Kameleon wśród owadów. Niesamowita metamorfoza różowego pasikonika zaskoczyła badaczy
11 dni – tyle potrzebuje samica pasikonika z Panamy, by z neonowo różowej stać się całkowicie zieloną. To przełomowe odkrycie biologów, którzy po raz pierwszy udokumentowali taką przemianę w obrębie jednego stadium życia owada. Badanie sugeruje, że ta barwna strategia pozwala owadom przetrwać w tropikalnym lesie.
Przenieśmy się na wyspę Barro Colorado w Panamie, gdzie badacze z University of St Andrews oraz innych międzynarodowych instytucji prowadzili obserwacje nocnego życia lasu deszczowego. Ich celem był pasikonik (Arota festae), który specjalnie nie rzuca się w oczy. Jego jasnozielone ciało i szerokie skrzydła idealnie imitują młodą roślinność. Jednak w marcu 2025 roku naukowcy dostrzegli coś niemożliwego: dorosłą samicę o intensywnym, wręcz neonowo różowym kolorze. Od osłupienia do analizy Biolodzy byli zdumieni. Różowe osobniki pasikoników odnotowywano w literaturze naukowej już od 1878 roku, ale niemal zawsze uznawano je za rzadkie, niekorzystne mutacje genetyczne. Uważano, że taki osobnik w zielonym lesie jest skazany na pożarcie przez pierwszego lepszego ptaka. – Znalezienie tego osobnika było prawdziwym zaskoczeniem – przyznał dr Benito Wainwright, główny autor badania. Zespół postanowił baczniej przyjrzeć się temu niezwykłemu owadowi w kontrolowanych warunkach. I na ten temat napisał artykuł, który opublikowano właśnie na łamach „Ecology”. Odblaskowa kamizelka zmienia barwy To, co wydarzyło się w ciągu kolejnych dni w klatce badawczej, wprawiło naukowców w osłupienie. Owad, zamiast pozostać różowym, zaczął powoli zmieniać swoją barwę. Już po czterech dniach intensywny róż wyblakł do pastelowego odcienia. Po jedenastu dniach samica była już całkowicie zielona, stając się nieodróżnialną od typowych przedstawicieli swojego gatunku. Jest to pierwsze w historii nauki zarejestrowane zdarzenie, w którym pasikonik dokonuje pełnej zmiany koloru w obrębie jednego stadium życia. Zazwyczaj stawonogi zmieniają kamuflaż tylko podczas linienia, zrzucając stary pancerz. Tutaj proces zachodził stopniowo. – Można by pomyśleć, że jaskraworóżowy owad w przeważnie zielonym lesie wyróżniałby się dla drapieżników, jak pracownik w kamizelce odblaskowej – zauważył dr Matt Greenwell z University of Reading. Jednak dynamika lasu deszczowego rządzi się innymi prawami. Strategia opóźnionego zielenienia Kluczem do zagadki okazało się zjawisko botaniczne znane jako „opóźnione zielenienie”. Wiele tropikalnych roślin wypuszcza młode liście, które zanim dojrzeją i staną się zielone, przybierają jaskrawe barwy: od białej, przez czerwoną, aż po intensywny róż. Na wyspie Barro Colorado aż jedna trzecia gatunków roślin wykazuje tę cechę przez cały rok. Naukowcy postawili śmiałą hipotezę: różowy kolor Arota festae nie jest błędem, lecz genialnym kamuflażem, który ewoluował, by naśladować właśnie te młode pędy. Owad, upodabniając się do różowego liścia, „ukrywa się w pełnym widoku”. W miarę jak liście w otoczeniu dojrzewają i zielenieją, pasikonik robi dokładnie to samo, dostosowując tempo swojej metamorfozy do cyklu życia lasu. – Zamiast dziwacznego kaprysu genetycznego, może to być w rzeczywistości precyzyjnie dostrojona strategia przetrwania, która śledzi cykl życia liści lasu deszczowego, które ten owad stara się przypominać – mówi dr Wainwright. Nowy rozdział w nauce o kamuflażu Odkrycie to rzuca nowe światło na to, jak zwierzęta eksploatują niezwykle złożone środowiska, jakimi są lasy tropikalne. Badanie to pokazuje, że kamuflaż nie jest statyczną cechą, lecz dynamicznym procesem. – Pomysł, że owad może stopniowo zmieniać kolor, aby dotrzymać kroku liściom, które naśladuje, pokazuje, jak dynamiczny może być las deszczowy, i jest niezwykłym przykładem kamuflażu w działaniu – podsumowuje znaczenie tego odkrycia dr Matt Greenwell. Teraz badacze będą próbowali zrozumieć, co wyzwala zmianę kolorów. Wiadomo, że zachodzi powoli (w ciągu dni lub tygodni), co sugeruje mechanizm morfologiczny, a nie szybką reakcję układu nerwowego, jaką obserwujemy np. u ośmiornic. Źródło: Ecology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grobowiec pełen złota znaleziony w Panamie. Wielki skarb Nowego Świata ma ponad 1000 lat
Czy to Panamskie Eldorado? Archeolodzy odkryli w Ameryce Środkowej liczący ponad tysiąc lat grobowiec, w którym znaleźli nie tylko ludzkie szczątki… ale także całą masę złota. Robi ogromne wrażenie, ale skąd się tam wzięło i co oznacza?
Stanowisko El Cano w panamskim dystrykcie Nata okazało się wyjątkowo łaskawe dla archeologów. Odnaleźli w nim wielki skarb – wyjątkowe, tysiącletnie złote artefakty oraz pozostałości prekolumbijskich elit, dzięki którym wiemy więcej o rytuałach pogrzebowych (i nie tylko) indiańskiej cywilizacji Coclé, która została unicestwiona przez hiszpańskich kolonizatorów. Grobowiec pełen złota w bogatej prowincji Coclé Grobowiec pełen artefaktów datowany jest na 750 r. n.e. i został odkryty w prowincji Coclé, około 200 km na południowy zachód od stolicy Panamy. To miejsce jednych z najważniejszych odkryć w Ameryce Środkowej. Od ponad dwóch dekad archeolodzy badają tę nekropolię, odkrywając liczne grobowce i artefakty pozwalające zrekonstruować życie oraz rytuały dawnych mieszkańców regionu. Mają pełne ręce roboty. To już dziewiąte podobne znalezisko na tym terenie, który pełnił funkcję nekropolii przez około 200 lat. Z jego znaczenia po raz pierwszy zdał sobie sprawę amerykański odkrywca Hyatt Verrill w 1925 roku, kiedy poszukiwał monolitów nad rzeką Rio Grande. Co znajduje się w pełnym skarbów grobowcu? Najważniejszy pochówek w grobowcu wyróżniał się niezwykłym bogactwem wyposażenia. Zmarły został pochowany z m.in. złotymi napierśnikami (z wizerunkami nietoperzy i krokodyli), pasami wykonanymi z kulistych, złotych koralików, bogato zdobionymi bransoletami, dwoma kolczykami w kształcie kobiety i mężczyzny, kolczykiem w kształcie krokodyla oraz złotymi naszyjnikami. Według archeologów to właśnie jego „lokator” musiał cieszyć się największym statusem w swojej grupie. Grobowiec w Panamie zaskakuje także obecnością licznych ceramicznych naczyń pokrytych tradycyjnymi wzorami. To potwierdza znaczenie rytuałów pogrzebowych (chociaż nadal wiemy o nich stosunkowo niewiele) w kulturach środkowoamerykańskich. Cywilizacja Coclé i jej sztuka złotnicza Odkrycie grobowca wzbogaciło wiedzę o cywilizacji Coclé – a w szczególności o jej władcach i elitach. Ta prekolumbijska cywilizacja rozwijała się w środkowej części dzisiejszej Panamy między VIII a XI wiekiem, była znana z wyjątkowo rozwiniętej sztuki obróbki metali, szczególnie złota. Złotnictwo Coclé wyróżniało się wyrafinowanymi formami napierśników, bransolet, kolczyków oraz ceremonialnych ozdób, często zdobionych motywami zwierzęcymi i antropomorficznymi. Magiczne artefakty? Artefakty te świadczą o istnieniu wyspecjalizowanych warsztatów oraz o silnych wpływach religijnych w ówczesnej sztuce. Zgodnie z badaniami Uniwersytetu w Panamie złote artefakty – takie jak te znalezione w grobowcu – były nie tylko symbolami statusu, ale także miały funkcje magiczne i ochronne. Motywy nietoperzy, krokodyli czy ludzkich postaci odzwierciedlały wierzenia związane z życiem pozagrobowym. Same pochówki z „magicznymi” przedmiotami miały charakter zbiorowy i odbywały się z udziałem wielu osób należących do elity. Panama dumna ze swoich prekolumbijskich korzeni Ministerstwo Kultury Panamy uznało odkrycie za wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla archeologii oraz zrozumienia społeczeństw sprzed czasów hiszpańskiej kolonizacji. Znalezione przedmioty oraz sposób pochówku wskazują, że w tych społecznościach śmierć postrzegano jako przejście, nie zaś definitywny koniec. Wartość społeczna i prestiż zmarłych były utrzymywane nawet po śmierci, co podkreślają eksperci analizujący grobowiec w Panamie. To kolejny dowód na to, że centralna Panama była miejscem zamieszkania rozwiniętych społeczeństw z rozbudowaną hierarchią i systemem wierzeń. Grobowiec w Panamie stał się sensacją w świecie archeologii i pamiątką ze świata na zawsze zniszczonego przez europejskie wpływy. Źródło: Archeology News, Radio New Zealand Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Co się stało z zimnymi wodami oceanicznymi Panamy? Po raz pierwszy nie wypłynęły na powierzchnię
Po raz pierwszy od 40 lat zanikło naturalne zjawisko, które wypycha zimne, odżywcze wody na powierzchnię oceanu. To kryzys dla Panamy, które może borykać się z wyższą niż zwykle temperaturą i ograniczeniem ilości ryb. Co stało się z upwellingiem i jaki ma to wpływ na klimat całej Ziemi?
W 2025 roku w Zatoce Panamskiej po raz pierwszy nie zaobserwowano zjawiska upwellingu, który ma ogromny wpływ na klimat regionu. Naukowcy ze Smithsonian Tropical Research Institute twierdzą, że przyczyną może być osłabienie pasatów. Czym jest upwelling? Upwelling zachodzący u wybrzeży Panamy jest zjawiskiem, w którym zimne i bogate w wartości odżywcze wody z głębin oceanu unoszą się na jego powierzchnię. Łagodzą klimat na plażach tropikalnego kraju, dbają o wysoką populację ważnych dla ekonomii Panamy ryb oraz chronią zjawiskowe rafy koralowe przed stresem termicznym i katastrofalnym w skutkach bieleniem. Wypiętrzanie się wody to zjawisko spotykane na całym świecie, a na mniejszą skalę upwelling zachodzi także w Bałtyku. Naukowcy badali to niezwykłe tropikalne zjawisko oceaniczne. Ustalili, że trwająca od stycznia do kwietnia cyrkulacja w Zatoce Panamskiej jest stałym elementem klimatu, rokrocznie występującym w od co najmniej 40 lat, a być może wiele, wiele dłużej. Do czasu. Czemu cyrkulacja wód zanikła? W 2025 roku upwelling nie nastąpił. Odkrycie to opisali naukowcy ze Smithsonian Tropical Research Institute w prestiżowym czasopiśmie „PNAS”. Powstało pytanie: co się z nim stało? Ich analiza wskazuje, że za zanik zjawiska odpowiada osłabienie pasatów – stałych wiatrów wiejących od zwrotników ku równikowi. Te zmieniają się w wyniku globalnego ocieplenia, ponieważ nagrzewający się ocean zakłóca mechanizm ich powstawania. Związek z pasatami mają także znane, powtarzające się w kilkuletnich interwałach interesujące zjawiska pogodowo-oceaniczne znane jako El Niño i La Niña. Mimo tego upwelling w Zatoce Panamskiej jeszcze nigdy nie zanikł. Wypiętrzanie wody a klimat całej Ziemi To wydarzenie zwraca uwagę naukowców na fakt, że tropikalne systemy wypiętrzania wód są słabo monitorowane, mimo ich ogromnego znaczenia dla globalnej ekologii i gospodarki. Obserwowanie i dokumentowanie takich zmian może pomóc w tworzeniu lepszych modeli klimatycznych i umożliwić bardziej precyzyjne przewidywanie skutków globalnego ocieplenia na całym świecie. Zaniknięcie upwellingu może być niestety jednym z nich. Źródła: phys.org, STRI Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rusza niezwykła ekspedycja. Celem jest odkrycie skarbu wartego 89 mln złotych
Zatopiony skarb Ludwika XIV może wreszcie ujrzeć światło dzienne. Rusza wyprawa, do której możesz dołączyć i być częścią jednej z wielkich morskich tajemnic.
Spis treści: Tajemnica statku Maurepas – francuskiego skarbu, który zniknął w oceanie Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Poszukiwanie skarbów zawsze budziło nie mniejsze emocje niż złoto, którego dotyczy. Wszystko z powodu obietnicy przygody, ryzyka, a także zapisania się na kartach historii, która niekiedy potrafi zmienić bieg dziejów. I choć wiele tajemnic oceanów zostało już rozwikłanych, w głębinach wciąż spoczywają te najbardziej spektakularne. Jedną z nich jest francuska fregata Maurepas, która zaginęła w 1699 roku wraz z kosztownościami przeznaczonymi dla króla Ludwika XIV. Już w czerwcu 2025 roku rusza ekspedycja, której celem jest odnalezienie tego wraku i wydobycie jego zawartości. Co więcej – do tego niezwykłego projektu mogą dołączyć uczestnicy z całego świata, zgłaszając się poprzez stronę organizatora, czyli firmy Pelorus Travel. Ekskluzywna wyprawa ma charakter naukowy i dokumentalny, a towarzyszyć jej będzie ekipa filmowa, która zarejestruje każdy krok podwodnej operacji. Tajemnica statku Maurepas – skarbu, który zniknął w oceanie Historia Maurepas rozpala wyobraźnię od ponad trzech stuleci. W 1699 roku francuska fregata wypłynęła z misją przewiezienia kosztowności: złota, srebra, klejnotów oraz przedmiotów ceremonialnych przeznaczonych dla dworu Ludwika XIV. Podobno wartość tego ładunku odpowiadałaby dziś ponad 24 milionom dolarów (czyli ponad 89 mln złotych). Ten dar od Karola II Habsburga miał być przeznaczony na finansowanie wojny z Wielką Brytanią. Statek jednak nigdy nie dotarł do celu. Rozbił się na rafach u wybrzeży dzisiejszego Guna Yala – autonomicznego regionu w Panamie, należącego do rdzennej ludności Guna. Od wieków miejsce zatonięcia chronione było przez lokalną społeczność, która traktowała je nie tylko jako materialną pozostałość historii, ale także duchową przestrzeń przodków. Z tego względu historia Maurepas pozostawała zamknięta przed dekady w przekazach ustnych i lokalnych legendach. Aż do teraz. Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Organizowana przez Pelorus Travel wyprawa wystartuje w czerwcu i potrwa do listopada 2025 roku. Jej celem jest zlokalizowanie wraku, dokładne zbadanie jego zawartości oraz – jeśli będzie to możliwe – bezpieczne wydobycie części skarbu. Cała ekspedycja odbędzie się we współpracy z organizacją OceanX (założoną zresztą przez byłego współpracownika „National Geographic”, Marka Dalio) oraz za zgodą społeczności Guna. To wyjątkowy projekt nie tylko ze względu na potencjalne odkrycia archeologiczne, ale także zasady, na jakich się odbywa. Wyprawa ta jest bowiem kulturowym partnerstwem. W 2012 roku przedstawiciel Guna Yala zaprosił zespół OceanX do spotkania z Caciques – duchowymi liderami ludu. Rozmowy dotyczyły praw do eksploracji wraku na wodach świętych dla tej społeczności. Okazało się wówczas, że lud Guna od dawna śledził działania OceanX, zwłaszcza po ich przełomowym odkryciu tzw. „bałtyckiej anomalii” – formacji, którą niektórzy uważają za ślad po pozaziemskiej aktywności. W przekonaniu Guna to właśnie z nieba zeszli ich przodkowie, a OceanX miał „zrozumieć głębszy wymiar” tych tajemnic. W oczach tej rdzennej społeczności odnalezienie skarbu to nie tylko akt odzyskania dziedzictwa, lecz również szansa na sprawiedliwość i rozwój. Dlatego aż 70% zysków z ewentualnego znaleziska trafi bezpośrednio do społeczności Guna, jako forma rekompensaty za naruszenie terenu oraz realne wsparcie ich przyszłości. Pozostałe 30% natomiast zostanie podzielone między uczestników ekspedycji – każdy z nich może liczyć na około 4,94% udziału w przychodach, a także gwarantowaną premię 25 000 dolarów (93 tys. złotych), nawet jeśli skarb nie zostanie odnaleziony. W tym imponującym przedsięwzięciu weźmie udział również ekipa filmowa, która udokumentuje kolejne etapy poszukiwań. Film ma trafić zarówno na międzynarodowe festiwale, jak i popularne platformy streamingowe. Produkcja ma być jednak nie tylko opowieścią o eksploracji, ale również o sojuszu między nowoczesną technologią a duchowością ludu Guna. Źródło: Pelorus Travel, Travel Weekly Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Złodzieje dzieci wśród małp kapucynek – nietypowe zachowanie zaskakuje naukowców
Kapucynki czarno-białe z panamskiej wyspy Jicarón zaczęły porywać niemowlęta zupełnie innego gatunku małp: wyjców. I robią to wyłącznie samce. Tak dziwnego zachowania nie widziano jeszcze nigdy.
Spis treści Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie Kto zaczął i dlaczego? Niezwykłe zachowanie bez agresji Na niewielkiej panamskiej wyspie Jicarón, przy okazji badania zwyczajów małp kapucynek, zaobserwowano ich niewytłumaczalne zachowanie. Samce kapucynek zaczęły kraść dzieci innym małpom. Takiego zwyczaju wśród naczelnych jeszcze nigdy nie odnotowano. Naukowcy próbują go wytłumaczyć. Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie To przedziwne zachowanie przejawiały kapucynki czarno-białe (Cebus capucinus), a porywały niemowlęta zupełnie innego, dużo większego gatunku małp: wyjców płaszczowych (Alouatta palliata coibensis). Badania prowadzone przez Instytut Maxa Plancka w Niemczech i Smithsonian Tropical Research Institute w Panamie wykazały, że od stycznia 2022 do marca 2023 kapucynki uprowadziły co najmniej jedenaścioro dzieci wyjców. Ten przedziwny zwyczaj wprawił biologów w osłupienie, tym bardziej że tylko samce w ten sposób kradły dzieci. Kto zaczął i dlaczego? Pierwszym zaobserwowanym przypadkiem był młody samiec kapucynki, nazwany przez naukowców Joker, który przez kilka dni nosił na grzbiecie niemowlę wyjca. W kolejnych miesiącach inne młode samce zaczęły naśladować to zachowanie. Nagrania z kamer nie uchwyciły co prawda momentów porwań, ale zarejestrowały kapucynki noszące młode wyjce, czasem nawet martwe. Niestety, tak małe małpie dzieci nie mogą przetrwać bez stałej opieki matki. Porwane niemowlęta nawoływały swoje matki, a porywacze nie mieli pojęcia, jak zająć się małpiątkami. Zaobserwowano także wyjce odpowiadające na płacz porwanych małpiątek, jednak nie doszło do próby odebrania dzieci porywaczom. Niezwykłe zachowanie bez agresji Naukowcy nie zaobserwowali żadnych oznak agresji podczas tego dziwnego procederu. Kapucynki nie wykazywały ani oznak krzywdzenia, ani chęci zjedzenia porwanych małpiątek. Wysnuto hipotezę, że pierwsze porwanie mogło wynikać z błędnie ukierunkowanego instynktu opiekuńczego, a kolejne przypadki były efektem grupowego naśladownictwa. Swego rodzaju dziwnej „społecznej mody”. Ta obserwacja podkreśla złożoność i zmienność grup społecznych u kapucynek. Najwyraźniej to, co dzieje się w grupie, ma ogromny wpływ na wzorce zachowania, a naśladownictwo jest wśród kapucynek bardzo silną motywacją. Choć już wcześniej odnotowano przypadki porwań międzygatunkowych wśród naczelnych, (np. przez kapucynki czubate w Brazylii), to nowe obserwacje są pierwszym udokumentowanym przypadkiem u kapucynek biało-czarnych i wyjców. Zachowanie małp z Brazylii było zresztą czym innym: tam kapucynka czubata zaadoptowała niemowlę innego gatunku i opiekowała się nim. Obserwacji w Panamie dokonano przy okazji badania innego fascynującego zwyczaju kapucynek: używania narzędzi podczas jedzenia. Małpki te szukały odpowiednich kamieni i np. miażdżyły nimi muszle ślimaków i twarde owoce lub nasiona. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Panama swoje, USA swoje. Chaos wokół Kanału Panamskiego nie ustaje
Dzisiaj rano Departament Stanu USA ogłosił, że amerykańskie statki będą mogły bez opłat przepływać przez Kanał Panamski. Kilka godzin później Panama zaprzeczyła tym doniesieniom. To kolejna odsłona konfliktu o najważniejszą drogę morską między Atlantykiem a Pacyfikiem.
W tym artykule: Panama vs USA – o co toczy się spór? Kto zbudował Kanał Panamski? Od kiedy Panama zarządza kanałem? Stany Zjednoczone pochwaliły się sukcesem w sieci społecznościowej X należącej do Elona Muska. Dzisiaj Departament Stanu opublikował w tym serwisie następujący wpis: „Statki rządu Stanów Zjednoczonych mogą teraz przepływać przez Kanał Panamski bez opłat, oszczędzając rządowi USA miliony dolarów rocznie”. Kilka godzin później informacji zaprzeczył rząd Panamy. Na tej samej platformie zamieścił bardzo lakoniczną wiadomość: „W odpowiedzi na publikację wydaną przez Departament Stanu Stanów Zjednoczonych, Zarząd Kanału Panamskiego, który jest upoważniony do ustalania opłat i innych należności za przepływanie przez Kanał, informuje, że nie dokonał żadnych zmian w opłatach”. Jednocześnie jednak Panama oznajmiła, że jest gotowa do podjęcia dialogu ze Stanami Zjednoczonymi. Panama vs USA – o co toczy się spór? Jak podaje CNN, w ciągu ostatnich 26 lat Stany Zjednoczone zapłaciły łącznie 25,4 mln dolarów za tranzyt okrętów wojennych i łodzi podwodnych przez Kanał Panamski. Czyli około milion dolarów rocznie. Już to samo może być solą w oku władz w Waszyngtonie. Ale w istocie chodzi o sprawę znacznie poważniejszą. Donalda Trumpa boli wzrost wpływów Chin w Panamie i okolicach. Dlatego właśnie kilka dni temu po raz kolejny powtórzył swoje zapowiedzi dotyczące „odebrania” Kanału Panamskiego i przejęcia kontroli nad tą kluczową drogą wodną. – Chiny zarządzają Kanałem Panamskim, który nie został przekazany Chinom, tylko został przekazany Panamie przez głupotę – powiedział w niedzielę Trump reporterom. – Ale [Panamczycy – przyp.red.] złamali porozumienie i my go odzyskamy albo wydarzy się coś bardzo potężnego – dodał w swoim stylu prezydent Stanów Zjednoczonych. Warto dodać, że kilka dni temu w swoją pierwszą podróż zagraniczną udał się nowy Sekretarz Stanu USA Marco Rubio. Wybrał się właśnie do Panamy, by spotkać się z jej prezydentem Raúlem Mulino. Kto zbudował Kanał Panamski? Kanał Panamski to licząca nieco ponad 81 km droga morska łącząca Atlantyk z Pacyfikiem. Umożliwia przepłynięcie z jednego oceanu na drugi bez konieczności opływania Ameryki Południowej. Radykalnie skraca to transport morski. Zauważono to już w XIX w., kiedy pierwsze prace w rejonie dzisiejszego kanału podjęli Francuzi. Orędownikiem jego przekopania był Philippe-Jean Bunau-Varilli, francuski inżynier. Powstaniem Kanału byli również żywo zainteresowani Amerykanie. By to tego doszło, poparli ogłoszenie niepodległości przez Panamę w 1903 roku. Niedługo potem, na mocy traktatu Hay-Bunau-Varilla, Stany Zjednoczone zyskały prawo do zarządzania specjalnie ustanowioną Strefą Kanału o powierzchni ponad 500 mil kwadratowych. Budowa Kanału mogła się rozpocząć. Trwała dziesięć lat, a oficjalnie Kanał został otwarty w 1920 roku. USA wydały na to 375 mln dol. Od kiedy Panama zarządza kanałem? Stany sprawowały kontrolę nad Kanałem do 1977 roku. Wówczas Kanał został zwrócony Panamie. Traktat z 1977 zawierał jednak ważne zastrzeżenie. Pozwala on mianowicie Stanom Zjednoczonym na interwencję militarną w przypadku zakłócenia funkcjonowania szlaku wodnego przez konflikt wewnętrzny lub działania obcego mocarstwa. Przez pewien czas Panama i USA łącznie zarządzały Kanałem. Pełną kontrolę nad Kanałem Panamczycy przejęli dopiero w 1999 roku. Od 2000 roku operatorem kanału jest Zarząd Kanału Panamskiego, której członkowie są wybierani przez rząd Panamy, ale działają niezależnie. Kanał Panamski przynosi Panamie ogromne pieniądze. Opłaty pobierane od statków przepływających przez kanał stanowią jedno z głównych źródeł dochodu tego kraju. Według Reutersa w roku fiskalnym zakończonym we wrześniu 2024 zysk z Kanału wynosił 3,45 mld USD (i urósł o 9,5% w stosunku do poprzedniego okresu). Obecność w tamtym rejonie azjatyckich firm nie jest wymysłem Trumpa. Np. Panama Ports to część spółki zależnej konglomeratu CK Hutchison z siedzibą w Hongkongu. Obsługuje ona terminale po stronie atlantyckiej i pacyficznej kanału. Co ciekawe, jak przypomina CNN, Hutchinson otrzymał pierwszą koncesję na działalność w okolicach Kanału w 1997 r., czyli w czasie, gdy Panama i Stany Zjednoczone wspólnie administrowały tym szlakiem wodnym. Źródła: National Geographic Polska
Niemiec ustanowił nowy rekord świata. Spędził 120 dni w kapsule zanurzonej pod wodą
Cztery miesiące bez wychodzenia na powierzchnię. Tyle spędził w kapsule zacumowanej u wybrzeży Panamy niemiecki inżynier technologii kosmicznych Rüdiger Koch. Tym samym ustanowił nowy rekord świata w przebywaniu pod wodą bez dekompresji.
Spis treści: Jak wyglądało bicie rekordu świata? Jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów Czy w przyszłości będziemy mieszkać na morzu? Rüdiger Koch wynurzył się z Morza Karaibskiego w piątek 24 stycznia. Minęły cztery miesiące, od kiedy po raz ostatni znajdował się na falach oceanu. Nowy, ustanowiony przez niego rekord przebywania pod wodą bez wynurzenia wynosi dokładnie 120 dni. – Staraliśmy się udowodnić, że morza są środowiskiem dostępnym dla ludzkiej ekspansji – powiedział Koch tuż po opuszczeniu swojej podwodnej siedziby. Pobicie rekordu świętował skokiem do morza, kieliszkiem szampana oraz cygarem. – To była wspaniała przygoda i teraz gdy nadszedł jej koniec, niemal tego żałuję – zwierzył się Koch dziennikarzowi agencji AFP. Jak wyglądało bicie rekordu świata? Podwodny dom Rüdigera Kocha był oddalony o 15 minut łodzią od północnych wybrzeży Panamy. Mieszkanie w nim niespecjalnie różniło się od warunków, w jakich ludzie zamieszkują na powierzchni. W środku znajdowała się toaleta, łóżko, telewizor, komputer połączony z internetem, a nawet stacjonarny rower do ćwiczeń. Energii dostarczały panele słoneczne znajdujące się nad wodą, na miejscu był także zapasowy generator. Brakowało za to prysznica. Kapsuła, zanurzona na 11 m, została połączona z niedużym okrąglakiem wystającym ponad powierzchnię morza. Schody umieszczone były w okrągłej tubie. To właśnie nimi schodzili do Kocha ludzie przynoszący mu posiłki, lekarz czy dziennikarz, który odwiedził go po dwóch miesiącach „nurkowania”. W kapsule non stop pracowały również cztery kamery. Nagrywały wszystko, monitorując codzienne aktywności Kocha oraz stan jego zdrowia fizycznego i psychicznego. A przede wszystkim dostarczając dowodu, że Niemiec faktycznie ani razu nie wyszedł na powierzchnię. Jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów Poprzedni rekord w przebywaniu pod wodą bez wynurzania należał do Amerykanina Josepha Dituriego. Ten inżynier medyczny i nurek spędził pod powierzchnią w okolicach Florydy dokładnie 100 dni. Jego podwodny dom znajdował się 6 m pod falami. Dituri, znany także jako Dr. Deep Sea, sam na sobie badał, w jaki sposób przebywanie w warunkach podwyższonego ciśnienia wpływa na organizm. Jego rekord został wpisany do „Księgi rekordów Guinnessa” (KRG) w 2023 roku. Teraz zostanie zastąpiony wyczynem Kocha. Potwierdziła to już Susana Reyes, która śledziła ekspedycję Niemca z ramienia KRG. Jak powiedziała, dokonanie Kocha to „jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów”, wymagający dużo przygotowań i dużo pracy. Czy w przyszłości będziemy mieszkać na morzu? Rüdiger Koch poświęcił cztery miesiące na przebywanie pod wodą nie bez powodu. Jest on orędownikiem idei głoszącej, że ludzkość powinna zacząć poważnie myśleć o zasiedleniu mórz i oceanów. Tę oryginalną koncepcję Koch stara się wcielać w życie od kilkunastu lat. Koch jest jednym z założycieli Oceans Buiders, firmy, która powstała w poprzedniej dekadzie. Wraz z Amerykaninem Chadem Elwartowskim oraz Kanadyjczykiem Grantem Romundtem Niemiec planował budowę domów na wodzie nazwanych SeaPod. Pomysłem zainteresował się rząd Panamy i to on zaprosił przedsiębiorców na swoje wody. SeaPody miały być indywidualnymi domami ustawionymi na kolumnach 3 m nad powierzchnią morza. Pierwsze prototypy powstały w 2020 roku. Jednak projekt rozwijał się zbyt wolno jak na ambicje jego założycieli. Dlatego właśnie zdecydowali się na zakup całego statku, który nazwali MS Satoshi – od nazwiska rzekomego twórcy kryptowaluty bitcoin. Satoshi miał być zalążkiem niezależnego społeczeństwa, mieszkającego na morzu i rządzącego się własnymi prawami. Sprawdzeniu, czy koncepcja tam ma rację bytu, przeszkodziła pandemia, która sprawiła, że zainteresowanie kabinami oferowanymi na statku było za małe. Całą historię ze szczegółami opisał trzy lata temu „Guardian”. Jak widać, nawet po krachu pomysłu z Satoshim Koch nie zrezygnował z promowania życia na morzu. Jak podały Fakty TVN, za pobicie rekordu przebywania pod wodą bez wynurzania się zapłacił 5 milionów dolarów. Źródła: phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kanał Panamski od ponad 100 lat łączy i dzieli Ameryki. To kluczowe miejsce dla światowego handlu
Kanał Panamski to kolejne obok Zatoki Meksykańskiej i Grenlandii miejsce na mapie świata, jakim zainteresował się 47. prezydent USA. Podczas zaprzysiężenia w Kapitolu Donald Trump zapowiedział odebranie Kanału Panamskiego Panamie. Jaka była rola Stanów Zjednoczonych w budowie słynnego kanału? Oto, co warto wiedzieć.
Spis treści: Kanał Panamski na mapie Kanał Panamski – mosty Kanał Panamski z geopolityką w tle Kluczowe miejsce na handlowej mapie świata Kanał Panamski – ciekawostki Kanał Panamski może wydawać się Europejczykom odległy i mało znaczący, ale od ponad stu lat odgrywa kluczową rolę w globalnym handlu. Łącząc Ocean Atlantycki z Pacyfikiem, znacznie skraca czas i koszty transportu międzykontynentalnego. Dzięki strategicznemu położeniu jest to jeden z najważniejszych punktów na mapie światowej logistyki, o ogromnym znaczeniu gospodarczym i geopolitycznym. Kanał Panamski na mapie Kanał Panamski to mierzący blisko 82 km długości pas wodny przebiegający przez Przesmyk Panamski w Ameryce Środkowej. Główny cel kanału to umożliwianie statkom oceanicznym uniknięcie długiej i kosztownej podróży wokół południowego krańca Ameryki Południowej, wokół Przylądka Horn. Na mapie świata Kanał Panamski jest czymś więcej niż tylko linią łączącą dwa oceany. To brama do globalnego handlu, przez którą co roku przepływa około 13 tysięcy statków. Region wokół kanału, pełen portów i infrastruktury wspierającej międzynarodowy transport, również ma kluczowe znacznie na światowej gospodarki. Kanał Panamski – mosty Kanał Panamski nie tylko dzieli kontynent, ale także łączy jego przeciwległe strony dzięki imponującym mostom. Najbardziej znany jest otwarty w 1962 roku Most Ameryk. To pierwsze stałe połączenie drogowe między Ameryką Północną a Południową. W kolejnych dekadach nad kanałem powstawały kolejne mosty, w tym Most Centenario czy najnowszy Most Atlántico, oddany do użytku w 2019 roku. Tak był budowany Kanał Panamski Przez cały XIX wiek Stany Zjednoczone, kierując się względami ekonomicznymi i militarnymi, postrzegały Nikaraguę jako bardziej odpowiednią lokalizację dla kanału łączącego Atlantyk z Pacyfikiem. Sytuacja zmieniła się dzięki wysiłkom Philippe’a-Jeana Bunau-Varilli, francuskiego inżyniera zaangażowanego w oba francuskie projekty budowy kanału. Pod koniec lat 90. XIX wieku Bunau-Varilla przekonał amerykańskich ustawodawców do zakupu francuskich aktywów związanych z projektem w Panamie. Przedstawił też argument, że Nikaragua jest zagrożona aktywnością wulkaniczną, co czyni Panamę bezpieczniejszym wyborem. W 1902 roku Kongres USA zgodził się na zakup francuskich aktywów. Gdy jednak w 1903 roku Kolumbia, do której należała wówczas Panama, odmówiła ratyfikacji umowy zezwalającej na budowę kanału, Panamczycy – za namową Bunau-Varilli i przy cichej aprobacie prezydenta Theodore’a Roosevelta – ogłosili niepodległość. Wkrótce potem podpisano traktat Hay-Bunau-Varilla, który przyznał Stanom Zjednoczonym prawo do zarządzania Strefą Kanału o powierzchni ponad 500 mil kwadratowych. USA wydały łącznie 375 milionów dolarów na budowę kanału, w tym 10 milionów przekazano Panamie, a 40 milionów przeznaczono na zakup francuskich aktywów. Budowa kanału wiązała się z licznymi wyzwaniami, takimi jak trudny teren, tropikalny klimat, obfite deszcze i epidemie. Wcześniejsze francuskie próby zakończyły się tragicznie – zginęło ponad 20 tysięcy robotników. Amerykanie również ponieśli duże straty: w latach 1904–1913 życie straciło około 5 600 pracowników, głównie z powodu żółtej febry i malarii. Dopiero zrozumienie roli komarów w przenoszeniu tych chorób umożliwiło ograniczenie śmiertelności poprzez działania sanitarne, takie jak osuszanie terenów ze stojącą wodą i instalowanie osłon okiennych. Po otwarciu kanału narastały napięcia między Panamą a USA o kontrolę nad nim. W 1964 roku Panamczycy wywołali zamieszki, gdy zakazano im wywieszenia swojej flagi w Strefie Kanału obok amerykańskiej. Doprowadziło to do czasowego zerwania stosunków dyplomatycznych z USA. W 1977 roku prezydent Jimmy Carter i generał Omar Torrijos podpisali traktaty przekazujące kontrolę nad kanałem Panamie z zastrzeżeniem prawa USA do obrony jego neutralności. Mimo sprzeciwu części amerykańskich polityków Senat ratyfikował traktaty w 1978 roku. W grudniu 1999 roku Panama przejęła pełną kontrolę nad kanałem, który odtąd zarządzany jest przez Panamczyków. Kluczowe miejsce na handlowej mapie świata Obecnie każdego roku z Kanału Panamskiego korzysta od 13 000 do 14 000 statków. Najczęściej przepływają przez niego jednostki z USA, Chin, Chile, Japonii, Kolumbii i Korei Południowej. Każdy statek musi uiścić opłatę, której wysokość zależy od wielkości statku i ładunku. Opłaty dla największych statków sięgają nawet 450 000 dolarów, podczas gdy najniższa w historii wyniosła zaledwie 36 centów. Tę symboliczną sumę zapłacił w 1928 roku amerykański podróżnik Richard Halliburton, który przepłynął kanał wpław. Roczne dochody z opłat za korzystanie z kanału wynoszą obecnie około 1,8 miliarda dolarów. Przepłynięcie kanału zajmuje przeciętnie od 8 do 10 godzin. W trakcie tej podróży system śluz podnosi statki o niemal 30 metrów nad poziom morza. Kapitanowie statków nie mogą samodzielnie prowadzić swoich jednostek przez kanał – zadanie to przejmują specjalnie przeszkoleni piloci kanałowi. W 2010 roku Kanał Panamski obsłużył milionowy statek od momentu otwarcia w 1914 roku. W 2007 roku rozpoczęto rozbudowę kanału za 5,25 miliarda dolarów, która zakończyła się w 2016 roku. Dzięki temu kanał może teraz obsługiwać statki typu „post-Panamax” – większe niż dotychczasowe statki „Panamax”, zaprojektowane tak, aby mieściły się w śluzach o szerokości 35 metrów i długości 330 metrów. Rozbudowany kanał jest w stanie przyjąć statki transportujące do 14 000 kontenerów 20-stopowych, prawie trzykrotnie więcej niż wcześniej. Mimo tych zmian kanał nadal nie jest wystarczająco duży dla największych jednostek świata, takich jak kontenerowce klasy „Triple E” firmy Maersk. Te ogromne statki mają ponad 60 metrów szerokości, 400 metrów długości i mogą przewozić aż 18 000 kontenerów, co znacznie przekracza możliwości nawet rozbudowanych śluz Kanału Panamskiego. Kanał Panamski – ciekawostki Najwyższa opłata za przepłynięcie Kanału Panamskiego wyniosła ponad 1 milion dolarów. Tę rekordową sumę zapłacił w 2022 roku norweski statek wycieczkowy Norwegian Bliss. Oto inne ciekawostki o Kanale Panamskim, jakie warto znać: W centrum Kanału Panamskiego znajduje się sztuczne Jezioro Gatún, utworzone w 1913 roku w wyniku zbudowania tamy na rzece Chagres. W momencie powstania było największym sztucznym jeziorem na świecie, a jego główną funkcją było umożliwienie statkom pokonywania wzniesionego terenu. Pierwszym statkiem, który przepłynął Kanał Panamski, była amerykańska jednostka SS Ancon. Wydarzyło się to 15 sierpnia 1914 roku, czyli dokładnie w dniu oficjalnego otwarcia kanału. Kanał Panamski miał być pierwotnie kanałem na poziomie morza, bez śluz, podobnie jak Kanał Sueski. Jednak trudny teren i duże różnice wysokości wymusiły zmianę projektu i budowę systemu śluz. W 1969 roku załoga misji Apollo 11, która jako pierwsza wylądowała na Księżycu, przepłynęła Kanał Panamski po powrocie na Ziemię. Było to symboliczne podkreślenie znaczenia globalnych połączeń. Podczas II wojny światowej Kanał Panamski był jednym z najlepiej strzeżonych miejsc na świecie. Obawiano się, że Japończycy mogą próbować zaatakować kanał, by odciąć szlaki handlowe USA. Kanał Panamski działa jako gigantyczny „przenośnik wody”. Przy każdym przejściu statku przez śluzy zużywa się około 200 milionów litrów wody. Teren wokół kanału zamieszkuje wiele gatunków roślin i zwierząt, w tym krokodyli, małp, a nawet rzadkich ptaków, takich jak tukan tęczodzioby. Ochrona miejscowego ekosystemu jest jednym z priorytetów administracji kanału. Źródło: National Geographic Polska
Ciekawostki o Panamie. 30 faktów na temat kraju nad dwoma oceanami
Ciekawostki o Panamie – symbolicznym łączniku pomiędzy Ameryką Północną a Południową. Wąski przesmyk, kojarzący się głównie z Kanałem Panamskim, który na początku XX wieku zrewolucjonizował transport morski pomiędzy oceanami: Atlantykiem i Pacyfikiem.
W tym artykule: Historia Panamy Kanał Panamski Ludność Panamy Kuchnia Panamy Ciekawostki o Panamie O tym, jak zaplanować wyjazd o Panamy, przeczytasz w naszym serwisie. Panama to prawdziwa mekka wielbicieli sportów wodnych. Warunki do uprawiania żeglarstwa, nurkowania czy surfingu są tu wymarzone. Wspaniała pogoda niemal przez cały rok, piękne piaszczyste plaże, palmy, czysta błękitna woda. Warto odwiedzić m.in. składający się z dziesięciu wysp archipelag wysp Bocas del Toro czy wyspę Santa Clara. Surferzy i nurkowie upodobali sobie z kolei plażę Catalina. Koniecznie trzeba odwiedzić też archipelag San Blas, a także parki narodowe: Coiba, La Amistad, Soberania, Chagres czy położony na granicy z Kolumbią – Darien. Wszystkie zasługują na miano tropikalnych rajów. Oto największe ciekawostki o Panamie. Historia Panamy Jako niepodległy kraj Panama istnieje od 1903 roku. Wcześniej była ona częścią Kolumbii, a od XVI do początku XIX wieku – kolonią hiszpańską. W czasach prekolumbijskich na tych terenach mieszkali głównie Czibczowie. Niepodległość Panamczycy zawdzięczają w dużej mierze Amerykanom, którzy na przełomie XIX i XX wieku mocno wspierali ruch separatystyczny. Rzecz jasna nie robili tego z pobudek idealistycznych. Z dużo mniejszą od Kolumbii Panamą łatwiej było negocjować. Już po wyzwoleniu na mocy traktatu Hay–Bunau-Varilla z 1903 roku Stanom Zjednoczonym przyznano wieczystą dzierżawę Strefy Kanału Panamskiego i prawo stacjonowania na terenie Panamy wojsk amerykańskich. Amerykanie wielokrotnie w historii wpływali na sprawy wewnętrzne Panamy. Ich interwencje nasiliły nastroje antyamerykańskie, które przybrały na sile w latach 70. XX wieku, w czasie rządów generała Omara Torrijosa. W 1979 roku (na podstawie układu z 1977 roku) Strefa Kanału Panamskiego została znacjonalizowana, a Amerykanie musieli się z niej wycofać. Przez kolejne 20 lat oba kraje wspólnie sprawowały kontrolę nad Strefą. Obecnie zarządza nią jedynie Panama. W 1983 roku dyktatorskie rządy w kraju objął generał Manuel Noriega, który wcześniej opłacany był przez amerykańską Centralną Agencję Wywiadowczą (CIA). To Amerykanie wynieśli go do władzy i to ich interesy początkowo reprezentował. Z czasem jednak Noriega zmienił front, co sprowadziło na kraj kolejną interwencję USA w 1989. Generała aresztowano i zastąpiono prezydentem Guillermo Endarą. Współczesna Panama to jeden z najszybciej rozwijających się krajów obu Ameryk. Stolica, Panama City, to efektowne, nowoczesne i coraz bogatsze miasto. Jednocześnie w kraju wciąż utrzymują ogromne nierówności społeczne. Kanał Panamski To jedna z najważniejszych dróg morskich świata. Jego długość to 81,6 km. Powstawał w latach 1904–1914, a oficjalnie otwarty został w 1920 roku. Budowa kanału znacznie skróciła czas żeglugi między wschodnim wybrzeżem Ameryki i Europą, a zachodnim wybrzeżem Ameryki i Azją Wschodnią. Wcześniej żeglarze musieli opływać Amerykę Południową wokół Przylądka Horn. Pierwsze prace nad przekopem prowadzili w latach 80. XIX wieku Francuzi. Na początku XX wieku dokończyli je Amerykanie, którzy też przejęli nad inwestycją pełną kontrolę. W kolejnych latach Kanał zapewnił im gigantyczne zyski. Dzięki tej inwestycji droga morska z Nowego Jorku do San Francisco skróciła się aż o 14,5 tys. km. Podczas budowy Kanału Panamskiego zmarło 25 tysięcy robotników. Przez ponad sto lat funkcjonowania Kanał był kilkakrotnie poszerzany, pogłębiany i rozbudowywany. Dzięki temu dziś przepływać mogą przez niego jednostki o szerokości 49 m, długości całkowitej 366 m i zanurzeniu 15 m. Przepustowość szlaku to obecnie 14 tys. statków rocznie. W 2025 roku ma ona wzrosnąć dwukrotnie. Najwęższa część Kanału to tzw. wykop Culebra, szeroki na 91,4 m. Co ciekawe, pomysł na przekopanie Przesmyku Panamskiego wcale nie narodził się w XX wieku. Jako pierwszy chciał tego dokonać hiszpański konkwistador Alvaro de Saavedra – już w roku 1529. „Polska Wenecja” podbija serca zagranicznych turystów. Ogromny wzrost zainteresowania W 2020 roku walczyła o tytuł najlepszej europejskiej destynacji, dziś „Polska Wenecja” stała się nowym ulubionym kierunkiem brytyjskich turystów. Dane mówią same za siebie. Ludność Panamy 2/3 mieszkańców Panamy stanowią Metysi, czyli ludność mieszana – potomkowie rdzennych narodów oraz białych (głównie Hiszpanów). 12% stanowią rdzenni mieszkańcy, głównie lud Kuna, ale też potomkowie m.in. Czibczów i Arawaków, zlokalizowani na Wybrzeżu Karaibskim. 9% to potomkowie niewolników z Afryki, po ok. 7%: mulaci oraz biali. 60% mieszkańców to katolicy, 23% – protestanci, głównie zielonoświątkowcy. Prawie 1/5 (ponad 700 tys.) mieszkańców 4-milionowej Panamy mieszka w stołecznym Panama City Urzędowym językiem Panamy jest język hiszpański, ale dość dobrze znany – co nie jest w tym regionie normą – jest też angielski. Kuchnia Panamy Podstawą jadłospisu Panamczyków są dania z mięsem (głównie kurczakiem) i ryżem. Często jada się też owoce morza i ryby. Najpopularniejsze z nich to pargo rojo i corvina. Uwielbianą przez Panamczyków przekąską jest tamal – gotowane na parze danie, na które składają się liście kukurydzy nadziewane mięsno-mącznym farszem. Poza tym wszędzie znajdziemy empanady – twarde pierożki, zwykle z nadzieniem mięsnym, patacones (smażone „frytki” z bananów) czy ceviche (danie z surowej ryby i m.in. soku z limonki). Najpopularniejszy panamski alkohol to Seco Herrerano. To trzykrotnie destylowany rum z trzciny cukrowej o mocy – przeważnie – 35 proc. Ze słodkich przekąsek jada się hojaldras, czyli bułeczki posypane cukrem i cynamonem. Ciekawostki o Panamie Panama nie posiada własnej waluty; w użyciu jest dolar amerykański. Liczący sobie 3474 m n.p.m. Volcan de Chiriqui to najwyższy szczyt w Panamie. Jak sama nazwa wskazuje, to wygasły wulkan. Flaga Panamy ma bogatą symbolikę. Kolor biały oznacza pokój. Prostokąty czerwony i niebieski symbolizują partie konserwatywną oraz liberalną. Niebieska gwiazda to czystość, a czerwona – prawo. Miasto Panama założył w 1519 roku hiszpański konkwistador Pedro Arias de Avila. U wybrzeży Panamy nietrudno spotkać rekina. Dlatego też wszelkie ostrzeżenia o ich pojawieniu się w lokalnych wodach należy traktować z pełną powagą. Diablo Rojo – tak nazywane są słynne lokalne autobusy. Kupione wiele lat temu od Amerykanów i mocno zdezelowane, dziś są wręcz jednym z symboli kraju. Panama to jedyny kraj na świecie, w którym wschód słońca można oglądać od strony Pacyfiku, zaś zachód – od Atlantyku. I to z jednego miejsca. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Samice kolibrów upodabniają się do samców. To zwiększa ich szanse na przeżycie
Samice kolibrów mają nietypowy sposób na odstraszanie agresywnych adoratorów. Same się do nich upodobniają.
W tym artykule: Samice kolibrów upodabniają się do samców. Dlaczego? Mniej adoratorów, więcej czasu na jedzenie Różne gatunki zwierząt mają swoje sposoby na ułatwienie dostępu do żywności. Jak wynika z ostatnich badań nad kolibrami, samice w tym właśnie celu upodabniają się do samców. Zmiana upierzenia ma jeszcze jedno zastosowanie. Ropuchy z Australii stały się kanibalami Ropuchy olbrzymie pojawiły się w Australii blisko 90 lat temu. W tym czasie zdążyły zmienić swoje przyzwyczajenia żywieniowe. Samice kolibrów upodabniają się do samców. Dlaczego? Naukowcy dowodzą, że prawie 20 proc. samic tego gatunku ma upierzenie przypominające samce. Ciekawe jest to, że najmłodsze osobniki również przypominają swoich ojców, a nie matki. To rzadkość w świecie ptaków. Małe najczęściej upodobniają się do samic, aby zmylić drapieżniki. Wraz z wiekiem samce zachowują kolorowe pióra. 20 proc. samic z badanej w Panamie populacji kolibrów również utrzymało barwne upierzenie. Pozostałe 80 proc. miało typowe dla siebie biało-zielone pierze. Rodzi się więc pytanie: jakie korzyści czerpią samice wyglądające jak samce? Aby na nie odpowiedzieć Jay Falk z Cornell Lab of Ornithology i jego współpracownicy oznakowali wybrane ptaki i na potrzeby badania stworzyli przestrzeń z 28 karmnikami. Następnie śledzili częstotliwość i czas posiłków samic. – Nasze testy wykazały, że typowe, mniej kolorowe samice były znacznie rzadziej zaczepiane przez samców niż te o barwnym upierzeniu, dzięki temu mogły częściej żerować – tłumaczy Falk. Nie jest jasne, czy samice podobne do samców zachowują się tak samo agresywnie. Grzechotniki wykorzystują iluzję dźwięku, żeby zmylić ludzi Mówi się, że węże są przebiegłe. Coś w tym jest, a grzechotniki szczególnie to potwierdzają. Mniej adoratorów, więcej czasu na jedzenie W sumie samice przypominające samców spędzały przy karmnikach o 35 proc. czasu dłużej. To może mieć ogromne znaczne dla ich rozwoju. Kolibry mają najwyższy metabolizm spośród wszystkich kręgowców. Aby przeżyć, muszą jeść niemal przez cały czas. Co ciekawe, samice kolibrów z Panamy nie są odosobnione, jeśli chodzi o upodabnianie się do samców. Badania wykazały, że podobne techniki stosuje ¼ z ponad 350 gatunków tych ptaków na całym świecie. Powszechnie uważa się, że zdobne upierzenie w świecie zwierząt ma przyciągać potencjalnych partnerów. Tak też funkcjonuje to u większości gatunków, ale nie w tym przypadku. Naukowcy obserwowali reakcje żywych kolibrów na sztuczne, podstawione pod karmniki atrapy (wypchane samce, samice i samice z męskimi piórami). Kolorowe upierzenie nie zrobiło wrażenia na samcach. Partnerek szukali wśród biało-zielonych samic. To ostatecznie dowiodło, że część kolibrów zachowuje męskie upierzenie nie ze względu na selekcję seksualną, tylko po to, żeby przeżyć. Naukowcy podkreślają, że choć te maleńkie ptaszki mogą wydawać się urocze i niewinne, to agresja i walka o pożywienie zajmują ważne miejsce w ich życiu.
Panama – kraj na styku dwóch Ameryk. Dla wielbicieli natury i adrenaliny
Panama to kraj łączący obie Ameryki. To właśnie tędy przepływa słynny Kanał Panamski, ale to nie koniec atrakcji czekających na turystów. Przyroda w Panamie zapiera dech w piersiach, szczególnie w połączeniu z unikalnym położeniem geograficznym. To jednocześnie kraj wyspiarski i kontynentalny, o ciepłym, równikowym klimacie. Panama – co warto zobaczyć w tym kraju i czy lot trwający kilkanaście godzin ma sens?
Panama: podstawowe informacje Panama to państwo leżące w Ameryce Środkowej, na wąskim paśmie lądu. Otaczają ją Morze Karaibskie oraz Ocean Spokojny. Panama uchodzi za jedno z najpiękniejszych państw świata, choć jest stosunkowo niewielka: ma zaledwie 78 200 km². Łącznikiem pomiędzy Ameryką Południową i Ameryką Północną jest właśnie Panama – gdzie leży i z jakimi państwami graniczy? Od strony Ameryki Południowej jest to Panama, z kolei od strony Ameryki Północnej – Kostaryka. Przez teren państwa przebiega Kanał Panamski, stanowiący wygodną drogę morską pomiędzy wschodem a zachodem Ameryki. Na jakim kontynencie leży Panama? Geograficznie jest to Ameryka Północna. Panamę zamieszkuje na stałe około 3 753 000 osób. Połowę terytorium zajmują wyżyny oraz góry wraz ze stożkami wulkanicznymi. W kraju znajduje się też mnóstwo zatok, spośród których największe to Zatoka Panamska oraz Zatoka Moskitów. Niemal połowa powierzchni Panamy pokryta jest wilgotnymi lasami równikowymi. Większość obywateli Panamy to Metysi, czyli potomkowie rdzennych Indian i białej ludności. Ponad 12% stanowią Indianie. Największe miasto i zarazem stolica Panamy nosi tę samą nazwę, co państwo. Inne duże panamskie miasta to San Miguelito i Tocumen, Prawie połowa Panamczyków mieszka w stolicy kraju. Między Polską a Panamą występuje spora różnica czasu. Jaki jest czas w Panamie? Jest tam o 6 godzin wcześniej niż w Polsce w czasie zimowym oraz o 5 godzin wcześniej w czasie letnim. Panama powoli staje się coraz częstszym celem podróży także dla Polaków. Pojawiają się bezpośrednie loty (choć nadal są rzadkością) i oferty biur podróży. Ile trwa lot z Polski do Panamy? Zwykle jest to od 16 do 18 godzin, wliczając czas na przesiadkę. Ceny lotów są też wysokie, dlatego podróżowanie do Panamy wciąż nie jest popularne. Jaki język obowiązuje w Panamie? Językiem urzędowym jest tu hiszpański, choć turyści bez większego problemu porozumiewają się po angielsku. Panama: co zobaczyć? Panama to piękny kraj, położony niezwykle malowniczo. Choć nie ma tu wielu zabytków, warto go odwiedzić choćby ze względu na niesamowite znaczenie historyczne i samo usytuowanie. Na turystów wybierających się do Panamy czekają atrakcje zarówno przyrodnicze, jak i kulturowe. Gdy celem podróży jest Panama – co zwiedzać, by jak najwięcej zyskać? Stolica Panamy W stolicy Panamy turystów zaskakuje ogrom białych, błyszczących wieżowców. To miasto bywa określane jako "Miami Południa". Nie brakuje tu nowoczesnych akcentów - to właśnie w stolicy jak nigdzie indziej widać postępujący rozwój Panamy. Z drugiej strony znajduje się tutaj żywy pomnik czasów kolonialnych - Casco Viejo z zabytkową architekturą i ogromnym zapleczem turystyczno - rozrywkowym. W środku miasta znajdują się też niezurbanizowane enklawy pokryte równikowym lasem, z bogatą, regionalną fauną i florą. To niezwykły widok, nie spotykany w wielu miejscach na świecie. Kanał Panamski Kanał Panamski to obok kapeluszy jedno z pierwszych skojarzeń, które wywołuje Panama. W najwęższej części kraju znajduje się kanał łączący wschodnią i zachodnią stronę Ameryki. Dzięki Kanałowi Panamskiemu statki oszczędzają mnóstwo drogi. Kanał ma długość 81 km, a na wysokości Miraflores turyści mogą obserwować otwieranie i zamykanie regulującej ruch zapory. Można również wybrać się w drogę wzdłuż odcinka kanału jednym z licznych statków wycieczkowych. Dla wielbicieli adrenaliny W Panamie odnajdą się także zwolennicy ekstremalnych doznań. Ukształtowanie terenu pozwala na spływy rwącymi rzekami, z wliczonym podziwianiem niezwykłych krajobrazów. Najpopularniejszym jest spływ rzeką Rio Grande. Przyjezdni cenią sobie także możliwość zjazdu na linach w Anton Valley, miasteczku leżącym w kraterze wygasłego wulkanu. Nie brakuje szlaków rowerowych oraz terenów dla wielbicieli raftingu i trekkingowych wypraw. Przyroda i piękne parki narodowe Jednym z państw o najpiękniejszej przyrodzie jest właśnie Panama – co warto zobaczyć? Z pewnością panamskie parki narodowe. Park Coiba leży na terenie 38 wysp i jest schronieniem dla mnóstwa chronionych gatunków zwierząt. W parku El Copé żyje aż pięć gatunków wielkich kotów. U wybrzeży Panamy można tez nurkować, a pod wodą podziwiać rafy koralowe. Kiedy najlepiej jechać do Panamy? Panama to kraj o bardzo ciepłym, ale stabilnym kimacie. Małe wahania temperatur w ciągu roku sprawiają, że pogoda jest bardzo przewidywalna. Klimat panujący w kraju to klimat wilgotny równikowy. Zdarzają się tutaj bardzo częste burze - nawet do 200 rocznie. W stolicy i okolicach przez cały rok jest około 27 - 30°, a w regionach górskich 20-23°. Minusowe temperatury występują jedynie nocami na wulkanie Baru, który jest najwyższym szczytem Panamy. Co warto wiedzieć planując podróż do Panamy? Od maja do listopada panuje tu pora deszczowa, która może nieco utrudniać poruszanie się na prowincji i sprawić, że zwiedzanie będzie mniej przyjemne. Lepiej jest wybrać się do Panamy od grudnia do kwietnia, gdy pogoda na pewno będzie w miarę sucha i bardzo ciepła. Co warto kupić w Panamie? Panama - czy warto odwiedzić ten kraj? Z pewnością! Podróżnicy przywożą stąd wspaniałe wspomnienia zapierających dech w piersiach widoków i unikalnej atmosfery. A co jeszcze warto przywieźć ze sobą do Polski, wracając z urlopu w Panamie? Wśród topowych pamiątek o regionalnym charakterze prym wiodą panamski rum oraz dobrej jakości kawa. Ta ostatnia produkowana jest głównie w regionie Boquete i trudno jest kupić ją w innych miejscach. Dużą popularnością cieszą się także słynne kapelusze z Panamy - szczególnie te oryginalne, ręcznie robione. Choć nie jest to mały wydatek, warto nieco zainwestować, by zabrać ze sobą piękną i praktyczną pamiątkę.
To będzie najdłuższy lot rejsowy na świecie!
W lutym przyszłego roku linie Emirates uruchomią połączenie z Dubaju do stolicy Panamy.
Codzienną trasę będzie obsługiwać samolot 777-200LR. Przelot zajmie ponad 17 godzin. (Czytaj też: Oto inne najdłuższe trasy lotnicze na świecie) Będzie to najdłuższy nieprzerywany rejsowy lot. Odległości między Panamą a Dubajem wynosi bowiem 13821 km. To o 16 km więcej od dotychczasowego rekordzisty, lotu linii Quantas z australijskiego Sydney do Dallas w Stanach Zjednoczonych.
Przeloty międzykontynentalne do kupienia z blisko 50-procentowym upustem! Tylko przez 6 dni!
Polowanie na okazje czas zacząć. Taka oferta może się szybko nie powtórzyć. Przeloty liniami KLM do wyczekiwanych kierunków w Azji, Ameryce Północnej i Południowej oraz Afryce można kupować już od dziś. Obniżki sięgają 47 procent w porównaniu do standardowych cen połączeń, poza okresami promocji! Do akcji przyłączył się również partner KLM – linie Air France. W sumie superoferta obydwu linii objęła 35 egzotycznych kierunków na całym świecie. Promocyjna sprzedaż biletów potrwa od 5 do 10 lutego br. i dotyczy lotów realizowanych od teraz, aż do czerwca 2014 r. Szczególnie interesujące propozycje czekają na osoby, które planują odwiedzić wiosną kontynent azjatycki. Do Pekinu liniami Air France i KLM można polecieć już od 1899 PLN, a bilety do Kantonu, Hangzhou i Hongkongu można kupić poniżej 2000 PLN. Na uwagę zasługuje również Osaka za 1999 PLN oraz zeszłoroczna nowość w rozkładzie KLM, japońskie miasto Fukuoka, do którego za przelot zapłacimy 2399 PLN (obniżka blisko 40 proc.). Wisienką na promocyjnym torcie jest egzotyczna wyspa Bali w cenie 2799 PLN. Warto wspomnieć, że linie Air France i KLM oferują aż 25 połączeń w regionie Azji i Pacyfiku, a azjatyckie trasy bardzo często objęte są specjalnymi akcjami sprzedażowymi. Wszystkie promocyjne ceny dotyczą przelotu w obie strony i obejmują podatki oraz opłaty pobierane przy rezerwacji biletów poprzez strony internetowe obydwu przewoźników. Tradycyjnie hitami w ofercie Air France okazał się rejon wysp Karaibskich. Lot na Martynikę i Gwadelupę można kupić już od 1999 PLN. Na uwagę zasługuje również Panama z przelotem prawie o połowę tańszym niż standardowo – 2999 PLN! Niewielki kraj w Ameryce Środkowej położony nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym znany jest przede wszystkim z Kanału Panamskiego, który w tym roku będzie świętował swoje stulecie. Sztuczny kanał wodny łączący Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym jest jedną z najważniejszych dróg wodnych świata. Linie Air France i KLM są liderami pod względem gęstości siatki połączeń w tym regionie i oferują aż 24 trasy w Ameryce Południowej i Środkowej, łącznie z Wyspami Karaibskimi. Na liście propozycji Air France i KLM nie mogło zabraknąć Buenos Aires w bardzo dobrej cenie 2999 PLN (40 proc. upustu). Równie atrakcyjna jest oferta zakupu biletu do Hawany, największego miasta na Karaibach, już od 2499 PLN. Słoneczna Kuba niezmiennie cieszy się ogromną popularnością wśród Polaków. Tym razem w promocji KLM pojawiła się również stolica Surinamu – Paramaribo słynąca z zabytków wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Do tego przepięknego miasta położonego na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego można kupić przelot poniżej 3600 PLN (obniżka wynosi 40 procent!). Superceny dostało także kilka popularnych kierunków w USA, Kanadzie i Meksyku – na przykład Chicago od 1799 PLN. Promocyjne przeloty w ten rejon świata będzie można kupić nieco dłużej. - Od nowego roku specjalne akcje sprzedażowe na stałe weszły do naszego grafika. Kilka razy w miesiącu organizujemy krótkie superpromocje obejmujące wybrane kierunki, a co parę miesięcy dłuższe wyprzedaże kilkudziesięciu tras. Aby nie przegapić akcji i upolować bilet w najlepszej cenie, warto na bieżąco śledzić zapowiedzi na naszych stronach internetowych oraz na Facebooku. Dzięki regularnym obniżkom cen przelotów, dalekie podróże stają się ogólnodostępne. Ułatwieniem w ich planowaniu mogą być nasze najnowsze aplikacje jak KLM Dream Catcher czy KLM iPad App. Pozwalają one wybrać najciekawsze atrakcje, rezerwować bilety lotnicze, a nawet tworzyć mapy zwiedzania – powiedziała Chloe Marchand, Dyrektor Generalna Air France KLM w Polsce. Wszystkie promocyjne wyloty Air France KLM realizowane są z i do Warszawy, a transfery odbywają się na lotniskach w Paryżu i Amsterdamie. Bilety można rezerwować na stronach www.klm.pl i www.airfrance.pl, pod numerami telefonów: +48 (22) 55 66 400; +48 (22) 55 66 444, a także w biurach podróży na terenie całego kraju.
Zatopiona flota Kapitana Morgana coraz bliżej odnalezienia
W tym roku elitarny zespół amerykańskich archeologów podwodnych, wspierany przez producenta rumu Captain Morgan, po raz kolejny powrócił do ujścia rzeki Chagres w Panamie, aby poszukiwać śladów zaginionej floty siedemnastowiecznego, karaibskiego korsarza, kapitana Henry'ego Morgana. Ekipa nurków, pod wodzą Fredericka "Fritza" H. Hanselmanna, już po raz trzeci eksploruje okolice rafy Lajas w nadziei odnalezienia pięciu statków, które od przeszło 340 lat spoczywają na morskim dnie.
Poszukiwania rozpoczęły się we wrześniu 2010 r., kiedy drużyna teksańskiego naukowca odnalazła u wybrzeży Panamy sześć żelaznych dział, pochodzących z wraku okrętu Morgana. Producent rumu Captain Morgan, żywo zainteresowany zgłębieniem szczegółów historii postaci, która stała się inspiracją dla wytwórców trzcinowego alkoholu, natychmiast zareagował, oferując współudział w projekcie. Zeszłoroczne poszukiwania przyniosły przełomowe odkrycie - odnaleziono datowany na XVII w. fragment kadłuba statku, który najprawdopodobniej stanowił część zatopionej floty nieustraszonego bukaniera. Dzięki finansowej pomocy, tego lata ekipa Hanselmanna może skupić się na odzyskiwaniu z wnętrza zatopionego wraku licznych artefaktów archeologicznych, mających potwierdzić autentyczność odnalezionego okrętu. Wśród zbutwiałych desek znaleziono między innymi miecz, skrzynie, drewniane beczki i dużą ilość plomb towarowych. W tej chwili sensacyjne znaleziska nurków są przechowywane przez Patronato Panamá Viejo z siedzibą w Panama City, by po dokładnym zabezpieczeniu przejść gruntowne badania, które przeprowadzą eksperci z Londynu. Kapitan Henry Morgan był prawdziwym władcą karaibskich wód. Jego życiorys, wciąż jeszcze pełen tajemnic, stanowi istny kalejdoskop karier: od piractwa, przez korsarstwo, aż po politykę. Choć od jego śmierci upłynęły setki lat, wciąż jest obecny w naszym codziennym życiu za sprawą miejsca zajmowanego na etykiecie rumu nazwanego jego imieniem. W 1670 r. Morgan skrzyknął największą flotę, jaką widziały Karaiby i poprowadził ją w kierunku ociekającego złotem Panama City. Nieprzychylny los sprawił, że statki osiadły na mieliźnie rafy Lajas u wrót fortu San Lorenzo. Mimo tych przeciwności, śmiały pirat przedarł się wraz ze swoją załogą najpierw przez wrogie fortyfikacje, potem przez gęste lasy deszczowe, by w końcu dotrzeć do upragnionego celu podróży. Flagowy okręt "Satisfaction", wraz z resztą jednostek, dokonały żywota gdzieś u ujścia rzeki Chagres, gdzie z konieczności pozostawili je morscy rozbójnicy. Po złupieniu miasta i powrocie do zdobytej twierdzy San Lorenzo, bukanier został schwytany i w okowach przetransportowany do Anglii. Los kolejny raz uśmiechnął się jednak do hardego kapitana - w wyniku zmiany królewskiej polityki, postrach mórz otrzymał tytuł szlachecki i jako sir Henry Morgan objął stanowisko gubernatora Jamajki. Frederick Hanselmann nie ma zamiaru poprzestać na odnalezieniu jednego wraku: Chciałbym wykorzystać Henry'ego Morgana do stworzenia swoistego pomostu między nauką i kulturą popularną. Większość ludzi kojarzy tego pirata z wizerunkiem na butelce rumu Captain Morgan, ale mało kto zdaje sobie sprawę, że to również postać historyczna, która odcisnęła swoje piętno na całych Karaibach. Odnalezienie zatopionych statków Morgana, wydobycie ich i podzielenie się uzyskaną w ten sposób wiedzą z opinią publiczną jest naszym nadrzędnym celem. Jesteśmy naprawdę blisko. Gdzieś na dnie te wraki czekają na nas i my je odnajdziemy. Wszelkie owoce poszukiwań archeologów, pozyskane w trakcie opisywanego projektu, zostaną przekazane rządowi panamskiemu, który udostępni je jako ekspozycję w Patronato Panamá Viejo w Panama City.