Pandy są płodne tylko jeden dzień w roku. To cud, że jeszcze nie wyginęły
Pandy wielkie – sympatyczne niedźwiedzie i symbol Chin – uprawiają seks tylko raz w roku. Dochodzi wtedy do dziwnych rytuałów i brutalnych walk: wszystko po to, by wykorzystać w pełni jeden dzień ich płodności. Jak to się stało, że wciąż udaje im się przetrwać?
Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii pand wielkich jest ich ekstremalnie krótki okres płodności. Jest ograniczony do jednego lub dwóch dni w roku, a specyfikacja cyklu rozrodczego wymusza na naukowcach i opiekunach w zoo precyzyjne monitorowanie ich stanu. Są niezwykle wymagające. Kiedy i jak rozmnażają się pandy wielkie? Pandy wielkie (Ailuropoda melanoleuca) są samotnikami, które w pojedynkę przemierzają jasno określone, rozległe terytoria. Spotykają się tylko raz w roku – w okresie godowym, który trwa na wiosnę. Większość samic wchodzi w ruję pomiędzy połową marca a połową kwietnia. Okres ten jest niezwykle krótki – samica jest gotowa do zapłodnienia tylko przez kilka dni, przy czym szczyt rui przypada na 24 godziny. Na około dwa tygodnie przed owulacją zachowania komunikacyjne pand ulegają intensyfikacji. Samice znaczą teren, pocierając okolicę odbytu o drzewa i skały i zostawiając tam wydzieliny z gruczołów. Sygnały te przyciągają samce, które w bambusowym lesie poszukują i gromadzą się wokół samicy. Brutalne walki samców i dziwne rytuały samic Samce konkurują ze sobą o względy samicy. Dochodzi do wokalizacji przypominających szczekanie i warczenie, a także do fizycznych starć. Zwierzęta rzucają się na siebie, zadają ciosy łapami, a nawet próbują chwycić za kark przeciwnika pazurami i powalić go na ziemię. Po ustaleniu dominacji zwycięski samiec odpędza konkurentów i pozostaje w pobliżu samicy, czekając, aż ta zejdzie z drzewa, by umożliwić kopulację. Zbliżenie możliwe jest tylko, gdy samica przyjmie pozycję lordozy – opuszcza przednią część ciała, wygina grzbiet i unosi tylną część, umożliwiając penetrację. Po odbyciu stosunku zarówno samiec, jak i samica wydają dźwięk przypominający beczenie kozy. Samiec następnie wykonuje tzw. „roll back” – siada na zadzie, przyciąga do siebie samicę i trzyma ją możliwie jak najdłużej. Seks pand pod lupą: dlaczego to takie trudne? Rozmnażanie pand wielkich jest wyjątkowo trudne z kilku powodów. Po pierwsze, czas płodności samic jest bardzo ograniczony. Po drugie, samce mają jeden z najmniejszych penisów w stosunku do masy ciała w świecie zwierząt. To sprawia, że zapłodnienie wymaga wyjątkowo precyzyjnej współpracy i odpowiedniej postawy samicy. W warunkach niewoli sytuację dodatkowo komplikuje ograniczenie kontaktów między zwierzętami. W zoo pandy przebywają często osobno niemal cały rok. Ich kontakt ogranicza się do jednego dnia, co utrudnia możliwość wymiany sygnałów zapachowych i wokalnych, kluczowych dla procesu zalotów. Wiele samic odrzuca nawet wyselekcjonowane samce, co wymusza konieczność stosowania metod wspomaganego rozrodu. Porażki i sukcesy rozmnażania pand w niewoli Programy rozmnażania pand wielkich w niewoli rozpoczęły się w latach 50. XX wieku, ale początkowo miały bardzo niską skuteczność. Naukowcy nie rozumieli złożonego systemu komunikacji tych zwierząt ani znaczenia kontaktów społecznych przed rują. Problematyczna była także opieka nad młodymi – zarówno przez matki, jak i ludzi. Nowo narodzone pandy wymagają stymulacji fizycznej, by mogły się wypróżnić, co często nie było skutecznie zapewniane. Te ssaki nie są także przystosowane do wychowywania dwóch maluchów na raz. To oznacza, że w przypadku ciąży bliźniaczej jeden z misiów zawsze jest porzucany. Obecnie skuteczność programów wzrosła, jednak nadal istnieją ograniczenia. Głównym zarzutem jest brak uwzględnienia preferencji partnerów przy kojarzeniu par. Badania wykazały, że u par pand, które same dobierały partnerów, znacznie częściej dochodziło do kopulacji, narodzin młodych i skutecznej nad nimi opieki. Pandy nie są już gatunkiem zagrożonym Wysiłki zoologów się opłacają – od 2021 roku pandy wielkie nie są już gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Eksperci działają na wielu płaszczyznach: budują rezerwaty, gdzie zwierzęta dorastają i przygotowują do życia na wolności czy rekonstruują lasy bambusowe. Obecnie liczba pand żyjących na wolności wynosi około 1800, a tym samym zyskały one status „gatunku wysokiego ryzyka”. Im bardziej je rozumiemy, tym lepiej możemy im pomagać. Źródło: LiveScience Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Miliony lat temu w Europie żyły pandy wielkie. Dlaczego wyginęły?
Czy pandy wielkie zawędrowały do Azji z Europy? To wcale nie jest wykluczone.
W tym artykule: Pandy wielkie w Europie. Gdzie żyły? Bambus nie od zawsze jest przysmakiem pand Pandy wielkie obecnie Czy pandka ruda to kuzynka pandy wielkiej? Pandy wielkie słusznie powinny kojarzyć nam się z Azją. Czarno-białe niedźwiadki są uważane przez Chińczyków za ich dobre narodowe. Z najnowszych ustaleń paleontologów wynika jednak, że zwierzęta te, a właściwie ich przodkowie, żyły kiedyś w Europie. Naukowcy ustalili, jakie tereny zamieszkiwały. Wiadomo również, jak mniej więcej wyglądała ich codzienna dieta. Badaczy najbardziej interesuje to, skąd pandy wielkie przyszły do Europy i dlaczego bezpowrotnie zniknęły z kontynentu. Pandy wielkie w Europie. Gdzie żyły? Źródłem zaskakującej wiedzy okazały się skamieniałości dwóch zębów odkryte w zagłębiu węglowym w północno-zachodniej Bułgarii w latach 70. XX wieku. Przez pięćdziesiąt lat czekały w Bułgarskim Muzeum Narodowym Historii Naturalnej na przypisanie do konkretnego gatunku. Niedawno zespół paleontologów pod kierownictwem profesora Nikołaja Spassowa ponownie zbadał zęby. Naukowcy doszli do wniosku, że musiały one należeć do przedstawiciela gatunku pandy wielkiej, który zamieszkiwał tereny dzisiejszej Bułgarii około sześciu milionów lat temu. Odkrycie zostało opisane na łamach „Journal of Vertebrate Palaeontology”. Nowy gatunek nie jest bezpośrednim przodkiem współczesnej pandy wielkiej. Nazwano go Agriarctos nikolovi na cześć pierwszego odkrywcy skamieniałości. To, że pandy zamieszkiwały kiedyś Europę, nie jest zaskoczeniem dla naukowców. Nadal nie wiadomo jednak, czy niedźwiedzie przywędrowały do Europy z Azji, czy może z Azji do Europy. Nowo odkryty gatunek w Bułgarii żył znacznie później niż inne znane nauce. Niewykluczone, że były to ostatnie pandy w Europie. Chiny ogłosiły, że panda wielka nie jest już na wyginięciu Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody usunęła pandę wielką ze swojej listy gatunków na wyginięciu w 2016 roku – decyzja ta została wówczas zakwestionowana przez chińskich urzędników. T... Bambus nie od zawsze jest przysmakiem pand Niestety zęby pandy wielkiej prawdopodobnie nie dadzą odpowiedzi na pytania nurtujące badaczy. Profesor Spassov przyznaje, że samo ustalenie miejsca, w którym odkryto skamieniałości, zajęło wiele czasu. To dlatego, że do znaleziska sprzed 50 lat dołączono tylko pojedynczą etykietę z niewyraźnym, ręcznym podpisem. Spassov i Qigao Jiangzuo – współautor badań – z Uniwersytetu Pekińskiego są zgodni co do tego, że europejska panda żyła na zalesionych, bagnistych ternach. Jej dieta składała się w dużej mierze z roślin. Zabrakło w niej jednak bambusa. Zapisy kopalne nie wskazują, żeby zdrewniałe łodygi rosły w tej części Europy. Poza tym, zęby pand sprzed 6 milionów lat wydają się zbyt słabe, żeby je przegryźć. Dlaczego pandy nie żyją już w Europie? To najprawdopodobniej skutek ówczesnych zmian klimatu. Około 5,33 miliona lat temu basen Morza Śródziemnego zaczął wysychać. To z kolei wpłynęło na degradację bagnistych siedlisk zwierząt. Pandy wielkie obecnie Przez długi czas współcześnie żyjące pandy wielkie były zagrożone wyginięciem. Tym bardziej cieszy każda wiadomość o przyjściu na świat młodych, czy to na wolności, czy w ogrodach zoologicznych. Obecnie w żadnym ZOO w Polsce nie spotkamy pandy wielkiej. Aby zobaczycie je na żywo, trzeba wybrać się na przykład do Berlina. Najstarszy na świecie samiec pandy wielkiej w niewoli zmarł w lipcu 2022 r. w zoo w Hongkongu. An An miał 35 lat, a w przeliczeniu na ludzkie 105. Urodził się na wolności w południowo-zachodniej chińskiej prowincji Syczuan w 1986 roku. Czy pandka ruda to kuzynka pandy wielkiej? Wbrew podobieństwu nazw pandka ruda, nazywana też pandą czerwoną, nie jest blisko spokrewniona z padną wielką. Dokładne badania wykazały, że zwierzęta te należą do różnych gałęzi ewolucyjnych podrzędu ssaków psokształtnych. Pandka ruda jest właściwie jedynym żyjącym przedstawicielem rodziny pandkowatych. Jej najbliżsi krewni ewolucyjni to: szopy, łasice i skunksy. Źródło: Journal of Vertebrate Palaeontology Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Pandy. Czarno - białe dziwolągi. Czy pandy są agresywne? Ile lat ma najstarsza panda?
Pandy łatwo rozpoznać po wyglądzie, ale czy wiemy coś więcej o tym, jak żyją? Czy pandy są agresywne? To zależy. Zdradzamy też, ile żyją pandy, co jedzą i gdzie można je spotkać.
W tym artykule: Pandy ciekawostki. Ich nazwa i systematyka długo były zagadką Co jedzą pandy? Nietypowa dieta, jak na ich warunki Jak wygląda panda? To nie takie oczywiste Pandy zagrożone wyginięciem. Jak je chronić? Na pandy do Chin lub... Berlina Pandy w Polsce. Czy można je spotkać w polskich ogrodach zoologicznych? To warto wiedzieć o pandach Panda pandzie nierówna. Jakie są gatunki pand? Co je łączy, a co dzieli? Za czasów dynastii panującej w Chinach tysiąc lat p.n.e. pandy opisywano w kronikach i w poezji. Do dziś zwierzęta te są uważane za narodowe dobre i skarb Chińczyków. Trzy tysiące lat temu pandę nazywo „pixiu” – zwierzęciem niepokonanym, silnym niczym tygrys. Potem upowszechniła się nazwa „zouya”, używana jako określenie spokojnej istoty, która nie krzywdzi człowieka ani innych stworzeń. Rzeczywiście, panda nie rwie się do bitki – zaniepokojona zwykle ucieka. Ale życie to nie bajka, więc nawet panda musi czasem okazać agresję. Opuszcza wtedy głowę i… patrzy na przeciwnika „bykiem”. Doprowadzona do ostateczności powarkuje. Nic dziwnego, że tak agresywne zwierzę z czasem stało się chińskim symbolem pokoju – i to znacznie skuteczniejszym niż nasz biały gołąbek. Gdy na polu bitwy ścierały się dwie armie, wystarczyło, by któraś z nich wzniosła chorągiew z wizerunkiem pandy, a natychmiast następował rozejm. W naszych czasach przekazanie przez Chiny pary tych zwierząt USA było jednym z kluczowych momentów ocieplania wzajemnych stosunków. Co ciekawe, mimo takiej historii, ludzie często zastanawiają się, czy pandy są agresywne. I słusznie, jak się okazuje znane są przypadki agresywnych zachowań pand wobec ludzi. Ich uroczy wygląd może być zwodniczy. Nie zapominajmy jednak o tym, że to niedźwiedzie. Pandy ciekawostki. Ich nazwa i systematyka długo były zagadką Pandę nazywano w Chinach także „kocim niedźwiedziem” lub „niedźwiedzim kotem”. Zabawne, ale ten brak zdecydowania co do nazwy przeniósł się także na współczesnych biologów. Przez lata deliberowali oni, czy panda jest bliżej spokrewniona z niedźwiedziami, czy z szopami. Padały też salomonowe propozycje, by utworzyć dla nich odrębną grupę systematyczną. Dopiero niedawne badania genetyczne dostarczyły argumentów na rzecz bliższego pokrewieństwa czarno-białych misiów z resztą niedźwiedzi. A skąd wzięła się nazwa „panda”? Prawdopodobnie z kiepskich zdolności językowych francuskiego jezuity i przyrodnika Pere Armanda Davida. W 1869 roku, podróżując po Sichuanie, miał on usłyszeć pochodzącą z nepalskiego nazwę: „zjadacz bambusa”, czyli „nigalya-ponya”. Misjonarz uprościł ją sobie do rozpowszechnionego dziś słowa „panda”. Po raz pierwszy nagrano kopulację dzikich pand. Nie jest to uroczy widok [WIDEO] Potrzeba było trzech lat wędrówki przez chińskie góry Qinling i współpracy między filmowcami, strażnikami parku i naukowcami, aby po raz pierwszy w historii nagrać materiał przedstawiaj.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/film-moze-byc-wskazowka-dlaczego-tak-trudno-naklonic-zyjace-w-niewoli-pandy-do-rozmnazania-fot-getty-images-4697cde.jpeg" width="938" height="528" alt="Film może być wskazówką, dlaczego tak trudno nakłonić żyjące w niewoli pandy do rozmnażania (fot. Getty Images)" title="Film może być wskazówką, dlaczego tak trudno nakłonić żyjące w niewoli pandy do rozmnażania (fot. Getty Images)" /> Co jedzą pandy? Nietypowa dieta, jak na ich warunki Kolejna, najbardziej chyba zdumiewająca cecha pandy to jej układ pokarmowy. Dieta tych zwierząt składa się niemal w 99 proc. z bambusa. Tyle że pandy nie są do tego przystosowane. Ewolucja musiała rozpocząć eksperyment z misiami na wegetariańskiej diecie naprawdę niedawno. Ich układ pokarmowy jest bowiem krótki, typowy dla mięsożercy. Nie ma w nim długich jelit ani wielokomorowego żołądka, gdzie byłby trawiony pokarm roślinny. Zęby pandy to także wyposażenie drapieżnika, nieco tylko przysposobione do gryzienia bambusa. W rezultacie pandy żyją na granicy śmierci głodowej. Cóż im bowiem z tego, że bambus jest dość bogaty w substancje odżywcze, skoro ich organizm potrafi z tego przyswoić co najwyżej 17 proc? Normalni roślinożercy wykorzystują pokarm nawet w 80 proc. Przy takim marnotrawstwie pandy muszą przepuszczać przez siebie straszne ilości paszy. Spędzają na jedzeniu do 16 godzin dziennie. W ciągu dnia potrafią w siebie wepchnąć 30 kg pędów bambusa, czyli jedną trzecią swej masy. Moje chińskie "widzi-misie" czyli jak zostałam wolontariuszką w ośrodku ratowania misiów panda Fabryka pand – to najlepsze określenie bazy badawczo-hodowlanej pandy wielkiej w chińskim Syczuanie. Badałam tam... odchody zwierząt. Dwa miesiące wolontariatu okazały się świetną lekcj... Jak wygląda panda? To nie takie oczywiste No dobrze, skoro panda wybrała wegetarianizm, to czy w ogóle ma jakieś przystosowania ułatwiające jedzenie pędów i liści bambusa? Tak, ale – oczywiście – niezwykłe. Panda udaje bowiem, że ma kciuk, którym (podobnie jak ludzie) może przytrzymywać pokarm. Udaje, bo tak jak u innych niedźwiedzi wszystkie pięć palców pandy umieszczone jest w jednej płaszczyźnie. Natura wyposażyła ją jednak w fałszywy szósty palec na przednich łapach – „pseudokciuk” powstały z ruchomej kości nadgarstka. Ewolucyjne utrudnienia w budowie i zachowaniu pandy dotyczą także jej rozmnażania. Specjaliści od ratowania tych zwierząt przed wyginięciem mają trudny orzech do zgryzienia – w odtworzeniu stabilnej populacji przeszkadza im sama panda. Po pierwsze: zwierzęta te nie są skore do miłosnych igraszek. Po drugie: ruja u samic odbywa się raz w roku i trwa od jednego do trzech tygodni (a okres największej płodności zaledwie kilka dni). To mało, zważywszy że pędzące normalnie samotniczy tryb życia zwierzęta muszą się w tym czasie odszukać, odbyć zaloty i przypaść sobie do gustu. Po ciąży, która trwa ok. 5 miesięcy, na świat przychodzi zazwyczaj jedno młode. Jest malutkie, pozbawione futra i ślepe – a zatem i tutaj natura nie pomaga pandom. Maluch waży 75–150 gramów, czyli mniej niż średniej wielkości jabłko. Dzieci pandy wielkiej są więc najmniejsze spośród wszystkich ssaczych noworodków (jeśli nie liczyć potomstwa torbaczy, które po porodzie dojrzewają dalej w matczynym worku). Gdy rodzą się bliźniaki, matka wybiera zwykle najsilniejszego potomka, drugiego pozostawiając na pastwę losu. Uczeni sądzą, że przyczyną odtrącenia jest nie tylko brak możliwości wykarmienia dwóch głodnych paszcz. Ale też fakt, że przez pierwsze trzy miesiące samica cały czas nosi małe w łapie przyciskając je do klatki piersiowej. Druga ręka musi być wolna – by przytrzymywać pędy bambusa podczas jedzenia. Młode pandy bardzo długo pozostają z matką – do dziewiątego miesiąca maluch żywi się mlekiem i bambusem. To kolejny problem dla tych, którzy starają się ratować gatunek. Jeśli matka straci zainteresowanie potomkiem, szanse na jego odchowanie przez ludzi są znikome. Uczeni wciąż nie mogą rozszyfrować składu mleka pandy, niepodobnego do pokarmu innych ssaków. Narodziny pandy to zawsze ogromne wydarzenie nie tylko dla ogrodu zoologicznego, ale też dla całego świata. W sierpniu 2021 r. panda wielka mieszkająca na co dzień w ZooParc de Beauval urodziła bliźnięta. Huan Huan jest też mamą Yuan Meng, pierwszej pandy urodzonej we Francji. Miłość w czasie pandemii. Pandy połączone w namiętnym uścisku po ponad 10 latach Jeżeli świat potrzebuje kolejnych wielkich pand, kimże jesteśmy, by stawać na drodze naturze. Ying Ying i Le Le, para z 10-letnim stażem, ani razu nie zaznała radości z seksu. Aż do teraz.... Pandy zagrożone wyginięciem. Jak je chronić? Prawdziwym problemem dla pandy wielkiej nie jest jednak dieta czy niezbyt intensywne rozmnażanie. Katastrofą grozi jej dramatyczne kurczenie się przestrzeni życiowej. Pandy żyją w trudno dostępnych lasach liściastych z gęstym bambusowym poszyciem, położonych na wysokości od 1200 do 3400 m n.p.m. Kiedyś każda panda pasła się na swoim terytorium o powierzchni kilku kilometrów kw. Teraz tego miejsca jest coraz mniej. Dzięki wysiłkom organizacji chińskich i międzynarodowych utworzono kilkadziesiąt rezerwatów i zahamowano kłusownictwo. Niestety, zwierząt zostało już zbyt mało, by uniknąć niekorzystnych zmian genetycznych, które są wynikiem krzyżowania się spokrewnionych osobników. Ostatnio planowane jest więc wycinanie korytarzy w bambusie między sześcioma obszarami występowania pand, by zwiększyć szanse na łączenie się z partnerami spoza własnego rejonu. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody usunęła pandę wielką ze swojej listy gatunków na wyginięciu w 2016 roku. Decyzja ta została wówczas zakwestionowana przez chińskich urzędników. Dopiero cztery lata później Chińczycy zdecydowali się zmienić klasyfikację ochronną. To wspaniałe ukoronowanie trwających ponad pięć dekad wysiłków na rzecz ochrony przyrody i ochrony gatunków zagrożonych nie tylko w Chinach, ale i na całym świecie. Aby pandy znów nie były na skraju wyginięcia, potrzebna jest kontynuacja działań. Jeśli chcecie pomóc w ratowaniu pand, możecie zaadoptować sobie wybrane zwierzę przez internet. Wpłacając pewną kwotę, otrzymacie jego zdjęcie i regularne raporty o jego życiowych osiągnięciach. Może trafi się wam nowy rekordzista w jedzeniu bambusa? Tu znajdziecie adopcyjne internetowe strony pand. Panda między świerkami, nosorożec pod dębem. Co one tu robią? Zobacz ten wyjątkowy projekt "Co by było, gdyby..." fotograf stworzył na swoich zdjęciach alternatywny świat. Na pandy do Chin lub... Berlina Dziś te piękne ssaki na wolności żyją tylko w kilku górskich pasmach w chińskich prowincjach Sichuan, Gansu i Shaanxi. Można natomiast oglądać je w niewoli. Chiny Ogród zoologiczny Chengdu – ok. 6 km na północny wschód od centrum Chengdu (stolica Sichuanu). Przebywa tu 10–12 pand wielkich. Czynny codziennie od 8.30 do 20, wstęp 3 juany (1,20 zł). Ośrodek Badawczy Pandy Wielkiej – ok. 6 km od zoo w Chengdu. Najlepiej przyjechać między 8.30 a 10 – pora karmienia wypada o 9.30, a najedzone pandy idą spać. Dojazd taksówką lub z wycieczką organizowaną przez hotel Traffic i Sam’s Guesthause (50 juanów – ok. 19 zł – w tym wstęp). Rezerwat Przyrody Wolong – 140 km od Chengdu (4 godz. jazdy autobusem); pandy żyją tu w górach na wysokości 2300–3600 m n. p. m. Wiosną rezerwat jest zamknięty. Niemcy - ZOO Berlin, Hardenbergplatz 8, czynne: zimą (15.10–14.03) 9.00–17.00, latem (15.03–14.10) 9.00–18.30. Wstęp: dzieci 5,50 euro, dorośli 11 euro. Więcej: www.zoo-berlin.de Austria - Tiergarten Schönbrunn ZOO (Wiedeń) – najstarszy ogród zoologiczny świata (założony w 1752 roku). Parę pand wielkich sprowadzono z Chin w 2003 r. na okres 10 lat. Czynne 9.00–17.00, karmienie pand wielkich o 14.30; wstęp: dzieci – 4 euro, dorośli – 12 euro. Więcej: www.zoovienna.at Stany Zjednoczone Ogród Zoologiczny San Diego, czynny codziennie od 9 do 16. Mieszkają tu 4 pandy wielkie. Więcej: www.sandiegozoo.org/zoo/ex_panda_station.html Narodowy Park Zoologiczny Smithsonian w Waszyngtonie, czynny codziennie od 10 do 16.30. Więcej: http://nationalzoo.si.ede Najwięcej gadają, gdy szukają miłości. Język misiów panda odcyfrowany Niiiii, uau, gii gii. Brzmi jak kompletnie pozbawione sensu dźwięki, przynajmniej dla ludzi. Za to dla pand są one odpowiednikiem naszego “zajmijmy się czymś”, “przestań mnie zaczepiać... Pandy w Polsce. Czy można je spotkać w polskich ogrodach zoologicznych? Naturalnym środowiskiem pand wielkich są lasy bambusowe. Z przyczyn oczywistych zwierzęta te nie żyją więc na wolności w naszym kraju. Jak na razie, nie spotkamy ich też w żadnym polskim ogrodzie zoologicznym. Kilka lat temu starania o nabycie pand wielkich rozpoczęło Miasto Gdańsk. Nie wiadomo jednak, czy sprawa jest aktualna oraz na jakim etapie jest proces. O ile w Polsce nie ma pand wielkich, o tyle niektóre ogrody zoologiczne zamieszkują pandki rude, nazywane też pandami czerwonymi. Samica wprowadziła się rok temu do warszawskiego ZOO. Polacy, którzy chcą zobaczyć na żywo pandy wielkie muszą udać się zagranicę. Na szczęście nie daleko, bo do Berlina położonego niewiele ponad 100 km od granicy. Ochrona pandy wielkiej ma swoją cenę. Płacą ją inne gatunki Uratowanie i odbudowanie populacji pandy wielkiej to jeden z największych sukcesów ochrony przyrody na świecie. Dziesięciolecia wysiłków zmierzających do stworzenia chronionego siedliska dla... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pandy-wielkie-od-lat-pozostaja-pod-ochrona-photo-by-vyacheslav-prokofyev-tass-via-getty-images-729d27c.jpeg" width="938" height="626" alt="Pandy wielkie od lat pozostają pod ochroną (Photo by Vyacheslav ProkofyevTASS via Getty Images)" title="Pandy wielkie od lat pozostają pod ochroną (Photo by Vyacheslav Prokofyev\TASS via Getty Images)" /> To warto wiedzieć o pandach Gdzie żyją pandy? Pandy żyją głównie w lasach strefy umiarkowanej wysoko w górach południowo-zachodnich Chin. Ze względu na powiększające się populacje ludzkie i rozwój, tereny występowania gatunku są ograniczone do około 20 izolowanych obszarów lasu bambusowego w sześciu pasmach górskich w chińskich prowincjach Syczuan, Shaanxi i Gansu. Większość pozostałych dzikich pand żyje w górach Minshan i Qinling. W 2019 r. było 26 ogrodów zoologicznych w 20 krajach poza Chinami kontynentalnymi (Australia, Austria, Belgia, Kanada, Dania, Finlandia, Francja, Niemcy, Indonezja, Japonia, Malezja, Meksyk, Holandia, Singapur, Korea Południowa, Hiszpania, Rosja, Tajwan, Tajlandia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone), w których żyły pandy wielkie. Ile żyją pandy? Średnia długość życia pandy na wolności wynosi 14–20 lat. Ale w niewoli mogą żyć do 30 lat. Mieszkająca w Kong Ocean Park panda An An w 2021 r. skończyła 35 lat, co sprawie, że jest najdłużej żyjącą pandą pod opieką człowieka w historii. W latach ludzkich ​​An An ma imponujące 105 lat. Po raz pierwszy sfotografowana na wolności. Panda albinos w Chinach Sfotografowali go pracownicy rezerwatu Wolong w chińskiej prowincji Syczuan. Panda pandzie nierówna. Jakie są gatunki pand? Co je łączy, a co dzieli? Na świecie istnieją tylko dwa różne gatunki pand, pandy wielkie i pandy czerwone. Pomimo wspólnej nazwy, nie są ze sobą blisko powiązane ewolucyjnie. Różnią się także wyglądem. Pandy wielkie mogą być dość duże i mają bardzo charakterystyczne ubarwienie: są głównie białe z dużymi czarnymi plamami wokół oczu, na uszach i na innych częściach ciała. Jak sugeruje nazwa pandy czerwonej, stworzenia te przybierają bardziej rdzawy kolor i są znacznie mniejsze. W większości przypadków przypominają koty domowe zarówno pod względem wielkości, jak i zwinności, i mają tendencję do życia w bardziej skalistych, bardziej górzystych terenach. Mieszkają mniej więcej w tym samym obszarze geograficznym i mają podobną dietę. Oba gatunki rzadko, jeśli w ogóle, stykają się ze sobą na wolności. Panda wielka jest w rzeczywistości gatunkiem niedźwiedzia, w związku z czym w niektórych miejscach jest znana jako „niedźwiedź panda”. Trzeba przyznać, że jak na tak popularne zwierzęta, o pandach wiemy dość mało. Przynajmniej jako ogół społeczeństwa. Już samo posiadanie wiedzy o gatunku, przyczynia się do jego ochrony. Ratowanie naturalnych środowisk i jego mieszkańców zawsze zaczyna się od edukacji.
Panda z francuskiego zoo została mamą bliźniąt. Maluchy są przeurocze
Pandy wielkie dość rzadko zachodzą w ciąże. Huan Huan jest jednak wyjątkiem.
W tym artykule: Rzadka ciąża, podwójne szczęście Zmiana klasyfikacji ochronnej pandy wielkiej Z Francji dotarły do nas bardzo dobre wiadomości. Panda wielka mieszkająca na co dzień w ZooParc de Beauval urodziła bliźnięta. Małe przyszły na świat w poniedziałek rano i ważą 14g i 129g. – Są różowe, pulchne i bardzo ruchliwe – przekazali z radością pracownicy ogrodu zoologicznego. Eksperci podkreślają, że każdy poród pandy wielkiej, zarówno w niewoli, jak i na wolności, cieszy tak samo. Samice stosunkowo rzadko, w porównaniu do innych gatunków, zachodzą w ciążę. Huan Huan jest jednak wyjątkiem. Oprócz bliźniąt jest też mamą Yuan Meng, pierwszej pandy urodzonej we Francji. Chiny ogłosiły, że panda wielka nie jest już na wyginięciu Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody usunęła pandę wielką ze swojej listy gatunków na wyginięciu w 2016 roku – decyzja ta została wówczas zakwestionowana przez chińskich urzędników. T... Rzadka ciąża, podwójne szczęście Bliźniacza ciąża Huan Huan to najprawdopodobniej owoc jej czułości z partnerem, Yuanem Zi. Pracownicy ZooParc de Beauval uważnie śledzą interakcje między zwierzakami. W ostatni weekend marca pandy wielkie odbyły stosunek aż osiem razy. Dla pewności lekarze weterynarii przeprowadzili również sztuczne zapłodnienie. Jako że zapłodnienie w świecie pand nie jest czymś oczywistym, kiedy tylko okazało się, że mieszkanka francuskiego zoo rzeczywiście spodziewa się małych, szybko zadbano o to, żeby ciąża przebiegała bezpiecznie. Huan Huan przez kilka miesięcy była pod stałą obserwacją weterynarzy z Chin. Przyjście na świat bliźniąt zostało uwiecznione na oficjalnym profilu ogrodu zoologicznego na Instagramie. – Huan Huan odeszły już pierwsze wody. Wokół panuje cisza i spokój. Panda też jest spokojna. Słyszymy, jak cicho wzdycha – czytamy w jednym z pierwszych postów. W mediach społecznościowych pojawiły się już pierwsze zdjęcia maluchów. Legendy o niedźwiedziach okazały się prawdą. Używają narzędzi do polowań Rdzenni mieszkańcy Grenlandii i Kanady od setek lat przekazują sobie historie o niedźwiedziach zabijających morsy przy użyciu prostych narzędzi. Czy mają rację? Zmiana klasyfikacji ochronnej pandy wielkiej W czerwcu władze Chin oficjalnie podjęły decyzję o zmianie klasyfikacji ochronnej pandy wielkiej. Wcześniej, w 2016 r., Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody usunęła czarno-białe niedźwiadki z listy gatunków będących na wyginięciu. Obecnie są już „tylko” zagrożone wyginięciem. Jednym z podstawowych kryteriów do zmiany klasyfikacji był wzrost populacji pandy wielkiej. Udało się. W 2000 r. na wolności żyło ich około 1100. W ciągu dekady liczba ta wzrosła do nieco ponad 1800. Chińczycy nazywają pandy wielkie swoim dobrem narodowym. Nic dziwnego, że zrobili wiele, aby uratować je przed wyginięciem. Tu kluczowe było nie tylko zaostrzenie ochrony, ale też rozbudowa siedlisk. O tym, jak rzadkim zwierzęciem jest panda wielka, można przekonać się nawet podczas zwiedzania zoo. O ile słonie, żyrafy czy pingwiny zamieszkują większość ogrodów, o tyle pandy znajdziemy w niewielu. Radość pracowników ZooParc de Beauval jest zatem jak najbardziej uzasadniona. Gratulujemy i witamy na świecie!
Po raz pierwszy nagrano kopulację dzikich pand. Nie jest to uroczy widok [WIDEO]
Potrzeba było trzech lat wędrówki przez chińskie góry Qinling i współpracy między filmowcami, strażnikami parku i naukowcami, aby po raz pierwszy w historii nagrać materiał przedstawiający zaloty i kopulację pandy wielkiej żyjącej na wolności.
Pandy kojarzą nam się ze słodkim uśmiechem i jeszcze słodszym spojrzeniem. Tym większym zaskoczeniem może być dla nas nagranie, na którym udało się uchwycić, jak gody pand wyglądają w naturze. „Pandas: Born to be Wild” to tytuł filmu dokumentalnego, który powstał przy udziale telewizji PBS Nature. To właśnie w ramach prac nad tym filmem powstało przełomowe nagranie, które może dostarczyć wskazówek wyjaśniających, dlaczego tak trudno było nakłonić pandy do rozmnażania się w niewoli. W całym procesie, zarejestrowanym przez kamery, udział bierze dwóch samców i samica. Wideo pokazuje intensywną rywalizację między dwoma samcami ścigającymi samicę – w tym głośne, wściekłe ryki, znakowanie terenu zapachami, czy gonitwę. Samica chroni się przed nimi na drzewie. View oEmbed on the source website W napiętym starciu między dominującym, starszym samcem a gorliwym rywalem, młodszy samiec ostatecznie wycofuje się. Jednak kiedy samica schodzi z gałęzi, zaczyna walczyć ze „zwycięzcą”, a potem ucieka i ponownie chroni się na wysokości. Tego typu „zaloty” trwają około tygodnia, zanim samica jest gotowa do kopulacji. Kiedy ostatecznie schodzi do samca, na dole pozostaje już tylko jeden z kandydatów – młodszy samiec. Jak objaśnia narrator filmu, może to oznaczać, że takie zachowania samców mogą wywołać u samicy owulację. Podobnie jak u niektórych innych gatunków niedźwiedzi. Autorzy filmu podkreślają, że to okoliczności niełatwe do odtworzenia w niewoli. Fakt, że rywalizacja samców jest kluczowa w czasie godów pand, może potwierdzać badanie, z którego wynika, że rozmnażanie tego gatunku w niewoli okazało się o dwukrotnie skuteczniejsze, gdy samica mogła wybierać między partnerami. Dzikie pandy to nie maskotki Nie jest to pierwszy przypadek, kiedy zaobserwowano na wolności troje przedstawicieli tego zazwyczaj samotniczego i silnie terytorialnego gatunku. Pierwsza taka obserwacja, szczegółowo opisana, miała miejsce w 1981 roku. Wówczas także dwa samce ścigały samicę. Film PBS Nature jest dowodem na to, że kojarzenie par w warunkach hodowlanych odbiega znacząco od tego, jak wygląda ono w przyrodzie. Inną gwiazdą filmu „Pandas: Born to be Wild” jest młody samiec urodzony w wyniku sztucznego zapłodnienia w Wolong Panda Center i wychowywany w specjalnej zagrodzie. Większość młodych pand dorasta w otoczeniu innych przedstawicieli swojego gatunku oraz ludzi, są więc bardziej towarzyskie, niż pandy żyjące dziko. Młody samiec, przygotowywany do życia na wolności, pozostaje oddzielony od stada i przebywa jedynie z matką (maksymalnie do trzech lat). Dodatkowo, aby maksymalnie ograniczyć integrację zwierząt z ludźmi, opiekunowie samca i jego matki przebierają się w kostiumy pandy i oblewają zwierzęcym moczem na czas odwiedzin na ich wybiegu. Chociaż kostiumy mogą wydawać się niezbyt realistyczne, są na tyle bliskie rzeczywistości, by oszukać młodą pandę. Szczególnie, że młode nie mają zbyt dobrego wzroku.
W czerwcu na Festiwalu Podróżników National Geographic w Zielonej Górze można było posłuchać inspirujących historii z całego świata. Dawid Andres i Hubert Kisiński porwali widownię opowieścią o spływie rowerami Amazonką, Paweł Wicher i Jakub Rybicki zaczarowali nas zdjęciami lotniczymi ze swojej wyprawy na Grenlandię, a Mateusz Waligóra wzruszył relacją z wędrówki po skutej lodem rzece Zanskar w indyjskich Himalajach. Byli też: Nela Mała Reporterka oraz Karol i Ola z Busem przez Świat, którzy dzielili się patentami na tanią Australię. A dzięki Krzysztofowi Starnawskiemu, Człowiekowi Roku NG, widzowie zobaczyli unikatowe zdjęcia z nurkowania w jaskiniach. Wspominam o naszym festiwalu nie tylko po to, żeby się pochwalić (pełną relację znajdziecie na str. 22), ale też dlatego, że pierwszy raz wybrałam się na weekend do Zielonej Góry samolotem – bilet kosztował tylko 78 zł, a cała podróż trwała ok. 40 min – co rozbudziło mój apetyt na kolejne krótkie eskapady. Dlatego w tym wydaniu Travelera przygotowaliśmy dla Was 22 pomysły na każdy weekend do końca roku. I już zarezerwujcie sobie 23–24 września i przyjedźcie do Wrocławia, by spotkać się z nami na kolejnym Festiwalu Podróżników National Geographic. Do zobaczenia! Agnieszka Franus SPIS TREŚCI s. 6 PODRÓŻ ŻYCIA Kostaryka. Hipisi w najszczęśliwszym kraju świata s. 18 PLANETA TRAVELERA s. 19 Wieści ze świata s. 24 Kierunek kultura s. 27 PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ s. 28 Tanie podróżowanie Kenia s. 30 Miejsce miesiąca Kanton. Wielka chińska uczta s. 32 Zostań tubylcem Tomatina, czyli bitwa na pomidory s. 34 ETYKA PODRÓŻNIKA Lepiej wyjeżdżać w parach czy osobno? s. 40 ZAPLANUJ SOBIE KAŻDY WEEKEND DO KOŃCA ROKU SIERPIEŃ s. 42 Wolin Jak zostać wikingiem s. 46 Warmia Kajakiem przez miasto s. 48 Kaszuby Podniebna wyprawa s. 50 Ustka W dobrym towarzystwie WRZESIEŃ s. 52 Lubuskie Wino, taniec i śpiew s. 54 Śnieżnik W drodze na wschód słońca s. 56 Małopolska Weekend w siodle s. 58 Wrocław Przejście do innych wymiarów s. 60 Suwalszczyzna Rowerem przez ostępy PAŹDZIERNIK s. 62 Turcja Cuda nad Morzem Egejskim s. 66 Armenia Toasty w cieniu Araratu s. 70 Rzym Eksperymenty z pizzą i sztuką s. 72 Lwów Imprezowa twarz Ukrainy LISTOPAD s. 74 Santoryn Spotkanie nieba z morzem s. 76 As-Sawira Marokańskie Hollywood s. 80 Berlin Z perspektywy leżaka s. 82 Teneryfa Wyprawa do wnętrza Ziemi GRUDZIEŃ s. 84 Strasbourg Stolica świątecznych jarmarków s. 86 Słowacja Hop do gorącego źródła s. 88 Dubaj Narty na pustyni s. 90 Cypr Wigilia w bikini s. 92 Wiedeń Sylwester na balu 98 POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA Rusza plebiscyt na „7 nowych cudów Polski”. Sprawdź nominacje i głosuj! 104 ADVENTURE 105 Warto spróbować Na rolkach w świat 108 Test Travelera Rolki 112 Adventure Olek Hanusz płynie przez Atlantyk 120 Raport specjalny Alexandra David-Néel, pierwsza Europejka w Tybecie 126 SWOJĄ DROGĄ Igor Zalewski o Armenii 130 AKADEMIA FOTO Najlepsze zdjęcia czytelników 131 W 24 GODZ. Oslo 130 AKADEMIA FOTOGRAFII Wybieramy najlepsze zdjęcia czytelników
Nie są już zagrożone, ale daje trzeba im pomagać. Zobacz jak ratuje się pandy
Niedawno świat obiegła informacja o zmianie statusu pandy wielkiej z gatunku zagrożonego wyginięciem o jeden stopień stronę pełnego bezpieczeństwa. Nie znaczy to wcale, że te piękne zwierzęta przestały potrzebować pomocy.
Przykucam w trawie, żeby zobaczyć z bliska malucha, który ku mnie drepcze. Jest wielkości piłki futbolowej, ma cztery miesiące, lekko wyłupiaste oczy. W dotyku jest bardzo puszysty, do tego pachnie jak szczeniaczek. Choć to dzikie zwierzę, trudno się oprzeć pokusie, by go wziąć na ręce i przytulić. Ten urok sprawia, że panda nie tylko zdobyła ogólnoświatową popularność, ale także stała się ikoną kultury i źródłem narodowej dumy w Chinach, jedynym kraju, gdzie te azjatyckie „misie” przetrwały. Cały świat kibicuje wysiłkom na rzecz ratowania pand – a trzeba przyznać, że pod wieloma względami zostały one uwieńczone bezprecedensowym powodzeniem. Zobacz jak ratuje się pandy! Chińska walka o pandy Tak jak w przypadku innych zagrożonych gatunków liczebność pandy wielkiej systematycznie spadała, w miarę jak ludzie zagospodarowywali coraz większe obszary dzikiej przyrody. Problemu nie rozwiązało wpisanie w 1990 r. gatunku na listę zagrożonych wyginięciem i objęcie ścisłą ochroną. Jednak ostatnie ćwierćwiecze Chińczycy poświęcili na doskonalenie metod rozrodu pand, dzięki czemu dorobili się liczącej kilka setek osobników populacji w niewoli. Na dodatek zdołali przekuć ten sukces na miliony dolarów zostawianych przez turystów. Niemniej jednak hodować zwierzęta w niewoli i pokazywać rozentuzjazmowanym tłumom to jedno, a zapewnić przetrwanie gatunku w naturze – zupełnie co innego. W zależności od tego, jaki efekt przyniosą dalsze wysiłki, panda wielka albo stanie się reliktem za kratami, albo uda się jej wrócić do natury. Mistrzowie survivalu Pandy są mistrzami przystosowywania się do środowiska. – My, ludzie, przekształcamy je tak, aby nam służyło. Natomiast pandy same się tak zmieniły, żeby jak najlepiej odnajdywać się w środowisku – wyjaśnia Zhang Hemin, dyrektor Centrum Ochrony i Badań Pandy Wielkiej, obejmującego trzy ośrodku hodowlane: Bifengxia, Dujiangyan i Wolong. Pandy przystosowały się do życia w bardzo specyficznym ekosystemie. Te niedźwiedzie (a ich DNA pokazuje, że naprawdę są niedźwiedziami) nadal mają ciała drapieżników: kły do rozdzierania mięsa i enzymy do jego trawienia. Z powodu luk w znaleziskach skamieniałości nie wiadomo dokładnie, kiedy oddzieliły się od innych niedźwiedzi. Żuchwa znaleziona w Hiszpanii wskazuje na to, że jakiś wczesny krewniak pandy żył 11,6 mln lat temu. Badania DNA sugerują, że rozejście nastąpiło około 18 mln lat temu. Kości z jaskiń w Chinach mówią nam, że pandy nie różniące się niczym od dzisiejszych żyły przynajmniej 2 mln lat temu. Przedmiotem dyskusji jest zarówno to kiedy, jak i dlaczego pandy przeszły na wegetarianizm, niemniej jednak długie miliony lat ewolucji dały współczesnym pandom wyspecjalizowane narzędzia. A są to płaskie zęby trzonowe do gniecenia i rozcierania materiału roślinnego oraz przypominający kciuk wyrostek na kości nadgarstka, który służy do przytrzymywania pędów bambusowych. Tyle że nie mają w przewodzie pokarmowym mikroorganizmów rozkładających bambus, który stanowi 99 proc. pożywienia pand, dlatego raczej brak im energii. Muszą zjadać dziennie od 9–18 kg materii roślinnej, żeby uzyskać wystarczającą ilość kalorii. Trudny do znalezienia dom Pandy nie mogą żyć byle gdzie: konieczna im jest konkretna roślinność, występująca w starodrzewach, pełnych dziupli i schronień dla młodych. Ta wysoka specjalizacja obróciła się przeciwko nim. Kiedyś zasięg gatunku obejmował wielkie obszary w południowych i wschodnich Chinach, na północy Birmy i Wietnamu. Dziś skurczył się do paru izolowanych wysepek w górach Chin o powierzchni mniejszej niż 1 proc. dawnego zasięgu. Ile pand żyje na swobodzie? Naukowcy próbują je liczyć od lat 70. XX w. Wtedy było ich jeszcze ok. 2,5 tys. Liczebność gatunku dramatycznie spadła w latach 80., głównie z powodu naturalnego, występującego co kilkadziesiąt lat zamierania bambusów (w zróżnicowanym i rozległym środowisku pandy mogą takie wydarzenia przetrwać, zmieniając np. miejsce pobytu, ale jeśli nie mają się dokąd wynieść, giną z głodu). Z przeprowadzonych przez władze chińskie najnowszych spisów wynika, że w 2014 r. na wolności żyły 1864 osobniki pandy wielkiej. To oznacza, że liczebność gatunku od 2003 r. wzrosła o 17 proc. Marc Brody, stypendysta National Geographic, założyciel pozarządowej organizacji Panda Mountain mającej na celu ochronę tego gatunku, zwraca jednak uwagę, że nie można tym liczbom nadmiernie ufać. – Może być tak, że po prostu nauczyliśmy się lepiej liczyć pandy i wykrywamy więcej osobników niż kiedyś. – Trudno porównywać wyniki spisów z ostatnich lat z tymi sprzed kilku dziesięcioleci, bo zmieniły się metody liczenia. Dzisiaj podstawą jest analiza DNA ze znajdowanych odchodów pand. Jak zachęcić do miłości? Tymczasem chińczycy swojego ukochanego niedźwiedzia z zapałem rozmnażają w niewoli. Na początku (aż do końca lat 90.) większość prób poniosła fiasko – jeśli nawet zdołano doprowadzić do rozrodu, nie udawało się utrzymać młodych przy życiu. W hodowli nie zwracano też wystarczającej uwagi na różnorodność genetyczną, kluczową dla zdrowia populacji i jej zdolności przystosowawczych. Przy wsparciu ekspertów z zagranicy Chińczycy zdołali poprawić sytuację. W skład międzynarodowej ekipy, która współpracowała z Chińczykami przy hodowli pand, wchodził David Wildt ze Smithsonian’s Conservation Biology Institute. – Nie minęło dużo czasu, a mieli masę małych pand – mówi. Dzięki temu, zdaniem genetyka Jonathana Ballou, współpracownika Wildta, dziś pandy to najbardziej zróżnicowana pod względem genetycznym populacja zwierząt hodowanych w niewoli. Właśnie Ballou opracował algorytm, który Chińczycy stosują obecnie przy podejmowaniu decyzji o doborze osobników do krzyżowania. Większość tych działań prowadzona jest w ośrodku hodowlanym Bifengxia, zwanym w skrócie BFX. To właśnie tutaj przyglądam się małym pandom z bliska. Odwiedzający mogą podziwiać na wybiegach pod gołym niebem dorosłe pandy z dużymi brzuchami, leniwie żujące porozrzucane długie bambusowe pędy z wielkich stert uzupełnianych kilka razy dziennie przez obsługę. Dalej w głębi znajduje się strefa budynków, do których wstęp ma tylko personel. Tam właśnie realizowany jest program hodowlany. Pandy żyją w betonowych pomieszczeniach z drzwiami z kraty; przy każdym jest wybieg. Zazwyczaj w jednym segmencie je i śpi jedna samica; niektóre opiekują się młodymi. – Chociaż zajmujemy się tym już tyle lat, za każdym razem, gdy okazuje się, że samica zaszła w ciążę albo urodziła, wszyscy skaczemy do góry z radości – mówi mi Zhang Xin, niedźwiedziowatej postury opiekun zwierząt, tutejszy weteran. – Dzień w dzień skrupulatnie sprawdzamy dorosłe osobniki, młode, czy mają apetyt, jak wyglądają ich odchody, czy są w dobrym nastroju. Chcemy, żeby były zdrowe. Randka z pandą W takich okolicznościach rozród pand ma mało wspólnego z naturą. Umieszczenie samca wraz z samicą częściej prowadzi do zażartych kłótni niż do krycia. Chcąc zachęcić podopiecznych do aktywności rozrodczej, Chińczycy imali się najróżniejszych sposobów: pokazywali zwierzętom „porno dla pand” – filmy z kopulującymi parami pand, licząc głównie na stymulujący efekt ścieżki dźwiękowej. Za pomocą jabłek na kiju próbowali też skłonić samice do przyjęcia pozycji do krycia; podawali afrodyzjaki z chińskich ziół, a nawet viagrę, stosowali także gadżety z seksshopu. Dyrektor ośrodka, Zhang Hemin, który jest tu znany jako Papa Panda, do dziś wspomina z zażenowaniem wyprawę do „sklepu dla dorosłych” w Chengdu. – Powiedzieliśmy sprzedawcy, że potrzebujemy podgrzewany stymulator żeńskich narządów płciowych – opowiada. – A potem zażądałem faktury na instytucję państwową, żebym mógł uzyskać zwrot kosztów. Nowy program hodowlany uwzględnia takie metody jak sztuczna inseminacja, niekiedy nasieniem od dwóch samców. Sprawy nie ułatwia fakt, że okres płodny u samicy pand występuje tylko raz do roku i trwa od 24 do 72 godzin. Endokrynolodzy muszą na bieżąco śledzić stężenia hormonów w moczu, aby przewidzieć owulację. Sztuczną inseminację trzeba wykonywać wielokrotnie przez jedną-dwie doby, aby zwiększyć szansę na zagnieżdżenie się zarodka. Potem przez kilka miesięcy opiekunowie samicy muszą zgadywać: udało się czy nie. – Bardzo trudno poznać, czy panda jest w ciąży – mówi dyrektor BFX Zhang Guiquan. Płód jest tak mały, że trudno go wykryć na USG. U pand następuje często opóźnione zagnieżdżenie zarodka, czas trwania ciąży jest różny, wahania poziomu hormonów są nieprzewidywalne, powszechne są też bezobjawowe poronienia. Futrzaści stoicy Te trudności mogłyby sugerować, że pandy także na wolności rozmnażają się słabo. Nic bardziej mylnego. Przez miliony lat radziły sobie bez pomocy człowieka, opierając się na naturalnych cyklach, śladach zapachowych, odgłosach godowych i złożonych relacjach społecznych – czyli na tym wszystkim, czego brak w niewoli. – Niedźwiedzie odznaczają się stoicyzmem, a już pandy – szczególnie. Trzeba je naprawdę nieźle nastraszyć, żeby wywołać reakcję, którą od razu rozpoznamy jako stresową. Nauczyły się radzić sobie z trudnościami i mogą nawet sprawiać wrażenie zrelaksowanych, ale tak naprawdę, gdyby można było je przepytać, z pewnością dowiedzielibyśmy się, że jest zupełnie inaczej – przekonuje Sarah Bexell z University of Denver, która wiele lat przepracowała w ośrodku hodowlanym pand. Ekolog ze Smithsonian Institute William McShea dodaje: – To, czego tutaj od nich oczekujemy, to żeby uprawiały seks w budce telefonicznej na oczach setek ludzi. Mimo to Chińczycy osiągnęli znaczące sukcesy. W 2015 r. w Państwie Środka przyszło na świat 38 młodych (z tego 18 w BFX, to największa jak dotąd liczba). W budynku „przedszkola” w BFX znajduje się sterylne pomieszczenie inkubacyjne, gdzie młode, jeśli nie ma przy nich matki lub samicy służącej za matkę zastępczą, pozostają pod opieką człowieka. Zwiedzający mogą się przyglądać młodym przez szybę. Większość pand urodzonych w BFX spędzi życie w niewoli, w Chinach lub ogrodach zoologicznych za granicą. A przecież nie o to nam chodzi – dlatego naukowcy z innego ośrodka hodowlanego w Syczuanie chcą zapewnić młodym pandom powrót do natury. Hetaoping, starszy ośrodek hodowlany pand, położony w rezerwacie przyrody Wolong, to grupa kamiennych i betonowych budynków wciśnięta w dolinę w górach Qionglai. Pod koniec lat 70. Chińczycy postawili w niej prymitywną terenową stację badawczą. Od 1980 r. do działań włączył się tu WWF, pierwsza organizacja z Zachodu, która nawiązała współpracę z chińskimi władzami. WWF przysłała znanego biologa George’a Schallera. To jego badania dały podstawy całej dzisiejszej wiedzy o pandach. Współpracownikiem Schallera był Zhang, nazwany Papa Panda nie tylko z powodu swojego zaangażowania, lecz także dlatego, że na ogół ciężarne pandy czekały z porodem, aż on się pojawi. Życie na swoim Obecnie wybrane młode osobniki przyuczane są do życia na swobodzie w rezerwacie Hetaoping. Opiekunowie tych wybranych osobników pracują przebrani w kostiumy w kolorach futra pandy, spryskiwane pandzim moczem. Chodzi o to, żeby młode nie oswajały się z ludźmi. Po roku parę przenosi się na rozległy, ogrodzony leśny teren w górach, gdzie matka nadal może się młodym opiekować, ale oboje żyją samodzielnie, a w końcu młode trafia na zupełną swobodę – jeśli zostanie uznane za zdolne do samodzielnego życia. Aby uzyskać szansę na wolność, młoda panda, jak wyjaśnia Zhang, musi być ostrożna wobec innych zwierząt, z rezerwą odnosić do ludzi, umieć bez pomocy znajdować pożywienie i schronienie. Druga trudna sprawa to znalezienie dla pandy odpowiedniego siedliska. Od lat 70. liczba rezerwatów, gdzie żyją pandy, zwiększyła się z 12 do 67, przez co – przynajmniej na papierze – panda jest najlepiej chronionym zwierzęciem na Ziemi. Ale wiele z tych rezerwatów ma bardzo niewielką powierzchnię i jest zaludnionych, pociętych drogami, częściowo zagospodarowanych. Poza tym ponad jedna trzecia dzikich pand żyje lub okresowo przebywa poza granicami rezerwatów, a tam warunki są jeszcze gorsze. Dobra wiadomość jest taka, że żadnego problemu nie stanowi kłusownictwo. – Nikt tu nie zabije pandy, są nietykalne – zapewnia McShea (polowania na pandy były w Chinach dozwolone do lat 60. XX w., ale dziś za uśmiercenie tego zwierzęcia grozi 20 lat więzienia). Pozostają jednak inne problemy, choćby wypasanie zwierząt gospodarskich w siedliskach pandy. – I konie, i pandy lubią łagodne stoki i bambusowe gaje pod wysokimi drzewami; konie chętnie jedzą bambus – mówi Zhang Jindong z China West Normal University, który prowadzi badania w rezerwacie Wolong. "Dlaczego pandom nie kazali się przeprowadzić?" W silnym trzęsieniu ziemi w 2008 r. zniszczeniu uległ też górski ośrodek Hetaoping (buduje się nowy, w miejscowości Gengda). Katastrofa dała władzom pretekst, by przesiedlić mieszkańców rezerwatu w doliny. Wioski dla poszkodowanych zbudowano na nizinie i zaczęto trąbić o zwycięstwie w zabiegach o ochronę pandy. Miejscowi znaleźli pracę przy budowie nowej szosy, która przebija się tunelem przez góry między Chengdu a Wolong. Ale wielu ludzi spośród tych, którzy kiedyś w górach uprawiali rolę i hodowali zwierzęta, pozostaje bez pracy. Niektórzy nie chcą zrezygnować z dawnego sposobu życia. Li Shufang, 75-letnia kobieta, którą odwiedziłam w chacie, gdzie mieszka z krewnymi, dzień w dzień maszeruje wiele godzin w góry, aby tam paść świnie i uprawiać pole w miejscu, gdzie mieszkała przed trzęsieniem ziemi. Gdy pytam, co myśli o pandach, odburknęła: – A dlaczego to raczej pandom nie kazali się przeprowadzić? Inni, z którymi rozmawiałam, wydawali się zadowoleni z „łatwiejszego” życia w dolinie, choć tak naprawdę niewielu odniosło jakieś korzyści z „pandamanii”. – Może kiedy skończą nową drogę i turyści przyjadą, zaczniemy na tym zarabiać i docenimy pandy, bo na razie zależy na nich tylko władzom – usłyszałam od ludzi. – Dla nas to po prostu zwykły niedźwiedź, nic specjalnego. Aby na powrót przekształcić zwolnione przez rolników tereny w pełnowartościowe środowisko dla pand, zatrudnia się ludność miejscową do sadzenia drzew w miejscu lasu wyrąbanego lub zniszczonego trzęsieniem ziemi. Chińczycy sadzą głównie szybko rosnące gatunki, o systemach korzeniowych chroniących przed erozją gleby. Rzecz w tym, że niespecjalnie sprzyjają one pandom. Najbardziej pożywne bambusy rosną pod koronami dużych, wiekowych drzew. Strome zbocza utrudniają nasadzenia o dużej powierzchni, więc lasy nadal są pokawałkowane – a to znaczy, że populacje pand są również izolowane. Będzie coraz trudniej Barney Long, dyrektor ds. ochrony zwierząt w Global Wildlife Conservation, mówi, że tylko dziewięć spośród istniejących 33 to populacje „rzeczywiście zdrowe i trwałe”, mające wystarczającą liczebność do zapewnienia długofalowego przetrwania. Wydaje się też, że zmiana klimatu pogorszy sytuację: naukowcy ostrzegają, że wskutek ocieplenia w ciągu najbliższych 70 lat powierzchnia ocalałych siedlisk pandy zmniejszy się o blisko 60 proc. Ale przynajmniej na razie ich ochrona, ich renaturalizacja i łączenie wydaje się najlepszą drogą ochrony pandy. Ważniejsze od liczby uzyskanych młodych zwierząt jest, zdaniem Marka Brody’ego, znalezienie im domu. Na razie jednak odsyłanie pand do „domu”, czyli na swobodę, daje wyniki raz lepsze, raz gorsze. Od 2006 r. wypuszczono na wolność pięć zwierząt (wszystkie wyposażone w obroże z nadajnikami telemetrycznymi). Trzy z nich jakoś sobie radzą. Dwa osobniki znaleziono martwe, prawdopodobnie padły ofiarą agresji rywali, dzikich samców pand. Te dwa przypadki były „katastrofą medialną dla Chin”, jak się wyraził Wildt. I okazją do wyciągnięcia wniosków. – Trzeba próbować myśleć jak panda – mówi Papa Panda. W chwili, gdy oddajemy ten tekst do druku, trwają przygotowania do wypuszczenia następnych osobników, prawdopodobnie trzech. Jak przekonuje McShea, z przywracaniem pand naturze jest jak z programem rozrodu w niewoli: – Wymaga prób i błędów, czasu i pieniędzy, ale Chińczykom się uda. W stronę wolności Przy płocie wygrodzonego leśnego obszaru w Wolong pojawia się samica pandy imieniem Ye Ye (imię dostała na cześć przyjaźni chińsko-japońskiej) i rozgląda się, czy nie dostanie czegoś do jedzenia. Jej córeczki Hua Yan (Ładna Dziewczynka) nigdzie nie widać. To dobry znak. Samodzielność to w naturze podstawa. Trzyletnia Hua Yan jest na ukończeniu szkolenia z przedmiotu „przygotowanie do życia na wolności” i niedługo zostanie wypuszczona. To będzie dla niej prawdziwy sprawdzian. Ale bliżej w kolejce jest inna młoda panda. W połowie listopada Hua Jiao (Delikatna Piękność) zostaje poddana badaniom weterynaryjnym, zakłada się jej obrożę z nadajnikiem, wsadza do klatki i przewozi 300 km do rezerwatu przyrody Liziping. Siedlisko jest tu odpowiednie, a niewielka miejscowa populacja tych zwierząt może przyjąć nowego członka. To dzień kulminacyjny eksperymentalnego programu. Wypuszczenie na swobodę Hua Jiao jest małym, ale bardzo ważnym krokiem na długiej i pełnej przeszkód drodze. W najbliższych latach dołączy do niej jeszcze piątka młodych pand z Woolong, a wieści o tym na pewno trafią na czołówki wiadomości. Czy to będzie tryumf, czy tragedia, nikt nie jest w stanie przewidzieć. Jest listopadowy poranek, a czterech mężczyzn zdejmuje klatkę Hua Jiao z platformy ciężarówki. Obłożone bambusowymi pędami barierki zasłaniają obserwujących i wskazują drogę do lasu. Opiekun otwiera klatkę. Z początku młoda panda nie wychodzi. Żuje bambus, ostatni posiłek otrzymany od ludzi. Od dziś będzie musiała dbać o siebie. Za parę lat może poszuka partnera i przez całe swoje życie dołoży do światowej populacji jeszcze pięcioro lub więcej młodych pand. Pięcioro to niewiele, ale dla gatunku zagrożonego wyginięciem liczy się każdy osobnik. Po lekkiej zachęcie ze strony opiekunów Hua Jiao wyłazi z klatki, mruga oczami, zanurza pazury w miękkiej ziemi. A potem, nie oglądając się za siebie, rusza ku swobodzie. Tekst: Jennifer S. Holland Obejrzyjcie kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować"! Tym razem odkrywamy skarby w zatopionym kamieniołomie. View oEmbed on the source website