że Tyś jest Piotr Opoka i na Twojej skale Syn Boga Żywego zbudował Kościół – pisał papież. Wkrótce w tajemniczych okolicznościach zmarł wierny Henrykowi arcybiskup Utrechtu. W dodatku w tamtejszą katedrę uderzył piorun tuż po tym, jak modlił się w niej wyklęty przez Rzym władca. Dla wielu biskupów były to widome znaki rozstrzygające, po której stronie opowiadają się Niebiosa. Tym łatwiejsze do odczytania, że wola Opatrzności współgrała z ich ambicjami. Wzrastające wpływy cesarza zaczęły im bowiem doskwierać. Henryk musiał ustąpić, we włosiennicy i boso udał się do zamku w Canossie, gdzie przebywał papież, i przez trzy dni błagał go o uchylenie klątwy. Grzegorz VII miłosiernie udzielił cesarzowi rozgrzeszenia, ale mógł święcić triumfy. Przełom tysiącleci to jeszcze jedno ważne wydarzenie: rozejście się dróg katolicyzmu i prawosławia. – Od tej pory Rzym wzmacniał swoją pozycję w chrześcijaństwie zachodnim, a władza papieży rosła. Wyjątkiem był okres schizmy zachodniej. Gdy w tym samym czasie panowało dwóch albo trzech papieży, ich autorytet siłą rzeczy malał. Ale na soborze w Konstancji przezwyciężono i ten problem – tłumaczy ks. dr Blaza. Aleksander VI – diabeł na tronie Piotra Przemożny wpływ na kształtowanie się urzędu biskupa Rzymu miały też osoby mierne, których grzechy na wieki zaciążyły na wizerunku papiestwa. Pierwszym etapem upadku była trwająca ponad pół wieku niewola awiniońska, kiedy papieże w obawie o własne bezpieczeństwo musieli opuścić Rzym. Symbolem degrengolady moralnej stały się rządy rozpustnych papieży renesansu, zwłaszcza Aleksandra VI Borgii, ojca licznych nieślubnych dzieci, łapówkarza, organizującego orgie z prostytutkami i kupczącego urzędami kościelnymi. Po jego śmierci w Watykanie rozeszła się pogłoska, że był on opętany przez diabła. Miały o tym świadczyć pośmiertne zmiany zaobserwowane przy jego trumnie. – Twarz zmieniła barwę na kolor owoców morwy lub najciemniejszej tkaniny i pokryta była niebiesko-czarnymi plamami. Nos był opuchnięty, usta wydęły się w tym miejscu, gdzie język zgiął się wpół, a wargi wydawały się to wszystko wypełniać. Wygląd twarzy był znacznie bardziej przerażający niż wszystko, co do tej pory widziano. […] Cieśle przygotowali trumnę nazbyt wąską i krótką, położyli więc mitrę papieża u jego boku, a jego samego zawinęli w stary dywan i wciskali do trumny na siłę pięściami – zapisał Johann Burchard, papieski mistrz ceremonii. Współcześni historycy niezwykłe zjawiska przypisują nie tyle szatanowi, ile działaniu trucizny, którą podano znienawidzonemu papieżowi. W takich okolicznościach pojawienie się reformacji było już tylko kwestią czasu. Trudno się też dziwić, że Marcin Luter czy Jan Kalwin z biskupów Rzymu uczynili swoich największych wrogów. Pius IX – dogmatyk nieomylny Od czasu reformacji Kościół zaczął być traktowany jako instytucja wsteczna, walcząca z postępem i nowoczesnością. W awangardzie tej walki szli papieże. Dało się to odczuć zwłaszcza w czasie najdłuższego w dziejach papiestwa pontyfikatu Piusa IX (1846–1878). Co ciekawe, on sam pochodził z postępowej arystokratycznej rodziny, o której mawiano, że w jej domu „nawet koty są liberalne”. Jako papież szybko się jednak z liberalizmu wyleczył. We Włoszech trwał właśnie proces jednoczenia kraju pod hasłami liberalno-rewolucyjnymi, co oznaczało ograniczenie wpływów państwa kościelnego. Kiedy w 1870 r. wojska włoskiego króla Wiktora Emmanuela zajęły Rzym, oznaczało to koniec istniejącej przez ponad tysiąc lat papieskiej monarchii. W encyklice „Ubi nos” papież nazwał likwidację podległego sobie terytorium świętokradztwem, ogłosił się więźniem Watykanu i zaprzestał sprawowania uroczystych ceremonii w bazylice św. Piotra. Msze papieskie przywrócił jego następca Leon XIII (1878–1903), ale przez dziesiątki lat papieże konsekwentnie nie opuszczali wzgórz watykańskich. Stopniową utratę wpływów politycznych kierowanej przez siebie instytucji Pius IX rekompensował wzmacnianiem wpływów w sferze duchowej. W 1854 r. ogłosił dogmat o niepokalanym poczęciu Maryi, do dziś nieuznawany ani przez prawosławie, ani przez protestantyzm. – Najważniejszą sprawą nie jest sam dogmat, lecz sposób, w jaki został ogłoszony – komentował szambelan papieski George Talbot. Przez wieki bowiem trwał w Kościele spór, czy papież musi zatwierdzać uchwalone przez sobór dogmaty, czy nie. Pius posunął się jednak o krok dalej – ogłosił dogmat jedynie mocą papieskiej decyzji. W Kościele zawrzało, dlatego w 1870 r. na Soborze Watykańskim I ogłoszono kontrowersyjny dogmat o nieomylności papieża. W jego myśl papież jednoosobowo może ogłaszać prawdy wiary, bez oglądania się na kogokolwiek. Opór części hierarchów przyniósł zastrzeżenie, że papieska nieomylność dotyczy tylko nauczania obejmującego wiarę i moralność, dokonywanego uroczyście, ex cathedra. Nie zmieniło to faktu, że w sferze symbolicznej jeszcze nigdy papiestwo nie miało takich kompetencji duchowych. Podczas głosowania nad dogmatem nad Watykanem rozpętała się ogromna burza. Przeciwnicy odczytali to jako gniew Niebios. – Nie zapominajcie o górze Synaj i Dekalogu – odpowiedział im kard. Henry Manning, architekt nowej regulacji, przypominając, że gdy Mojżesz odbierał kamienne tablice, Bóg też zesłał burzę. W jego ustach nieomylność papieska była równoznaczna z dziesięciorgiem przykazań. Jak się okazało, w sferze praktycznej kontrowersyjny dogmat niewiele znaczył. W ciągu 140 lat od ogłoszenia znalazł zastosowanie tylko raz – w 1950 r., kiedy Pius XII ogłosił naukę o wniebowzięciu Maryi. Pius X – katolicki McCarthy W wiek XX Kościół wchodził więc bardziej scentralizowany niż kiedykolwiek przedtem. Do papieskiej nieomylności Pius X (1903–1914) dorzucił praktykę, że za nominacjami biskupimi na całym świecie stoi biskup Rzymu. Sam przeglądał wszystkie akta kandydatów – nie zdarzało się to żadnemu poprzednikowi w historii. Wprowadził też przepis, że każdy biskup raz na pięć lat musi zameldować się w Watykanie, osobiście składając papieżowi relację z własnej pracy duszpasterskiej. Za jego czasów w Kościele doszło do prawdziwej czystki osób, na których padł choć cień podejrzeń o nieprawomyślność. Powołano nawet tajemną Sodalicję św. Piusa V, której członkowie wyszukiwali i osądzali nieprawomyślnych teologów. – Otwierano i fotografowano prywatne listy, profesorowie teologii donosili na studentów, oskarżając ich o herezję na podstawie wygłoszonych na zajęciach referatów – zwraca uwagę prof. Eamon Duffy z Uniwersytetu w Cambridge. Atmosfera była bliższa makkartyzmowi niż ewangelii. Autorytarny sposób zarządzania wzrastał z pontyfikatu na pontyfikat. – Nie potrzebuję współpracowników, tylko ludzi, którzy będą wykonywać moje polecenia – oznajmił tuż po wyborze Pius XI. W 1929 r. w wyniku traktatu z Benito Mussolinim stał się zresztą władcą świeckim, uzyskując władzę nad suwerennym, istniejącym do dziś państewkiem watykańskim. W końcu tak mocno uwierzył w swą nieomylność, że zabierał głos w niemal każdej sprawie – plam na Słońcu, osiągnięć medycyny, a tuż przed śmiercią podobno przygotowywał przemówienie do uczestników kongresu gazowniczego. Jan XXIII – papież bez korony Próbą odwrócenia tendencji do poszerzania władzy biskupa Rzymu był rewolucyjny pod niemal każdym względem pontyfikat Jana XXIII (1958–1963). Papież ten zwołał Sobór Watykański II – pierwszy w historii Kościoła niepotępiający żadnej herezji. Już samo zaproszenie do Watykanu ponad 3 tys. biskupów z całego świata stanowiło szok dla potężniejącej z roku na rok Kurii Rzymskiej. Rodziło się pytanie, po co papieżowi sobór, skoro już prawie sto lat temu proklamowano jego nieomylność. Jednoosobowo mógł on przecież ogłosić wszystko, co chciał. Jego następca Paweł VI (1963–1978) zrobił rzecz z punktu widzenia władzy papieskiej jeszcze bardziej rewolucyjną – stworzył organ doradczy zwany synodem biskupów. Znaczną część jego członków mianował nie papież, ale lokalne episkopaty całego świata, dokonując wyboru swoich przedstawicieli. W dodatku po tradycyjnej koronacji papieską tiarą Paweł VI zrezygnował z jej noszenia (już jego poprzednika, ze względu na bezpośredniość i skromność, nazywano „papieżem bez korony”). Potrójną koronę zlicytowano na aukcji zorganizowanej w Stanach Zjednoczonych, a uzyskany z niej dochód zasilił kościelne akcje charytatywne. Od tej pory żaden jego następca nie nałożył już tej oznaki władzy monarszej, zadowalając się jedynie przyjęciem paliusza – symbolu władzy kapłańskiej papieża. Jan Paweł II – herezja „wojtylianizmu”? Jeśli wziąć pod uwagę styl pontyfikatu, ćwierćwiecze rządów Jana Pawła II (1978–2005) było kontynuacją drogi obranej przez papieży odnowy soborowej. Ale pod względem sposobu sprawowania władzy stanowił on całkowite odwrócenie zapoczątkowanej przez poprzedników tendencji. Wojtyła, nauczony doświadczeniem prześladowanego Kościoła w Polsce, postanowił ponownie scentralizować Kościół. Zdyscyplinował katolickie uniwersytety, doprowadzając do usunięcia z nich nieprawomyślnych teologów. Wcześniej żaden papież nie zdobył tak masowej popularności jak on – przez co dla wielu stał się ikoną nie tylko katolicyzmu, ale i chrześcijaństwa. Nie wszędzie wywołuje to entuzjazm. Już po śmierci papieża emerytowany prymas Belgii kard. Godfried Danneels stwierdził na przykład, że w czasach Jana Pawła II Kościół przypominał wielką firmę dbającą o udziały w rynku. – Nie ma sensu być wielkim kaznodzieją, jeśli uwaga świata ma się skupić wyłącznie na kaznodziei – mówił w wywiadzie dla włoskiego miesięcznika „30 Giorni”, równocześnie sprzeciwiając się przyspieszonej beatyfikacji polskiego papieża. Takich głosów było więcej (watykaniści ukuli nawet termin „wojtylianizm” – jako synonim przesadnego kultu Wojtyły). Ilu było papieży? Do stycznia 2025 roku Kościół katolicki miał 266 papieży, począwszy od św. Piotra, który według tradycji był pierwszym biskupem Rzymu. Ostatnim papieżem był Franciszek, który objął urząd 13 marca 2013 roku jako następca Benedykta XVI. Jego następca zostanie wybrany wiosną 2025 r. Lista papieży obejmuje różne okresy historii, w tym czasy rozłamów (np. wielka schizma zachodnia, gdy było kilku rywalizujących ze sobą papieży). W niektórych przypadkach istnieją kontrowersje dotyczące legitymizacji pontyfikatów, ale Kościół uznaje tę oficjalną liczbę. Źródło: National Geographic Polska
„Mają prawo być częścią rodziny”. Tak papież Franciszek zmienił ton Kościoła
Papież Franciszek zmarł w wieku 88 lat. Wspominając jego pontyfikat, trudno pominąć momenty, które wywołały gorące dyskusje. Nie tylko wśród wiernych, ale i wewnątrz samego Watykanu.
W tym artykule: Papież Franciszek o związkach partnerskich Nie żyje papież Franciszek. Kto zostanie następcą Ojca Świętego? Śmierć papieża Franciszka zamyka rozdział pełen zmian i wyzwań w historii Kościoła. Jego pontyfikat charakteryzowały gesty solidarności wobec wykluczonych, ale też wypowiedzi, które burzyły schematy. W jednym z dokumentów publicznie opowiedział się za prawną ochroną związków jednopłciowych, co spotkało się z mieszanymi reakcjami. Od wyrazów poparcia po głosy oburzenia ze strony konserwatywnych środowisk. Papież Franciszek o związkach partnerskich – Osoby homoseksualne mają prawo być częścią rodziny – powiedział papież Franciszek w dokumencie z 2020 r., który odbił się szerokim echem na całym świecie. W filmie „Francesco” reżysera Evgeny’ego Afineevsky’ego, poświęconym prawom człowieka, papież został zapytany o miejsce osób homoseksualnych w Kościele. – Są dziećmi Bożymi – odpowiedział. – Nikt nie powinien być odrzucany ani prześladowany z tego powodu – dodał. Po raz pierwszy podczas swojego pontyfikatu Franciszek otwarcie wyraził poparcie dla prawnej ochrony związków jednopłciowych. Wezwał również wspólnotę Kościoła do zmiany postawy wobec osób LGBT, podobnie jak podczas wcześniejszego spotkania z rodzicami dzieci homoseksualnych, które odbyło się na kilka tygodni przed premierą wspominanego dokumentu. – Kościół kocha wasze dzieci takimi, jakimi są, gdyż są dziećmi Bożymi – mówił wówczas. W tym samym filmie papież odniósł się również do polityki migracyjnej administracji Donalda Trumpa, polegającej na rozdzielaniu rodzin nielegalnie przekraczających granicę USA i Meksyku. Nazwał ją „najwyższą formą okrucieństwa”. – Rozdzielanie dziecka od rodziców przeczy ludzkiej naturze – podkreślił. – Czegoś takiego chrześcijanin nie mógłby się dopuścić – zaznaczył. Wypowiedzi te padły na kilka tygodni przed wyborami prezydenckimi w Stanach Zjednoczonych, w których ostatecznie zwyciężył Joe Biden, pokonując ubiegającego się o reelekcję Donalda Trumpa. Nie żyje papież Franciszek. Kto zostanie następcą Ojca Świętego? Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 roku w swojej rezydencji w watykańskim Domu Santa Marta. Informację o śmierci Ojca Świętego przekazał oficjalnie w Wielkanocny Poniedziałek kard. Kevin Farrell. – Dziś rano o godz. 7:35 Biskup Rzymu Franciszek powrócił do Domu Ojca. Całe jego życie było poświęcone służbie Panu i Jego Kościołowi – brzmiała treść komunikatu. Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej ujawniło, że bezpośrednimi przyczynami jego śmierci był udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna. Pogrzeb papieża Franciszka odbędzie się w najbliższą sobotę, 26 kwietnia. Uroczystości żałobne zaplanowano na godz. 10:00. Tego dnia w Polsce, zgodnie z decyzją prezydenta Andrzeja Dudy, będzie obowiązywać żałoba narodowa. Następca papieża Franciszka zostanie wybrany podczas ogólnego zgromadzenia kardynałów-elektorów, czyli konklawe (według nieoficjalnych doniesień rozpocznie się między 5 a 10 maja). Najczęściej wymienianymi kandydatami są: Włosi – Matteo Zuppi i Pietro Parolin, Fridolin Ambongo Besungu z Demokratycznej Republiki Konga, Willem Jacobus Eijk z Holandii, Peter Erdo z Węgier, Luis Antonio Tagle z Filipin, Raymond Burke z USA, oraz Mario Grech z Malty. Przypomnijmy, że w głosowaniu udział weźmie czterech polskich kardynałów – Stanisław Ryłko, Kazimierz Nycz, Konrad Krajewski i Grzegorz Ryś. Źródło: National Geographic Polska