Podróże zapisane na skórze. Tatuaże coraz częściej zostają pamiątkami z wyjazdu
Popularność tzw. tattourism, czyli wykonywania tatuażu jako formy upamiętnienia konkretnego miejsca, podróży lub ważnego doświadczenia, rośnie z roku na rok. To, co początkowo było niszową praktyką i sposobem na symboliczne zatrzymanie wakacyjnego wspomnienia, z czasem przekształciło się w globalny trend oraz dynamicznie rozwijającą się gałąź turystyki doświadczeń.
Powroty z zagranicznych wyjazdów często wiążą się z tym samym problemem: walizka, która przed podróżą zamykała się bez trudu, po kilku dniach wypełnia się pamiątkami kupionymi na lokalnych targach i w sklepach z rękodziełem. Magnesy, tekstylia, ceramika czy regionalne produkty spożywcze od lat stanowią nieodłączny element wakacyjnych zakupów. Coraz więcej podróżnych wybiera jednak alternatywę, która nie zajmuje miejsca w bagażu, a jednocześnie pozostaje z nimi na całe życie. Tatuaż inspirowany odwiedzonym miejscem staje się trwałym zapisem doświadczeń i sposobem na symboliczne upamiętnienie podróży. Tatuaż z podróży jako osobista mapa doświadczeń Wraz ze zmianą podejścia do podróżowania (które coraz częściej koncentruje się na doświadczeniach, a nie materialnych dobrach) rośnie popularność tzw. tattourismu, czyli wykonywania tatuażu jako formy upamiętnienia konkretnego miejsca lub przeżycia. Trend ten napędzany jest przede wszystkim przez przedstawicieli pokolenia Z oraz millenialsów, dla których podróż ma być wydarzeniem osobistym i symbolicznie zapisanym, a nie jedynie udokumentowanym na zdjęciach czy utrwalonym w formie pamiątki. Jeszcze kilkanaście lat temu tatuaże w kulturze zachodniej kojarzone były głównie z określonymi subkulturami. Dziś przeżywają jednak wyraźny renesans i stają się częścią stylu życia szerokiego grona odbiorców. Badania Hostelworld wskazują, że ponad 40% podróżnych w wieku 18–35 lat zdecydowało się na wykonanie tatuażu podczas wyjazdu, przy czym co trzeci z nich przyznaje, że decyzja była spontaniczna. Jednocześnie ponad połowa respondentów deklaruje, że podróżowała za granicę właśnie z zamiarem wykonania tatuażu, co pokazuje, że dla wielu osób staje się on integralnym elementem planowania wyjazdu. Turyści podróżują dla wykonania konkretnego tatuażu W odpowiedzi na rosnące zainteresowanie tym zjawiskiem zmienia się również oferta branży turystycznej – luksusowe hotele coraz częściej włączają usługi mobilnych artystów tatuażu do swojego portfolio jako element doświadczenia premium. W 2024 roku salon Unscripted Ink stał się pierwszym stałym studiem tatuażu funkcjonującym w przestrzeni hotelowej w Nowym Jorku, zapoczątkowując nowy model współpracy między sektorem hospitality a środowiskiem artystycznym. Początkowo były to jedynie sesje typu pop-up organizowane przy okazji wydarzeń kulturalnych, takich jak koncerty czy wystawy w hotelowych lobby. Jednak wraz ze wzrostem zainteresowania zaczęto tworzyć dedykowane, profesjonalne przestrzenie do wykonywania tatuaży. Obecnie goście mogą umawiać się na konsultacje projektowe jeszcze przed przyjazdem, a następnie realizować spersonalizowane wzory inspirowane lokalnym dziedzictwem, krajobrazem czy tradycją już na miejscu. Podobne inicjatywy pojawiły się również w innych częściach świata – od meksykańskiej Riwiery Nayarit, gdzie artyści tworzą projekty nawiązujące do nadmorskiej kultury regionu, po Islandię, gdzie wzory inspirowane są surowym krajobrazem i nordycką symboliką. W efekcie tatuaż przestaje być spontaniczną decyzją podejmowaną na wakacjach, a staje się świadomie zaplanowaną częścią podróży oraz trwałą pamiątką, która ma zastąpić tradycyjne podarunki. Dlaczego turyści wybierają tatuaż zamiast pamiątek? Dla części podróżnych wykonanie tatuażu w trakcie wyjazdu stanowi znacznie bardziej znaczącą formę upamiętnienia przeżyć niż jakikolwiek materialny suwenir, ponieważ pozwala utrwalić doświadczenie w sposób trwały i bezpośrednio związany z własną tożsamością. W rezultacie znak na ciele zaczyna pełnić funkcję symbolicznego „łącznika” z miejscem, które odegrało istotną rolę w osobistej historii – utrwalając emocje, relacje czy momenty przełomowe związane z daną podróżą. Tym samym body art przestaje być wyłącznie estetyczną ozdobą, a zaczyna funkcjonować jako nośnik wspomnień. Takie podejście wpisuje się w szerszy kontekst kulturowy, ponieważ praktyki tatuowania od wieków służyły utrwalaniu przynależności, przeżyć i przekonań. W Japonii tradycyjne irezumi przedstawia motywy folklorystyczne i mitologiczne, wzmacniając więź z lokalną historią. W Nowej Zelandii maoryskie ta moko stanowi symbol tożsamości i dumy, natomiast w Tajlandii sakralne tatuaże sak yant, wykonywane przez licencjonowanych mistrzów, mają – według wierzeń – zapewniać ochronę i odstraszać złe moce. W konsekwencji dla wielu podróżnych wykonanie takiego tatuażu staje się integralną częścią doświadczenia kulturowego, a nie jedynie spontaniczną pamiątką z wakacji. Ta trwałość i symboliczny wymiar sprawiają, że coraz częściej obserwujemy odejście od kolekcjonowania przedmiotów na rzecz gromadzenia doświadczeń, które pozostają z podróżnikiem na stałe. Tatuaż wykonany na Bali, w Londynie czy Goa może przywoływać nie tylko obraz konkretnego miejsca, lecz także zapachy, dźwięki i emocje związane z przeżytymi tam chwilami, działając jak swoisty bodziec pamięciowy. W praktyce oznacza to, że wspomnienia nie są już przechowywane w albumach czy na półkach, lecz stają się częścią ciała i codzienności. Sama wykonałam cztery z dziewięciu swoich tatuaży właśnie w trakcie podróży i dziś każdy z nich natychmiast przywołuje wspomnienie kraju oraz momentu, w którym decyzja o jego wykonaniu nabrała znaczenia. Dzięki temu ulotne doświadczenia zostają przekształcone w trwały ślad, który chroni historię przed zapomnieniem i pozwala zachować poczucie więzi z odwiedzonym miejscem także długo po powrocie do domu. W efekcie tatuaże mogą z czasem tworzyć swoistą mapę osobistej ewolucji – zapisując nie tylko to, gdzie byliśmy, ale również to, kogo spotkaliśmy, co przeżyliśmy i czego dowiedzieliśmy się o sobie w trakcie wyjazdu. Źródła: Daily Mail, Travel + Leisure, Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rzadkie pamiątki z Titanica trafiły na sprzedaż. Ich pochodzenie budzi ogromne emocje
Mimo upływu ponad stu lat, tragedia Titanica wciąż fascynuje historyków, kolekcjonerów i miłośników niezwykłych opowieści. Pamiątki po słynnym transatlantyku osiągają na aukcjach rekordowe ceny. Przedmiot wystawiony na jednej z nich może stać się jednym z najcenniejszych artefaktów odzyskanych z katastrofy.
Eksperci przewidują, że złoty zegarek kieszonkowy należący do jednego z najbogatszych pasażerów Titanica może stać się najdroższym artefaktem związanym z katastrofą, jaki kiedykolwiek trafił na sprzedaż. Przedmiot odzyskano od współwłaściciela domu towarowego Macy’s, który wraz z żoną zginął podczas zatonięcia statku w 1912 roku. Para stała się symbolem oddania i miłości po tym, jak kobieta odmówiła miejsca w łodzi ratunkowej, wybierając pozostanie u boku męża do końca. Historia pary, która stała się symbolem Titanica Choć historia Isidora i Idy Straus jest dobrze znana miłośnikom Titanica od ponad stulecia, dopiero teraz jej symbol trafia na aukcję. Zegarek, który Isidor miał przy sobie w noc katastrofy, stał się niemym świadkiem jednej z najbardziej poruszających historii miłości związanych z zatonięciem statku. Małżeństwo Strausów – przedstawicieli nowojorskiej elity, współtwórców potęgi domu towarowego Macy’s – wracało z Europy, gdy Titanic uderzył w górę lodową. Według relacji świadków para po raz ostatni była widziana, gdy siedziała spokojnie obok siebie na pokładzie, „ramię w ramię”, jak podkreśla organizator aukcji Andrew Aldridge. Filmowa scena w „Titanicu” Jamesa Camerona, w której leżą przytuleni na łóżku, została stworzona na potrzeby narracji – rzeczywistość była jeszcze bardziej dramatyczna. Otóż Ida odmówiła zajęcia miejsca w szalupie ratunkowej, powtarzając mężowi: „Moje miejsce jest przy tobie. Żyłam z tobą. Kocham cię i jeśli będzie trzeba, umrę z tobą”. Zamiast siebie skierowała do łodzi swoją pokojówkę, wręczając jej futro, by mogła się ogrzać. Kilka dni po katastrofie, podczas działań poszukiwawczych na Atlantyku, odnaleziono rzeczy należące do Isidora Strausa i przekazano je jego synowi, Jessemu. Wśród zabezpieczonych przedmiotów znalazł się właśnie złoty zegarek kieszonkowy marki Jules Jurgensen, opatrzony inicjałami „IS”, który według przekazów zatrzymał się o 2:20, czyli dokładnie w chwili zatonięcia Titanica. Zegarek był prezentem od Idy, podarowanym Isidorowi w 1888 roku, kiedy świętował 43. urodziny i został (wraz z bratem Nathanem) pełnoprawnym współwłaścicielem Macy’s. – Na przełomie XIX i XX wieku kieszonkowy zegarek był jedną z najbardziej osobistych rzeczy dżentelmena. Ten egzemplarz był czymś więcej – to prezent od jednej połowy najsłynniejszej pary z Titanica dla drugiej – wyjaśnił Aldridge. Podkreślił też, że „to jeden z najcenniejszych i najrzadszych artefaktów związanych z katastrofą”, nie tylko ze względu na stan zachowania, lecz także przejmujące ostatnie chwile jego właściciela. List Idy Straus i niezwykła papeteria z pokładu Titanica Do sprzedawanego zegarka dołączono także list napisany przez Idę Straus do przyjaciela rodziny, datowany na 10 kwietnia 1912 r. Dokument został sporządzony na oficjalnej papeterii pokładowej Titanica, z charakterystycznym emblematem linii White Star i opatrzony stemplem „TransAtlantic 7” pochodzącym z urzędu pocztowego działającego na pokładzie statku. Korespondencję zdjęto z Titanica w Queenstown w Irlandii, czyli ostatnim porcie, do którego zawinął przed wyruszeniem w rejs przez Atlantyk. Zarówno list, jak i zegarek trafiają na rynek po raz pierwszy, a oferują je bezpośredni potomkowie rodziny Straus. Sprzedaż prowadzi dom aukcyjny Henry Aldridge & Son Auctioneers z Wielkiej Brytanii, który jest wyspecjalizowany w pamiątkach związanych z Titanikiem. W swoim liście Ida nawiązała do incydentu, do którego doszło podczas wypłynięcia Titanica z Southampton, kiedy potężna fala wywołana przez ruch statku niemal doprowadziła do zderzenia z parowcem SS New York. „Rozmiar zdaje się być problemem. Pan Straus, który był na pokładzie podczas startu, powiedział, że przypominało to boleśnie powtórkę doświadczeń Olympica podczas jego pierwszego wyjścia z portu” – pisała, odnosząc się do siostrzanego statku Titanica (RMS Olympic), który w 1911 roku, w trakcie jednego z pierwszych manewrów portowych, również omal nie doprowadził do kolizji z jednostką towarzyszącą. Ida dodała w liście: „Niebezpieczeństwo zostało szybko zażegnane i teraz jesteśmy na dobrej drodze, by dotrzeć przez kanał do Cherbourga”. Jak podkreślił Andrew Aldridge, dom aukcyjny miał już wcześniej do czynienia z korespondencją z Titanica, jednak stan zachowania listu Idy jest wyjątkowy, a jego treść szczegółowa i niespotykana pod względem dokumentacyjnym. – Sam fakt, że widnieje na nim stempel pokładowego urzędu pocztowego Titanica, jest niezwykle rzadki i z pewnością przyciągnie kolekcjonerów – zaznaczył Aldridge. Źródła: Henry Aldridge & Son Auctioneers, Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dalekie podróże cię przerażają? Oto 7 rad jak rozpocząć przygotowania
Często przed wylotem w nieznane regiony pojawiają się w naszej głowie wątpliwości: jak zaplanować wyjazd, gdzie pojechać, co zabrać? Mamy na to kilka rozsądnych rozwiązań.
Zimą chętnie porzucamy wspaniałą, starą Europę i planujemy dalsze podróże. Dokąd? Drogi są dwie: albo tam, gdzie marzyliśmy, albo tam, gdzie nigdy nie byliśmy, a akurat trwa promocja. W ten sposób wiele osób zaczyna swoje pierwsze dalekie wyprawy. Kupujemy bilet, a potem zaczynamy się zastanawiać: co właściwie warto zobaczyć w danym miejscu i co jest celem naszej podróży? Oto kilka podpowiedzi dotyczących tego, jak przygotować się do pierwszej wyprawy w nieznane. 1. Przewodnik Nie od dziś wiadomo, że w dzisiejszych czasach większość informacji wyszukuje się w internecie i że można tam znaleźć niemal wszystko. Jednak najlepiej zacząć tradycyjnie - od zakupu przewodnika. Daje to możliwość znalezienia wszystkich potrzebnych i podstawowych informacji w jednym miejscu. Kiedy zna się podstawy i ma się wyobrażenie o odległościach w danym kraju czy o szybkości poruszania się poszczególnymi środkami transportu, można zacząć dokładne planowanie i szukanie bardziej szczegółowych informacji. Tu bardzo przydatne są blogi. Pisane są one przez osoby, które były w danym miejscu, zobaczyły i doświadczyły wszystkiego na sobie. Chętnie dzielą się swoją wiedzą, odpowiadają na pytania i podpowiadają jak zorganizować wyjazd. 2. Planowanie Już na początku należy realnie podejść do planu wyprawy – uwzględnić swoje możliwości fizyczne i ograniczenia (związane m.in. z jetlagiem) oraz możliwości komunikacyjne na miejscu. Niestety jadąc do kraju, który jest ogromny (Australia, Brazylia czy Argentyna) lub słabo skomunikowany (np. Birma czy Laos), nie można oczekiwać, że zobaczy się wszystko. Nazbyt ambitne plany mogą zakończyć się nerwami podczas podróży. Dlatego należy podejść do tego spokojnie! Wakacje mają być dla nas przyjemne, nie trzeba zobaczyć wszystkiego, jeśli ma się to odbyć kosztem naszego spokoju. Wybierając się w samodzielnie zorganizowaną podróż można zobaczyć wyjątkowe miejsca, do których nie weźmie nas pilot podczas grupowej wycieczki. Małe miasteczka i wioski są pomijane w wyjazdach zorganizowanych, w związku z tym są rzadko odwiedzane przez turystów, a pokazują najprawdziwsze oblicze kraju. W takich miejscach nie ma iluzji, którą tak często można napotkać w regionach przystosowanych do turystów. Dlatego planowani jest ważne, ale należy robić to z rozwagą i bez założenia, że wszystko należy zobaczyć i poznać od razu. Tu po raz kolejny warto skorzystać z rad tych, którzy byli w miejscu, do którego się wybieramy (m.in. blogerów, członków forów podróżniczych). Na tym etapie internet jest bardzo pomocny. Planując wyjazd należy pamiętać, by czytać dokładnie wszystkie warunki rezerwacji – co jest wliczone w cenę, jakich dodatkowych opłat można się spodziewać i do kiedy można zrezygnować z rezerwacji. Pozwala to uniknąć niechcianych sytuaucji jak np. planowany road trip przez USA, podczas którego wynajmujemy samochód, płacimy, a przy zwrocie kilka mil dalej – bo taką mamy możliwość – trzeba zapłacić kilka razy więcej, bo tak wynika z warunków w przypadku zwrotu auta w innym mieście. Nie dajcie się zmylić konkurencyjnym cenom! Często wynikają z tego, co dokładnie znajduje się w pakiecie danej usługi. 3. Rezerwacje i wizy Zorientujcie się, czy kraj lub kraje, które planujecie odwiedzić wymagają wiz od Polaków. Zdarza się, że wizy turystyczne szybko wyrabia się na granicy, jednak wówczas kosztują one więcej niż przy zakupie w Polsce. Przy ustalaniu planu pierwszej podróży dobrze jest zarezerwować sobie noclegi. Dokonując rezerwacji przez internet należy dokładnie czytać warunki, zwrócić uwagę na to, że większość rezerwacji z kilkudniowym wyprzedzeniem można anulować bez dodatkowych kosztów. Oczywiście można bardziej żywiołowo rezerwować na miejscu, jednak powstaje pytanie, czy to nie strata cennego czasu? Rezerwacje internetowe to szansa na porównanie ofert, sprawdzenie lokalizacji i dostosowanie jej do swoich potrzeb. Ważne jest też to, że w małych miejscowościach często jest jeden hotel albo pensjonat i jadąc w sezonie mogą być problemy z miejscami w nim, bądź zostaną tylko dużo droższe pokoje. Rezerwując z wyprzedzeniem zabezpieczamy się przed niechcianymi nerwami na miejscu. 4. Zdrowie Jest najważniejsze! Dlatego przed wyprawą należy sprawdzić jakie szczepienia są obowiązkowe, a jakie zalecane w rejonie, do którego się wybieramy. Poziom higieny w niektórych krajach nie jest wysoki, dlatego myślenie, że „może się uda” nie jest rozsądne, a infekcje układu pokarmowego – takie jak dur brzuszny, cholera czy żółtaczka, są bardzo popularne. Dodatkowo, należy pamiętać o wykupieniu ubezpieczenia turystycznego. Gdy jesteśmy daleko dobrze mieć świadomość, że w sytuacji, gdy coś się wydarzy, jest asysta ze strony konsultantów firmy ubezpieczeniowej. Należy pamiętać, że lepiej zastosować więcej środków ostrożności niż mniej. 5. Ekwipunek Wasz bagaż jest uzależniony od tego, dokąd lecicie i jakie plany macie na miejscu. To dość oczywiste. Jeżeli ktoś planuje zwiedzanie i przemieszczanie się, to plecak jest obowiązkowy i tu należy pamiętać, że ten sam plecak zakładany na plecy w domu, a po kilku dniach w drodze, chociaż jest w nim ten sam ekwipunek, wagę ma zupełnie różną. Zmęczenie i z reguły brak przyzwyczajenia do noszenia czegoś na plecach powodują zupełnie niepotrzebny dyskomfort. Dlatego w tym wypadku – im mniej tym lepiej. 6. Pamiątki Będąc w egzotycznym kraju chcemy przywieźć do domu egzotyczne pamiątki. Bądźmy jednak ostrożni! Konwencja Waszyngtońska walczy z handlem dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem. I wcale nie trzeba przewozić w bagażu żywego zwierzaka czy nasion. Wystarczy kupić lokalnie wyrabianą biżuterię, rzeźbione figurki czy pasek, by mieć na granicy problemy. Wszystko zależy od tego, z czego zostały one wykonane. Dlatego warto mieć certyfikat pochodzenia przewożonych pamiątek. 7. Niespodziewane sytuacje Będąc w podróży nie sposób zaplanować wszystkiego. Można się jednak zabezpieczyć na wypadek sytuacji najbardziej kłopotliwych. Wybierając się w długą podróż z przesiadkami, na wszelki wypadek zostawcie sobie mały bagaż podręczny z podstawowymi kosmetykami i bielizną – gdyby wasz plecak nie doleciał na miejsce razem z wami będziecie się mniej denerwować. Zróbcie skany wiz i paszportów i wszystkich innych dokumentów podróżnych, tak byście mieli do nich dostęp, jeżeli cokolwiek się wydarzy i stracicie je w drodze. Nie należy też trzymać w jednym miejscu wszystkich pieniędzy czy kart bankomatowych. Najlepiej też nie mieć na koncie dużych sum pieniędzy. Lepiej systematycznie przelewać sobie na nie środki z innego konta. Trzeba być przygotowanym też na to, że w drodze mogą się wydarzyć niespodziewane sytuacji. Dlatego należy mieć elastyczne plany, które można dowolnie zmienić w razie niechcianych niespodzianek.
Na pewno znacie to uczucie, kiedy podczas wchodzenia na szczyt walczycie o każdy oddech, wyznaczacie sobie kolejne drobne cele – dojdę jeszcze do tego drzewa, a potem do tej przełęczy, jeszcze kilka kroków i zrobię sobie przerwę. Dlaczego więc tak lubię góry? Bo są dla mnie wyzwaniem. Próbą zmierzenia się z własnymi słabościami i przezwyciężenia ich. A nagrodą jest nie tylko satysfakcja, ale przede wszystkim oszałamiające widoki. Bo góry, jak żadne inne miejsca na świecie, oferują nam tę surową, naturalną dawkę piękna. Ten nieprawdopodobny spokój i majestat. Miałam to szczęście, że w ciągu trzech tygodni stanęłam na dwóch różnych szczytach. Na skalistym Ipsarionie, dachu greckiej wyspy Tasos (1204 m n.p.m.) – żałuję, że mając zbyt mało czasu, nie zdecydowałam się na pełny trekking, tylko na wersję offroadową, o czym piszę na str. 52 – i na bieszczadzkiej Tarnicy (1346). Przejście szlaku z Mucznego, przez Bukowe Berdo, na najwyższy szczyt tych gór był czystą przyjemnością (reportaż Michała Cessanisa na str. 34). Na długo zapamiętam łąki pełne kwiatów, tańczące na zboczach wiekowe buki i połoniny magnetyzujące zielenią po horyzont. Na pewno ten szlak zachwyci Was jesienią, bo o tej porze roku Bieszczady wyglądają najpiękniej. Ale góry dają też szansę spotkania ciekawych ludzi, a nawet naszych wiernych Czytelników – z Anitą i Robertem z Warszawy zrobiliśmy sobie pamiątkowe zdjęcie pod słynnym krzyżem na Tarnicy. A więc, drodzy Czytelnicy, dziękuję, że jesteście z nami, i mam nadzieję do zobaczenia na szlaku. Agnieszka Franus, redaktor naczelna
6 suwenirów, które trzeba przywieźć z podróży
Miły prezent dla bliskich lub pamiątka, która w jesienne i zimowe wieczory przypomni czas urlopu. Te pamiątki warto przywieźć do domu.
Z Rzymu znikną stoiska z pamiątkami. „Rujnują obraz miasta”
Na razie zlikwidowano dziewięć stoisk, a osiem innych przeniesiono w boczne uliczki oddalone od najważniejszych zabytków. To efekt nowych przepisów obowiązujących w Rzymie od 1 stycznia 2020 roku. Cel – oczyszczenie miasta oraz dbałość o jego wizerunek i bezpieczeństwo.
Zakaz ustawiania kramów z pamiątkami takimi jak kolorowe magnesy, koszulki, breloczki czy plastikowe miniaturki znanych zabytków to pomysł burmistrz Rzymu – Virgini Raggi. Nowe przepisy obejmują też obwoźnych sprzedawców jedzenia i napojów. Stragany mają zniknąć z pobliża najważniejszych rzymskich zabytków. Do tej pory zajęto się oczyszczeniem terenu w okolicach Fontanny di Trevi, Schodów Hiszpańskich, Panteonu i Koloseum. Decyzja podyktowana jest tym, że – zdaniem burmistrz – stoiska nie pasują do otoczenia i psują wizerunek miasta. – Przez lata zabytki były niszczone przez sprzedawców, którzy sprzedają napoje, panini i bibeloty przy architektonicznych klejnotach miasta. Dłużej nie można tego tolerować – powiedziała Virginia Raggi. To nie pierwszy z serii nowych przepisów, których celem jest ochrona rzymskiego dziedzictwa przez szkodami wyrządzanymi przez ludzi. Od połowy 2019 roku zakazane jest siadanie na Schodach Hiszpańskich, a za naruszenie tego zakazu grozi grzywna w wysokości 400 euro. Nie można też przycupnąć na Fontannie di Trevi ani jeść w jej pobliżu. Co ciekawe, burmistrz rozważa obudowanie fontanny przezroczystym ogrodzeniem z tworzywa sztucznego, które oddzielałoby zbyt ciekawskich turystów od zabytku. W trosce o wizerunek miasta wprowadzono także zakaz chodzenia po mieście bez koszulki i picia alkoholu w miejscach publicznych (w określonych porach). Katarzyna Grzelak
Tych rzeczy nie wolno ci przywozić z wakacji. Wino z węża i inne egzotyczne pamiątki
Może jeszcze nie wiesz, ale posiadanie tych przedmiotów jest nielegalne albo zwyczajnie nieludzkie. Zanim wybierzesz się w podróż do egzotycznego kraju i będziesz myślał o pamiątkach sprawdź naszą listę.
Źródło: National Geographic News
Dziwne pamiątki po prezydenckich zwierzakach wystawione na sprzedaż. Kto da więcej?
Presidential Pet Museum wystawiło na aukcję swoją kolekcję, która upamiętnia zwierzęta z Białego Domu. Zawiera obrazy, zdjęcia i kiczowate pamiątki.
Wszystko zaczęło się od sierści psa. I to psa Ronalda Reagana. Przez krótki okres w połowie lat 80. ubiegłego wieku Claire McLean była odpowiedzialna za strzyżenie psa prezydenta Reagana rasy Bouvier des Flandres o imieniu Lucky. Po przycięciu sierści, McLean zachowała ją dla siebie. Jej matka później namalowała portret Lucky i użyła do tego jej prawdziwej sierści. Z tego obrazu zrodziła się u McLean pasja do zbierania pamiątek związanych ze zwierzętami prezydentów. Zaczęła kolekcjonować i tworzyć inne przedmioty do kolekcji i w 1999 roku otworzyła Presidential Pet Museum w stodole w Maryland, oddalone o około 50 kilometrów od Waszyngtonu. 83-letnia McLean nie jest już w stanie sama prowadzić muzeum, ale ma nadzieję, że znajdzie następcę. Wraz z prowadzącym stronę muzeum Davidem Bakerem wystawiła na aukcję stronę internetową muzeum oraz kolekcję w nadziei, że przyszły kupiec otworzy muzeum na nowo. Jak dotąd trwająca do wtorku anonimowa aukcja otrzymała 19 ofert, a najwyższa wynosi 5600 dolarów. Kolekcja zawiera zbiory sztuki, artefaktów, listów i drobiazgów związanych z ulubieńcami prezydentów. W skład zbiorów wchodzą: Komplet do zabawy Amy Carter zawierający również jej psa Gritsa Wypchana zabawka przypominająca kota Clintonów Socksa Koszulka z Socksem i napisem „I Tried Catnip Once, But I Didn’t Inhale” (pl. Próbowałem kocimiętki raz, ale nie zaciągnąłem się) Zdjęcie owcy Woodrow Wilsona przed Białym Domem Obrazy z sierścią psów George’a W. Busha - Barneya i Miss Beazley. Jednym z najstarszych przedmiotów w kolekcji jest krowi dzwonek rzekomo noszony przez zwierzę prezydenta Williama Tafta Pauline Wayne – ostatnią krowę, jaka pasła się na trawniku Białego Domu. - Nie poświadczono autentyczności tego przedmiotu – ostrzega Baker, który również jest redaktorem naczelnym Petful – strony o zwierzętach domowych i ich pielęgnacji. – [McLean] twierdzi, że podarował go bratanek strażnika Białego Domu – któremu wydawało się, że dzwonek przypomina ten ze zdjęcia krowy Pauline Wayne. Mimo wszystko dla współczesnych gości muzeum autentyczność krowiego dzwonka może nie być aż tak interesująca jak fakt, że niegdyś po trawniku Białego Domu przechadzały się krowy (owce i inne zwierzęta). W rzeczywistości nie zawsze chodzi o same przedmioty, ale o interesujące historie z nimi związane. Muzeum nigdy nie było w stanie przekazywać tych historii w jednym miejscu przez dłuższy czas. Po stodole Presidential Pet Museum kilkakrotnie zmieniało miejsce aż do 2010 roku. McLean miała nadzieję, że w tym roku również przeniesie kolekcję w inne miejsce. Plan się jednak nie powiódł, a eksponaty zostawiono na przechowanie. Kilka lat później Baker zadzwonił do McLean, by sprawdzić godziny otwarcia muzeum. Dowiedział się wówczas, że muzeum zostało zamknięte i niespodziewanie otrzymał od niej propozycję kupna strony internetowej muzeum. - Od razu zacząłem pracować nad zmianą strony – mówi. – Wyglądała jak strony z późnych lat 90. Choć Baker pomógł w modernizacji strony, twierdzi, że nie jest odpowiednią osobą do przejęcia i prowadzenia całego muzeum. - Zawsze zależało mi na tym, by całość trafiła do osoby potrafiącej kontynuować jej spuściznę – wyjaśnia. Czym dokładnie jest ta spuścizna? Może chodzi o niezaspokojoną ciekawość na temat zwierząt połączoną z pragnieniem dzielenia się najmniej znanymi aspektami życia prezydentów. Niektórzy odwiedzający mogą wiedzieć, że Clintonowie mieli kota o imieniu Socks, ale pewnie zaciekawi ich fakt, że Calvin Coolidge trzymał w Białym Domu 30 domowych zwierzaków, w tym dwa szopy pracze i hipopotama karłowatego. Albo że papuga Andrew Jacksona podczas pogrzebu prezydenta przeklinała tak bardzo, że trzeba było ją wynieść. Nawet osoba oferująca najwyższą cenę może nie dostać muzeum, jeśli jej oferta będzie dużo niższa od ceny minimalnej. Baker twierdzi, że będą musieli zadecydować z McLean, czy wolą sprzedać tanio, czy zorganizować kolejną aukcję. Z całą pewnością można jednak stwierdzić, że muzeum na pewno nie zostanie otwarte przed rozpoczęciem kadencji kolejnego prezydenckiego zwierzaka. Tekst: Becky Little Źródło: National Geographic News
Praktyczne i oryginalne pamiątki z podróży
Japonia – sushi, które zawsze wygląda świeżo Możesz przywieźć składniki do sushi, ale odkąd można je u nas kupić w niemal każdym spożywczaku, trochę spowszedniały. Albo poszukać jakiejś nowinki technologicznej, które Japończycy tak uwielbiają, ale nie masz gwarancji, że będzie u nas działać (na przykład końcówka USB umożliwiająca oglądanie telewizji na iPhonie działa tylko tam). Najlepiej zdecydować się na coś pośredniego. To, co symbolizuje uwielbienie Japończyków zarówno dla sushi, jak i dla technologicznych gadżetów, to pamięć USB w kształcie sushi. Do wyboru maki, nigiri, sashimi i kilka innych smakołyków. Ponieważ to ręczna robota, kawałek kosztuje równowartość 150 zł. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: AKCESORIA DO PRZYGOTOWANIA SUSHI ALBO ZESTAW DO PARZENIA SŁYNNEJ JAPOŃSKIEJ HERBATY. BARDZIEJ ZAMOŻNI FUNDUJĄ SOBIE KIMONO. Ale łycha Łyżki ze Sri Lanki zrobione są ze skorupy orzecha kokosowego. Idealne do curry we wszystkich odmianach. Aluminiowa łyżka obok, ze zdobioną rączką, służy na Madagaskarze do nakładania ryżu. Żadnej z nich nie kupi się w sklepie z pamiątkami dla turystów. To coś dla tych, którzy lubią myszkować na lokalnych targowiskach i w sklepikach w poszukiwaniu tradycyjnego rękodzieła. Oryginalne, praktyczne, nie zbiera kurzu jak bibeloty. No i te ceny – takie łyżki kosztują grosze. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: NA SRI LANCE – MASKI, TKANINY, BATIKI, PRZYPRAWY. NA MADAGASKARZE – RZEŹBY, BATIKI, GRY „SOLITAIRE” Z MIEJSCOWYCH KAMIENI. Afryka Wschodnia – worek na dziecko Kanga to bawełniana chusta, zwykle o wymiarach 1 x 1,5 m, noszona przez kobiety w Afryce Wschodniej jako nakrycie głowy, sukienka, tobołek albo nosidełko na niemowlę. W zależności od regionu i pór roku zmieniają się wzory chust. Kwiaty, owoce i ptaki są symbolem piękna, tygrys czy rekin – ostrzeżeniem. Ostatnio modne są też gładkie. Kupisz ją wszędzie za 2–3 dol. W kandze możesz nosić – jak nakazują najnowsze trendy wychowawcze – małe dziecko, możesz jej też użyć jako zasłonkę w oknie albo obrus. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: RĘCZNIE ROBIONE FIGURKI Z PRZEDSTAWICIELAMI LOKALNYCH PLEMION, BIŻUTERIĘ Z KOLOROWYCH KORALIKÓW. Albania – bunkier na popiół W całym kraju jest ich ponad 600 tys. Betonowe bunkry, niechciany symbol Albanii. Powstały w latach 60. z polecenia dyktatora Envera Hodży, który bał się sowieckiej inwazji i postanowił każdej albańskiej rodzinie zaserwować schron, dość nieskuteczny zresztą. Dziś już się zupełnie do niczego się nie nadają. No, może tyko jako pole do popisu dla graficiarzy. Na szczęście Albańczycy mają poczucie humoru. I zamiast likwidować, postanowili je zwielokrotniać! Okazało się bowiem, że kształt bunkra idealnie sprawdza się przy popielniczkach. Odkręcana kopułka kryje popiół, papieros można wygodnie oprzeć o „wejście”. Pamiątkowych bunkrów nie robi się z betonu, ale alabastru. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: FIGURKI MATKI TERESY Z KALKUTY (BYŁA ALBANKĄ), OLIWĘ Z OLIWEK, SERY, WYSZYWANE OBRUSY I SERWETKI. Kraje muzułmańskie – domowy muezin Dźwięki, które w krajach arabskich słyszałeś pięć razy dziennie, a których w Polsce prędko nie usłyszysz, to śpiew nawołującego do modlitwy muezina. Z pewnością go nie zignorujesz, jeśli odezwie się u ciebie w sypialni. Budzik z muezinem (często to zwykłe zegarki, ale zdarzają się także w kształcie meczetu) możesz kupić zwykle w sklepikach przy meczetach. Cena wyjściowa to równowartość ok. 12 dol., ale w dobrym tonie jest targowanie się, więc powyżej 10 dol. nie kupuj. Nie martw się, budzik nie dzwoni na każdą modlitwę (na przykład tę przed wschodem słońca), ale tylko wtedy, kiedy go nastawisz. Zapewniamy: działa skuteczniej niż ryk syreny. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: MIESZANKI PRZYPRAW, STRÓJ DO TAŃCA BRZUCHA, FAJKI WODNE BĘDĄCE POTEM ZWYKLE OZDOBAMI. Berlin – sygnalizacja świetlna jest trendy Gdy Berlin przedzielony był murem, każda z jego części miała inną sygnalizację świetlną. Po zjednoczeniu obowiązującą została wschodnia, ze stojącym na baczność lub dziarsko maszerującym ludzikiem w kapeluszu. Ampelmann – bo tak się nazywa ów dżentelmen – „sygnuje” teraz kolekcję ubrań, torby, artykuły papiernicze, magnesy na lodówkę i dziesiątki innych rzeczy. Nam najbardziej spodobały się jabłkowo-truskawkowe żelki z Ampelmannem i leżak. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: KAWAŁEK BETONU O WYMIARACH 2 X 2 CM UMIESZCZONY W PRZEZROCZYSTYM PLASTIKU Z PODPISEM „MUR BERLIŃSKI”. Wielka Brytania – wznieś toast za królową Zamiast wycieczki po Londynie wybierz zupełnie nieodkrytą przez turystów, urokliwą angielską prowincję. Jeśli spędzisz na niej choć kilka gorących dni, to dowiesz się, że takie rzeczywiście się zdarzają i że Anglicy radzą sobie z nimi w swój ulubiony sposób – orzeźwiają się lekkim alkoholem. W pubach prowadzonych od po koleń przez te same rodziny częściej niż piwo kupowany jest wtedy (sprzedawany na szklanki lub dzbanki) drink na bazie likieru Pimm’s i sprite’a z dodatkiem truskawek, jabłek, mięty i ogórka. Przywieź butelkę Pimm’sa (15 funtów) i sam zrób taki drink – twoi przyjaciele będą cię za to uwielbiać. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: MINIATURY CZERWONYCH BUDEK TELEFONICZNYCH, PIĘTROWYCH AUTOBUSÓW, A JEŚLI MAJĄ DZIECI – POLICYJNYCH KASKÓW. Nowy Jork – ciasteczkowa statua Trudno nie zakochać się w tym mieście, więc jeśli po powrocie będziesz paradować w koszulce z wielkim sercem i napisem „I love NY”, nikt się nie zdziwi. Ale jeśli chcesz postawić na oryginalność, spędź na pamiątkowych zakupach trochę więcej czasu. Zrobisz wrażenie, jeśli po powrocie zaprosisz znajomych na ciasteczka w kształcie Statui Wolności. Chcesz spotęgować efekt, oprócz foremek do herbatników w typowo nowojorskim kształcie (ok. 2 dol. za sztukę) kup zielony lub niebieski barwnik spożywczy. Świetnym prezentem dla kobiet jest długopis w kształcie szminki sygnowany przez najpopularniejszego obecnie amerykańskiego projektanta Marca Jacobsa. W jego salonie, gdzie ceny ubrań zaczynają się od kilkuset dolarów, gadżet ten kupisz za równowartość kilkunastu złotych. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: SZKLANE KULE Z MANHATTANEM, T-SHIRTY Z NAPISEM „I LOVE NY”. Mongolia – prawdziwe kości do gry Jeżeli chcesz zagrać w kości tak jak robili to nasi przodkowie w średniowieczu, poznać przyszłość albo po prostu zrobić wrażenie na znajomych, jedź do Mongolii. Dostaniesz tam oczyszczone owcze kości (w sklepach za niewielkie pieniądze, w jurtach za darmo). Kostka może upaść do góry różkami (to „koza”), wypustkami („wielbłąd”), bokiem płaskim („koń”) lub wklęsłym („baran”). A potem poznaj zasady rozmaitych tradycyjnych gier. Oprócz wróżenia można uprawiać hazard. W Mongolii tugrikami, w Polsce złotówkami. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: MINIATUROWE JURTY NA BIŻUTERIĘ, CZARKI NA HERBATĘ (Z MLEKIEM I SOLĄ), MUZYKĘ.
O tam, widzi Pani, całe cmentarzysko mamutów– Jakut wskazał na tereny za burtą barki, którą płynęliśmy rzeką Ałdanw kierunku Chandygi. – Takich cmentarzysk jest tu mnóstwo, bo mamuty,podobnie jak dzisiejsze słonie, schodziły się w jedno miejsce, żeby umrzeć.Najwięcej kości można znaleźć wiosną i po opadach deszczu, kiedy odsłaniająsię całe połacie niezbadanych terenów – dodał. W Rosji takich miejsc, biorącpod uwagę miliony km2 Syberii, jest wiele – dopowiedziałam sobie w myślach.I faktycznie, w Jakucku najpopularniejszą pamiątką są breloczki, figurki i innedrobiazgi wyrzeźbione z mamuciej kości. Miejscowi odsprzedają je za bezcen.W Moskwie ciosy mamutów kosztują już ok. 300 USD za kilogram, a nazachodzie osiągają ceny pięciokrotnie wyższe. Biznes prawdopodobniebędzie funkcjonował przez lata, bo według szacunków w najpłytszychwarstwach pochodzących z plejstocenu spoczywa jeszcze ok. 150 mlnmamutów. O jednym z takich znalezisk piszemy w artykule Lodowe dzieckona str. 2. Niewiele brakowało, aby idealnie zachowane zwłoki mamuciątka,które nazwano Liuba, nigdy nie trafiły w ręce naukowców. Na szczęścietak się nie stało – zajęli się nią rosyjscy badacze, których praca pozwoliłanam lepiej poznać życie tych ogromnych włochatych trawożerców. Martyna Wojciechowska
Ma j 2009 • n r 05 Lodowe dziecko Historia najlepiej zachowanego na świecie mamuta. Klonowanie wymarłych gatunków Czy mamuty powrócą? Sylvia A. Earle Pierwsza badaczka oceanicznych głębin. Shangri-La Tybetańska kraina szczęśliwości. Polowanie na czarownice W Polsce też płonęły stosy, ale rzadziej. Jaskinie Rapa Nui Czy Polacy rozwiążą tajemnicę Wyspy Wielkanocnej? Żółwie skórzaste Ogromne gady przetrwały w oceanach miliony lat. Tylko dla prenumeratorów: Rezerwat Kronocki na Kamczatce Zostawmy przyrodę w spokoju.
Z mojego parapetu patrzy na mnie posążek Indianina z anielskimi skrzydłami (kupiony w małym sklepiku w Oregonie). Przypomina mi on staruszka, który zabrał mnie na stopa w Ameryce, a potem powiedział; „zabrałem cię, bo Anioły trzeba zabierać, a kto wie…
Pamięci Anioła Obok statuetki stoją milcząco dwie pogrzebowe figurki z Etiopii – wymienione krakowskim targiem na tani zegarek w czasie wędrówki przez pustynię. Pamiętam, jak potem niosłem je przymocowane do plecaka przez ponad 200 km. Koło nich kolebał się trzylitrowy kanister na wodę. Nogi zapadały się w piasek. Było gorąco. Bałem się. Na parapecie leży też fajka, wytańczona na Tańcu Słońca w Blood Reserve w Kanadzie. Ona też mi przypomina – Two Crowa, Indianina z doktoratem z biologii morskiej, który patrzy na świat z dystansem wynikającym z wieku i mądrości. On zrozumiał, gdy mu powiedziałem, że chciałbym być stary. Dalej leży pamiątkowy medal podarowany mi przez wielkiego mistrza zakonu templariuszy. Na medalu płonie Jacques de Molay, obok niego w niebo unosi się płaski (jak to na płaskorzeźbie) Duch Święty w postaci gołębicy. Pamiętam przepełnione pamiątkami mieszkanie wielkiego mistrza w Porto i jego śmiech, gdy go zapytałem, gdzie jest św. Graal… Trochę dalej tkwi jak wykrzyknik metalowa figurka tańczącego Sziwy. Hinduski Bóg wytańcza świat. Kupiłem Sziwę w Kalkucie. Kilkadziesiąt metrów od pogrzebowych gat, na których dzień i noc płoną stosy. Spędziłem przy tych stosach noc swoich urodzin. Jadłem słodycze, którymi częstowała mnie rodzina zmarłego, a potem wraz z dziećmi puszczałem w niebo latawce. Kolorowe ogony papierowych „statków” wyglądały na tle wschodzącego słońca jak rower ET u Spielberga. Na moim biurku, koło drukarki, stoi drewniano-skórzany pojemnik na mleko. Pojemnik jest niepozorny. Jakby nieistotny. Jednak gdy go otworzę, ze środka wypływa zapach zjełczałego mleka połączonego z cierpką wonią starej krwi. Przypomniałem sobie, jak piłem z niego w małej wiosce mleko krowy zmieszane z jej krwią. Nomadzi nacinają krowom żyły, by ściągnąć do mleka trochę ich krwi. Potem, zmieszanym ze śliną błotem, zasklepiają rankę, żeby krowa mogła dalej służyć jako chodząca restauracja. Mlekiem i krwią poiła mnie matka poznanego pośrodku pustyni Mojżesza. Kobieta miała gołe piersi, które kolebały się, gdy dwoma kamieniami rozgniatała łupiny ziaren kawy. Dalej leży kamienna głowa Sokratesa z Efezu. Sokrates zajął strategiczne miejsce koło domofonu, tak żebym pamiętał, kiedy ktoś zadzwoni do drzwi, że najważniejsze są odpowiednio postawione pytania, a same odpowiedzi nie mają już tak wielkiego znaczenia. Obok umościła sobie przestrzeń czaszka jelenia z wsadzonymi w oczodoły pękami szałwii z mojego rezerwatu. Przypomina mi mojego brata – peyotlowego szamana Zepa i ceremonie, w których razem wymiotowaliśmy, oraz nasze polowanie na „świętego jelenia”. Pod ścianą stoi na ziemi stara ikona z Rosji, a koło niej, spuszczona ze sznurków, XIX-wieczna lalka szamana z Birmy. Lalkę znalazłem w ciemnym sklepiku gdzieś na północy kraju. Sprzedawca oprowadzał mnie po nim, trzymając w ręku ogarek świeczki. Światło wyciągało z ciemności wiszące na ścianach lalki. Wyglądały tak, jakby żyły. Ich cienie tańczyły na ścianach. Sklep z lalkami znalazłem, wędrując od żeńskiego klasztoru buddyjskiego, w którym mieszkałem, do poznanego dzień wcześniej Żyda polskiego pochodzenia z Australii, który był buddyjskim mnichem i od kilku lat mieszkał w wydrążonym drzewie pośrodku birmańskich lasów. Później tego dnia, siedząc przed drzewem i trzymając na kolanach zawiniętą w stare gazety lalkę, wspominaliśmy kraj, który ja znałem z opowieści mojego ojca, a on swojego. Odmawialiśmy więc specyficzny kadysz za nieistniejącą Polskę – za małe uliczki, za żydowskie dzieci, za smak bajgli. A na zewnątrz drzewa kłóciły się papugi. Otaczają mnie przedmioty z moich wędrówek. Są one moim bankiem pamięci. Twardym dyskiem. Biblioteką aleksandryjską zwojów mózgowych. Moim malutkim notesikiem, w którym nie mniej małym ołóweczkiem zapisuję telefony i spotkania. I nie ma znaczenia, czy te pamiątki są drogie czy tanie, z nieoderwaną jeszcze metką z napisem „made in China”. Nieważne też, czy komuś się podobają, czy nie. Ważne jest to że mają swoją historię do opowiedzenia…
POMYŚL ZA NIM KUPISZ. Wkrótce opuścisz egzotyczny kraj i właśnie stoisz przed straganem z rękodziełem, zastanawiając się, czy kupić torebkę ze skóry pytona, czy raczej oryginalną popielniczkę ze skorupy żółwia? Cokolwiek wybierzesz, będzie źle.
Z zagranicznych wakacji nie można na pamiątkę przywieźć wszystkiego, co się zechce. Do takich „zakazanych” pamiątek należą na przykład wyroby ze skór węży i dzikich kotów czy przedmioty z kości słoniowej. Mimo że zwykle nie ma problemu z ich kupieniem w sklepach i na straganach z rękodziełem w różnych częściach świata, nie znaczy to, że pochodzą z legalnych źródeł. Zazwyczaj nie mają też nic wspólnego z tradycyjnym rzemiosłem. To jeden z powodów, dla którego powinniśmy odmówić sobie przyjemności nabycia takich pamiątek. Bardzo dużo zwierząt ginie na potrzeby ruchu turystycznego. W większości są one dzikie – bo to najłatwiejszy i najtańszy sposób na ich zdobycie i szybkie wzbogacenie się. Popyt na takie rzeczy „nakręca” przemysł pamiątkarski i tym samym przyczynia się do spadku liczebności zagrożonych gatunków. Drugim powodem, dla którego nie warto kupować przedmiotów z egzotycznych zwierząt – nawet drobiazgów zawierających tylko kawałek kości czy rogu – jest ryzyko wejścia w konflikt z prawem przy przekraczaniu granic. W świetle przepisów przywożenie do Unii Europejskiej okazów chronionych gatunków, w tym również przedmiotów z nich wykonanych (a więc nie tylko np. wypchanego ptaka, ale też jego piór) bez odpowiednich dokumentów, jest przestępstwem (przed przystąpieniem Polski do Unii – tylko wykroczeniem), za które grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Nieznajomość prawa nie zwalnia z odpowiedzialności. Znalezione okazy są zatrzymywane, a wobec osoby, która je przewoziła, wszczyna się postępowanie. Całkowitym zakazem międzynarodowego handlu zostało objętych ponad 800 gatunków zwierząt i roślin (np. wszystkie żółwie morskie, niektóre krokodyle, wiele papug i dzikich kotów), a ponad 30 000 (w tym prawie jedna trzecia to zwierzęta) jest ściśle chronionych tzw. Konwencją Waszyngtońską – Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (w skrócie CITES). Po wejściu Polski do Unii obowiązują u nas przepisy wspólnotowe, bardziej restrykcyjne w stosunku do postanowień konwencji. W przepisach unijnych gatunki, którym grozi wyginięcie, zostały wpisane do grup: A, B, C (co z grubsza odpowiada załącznikom I, II i III konwencji) oraz do D. Niektóre z nich, np. żółw czerwonolicy, często hodowany u nas w akwariach, znalazł się w grupie B, mimo że nie występuje w żadnym załączniku konwencji, zaś jeżozwierz afrykański, z którego kolców wyrabia się spławiki, został „przesunięty” z załącznika III konwencji do grupy A. Grupa A objęła gatunki najbardziej zagrożone, handel nimi znajduje się pod ścisłą kontrolą, do grupy B wpisano gatunki, które znajdą się w grupie A, jeżeli obrót nimi nie będzie kontrolowany, zaś w grupie C umieszczono uznane przez poszczególne kraje za wymagające ochrony. W grupie D umieszczono te zwierzęta i rośliny, których przywóz musi być rejestrowany. Osoba przewożąca taki okaz z aneksu D wypełnia na granicy odpowiedni formularz. Przy „kompletowaniu” pamiątek z podróży trzeba się zastanowić nie tylko nad kupnem skorpiona w butelce, ale nawet zabraniem z plaży ułamanej gałązki koralowca czy niektórych muszli (na przykład przydaczni). W świetle przepisów na ich przywiezienie do Polski też powinno się mieć dokumenty CITES otrzymane w organie administracyjnym Konwencji Waszyngtońskiej danego kraju (w Polsce jest nim Ministerstwo Środowiska). Należy je przedstawić do kontroli celnej. Przekonało się o tym wielu turystów na lotnisku w Warszawie czy Gdyni. Wystarczy zajrzeć na strony polskich izb celnych (mamy ich 16 – w każdej pracuje koordynator do spraw CITES), by zobaczyć, jakie okazy chronione konwencją są przemycane – świadomie lub nie – przez granicę. Celnicy nie mogą narzekać na brak różnorodności – w zeszłym roku zatrzymali m.in. skóry wilków, rysi, niedźwiedzi oraz zebry górskiej Hartmanna, żywe zwierzęta (krokodyl, pyton siatkowany i legwan zielony w Białej Podlaskiej, papugi na lotnisku w Katowicach), specyfiki medycyny dalekowschodniej zawierające pochodne z tygrysa i piżmowca, a nawet (w Poznaniu) dwa fortepiany z klawiszami z kości słoniowej! W 2006 roku zatrzymano w Polsce ponad 6 500 okazów CITES, w tym 2 015 żywych zwierząt. Dwa lata temu głośno było o czeskich turystach wracających z Argentyny do kraju przez Warszawę. Jakież musiało być zaskoczenie celników na Okęciu, gdy w ich bagażu odkryli 1100 kaktusów, głównie z rodzaju Gymnocalycium i Tephrocactus (oba z aneksu B). Rośliny trafiły do szklarni Ogrodu Botanicznego UW, gdzie można je dziś podziwiać. Skonfiskowane żywe zwierzęta są przekazywane do zoo, zaś rośliny do ogrodów botanicznych. Natomiast wyroby i pamiątki pozostają w izbach celnych – służą podczas szkoleń i zajęć „uświadamiających” organizowanych przez służbę celną, poza tym pojawiają się na różnych wystawach (np. w Muzeum Ewolucji w Pałacu Kultury i Nauki można teraz obejrzeć wystawę „Zabójcy bez winy” – część eksponatów została udostępniona przez Izbę Celną w Warszawie). Bardziej spostrzegawczy podróżni na pewno widzieli na lotniskach, m.in. w Gdańsku, Poznaniu, Krakowie i Warszawie, przeszklone gabloty, a w nich skóry dzikich kotów, preparowane nogi słoni, maski ze skorupy żółwia, muszle, koralowce i inne wyroby z ginących gatunków zwierząt. Gabloty to kolejne miejsce, dokąd trafiają skonfiskowane pamiątki – by służyć ku przestrodze wszystkim turystom. n Konsultacja: Rafał Tusiński – Depart. Polityki Celnej Ministerstwa Finansów INFORMACJE CITES Konwencja Waszyngtońska została podpisana w Waszyngtonie (stąd nazwa) w 1973 roku. Do dziś ratyfikowało ją 169 państw (praktycznie wszystkie), w tym w 1989 roku również Polska. Konwencja kontroluje i ogranicza lub nawet zakazuje handlu tymi gatunkami, których liczebność w naturalnym środowisku niepokojąco spada, co grozi ich wyginięciem. www.cites.org Więcej informacji na temat handlu zagrożonymi gatunkami: Ministerstwo Środowiska – tel. 022 579 24 07; Depart. Polityki Celnej Ministerstwa Finansów – tel. 022 694 36 99, www.mf.gov.pl; Koordynator ds. CITES w Izbie Celnej w Warszawie – tel. 022 650 33 02; WWF Polska – tel. 022 849 84 69