W ruinach bramy zniszczonej przez ISIS archeolodzy odnaleźli asyryjskie rzeźby sprzed 2700 lat
Płaskorzeźby zostały odnalezione podczas rekonstrukcji Bramy Maszki, w starożytnym mieście Niniwa, dawnej stolicy Asyrii. W 2016 roku brama została zrównana z ziemią przez bojowników tak zwanego Państwa Islamskiego.
W tym artykule: Starożytna Niniwa stała się stolicą Asyrii Archeolodzy odnaleźli płaskorzeźby, które cudem przetrwały bitwę o Mosul Bitwa o Mosul zakończyła się zwycięstwem sił rządowych nad dżihadystami Od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. północna Mezopotamia była kontrolowana przez starożytne państwo semickie – Asyrię. Szczyt potęgi tego imperium przypada jednak na okres nowoasyryjski, czyli od X do VII wieku p.n.e. To właśnie za panowania króla Adadnirariego I i Salmanasary I, Asyria stała się potęgą militarną. Asyryjczykom udało się opanować Babilon, Lewant, a także Egipt i Cypr. Trzon społeczeństwa stanowili niezwykle brutalni, okrutni i bezwzględni wojownicy, którzy wzbudzali lęk wśród swoich wrogów. Starożytna Niniwa stała się stolicą Asyrii Od 705 r. p.n.e. do 681 r. p.n.e. Asyrią rządził król Sennacheryb. Zasiadł na tronie po śmierci swojego ojca i poprzednika Sargona II, który zginął w jednej z bitew. Nowy władca był już doświadczonym wojownikiem, co pozwoliło mu skutecznie zarządzać państwem i dowodzić armią na bitewnych polach. Asyryjski król zlecił budowę wielu monumentalnych budowli oraz rozbudował Niniwę, którą uczynił nową stolicą swojego imperium. Kurdystan: ten drugi Irak. Jak Kurdowie walczą z ISIS o ocalenie Młodzi Kurdowie nie spodziewali się raczej kolejnej wojny, a już na pewno nie tej z Państwem Islamskim, ale złota dekada kurdyjskiej stabilizacji może już niedługo pozostać wspomnieniem. C... Niniwa była miastem w północnej Mezopotamii, która leżała nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu (dzisiaj to część Mosulu w Iraku). W stolicy Asyrii miały znajdować się m.in. wiszące ogrody Semiramidy, jeden z siedmiu cudów świata. Archeolodzy wprawdzie nigdy nie udowodnili ich istnienia, ale wykopaliska ujawniły okazałe kompleksy ogrodowe. Od wielu lat badacze próbują zrekonstruować dawną asyryjską metropolię, jednak na przestrzeni lat przyszło im się zmierzyć z wieloma przeciwnościami… Archeolodzy odnaleźli płaskorzeźby, które cudem przetrwały bitwę o Mosul Zespół amerykańsko-irackich archeologów w trakcie ostatnich badań odnalazł rzeźby sprzed 2700 lat, które były częścią majestatycznej Bramy Maszki, która była jednym z symboli Niniwy. Badacze w odnaleźli w sumie osiem bardzo dobrze zachowanych płaskorzeźb, które przedstawiały m.in. sceny wojenne. Badacze przyznali, że reliefy cudem przetrwały, ponieważ w 2016 roku Mosul był opanowany przez tak zwane Państwo Islamskie. W trakcie walk zrekonstruowana w XX wieku brama uległa zniszczeniu. Iracka Rada Starożytności i Dziedzictwa Narodowego przyznała, że płaskorzeźby znajdowały się w nieodkrytej i nieznanej wcześniej części starożytnej Bramy Maszki, która znajdowała się pod ziemią. Właśnie dlatego przetrwała oblężenie ISIS. – Naszym zdaniem te płaskorzeźby pochodzą z pałacu Sennacheryba. Wnuk władcy wykorzystał marmurowe reliefy do przyozdobienia i renowacji Bramy Maszki – twierdzi w rozmowie z Al Jazeerą Fadel Mohammed Khodr, kierownik grupy archeologów. Uczony dodaje, że reliefy to ostatnie fragmenty bramy Maszki, które przetrwały zniszczenia. Bitwa o Mosul zakończyła się zwycięstwem sił rządowych nad dżihadystami Eksperci podkreślają, że starożytni Asyryjczycy są przodkami wielu osób żyjących na terenie dzisiejszego Iraku. Właśnie dlatego starożytne miasta i konstrukcje są ważnym elementem dziedzictwa kulturowego i tożsamości współczesnych mieszkańców tego regionu. Archeolodzy znaleźli w Turcji sekretną komnatę kultu płodności. Pochodzi z czasów imperium nowoasyryjskiego Naukowcy odnaleźli w środku starożytne malowidła, które pochodzą z epoki żelaza. Miejsce prawdopodobnie wciąż pozostałoby nieodkryte, gdyby nie pewien incydent sprzed 5 lat… W czerwcu 2014 roku Mosul został zajęty przez bojowników tak zwanego Państwa Islamskiego. Od tego czasu stał się stolicą irackiej części „kalifatu”. Nocy z 16 na 17 października 2016 roku premier Hajdar al-Abadi zapowiedział długo wyczekiwaną ofensywę i odbicie stolicy kraju z rąk ISIS. Rozpoczęła się krwawa batalia, która ostatecznie zakończyła się zwycięstwem sił rządowych 9 lipca 2017 roku. W trakcie walk m.in. Brama Maszki i Brama Nergala zostały przez dżihadystów zrównane z ziemią. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Terroryści uderzyli w centrum Wiednia, są ranni i zabici. „Ohydny zamach”
W poniedziałek wieczorem na ulicach Wiednia doszło do kilku strzelanin. Austriackie służby potwierdziły, że w tym samym czasie doszło do ataków w co najmniej sześciu lokalizacjach na terenie miasta. Według oficjalnych doniesień w atakach zginęło sześć osób, choć początkowe doniesienia mówiły o większej liczbie ofiar. Kilka osób zostało też rannych, pozostają w szpitalach.
Uzbrojeni zamachowcy zaatakowali w centrum Wiednia. Jako pierwsi strzały usłyszeli mieszkańcy miasta. W sieci nie brakuje nagrań z momentów ataku, na których widać uzbrojonych ludzi biegnących ulicami, słychać też serie wystrzałów. Nagrania są systematycznie usuwane, m.in. na prośbę policji, która apeluje o zachowanie spokoju i nie upublicznianie materiałów. Pierwszy atak rozpoczął się około godz. 20. na ulicy Seitenstettengasse, gdzie uzbrojeni w długą broń terroryści zaczęli strzelać do ludzi zgromadzonych w okolicach Schwedenplatz położonego ok. 600 m od słynnej wiedeńskiej katedry św. Szczepana. View oEmbed on the source website Do godziny 23. wiedeńska policja potwierdziła ataki w sześciu różnych lokalizacjach. O tym, że na ulicach Wiednia doszło do kilku zaplanowanych ataków, oficjalnie poinformował minister spraw wewnętrznych Karl Nehammer. Policja natychmiast zwróciła się do mieszkańców miastach z prośbą o pozostanie w domach. Pierwsze medialne doniesienia mówiły bowiem m.in. o przetrzymywaniu zakładników w jednej z restauracji oraz o ataku na synagogę. „Strzały oddano w dzielnicy Śródmieście. Są poszkodowani. Trzymaj się z dala od wszelkich miejsc publicznych, nie korzystaj z komunikacji miejskiej. Nie udostępniaj żadnych filmów ani zdjęć” - napisała wiedeńska policja na Twitterze. Wciąż nie ma dokładnych oficjalnych danych o liczbie zabitych i rannych. Lokalny dziennik „Die Presse” pisze o co najmniej siedmiu ofiarach śmiertelnych (w tym co najmniej jednym zamachowcy), oraz rannych, którzy trafili do szpitali, spośród których siedem osób jest w bardzo ciężkim stanie. View oEmbed on the source website Kto stoi za zamachem? Jeszcze w poniedziałek późnym wieczorem w sprawie zamachu głos zabrał austriacki minister spraw wewnętrznych Karl Nehammer. W rozmowie z dziennikarzami powiedział, że według niego „był to zamach terrorystyczny”. Jednak przed zakończeniem obławy i ujęciem lub zabiciem zamachowców, władze Austrii oficjalnie nie podawały, kto stoi za atakami. Choć – jak zauważa portal rp.pl – sugestie, że sprawcami są radykalni islamiści, były bardzo czytelne. Jako jeden z pierwszych, udział islamistów w ataku zasugerował prezydent Francji, Emanuel Macron, zamieszczając na Twitterze wymowny wpis. „My, Francuzi, dzielimy szok i smutek narodu austriackiego, który dziś wieczorem uderzył w serce ich stolicy, Wiednia. Po Francji atakowany jest przyjacielski kraj. To jest nasza Europa. Nasi wrogowie muszą wiedzieć, z kim mają do czynienia. Nie poddamy się” - napisał Macron. View oEmbed on the source website To jasne odniesienie do ostatnich wydarzeń we Francji, która również doświadczyła ataków terrorystycznych. Młody Czeczen bestialsko zamordował francuskiego nauczyciela za to, że ten w czasie jednej z lekcji miał prezentować uczniom karykaturę Mahometa, z kolei w w Nicei młody Tunezyjczyk zamordował trzy osoby w tamtejszej bazylice. Także kanclerz Austrii Sebastian Kurz wspomniał o „ohydnym zamachu terrorystycznym”, a eksperci komentujący ataki w austriackiej telewizji otwarcie sugerowali, że chodzi o zamach dokonany przez dżihadystów. We wtorek rano, na specjalnie zwołanej konferencji prasowej, szef MSW Karl Nehammer oficjalnie przyznał, że w zamachach brał udział co najmniej jeden zwolennik Państwa Islamskiego. Podał, że sprawca posiadał pas z materiałami wybuchowymi, który okazał się atrapą, oraz karabin automatyczny. Dżihadysta zginął w trakcie obławy, a po zidentyfikowaniu zwłok, służby zlokalizowały i przeszukały jego mieszkanie. Znalezione tam materiały pozwoliły stwierdzić, że mężczyzna jest zwolennikiem ISIS. Jak podają austriackie media, wciąż trwa pościg za uczestnikami zamachów. Choć większość z nich schwytano bądź zabito w trakcie obławy, na wolności nadal może pozostawać nawet trzech terrorystów. Aby uniemożliwić im ucieczkę zaostrzono kontrole na granicy kraju, a w akcję zaangażowano wojsko. Uderzenie przed lockdownem Część komentujących zauważa, że do ataków doszło tuż przed drugim niemal całkowitym zamknięciem kraju spowodowanym pandemią koronawirusa. Media zwracają uwagę, że lockdown zaczyna obowiązywać od wtorku, a więc w poniedziałek wieczorem spora część osób mogła chcieć po raz ostatni wybrać się do restauracji czy pubu. Schwedenplatz, na którym doszło do pierwszego uderzenia, słynie jako popularne miejsce spotkań, a także lokalizacja wielu modnych lokali. W pobliżu mieszczą się także synagoga i siedziba gminy żydowskiej, co może oznaczać, że to te lokalizacje były głównym celem. Jak dotąd austriackie władze nie wydały w tej sprawie oficjalnego oświadczenia. Atak potępiła cała austriacka klasa polityczna. Prezydent Alexander Van der Bellen zapowiedział "zdecydowaną obronę wolności i demokracji".
Kurdystan: ten drugi Irak. Jak Kurdowie walczą z ISIS o ocalenie
Młodzi Kurdowie nie spodziewali się raczej kolejnej wojny, a już na pewno nie tej z Państwem Islamskim, ale złota dekada kurdyjskiej stabilizacji może już niedługo pozostać wspomnieniem. Coraz więcej młodych Kurdów rusza bowiem do walki z Państwem Islamskim - dlaczego?
24-letni student wyszedł uśmiechnięty z domu rodziców w mieście Slemanî, kupił papierosy i wykonał kilka telefonów. Trwały wakacje, więc szybko skompletował ekipę rówieśników – mieli podobne poglądy, chcieli walczyć, rozpierała ich energia, ale brakowało im wyszkolenia. W oparach papierosowego dymu rozmawiali i słali setki esemesów, aby w końcu ułożyć plan działania. Szybko rozwiewali kolejne wątpliwości. Wszystko było jasne i właściwe. Wszyscy deklarowali, że za ojczyznę – nie Irak, lecz Kurdystan – pójdą nawet na śmierć. Zginą, broniąc rodziny przed brutalnym wrogiem, tak jak ich ojcowie, którzy stanęli do walki z Saddamem Husajnem. Brakowało tylko pola bitewnego, na którym mogliby się sprawdzić. Zanim w Iraku wyrosło Państwo Islamskie (PI), Sharbarzheri nie mógł znaleźć sobie miejsca i bez przekonania studiował nauki ścisłe. Późno chodził spać, ciągle za mało się uczył i umierał z nudów na zajęciach z matematyki i statystyki. Uwielbiał za to muzykę, a jego ulubionym instrumentem był oud – lutnia arabska. Religijne formy muzyczne, makamy, potrafił ćwiczyć przez 14 godzin dziennie, odrywając się od gry tylko po to, aby łyknąć herbaty albo zapalić kolejnego papierosa. Występował przed publicznością, przyłączał się do muzykujących grup i marzył o nagrywaniu płyt. Branża muzyczna w Kurdystanie to jednak mały rynek nawet w najlepszych czasach, więc ojciec, nauczyciel, przekonywał Sharbarzheriego do zdobycia jakiegoś konkretnego fachu, np. budowy mostów. Sharbarzheri czuł, że stoi w miejscu. Perspektywy gospodarcze Iraku przedstawiały się coraz gorzej. Pewnie niejeden rówieśnik wzruszyłby ramionami i uznał, że eraadat Allah — niech się dzieje wola boska. Ale nie Sharbarzheri. On zachowywał daleko idącą rezerwę do nakazów wiary i odnosił sceptycznie do mocno wierzących. Bardziej przejmował się zaległą pracą domową niż wolą Boga. Ale w czerwcu 2014 r. wszystko się zmieniło. Wtedy bowiem na scenę wkroczyła brutalna armia maszerująca pod czarnymi sztandarami, która paliła i mordowała, odwołując się do Allaha. Sharbarzheri momentalnie pojął, co jest jego celem. Poczuł jasność, którą wcześniej dawała mu tylko muzyka. Zrozumiał, że podejmowane przezeń wybory przypominają zapis nutowy: jeśli właściwie je połączy, napisze dzieło życia. Sprzedał ukochany oud, aby kupić swój pierwszy karabin AK-47. Był żółtodziobem, więc przyłączył się do zaprawionych w boju twardzieli. Ponieważ dziewczyny nie miał, nikt go nie zatrzymywał. Pewnie próbowaliby rodzice, ale że o niczym nie wiedzieli, nie było kłótni, łez ani błagania. Pewne rzeczy mężczyzna zrobić po prostu musi i rzadko kiedy informuje o nich swoją matkę. Młodzi Kurdowie nie spodziewali się raczej kolejnej wojny, a już na pewno nie tej z Państwem Islamskim Kilka lat wcześniej Region Kurdystanu rozwijał się w ekspresowym tempie. W 2003 r. Amerykanie obalili Saddama, ich największego wroga, otwierając drogę do kurdyjskiej autonomii na górzystym terytorium północnego Iraku wielkości Szwajcarii. Region formalnie stanowił część Iraku, ale w rzeczywistości stał się państwem kurdyjskim. Inwestycje, rozwój i podlewany ropą (ogromne złoża) optymizm zaczęły błyskawicznie odmieniać okolicę. W Slemanî, okrzykniętym „kurdyjskim Paryżem”, wyrastały kolejne wieżowce, a w Irbilu, stolicy regionu, pojawiły się centra handlowe, salony sprzedaży luksusowych aut i drogie kawiarnie. Powstały uczelnie wyższe, zorganizowano zalążek powszechnej służby zdrowia. Najwięksi optymiści wymyślili nawet hasło, którym zamierzali promować region wśród turystów i biznesmenów: „Kurdystan, ten drugi Irak”. Arabska część kraju tkwiła w marazmie, podczas gdy 5 mln Kurdów doświadczało – zdaniem wielu – początków złotej dekady. Botan Sharbarzheri dorastał właśnie w tym okresie – bez strachu i obaw, karmiony obietnicami. – Wszystko wydawało się możliwe – wspomina. – Przynajmniej na początku. Dookoła mnóstwo się działo i wszędzie widać było zmiany, których doświadczali zwykli ludzie. Dostrzegały to nawet dzieciaki takie jak ja. Moi rodzice, i ogólnie wszyscy, odetchnęli z ulgą. Poznałem Sharbarzheriego na początku zeszłego roku w kawiarni w Slemanî, gdzie kontynuował przerwane studia. Niski, przystojny facet z kozią bródką podszedł kiedyś do naszego stolika, lekko utykając. Parę miesięcy wcześniej został ranny w łydkę w okolicznościach dobrze już znanych bywalcom kawiarni. Młodzi mężczyźni wstawali, aby się z nim przywitać. Dziewczyny wodziły za nim wzrokiem i szeptały o nim. To jednoznaczne dowody szacunku w kurdyjskiej społeczności. – Ciekawe, że nie muszę już stać w kolejkach – opowiada. Potem się rumieni i szybko zmienia temat. Zdaje właśnie zaległe egzaminy, aby nadrobić materiał z okresu rekonwalescencji. Nie idzie mu za dobrze. – Trudno mi się skoncentrować – mówi. W trakcie rozmowy obraca między palcami paciorki tradycyjnego modlitewnego sznura, zaznaczając, że nie ma to nic wspólnego z wiarą. – Inżynieria to nudy. Sharbarzheri był typowym przedstawicielem irackich Kurdów – poniżej trzydziestki, raczej pozytywnie nastawiony do przyszłości, chociaż kolejne pokłady nadziei się wyczerpywały. Świat jego pokolenia kurczył się i ograniczał. Państwo Islamskie stanowiło zagrożenie, ale jego bojownicy na razie działali daleko stąd. Kurdyjskie partie polityczne, uwikłane w latach 90. XX w. w bratobójczą wojnę, teraz spierały się o władzę i pieniądze. Relacje z arabskimi władzami centralnymi w Bagdadzie – nigdy nienależące do stabilnych – ciągle się pogarszały. Rząd wstrzymywał wypłatę środków należnych prowincji z budżetu centralnego, odpowiadając w ten sposób na spór o podział wpływów ze sprzedaży ropy naftowej z autonomicznego regionu. Czasy złotej dekady powoli odchodziły do historii. Sharbarzheri nie rozumiał, po co słuchać nudnych wykładów, gdy za rogiem czai się widmo Państwa Islamskiego. Równie dobrze też sam Irak – kraj przeżarty korupcją, nieskuteczny i chwiejący się w posadach – może się któregoś dnia po prostu rozsypać jak domek z kart. – Lepiej zginąć, niż żyć dalej w ten sposób – mawiał z typowym dla Kurdów fatalizmem. Zgodziłaby się z nim większość mężczyzn odwiedzających kawiarnię i spora grupa kobiet – ubranych w obcisłe dżinsy, mocno umalowanych i bawiących się głośno i radośnie przy urodzinowym torcie. Jak z utratą wolności ma się pogodzić młody człowiek? Sharbarzheri uznał, że wróci na front w najszybszym możliwym terminie. – Nie chcę utknąć w Kurdystanie – tłumaczył, sięgając po kolejnego papierosa. – Tutaj nikt nie wie, co robić. Wolę walczyć i działać. Kurdowie mają własną kulturę i język, ale z wyjątkiem kilku okresów samostanowienia zawsze funkcjonowali w cieniu i pod kontrolą większej kultury: perskiej, arabskiej, osmańskiej, tureckiej. Szacuje się, że obecnie w Syrii, Iraku, Turcji i Iranie mieszka łącznie 25 mln Kurdów. Często mówi się, że to największa na świecie grupa etniczna bez własnego państwa. To prawda, ale sugeruje ona dążenie do jedności, którego tak naprawdę nie ma. W zależności od regionu Kurdowie mówią różnymi dialektami i popierają mocno lokalne i równie mocno podzielone ugrupowania polityczne. Prawdopodobnie nie byliby zainteresowani połączeniem się w jeden byt państwowy, nawet gdyby pojawiła się taka okazja. Po części jest tak dlatego, że uważają się za słabszych i kultywują tragiczny aspekt swej historii. Wydaje się, że najbliżej uzyskania niepodległości są Kurdowie iraccy. Mają parlament i prezydenta dysponują rurociągami naftowymi i armią peszmergów („tych, którzy patrzą śmierci w oczy”). Trzymanie się reszty Iraku to dla nich od dawna zło konieczne – warunek, na który nalega Zachód, w szczególności Amerykanie, a nie rzeczywisty wybór. Po upadku Saddama kurdyjski rząd niejednokrotnie sugerował, że może się odłączyć od Iraku, co za każdym razem wywoływało wściekłość potężnych sąsiadów: Turcji, Iranu oraz irackich Arabów na południu. Potem jednak wycofywał się z pomysłu ku rosnącej frustracji wielu obywateli, z natury romantyków, którzy państwowość stawiają ponad pokojem czy właściwie funkcjonującą gospodarką. w ciągu ostatnich lat zachodnie rządy polegały na Kurdach, którzy w Syrii i Iraku wzięli na siebie główny ciężar walk z Państwem Islamskim. Kurdowie spodziewają się, że ich wysiłki zostaną docenione. Wielu uzna, że wywalczyli sobie niepodległość. Ileż to razy moi taksówkarze deklarowali, że ich wóz należy do niepodległego Kurdystanu i przekonywali o pokrewieństwie z Ameryką i Izraelem. Ten ostatni cieszy się wśród Kurdów sporą estymą jako państwo małe i otoczone wrogami, a mimo to nieugięte. – Ameryka, Izrael, Kurdystan! – rzucił niedawno pewien facet. Pokazał trzy palce, a potem zaciśniętą pięść. – Razem wygramy! – Z kim? – zapytałem. – Ze wszystkimi! – uśmiechnął się szczerze. – A zwłaszcza z Arabami. Dowiedziałem się, że walczył w kurdyjskiej partyzantce z Saddamem. Jego zdaniem nie ma różnicy między tamtym reżimem a Państwem Islamskim, tym bardziej że jego szeregi podobno zasiliło sporo oficerów dyktatora. Gdy Botan Sharbarzheri rzucił studia i ruszył na wojnę, inny młody Irakijczyk wstąpił w szeregi Państwa Islamskiego. Sami Hussein miał 21 lat i mieszkał w Kirkuku, jakieś dwie godziny jazdy samochodem na południe od uczelni Sharbarzheriego, w mieście leżącym w pobliżu dużego złoża ropy Baba Gurgur. Był chudym arabskim młodzieńcem, ulegającym wpływom zupełnie jak Sharbarzheri (choć zapewne żaden z nich nie zgodziłby się z tą opinią). Zwrot Husseina w stronę wojującego islamu mógł zacząć się w lokalnym meczecie. Być może nawet przez pewien czas skutecznie opierał się urokowi czarnego sztandaru, ale bez wątpienia obawiał się przyszłości. Złota dekada Kurdów może i odchodziła do historii, ale iraccy Arabowie nigdy nie doświadczyli porównywalnego rozkwitu po amerykańskiej inwazji. W wielu miejscach żyło się dużo gorzej. Spotkałem się z nim wiosną, wkrótce po jego aresztowaniu i przed zaginięciem. Opowiadał, że przyłączył się do PI, gdyż wierzył, że islam jest atakowany. Propaganda na Facebooku i w innych mediach społecznościowych okazała się skuteczna, podobnie jak kazania radykalnych mułłow. Tak jak Sharbarzheri szukał przygody i celu – wiedział, że stanie do walki z Kurdami i innymi Arabami. O ile Sharbarzheri był ateistą, Hussein uznał, że za jego wyborem stoi Allah – przynajmniej początkowo. No i nie da się zaprzeczyć, że do PI przyciąga również okrucieństwo – jest synonimem śmierci, ruin, gwałtów i tortur. Bog PI jest gniewny i bezlitosny. Jeden młodzieniec bronił, drugi niszczył. Sami Hussein też nie zwierzył się matce z planów wyjazdu na front. Pojmano go kilka miesięcy później, gdy próbował się z nią zobaczyć. skąpany w słońcu kirkuk to Irak w pigułce. Mieszkają tu Kurdowie, Arabowie i Turkmeni. Sunnici, szyici i chrześcijanie. Jak w soczewce skupiają się tu sięgające wiele wieków wstecz tradycje różnorodności, miłości, piękna i niesnasek – a wszystko to w miejscu, gdzie pola uprawne stykają się z roponośnymi. W czerwcu 2014 r. miasto opuściła iracka armia w obliczu nadciągającego szturmu PI. Kurdowie uznali, że to znak: wierzyli, że Kirkuk to ich miasto, z którego brutalnie usiłował ich wyrzucić Saddam. W prożni po irackiej armii Kurdowie dostrzegli szansę. Mogli przypieczętować swoje panowanie nad ziemią przodków – wystarczyło odeprzeć siły PI. Do Kirkuku zaczęli zatem ściągać gotowi do walki peszmergowie. Ale zadanie stojące przed nimi było trudne. Szybkość inwazji PI – oraz błyskawiczny upadek armii irackiej – zdumiewały. Początkowo siły kurdyjskie były źle wyposażone i nie nadążały za wrogiem. Bojownicy PI zajęli wschód i północ kraju, zdobywając drugie co do wielkości miasto Iraku, Mosul (i zabijając ponad tysiąc cywilów). Wkrótce wbili się klinem w terytorium kurdyjskie na odległość kilku godzin od Hewleru (po kurdyjsku Irbil) i przedmieść Kirkuku. Kto miał za co – uciekał. Pozostali przygotowywali się na najgorsze. Ale do walki stanęły chaotyczne siły regularnych oddziałów i pospolitego ruszenia. Front rozciągał się wzdłuż kilkusetkilometrowego łuku od granicy z Iranem na południowym wschodzie po granice z Syrią i Turcją na północnym zachodzie. Zdarzało się, że na pole walki peszmergowie dojeżdżali taksówkami, w trampkach, ze starymi karabinami. Był wśród nich Botan Sharbarzheri. Gdy dotarł do Kirkuku na czele oddziału młodych ochotników, państwa zachodnie wspomagały już Kurdów z powietrza. Dzięki temu pochód PI udało się zatrzymać, a następnie – w niektórych miejscach – przejść do kontrofensywy. Kirkuk na razie obroniono. Dostrzeżono też, że Kurdowie to siła zdolna przeciwstawić się bojownikom Państwa Islamskiego. Walki trwały jednak poza miastem, w zaniedbanych osadach zamieszkanych w większości przez Arabów. Pobieżnie przeszkoloną jednostkę Sharbarzheriego rozlokowano na zapleczu. Od czasu do czasu krótka wymiana ognia, potem selfie z ciałem wroga. Młodzi wojacy powtarzali, że są szczęśliwi, gotując, piorąc i ogólnie robiąc cokolwiek dla swoich towarzyszy. Być może, co nie zmienia faktu, że wielu marzyło o prawdziwym sprawdzianie. swoją szansę sharbarzheri dostał podczas chaotycznego szturmu na wieś Saiyid Khalaf na południowy zachód od Kirkuku. Jego oddział znalazł się na tyłach głównej grupy peszmergów, która powoli zbliżała się do pozycji PI. Dowódca dał znak i Sharbarzheri, lekko oszołomiony, ściskając karabin kupiony za pieniądze ze sprzedaży oud, ruszył pod osłoną uzbrojonej ciężarówki. Bojownik PI zaczął strzelać pod ciężarówkę w nogi atakujących Kurdów. Seria przeszła przez łydkę Sharbarzheriego i nogi następnego peszmerga, łamiąc mu kości. Mężczyźni upadli, ale strzelec ich nie wykończył. Ostrzeliwał już innych Kurdów. Sharbarzheri nie mógł wstać. Odciągnięto go spod ostrzału, wsadzono do karetki, a wkrótce potem Kurdowie się wycofali. W szpitalu odwiedzili go rodzice. Matka płakała, a wściekły ojciec milczał. Po co podejmował takie ryzyko? Chodzi o męstwo? Patriotyzm? W imię kraju, który nie istnieje? Dopiero później przyznał, że nawet w złości rozpierała go duma z syna. Odwiedziłem ich w rodzinnym domu w górach wschodniego Kurdystanu. Zapadał wieczór. Nietoperze śmigały nad piknikowym kocem zastawionym pieczoną baraniną, faszerowanymi liśćmi winogron i świeżym chlebem naan. – Za Kurdystan pójdzie walczyć każdy z nas – tłumaczył Mohammed. – Nawet jeśli nie do końca w niego wierzymy. Gdy trafiono sharbarzheriego, Sami Hussein, młody Arab, który wstąpił do PI, był w okolicy. Możliwe, że brał udział w walkach. Poznałem go kilka miesięcy później, nazajutrz po pojmaniu przez policję w Kirkuku. Zatrzymano również kilku innych młodych mężczyzn. Na posterunku nieopodal centrum Husseina wprowadzono do wąskiego pokoju wyłożonego materacami. Czuć było zapach wody po goleniu i smród papierosów. Przyszedł bez butów i nadąsany. Miał na sobie żółto-szarą koszulkę i dresowe spodnie. Policjant ustawił przed nim plastikowy stolik, a na nim szklankę wody. Chłopak nie wyglądał na rannego. Poplamiony kciuk wskazywał, że złożył już podpis pod treścią zeznań. Ubrany po cywilnemu śledczy zadawał Husseinowi kolejne pytania, ale ten na większość z nich zdążył już odpowiedzieć w trakcie długiego przesłuchania. Dlaczego wstąpiłeś do PI? Czy jest wśród was dużo zagranicznych bojowników? Co robicie z wziętymi do niewoli Jazydkami? (Chodzi o brutalne traktowanie członków niewielkiej kurdyjskiej grupy etnicznej i religijnej. Los, który spotkał Jazydów z rąk bojowników PI, zszokował świat). Śledczy powtórzył pytanie ze względu na mnie – chciał przypomnieć Amerykaninowi o terrorze, z którym Irakijczycy muszą się zmierzyć samodzielnie. – Bojownicy robią z nimi, co chcą – opowiadał beznamiętnie Hussein. Powiedział, że żałuje przystąpienia do PI. Że obietnice chwały i islamskiej prawdy okazały się mrzonką. – Oni nie są muzułmanami – mówił, wpatrując się w podłogę. Gdyby role się odwróciły, Hussein być może podziwiałby moją egzekucję. Może nawet by ją przeprowadził. Tymczasem miałem do czynienia ze zdezorientowanym chłopakiem, zmęczonym i bosym. Wkrótce komendant policji, generał Sarhad Qadir, zaprowadził mnie do małego ogrodu, gdzie klęczeli pozostali pojmani w nocy więźniowie. Mieli zasłonięte oczy i skute ręce. – Co się z nimi stanie? – spytałem generała. – Trafią do więzienia – rzucił od niechcenia. – To już nie moja sprawa. Krążą plotki, że Kurdowie i Arabowie mordują jeńców z Państwa Islamskiego. Po wyjściu z posterunku zapytałem o to mojego tłumacza. – Co będzie z tym chłopakiem? – Wykończą go. Czemu tak się przejmujesz? To bojownik PI. A mnie przypomniała się matka Husseina i zastanawiałem się, czy jeszcze kiedyś zobaczy syna. dalsze losy husseina próbowałem ustalić przez kilka tygodni. Pytałem policjantów, dowódców peszmergów, polityków, prawników, a nawet samego kurdyjskiego premiera. Nikt nie mógł albo nie chciał mi pomóc. Bardzo się w tę sprawę zaangażowałem. I nie chodzi o sympatię, bo tę raczej trudno odczuwać wobec bojownika PI. Jego historia doskonale ilustrowała jednak problemy, z którymi borykają się Kurdystan, Irak, Bliski Wschód. A głównym z nich jest odpowiedź na pytanie, jak dogadać się z sąsiadami i jak zbudować naród, tak aby mieszkańcy kraju nie stanęli przeciw tobie. Hussein był jednym z dziesiątków tysięcy ochotników, którzy dołączyli do Państwa Islamskiego. Nie trafiłem na jego ślad, więc szukałem innych. Wielu walczących w Iraku to osoby z terenów opanowanych przez PI, które wcielono do służby. Większość stanowią sunnici, ale zdarzają się też młodzi Kurdowie. W mieście Qeladize w Kurdystanie poznałem historię 18-letniego Hemina. Opowiedział mi ją Salah Raszid, szwagier chłopaka, który do szeregów PI wstąpił w 2014 r. Młodzieniec był zagubiony, ominęła go złota dekada, więc imał się przypadkowych zajęć i wegetował. Radykalizował się stopniowo pod wpływem miejscowego imama, Kurda prawiącego kazania o świętej wojnie, męczeństwie i raju. Kazania zaprowadziły Hemina i paru innych do Syrii, gdzie chcieli walczyć z dyktatorem Baszarem Al-Assadem. Wkrótce jednak dowódcy PI rozkazali świeżym rekrutom powrót do Iraku celem prowadzenia bratobójczej walki. Raszid śledził poczynania szwagra telefonicznie i na Facebooku. Był przekonany, że Hemin nie jest szczęśliwy. Nie dołączył do kampanii przeciw Kurdom i wydawało się, że przestał wierzyć w propagandę PI. Zginął w październiku 2014 r. w mieście Sindżar, które wpadło w ręce PI (peszmergowie odbili je pod koniec 2015 r.). Raszidowi powiedziano, że chłopak zginął w boju. Rodzina nie uwierzyła. – Chciał od nich odejść – opowiada. – Tego dnia w Sindżarze nie było walk. Chciał wrócić do domu, a oni go zabili. Raszid bezskutecznie błagał dowódców PI o zwrot ciała. Rodzina musiała zadowolić się kilkoma ostatnimi zdjęciami z Facebooka. Spogląda z nich pulchny, lekko uśmiechnięty chłopak w mundurze. – Hemin był dużym dzieckiem – pamięta Raszid. – Młodzi często wstępują do PI wcale nie dlatego, że są ekstremistami. Są zagubieni. Nie troszczyłem się o niego wystarczająco. Bog jeden wie, co się z stanie. Raszid miał na myśli życie pozagrobowe i zapewniał, że dla Hemina nie ma miejsca w raju. Wracając do Slemani, myślałem o Samim Husseinie. W najlepszym przypadku gnił teraz w celi. Możliwe, że odliczał dni do egzekucji. W następnym tygodniu pokazałem Botanowi Sharbarzheriemu zdjęcie Husseina. Przyglądał się bojownikowi na ekranie mojego iPhone’a. – Nienawidzę go. Myślę tylko o zemście. Zemszczę się. Za to, co zrobili mnie i nam wszystkim. Obiecuję – rzucił z emfazą Sharbarzheri. Podczas ostatniej wizyty w irackim Kurdystanie, w październiku, ponownie szukałem Husseina. Generał policji, który go aresztował, nie pamiętał nazwiska, a iracki system sądownictwa jak zwykle pozostawiał wiele do życzenia. Pomyślałem, że mógłbym popytać w arabskich dzielnicach Kirkuku, czy ktoś rozpoznaje go na zdjęciu, ale był to dość ryzykowny plan. Mój tłumacz ostrzegał, że możemy zaszkodzić tym, którzy będą z nami rozmawiać. Hussein, przynajmniej dla mnie, zniknął na dobre. Kolejny spośród tysięcy zaginionych w Iraku w ciągu ostatnich 10, a w zasadzie ostatnich 50 lat. Z dala od frontu moi kurdyjscy przyjaciele byli coraz bardziej zmęczeni i pesymistyczni. Peszmergowie skutecznie wypierali bojowników PI z wielu miejsc, lecz iracka armia nie radziła sobie równie dobrze na swoich odcinkach. Duże miasta, np. Mosul i Ramadi, wciąż pozostawały pod kontrolą PI, zaś iracka gospodarka (kurdyjska zresztą też) dostała zadyszki przez niskie ceny ropy i wojnę. Wykrwawiony kraj nie zbliżył się do pojednania, a w samym Kurdystanie stare rany bolały, a nowe się paskudziły. Byłem świadkiem protestów w wielu kurdyjskich miastach. Część, np. manifestacje nauczycieli domagających się wypłaty zaległych poborów, przebiegała spokojnie. Inni żądali politycznych reform, a niektóre z tych demonstracji przyniosły zamieszki i ofiary śmiertelne. W Slemani policjanci w pełnym rynsztunku otoczyli centralny bazar, a z frontu ściągnięto oddziały poszmerów, by przywróciły porządek. W nocy miasto było patrolowane przez wojsko. Sam Sharbanzheri był mimo wszystko optymistą. Niedawno wrócił na studia, na stosunki międzynarodowe. Z inżynierią dał sobie spokój. Dostał nowy oud i choć AK-47 kurzył się w sypialni, chłopak nie myślał o powrocie na front. – Zmiany można przeprowadzić tylko na płaszczyźnie politycznej – tłumaczył. Musiałem mieć rozbawioną minę, bo zaczął mnie przekonywać do swoich racji. – Poważnie. W Kurdystanie niczego nie osiągniesz, dystansując się od partii politycznych. To moja kolejna walka. Spacerowaliśmy ulicą Salim w Slemani. W ciepłe wieczory zwykle pełno tu młodych Kurdów, którzy przechadzają się, piją herbatę, grają w bilard, jedzą, śmieją się i esemesują do białego rana. Tym razem było dziwnie cicho. Handlarze pchali wózki załadowane granatami i rozglądali się za klientami. W tle skrzypiały koła. Nie musiałem przeciskać się w tłumie i przecinać chmury papierosowego dymu. Poprosiłem Sharbarzheriego o wyjaśnienie tej sytuacji. Spodziewałem się, że pogoda nie dopisała albo że telewizja pokazuje dobry mecz. – Wielu wyjechało. – Rozjechali się do domów? – Nie, do Europy. Są teraz uchodźcami. Z Turcji ruszają do Grecji albo w inne miejsce. Potem do Niemiec. Każdy chce się stąd wyrwać. Dlaczego? – Twierdzą, że w Iraku już wszystko skończone. W Kurdystan też już nie wierzą. A do tego Państwo Islamskie i gospodarka w rozkładzie. Nie widzą perspektyw. Mnóstwo moich znajomych wyjechało. Oczami wyobraźni widzę zatłoczone obozy i chaos w Europie przyjmującej kolejne fale pełnych nadziei migrantów. Wielu Kurdów, jeśli przeżyją podroż, dołączy do rodzin, które trafiły na kontynent dużo wcześniej. Exodus trwa od dawna, teraz po prostu przyspieszył. – A ty zostaniesz? – Sharbarzheri uśmiechnął się. – Tak. Taki już ze mnie Kurd. Nigdzie się nie wybieram. Źródło: NationalGeographic.com: Kurds Fight to Preserve ‘the Other Iraq’
"Oni nie traktowali nas jak ludzi." Życie po ISIS (REPORTAŻ)
Gdy wojska sprzymierzone zaczęły odbijać Mosul, uciekający Irakijczycy opowiadali wstrząsające historie o brutalności Państwa Islamskiego.
Kurdyjscy żołnierze stali na wale w narożniku stanowiska artylerzystów. Był to jeden z wysuniętych punktów linii frontu biegnącej wzdłuż grzbietu górskiego i skierowanej na zachód, w stronę doliny Tygrysu. Słońce zaszło, kończył się dzień lata, pory, kiedy ziemia i niebo w Iraku wydają się stapiać w jedno. Mimo to w gęstniejącym mroku dało się dostrzec na brzegu rzeki światła miasta Mosul. Owi żołnierze, peszmergowie z armii irackiego Kurdystanu, mogliby opisać ten widok w środku nocy, zbudzeni ze snu. Od miesięcy obserwowali go, nanosili na mapy i omawiali każdy jego centymetr – ale nie przestawał być dla nich fascynujący i groźny. Wszystko, na co patrzyli, należało do Państwa Islamskiego. Był koniec lipca 2016 r. i bitwa o Mosul, o której mówiono od dawna, miała się wkrótce rozpocząć. Irackie wojska pokonały Państwo Islamskie, znane też jako ISIS, pod Faludżą i teraz parły na północ, w stronę Mosulu. Kurdyjscy peszmergowie naciskali z tej góry. Koncentrowały się siły amerykańskie i europejskie, żołnierze i członkowie milicji z Turcji, Iranu i innych krajów. Był to największy do tej pory pokaz międzynarodowej siły skierowanej przeciw ISIS. Państwo Islamskie kontrolowało Mosul, drugie co do wielkości miasto Iraku, od dwóch lat. Planiści liczyli na to, że jego upadek będzie końcem dżihadystów w Iraku. Latem 2016 r. siły Iraku i międzynarodowej koalicji dążące do wyparcia z kraju dżihadystów zbliżyły się do zajmowanego przez ISIS miasta Qayyarah na południe od Mosulu. Oddziały ISIS podpaliły okoliczne szyby naftowe i wycofały się. Mieszkańcom pozostało spustoszone środowisko. W mieście zapanowała panika. ONZ szacowała, że na skutek bitwy ponad milion ludzi zostanie wysiedlonych. (Przed zajęciem przez ISIS Mosul liczył ok. 1,4 mln mieszkańców). Straty wśród ludności cywilnej miały być straszne. Mieszkańcy uciekali z miasta na wszelkie możliwe sposoby, a ta kurdyjska placówka była punktem końcowym często wybieranej trasy. Prawie każdej nocy ludzie wdrapywali się na zbocze i docierali tu, mając za cały dobytek tylko to, w co byli odziani. Dziś żołnierze spodziewali się siedmioosobowej rodziny. Jej ojciec, pielęgniarz, zadzwonił do kuzyna mieszkającego w pobliżu góry, a ten powiadomił dowódcę. Ów kuzyn, niejaki Tayeb, mógł podać pielęgniarzowi jedynie mgliste wskazówki: – Wspinaj się na górę. – Teraz Tayeb wraz z dowódcą stał na wale. Nagle odezwał się telefon Tayeba. To był pielęgniarz, Ayham Ali. Tayeb podał telefon kurdyjskiemu tłumaczowi, który tłumaczył Alemu wskazówki udzielane przez żołnierzy. (Ali mówił po arabsku, żołnierze po kurdyjsku). Pod naciskiem chwili, a może chcąc podnieść Alego na duchu, tłumacz awansował go. – Gdzie jesteś, doktorze? Z słuchawki dobiegł zaniepokojony głos. – Idź 500 m w prawo. Zobaczysz małą dolinkę. Wejdź do niej. W telefonie rozległ się płacz dziecka. – Nie martw się, doktorze. Jesteś już bezpieczny. Jakiś żołnierz zaświecił latarkę i przesuwał snopem światła na boki. – Powiedz mu, by szedł za światłem – polecił. – Doktorze, widzisz światło? – zapytał tłumacz. – Nie wymachuj tak tą latarką. ISIS może zobaczyć – dowódca skarcił podwładnego. Przez kilka następnych godzin Ali szedł i dzwonił po kolejne wskazówki, znowu szedł i znowu dzwonił. Połączenie zostało przerwane i przez jakiś czas nie działo się nic. Kiedy Ali zadzwonił ponownie, około 11, był zagubiony i zatroskany. Wysłał przodem najstarszą córkę, by spróbowała znaleźć drogę, i od tamtej pory jej nie widział. Obawiał się, że zauważyli ich ludzie z ISIS. Tłumacz poprosił go, żeby opisał, co widzi dookoła. – Wiem, gdzie jesteś. Idź w prawo. Jeśli pójdziesz w lewo, nie dasz rady. Tam jest zbyt stromo. Tayeb zeskoczył z wału i poszedł ich szukać. Mijały niekończące się minuty. Około północy Tayeb powrócił, niosąc małą dziewczynkę, w której oczach szkliło się przerażenie. Postawił ją na ziemi, zawrócił i znowu zniknął. Jeden z żołnierzy wziął dziecko na ręce, poklepał delikatnie i mówił coś do niego pieszczotliwie. Niebawem przybyli chłopiec, dwie dziewczynki, w tym ta najstarsza córka, oraz Tayeb niosący najmłodszą córeczkę. Po drodze upuścił ją i na czole dziewczynki pęczniał guz, ale nie płakała. Wreszcie pojawiła się matka. Miała na imię Nawal, co znaczy „dar”. Nosiła czarne abaję i hidżab. Padła na kolana. Zadumana, a może majacząca, opowiadała o swoich przejściach, nie zwracając się do nikogo konkretnego. – Byliśmy tacy głodni w Mosulu – powiedziała. – Nie było pieniędzy ani żywności. Nic nie szkodzi, jeśli umrzemy głodni. Jesteśmy bezpieczni. To najlepsza chwila mojego życia. Jako ostatni przyszedł Ali, oszołomiony z powodu ulgi. Na jego brodzie połyskiwał pot. – Chodźmy – zarządził dowódca. – Tam są snajperzy. Żołnierze poprowadzili rodzinę do obozu. – Jesteśmy tu. Teraz mogę już umrzeć – powiedziała Nawal. – Czuję się, jakbym był w raju – oświadczył Ali, podejmując własną opowieść. – Nie jest łatwo zostawić swoich rodziców, ale ja tam umierałem. Było nas dwadzieścioro. Mój brat sprzedawał lody. Nic nie zarabiał. Walczyliśmy, on i ja. W Al-Alam, miasteczku nieopodal Tikritu, 11 mieszkańców zostało publicznie straconych w pobliżu skrzyżowania, na którym teraz stoi ich pomnik. W całym Iraku coraz częściej można zobaczyć pomniki, billboardy, plakaty i malowidła upamiętniające ofiary potworności ISIS. ISIS zajęło Mosul w czerwcu 2014 r. Bojownicy spalili komisariaty policji i wojskowe punkty kontrolne. Wywiesili flagi z czarno-białym logo ISIS, wprowadzili nowych imamów do meczetów i nowych nauczycieli do szkół. Z Wielkiego Meczetu al-Nuri przywódca Państwa Islamskiego, Abu Bakr al-Baghdadi, który niedawno odłączył się od Al-Kaidy, proklamował utworzenie Państwa Islamskiego, a siebie samego ogłosił kalifem. Wszystkim muzułmanom nakazał: – Bądźcie mi posłuszni. Część mieszkańców uciekła. Inni zaczęli się ukrywać. Wielu się cieszyło. Ali nie zdradził, co czuł, ale wspominał, że początkowo żyło się nieźle. Mógł nadal pracować w szpitalu. Jednak dość szybko zaczęła się niedola, tortury i publiczne egzekucje. Tych, zachowując ostrożność, można było jednak uniknąć. Nieuniknione były dotkliwe upokorzenia codziennego życia. Musiał skrócić swe spodnie, aby dostosować się do „afgańskiego” stylu preferowanego przez przywódców ISIS. Kazano mu zapuścić brodę, a potem zapuścić ją dłuższą. W miejscach publicznych jego żona mogła się pojawiać tylko w towarzystwie mężczyzny ze swojej rodziny, całkowicie spowita w czerń. – Gdyby założyła chociażby sandały z obcasem, mogła zostać zbita – powiedział Ali. – Oni nie traktowali nas jak ludzi. Targi opustoszały. Wyłączono elektryczność, potem wodę. ISIS stało się bardziej brutalne. Gdy Ali bandażował rękę kobiecie, która nie była w pełni okryta, uznano, że ma z nią relacje seksualne. Trafił do więzienia i został wychłostany, ale uważał się za szczęściarza, bo zachował głowę. Wtedy uświadomił sobie, że musi uciekać, ryzykując szybką śmierć, albo zostać i umierać powoli. Państwo Islamskie zaczęło dojrzewać jako zespół sunnickich grup islamistycznych około roku 2006. Przez następne lata nabrało kształtu i siły, przygarniając byłych bojowników z partii Baas irackiego prezydenta Saddama Husajna, obalonego w kwietniu 2003 r. W 2012 i 2013 r. ogniska ISIS pojawiły się w całej Syrii. W pierwszych dniach stycznia 2014 r. kilkuset bojowników chwyciło za broń w Ramadi, stolicy irackiej prowincji Anbar, zajmując znaczną część miasta. Siły rządowe zdołały utrzymać tylko fragment Ramadi. Przez większą część następnych dwóch lat mieszkańcy musieli znosić wojnę pozycyjną. Sytuacja skłaniała do porównań z podzielonym Berlinem. Irackie wojsko ponownie zebrało siły. Dołączyły do niego szyickie milicje oraz koalicja kierowana przez Stany Zjednoczone. Pod koniec 2015 r. Ramadi zostało „wyzwolone”, jak to ujęła państwowa telewizja. Tyle że całe dzielnice nie tylko nie nadawały się do zamieszkania, ale wręcz nie można ich było rozpoznać. Trudno było sobie wyobrazić, że ludzie zechcą tam wracać. A jednak wracali. Taksówka wjechała na opuszczoną, zrujnowaną drogę i zaparkowała. Nie było wiadomo dlaczego. Nikt jej nie zatrzymywał, bo nikogo tam nie było. Potem kierowca, starszy mężczyzna w szarej diszdaszy, wysiadł i zniknął wśród gruzów. Skrywały jego dom. Piętro zostało zerwane przez atak lotniczy, jakby ścięte ogromną kosą, ale parter stał nadal, choć niepewnie. W miejscu, gdzie kiedyś była brama frontowa, mężczyzna powiesił plandekę z niebieskiego plastiku. Wyjaśnił, że wrócił przed czterema dniami, spodziewając się, że niczego nie znajdzie. Wolał mieć pół domu niż nic. Problem polegał na tym, że nie dało się tam dotrzeć. Wynajął więc buldożer i przekopał ścieżkę przez stertę roztrzaskanych mebli i pustaków, na której szczycie sterczało koło motocykla. – Myślimy, że tam są zwłoki – powiedział. – Wyczuwamy je. Ukląkł, przystawił nos do niewielkiej dziury w ścianie przytrzymującej gruzy i wciągnął powietrze. Zaprosił swoich gości, żeby zrobili to samo. – Czujecie ten zapach? Przed bitwą o Mosul mieszkańcy uciekali z miasta we wszystkich kierunkach. Jedna z tras wiodła przez góry do Kurdystanu. Nawal, żona Ayhama Alego, wraz z dziećmi wspinała się za nim nocą po zboczu. Po dotarciu na miejsce była wyczerpana, ale wdzięczna losowi za to, że jest bezpieczna. Dom handlarza mebli Abduli Zuhaira stał w części miasta kontrolowanej przez rząd, ale ledwo, ledwo. Linia podziału przebiegała kilkaset metrów od niego. Kiedy wkroczyło ISIS, jego ludzie rozciągnęli sznur do bielizny między domami po obu stronach ulicy – Zuhair przeciągnął w powietrzu ręką z żarzącym się papierosem, aby to pokazać – i rozwiesili na nim koce. Początkowo między rządem a ISIS panował kruchy pat. Zuhair miał klientów po stronie powstańczej i pozwalano mu tam chodzić i wracać. Niektóre różnice były wyraźne. Na przykład na budynkach wymalowano sprejem słowa Własność darowana Państwu Islamskiemu. Sklepy musiały być zamykane przed każdym wezwaniem do modlitwy, czyli pięć razy dziennie. Wszędzie było widać czarno-białe logo ISIS. Inne różnice były subtelniejsze. Islamiści uważali wyobrażenia ludzkiej postaci za świętokradztwo. Zuhair zauważył, że na sklepowych markizach i billboardach wycięto lub zamalowano modelki i modeli. W 2015 r. zaginął nastoletni syn Zuhaira. Handlarz podejrzewał, że ma z tym coś wspólnego ISIS – znane z porwań dla okupu. Przekroczył więc linię z koców i poszedł na posterunek patrolowy. Wyjaśnił, że jego 16-letni syn jest upośledzony rozwojowo. Mężczyźni byli uczynni, nakazali, by w meczetach wygłaszano zawiadomienie o zniknięciu chłopca. Jednak niedługo potem w sklepie meblowym Zuhaira pojawił się bojownik. ISIS miało jego syna, a Zuhair miał trzy możliwości: zapłacić 50 tys. dolarów za jego uwolnienie, pozwolić mu wstąpić do ISIS albo patrzeć, jak zostanie ścięty. Zuhair nie miał tylu pieniędzy. Zaproponował swoją furgonetkę i całą gotówkę, jaką posiadał. Zanim usłyszał odpowiedź, siły irackie rozpoczęły ostateczny atak. Zuhair z rodziną uciekł na zachód, do miasta pozostającego w rękach rządu, gdzie zbierali się wysiedleńcy. A tam porywacze chłopca, najwidoczniej litując się nad nim, potajemnie przyprowadzili go na spotkanie z ojcem. Chłopak miał na sobie strój w stylu afgańskim. – Musisz próbować uciec – szepnął Zuhair, kiedy się ściskali. – Nie mogę – odparł syn. – Ciągle mnie pilnują. Mogą zabić ciebie albo matkę. Od tamtej pory Zuhair nie widział syna. Ostatniego lata, pewnego popołudnia po wyzwoleniu miasta, pojechał do centrum, do swojego sklepu meblowego. Wspiął się po zawalonym metalowym daszku i wszedł przez okno, po którym pozostała tylko rama. Sala wystawowa była splądrowana. Przedostał się przez dziurę w ścianie do sąsiedniego pomieszczenia handlowego, które ISIS zaadaptowało na wytwórnię bomb. Na betonowej posadzce leżały worki z grubym, szarym prochem, puste paczki po papierosach i dwa zgrabne stosy ludzkich ekskrementów. Kolejna dziura zaprowadziła go do tylnej sali wystawowej zapchanej zestawami stołowymi i wymyślnymi szafami pokrytymi kurzem. – Mój ojciec otworzył ten sklep w latach 60. – powiedział. – To był najlepszy salon w Ramadi. Zniszczenia w Ramadi były największe pośród wszystkich irackich miast, ale nie stanowiły rzadkości. Po ISIS i wojnie z nim znaczna część północnego i zachodniego Iraku leżała w gruzach. Przemoc zapanowała na obszarach położonych na południe od Bagdadu aż po granice Turcji, Syrii i Arabii Saudyjskiej, pochłaniając dziesiątki miast – oprócz Ramadi najechane zostały Faludża, Tikrit i Tal Afar – oraz setki miasteczek i wsi. ISIS zniszczyło archeologiczne skarby mezopotamskie w Niniwie i starożytne chrześcijańskie wioski. Usiłowało eksterminować jazydów, których uważało za pogan. Podpalone przez dżihadystów szyby naftowe płonęły miesiącami, powodując nieopisane zniszczenia środowiska. Do początku 2017 r. ONZ i inne organizacje wzniosły w całym Iraku 86 obozów dla wysiedleńców i uchodźców. Ponad 3 mln Irakijczyków uciekło ze swoich domów. Przedstawiana przez ISIS obietnica czystego i dumnego państwa przemawiała do wielu mieszkańców Iraku. Tylko niektórzy byli fanatykami, ale wszyscy mieli dość tej lub innej okopanej władzy. ISIS pociągało sunnitów, oburzonych zaniedbaniami i nadużyciami, których doświadczali pod szyickimi rządami Nouriego al-Malikiego. Spoglądających na samolubne monarchie znad Zatoki Perskiej, brutalny sekularyzm wojska w Egipcie oraz ulegającą wpływom Zachodu Turcję i dostrzegających brak wiarygodnego przywództwa. ISIS było też atrakcyjne dla ludzi marginalizowanych i pozbawionych środków do życia. Prowincję Anbar zamieszkują najbiedniejsi, najsłabiej wykształceni obywatele Iraku, a propaganda ISIS nieprzypadkowo podkreśla socjalistyczny podtekst politycznego islamu. Klasowy wymiar tej wojny jest często oczywisty, podobnie jak inne społeczne rozdźwięki spotęgowane przez ISIS. Sojusz Irakijczyków wypierających Państwo Islamskie z Iraku – Arabów i Kurdów, sunnitów i szyitów, wojska i milicji – był wątły. Gdyby nie wspólna sprawa, jego uczestnicy skoczyliby sobie do gardeł. Po wycofaniu się ISIS z Faludży na jaw wyszło okrucieństwo tej grupy. Rezydencję zamożnego przedsiębiorcy przekształcono w więzienie, a kolegium nauczycielskie w sąd i miejsce straceń. Zwłoki grzebano w masowych grobach pod brukiem dziedzińców i posadzkami. Latem 2016 r. siły irackie parły na północ, wzdłuż Tygrysu. W sierpniu dotarły do niewielkiego nadrzecznego miasta Qayyarah, ostatniej strategicznej zdobyczy niezbędnej do ataku na Mosul. Pewnego dnia, w połowie bitwy o Qayyarah, z bazy Makhmur wyruszył na linię frontu wojskowy konwój. Za beżową furgonetką jechał opancerzony humvee i ciężarówka wioząca 200 plastikowych worków z ryżem, herbatą, cukrem i olejem spożywczym dla ludzi, którzy uciekli przed walkami. Na przednim siedzeniu furgonetki jechał ważny generał z Bagdadu, jeden z wielu planistów kampanii na Mosul, a w każdym razie jeden z wielu uważających, że powinni ją planować. Furgonetka dotarła do wypalonej wioski i droga rozdzieliła się na równoległe piaszczyste ścieżki. Kierowca, już wcześniej zdenerwowany, nie wiedział, co począć. Miny pułapki mogły być wszędzie. – Jedź po śladach opon. Nie skręcaj w lewo ani w prawo – powiedział generał, mężczyzna przysadzisty i łysiejący, po czym mówił nadal do grupki adiutantów stłoczonych na tylnym siedzeniu: – W Bagdadzie te idee by nie przeszły (chodziło mu o popularność ISIS w wiejskich rejonach Iraku), ale tutaj ludzie są odseparowani od świata. Nie potrafią myśleć samodzielnie. Potem generał zaczął śpiewać piosenkę z wideo na YouTubie, które oglądał. Kierowca zboczył w lewo. – Nie, nie tędy. Na tej drodze są bomby. Jedź prosto. Ostrzelają nas rakietami. – Słowo daję, ci z ISIS to sukinsyny – ciągnął generał. – Żaden nie jest człowiekiem – zgodził się oficer z tylnego siedzenia. Miał własną teorię na temat motywacji tej grupy: – Wszyscy są gejami. – To prawda – przytaknął inny, zgadzając się z tym oszczerstwem. – Znałem człowiek, który wstąpił do ISIS. Już wtedy był gejem. Kierowca znowu skręcił. – Dokąd jedziesz? – zrugał go generał. – Widzisz tu jakieś ślady opon? Nie myśl jak Kurd. Co z twoją głową? Konwój wjechał do wioski Jahala, gdzie miała być rozdana żywność. Na centralnym placu zgromadziły się setki ludzi. Mężczyźni przycupnęli szeregiem wzdłuż głównej drogi, ocieniając twarze kartkami na żywność, a kobiety stały w cieniu, w mniej karnej kolejce. Z każdą chwilą ludzi było coraz więcej. Żołnierze stanęli z bronią w pogotowiu. W wiosce po drugiej stronie rzeki rozległa się eksplozja – pocisk rakietowy albo bardzo duży moździerz – i w niebo wzbił się pióropusz kurzu. Nikt nawet nie drgnął. Ciężarówka stanęła na placu i kierowca otworzył klapę. Podszedł do niej członek starszyzny. – Ta wioska zamieniła się w obóz uchodźców – powiedział generałowi. – Liczba mieszkańców wzrosła z 700 do 25 tys. Oni tu przychodzą, nie mając nic. Potrzebujemy więcej pomocy. Generał otrzymał plik kartek żywnościowych. Zaczął odczytywać nazwiska i wręczać worki z jedzeniem. Było coraz goręcej, kolejka wydłużała się, kobiety były rozdrażnione. – Wpuśćcie mnie – powiedziała któraś, próbując wepchnąć się do kolejki. – Nie, to nasze miejsce. – Gdzie jest generał? Chcę z nim porozmawiać. Ludzie wychodzili z kolejki, by odwołać się do generała osobiście, czemu towarzyszył pomruk oburzenia. Jakiś człowiek zbliżył się do niego, ale nim zdążył otworzyć usta, generał warknął: – Nic nie mów. Wracaj do szeregu. Stało się jasne, że żywności nie starczy dla wszystkich, nawet nie dla większości. Wydano ostatni worek. Kierowca zamknął klapę i zapalił silnik. Pomruki przerodziły się w krzyki, kolejka zamieniła się w bezładny tłum. Generał był otoczony. Jeden z żołnierzy skierował karabin w niebo i wystrzelił. Kilku wieśniaków schyliło głowy, większość nie zareagowała. Kiedy generał próbował otworzyć drzwi furgonetki, grupa starszych kobiet błagała go o żywność, wyciągając ręce. – Jutro będzie więcej, z Bożą pomocą – powiedział generał. – Na dziś skończyliśmy, ale jutro będziemy mieć tysiąc worków żywności! Słuchajcie, zaśpiewam to wam. – I zaczął śpiewać: – Na dziś skończyliśmy, ale jutro będziemy mieć tysiąc. W Kirkuku pewien więzień, który wytwarzał bomby dla Al-Kaidy, a potem dla ISIS, był przetrzymywany w policyjnej bazie. Państwo Islamskie oderwało się od Al-Kaidy, ponieważ jego przywódca, Abu Bakr al-Baghdadi, był zbyt żądny krwi nawet jak na standardy tej organizacji. Podzielał pogląd swej dżihadystycznej Alma Mater, że „cały świat zjednoczył się we wspólnym wysiłku, by zniszczyć islam”, jak to ujął David Cook, historyk dżihadu. Jednak podczas gdy Osama bin Laden zbudował swoją organizację na przekonaniu, że największym przeciwnikiem islamu jest „daleki wróg”, czyli imperialistyczny Zachód, al-Baghdadi skupiał się do niedawna na „bliskim wrogu”, bezbożnych rządach świata muzułmańskiego. Jeszcze gorsi, poucza al-Baghdadi, są szyici, prawdziwy rak, który rozprzestrzenia się wewnątrz islamu. Ta opinia jest kontynuacją dziesięcioleci sekciarskiej polityki w Iraku. W latach 70. XX w. partia Baas deportowała osoby podejrzewane o irańskie pochodzenie. Kiedy Saddam Husajn przystąpił do wojny z Iranem w 1980 r., nazwał się obrońcą prawdziwego islamu, człowiekiem, który ochroni sunnickich Arabów przed perskimi hordami szyitów stanowiących zagrożenie od VII w. (I to pomimo faktu, że wielu irackich szyitów lojalnie dla niego walczyło). Al-Baghdadi jest dzieckiem tej niechęci, która odrodziła się wraz z sekciarską wojną na początku XXI w. Nabrał dzięki temu przekonania, że szyitów nie można nazywać inaczej niż ludobójcami. W tym samym stopniu jest dzieckiem amerykańskiej okupacji. Co zatem sprawia, że jak na ironię w Iraku jego zwolennicy prawie na pewno zabili – a już z pewnością doprowadzili do zubożenia – więcej sunnitów niż szyitów? Może to: Odejście ISIS od Al-Kaidy objawiało się nie tylko profesjonalizacją dżihadu, ale również podbudową teoretyczną zawężoną do wizji, w której na miano muzułmanina najbardziej zasługuje muzułmanin zabijający – nie tylko niewiernych, nie tylko apostatów, nie tylko szyitów, ale także każdego muzułmanina, który nie zabija. W sposób najbardziej przerażający nakreślił tę wizję palestyński teoretyk dżihadu, nieżyjący już Abdullah Azzam. Honoru i szacunku nie można ugruntować inaczej, jak na fundamencie z okaleczonych i zabitych, napisał. Każdy muzułmanin na Ziemi ponosi odpowiedzialność za odrzucenie dżihadu i grzech odrzucenia broni. Jedyną rzeczą w słowach Azzama bardziej oczywistą niż nienawiść jest nienawiść do samego siebie. To polityka obłąkańcza. Jest ludobójcza, ale też – samobójcza. Być może zatem trudno się dziwić, że wielu zabitych bojowników ISIS pod koniec 2016 r. nie było ofiarami walk, tylko własnych towarzyszy. Kiedy ISIS wycofało się w stronę Syrii, najwyraźniejsze dowody sadyzmu tej grupy pojawiły się w Faludży, zajętej w styczniu 2014 r. Pod koniec czerwca 2016 r., po miesiącu walk, żołnierze irackich sił specjalnych odbili miasto. Kilka dni później grupa żołnierzy i policjantów przeszła przez zasypane gruzem ulice do Instytutu Nauczycielskiego dla Kobiet w Faludży, gdzie ISIS urządziło swój sąd i miejsce egzekucji. Powietrze wokół było ciężkie od woni rozkładających się ciał. W korytarzu wejściowym leżało mnóstwo przewróconych szafek. Posadzka była zarzucona kartotekami młodych kobiet, które tu studiowały, z ich zdjęciami przypiętymi do niebieskich teczek. Wszedłszy na mały dziedziniec, wszyscy mężczyźni, jak na komendę, zatkali nosy. Jeden z policjantów odsunął szkolną tablicę leżącą na ziemi, pod którą ukazała się kość strzałkowa. Wystawała z dziury w kamiennym bruku. Mężczyźni podeszli bliżej. Dziurę wypełniały szczątki, które nie były już ciałami, ale jeszcze nie szkieletami. Nie dało się określić, ile ich tam było. W sąsiednim korytarzu znajdował się kolejny masowy grób, przykryty dywanem i sofą. Dowódca policji powiedział, że to mogą być członkowie ISIS straceni z powodu podejrzeń o tchórzostwo, zdradę lub inne przestępstwo. Kiedy ISIS zajęło miasto, bojownicy udali się do imponującego szpitala głównego i zamienili go w swoją kwaterę główną. Grupa mężczyzn dokonała inspekcji szpitala. Przeszli przez dziedziniec. Na ziemi, w pobliżu małego, świeżo przykrytego grobu, leżały tace prosektoryjne. Któryś z żołnierzy podniósł rękę do pasa, żeby pokazać wzrost pochowanej tam osoby. W czasie walk przenoszenie zmarłych dzieci na cmentarz było zbyt niebezpieczne, więc miejscowi grzebali je na terenie szpitala, gdzie się tylko dało. Na oddziale pomocy doraźnej z sufitu zwisały listwy i płyty niczym podszyt w dżungli. Policjant zwany Abu Nebah szukał pamiątek i wkładał je do plastikowej reklamówki. Na ścianach przyklejono taśmą ziarniste fotokopie logo ISIS oraz memoranda na oficjalnym papierze Państwa Islamskiego. Teksty wskazywały na rozpaczliwą sytuację w ostatnich dniach u władzy. Do wszystkich braci i szefów sekcji, niech Bóg ich błogosławi, brzmiała jedna z notatek. Wszyscy bracia powinni natychmiast sprowadzić swoje rodziny do sektora Faludża, w ciągu 20 dni od daty tego ogłoszenia. Każdy, kto się nie podporządkuje, nie dostanie przepustki. Abu Nebah powiedział, że znał ten szpital doskonale, jeszcze zanim objął swoją placówkę. Cała zzwórka jego dzieci urodziła się tutaj. Uciekł w 2004 r., podczas dwóch bitew o Faludżę. Później, w szczytowym momencie powstania, został policjantem. – Ale tamto nie było takie paskudne jak ISIS – stwierdził. Kiedy nadeszli dżihadyści, policjanci, którzy mieli dość pieniędzy, uciekli. Ci, którzy ich nie mieli, ukryli się. A ci, którzy nie mogli się ukryć, poddali się. Hisbah, policja religijna ISIS, zmusiła ich do stania w meczetach i na publicznych placach i obwieszczania swego żalu za to, że egzekwowali prawa niewiernego rządu. Po tych rytuałach publicznego upokorzenia niektórzy zostali zabici. Rodzina Abu Nebaha uciekła wraz z setkami innych, zasadniczo z całą jego dzielnicą. Zapytany, dlaczego wrócił, odpowiedział. – Przecież to jest nasz dom. W każdym razie nie jest tu tak źle jak w Ramadi. Gdy już pielęgniarz Ayham Ali wraz z rodziną dotarł z Mosulu do wojskowego posterunku na zboczu góry, skierowano ich do niewielkiego ogrodzonego obozu. Wyrwawszy się z uścisku ISIS, po raz pierwszy od dwóch lat przespali spokojnie całą noc. Następnego dnia Alego zaprowadzono do biura i kazano mu usiąść. Był zmieniony nie do poznania – czysty i ogolony, miał na sobie nowe spodnie i koszulę z kołnierzykiem. Za biurkiem siedział generał, a na kanapach po obu stronach funkcjonariusze Asayish, kurdyjskiej służby wywiadu i bezpieczeństwa. – Mamy kilka pytań – powiedział generał. Przesłuchanie poprowadził jeden z funkcjonariuszy. Asayish miała w Mosulu informatorów. Śledczy pokazał Alemu na iPadzie zdjęcie satelitarne jego ulicy z programu Google Earth i poprosił o wskazanie budynku, w którym mieszkał. – Tuż obok znajduje się budynek zajęty przez ISIS – zauważył. Ali był zdenerwowany. Wiedział, że fakt, iż zwlekał przez dwa lata, zanim uciekł z Mosulu, nie działa na jego korzyść. Tak jak i to, że wraz z rodziną sprowadził się do Mosulu z odległej wioski wkrótce po zajęciu miasta przez ISIS. Zrozumiał, że nie ma sensu tego ukrywać. – Opuściliśmy naszą wioskę, bo baliśmy się, że zostanie zniszczona podczas walk – powiedział. Przesłuchujący był niewzruszony. Bardziej interesowało go to, dlaczego Ali tak długo czekał z ucieczką z miasta. – Kiedy ISIS wkroczyło do Mosulu, szlaki do Kurdystanu były wciąż otwarte, prawda? – Sądziliśmy, że nie zdołamy dotrzeć do Kurdystanu – wyjaśnił Ali. Mówiono, że drogi są zaminowane. Ludzie, którzy próbowali uciekać, zginęli. – Czy wiadomo ci o ludziach z sąsiedniej wioski, którzy wstąpili do ISIS? – zapytał śledczy. – Wiem o dwóch. Znam nazwisko ich ojca. Nie wiem, jak nazywali się oni. – A co z tymi z twojej wioski? – Znam wszystkich. – Wymień ich. Ali zawahał się przez chwilę. – Mój kuzyn był w ISIS – powiedział. Śledczy ponownie nie był zaskoczony. – Tak, wiemy o nim. Ali wyjaśnił, że opatrywał tego kuzyna. Rany od szrapnela. Nie chciał tego robić, ale kuzyn nalegał. Był w ISIS – Ali nie zamierzał zaprzeczać. Zapytano go o numery telefonów. Powiedział, że nie ma żadnych. – Ja ich tylko znałem. To nie znaczy, że z nimi współpracowałem. – Wiem – powiedział przesłuchujący. – A co z Facebookiem? – Nie mam Facebooka. Nie mam nawet telefonu, na którym mógłbym go używać. Śledczy pytał o naczelnika aresztu ISIS, do którego trafił Ali, o posterunki, tunele, stanowiska artylerii. Atmosfera w pokoju przesłuchań nie była swobodna. Asayish wiedziała, że wielu uciekających z Mosulu kłamie w sprawie swojego zaangażowania w ISIS. Jeden ze śledczych powiedział prywatnie: – Wszyscy Arabowie kłamią. Wszyscy mieli jakieś powiązania z ISIS. Kiedy przesłuchanie dobiegło końca, Ali powiedział: – Nie chcę iść do obozu dla uchodźców. Moja żona jest taka młoda. A tam mogą być młodzi mężczyźni. Zobaczą ją. – Wszyscy mamy żony – powiedział generał. – Ja swojej nie widziałem od sześciu miesięcy. Ali z rodziną trafił do obozu. To był całkiem nowy obóz, zbudowany w oczekiwaniu na bitwę o Mosul. Białe tropiki namiotów pozostawały nieskazitelne, toalety wciąż czyste. Ali dobrze jednak wiedział, że to nie będzie trwać wiecznie. Jego kuzyn Tayeb rozpocznie proces oficjalnego poręczenia za nich. Przy odrobinie szczęścia wkrótce przeprowadzą się do jego domu albo do innego z krewnych. Ali nie miał pojęcia, co zrobi potem. ISIS zmieniło życie w Iraku. Nie ma powrotu do przeszłości. – Nie obchodzi mnie, czy wyzwolą Mosul – powiedział. – Nigdy tam nie wrócę. Tekst: James Verini Zdjęcia: Maises Saman
7 poruszających obrazów. ISIS zamordowało bliskich tych osób, ale oni nie rozpaczają. Dlaczego?
Młody fotograf pojechał do wioski, gdzie żyją rodziny porwanych i zabitych przez ISIS robotników. Na miejscu wysłuchał ich opowieści. Spodziewał się rozdzierającej rozpaczy, ale znalazł zupełnie coś innego.
Jonathan Rashad przyjechał do egipskiego miasta Al Aour zaledwie w zaledwie dwa dni po tym jak ISIS upubliczniło film z egzekucji porwanych jego 13 mieszkańców. Ofiary były jednymi z 21 koptyjskich chrześcijan, do których zabicia przyznało się Państwo Islamskie po porwaniu ich z terenów Libii. Rashad, 23-letni fotograf dokumentalista, przyjechał do miasteczka by sfotografować żałobę po zmarłych. Jednak to, co zastał na miejscu zaskoczyło go. - Miałem opory przed wyciągnięciem aparatu - mówi - Nie wyważałem drzwi i nie wpychałem się z obiektywem. Nie chciałem być niegrzeczny. Rozmawiałem z kapłanami, pastorami, jeden z nich poznał mnie z 14-latkiem, który znał wszystkie te rodziny. Razem z nim poszedłem do nich i rozmawialiśmy godzinami. Wiedzieli, że przyjechałem po ich historię, a nie tylko po zdjęcie. Tekst: Richard Morgan, pełna wersja tutaj. Źródło: National Geographic News
Zobacz to, co zniszczyło ISIS. Wizualizacja 3D dokumentuje zniszczone zabytki Palmiry
Francuska firma stworzyła trójwymiarowy model przedstawiający skalę zniszczeń jakich dokonali dżihadyści Państwa Islamskiego (IS) w Palmirze.
Firma Iconem stworzyła ten model w ramach projektu "Syrian heritage". Na swojej stronie dokumentuje i pokazuje zabytki Syrii, które są zagrożone wojną. Temple of Bel by Iconem on Sketchfab Nękana okrutną wojną Syria traci kolejne unikalne zabytki. Po niedawnym odbiciu Palmiry z rąk IS archeolodzy z wielu krajów, w tym także z Polski, rozpoczęli inwentaryzację tego co pozostało na miejscu. Bojownicy wysadzili pozostałości starych grobowców, łuk triumfalny i świątynię Szamin-Baala. Pod koniec ubiegłego miesiąca UNESCO sporządziło raport na temat zniszczeń. Jego pełen tekst mamy poznać w lipcu podczas planowanego w Stambule posiedzenia komisji światowego dziedzictwa. Wstępnie podane informację są takie, że mimo okropnych zniszczeń zabytki w Palmirze zachowały integralność i charakter. Jednak rekonstrukcja zniszczeń będzie trwała bardzo długo i pochłonie ogromne sumy pieniędzy. Źródło: Archeowieści
UNESCO w Palmirze. Ocenia zniszczenia dokonane przez ISIS. Nie jest tak źle
Według misji ekspertów UNESCO, która w środę opublikowała komunikat ze swego pobytu w Palmirze, to syryjskie starożytne miasto mimo zniszczeń celowo dokonywanych przez dżihadystów Państwa Islamskiego (IS) zachowało swój charakter i duży stopień integralności.
Była to pierwsza misja, wysłana aby na szybko ocenić skalę zniszczeń starożytnego miasta w oazie na Pustyni Syryjskiej na wschód od Damaszku. W Palmirze, na skrzyżowaniu szlaku handlowego i kilku cywilizacji starożytnych doszło do połączenia greckorzymskich technik z lokalnymi tradycjami i wpływami perskimi, co stworzyło niepowtarzalną całość kulturową. Na czele misji w dniach 24-26 kwietnia stała dyrektor Centrum Światowego Dziedzictwa Mechtild Roessler. Eksperci przeprowadzili szczegółową wizytację w muzeum Palmiry i - ochraniani przez siły bezpieczeństwa ONZ - na stanowisku archeologicznym. Stwierdzili "znaczne straty w muzeum archeologicznym", przede wszystkim w przypadku posagów dużych rozmiarów, sarkofagów i rzeźb, których nie udało się ukryć. Figury porozbijano, odtrącając im głowy; odłupane fragmenty w większości nadal leżą na podłodze - podaje wstępny raport. “Palmira jest filarem syryjskiej tożsamości i źródłem godności dla wszystkich Syryjczyków - powiedziała dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa. - UNESCO zdecydowane jest zapewnić ochronę tego i innych miejsc we współpracy ze swymi partnerami w ramach szerszych operacji humanitarnych i pokojowych". Rozpoczęto ratowanie tego co pozostało Ekspertom towarzyszył dyrektor generalny Syryjskich Starożytności i Zabytków Mamun Abdulkarim oraz specjaliści z muzeów światowego dziedzictwa. Określili oni najpilniejsze środki konieczne do zabezpieczenia budowli i zakres niezbędnych prac dokumentacyjnych. Już podjęto prace nad zniszczonymi rzeźbami, by sporządzić dokumentację i dopasować do siebie porozbijane fragmenty. Członkowie misji ocenili stan zachowania wielkiej kolumnady i agory. Odnotowali zniszczenie łuku triumfalnego i świątyni Szamin-Baala — boga nieba, która - jak podaje UNESCO - została "obrócona w perzynę". Dżihadyści wysadzili w powietrze część świątyni oraz jedną z kolumnad. Świątynia, miejsce kultu Baala, należącego do głównych bóstw kananejskich w mitologiach semickich, była wzniesiona dla Baala jako pana nieba, dawcy światła i ciepła - Szamina - w 32 r., za czasów cesarza Tyberiusza. Zachowała się do naszych czasów w dość dobrym stanie, ale po opanowaniu Palmiry przez IS została zniszczona. Wysłannicy UNESCO nie mogli jednak zbadać jej z bliska, gdyż budowla czy też jej ruiny wciąż są niedostępne, ponieważ jeszcze nie zakończono rozminowywania. Z tego samego powodu niedostępna jest cytadela mamelucka, która poważnie ucierpiała z rąk dżihadystów. Wysadzili oni również trzy starożytne grobowce wieżowe z lat 44-103 n.e. Palmireńskie wieże grobowe, budowane z piaskowca na planie kwadratu lub prostokąta, mają od 3 do 5 kondygnacji. Należały do najbogatszych rodzin. Wewnątrz nisze grobowe - w niektórych wieżach było ich do 300 - zamykane były blokami kamienia z reliefowym wizerunkiem zmarłego, malowanymi na żywe kolory. Uczestnicy misji złożyli hołd odwadze wszystkich osób, które pracują nad dokumentacją i ochroną syryjskiego dziedzictwa, i uczcili minutą ciszy pamięć zamordowanego przez IS jednego z najbardziej zasłużonych dla Palmiry archeologów - 82-letniego Chaleda el-Asaada. Asaad zajmował się zabytkami Palmiry ponad 50 lat, a IS próbowało wydobyć od niego informacje na temat ukrytych przed nimi bogactw muzealnych. Pełny raport UNESCO na temat Palmiry zostanie przedstawiony komisji światowego dziedzictwa podczas jej 40. posiedzenia, które odbędzie się w lipcu w Stambule i które opracuje rekomendacje dotyczące niezbędnej ochrony miejsca. UNESCO planuje również wysłanie międzynarodowej misji eksperckiej do zbadania stanu zachowania miejsc dziedzictwa kultury w Syrii, w tym ponownie Palmiry. Międzynarodowe spotkanie ekspertów poświęcone zachowaniu i ochronie dziedzictwa w Syrii ma się odbyć w dniach 2-4 czerwca w Berlinie. Źródło: PAP
Te zdjęcia potwierdzają najgorsze. ISIS zniszczyło bezcenne bramy w Niniwie
National Geographic dotarł do zdjęć, które pokazują zniszczenie przez Państwo Islamskie bram miasta Niniwa (Nineveh). To jedna ze starożytnych stolic asyryjskich, leżąca obecnie na ternie Iraku, niedaleko Mosulu.
Fotografie, które przesłano do redakcji NG zdają się potwierdzać wcześniejsze informacje o zrównaniu z ziemią zrekonstruowanej Bramy Nergala i Bramy Maszki. Rok temu islamiści zniszczyli także mury okalające Niniwę. Liczyły one aż 12 kilometrów. Wraz z postępującymi walkami i zbliżaniem się irackiego wojska do terenów zajmowanych przez ISIS ci drudzy zdają się stosować taktykę spalonej ziemi. Profesor Michael Danti z Uniwersytetu Bostońskiego przekonuje, że chodzi o jasny sygnał dla przeciwnika: "jeśli będziecie kontynuować ofensywę nie zastaniecie na miejscu kamienia na kamieniu". Niniwa była ważnym ośrodkiem miejskim już 4 tysiące lat temu. W okresie nowoasyryjskim stała się stolicą Asyrii i na przestrzeni VIII i VII w. p.n.e. silnie się rozbudowywało. Do miasta prowadziło 15 bram, Bramy Nergala i Maszki zrekonstruowano w XX wieku. Źródło: National Geographic News
Co pozostało z Palmyry? Miasto-skarb odbite z rąk ISIS
W Palmyrze historia dosłownie jest zapisana na ścianach. Można ją czytać z murów świątyń, portali, pomników, grobowców oraz wysokich kamiennych kolumn. Miasto znajduje się 215 kilometrów na północny wschód od Damaszku.
Inskrypcje często zapisano zarówno po grecku jak i aramejsku. Ta dwujęzyczność jest wyjątkowa i spotykana tylko w Palmyrze. Miejsce to wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Unesco, ale od maja ubiegłego roku stało się ono także jednym z najpilniej śledzonych obszarów przez polityków i wojskowych. Wtedy to Państwo Islamskie (ISIS) przejęło nad nim kontrolę. W ubiegłą niedzielę (27.04.2016) wojska syryjskie odbiły miasto. Obecnie żołnierze rozbrajają pozostawione przez bojowników pułapki i materiały wybuchowe. Gdy skończą, na miejscu pojawią się naukowcy by ocenić stan zniszczenia bezcennych zabytków. Dzięki zachowanym inskrypcjom możemy dowiedzieć się wielu szczegółów o życiu w tym ważnym granicznym punkcie na szlakach handlowych między Mezopotamią a krajami śródziemnomorskimi. Jedna z inskrypcji na przykład, pochodząca mniej więcej z 130 roku naszej ery, to zapis uhonorowania mieszkańca imieniem Male Agippa za to, że zbudował świątynię dla semickiego boga Baala Shamina na pamiątkę wizyty rzymskiego cesarza Hadriana. Inskrypcja została wyryta w dwóch językach na portalu wejściowym do świątyni, który sam w sobie jest unikatową mieszanką stylu rzymskiego i bliskowschodniego w architekturze. Sama Świątynia w ubiegłym roku została zniszczona przez Państwo Islamskie, podobnie jak świątynia Bela, największa i najważniejsza spośród palmyrskiego Łuku Tryumfalnego. Tam gdzie Wschód spotykał się z Zachodem Palmyra (aż do czasów rzymskich znana jako Tadmor) wymieniana jest w źródłach historycznych nawet sprzed 3,8 tysięcy lat! Jednak pierwsze trzy wieki po Chrystusie to czas gdy pustynna oaza stała się ważnym punktem handlowej wymiany między Rzymem, królestwem Partów oraz późniejszych imperiów Sasanidów. Tutejsi kupcy zbudowali gigantyczne fortuny zbierając daniny od karawan zmierzających przez pustynie Syrii w stronę Eufratu oraz do Zatoki Perskiej. W tę stronę podróżowano z przyprawami i drogimi kamieniami na rynki śródziemnomorskie, a w powrotnej drodze ze szkłem, metalami oraz towarami luksusowymi pochodzącymi aż z Indii. Wraz z karawanami do Palmyry docierały wpływy kulturowe z całego świata. Tysiące inskrypcji zawierają odezwy do bóstw babilońskich, arabskich, fenickich i kananejskich. Rzymianie kontrolowali to miasto przez wieki, a żyjący tu kupcy nierzadko wyznawali jednocześnie bogów wschodu i jednocześnie hołdowali praktykom elit rzymskich – przyznaje profesor filologii klasycznej z Uniwersytetu Południowej Karoliny Maura Heyn. - Palmyrę można przyrównać do granicznego miasteczka kowbojów. Jej mieszkańcy uczestniczyli w czymś, co miało miejsce w całym imperium: urozmaicanie miast wielkimi budowlami innych kultur – tłumaczy naukowiec wskazując między innymi świątynie Bela oraz Wielką Kolumnadę z przełomu drugiego i trzeciego wieku. Elity Palmyry przejęły takżę od Rzymian wiele zwyczajów dotyczących upamiętniania zmarłych. Ich pomniki nagrobne mają inskrypcje po aramejsku, a wyobrażeni na nich ludzie noszą rzymskie szaty. - Te pomniki to najlepsze dowody na istnienie biżuterii w greko-romańskim świecie – mówi Heyn – Tylko kilka miast w całym Imperium ma jeszcze takie ślady przemian kulturowych. Naprzeciw Rzymowi Najsłynniejszą mieszkanką tego miasta jest bez wątpienia królowa Zenobia, która przejęła kontrolę nad wschodnimi prowincjami imperium w Egipcie, Syrii i Palestynie. Stworzyła Imperium Palmyry, które przetrwało od 269 do 273 r. n. e. Ostatecznie została pokonanan przez cesarza Aureliana, który zdobył Palmyrę i stłumił rewoltę. Miasto już nigdy później nie wróciło do dawnej świetności. Do 2011 było to wyjątkowo popularne miejsce wśród turystów. Teraz jest miejscem świętowania zwyciąstwa nad bojownikami ISIS. Autor: Kristin Romey Źródło: National Geographic News ________________________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Zagłosuj na "Podróż roku" i poznaj nominowanych w kategroii "Podróżników Online": View oEmbed on the source website