Alzheimer daje o sobie znać nawet dekadę przed utratą pamięci. Te objawy powinny wzbudzić czujność
Choroba Alzheimera wysyła pierwsze sygnały ostrzegawcze w sposób, który rzadko kojarzymy z utratą sprawności umysłowej. Te pięć objawów może pojawić się nawet dekadę przed wystąpieniem pierwszych wyraźnych zaburzeń pamięci.
Spis treści: Wczesne objawy Alzheimera mogą pojawić się na długo przed problemami z pamięcią Problemy z zarządzaniem finansami Utrzymująca się utrata masy ciała Subtelne zmiany językowe Osłabienie zmysłu węchu Znaczące zmiany nastroju Co mogą zrobić pacjenci i ich rodziny Może się wydawać, że osoba z chorobą Alzheimera lub inną formą demencji budzi się pewnego ranka i nagle zaczyna mieć trudności z przypomnieniem sobie ważnych informacji. Naukowcy wiedzą jednak, że proces poprzedzający pierwsze objawy zaburzeń pamięci jest znacznie bardziej złożony. Nawet dekadę przed wystąpieniem zaburzeń pamięci w mózgu mogą już zachodzić subtelne procesy chorobowe. – W tym okresie wiele osób nie ma oczywistych objawów poznawczych, ale w rzeczywistości w mózgu zachodzą już zmiany – mówi dr Yuan Zhang, badaczka zajmująca się chorobą Alzheimera na Uniwersytecie Columbia. Zmiany te mogą nawet poprzedzać pojawienie się blaszek amyloidowych (płytek starczych), wykrywanych w badaniach obrazowych, które stanowią znany wyróżnik tego schorzenia. Szacuje się, że obecnie około 6 milionów Amerykanów żyje z jakąś postacią demencji, a wraz ze starzeniem się populacji liczba ta może się podwoić. Dlatego naukowcy coraz pilniej koncentrują się na mniej widocznych, wczesnych zmianach. Wczesne objawy Alzheimera mogą pojawić się na długo przed problemami z pamięcią Część badaczy analizuje obrazowanie mózgu oraz biopsje jelit w poszukiwaniu innych markerów, które mogłyby ujawniać wcześniejsze sygnały demencji. Inni szukają wskazówek we krwi. Naukowcy z Washington University in St. Louis poinformowali niedawno, że białko powiązane z chorobą Alzheimera może z dokładnością do kilku lat oszacować, kiedy u części osób rozwiną się zauważalne objawy. Nadal jednak potrzeba znacznie więcej badań, zanim testy te będą mogły przewidywać, kto może zachorować – i kiedy dokładnie mogą pojawić się u niego zaburzenia pamięci. W międzyczasie eksperci pracują nad powiązaniem innych fizycznych lub społecznych oznak, które mogą pojawiać się na lata przed pogorszeniem pamięci. Żadna z nich nie wskazuje definitywnie, że demencja jest nieuchronna (za częścią tych zmian mogą stać problemy zdrowotne możliwe do leczenia, takie jak zaburzenia tarczycy, niedobory witamin czy inne schorzenia). Jednak – zwłaszcza gdy występują łącznie – czynniki te mogą dostarczać ważnych wskazówek, które powinny skłonić lekarzy do przeprowadzenia dalszej oceny, a być może nawet doprowadzić do wcześniejszego rozpoznania. Oto pięć zmian odkrytych przez naukowców, które mogą cię zaskoczyć. Problemy z zarządzaniem finansami Osoby z demencją często zapominają o płaceniu rachunków. Mimo to zaskoczeniem dla naukowców było udokumentowanie w 2020 roku faktu, że zaległości w płatnościach mogą pojawić się nawet na pełne sześć lat przed postawieniem diagnozy. Nowsze badanie wykazało, że zmiany w sferze finansowej są jeszcze rozleglejsze i bardziej złożone. W ciągu tych samych sześciu lat poprzedzających diagnozę osoby te zaczynają również przekazywać innym więcej pieniędzy, niż mogą sobie na to pozwolić, oraz stają się coraz bardziej podatne na oszustwa finansowe. Są także bardziej skłonne do podejmowania ryzykownych inwestycji. – Osoby, które przez lata miały dobrze zdywersyfikowany portfel inwestycyjny, nagle zaczynają uważać, że świetnym pomysłem jest przeniesienie całych oszczędności emerytalnych w akcje spółki, o której ktoś przekazał im poufną wskazówkę – mówi Lauren Nicholas, profesor geriatrii na University of Colorado i współautorka badania. Według badania, w którym przeanalizowano raporty kredytowe i inne dane finansowe, stan posiadania często drastycznie spada w latach poprzedzających diagnozę. Utrzymująca się utrata masy ciała Nieoczekiwana utrata masy ciała może być objawem wielu schorzeń, w tym tak poważnych jak nowotwory. Gdy jednak lekarze wykluczą tego rodzaju przyczyny, mogą zbagatelizować problem. Zdaniem dr Yuan Zhang byłby to błąd. Badacze od dawna obserwują związek między niską masą ciała a demencją, jednak badanie opublikowane przez dr Yuan Zhang w 2024 roku wykazało, że istotna może być nie tyle całkowita masa ciała, ile jej tendencja spadkowa. Jak wynika z badania, utrata masy ciała często zaczyna się dekadę przed rozpoznaniem demencji zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, a proces ten przyspiesza na dwa do czterech lat przed diagnozą. Dr Yuan Zhang przypuszcza, że w proces ten może być zaangażowanych wiele czynników, w tym możliwa utrata apetytu lub zmniejszona energia potrzebna do gotowania. Możliwe jest również, że sama utrata masy ciała przyspiesza procesy psychiczne. Badania wykazały na przykład, że poziom leptyny – hormonu zaangażowanego w regulację głodu – ma związek z pogorszeniem funkcji poznawczych. Subtelne zmiany językowe Na siedem lat przed rozpoznaniem choroby Alzheimera u ludzi mogą już pojawiać się subtelne zmiany w złożoności wypowiedzi – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „The Lancet”. Gdy komputery przeanalizowały dane z szeroko zakrojonego, wieloletniego badania obejmującego około 1200 uczestników, wykryły określone zmiany w mowie, które pozwalały z 74-procentową dokładnością przewidzieć, u kogo rozwinie się choroba. Jeden z segmentów testowych wykorzystywał zadanie polegające na opisie obrazka – metodę szeroko stosowaną w diagnozowaniu demencji. Uczestnicy proszeni są w nim o opisanie rysunku przedstawiającego chłopca, który spada ze stołka kuchennego, sięgając po słoik z ciastkami, podczas gdy w pobliżu znajdują się jego siostra i matka. Niektóre osoby, które zaliczyły test, wykazywały jednak sygnały, które później powiązano z zaburzeniami pamięci – zapisywanie swoje odpowiedzi w krótkich, telegraficznych zdaniach, pomijając przedimki (charakterystyczne dla języka angielskiego). Opisy były również mniej precyzyjne. Zamiast używać dokładnych określeń, takich jak „matka” i „syn”, badani częściej posługiwali się określeniami ogólnymi, takimi jak „kobieta” i „chłopiec”. Osłabienie zmysłu węchu Zmysł węchu może ulec pogorszeniu w wyniku naturalnych procesów starzenia. Również leki, takie jak beta-blokery, infekcje wirusowe – z których najsłynniejszą jest COVID-19 – oraz inne schorzenia mogą hamować zdolność do wyczuwania aromatów czy zapachów. Zatem, choć spadek zdolności wykrywania zapachów nie wskazuje automatycznie na nadchodzącą chorobę poznawczą, może być jej sygnałem. W przypadku jednego z badań, za każdy punkt utracony w 16-punktowym teście powonienia, ryzyko późniejszego zdiagnozowania choroby Alzheimera u uczestników wzrastało o 22 procent. Dlaczego tak się dzieje? Analizy obrazów mózgu i próbek tkanek u myszy oraz ludzi z 2025 roku wykazują, że komórki odpornościowe w mózgu mogą błędnie uznać włókna nerwowe łączące się z centrum przetwarzania zapachów za niepotrzebne i zaatakować je, demontując tym samym te kluczowe połączenia. Pozostaje niejasne, dlaczego układ odpornościowy u tych osób błędnie obiera te komórki za cel. Znaczące zmiany nastroju Apatia, drażliwość, impulsywność, chwiejność emocjonalna, a nawet depresja kliniczna lub zaburzenia lękowe mogą być oznakami nadchodzącego pogorszenia funkcji poznawczych. – W danym momencie możemy sądzić, że u tej osoby rozwinęła się depresja, ale w ciągu kolejnych kilku lat, gdy pojawiają się u niej trudności z pamięcią, obraz diagnozy staje się jaśniejszy – tłumaczy dr Lea Marin, kierowniczka psychiatrii geriatrycznej w Mount Sinai Behavioral Health Center w Nowym Jorku. W jednym z badań u ponad połowy osób z prawidłowymi funkcjami poznawczymi w latach poprzedzających rozpoznanie zaburzeń pamięci rozwinął się co najmniej jeden objaw związany z nastrojem. Tego rodzaju badania skłoniły autorów artykułu przeglądowego sprzed kilku lat do wniosku, że zmiany behawioralne są „powszechne w stadium przed demencją i ściśle związane z postępem upośledzenia funkcji poznawczych”. Co mogą zrobić pacjenci i ich rodziny Nie wiadomo jeszcze, czy postęp choroby można zatrzymać po zaobserwowaniu tych wczesnych sygnałów. Jednak poprawa ogólnego stanu zdrowia – w dowolnym momencie, a zwłaszcza gdy ktoś zauważy którykolwiek z tych objawów – może przynieść korzyści poznawcze, twierdzi dr Lea Marin. Wykazano, że stosowanie diety opartej na nieprzetworzonej żywności z ograniczoną ilością cukru, a także włączenie technik zarządzania stresem i wsparcia społecznego, pomaga spowolnić postęp demencji. Nowe badanie na zwierzętach ujawniło, że ćwiczenia fizyczne wzmacniają nieszczelną barierę krew-mózg, co może poprawić zdrowie mózgu. Ponadto schorzenia wpływające na serce oddziałują również na mózg. Na przykład wysokie ciśnienie krwi w wieku średnim wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia demencji w późniejszym życiu. Wszelkie zmiany fizyczne, społeczne lub behawioralne, które zauważasz u siebie albo u członka rodziny, omów z lekarzem, ponieważ – jak uważa dr Lea Marin – może to skłonić do przeprowadzenia dalszej oceny. Lekarze nie prowadzą rutynowych badań przesiewowych wszystkich pacjentów pod kątem upośledzenia funkcji poznawczych, ale zazwyczaj badają osoby, które zauważają u siebie zmiany. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej zwykle przeprowadzają skrócone badanie, natomiast neurolodzy wykonują bardziej kompleksową diagnostykę. Wczesne rozpoznanie jest szczególnie pomocne, ponieważ terapie infuzyjne ukierunkowane na blaszki amyloidowe w mózgu w przebiegu choroby Alzheimera działają najlepiej na początku choroby (trwają badania kliniczne mające ocenić, czy metody te mogą być skuteczne także przed pojawieniem się problemów poznawczych). Nawet jeśli jest zbyt wcześnie, by rozważać farmakoterapię, „nigdy nie jest za wcześnie”, by podejmować decyzje dotyczące planowania opieki medycznej lub planowania finansowego, jeśli demencja może pojawić się w czyjejś przyszłości – podkreśla dr Lea Marin. Źródło: National Geographic
Skąd rośliny wiedzą czym jest zima? Mają ukrytą „pamięć”, która pozwala im zakwitnąć w idealnym momencie
Większość roślin kwitnie dopiero wiosną, po długim okresie chłodu. Skąd jednak tak właściwie wiedzą, że chłód się kończy i nadszedł czas wzrostu? Naukowcy uważają, że rośliny mogą „pamiętać” zimę w swoich komórkach. Do tej pory trudno było to jednak udowodnić.
Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku opracowali nowatorski mikroskop, który ujawnił niewidoczną do tej pory „pamięć zimy” ukrytą w komórkach roślin. Dzięki temu umieją one odpowiednio zareagować na nadejście wiosny, a my lepiej rozumiemy ten proces oraz możemy skuteczniej dbać o ogrody i uprawy. Niezwykły mikroskop, który pozwala zajrzeć w głąb roślin Przełomowa technologia mikroskopowa nazwana „SlimVar” działa jak ultraczuła kamera zdolna do śledzenia pojedynczych cząsteczek aż do głębokości 30 mikrometrów w korzeniach roślin. Jest to znaczące osiągnięcie, ponieważ tradycyjne mikroskopy nie są w stanie przeniknąć tak głęboko ze względu na rozpraszanie światła. SlimVar wykorzystuje zmienny kąt padania światła i zaawansowane przetwarzanie komputerowe, by „przebić się” przez rozmycie optyczne i zobaczyć ruchy cząsteczek w czasie rzeczywistym. Dzięki tej innowacji naukowcy po raz pierwszy mogli obserwować, jak rośliny „pamiętają” na poziomie molekularnym. „Cała naprzód – rozpocząć kwitnienie” – Udało nam się zaobserwować dwa białka, VIN3 i VRN5, które pomagają roślinom wyłączyć gen blokujący kwitnienie. Są one swoistymi miniaturowymi „hubami pamięci”, które pozwalają roślinom zapamiętać zimę i uruchomić mechanizm kwitnienia po ustaniu mrozów – tłumaczy prof. Mark Leake z Wydziału Biologii na Uniwersytecie w Yorku. W niskich temperaturach białka te gromadzą się w jądrze komórkowym roślin, tworząc trwałe skupiska wokół genu odpowiadającego za kwitnienie. Te skupiska nie rozpadają się nawet po ociepleniu – zamiast tego utrzymują się, chociaż nieco zmniejszają swoją objętość. Pełnią tym sposobem funkcję zapisu historii środowiska rośliny. Czy rośliny naprawdę pamiętają zimę? Poprzez skupiska białek VIN3 i VRN5 rośliny są w stanie „odczytać” swoje środowisko i odpowiednio na nie reagować. Otwiera to nowe możliwości badania tego, jak rośliny dostosowują się do stresów środowiskowych – np. suszy czy zmian temperatury. To szczególnie istotne w kontekście globalnych zmian klimatycznych, które zaburzają tradycyjne cykle sezonowe. Może to wpłynąć na przyszłość rolnictwa: pomóc hodowcom stworzyć odmiany roślin o lepszej „pamięci” i bardziej przystosowane do niestabilnych warunków klimatycznych. Dzięki technologii SlimVar możliwe jest teraz także badanie molekularnych procesów w grubszych tkankach roślinnych, co wcześniej było prawie niemożliwe. Czego jeszcze nie wiemy o ich zdolnościach adaptacyjnych? Źródło: University of York Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak mózg decyduje o tym, co pamiętać? Naukowcy dowiedli, że możemy przestać zapominać
Dlaczego niektóre rzeczy zapominamy od razu, a niektóre nie chcą wyjść nam z pamięci? Odpowiedzialny jest za to nasz mózg, który wykorzystuje złożone mechanizmy obejmujące emocje, powiązania neuronalne i powtarzalność doświadczeń. Czy wiedza o tym pozwoli „naprawić” ludzką pamięć?
Proces zapamiętywania nie jest przypadkowy ani jednolity – naukowcy od lat badają to, dlaczego pewne wydarzenia zostają w pamięci na lata, a inne szybko ulatują. Najnowsze badania pozwalają coraz dokładniej wskazać, jakie mechanizmy sterują selekcją wspomnień i jak można je świadomie wspierać. Jak mózg wybiera, które wspomnienia zachować? Mechanizmy wyboru tych wspomnień, które pozostaną z nami na dłużej, opierają się na kilku fundamentach. Naukowcy wskazują, ze proces selekcji odbywa się na wielu poziomach – od pierwotnych reakcji emocjonalnych, przez tworzenie powiązań z innymi wspomnieniami, aż po oceny ich „ważności” dokonywane przez zaawansowane struktury mózgowe: korę przedczołową czy hipokamp. To one decydują, czy informacja zostanie utrwalona na długie lata. Emocje są kluczem do trwałej pamięci W procesie zapamiętania kluczowe okazały się emocje. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Bostońskim wykazały, że nawet pozornie nieistotne wspomnienia mogą trwale zapisać się w pamięci, jeśli zostaną powiązane z ważnym wydarzeniem emocjonalnym. W sytuacjach silnie emocjonujących aktywowane są struktury takie jak ciało migdałowate, które działają jak wewnętrzny alarm. Aktywacja tej części mózgu zwiększa szansę na utrwalenie danego wspomnienia. To tłumaczy, dlaczego niektórzy z nas tak łatwo mogą sobie przypomnieć, gdzie byliśmy i co robiliśmy gdy Wojciech Szczęsny obronił karnego Messiego na Mundialu w 2022 roku. Wspomnienia powiązane z intensywnymi uczuciami są bardziej odporne na upływ czasu. Powiązania z innymi wspomnieniami, czyli grosz do grosza Drugim istotnym mechanizmem jest powiązanie nowych informacji z już istniejącymi wspomnieniami. Im więcej połączeń ze wcześniejszą wiedzą, tym większa szansa, że informacja zostanie utrwalona. Mózg działa tutaj jak sieć neuronów, w której każdy nowy ślad pamięciowy ulega wzmocnieniu, gdy jest skojarzony z innymi. Szczególnie dobrze obrazuje to nauka języków. Jeśli każde poznane słowo łączymy z obrazem, dźwiękiem czy z emocją, zwiększamy prawdopodobieństwo, że zostanie ono zapamiętane na długo. Co się dzieje w mózgu podczas zapamiętywania? Podczas zapamiętywania ma miejsce tzw. „konsolidacja pamięci” – polega ona na przejściu informacji z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej. To szereg złożonych etapów, w których różne struktury mózgu współpracują, aby wybrać i utrwalić najważniejsze wspomnienia. Kiedyś uważaliśmy, że głównym odpowiedzialnym jest hipokamp, jednak najnowsze badania wskazują, że w konsolidacji uczestniczy również wzgórze mózgu, które pełni funkcję selekcyjną. To właśnie wzgórze działa jak filtr, który oddziela wspomnienia jego zdaniem „mniej ważne” od tych „bardziej ważnych”. Czego nowego dowiedzieliśmy się o mózgu i czy możemy kontrolować pamięć? Najnowsze badania naukowców z Rockefeller Univeristy potwierdziły, że selekcja wspomnień nie odbywa się jednak na zasadzie prostego mechanizmu. W swoich eksperymentach naukowcy użyli nowoczesnych metod genetycznych, takich jak technologia CRISPR. Dzięki niej można precyzyjnie „włączać” i „wyłączać” konkretne geny – czyli fragmenty DNA, które sterują pracą naszego organizmu. W tym przypadku skupiono się na genach odpowiedzialnych za zapamiętywanie. Okazało się, że niektóre z nich działają bardzo szybko i sprawiają, że łatwo zapominamy nowe informacje. Inne z kolei działają wolniej, ale pomagają utrwalić wspomnienia na wiele lat. Do takich ważnych genów należą m.in. Camta1 i Tcf4, które są aktywne we wzgórzu, oraz Ash1l, który działa w przedniej korze mózgowej – to obszar odpowiedzialny m.in. za planowanie i podejmowanie decyzji. Badacze odkryli, że jeśli te geny nie funkcjonują prawidłowo, możemy mieć trudności z długotrwałym zapamiętywaniem. Czy możemy przestać zapominać? Zapominanie bywa często postrzegane jako wada, jednak jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania pamięci. Badania Uniwersytetu Stanforda pokazały, że mózg musi „czyścić” mniej istotne wspomnienia, aby zrobić miejsce na nowe. Dzięki nowym odkryciom rozumiemy, że trwałość pamięci zależy od kaskady procesów molekularnych, które można porównać do stopniowego wzmacniania połączeń między neuronami w ściśle określonych rejonach mózgu. To nowe podejście może mieć w przyszłości zastosowanie w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych (takich jak np. Alzheimer) poprzez wspieranie alternatywnych ścieżek konsolidacji wspomnień. Jak nie drzwiami, to oknem. Źródło: Nature, The Rockefeller University, Uniwersytet Mikołaja Kopernika Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie uczysz się języków? Teraz wiemy, że Twój mózg starzeje się przez to znacznie szybciej niż innych ludzi
Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że wielojęzyczność przynosi wymierne korzyści dla zdrowia psychicznego i sprawności intelektualnej. Teraz wiemy jednak, że osoby posługujące się przynajmniej dwoma językami doświadczają także wolniejszego tempa starzenia się mózgu. Czy nauka może być skutecznym narzędziem profilaktyki zdrowotnej?
Badacze są zgodni: nauka języków obcych działa dla mózgu tak, jak regularny trening na siłowni dla ciała. Wyniki długoletnich obserwacji wykazały, że mówienie przynajmniej dwoma językami pomaga pozostać młodym i opóźnia procesy starzenia. Jak to działa? Uczeni sprawdzili to w imponujący sposób. Jak zmierzyć starzenie się mózgu? Naukowcy zbadali ponad 86 000 dorosłych w wieku od 51 do 90 lat z 27 krajów Europy korzystając z narzędzia „Biobehavioral Age Gap” (BAG). To zaawansowany model, który na podstawie czynników zdrowotnych i stylu życia porównuje wiek biologiczny uczestnika z rzeczywistym. Dodania wartość BAG oznacza przyspieszone starzenie, a ujemna – spowolnione procesy degradacyjne. Model uwzględnia pozytywne czynniki, takie jak aktywność fizyczna czy wykształcenie, oraz negatywne, np. problemy z sercem czy zaburzenia sensoryczne. Dzięki temu naukowcy mogli z wysoką precyzją ocenić, czy mózg badanej osoby starzeje się szybciej, wolniej czy zgodnie z wiekiem chronologicznym. Wielojęzyczność przedłuża życie Efekty badań opublikowane zostały na łamach czasopisma „Nature Aging”. Wyniki są alarmujące: osoby jednojęzyczne mają niemal dwa razy większe ryzyko przyspieszonego starzenia w porównaniu z osobami wielojęzycznymi. Ochronny efekt jest tym silniejszy, im większa liczba używanych języków. Każda kolejna znajomość zwiększa rezerwy mózgu, czyniąc go bardziej odpornym na ząb czasu. W długofalowej analizie ryzyko przyspieszonego starzenia było aż 1,4 raza wyższe. Oznacza to, że mózgi osób posługujących się tylko jednym językiem starzeją się szybciej nie tylko w danym momencie, ale i w dłuższej perspektywie. Dlaczego mówienie w kilku językach chroni mózg? Nauka języków obcych działa jak regularny trening dla mózgu. Codzienna konieczność przełączania się pomiędzy systemami językowymi angażuje szereg struktur mózgowych odpowiedzialnych za uwagę, pamięć czy myślenie abstrakcyjne. To właśnie te umiejętności najszybciej ulegają osłabieniu wraz z wiekiem, a regularne ćwiczenie podtrzymuje ich sprawność. Mózg osoby wielojęzycznej stale pracuje nad wyborem odpowiedniego słowa, strukturą zdania czy gramatyką, nawet jeśli nie używa w danym momencie wszystkich znanych języków. Ten nieustanny „trening poznawczy” powoduje, że mózg pozostaje elastyczny i lepiej radzi sobie z typowymi dla wieku wyzwaniami. Naukę naprawdę warto zacząć w każdym wieku Ważną cechą omawianych efektów jest to, że ich działanie stwierdzono niezależnie od wieku rozpoczęcia nauki języka. Badania pokazują, że nie tylko osoby wychowane w środowisku dwujęzycznym, ale również te, które rozpoczęły naukę języka obcego w wieku dorosłym lub starszym, mogą czerpać korzyści ze zwiększonych rezerw poznawczych. To szczególnie ważne w kontekście niedawnych badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Concordia, w którym udowodniono, że osoby dwujęzyczne niemal 4–5 lat później zapadają na chorobę Alzheimera. Dochodzimy więc do fundamentalnej konkluzji: warto studiować. W każdym wieku. Źródło: Nature, Concordia Univeristy Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak ćwiczyć pamięć? To proste – oto skuteczne mnemotechniki
Pamięć nie jest stałym darem, a dynamiczną umiejętnością, którą którą można świadomie kształtować i rozwijać przez całe życie. Fundamentem tej zdolności jest neuroplastyczność, czyli niezwykła zdolność mózgu do fizycznej adaptacji w odpowiedzi na doświadczenie. Jak ćwiczyć pamięć? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Mózg ma potencjał do ciągłego rozwoju Jak mózg koduje, przechowuje i odtwarza informacje? Holistyczny trening mózgu, czyli metody stymulacji oparte na stylu życia Mnemotechniki, czyli profesjonalne narzędzia do efektywnego zapamiętywania Pytanie, czy mózg można ćwiczyć, przez wieki stanowiło przedmiot debat filozoficznych i naukowych. Dziś, dzięki postępom w dziedzinie neuronauki, odpowiedź jest jednoznaczna i bezsprzeczna: tak. Jej fundamentem jest zjawisko neuroplastyczności, czyli wrodzonej zdolności mózgu do fizycznej i funkcjonalnej reorganizacji w odpowiedzi na nowe doświadczenia, naukę i informacje. Jedna ciekawostek o mózgu mówi, że nie jest statycznym, niezmiennym organem, którego potencjał jest z góry zdeterminowany, a dynamiczną, plastyczną strukturą, która nieustannie przekształca się pod wpływem naszych działań i otoczenia. Mózg ma potencjał do ciągłego rozwoju Koncepcja neuroplastyczności zrewolucjonizowała postrzeganie mózgu. Mowa tu o zdolności układu nerwowego do modyfikowania swojej struktury, połączeń i funkcji, w odpowiedzi na bodźce wewnętrzne i zewnętrzne. W tym miejscu należy wskazać na czynniki takie jak nauka, doświadczenie czy nawet uszkodzenia neurologiczne. Oznacza to, że każda nowa, nabyta umiejętność, informacja i każde wspomnienie pozostawiają mózgu fizyczny ślad w postaci rekonfiguracji sieci neuronalnej. Na poziomie komórkowym, mechanizm ten polega na tworzeniu nowych połączeń synaptycznych między neuronami i na wzmacnianiu lub osłabianiu już istniejących. Wszystko, czego doświadczamy, aktywuje określone ścieżki neuronalne. Częste powtarzanie danej informacji lub czynności prowadzi do biochemicznego i strukturalnego wzmocnienia zaangażowanych synaps. To sprawia, że przekazywanie sygnałów wzdłuż ścieżki staje się szybsze i efektywniejsze. Z drugiej strony, połączenia, które nie są regularnie używane, ulegają osłabieniu i mogą ostatecznie zaniknąć, co jest procesem znanym jako przycinanie synaptyczne. Ta nieustanna rekonfiguracja jest biologicznym podłożem uczenia się i formowania pamięci. W tym miejscu należy podkreślić, że neuroplastyczność nie jest ograniczona do okresu dzieciństwa. Prawdą jest, że w młodości proces ten przebiega najintensywniej, jednak ludzki mózg zachowuje zdolność do zmian przez całe życie. Ta właściwość umożliwia naukę nowych umiejętności, adaptację do zmieniających się warunków i kompensację ewentualnych deficytów w każdym wieku. Jak mózg koduje, przechowuje i odtwarza informacje? Zapamiętywanie jest złożonym procesem poznawczym, który można podzielić na odrębne etapy. Proces formowania się trwałego wspomnienia przebiega w 3 fazach. Należą do nich: kodowanie – to pierwszy i najważniejszy etap, podczas którego informacje sensoryczne są przekształcane w format, który mózg może przetworzyć i zapisać – w tzw. ślad pamięciowy, czyli engram. Jakość tego procesu zależy od poziomu zaangażowanej uwagi i koncentracji; przechowywanie i konsolidacja – po zakodowaniu, informacja jest przechowywana w systemach pamięciowych mózgu. Nie jest to jednak proces pasywny. Kluczową rolę odgrywa tu konsolidacja, czyli proces stabilizacji i wzmacniania śladu pamięciowego, który umożliwia jego transfer z nietrwałej pamięci krótkotrwałej do niemal nieograniczonego „magazynu” pamięci długotrwałej. Konsolidacja to neurobiologiczny proces, w trakcie którego zachodzą zmiany strukturalne w synapsach. Co ważne, proces ten zachodzi najintensywniej podczas snu, kiedy mózg jest odcięty od napływu nowych bodźców; odtwarzanie – to proces aktywnego wydobywania informacji z pamięci długotrwałej. Warto podkreślić, że zapominanie w kontekście pamięci trwałej często nie jest wynikiem fizycznej utraty wspomnienia, lecz problemów z dostępem do niego. Informacja wciąż istnieje w sieci neuronalnej, ale brakuje odpowiednich wskazówek lub bodźców, które mogłyby aktywować odpowiedni ślad pamięciowy. Dlatego techniki oparte na tworzeniu bogatych skojarzeń podczas kodowania znacząco ułatwiają późniejsze przypominanie. Holistyczny trening mózgu, czyli metody stymulacji oparte na stylu życia Zanim przejdziemy do specyficznych technik zapamiętywania, należy wspomnieć, że kluczowe jest stworzenie optymalnego „ekosystemu dla pamięci”. Trzeba bowiem wiedzieć, że różne związane ze stylem życia czynniki działają synergistycznie, tworząc neurobiologiczne warunki, które fundamentalnie wspierają wszystkie funkcje poznawcze, w tym także pamięć. Ciągła nauka i stymulacja intelektualna Podobnie jak mięśnie, mózg rozwija się w odpowiedzi na stawiane mu wyzwania. Organ ten nie znosi monotonii i rutyny. Każdy z tych czynników prowadzi bowiem do stagnacji neuronalnej. Z kolei czynniki takie jak nowość i złożoność stymulują procesy neuroplastyczne. Nauka nowych, skomplikowanych umiejętności jest jednym z najpotężniejszych stymulatorów mózgu. W następstwie tego procesu, powstają nowe, rozległe sieci neuronalne, a mózg angażuje wiele obszarów jednocześnie. Mało tego, sam mechanizm uczenia i pokonywania trudności stymuluje mózgowy układ nagrody, prowadząc do wydzielania dopaminy – neuroprzekaźnika, który zwiększa motywację do dalszej nauki, a przy tym bezpośrednio wzmacnia konsolidację pamięci. Aktywność fizyczna jest jak nawóz dla neuronów Nie można nie wspomnieć, że także ruch w dużej mierze wspiera zdrowie mózgu. Wpływ aktywności fizycznej na kondycję tego organu jest został udokumentowany licznymi badaniami. W tym miejscu należy wskazać na czynniki takie jak: poprawa krążenia mózgowego, stymulacja neurogenezy, wzrost poziomu neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego (BDNF), redukcja stresu. Paliwo dla umysłu Mimo niewielkiej masy, mózg jest niezwykle energochłonnym organem. Nie jest tajemnicą, że jakość dostarczonego pożywienia ma bezpośredni wpływ na jego funkcjonowanie. Dieta wspomagająca pamięć powinna obfitować w określone składniki odżywcze, takie jak: kwasy tłuszczowe Omega-3 (zwłaszcza DHA), antyoksydanty (flawonoidy, polifenole, wit. C i E), witaminy z grupy B (B6, B9, B12), cholina. Mnemotechniki, czyli profesjonalne narzędzia do efektywnego zapamiętywania Zmiana stylu życia może stworzyć dobry fundament dla poprawy pamięci. Jednak to mnemotechniki są aktywnymi, świadomymi strategiami, które pozwalają na efektywne kodowanie konkretnych informacji. Metoda loci Metoda loci, zwana też pałacem pamięci lub rzymskim pokojem, należy do najstarszych i najskuteczniejszych mnemotechnik. Była znana już w starożytnej Grecji i Rzymie. Polega na wykorzystaniu doskonale rozwiniętej u ludzi pamięci przestrzennej poprzez mentalne umieszczenie informacji, które chcemy zapamiętać, wzdłuż dobrze znanej trasy lub w konkretnych, uporządkowanych lokalizacjach w znanym miejscu. Instrukcja krok po kroku: Wybierz miejsce, które znasz na pamięć, np. swój dom lub ulubiony park. Ustal stałą, logiczną ścieżkę przechodzenia przez to miejsce, np. od drzwi wejściowych, przez przedpokój, kuchnię, salon itd. Zamień abstrakcyjne dane (np. listę zakupów, punkty przemówienia) w żywe, dynamiczne i niezwykłe obrazy mentalne. Im bardziej absurdalne, zabawne lub szokujące, tym lepiej. Umieść każdy obraz w kolejnej lokalizacji na swojej trasie. Wyobraź sobie, jak dany obiekt interaktywnie znajduje się w tym miejscu. Aby przypomnieć sobie informacje, wystarczy mentalnie „przejść się” po swoim „pałacu” i obserwować, co znajduje się w poszczególnych miejscach. Skuteczność tej metody wynika z faktu, że angażuje ona hipokamp, który jest ewolucyjnie wyspecjalizowany w nawigacji i tworzeniu map przestrzennych. Nakładając na jedną z nich abstrakcyjne informacje, tworzymy w pamięci znacznie silniejsze i łatwiejsze do odtworzenia ślady. Akronimy i akrostychy Proste techniki słowne okazują się niezwykle przydatne do zapamiętywania list i innych uporządkowanych sekwencji. Metoda akronimów polega na utworzeniu nowego, łatwego do zapamiętania słowa z pierwszych liter wyrazów z listy. Z kolei w metodzie akrostychów chodzi o ułożenie zdania, w którym pierwsze litery kolejnych słów odpowiadają pierwszym literom elementów do zapamiętania. Łańcuchowa metoda skojarzeń Ta metoda wykorzystuje potęgę wyobraźnię i narracji. Polega na łączeniu kolejnych elementów listy w dynamiczną i często absurdalną historię. W tej technice, pierwszy element z listy jest w wyobraźni łączony z drugim, drugi z trzecim, i tak dalej, tworząc nierozerwalny łańcuch skojarzeń. Aby odtworzyć listę, wystarczy przypomnieć sobie pierwszy element, co automatycznie uruchamia całą sekwencję. Podobnie jak w metodzie loci, chodzi tu o tworzenie wyobrażeń, które są przesadzone i angażują możliwie najwięcej zmysłów. Taka stymulacja aktywuje ciało migdałowate, nadając wspomnieniu ładunek emocjonalny i czyniąc je znacznie trwalszym. Systemy powtórek i aktywne odtwarzanie Zapamiętanie informacji to dopiero połowa sukcesu. Równie ważne jest jej utrwalenie. Dobrym ćwiczeniem utrwalającym jest powtarzanie w odstępach. Badania naukowe dowodzą, że najwięcej zapominamy tuż po nauczeniu się czegoś. Aby temu zapobiec, powtórki materiału powinny odbywać się w zaplanowanych rosnących odstępach czasu, np. po godzinie, dniu, trzech dniach, tygodniu, miesiącu. Taki schemat wysyła do mózgu sygnał, że dana informacja jest ważna i należy ją przenieść do pamięci długoterminowej. Z kolei aktywne odtwarzanie służy zmuszeniu mózgu do wysiłku, aby samodzielnie odtworzyć informacje z pamięci, bez patrzenia na materiały źródłowe. Każda świadoma rekonstrukcja wspomnienia wzmacnia jego ślad neuronalny. To czyni je silniejszym i łatwiejszym do przywołania w przyszłości. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zaskakujące odkrycie: czy twój mózg zdradza oznaki Alzheimera już po 20. roku życia?
Wczesne objawy Alzheimera mogą być widoczne już u osób po 20. roku życia. Nowe badanie wskazuje, że odpowiednio wczesna diagnostyka może znacząco opóźnić rozwój choroby i dać szansę na skuteczną prewencję.
Spis treści: Co badanie mówi o wczesnym początku choroby? Ograniczenia badania – co warto wiedzieć? Co dalej z badaniami nad wczesną diagnozą? Dlaczego Alzheimer jest trudny do wykrycia u młodych osób? Coraz więcej badań potwierdza, że mózg człowieka działa inaczej niż dotąd sądziliśmy. Choć choroba Alzheimera kojarzy się głównie z osobami starszymi, najnowsze wyniki badań pokazują, że ryzyko tej choroby można zauważyć już dekady wcześniej. Dzięki analizie markerów zapalnych i testom poznawczym naukowcy zidentyfikowali potencjalne czynniki ryzyka już u osób w wieku 20–30 lat. Co badanie mówi o wczesnym początku choroby? Już ponad sto lat temu niemiecki neuropatolog Alois Alzheimer zauważył nietypowe objawy dezorientacji u swojej pacjentki. Po śmierci kobiety lekarz odkrył w mózgu zmarłej złogi amyloidu beta oraz tzw. splątki neurofibrylarne – dziś uznawane za dwa główne wyznaczniki choroby Alzheimera. W najnowszych badaniach zauważono pierwsze oznaki pogorszenia funkcji poznawczych znacznie wcześniej, bo już u osób w wieku 24 lat. W grupie 30-latków wykryto także biologiczne wskaźniki ryzyka neurodegeneracji. Naukowcy analizowali poziomy interleukiny 6 i 8 – markerów stanu zapalnego – we krwi badanych. W grupie osób w wieku 34–44 lata, podwyższony poziom tych biomarkerów wiązał się z gorszymi wynikami testów poznawczych. Co więcej, wyższy wynik skali CAIDE – narzędzia oceniającego ryzyko demencji – już u osób w wieku około 25 lat korelował ze słabszymi zdolnościami poznawczymi. To znacznie wcześniej niż okres średniego wieku, w którym zwykle ocenia się ryzyko Alzheimera. – To duży sukces badawczy – ocenia prof. Tatjana Rundek, dyrektorka Instytutu Mózgu im. Evelyn F. McKnight na Uniwersytecie w Miami. Zdaniem naukowczyni, choć powiązania są subtelne, to badanie dostarcza „przekonujących dowodów molekularnych na wczesny stan zapalny i procesy neurodegeneracyjne”. Ograniczenia badania – co warto wiedzieć? Nie wszyscy eksperci są jednak tak entuzjastyczni. Prof. Rundek podkreśla, że skala CAIDE nie jest jednoznacznym wyznacznikiem Alzheimera, zwłaszcza w przypadku różnorodnych populacji. Z kolei prof. Sharon Sha z Uniwersytetu Stanforda zwraca uwagę, że biomarkery analizowane w badaniu nie są wyjątkowe dla tej tylko choroby. Tu znaczenie ma poziom białek tau, które naturalnie występują w komórkach nerwowych i odgrywają ważną rolę w stabilizowaniu struktur niezbędnych do transportu wewnątrzkomórkowego. Badacze oceniali poziom tzw. total tau zamiast bardziej specyficznego fosforylowanego tau. Choć wysoki total tau może świadczyć o neurodegeneracji, to według nowszych badań, fosforylowane tau jest bardziej charakterystyczne dla Alzheimera. – Wyniki mogą wskazywać na potencjalne czynniki ryzyka przyszłego pogorszenia funkcji poznawczych lub zaburzeń naczyniowych – mówi prof. Sha. Ekspertka doceniła też skalę i jakość zebranych danych. Uzyskanie potwierdzających informacji w tak długiej perspektywie czasowej jest kosztowne i trudne. Obserwowanie jednej osoby od wieku 20 lat do późnej starości, by sprawdzić, czy rozwinie się choroba, to ogromne wyzwanie badawcze. Co dalej z badaniami nad wczesną diagnozą? Zespół badaczy nadal będzie śledzić losy uczestników badania. Kolejna tura testów obejmuje osoby w wieku 39–49 lat i ma sprawdzać nie tylko funkcje poznawcze, ale też fizyczne i sensoryczne, jak siła chwytu czy słuch. Analiza wyników zaplanowana jest na 2026 rok. Wczesne wykrycie ryzyka choroby Alzheimera może mieć ogromne znaczenie. Osoby obciążone genetycznie mogą wprowadzić zdrowe zmiany w stylu życia, które – według szacunków – mogą zapobiec lub opóźnić nawet 40% przypadków demencji. Obecnie dostępne leki, takie jak lecanemab (w kwietniu 2025 roku zarejestrowany na rynku europejskim), także mogą spowolnić rozwój choroby, ale tylko na jej wczesnym etapie. – Im wcześniej, tym lepiej – zaznacza prof. Allison Aiello, główna autorka badania i epidemiolożka na Uniwersytecie Columbia. W 2023 roku inne badanie sugerowało, że oczy mogą być „oknem” do wczesnej diagnozy Alzheimera. Z kolei w 2024 roku w „Nature Aging” opublikowano wyniki badań z wykorzystaniem sztucznej inteligencji – algorytm był w stanie przewidzieć rozwój choroby nawet 7 lat przed pojawieniem się objawów. Zaskakującym wnioskiem z tego modelu było powiązanie osteoporozy z ryzykiem Alzheimera u kobiet. Choć nie oznacza to, że każda kobieta z osteoporozą zachoruje, to według badaczy relacja między tymi schorzeniami wymaga dalszych analiz. Dlaczego Alzheimer jest trudny do wykrycia u młodych osób? Współcześnie diagnoza opiera się na wykryciu takich biomarkerów, jak złogi amyloidu beta i splątki tau. Same ich występowanie nie oznacza jednak, że u danej osoby rozwinie się choroba – potrzebne są również objawy poznawcze. Dodatkowo na rozwój demencji wpływają różne czynniki, które mogą się znacznie różnić między osobami. W ocenie ryzyka wykorzystuje się narzędzia takie jak skala CAIDE, która uwzględnia m.in. wskaźnik masy ciała, wiek i poziom wykształcenia. – W przeszłości panował sceptycyzm wobec badania funkcji poznawczych u młodych dorosłych – mówi prof. Aiello. Zdaniem badaczki to błąd, który ograniczał naszą wiedzę o rozwoju choroby. Szansę na zmianę tego podejścia przyniosło badanie Add Health – jedno z największych badań kohortowych w USA, rozpoczęte w latach 90. W jego ramach obserwowano rozwój 20 tys. uczniów od szkoły średniej po dorosłość. W 2008 roku, gdy uczestnicy mieli od 24 do 34 lat, zespół prof. Aiello przeprowadził testy poznawcze i pobrał tysiące próbek krwi. Dziesięć lat później badanie zostało powtórzone. – Zaskoczyło mnie, że już na tak wczesnym etapie widzimy pewne zależności między wynikami a stylem życia – przyznaje prof. Aiello. Źródło: National Geographic
Mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia. „Mogą one nadal istnieć w dorosłości”
Jako dorośli nie pamiętamy nic z najwcześniejszego dzieciństwa. Jednak najnowsze badania naukowców wykorzystujące rezonans magnetyczny (MRI) wykazały, że już od roku wzwyż tworzymy wspomnienia. Dlaczego więc w późniejszym życiu nie mamy do nich dostępu?
W tym artykule: Jak się bada pamięć niemowlaków? Kiedy nasz mózg tworzy pierwsze wspomnienia? Dlaczego nie mamy dostępu do najwcześniejszych wspomnień Istnieje pewien rodzaj amnezji, na który cierpią absolutnie wszyscy. To tak zwana amnezja dziecięca. Czyli niezdolność przypomnienia sobie jakichkolwiek wydarzeń z pierwszych dwóch–trzech lat naszego życia. Dopiero po upływie tego czasu formują się wspomnienia, które potrafimy przywołać w dorosłości. Zagadka dziecięcej amnezji od dawna intryguje psychologów dziecięcych. Co sprawia, że nie mamy dostępu do zdarzeń z naszego najwcześniejszego dzieciństwa? Dotychczas naukowcy podejrzewali m.in., że wiąże się to z pracą hipokampu – części mózgu odpowiedzialnej za powstawanie wspomnień. Zakładano że u bardzo małych dzieci hipokamp jest jeszcze niedostatecznie rozwinięty, by tworzyć i przechowywać wspomnienia. Jednak wyjaśnienie może być zupełnie inne. Najnowsze badania, których wyniki zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”, wskazują, że już od około pierwszego roku życia nasz hipokamp bardzo dobrze radzi sobie z tworzeniem wspomnień. Jak się bada pamięć niemowlaków? Udowodnienie tego wymagało sporej pomysłowości i cierpliwości. Do badania aktywności różnych części mózgu służy obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego. By przeprowadzić je skutecznie, badany nie może się poruszać. Co jest niewykonalne w przypadku bardzo małych dzieci. Zespół kierowany przez Nicka Turk-Browne’a, profesora psychologii na Uniwersytecie Yale, opracował więc własną metodę uspokojenie maluchów, które mają znaleźć się wewnątrz skanera MRI. Udoskonalono ją przez całe lata. Naukowcy wykorzystywali smoczki, kocyki, pluszaki, poduszki, wsparcie rodziców, a nawet psychodeliczne wzory tła, aby utrzymać uwagę dzieci. Mimo to maluchy się wierciły, a obrazy wychodziły rozmazane. Trzeba więc było przeprowadzić setki sesji. Kiedy nasz mózg tworzy pierwsze wspomnienia? W badaniach wzięło udział 26 dzieci w wieku czterech miesięcy do dwóch lat. Każdemu pokazywano wpierw zdjęcie ludzkiej twarzy, przedmiotu albo jakieś sceny. Następnie dziecko widziało to samo zdjęcie zestawione z innym, które było dla niego nieznane. Okazało się, że im większa była aktywność hipokampa, gdy niemowlę oglądało nową fotografię, tym następnie dłużej patrzyło na nią, gdy pokazywano mu ją ponownie. Ponieważ niemowlęta poświęcają więcej czasu na przyglądaniu się znajomym rzeczom, naukowcy przypuszczają, że zapamiętywały to, co widziały. Dotyczyło to 11 z 13 dzieci mających roczek i więcej, ale nie tych młodszych. Najwyraźniej 12 miesięcy jest granicą, dopiero powyżej której nasz hipokamp robi się zdolny do tworzenia wspomnień. Dlaczego nie mamy dostępu do najwcześniejszych wspomnień Co się z nimi dzieje w późniejszym życiu? Przepadają raz na zawsze? To jeden z największych sekretów ludzkiej pamięci. – Istnieje ekscytująca możliwość, że te wspomnienia nadal istnieją w dorosłości. Po prostu nie jesteśmy w stanie do nich dotrzeć – komentuje współautor badania Tristan Yates, neurobiolog z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. W późniejszych latach mózg może umieścić to, co widzimy i słyszymy, w kontekście i odpowiednio skategoryzować wspomnienie. U maluchów jest inaczej. – Nawet przejście od raczkowania do chodzenia zmienia cały twój pogląd na świat – zauważa Yates. Swoisty „problem z odczytem” może być więc spowodowany „niedopasowaniem między tym, jak wspomnienie zostało początkowo zapisane, a wskazówkami przywoływania lub metodami wyszukiwania, których mózg używa, aby spróbować odzyskać wspomnienie” – mówi Turk-Browne cytowany przez nature.com. Naukowiec zamierza teraz sprawdzić, czy małe dzieci mogą rozpoznać klipy wideo nagrane z ich własnej perspektywy w wieku niemowlęcym. Źródła: Science, nature.com, ScienceAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Efekt Mandeli jest jedną z największych zagadek ludzkiej psychiki. Badacze załamują ręce
Efekt Mandeli to swego rodzaju enigma. Na czym polega ten wciąż badany fenomen? Wyruszamy w skłaniającą do refleksji podróż, która rzuca wyzwanie rozumieniu naszej pamięci.
W tym artykule: Efekt Mandeli na przykładach Czy istnieją równoległe światy? Efekt Mandeli ma intrygujące wytłumaczenia Skąd biorą się problemy z pamięcią? Efekt Mandeli to jedno z najbardziej fascynujących zjawisk dotyczących ludzkiej pamięci oraz tego, jak funkcjonuje nasz mózg. Krótko mówiąc, są to fałszywe wspomnienia pewnych wydarzeń, szczegółów lub zjawisk kulturowych. O efekcie Mandeli mówimy jednak nie wtedy, gdy błędne wspomnienie ma pojedyncza osoba, a większa grupy ludzi. Fenomen został nazwany tak przez Fionę Broome na cześć południowoafrykańskiego aktywisty i polityka Nelsona Mandeli. Broome sama nazwała się „konsultantką ds. paranormalnych”. Pewnego razu jej uwagę przykuło to, że pewna grupa niezależnych osób twierdziła, iż Mandela zmarł w więzieniu w latach 80. ubiegłego wieku. Było to jednak zniekształcone wspomnienie, ponieważ polityk w rzeczywistości wyszedł z więzienia, został prezydentem RPA, a zmarł dopiero w 2013 r. A więc kilka lat po tym, jak termin „efekt Mandeli” został użyty po raz pierwszy. Efekt Mandeli na przykładach Zbiorowa błędna pamięć o śmierci Mandeli skłoniła Fionę Broome, i nie tylko ją, do zbadania innych podobnych przypadków. Jak się okazało, jest ich całkiem sporo. Uwaga, niektóre szczególnie zaskakują. Można się bowiem dowiedzieć, że sami należymy do grupy ludzi ze zniekształconymi wspomnieniami. Jeden z najbardziej znanych przykładów efektu Mandeli dotyczy serii książek i kreskówek dla dzieci pod tytułem „Berenstain Bears” (w Polsce została przetłumaczona jako „Misie z Niedźwiedziej Krainy”). Co ciekawe, wiele osób na świecie błędnie zapamiętało pisownię nazwiska tytułowych niedźwiadków. Zamiast Berenstain, w ich pamięci było to Berenstein. Innym intrygującym przykładem jest kultowy wers z filmu „Gwiezdne wojny: Imperium kontratakuje”. Wielu fanów pamięta ten tekst jako „Luke, jestem twoim ojcem”. Jednak w rzeczywistości zdanie brzmi: „Nie, jestem twoim ojcem”. To powszechne błędne cytowanie podsyciło dyskusję na temat wiarygodności ludzkiej pamięci, a nawet... możliwości zmiany osi czasu. Na chwilę zostańmy jeszcze przy postaciach popkultury. Wiele osób błędnie zapamiętało, że Pikachu, jeden z najbardziej znanych Pokémonów, ma ogon z czarną końcówką. To nieprawda, stworek zawsze miał ogon w jednolitym żółtym kolorze. W tym przypadku fałszywe wspomnienie może wynikać z faktu, że Pikachu ma uszy z czarnymi końcówkami. Efekt Mandeli dotyczy również geografii. Patrząc na mapę świata wyraźnie widać, że Nowa Zelandia leży na południowy wschód od Australii. Jednak gros ludzi uważa, że Nowa Zelandia jest położona na północny wschód od najmniejszego kontynentu świata. Niektórzy ludzie mają szczególnie silny wpływ na nasz mózg. Zostawiają w nim ślad chemiczny Choć ślad chemiczny brzmi mało zachęcająco, chodzi o bardzo przyjemne doznania. Naukowcy przyjrzeli się ciekawemu aspektowi relacji. Czy uczucie między ludźmi może trwać bez końca? Czy istnieją równoległe światy? Liczne rozbieżności we wspomnieniach (globalnych przykładów efektu Mandeli są dziesiątki, jeśli nie setki) doprowadziła do szeroko zakrojonych debat. Pojawiły się też liczne teorie na temat wszechświatów równoległych i alternatywnych rzeczywistości. W miarę nasilania się dyskusji na temat efektu Mandeli niektórzy entuzjaści proponują teorie dotyczące podróży w czasie. Ich koncepcje mówią, że rozbieżności w pamięci zbiorowej mogą wynikać z przemieszczania się jednostek między różnymi wymiarami lub liniami czasu. Chociaż teorie te mają charakter spekulacyjny, i tak podsycają wyobraźnię osób zafascynowanych paranormalnymi zjawiskami. Teorię o podróżach w czasie od razu można jednak obalić. Temat ten od wieków fascynuje naukowców. W 2009 r. Stephen Hawking zorganizował nawet przyjęcie dla podróżników w czasie. Oficjalna informacja pojawiła się dopiero rok po terminie, a na samym spotkaniu nikt się nie zjawił. To miało potwierdzić, że podróże w czasie nie są możliwe. Efekt Mandeli ma intrygujące wytłumaczenia Efekt Mandeli to fascynujące studium przypadku pomagające zrozumieć zawiłości pamięci i to, jak nasza zbiorowa świadomość może być kształtowana przez wspólne przekonania. Dopóki nie mamy jednego konkretnego wyjaśnienia tego fenomenu, możemy traktować je jak zachętę do kwestionowania wiarygodności naszych wspomnień i plastyczności naszych percepcji. Kognitywiści sugerują, że pamięć nie jest doskonałym urządzeniem rejestrującym, ale procesem rekonstrukcyjnym. Mogą na niego wpływać różne czynniki, w tym sugestia, konteksty kulturowe i upływ czasu. Nie od dziś wiadomo przecież, że po wielu latach świadkowie konkretnego wydarzenia mogą pamiętać je inaczej. Skąd biorą się problemy z pamięcią? Brak snu również może wpływać na fałszywe kodowanie wspomnień. Potwierdzają to badania, których uczestnicy studiowali listy słów niezwiązanych semantycznie z konkretnym hasłem. Podzielono ich na dwie grupy: pierwsza mogła przespać całą noc, druga musiała wytrwać w bezsenności. Na drugi dzień badanie wykazało wyższy wskaźnik fałszywego rozpoznania u niewyspanych uczestników. Za przyczynę błędnych wspomnieć eksperci wskazują też traumy, nie tylko dziecięce. Interesujące są także możliwe powiązania między stylami przywiązania a fałszywymi wspomnieniami z dzieciństwa. Style przywiązania (np. w związkach) u dorosłych kształtują się właśnie na podstawie wydarzeń z wczesnego dzieciństwa, a konkretnie tego, jak je pamiętamy. Podsumowując, efekt Mandeli jest świadectwem złożoności ludzkiej pamięci i potencjalnej kruchości naszego wspólnego rozumienia rzeczywistości. Niezależnie od tego, czy postrzega się je przez pryzmat kognitywistyki, czy jako bramę do alternatywnych wymiarów, zjawisko to nadal urzeka tych, którzy chcą rozwikłać tajemnice naszych zdolności poznawczych. Pozostaje jedno pytanie. Jakie inne ukryte prawdy i alternatywne rzeczywistości leżą tuż za zasłoną naszej zbiorowej świadomości? Więcej o pamięci przeczytasz w numerze specjalnym National Geographic Polska. Już w sklepach i na kultowy.pl! Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Szympansy rozpoznają dawnych przyjaciół nawet dekady po rozstaniu. Jednak pod pewnym warunkiem
Szympansy zwyczajne i bonobo mają znakomitą pamięć długotrwałą. Naukowcy odkryli, że reagują na fotografie swoich przyjaciół i krewnych nawet wówczas, gdy nie widziały ich latami. Jednak wcześniej zwierzęta musiały być w dobrych stosunkach.
W tym artykule: Dobra pamięć szympansów Po co dobra pamięć ssakom naczelnym Przyjaźń wśród małp Samica bonobo o imieniu Louise urodziła się w zoo w San Diego. Jako dziecko żyła w grupie razem ze swoją siostrą Lorettą i kuzynem Erinem. W 1992 r. została przeniesiona do Japonii. Od tej pory mieszkała w ośrodku Kumamoto Sanctuary. Prawie trzy dekady później, w 2019 r., Louise wzięła udział w badaniach naukowych. Pokazywano jej dwa zdjęcia – nieznajomego zwierzęcia oraz dawno niewidzianej siostry. Jednocześnie badacze śledzili ruch jej gałek ocznych. Jak się okazało, Louise zignorowała obcego szympansa. Wpatrywała się za to w fotografię Loretty. Następnie podobny test przeprowadzono z fotografią Erina. Wynik był taki sam. Louise nieszczególnie interesowała się nieznajomym. Przyglądała się za to uważnie dawno niewidzianemu krewniakowi. Dobra pamięć szympansów Przypadek Louise jest najbardziej ekstremalny ze wszystkich opisanych w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „PNAS”. „W momencie przeprowadzania testu Louise nie widziała swojej siostry Loretty ani siostrzeńca Erina przez ponad 26 lat” – napisali badacze w pracy redagowanej przez słynnego prymatologa Fransa de Waala. „Co uderzające, wykazywała silną skłonność do skupiania uwagi zarówno na Loretcie, jak i Erinie”. Szympansy bonobo potrafią zaskoczyć. Do pracy? Narzędzia. Na kłopoty? Seks Szympansy karłowate bonobo potrafią wytwarzać i używać prostych narzędzi do zdobywania pokarmu oraz do atakowania – czytamy na lamach "American Journal of Physical Anthropology". W sumie w testach wzięło udział 26 zwierząt. Były to żyjące w zoo szympansy zwyczajne oraz bonobo. Za każdym razem naukowcy pokazywali im dwa zdjęcia przedstawiające inne zwierzęta ich gatunku. Na jednym zawsze był nieznajomy, na drugim – dawny członek grupy badanego szympansa. Taki, którego uczestnik eksperymentu nie widział przynajmniej od dziewięciu miesięcy. Jak się okazało, małpy średnio patrzyły dłużej na te zwierzęta, które kiedyś znały. Taka prawidłowość była najsilniejsza dla szympansów żyjących w ośrodku Kumamoto. Zdaniem naukowców dlatego, że żyjące tam naczelne brały już udział w innych testach, których częścią było śledzenie ruchu gałek ocznych. Nie rozpraszały ich więc warunki eksperymentu. Po co dobra pamięć ssakom naczelnym Już wcześniej było wiadomo, że wielkie małpy – goryle, szympansy zwyczajne i bonobo – mają doskonałą pamięć. Niektóre zapamiętują, gdzie w lesie rośnie konkretne drzewo rodzące ich ulubione owoce. Inne przypominają sobie, jaka będzie następna scena w filmie, który już wcześniej oglądały. Podejrzewano również, że ich pamięci nie umykają twarze zarówno ludzi, jak i zwierząt, z którymi miały wcześniej do czynienia. Najnowszy test potwierdził to, wykazując, że szympansy i bonobo mają znakomitą pamięć długotrwałą. Jednak efekt okazał się szczególnie silny w jednym przypadku. Małpy przypominały sobie dawnych znajomych szczególnie łatwo, jeśli były z nimi zaprzyjaźnione. Przyjaźń wśród małp Co to oznacza dla szympansów i bonobo? − Pozytywne relacje, jakie małpy utrzymują z innymi małpami, wyrażają się spędzaniem większej ilości czasu w swoim pobliżu i pielęgnacją siebie nawzajem [np. iskaniem sobie futerka – przyp. red.] – mówi Laura Lewis, główna autorka pracy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, na łamach „Guardiana”. Takie silne związki odciskają się w pamięci małp. Dotychczas taką zdolnością wśród ssaków wykazywali się ludzie oraz delfiny. Te ostatnie rozpoznają odgłosy wydawane przez innych przedstawicieli swojego gatunku nawet po 20 latach niesłyszenia. My z kolei często rozpoznajemy dawno niewidzianych znajomych, na których wpadamy przypadkiem na ulicy. Możliwe, że tego rodzaju zdolności potrzebne są gatunkom, które żyją w złożonych systemach społecznych. − To badanie przypomina nam, jak podobni jesteśmy do innych gatunków chodzących po naszej planecie – podsumowuje Lewis. − I jak ważna jest ich ochrona − dodaje. Źródła: PNAS, Phys.org, New Scientist, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Bakterie mogą przechowywać „wspomnienia” i przekazywać je następnym pokoleniom. Jak to możliwe?
Chociaż nie mają ani mózgu, ani układu nerwowego, bakterie rozwinęły system, który służy im jako pamięć. To, co w nim przechowują, może zostać przekazane następnym pokoleniom.
W tym artykule: Co pamięta bakteria? Żelazo w komórkach bakterii Pierwiastkowa pamięć Nowy sposób na groźne bakterie? Bakteria Escherichia coli, czyli pałeczka okrężnicy, to jeden z najlepiej przebadanych organizmów, jakie żyją na Ziemi. A jednak nawet o niej naukowcy nie wiedzą jeszcze wszystkiego. Badacze z Uniwersytetu Teksańskiego i Uniwersytetu Delaware ustalili właśnie, że E.coli ma pewien rodzaj systemu pamięciowego. Pozwala on bakteriom przechowywać wspomnienia oraz wykorzystywać je, kiedy są potrzebne. A nawet – przekazywać kilku następnym generacjom. Praca na ten temat ukazała się w najnowszym numerze czasopisma naukowego „PNAS”. Co pamięta bakteria? Oczywiście, mówienie o wspomnieniach w przypadku bakterii jest daleką metaforą. Bakterie to proste organizmy jednokomórkowe. Nie mają ani mózgu, ani systemu nerwowego, ani komórek nerwowych. W ich przypadku nie może być więc mowy o tworzeniu jakichkolwiek psychicznych reprezentacji miejsc czy zdarzeń. Ich „pamięć” to coś jak informacje przechowywane na komputerze. Mikrobiom: jak drobnoustroje wpływają na każdy etap naszego życia – od narodzin do starości Im dłużej naukowcy badają żyjące w nas drobnoustroje, tym więcej dowiadują się o zaskakującym wpływie jaki te mikroorganizmy wywierają na nasz wygląd, działania, myśli i uczucia. Skut... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/escherichia-coli-zolte-preciki-skupione-na-fioletowym-podlozu-moga-powodowac-zatrucia-pokarmowe-ale-wiekszosc-szczepow-jest-nie-tylko-nieszkodliwa-ale-takze-pozyteczna-photographs-by-martin-oeggerli-fcabc20.jpeg" width="938" height="528" alt="Escherichia coli, żółte pręciki skupione na fioletowym podłożu, mogą powodować zatrucia pokarmowe, ale większość szczepów jest nie tylko nieszkodliwa, ale także pożyteczna (Photographs by Martin Oeggerli)" title="Escherichia coli, żółte pręciki skupione na fioletowym podłożu, mogą powodować zatrucia pokarmowe, ale większość szczepów jest nie tylko nieszkodliwa, ale także pożyteczna (Photographs by Martin Oeggerli)" /> – Bakterie mogą gromadzić informacje pochodzące z otoczenia. A jeśli znajdują się w danym otoczeniu odpowiednio często, mogą zebrać o nim dane i przechować je do późniejszego wykorzystania – tłumaczy Souvik Bhattacharyya, główny autor pracy z Uniwersytetu Teksańskiego. Żelazo w komórkach bakterii Jak to możliwe? Kluczowe jest żelazo, jeden z najpowszechniejszych pierwiastków na Ziemi. Żelazo znajduje się wewnątrz komórek bakteryjnych. – Zanim w atmosferze pojawił się tlen, wczesne życie komórkowe na Ziemi wykorzystywało żelazo do różnych wewnętrznych procesów – mówi Bhattacharyya. – Jest kluczowe nie tylko do powstania życia na naszej planecie, ale również do jego ewolucji – dodaje badacz. To właśnie żelazo może pomagać bakteriom zbierać dane o otoczeniu. Naukowcy umieszczali bakterie E.coli w różnych środowiskach. Następnie sprawdzali, kiedy bakterie tworzyły poruszające się skupiska, szukając sobie nowego miejsca do życia. Okazało się, że zachowanie bakterii zależało od poziomu żelaza w ich komórkach. W swobodnie tworzących się skupiskach bakterii żelaza było mniej. Z kolei biofilm – czyli warstwy bakterii przytwierdzone do stałego podłoża – miał wysokie poziomy żelaza. Pierwiastkowa pamięć Jak to się ma do zapamiętywania? Badacze podejrzewają, że kiedy poziom żelaza w komórkach bakteryjnych maleje, „pamięć” skłania je to utworzenia przemieszczającej się kolonii. Taka kolonia wykorzystuje wici, by poruszać się z miejsca na miejsce. Gdy zaś bakterie mają dużo żelaza, środowisko zostaje rozpoznane jako bogate w ten ważny pierwiastek. Bakterie osiedlają się w nim, tworząc biofilm. Jak ustalili naukowcy, pierwsze pokolenie bakterii reaguje na otoczenie ubogie w żelazo automatycznie. Jednak kolejne generacje szybciej tworzyły skupiska, jeśli ich „rodzice” doświadczyli braku żelaza. Jak wykazali badacze, taki system informacyjny przekazywany jest przez cztery kolejne generacje bakterii. Później „wspomnienia” słabną, a w siódmym pokoleniu całkowicie zanikają. Nowy sposób na groźne bakterie? Jaki dokładnie mechanizm molekularny odpowiada za opisany wyżej efekt, jeszcze nie wiadomo. Jednak odkrycie może w przyszłości pomóc zapobiegać infekcjom. A także opracować środki zwalczające bakterie oporne na antybiotyki. Te tworzące biofilm często nie reagują na standardowe leczenie. Żelazo jest związane z wirulencją patogenów, a więc jego poziomy mogą być istotne podczas opracowywania środków przeciwbakteryjnych, uważa Bhattacharyya. – Ostatecznie im więcej wiemy o zachowaniu bakterii, tym łatwiej będzie nam sobie z nimi radzić – dodaje badacz. Źródła: PNAS, Phys.org, ScienceAlert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Aborygeni australijscy. Kim są rdzenni mieszkańcy Australii?
Aborygeni to rdzenni mieszkańcy Australii. Ich przodkowie przybyli na ten kontynent nawet 65 tysięcy lat temu. Wg badań genetycznych zarówno Aborygeni australijscy, jak i Papuasi są bezpośrednimi potomkami ludzi, którzy jako pierwsi opuścili Afrykę. Co jeszcze wiemy o pierwszych mieszkańcach państwa ze stolicą w Canberze?
W tym artykule: Kim są Aborygeni? Kultura Aborygenów Gdzie żyją Aborygeni? Problemy Aborygenów w Australii Aborygeni – ciekawostki Niezwykłe umiejętności Aborygenów Aborygeni australijscy, czyli „ci, którzy byli tu od początku”. Rdzenni mieszkańcy Australii przybyli bowiem na ten kontynent już nawet między 50 a 65 tys. lat temu. Co więcej, badania genetyczne wykazały, że to właśnie ci ludzie są bezpośrednimi spadkobiercami społeczności, które jako pierwsze opuściły Afrykę. Od zawsze byli koczownikami. Swoją gospodarkę uzależniali od otaczającego ich środowiska, korzystając z bogactwa naturalnych zasobów Australii. Szanowali przyrodę, bo wiedzieli, że jest źródłem życia. Kim są Aborygeni? Aborygeni zajmowali się głównie łowiectwem i zbieractwem. Polowali na zwierzęta, m.in. na kangury. Mięsną dietę uzupełniali wszystkim tym, co zdołali zebrać, np. dzikimi roślinami, orzechami, jagodami. W regionach nad oceanem uprawiali również rybołówstwo. Ponieważ garncarstwo było słabo rozwinięte, wiele potraw spożywano na surowo, a niekiedy pieczono je na otwartym ogniu. Myśliwi używali głównie włóczni z kamiennymi ostrzami, oszczepów, a także drewnianych bumerangów, które stały się znakiem rozpoznawczym Australii. Aborygeni nie znali lądowych środków transportu i komunikacji oraz nie budowali trwałych domostw. Podstawowe przedmioty codzienne wyrabiali z drewna i kamienia. Zajmowali się również obrabianiem kości, muszli i włókien roślinnych, z których tworzyli potrzebne i praktyczne artefakty. Nie znali obróbki gliny i metali. Chodzili nago, a niekiedy nosili opaski biodrowe. Aborygeni od zawsze wierzyli w animizm. Plemiona te uważają, że wszystkie istoty nie-ludzkie, takie jak zwierzęta, rośliny i inne przedmioty nieożywione, posiadają duszę. Kultura Aborygenów Jednym z ważniejszych symboli kultury Aborygenów jest didgeridoo. To instrument dęty, który uważany jest za jeden z najstarszych instrumentów muzycznych na świecie. Eksperci twierdzą, że jego tradycyjny sposób produkcji nie zmienił się od tysięcy lat. Powstaje z wyjedzonych przez termity gałęzi drzew, głównie eukaliptusa. Następnie drąży się w nich odpowiedni otwór. Instrument do dziś jest używany podczas ważnych uroczystości Aborygenów. Plemiona indiańskie w Ameryce Północnej. Kim są rdzenni mieszkańcy Ameryki? Plemiona Indian w Ameryce Północnej są potomkami pierwszych ludzi, którzy kilkanaście tysięcy lat temu przeszli na ten kontynent z Azji, po wynurzonym w okresie zlodowaceń pasie lądu, zwa... Aborygeni australijscy przekazywali swoje legendy i pieśni z pokolenia na pokolenie. Uważa się, że ich kultura przetrwała dzięki corroborees, czyli specjalnym ceremoniom, które towarzyszyły zgromadzeniom plemiennym. Podczas tych wydarzeń rdzenni mieszkańcy Australii opowiadają sobie opowieści za pomocą pieśni, muzyki i tańca. W ten sposób kultywowali swoje tradycje i pamiętali o swojej przeszłości. Gdzie żyją Aborygeni? Współcześnie społeczność aborygeńską szacuje się na 745 tysięcy osób. Oznacza to, że stanowią ok. 2,8% całkowitej populacji Australii, która wynosi 26,5 mln. Zamieszkują głównie słabo zaludnione i nieurodzajne obszary Australii Zachodniej, Queensland i Terytorium Północnego. Liczna populacja rdzennych mieszkańców kontynentu zamieszkuje również uboższe przedmieścia w wielkich australijskich miastach. Aborygeni, którzy żyją w północnej i środkowej części kontynentu zachowują rodzimy język, znajomość mitologii. Kultywują także niektóre tradycyjne obrzędy i elementy dawnego porządku społecznego, które są dziedzictwem ich przodków. Do połowy XX wieku wobec Aborygenów stosowano metodę przymusowej asymilacji. To drakońskie prawo powodowało jednak stany depresji i wymieranie całych plemion. Problemy Aborygenów w Australii Uważa się, że gdy James Cook dotarł do Australii w 1770 roku, istniało 500–600 plemion Aborygenów, którzy używali ponad 500 języków. Każda z grup miała swoją wyjątkowa nazwę, kulturę, wierzenia i tradycje oraz władała określonym terytorium. Niestety, wraz z pojawieniem się kolonizatorów, Aborygenów spotkał niezwykle smutny los. Bardzo często dochodziło znęcania się, bicia, prześladowania, a nawet do zabójstw i eksterminacji rdzennej ludności. Plemiona były wypierane z żyznych obszarów. Z czasem liczba ludności drastycznie się zmniejszała, a kultura powoli odchodziła w zapomnienie. Na szczęście dzięki odpowiednim organizacjom przetrwała do dziś. W latach 30. ubiegłego wieku powstał ruch polityczny Aborygenów. Jego celem było odzyskanie terytoriów plemiennych. Dopiero w 1992 Sąd Najwyższy w stolicy Australii uznał istnienie tubylczego prawa, czyli tytułu własności ziemi. Rok później potwierdzono to prawo ustawą Parlamentu Federalnego. Eksperci wskazują, że proces odzyskiwania ziemi to nowa szansa dla Aborygenów. Dzięki temu plemiona mogą ponownie integrować rozproszone po całym kontynencie grupy. Aborygeni mają prawa wyborcze od 1984 roku. Oznacza to, że mogą brać udział w wyborach jak pozostali mieszkańcy Australii. Aborygeni – ciekawostki Psychologowie z University Monash w Melbourne zaprosili do badania studentów medycyny, którzy podczas nauki muszą przyswajać ogromne ilości informacji. By temu podołać, studenci stosują różnego rodzaju mnemotechniki, czyli sposoby i sztuczki ułatwiające zapamiętywanie. Badacze porównali ze sobą dwie techniki pamięciowe – popularne pałace pamięci, których tradycja sięga starożytnej Grecji oraz niedawno opisane metody australijskich Aborygenów. Australijscy Aborygeni przez większość swojej historii prowadzili koczowniczy tryb życia. Z pokolenia na pokolenie przekazywali sobie tradycyjne legendy i pieśni. Skuteczne sposoby zapamiętywania były kluczowe dla przetrwania tego ludu. Pomagało im to w nawigacji w terenie, poszukiwaniu pożywanie czy budowaniu relacji plemiennych. Aborygeński sposób na szybkie zapamiętywanie – podobnie jak pałace pamięci – opierają się na pomyśle przypisywania faktów do elementów krajobrazu. Sposoby te są jednak dodatkowo wzmocnione opowieściami i narracją, co jeszcze bardziej pozwala przywoływać fakty w pamięci. Niezwykłe umiejętności Aborygenów – Jednym z głównych czynników stresogennych dla studentów medycyny jest ogromna ilość informacji, które należy wykuć na pamięć. Postanowiliśmy więc sprawdzić, czy można opanować alternatywne i lepsze sposoby zapamiętywania danych – mówi dr David Reser z Monash University School of Rural Health. Zespół badawczy dr. Resera dał 76 studentom medycyny listę 20 nazw pospolitych motyli do zapamiętania. Po jakimś czasie badanie powtórzono z nową listą nazw motyli. Tym razem jednak studenci zostali podzieleni na 3 grupy. Pierwsza grupa przeszła szkolenie z techniki pałacu pamięci. Druga grupa zapoznała się z aborygeńskimi technikami zapamiętywania. Trzecia grupa, jako grupa kontrolna, oglądała telewizję. Po upływie 10 i 30 minut naukowcy sprawdzili, ile słów zapamiętali studenci z każdej z grup. Wyniki zaskoczyły naukowców. Badacze odkryli bowiem, że studenci używający aborygeńskiej techniki zapamiętywania, tj. narracji i lokalizacji elementów w nawiązaniu do okolic uniwersytetu, zapamiętali 3 razy więcej słów niż wcześniej. Studenci stosujący technikę pałacu pamięci zapamiętali 2 razy więcej słów. Grupa kontrolna poprawiła się zaś o około 50 proc. w stosunku do wyników sprzed badania. Co ważne, analiza jakościowa wykazała, że studenci stosujący technikę aborygeńską uznali ją za bardziej przyjazną. Dr David Reser przyznał, że uczelnia rozważa włączenie tych narzędzi pamięciowych do programu nauczania medycyny. Źródło: PLOS One.
Zaskakujące badania naukowców: używanie smartfonów może poprawiać pamięć
Najnowsze badania wykazały, że korzystanie z urządzeń takich jak smartfony, korzystnie wpływa na nasze procesy myślowe, wbrew wcześniejszym przypuszczeniom.
W tym artykule: Naukowcy postanowili zbadać, jak urządzenia cyfrowe wpływają na naszą pamięć Okazuje się, że urządzenia mobilne mogą być korzystne dla mózgu Wspomagacze są dobre, ale nie powinniśmy polegać wyłącznie na nich Odkąd smartfony stały się nieodłączną częścią życia ludzi, przed ich ekranami spędzają wiele godzin dziennie. Jak wskazują badania, ludzie średnio przed smartfonem spędzają ponad 3 godziny dziennie. Od lat słyszy się pouczenia, że powinno się mniej czasu korzystać z telefonu, a niektóre firmy wprowadzają nawet specjalne limity dla aplikacji, żeby ograniczyć korzystanie z nich. Okazuje się, że być może niepotrzebnie, bo używanie smartfonów może mieć korzystny wpływ na mózg człowieka. Naukowcy postanowili zbadać, jak urządzenia cyfrowe wpływają na naszą pamięć Najnowsze badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Experimental Psychology: General”. Naukowcy postanowili sprawdzić, jak smartfony wpływają na zdolności zapamiętywania u ludzi. Uczeni przeprowadzili eksperyment na 158 uczestnikach w wieku od 18 do 71 lat. Badani otrzymali specjalne zadanie, które miało na celu sprawdzić ich umiejętności mnemoniczne. Czemu niektóre rzeczy pamiętamy przez chwilę, a inne przez lata? Poznaj sekrety ludzkiej pamięci Jak działa ludzka pamięć? Na czym polega amnezja? Czy można mieć sztuczne wspomnienia? Zapraszamy was do wnętrza umysłu. Ochotnicy otrzymali tablety, na ekranie których znajdowały się ponumerowane kółka. Musieli posortować je w lewą lub prawą stronę, a właściwe ułożenie gwarantowało nagrodę pieniężną. Niektóre koła były warte aż o 10 razy więcej. Autorzy eksperymentu przewidzieli 16 powtórzeń tego ćwiczenia. W trakcie połowy prób uczestnicy mieli do dyspozycji urządzenia cyfrowe, na których mieli ustawione przypomnienia. Okazuje się, że urządzenia mobilne mogą być korzystne dla mózgu Badania wykazały, że ludzie sięgali po smartfony w sytuacji, gdy konkretny przypadek był dużo bardziej wartościowy. Naukowcy przeanalizowali te decyzje i okazało się, że w tych przypadkach ich pamięć była około 18% lepsza. Co ciekawe, gdy uczestnicy nie mieli do dyspozycji urządzeń mobilnych, dużo łatwiej przychodziło im zapamiętanie kół, które były mniej warte. Uczeni twierdzą, że może mieć to związek z faktem, że chodzi o wybory, które nie są obarczone czynnikiem stresowym. – Chcieliśmy zbadać, w jaki sposób przechowywaniu poszczególnych informacji w urządzeniach cyfrowych może mieć wpływ na zdolności pamięciowe. Nasze badania wykazały, że gdy ludzie mieli możliwość korzystania z tzw. pamięci zewnętrznej urządzenie, pomagało im zapamiętać zapisane w nim informacji, nawet gdy z niego nie korzystali – napisał w artykule dr Sam Gilbert, główny autor badań. Wspomagacze są dobre, ale nie powinniśmy polegać wyłącznie na nich Uczeni twierdzą, że urządzenia mobilne poprawiały pamięć uczestników zarówno w przypadku informacji, o których mieli ustawione przypomnienia, jak i tych niezapisanych na smartfonach lub tabletach. – Wynika to z tego, że korzystanie z urządzeń cyfrowych zmieniło sposób, w jaki ludzie korzystają ze swojej pamięci do przechowywania w mózgu informacji ważnych i mało ważnych – tłumaczy naukowiec. Badacze twierdzą, że sama świadomość posiadania tego typu „wspomagacza” ma wpływ na to, że zapamiętujemy więcej rzeczy. Dr Sam Gilbert zauważa, że to pewnego rodzaju nasza specyficzna „pamięć zewnętrzna”, która podświadomie wspiera nasze zdolności kognitywne. To oznacza, że urządzenia cyfrowe nie powinny być aż tak demonizowane. – Naszym zdaniem urządzenia cyfrowe wspierają nasz mózg, aniżeli powodują „demencję cyfrową”. Uważamy, że korzystanie z tych urządzeń pomaga zapamiętywać nawet te informacje, na których się teoretycznie nie skupiamy i ich nie rejestrujemy – podsumowują autorzy badań i dodają, że nie oznacza to, że powinniśmy zaprzestać tradycyjnego „uczenia się na pamięć”. Gdy kopia zapasowa, dysk twardy lub łącze internetowe zawiodą, wtedy możemy polegać tylko na sobie. Źródło: Journal of Experimental Psychology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czemu niektóre rzeczy pamiętamy przez chwilę, a inne przez lata? Poznaj sekrety ludzkiej pamięci
Jak działa ludzka pamięć? Na czym polega amnezja? Czy można mieć sztuczne wspomnienia? Zapraszamy was do wnętrza umysłu.
Bez pamięci ludzie żyliby w niekończącym się „teraz”, nie wiedząc, skąd przychodzą ani dokąd zmierzają, bez zdolności do myślenia o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Naukowcy badający pamięć mają twardy orzech do zgryzienia, bo obwody odpowiedzialne za wspomnienia są rozrzucone po całym mózgu. Znaleziono jednak kilka szczególnie ważnych rejonów. Kluczowy dla pamięci i emocji jest np. hipokamp. Położony w głębi przodomózgowia, odbiera dane ze zmysłów i łączy je w pojedyncze doświadczenie. Pamięć operacyjna i długotrwała Niektóre wspomnienia nie trwają nawet minuty. Niektóre zachowujemy na całe życie. Pamięć operacyjna to typ pamięci krótkotrwałej zachowujący wrażenia przez kilkanaście sekund. Pamiętamy np. ostatnie kilka wypowiedzianych słów albo kilka ostatnich składników, jakie dodaliśmy do gulaszu, żeby móc dokończyć to, co zaczęliśmy (zdanie lub potrawę). Potem pamięć operacyjna się „wyzerowuje”. Pamięć długotrwała jest bardziej jak pojemna szafa na akta albo folder przydatnych plików, w który zrzucamy niektóre dokumenty do późniejszego wykorzystania. Większe szanse na przejście z pamięci operacyjnej do długotrwałej mają te informacje, do których przywiązujemy dużą wagę, stale je powtarzamy albo wiążą się dla nas z silnymi emocjami. Przydają się one nie tyle w bieżących pracach, ile w dokonywaniu właściwych wyborów i kierowaniu swoim życiem. Kategorie pamięci Choć uważny obserwator bez wątpienia potrafiłby wymienić długą listę przymiotów czerwonego jabłuszka, wszystkie je można by sklasyfikować w czterech kategoriach: zmysłowe, ruchowe, wzrokowo-przestrzenne i językowe. Pamięć zmysłowa Obejmuje pięć zmysłów, ale najpotężniejszym wyzwalaczem wspomnień jest zapach. Zmysły pozwalają nam doceniać świat, nic więc dziwnego, że wiele wspomnień można pobudzić właśnie dzięki nim. Określona melodia może np. przywołać wspomnienie ślubu lub rodzinnego spotkania. Ludzie obdarzeni świetną pamięcią często tworzą w umyśle wizualne wskazówki wspomagające pamięć długotrwałą. Pamięć ruchowa Pozwala kontrolować ruchy konieczne do wykonania pewnych wyuczonych czynności – od subtelnych zmian napięcia strun głosowych pozwalających nam mówić po kontrolę mięśni umożliwiających chodzenie bez utraty równowagi. Ta pamięć wiąże się z nabywaniem nowych umiejętności. Z niedawnych badań wynika, że pamięć ruchowa wpływa na ich naukę w dwóch etapach: najpierw dochodzi do rekrutacji obwodów neuronowych najlepiej odzwierciedlających ruchy niezbędne do opanowania nowej umiejętności. Np. przy grze na pianinie konieczne są oczy, uszy i palce. Druga faza zachodzi po opanowaniu i zapamiętaniu podstawowych ruchów. Wtedy mózg rekrutuje dodatkowe komórki nerwowe, by całość udoskonalić. Tu widać różnicę między poprawnym wykonaniem muzyka amatora a kogoś, kto gra w orkiestrze symfonicznej. Pamięć wizualno-przestrzenna Ten rodzaj pamięci łączy szlaki nerwowe z kory wzrokowej z tymi z płatów skroniowych odpowiedzialnymi za orientację przestrzenną. Lewa półkula ma większy udział w postrzeganiu szczegółów, zaś prawa łączy je w spójną całość. Wspólnie pozwalają ci zobaczyć zarówno drzewa, jak i las. Pamięć językowa Dzięki niej mamy zdolność przypisywania słów przedmiotom, co ma podstawowe znaczenie w komunikacji. Fizyczne „wpisanie” podstaw komunikacji w obwody mózgu odpowiedzialne za opanowanie języka może mieć poważne konsekwencje w postaci zaburzeń tego typu pamięci. Ktoś, kto nie potrafi odróżnić stwierdzeń opartych na prawdziwych wspomnieniach od tych, które mają swe źródło w fantazji, może mieć problemy z koncepcją prawdy i fałszu. Proces pamiętania polega na odzyskiwaniu informacji z „magazynów pamięci”, a potem ich ponownym zapisywaniu. W jego trakcie wspomnienia są ubarwiane. Jedne dane są dodawane, inne ujmowane albo zastępowane nowymi. Im więcej czasu upływa od zdarzenia, tym bardziej prawdopodobne, że mózg pozmieniał coś w jego wspomnieniu. Gra umysłowa – Rzymski Pokój Jedna z sięgających starożytności technik zapamiętywania informacji, tzw. rzymski pokój, po raz pierwszy opisana przez Cycerona, działa na zasadzie tworzenia w umyśle obrazów rzeczy, które chcemy zapamiętać, a następnie umieszczania ich w otoczeniu, które w sposób naturalny niejako „wymusza” ciąg kolejnych obrazów. Spróbuj np. wyobrazić sobie swój salon. A teraz skojarz obrazy reprezentujące informacje, które chciałbyś zapamiętać, z przedmiotami rozrzuconymi po tym salonie. Jak wykazał członek Sali Sławy National Basketball Association Jerry Lucas, ta mnemotechnika wciąż spisuje się zaskakująco dobrze. Jerry wykorzystał ją, by zapamiętać np. zawartość całego Nowego Testamentu, co zajęło mu rok. Choć przeciętny człowiek jest w stanie zapamiętać naraz tylko ok. siedmiu cyfr (np. numer telefonu), nawet najdłuższe ciągi cyfr, przedmiotów czy słów (Nowy Testament zawiera grubo ponad 180 tys. słów) można zapamiętać, dzieląc je na krótsze fragmenty, niewielkie grupy przedmiotów, a potem przywołując te grupy w określonym porządku. Człowiek fenomen, żyjący chwilą Henry Gustav Molaison (znany w literaturze naukowej jako H.M.) żył chwilą bardziej niż jakikolwiek poeta, mistyk czy kochanek. Chwila była wszystkim, co miał. Po ciężkim urazie głowy, jakiego doznał w dzieciństwie, w wieku 27 lat przeszedł poważną operację mózgu, w trakcie której chirurg niechcący uszkodził mu odpowiedzialny za pamięć hipokamp. Molaison pamiętał większość z tego, co przeżył przed zabiegiem, ale nie potrafił zapisywać nowych wspomnień. Stał się obiektem badań Brendy Milner, psycholog z Montrealu. Każda jej kolejna wizyta dla pacjenta była pierwszą. Milner dowiedziała się dwóch ważnych rzeczy: po pierwsze, że uszkodzenie hipokampa może mieć tak poważne skutki i po drugie, że Molaison nadal potrafił zapamiętywać, tyle że nieświadomie. Potrafił opanowywać nowe umiejętności motoryczne. Najwyraźniej jego „pamięć motoryczna” znajdowała się w innych obszarach mózgu. Henry Gustav Molaison Kiedy pamięć zawodzi Zaburzenia pamięci, od przejściowych zaników przez wstrząśnienie mózgu po niszczące otępienie, mają ogromny wpływ na tożsamość osoby i na jej poczucie rzeczywistości. Amnezja (niepamięć) Na przykład zespół Korsakowa, wywołany zwykle nadużywaniem alkoholu, charakteryzuje się niezdolnością mózgu do tworzenia i zapisywania nowych wspomnień. Jeśli spotkasz osobę z tym problemem, pogadasz z nią chwilę, a potem odejdziesz, pacjent nie rozpozna cię, gdy wrócisz. Jeśli jednak powiesz, że wcześniej się spotkaliście, „dorobi” sobie historyjkę opisującą to spotkanie. Fałszywe wspomnienia To częste nawet u zdrowych ludzi. W jednym z eksperymentów Elizabeth Loftus dała dorosłym badanym listy zdarzeń, które naprawdę przytrafiły im się w dzieciństwie, ale do każdej dodała fałszywe: o tym, jak badany zgubił się w centrum handlowym. Mniej więcej co czwarty uczestnik badania stwierdził, że pamięta takie zdarzenie, a wielu opisywało je bardzo szczegółowo. – Ludzkie wspomnienia nie są tylko zbiorem tego, co robili, ale także tego, co myśleli, co im opowiadano i w co wierzą – mówi Loftus.
Wszystko zapominasz? Efekt ery cyfrowej, ale to da się odzyskać
Kilka sekund po wysłuchaniu wiadomości w radiu już nie wiesz o czym były? Zakończenie wczoraj przeczytanej książki już wyleciało ci z głowy? Jak się nazywał ten człowiek, który przedstawił ci się przed chwilą? Mając pod ręką internet i cierpiąc na nadmiar bodźców u większości z nas pamięć staje się coraz słabsza. Czy da się ją odzyskać?
Według naukowców jest nadzieja, a kluczem do rozwiązania tego problemu może być badanie i obserwacja wybitnych jednostek, które zadziwiają świat swoimi możliwościami. Nagrodzony w 2015 tytułem mistrzowskim przez International Association of Memory 26-letni student medycyny to dobry obiekt do badań. Alex Mullen znany jako „atleta pamięci”, startuje między innymi w konkurencji polegającej na zapamiętywaniu największej ilości rzeczy w najkrótszym czasie. W testach na to wykorzystuje się sekwencje kart do gry, twarze, imiona oraz na przykład daty wydarzeń historycznych. Osoby takie jak Mullen budzą fascynację naukowców. W świecie, gdy gigantyczne bazy danych zastępują nam biblliotek i pamięć, gdzie zapamiętanie cudzego numeru telefonu dostarcza trudności – ich wyczyny są jeszcze bardziej imponujące, choć nie do końca nowe. Warto pamiętać, że w czasach starożytnych kultury oralne nie dysponując spisaną historią opierały się tylko na możliwości pamięci swoich członków. Wyobrażacie sobie nauczyć się „Iliady” albo „Odysei” Homera na pamięć? Dla nas może to być niewykonalne zadanie, ale dla starożytnych – jak najbardziej. Co zatem mieli oni, oraz mistrzowie pamięci, czego brakuje nam? Czy pamięć można wyćwiczyć jak mięśnie? Wiemy na pewno, że mózg to organ, który można trenować i kształtować. Badanie z 2000 roku pokazało, że bardzo ważny dla utrzymywania wspomnień jest hipokamp. Ta część mózgu, co ciekawe, okazała się znacznie bardziej rozwinięta u... londyńskich taksówkarzy, niż u innych mieszkańców tego miasta. Pomagało im to planować w gąszczu ulic odpowiednie trasy i unikać korków. By to zrobić musieli dobrze pamiętać gdzie można jechać, w jakim kierunku oraz które ulice mogą być aktualnie remontowane. Są dowody na to, że trening pamięci przynosi korzyści – mówi Emma Ward, wykładająca psychologię na Uniwersytecie Middlesex. Dodaje, że internet nie jest obecny w naszym życiu jako jego integralna część na tyle długo by móc jasno stwierdzić i ocenić jego długoterminowy wpływ na nasz mózg. Ward przekonuje jednak, że poprzez wielokrotne próby i powtórzenia można usprawnić działanie tego organu. - Można rzeczywiście podejrzewać, że im bardziej stajemy się zależni od różnego rodzaju pomocy tym słabszą mamy pamięć. Będzie to naprawdę ciekawe za kilka lat: zbadać ludzi, którzy dorastali mając do dyspozycji taką technologię by sprawdzić jej efekt na pamięć i zdolności poznawcze – dodaje. Według autora książek i naukowca zajmującego się neurologią - Deana Burnetta – pamięć można porównać do zdrowia fizycznego i nie da się mieć jej na wysokim poziomie bez ćwiczeń. - To funkcja biologiczna, jak większość innych, gdy nie jest używana staje się słabsza – tłumaczy – Wspomnienia są w istocie połączeniami nerwowymi, powszechnie wiadomo, że by pozostały w dobry stanie należy ich używać. Takim ćwiczeniem jest przypominanie sobie. Jednocześnie naukowiec przekonuje, że jeśli wspomnienia się zacierają, nie znaczy to, że tracimy je na zawsze. Po prostu nasz mózg ze znacznie większą trudnością uruchamia te połączenia w porównaniu do innych. Według Warda wpływ technologii to nie tylko wyręczanie się Googlem przy każdej okazji. To także codzienne bombardowanie informacjami i obrazami przez media, sieć, reklamy i tak dalej. Może to prowadzić nie tylko do konfuzji mózgu, ale też do tworzenia się sztucznych wspomnień. Zatrzymanie wakacji na karcie pamięci smartfona zwalnia nas z obowiązku pamiętania, a przez to zaniedbujemy trening i z czasem bez tych zdjęć możemy mieć poważny problem ze wspominaniem danego wydarzenia, albo będziemy pamiętać jego zniekształconą wersję. Jedną z popularnych metod poprawy pamięci jest tak zwany pałac pamięci („memory palace”), nazywany inaczej rzymskim pokojem. Jego wykorzystanie mogliście zobaczyć choćby w popularnym serialu TV „Sherlock”, gdzie grający detektywa Benedict Cumberbatch przypisuje każdej z zapamiętywanych rzeczy obraz. To rodzaj galerii we własnej głowie, gdzie nawet jeśli obrazy będą absurdalne – sami zorientujemy się w swoich skojarzeniach. W ten sposób można „umeblować” umysł wspomnieniami i orientować się w nich jak z pomocą mapy. Korzysta z niej Katie Kermode, która może pochwalić się dwoma rekordami: zapamiętała 105 i twarzy w 5 minut oraz 318 losowych słów w 15 minut. Imponujące! - Podróżuje dookoła swojego domu i innych, w których mieszkałam – tłumaczy swoją metodę – Umieszczam dwa słowa w każdym pokoju i wiążę je wizualnie. Następnie chodzę w głowie różnymi ścieżkami i przypominam sobie, które słowa widziałam. Inna technika pozwala na zapamiętanie długich ciągów liczb. Polega na łączeniu dwóch cyfr z podmiotem, obiektem i czynnością, na przykład: 19 + zwierzę + zupa + gotowanie. W ten sposób w głowie powstaje historia ułatwiająca zapamiętanie i orientację. Patrząc na dokonania mistrzów pamięci można odzyskać nadzieję, że i nam w codziennym zabieganiu uda się poprawić zdolności, bez faszerowania się suplementami. Trudna rada, podobnie jak z siłownią – czas zacząć ćwiczyć! Źródło: The Guardian
Jak pamiętasz swoje życie? Badania pamięci autobiograficznej
Niektórzy ludzie potrafią ze szczegółami opowiedzieć o wydarzeniach ze swojego życia, inni pamiętają tylko suche fakty. Świadczy to o typie ich pamięci autobiograficznej – zawiadamia magazyn „Cortex”.
Naukowcy z Rotman Research Institute (Kanada) odkryli, że ludzie różnią się między sobą cechami pamięci autobiograficznej (pamięci dotyczącej własnej przeszłości) i uwidacznia się to w strukturze ich połączeń mózgowych. Badacze przeprowadzili wśród 66 dorosłych osób badanie kwestionariuszowe dotyczące pamięci autobiograficznej. Zaobserwowali, że badani dzielili się między sobą na tych, którzy z dużą dokładnością przywoływali z pamięci najdrobniejsze szczegóły i potrafili obrazowo opisać każde wydarzenie ze swojego życia oraz na tych, którzy pamiętali fakty ze swojej przeszłości, ale nie byli w stanie nic więcej o nich powiedzieć. Późniejsza analiza połączeń neuronalnych pomiędzy poszczególnymi obszarami mózgu wykazała, że osoby o rozbudowanej (szczegółowej) pamięci autobiograficznej charakteryzowały się większą ilością powiązań pomiędzy płatem skroniowym przyśrodkowym (hipokampem) – miejscem odpowiedzialnym za pamięć – a częściami kontrolującymi funkcje widzenia. Tymczasem osoby o ubogiej (ogólnej) pamięci autobiograficznej cechowały się większą ilością połączeń pomiędzy hipokampem a korą przedczołową, w której mieszczą się funkcje planowania i organizacji. Naukowcy przypuszczają, że osoby o różnych rodzajach pamięci autobiograficznej mogą odmiennie reagować na negatywne zmiany, które pojawiają się wraz z wiekiem i obejmują na przykład trudności z przypominaniem sobie szczegółów. „Ludzie, którzy nawykli do bogatych w detale wspomnień, mogą być bardzo wrażliwi na subtelne zmiany występujące w obrębie pamięci wraz z wiekiem. Ci, którzy polegają w większym stopniu na faktach, mogą okazać się bardziej odporni na te zmiany” – komentuje dr Brian Levine, jeden z badaczy. Planowane są dalsze badania nad związkami typu pamięci autobiograficznej z cechami osobowości, ryzykiem zaburzeń psychicznych (np. depresji), zdolnościami poznawczymi i genotypem. Źródło: PAP Trwa wyprawa Traveler Adventure Team w Austrii! Mamy dla Was rady jak spakować się przed wyjściem w góry! View oEmbed on the source website
Aplikacja na Facebooku pokazuje, jak postrzegają rzeczywistość osoby cierpiące na demencję. Cel? Szerzenie wiedzy na temat choroby
FaceDementia app, to specjalna aplikacja stworzona dla Alzheimer's Research UK. Pojawia się na prywatnych stronach użytkowników serwisu społecznościowego i sprytnie "wymazuje" na pewien czas ważne informacje po to, by pokazać jak demencja wpływa na mózg człowieka. Znikają prywatne zdjęcia, ważne wiadomości, statusy. Bez obaw, niczego tak naprawdę nie utracimy: na prawdziwym koncie nic się nie dzieje. Zmiany są widoczne jedynie podczas korzystania z aplikacji. Można także obejrzeć krótkie filmy, w których ludzie dotknięci demencją, wyjaśniają jak na nich działa to schorzenie. Demencja czy inaczej otępienie spowodowane jest uszkodzeniem mózgu, które znaczne obniża jego sprawność umysłową. Osłabienie tej sprawności może mieć różny charakter, jak i nasilenie. - Dzięki serwisom społecznościowym takim jak Facebook, mamy kontakt z rodzina i bliskimi, wiemy, co się u nich dzieje, przechowujemy wspomnienia w postaci zdjęć, wydarzeń, wiadomości. To także swego rodzaju pamiętnik, którym każdy z nas zapisuje swoją historię od momentu, w którym dołączył - wyjaśnia Rebecca Wood z Alzheimer's Research UK - chcieliśmy w ten sposób pokazać, jak pewnego dnia te wszystkie wydarzenia mogą zostać pomieszane, zamienione lub po prostu zapomniane, bo tak wygląda życie ludzi cierpiących na demencję - dodała. Zobacz aplikację: FaceDementia app