National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-08T08:15:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
items: Nowe dowody pokazują, że dinozaury miały się świetnie aż do chwili uderzenia asteroidy
items: Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
items: Raj dla paleontologów – na tym obszarze świata żyła rekordowa ilość dinozaurów
items: Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
items: Pojawił się nowy władca mórz. U wybrzeży Wielkiej Brytanii odnaleziono szkielet nieznanego ichtiozaura
items: Niewielka rybka z czasów dinozaurów to przodek karpia. Odkrycie sprzed milionów lat
items: Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
items: Odkryto najstarsze zwierzęta na Ziemi. Żyły w oceanach, ponad pół miliarda lat temu
items: Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
items: DNA bakterii sprzed miliona lat wyizolowano ze szczątków mamuta. To dentystyczna zagadka
items: Ten niesamowity dinozaur miał najostrzejszy pancerz, jaki kiedykolwiek stworzyła natura
items: Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
items: Róg prażubra odkryty przez nastolatka z Polski – niezwykłe znalezisko w Wiśle
items: Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
items: Sensacyjne znalezisko polskich naukowców: pierwsze kręgowce, które próbowały wyjść na ląd
items: T. rex i woda – to, co odkryto, zaskakuje paleontologów
items: Niezwykły zbieg okoliczności. Kość dinozaura odkryta pod muzeum historii naturalnej
items: Znaleziono dinozaura wielkości psa! Enigmacursor mollyborthwickae odkryty w Kolorado
items: Te jaszczurki przetrwały zagładę dinozaurów. Ich sekret zaskakuje
items: Prehistoryczne pasożyty w akcji. Co ujawnił bursztyn z czasów dinozaurów?
items: Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
items: Odkryto „smoczego księcia”. Bez niego nie byłoby tyranozaura
items: Czy ogon dinozaura mógł wywołać grzmot? Naukowcy rozwiewają mit
items: Rewolucja w badaniu praludzi. Przebadano zęby sprzed 2 mln lat

Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
type: item
date: 2025-11-08T08:14:45.000Z
creator: Nicholas St. Fleur
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: skamieniałości
description: Nanotyrannus to nie młodociany T. rex, lecz zupełnie nowy gatunek – twierdzą naukowcy, którzy właśnie opublikowali przełomowe wyniki badań w „Nature”. Czy to koniec wieloletniego sporu?
encoded: Spis treści: Skamieniałość, która zmieniła wszystko Przełomowe badanie Zanno i Napoli Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił Kości, zęby i tomografia Co dalej z nanotyrannusem? Po dekadach gorących dyskusji badacze twierdzą, że skamieniałości uznawane dotąd za młodociane okazy T. reksa w rzeczywistości należą do smuklejszego, odrębnego gatunku tyranozaura. Jednym z najbardziej polaryzujących problemów paleontologii jest nastoletni Tyrannosaurus rex z kryzysem tożsamości – i dwoje naukowców mówi, że go rozwiązali. Skamieniałość, która zmieniła wszystko W 1942 roku badacze z Cleveland Museum of Natural History znaleźli w formacji Hell Creek w Montanie czaszkę niewielkiego teropoda. Po tym, jak w 1988 roku sklasyfikowano ją jako nowy gatunek Nanotyrannus lancensis, czaszka wywołała cztery dekady zaciekłego sporu. Czy takie skamieniałości niewielkich, smukłych tyranozaurów to po prostu nastoletnie wersje groźnego tyranozaura, czy całkowicie odrębny dinozaur? Teraz, po przeanalizowaniu ponad 200 skamieniałości tyranozaurów, autorzy nowego badania ogłosili, że nanotyrannus był szybkim i smukłym dinozaurem, żyjącym ramię w ramię z T. reksem u schyłku jego panowania. Wyniki opublikowano 30 października na łamach „Nature”. – Nie chcieliśmy dolewać oliwy do ognia w tej debacie. Chcieliśmy ją zakończyć – mówi Lindsay Zanno, paleontolożka z North Carolina Museum of Natural Sciences i współautorka pracy. – Postanowiliśmy przetestować to zagadnienie z każdej strony. Przełomowe badanie Zanno i Napoli Część zewnętrznych ekspertów pochwaliła rygor badania. Uznają, że może to być punkt zwrotny, który wreszcie zakończy wieloletni spór. – Nie pominęli żadnej skamieniałości – mówi Lawrence Witmer, paleontolog z Ohio University. – Wynik ich skrupulatnych analiz jest jasny i tak jednoznaczny, jak to w paleontologii możliwe – Nanotyrannus jest realny. Inni paleontolodzy ostrzegają jednak, że to odkrycie – choć przekonujące – może być jedynie kolejnym zwrotem akcji w sadze nanotyr…

2025-11-03-140933-Scientists-may-have-solved-the-mystery-of-Nanotyrannus--National-Geographic-i-j-be3bdd9.png
width: 1538
height: 863

Nowe dowody pokazują, że dinozaury miały się świetnie aż do chwili uderzenia asteroidy
type: item
date: 2025-10-27T08:02:25.000Z
creator: Riley Black
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: gady
subject: paleontologia
subject: zwierzęta
description: Dinozaury przed wymarciem wcale nie były w odwrocie – wręcz przeciwnie. Nowe skamieniałości znalezione w stanie Nowy Meksyk sugerują, że te pradawne gady miały się świetnie niemal do samego końca.
encoded: Spis treści: Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Około 66 milionów lat temu, podczas wiosny na półkuli północnej, asteroida o średnicy sześciu mil uderzyła w dzisiejszy półwysep Jukatan. Katastrofa ta doprowadziła do wyginięcia 75 procent gatunków na Ziemi, w tym prawie wszystkich dinozaurów, z wyjątkiem ptaków dziobatych. Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Samo uderzenie było druzgocące. Jego następstwa – apokaliptyczne. Ale co działo się tuż przed tym kataklizmem? Paleontolodzy od dawna debatują, czy wielkie gady były już w odwrocie, gdy uderzyła asteroida, czy może wciąż miały się dobrze i ewoluowały w nowe gatunki dinozaurów. Skamieniałości z Nowego Meksyku, datowane na około 340 tysięcy lat przed uderzeniem, rysują wyraźny obraz: dinozaury miały się świetnie aż do samego momentu katastrofy. Wśród dinozaurów dominujących na terenach dzisiejszego Nowego Meksyku w tamtym czasie były prawdziwe olbrzymy, jak alamozaur – ogromny, długoszyi roślinożerca. – Wyobrażam sobie taką scenę: w jednej chwili dinozaur wielkości odrzutowca trząsł ziemią pod swoimi krokami. W następnej – cała Ziemia zatrzęsła się od energii wyzwolonej przez asteroidę – mówi współpracujący z National Geographic prof. Stephen Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu i współautor badania. Badania prowadzone przez zespół prof. Brusatte zmieniają nasze myślenie o ostatnich dniach dinozaurów. Odkrycie opublikowane w czasopiśmie „Science” wspiera tezę, że dinozaury w Ameryce Północnej nie były w odwrocie, gdy doszło do katastrofy. Badanie dostarcza również wglądu w różnorodność gatunków dinozaurów, które zamieszkiwały południowo-zachodni region Ameryki Północnej pod koniec okresu kredowego. Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Większość tego, co paleontolodzy wiedzą o lo…

dinozaury-przed-wymarciem-c681f24.jpg
width: 2813
height: 1875

Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
type: item
date: 2025-10-21T14:15:36.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Nauka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: historia
subject: paleontologia
subject: wykopaliska
description: Był znacznie silniejszy niż człowiek współczesny, choć dorównywał nam zręcznością i potrafił wytwarzać narzędzia. Odkrycie skamieniałych dłoni wymarłego hominina jest jak powrót do miejsca, w którym nasi przodkowie łączyli cechy małp człekokształtnych z nowymi możliwościami ewolucyjnymi.
encoded: Paleontolodzy odnaleźli parę skamieniałych dłoni należących do zagadkowego, wymarłego hominina – istoty należącej do linii ewolucyjnej człowieka po jej rozdzieleniu się z linią szympansów, żyjącej około 1,5 miliona lat temu. Mowa o Paranthropus boisei, odkrytym po raz pierwszy w 1959 roku przez archeolożkę Mary Leakey w wąwozie Olduvai w Tanzanii. Zręczny jak człowiek Czaszka tego gatunku znajdowała się obok kamiennych narzędzi, co sugeruje, że homininy te były zręczne, inteligentne i są jednymi z najstarszych przodków człowieka potrafiącymi wytwarzać narzędzia. Mowa o tzw. narzędziach olduwajskich, czyli prostych kamiennych przedmiotach wykonanych z odłupanych fragmentów skał. Ostre odłupki służyły do cięcia mięsa, skórowania i obróbki drewna. Pojawiły się około 2,6 miliona lat temu, głównie we wschodniej Afryce (wąwóz Olduvai w Tanzanii – od którego pochodzi nazwa), potem w innych częściach Afryki i dalej w Eurazji. Zdaniem naukowców narzędzia kultury olduwajskiej wyznaczają początek technologii w historii naszego gatunku oraz dowodzą, że homininy potrafiły planować, wykorzystywać środowisko i przetwarzać surowce. Odkrycia babki i wnuczki Niestety, w przypadku pierwszego odkrycia P. boisei w 1959, potwierdzenie tej tezy było niemożliwe, bo w odkrytych szczątkach brakowało rąk. Dopiero teraz odnalezienie pary dłoni P. boisei potwierdziło zręczność naszych przodków. Co ciekawe odkrycia tego dokonała wnuczka Mary Leakey – Louise Leakey, paleontolożka z Uniwersytetu Stony Brook w Nowym Jorku. Wraz ze swoją grupą badawczą odnalazła niepełny szkielet osobnika P. boisei w okolicach jeziora Turkana w Kenii. W tym m.in. dłonie, czaszkę oraz fragmenty stóp należące prawdopodobnie do samca. Dodajmy, że odnalezienie w miarę kompletnej dłoni hominina to niezwykle rzadkie wydarzenie. Żelazny uścisk dłoni Według członkini zespołu, Carrie Mongle, dłonie miały proporcje zbliżone do ludzkich i prostsze palce niż u wcześniejszych gatunków homininów. – Są mniej więcej tej samej wielk…

composite-hand-e86d215.jpg
width: 1202
height: 802

Raj dla paleontologów – na tym obszarze świata żyła rekordowa ilość dinozaurów
type: item
date: 2025-10-21T05:30:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: brazylia
subject: dinozaury
subject: paleontologia
description: Na terenie dzisiejszej Brazylii mogło żyć nawet 80 różnych gatunków dinozaurów: to zdecydowanie więcej, niż jeszcze do niedawna zakładali naukowcy. W ich odkryciu pomogły… powodzie. Południowoamerykański kraj to nowe królestwo dinozaurów.
encoded: Najnowsza publikacja paleontologa i biologa Felipe Alvesa Eliasa z Muzeum Zoologii na Uniwersytecie Sao Paulo udowadnia, że na terenie Brazylii żyło około 80 różnych gatunków dinozaurów. To o 33% więcej, niż wcześniej zakładali naukowcy. Brazylia pełna starożytnego życia Liczba rozpoznanych gatunków dinozaurów występujących w największym kraju Ameryki Południowej wzrosła w sierpniu 2025 roku do 80 – tak możemy przeczytać w publikacji Animais Pré-Históricos do Brasil dotyczącej występowania prehistorycznych zwierząt w Brazylii. To sprawia, że łączna przedwiecznych stworzeń wzrasta do blisko 1000 gatunków, co czyni ten teren jednym z ciekawszych paleontologicznie na całym świecie. Alves Elias wyjaśnia na łamach książki, że wciąż odkrywane skamieliny dinozaurów dowodzą ogromnego urozmaicenia brazylijskiej fauny w okresie od 150 do 233 mln lat temu. Jak odkrywa się nowe gatunki dinozaurów? Paleontolodzy systematycznie badają związane z dinozaurami znaleziska: odciski stóp, tropy czy inne ślady działalności wielkich gadów. Najcenniejsze są jednak zachowane szczątki kopalne, takie jak kości i zęby. Wiele z nich udało odkryć i zidentyfikować przy współpracy ze speleologami – odnajdywano je w brazylijskich jaskiniach, do których zostały naniesione w wyniku… powodzi. To kreatywne podejście pozwoliło poznać 20 nowych gatunków. Dinozaury w całej Ameryce Południowej Nowe odkrycia pokazują, że wielkie gady zamieszkiwały także te obszary Ameryki Południowej, których się po nich nie spodziewano. Liczne skamieliny zostały odnalezione w Bacia de Santos w stanie Sao Paulo, który do tej pory uważano za rejon zbyt suchy dla bytowania dinozaurów. Duże zróżnicowanie gatunków w regionie wynika z tego, że wiele milionów lat temu Ameryka Południowa tworzyła wraz z Afryką Gondwanę – południowy kontynent, który rozpadł się na skutek ruchów płyt tektonicznych około 180 mln lat temu. Ostatecznie tereny dzisiejszej Brazylii oddzieliły się od Czarnego Lądu około 145 mln lat temu, „zabierając” ze …

shutterstock2356028597-ee89de8.jpg
width: 5472
height: 3648

Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
type: item
date: 2025-10-19T10:58:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: paleontologia
subject: ssaki
description: Wszystko, co wiemy o gigantopitekach, pochodzi się z analizy 1300 zębów, kilku fragmentów żuchwy i kości ramienia. Ale już to pozwoliło ustalić, że jeszcze 100 tysięcy lat temu po Ziemi chodziły małpy człekokształtne o wzroście przekraczającym trzy metry. Niektórzy sądzą, że to właśnie do nich odnoszą się legendy o Yeti i Wielkiej Stopie.
encoded: Spis treści: Między gorylem a orangutanem Jak wyglądał gigantopitek? Gigantopithecus blacki Mniejszy kuzyn giganta Czy gigantopitek to Wielka Stopa? Równo 90 lat temu spacerujący po Hong Kongu paleontolog i ekspert ds. ewolucji hominidów Gustav von Koenigswald odnalazł w jednej z tradycyjnych chińskich aptek niezwykle duży ząb trzonowy. Zęby takie były stosowane w tradycyjnej chińskiej medycynie i określane jako „kości smoka”. Jednak dobrze orientujący się w anatomii małp człekokształtnych von Koenigswald szybko zorientował się, że ząb musi należeć do wyjątkowo dużego gatunku małp. Tak na kartach historii ewolucji pojawiła się nazwa Gigantopithecus – dosłownie „wielka małpa”. Między gorylem a orangutanem Od czasu odkrycia von Koenigswalda z 1935 roku odnaleziono ponad 1300 kolejnych zębów, głównie na rynku medycyny tradycyjnej. Udało się odnaleźć także kilka żuchw, które pozwoliły naukowcom zrekonstruować część wyglądu zwierzęcia. Niestety, nie znaleziono dotąd innych elementów szkieletu poza fragmentem kości ramienia. Mimo to, badacze, bazując na odnalezionych kościach oraz skamieniałościach innych małp człekokształtnych, byli w stanie zrekonstruować gigantopiteka, a nawet określić, jaki styl życia mógł wieść. Brak kompletnych szkieletów sprawia, że rekonstrukcje mogą być obarczone błędami. Gigantopiteka często przedstawia się na wzór goryla – największej współczesnej małpy – choć, co istotne, budowa żuchwy gigantopiteków wydaje się bliższa orangutanom. Właśnie to spowodowało, że te olbrzymie wymarłe małpy zostały sklasyfikowane w podrodzinie Ponginae, razem z orangutanami (Pongo). Badanie z 2019 roku, które przeanalizowało DNA zęba skamieniałego sprzed 1,9 mln lat, potwierdziło, że Gigantopithecus i Pongo miały wspólnego przodka i że oba rodzaje oddzieliły się od siebie od 10 do 12 mln lat temu. Jak wyglądał gigantopitek? Najprawdopodobniej poruszał się na czterech kończynach w pozycji pochylonej (jak inne małpy człekokształtne), choć mógł czasami wstawać na dwie …

gigantopithecus-d5bdddb.jpg
width: 2813
height: 1875

Pojawił się nowy władca mórz. U wybrzeży Wielkiej Brytanii odnaleziono szkielet nieznanego ichtiozaura
type: item
date: 2025-10-18T10:16:22.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: ichtiozaur
subject: jura
subject: paleontologia
subject: skamieniałości
subject: wielka brytania
description: Ichtiozaury rządziły morzami przed milionami lat i wciąż wiele o nich nie wiemy. Być może skomplikowana mozaika zaczęła się właśnie składać w całość: wszystko dzięki odkryciu niemal kompletnego szkieletu tego pradawnego gada u brzegów Wielkiej Brytanii.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Manchesterze opublikowali w czasopiśmie „Papers in Palaeontology” pracę, która szczegółowo opisuje odnaleziony na brytyjskim wybrzeżu szkielet nigdy wcześniej nierozpoznanego ichtiozaura. To zwierzę, które przed milionami lat rządziło morzami i stanowi brakujące ewolucyjne ogniwo. Morski gad wielkości delfina Niemal kompletny szkielet gada odnaleziono w angielskim hrabstwie Dorset. Jego wielkość porównano z rozmiarem delfina i nazwano Xiphodracon goldencapensis, czyli Miecznikowym Smokiem z Dorset – na cześć miejsca znalezienia. Jest on nowym i niezwykle rzadkim gatunkiem ichtiozaura. Po szczegółowych badaniach okazało się, że zwierzę stanowi lukę w ewolucyjnym zapisie kopalnym ichtiozaurów. Co więcej, szczątki noszą ślady, które mogą być pozostałościami po jego ostatnim posiłku. Jest prawdopodobnie najbardziej kompletnym prehistorycznym gadem na świecie z okresu pliensbachu: trzeciego piętra dolnej jury. Pochodzi więc sprzed około 190 mln lat. Znalezisko z Wybrzeża Jurajskiego Wzdłuż brytyjskiego Wybrzeża Jurajskiego, znajdującego się na południe od Bristolu i wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, odnajdywano kiedyś tysiące skamieniałości ichtiozaurów – głównie w czasach pionierskiej paleontolog Mary Anning. Jednak odkrycie opisywanego dzisiaj wczesnojurajskiego gada jest pierwszym od ponad 100 lat. Szkielet odnaleziono w 2001 roku w pobliżu Golden Cap w Dorset, ale dopiero niedawno został szczegółowo przeanalizowany przez paleontologów. W jego skład wchodzi czaszka z ogromnym oczodołem i długim, przypominającym miecz pyskiem – stąd wzięła się nazwa gada. Stwierdzono, że zwierzę miało około 3 metrów długości i żywiło się rybami oraz kałamarnicami. Okaz ma zostać wystawiony w Królewskim Muzeum Ontario w Toronto w Kanadzie. Czym były ichtiozaury? Trzeba tu powiedzieć, że ichtiozaury nie były dinozaurami. To morskie gady, których od lądowych kuzynów różniło przede wszystkim środowisko życia: władały morzami i oceanami, podczas gdy…

FABRIC-KOLAZ-32-6-1f16422.jpg
width: 2700
height: 1800

Niewielka rybka z czasów dinozaurów to przodek karpia. Odkrycie sprzed milionów lat
type: item
date: 2025-10-07T06:33:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: karp
subject: paleontologia
subject: ryby
description: Zwykle, kiedy myślimy o czasach T. rexa, stają nam przed oczami gigantyczne dinozaury. Ale najnowsze odkrycie naukowców z tego okresu to malutka, 4-centymetrowa rybka. Stanowi klucz do poznania pochodzenia większości znanych dziś ryb słodkowodnych, w tym karpi i sumów.
encoded: – Dinozaury są dość ekscytujące, więc poświęcono im dużo czasu i wysiłku. Dzięki temu wiemy wiele o tym, jak wyglądały, ale zaledwie liznęliśmy temat, jeśli chodzi o zrozumienie różnorodności prehistorycznych ryb słodkowodnych – mówi dr Don Brinkman, który analizował nowo opisaną skamieniałość. Wygląda na to, że teraz paleontolodzy poczynili ważny krok w tym kierunku. Odkryli nieznany gatunek ryby słodkowodnej, która była praprzodkiem m.in. dzisiejszego karpia. Maleńka ryba z czasów dinozaurów Skamieniałość odkryta w kanadyjskiej Albercie jest niewielka. Ryba miała zaledwie 4 cm długości. Nazwano ją Acronichthys maccagnoi. Opisano ją właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Science”. Szczątki tej ryby dostarczają nowych informacji na temat pochodzenia i ewolucji ryb otwartopęcherzowych, do których należą obecnie dwie trzecie wszystkich gatunków słodkowodnych, w tym sumy czy karpie. Okaz pochodzi z późnej kredy, około 100,5–66 milionów lat temu, czyli z czasów, w których żyły dinozaury, w tym na przykład słynny tyranozaur. Znaczenie odkrycia To znalezisko jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze – to nieznany nauce gatunek. Po drugie, znalezisko to sugeruje, że transformacja gatunków morskich do słodkowodnych nastąpiło co najmniej dwukrotnie w trakcie ewolucji ryb otwartopęcherzowych. – Acronichthys jest tak ekscytujący, ponieważ wypełnia lukę w naszej historii nadrzędu ryb otwartopęcherzowych. Jest najstarszym północnoamerykańskim przedstawicielem tej grupy. Dostarcza niesamowitych danych, które pomagają udokumentować pochodzenie i wczesną ewolucję tak wielu żyjących obecnie ryb słodkowodnych – wyjaśnia współautor artykułu, prof. Neil Banerjee. Zagadka rozprzestrzenia ryb słodkowodnych To, jak zbudowana była ta niewielka ryba umożliwiło zobrazowanie wykonane z pomocą mikrotomografu komputerowego. Dostrzeżono pierwsze cztery kręgi zmodyfikowane w taki sposób, aby przekazywać drgania z pęcherza pławnego do „ucha”. Pęcherz pławny to organ wypełniony gazem, który pozwa…

FABRIC-KOLAZ-32-1-cd94519.jpg
width: 1688
height: 1125

Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
type: item
date: 2025-10-02T13:50:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: gady
subject: paleontologia
subject: węże
description: To zwierzę do tej pory nieznane nauce, które żyło 167 milionów lat temu, miało cechy węża i jaszczurki jednocześnie. Badacze odkryli jego szczątki na malowniczej szkockiej wyspie Skye. Stanowi dowód na to, że ewolucja nadal jest dla nas pełna zagadek.
encoded: Do odkrycia skamieniałości doszło w 2016 roku. Ale dopiero bliższa analiza ujawniła rangę tego znaleziska. Stig Walsh z National Museums Scotland, który natknął się na nieznane zwierzę sprzed milionów lat, uczestniczył w ekspedycji na wyspie Skye w Szkocji, która badała jurajskie skamieniałości. Po wydobyciu okazu naukowcy spędzili prawie 10 lat na jego preparowaniu. Zastosowali tomografię komputerową (CT) oraz wysokowydajne promienie rentgenowskie w Europejskim Ośrodku Synchrotronu w Grenoble we Francji, aby dokładnie przeanalizować skamieniałość. Wnioski przeszły oczekiwania badaczy. Odkrycie „fałszywego węża” Na łamach „Nature” ukazała się właśnie praca autorstwa badaczy z USA, Wielkiej Brytanii i Francji na temat tej skamieniałości. Okazało się, że mamy do czynienia z nieznanym nauce gatunkiem zwierzęcia łączącego cechy węża i jaszczurki – jest to jedna z najstarszych jaszczurek kopalnych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Nazwano ją Breugnathair elgolensis, czyli „fałszywy wąż Elgola”, nawiązując do obszaru na szkockiej wyspie Skye, gdzie został odkryty. Breugnathair, mierzący prawie 40 cm długości od głowy do ogona, był jedną z największych jaszczurek w swoim ekosystemie. Prawdopodobnie polował na mniejsze jaszczurki, a nawet młode dinozaury. Wąż czy jaszczurka? Pytania o ewolucję wczesnych zwierząt Dlaczego to zwierzę jest dla naukowców dziwne? Otóż żyło około 167 milionów lat temu i charakteryzuje się zagadkowym zestawem cech obserwowanych u węży i ​​gekonów – dwóch bardzo odległych krewnych. Breugnathair miał szczęki przypominające te należące do węża i haczykowate, zakrzywione zęby, podobne do zębów współczesnych pytonów, w połączeniu z krótkim ciałem i w pełni ukształtowanymi kończynami jaszczurki. Znaczenie odkrycia wężojaszczura Jak wyjaśnia Roger Benson, główny autor badania i kustosz Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Breugnathair elgolensis ma wężopodobne cechy zębów i szczęk, ale pod innymi względami jest zaskakująco prymitywny. –…

Low-ResFinal-Jurassic-lizard-illustrationMick-Ellison-1961c83.jpg
width: 700
height: 551

Odkryto najstarsze zwierzęta na Ziemi. Żyły w oceanach, ponad pół miliarda lat temu
type: item
date: 2025-09-30T13:28:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: paleontologia
subject: życie
description: Najstarsze zwierzęta zostawiły po sobie nie skamieniałości, ale unikalne ślady chemiczne. Zespół badaczy z MIT i Caltech odkrył w skałach rzadkie substancje, które wskazują na pradawne gąbki. Potomkowie tych organizmów żyją na Ziemi do dziś.
encoded: Geochemicy odkryli nowe ślady pierwszych zwierzęcych organizmów, w skałach sprzed 541 milionów lat. Badano tzw. skamieniałości chemiczne czyli ślady związków organicznych, które kiedyś były częścią żywych organizmów i zachowały się w osadach. W skład zespołu weszli m.in. Lubna Shawar (Caltech), Roger Summons (MIT), Gordon Love (UC Riverside) i Paco Cárdenas (Uniwersytet w Uppsali). Gąbki – pionierki życia Ślady te wskazują na to, że jednymi z pierwszych zwierząt na Ziemi były stworzenia podobne do dzisiejszych morskich gąbek. W skałach badacze znaleźli specyficzne, trwałe formy steroli (należy do nich m.in. cholesterol). Takie cząsteczki występują w błonach komórkowych złożonych, wielokomórkowych organizmów. Znalezione w pradawnych osadach cząsteczki były podobne do występujących we współczesnych gąbkach z gromady demospongiae. Po polsku to gąbki pospolite, różnoszkieletowe lub niewapienne. Dzisiejsze gąbki pospolite występują w oceanach całego świata. To miękkie, porowate organizmy, nieustannie filtrujące wodę w poszukiwaniu drobinek pokarmu. Przeważnie żyją w koloniach, czasami o ogromnych rozmiarach. Jak wyglądały pierwsze gąbki? – Nie wiemy dokładnie, jak te organizmy wyglądały, ale z całą pewnością żyły w oceanie, miały miękkie ciała i przypuszczamy, że nie posiadały szkieletu krzemionkowego – mówi Roger Summons, profesor geobiologii na Wydziale Nauk o Ziemi, Atmosferze i Planetach (EAPS) MIT. Odkrycie dostarcza kolejnych, mocnych argumentów, że to właśnie gąbki były pierwszymi zwierzętami, które pojawiły się przed gwałtowną eksplozją życia w okresie kambru (ok. 538-486 mln lat temu). Ślady pragąbek w skałach z całego świata W 2009 r., w skałach z Omanu z datowanych na okres ediakaru (635–541 mln lat temu), także odkryto ślady steroli. Był to pierwszy dowód na obecność gąbek jeszcze przed pojawieniem się innych organizmów wielokomórkowych. Jednak początkowo sądzono, że związki te powstały w wyniku innych procesów biologicznych, lub nawet geologicznych. Tym raze…

AdobeStock9201408661-7c5226e.jpeg
width: 4000
height: 3000

Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
type: item
date: 2025-09-22T10:19:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: chiny
subject: dinozaury
subject: paleontologia
subject: skamieniałości
description: Określenie wieku skamieniałych jaj dinozaurów jest dla paleontologów sporym wyzwaniem. Chińscy badacze postanowili „ostrzelać” jedno z nich laserem. Ale nie był to rezultat ich frustracji, lecz próba sprawdzenia nowoczesnej metody naukowej.
encoded: Duże skupiska jaj dinozaurów są wyjątkowymi miejscami na paleontologicznej mapie świata. Jednym z nich jest stanowisko Qinglongshan w Kotlinie Yunyang w środkowych Chinach. Naukowcy zlokalizowali tam tysiące skamieniałych jaj sprzed dziesiątków milionów lat. Wyzwaniem jest precyzyjne określenie ich wieku. Laserem w jajo Istnieje niewiele metod, które umożliwiają precyzyjne wydatowanie jaj dinozaurów. Teraz, po raz pierwszy na potrzeby paleontologii, naukowcy zastosowali nową metodę datowania jaj dinozaurów, polegającą na „strzelaniu” laserami do fragmentów skorup jaj. To badanie chińscy eksperci opisali na łamach czasopisma „Frontiers in Earth Science”. Wykorzystano dwie skamieniałe skorupki ze stanowiska Qinglongshan. Pobrana próbka skamieniałości wypełnionego kalcytem jaja dinozaura pochodziła ze skupiska 28 jaj osadzonych w mułowcu z brekcją. Co ciekawe, jajo poddane badaniu wcale nie było gigantyczne. W najdłuższej osi mierzyło niecałe 20 cm, czyli mniej więcej tyle, ile jaja żyjących dzisiaj strusiów. Laser „wyczytał”, że jajo pochodzi z okresu późnej kredy w erze mezozocznej, co oznacza, że ​​ma około 85 milionów lat. To bardzo ciekawy dla paleontologów okres. Wówczas Ziemię nękała rozległa aktywność wulkaniczna. Jak działa nowa metoda? Zastosowana metoda to spektrometria masowa ze źródłem plazmowym sprzężonym indukcyjnie z wieloma kolektorami. Brzmi dość skomplikowanie, ale polega na pomiarze pierwiastków uranu i ołowiu, które działają w skamieniałości jak wbudowany zegar. – Użyliśmy mikrolasera do badania próbek skorupek jaj, odparowując minerały węglanowe w aerozol. Następnie analizujemy je za pomocą spektrometru masowego, aby zliczyć atomy uranu i ołowiu. Ponieważ uran rozpada się na ołów w stałym tempie, byliśmy w stanie obliczyć wiek, mierząc ilość zgromadzonego ołowiu – to jak zegar atomowy dla skamieniałości” – wyjaśniła dr Bi Zhao, badaczka w Hubei Institute of Geosciences. Co trzeba wiedzieć o Qinglongshan Przebadane przez ekspertów jajo pochodzi z p…

InteriorofQinglongshanDinosaurEggFossilMuseum.CreditDr.BiZhao-4f08bc6.jpg
width: 1267
height: 869

DNA bakterii sprzed miliona lat wyizolowano ze szczątków mamuta. To dentystyczna zagadka
type: item
date: 2025-09-04T08:03:34.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: bakterie
subject: mamuty
subject: paleontologia
description: Czy mamuty też cierpiały z powodu bólu zębów? Naukowcy twierdzą, że to możliwe – w szczątkach mamutów zidentyfikowano jedne z najstarszych na świecie i bliskich współczesnym drobnoustrojów, które mogły wywoływać choroby jamy ustnej – i nie tylko – u tych wielkich ssaków.
encoded: Szwedzcy naukowcy odkryli w skamieniałych zębach mamutów DNA bakterii, które odpowiedzialne były za ich choroby. To jedne z najstarszych pozostałości drobnoustrojów, jakie udało się kiedykolwiek odnaleźć. Co udało się dzięki nim ustalić? Mamucia próchnica Badacze z Centrum Paleogenetyki, będącego efektem współpracy Uniwersytetu Sztokholmskiego i Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej, przeprowadzili bardzo interesujące badanie na pograniczu archeologii i… stomatologii. Przeanalizowali 483 skamieniałości mamutów – niektóre z nich liczyły sobie ponad milion lat. Skupili się głównie na ich zębach, wykorzystując zaawansowane techniki bioinformatyczne. Dzięki temu udało im się wskazać mikroorganizmy współistniejące z wielkimi ssakami i odróżnić je od tych, które zasiedliły szczątki po śmierci. Wcześniej było to niezwykle trudne. – Wyobraź sobie, że trzymasz w ręku liczący milion lat ząb mamuta. A co, gdybym powiedział ci, że wciąż nosi ślady starożytnych mikrobów, które żyły razem z nim? Nasze wyniki przesuwają badania DNA drobnoustrojów o milion lat wstecz, otwierając nowe możliwości eksploracji tego, jak mikroby związane z żywicielami ewoluowały razem z nimi – mówi Banjamin Guinet z Centrum Paleogenetyki, główny autor badania. Niezwykłe znalezisko w zębach mamutów Naukowców udało się wyróżnić sześć osobnych grup drobnoustrojów stale związanych z mamutami. Były to bakterie spokrewnione m.in. z Actinobacillus, Pasteurella, Streptococcus i Erysipelothrix. Wiele z nich mogło bezpośrednio szkodzić mamutom. Inne, współczesne bakterie spokrewnione z Pasteurella odpowiedzialne są np. z śmiertelne epidemie słoni, które są najbliższymi żyjącymi krewnymi mamutów. Ból zębów mógł być więc najmniejszym wymiarem kary. – Daje nam to wgląd w to, jak mikroorganizmy wpływały na adaptację, choroby i wymieranie w ekosystemach plejstoceńskich – przekazuje Tom van der Valk, badacz z Centrum Paleogenetyki. DNA bakterii wrotami do kolejnych badań – Otwiera to nowy rozdział w zrozumieniu biolog…

shutterstock420279244-8167423.jpg
width: 5184
height: 2728

Ten niesamowity dinozaur miał najostrzejszy pancerz, jaki kiedykolwiek stworzyła natura
type: item
date: 2025-08-29T14:19:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: gady
subject: paleontologia
description: Żyjące ponad 165 milionów lat temu groźne ankylozaury były potężnie uzbrojone. Ale najstarszy znany uczonym ze skamieniałości egzemplarz nosił najbardziej rozbudowany pancerz, jaki kiedykolwiek odkryto. Twarde i ostre kolce wyrastały nie tylko wzdłuż ciała i na zakończonym maczugą ogonie. Gad miał także spektakularne pierścienie ogromnych kolców otaczające szyję i biodra.
encoded: – Spędziłam całą karierę badając opancerzone dinozaury, ale nigdy nie widziałam czegoś podobnego – powiedziała paleontolożka Susannah Maidment z londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej w rozmowie z portalem „ScienceAlert”. – Było tam tak wiele kształtów i rozmiarów kolców. Niektóre łączyły się, tworząc złożone, kolczaste struktury. Znaleźliśmy kilka żeber z przytwierdzonymi do górnych powierzchni kolcami, łezkowate płyty i całą masę elementów, których w ogóle nie potrafiłam zidentyfikować. A potem był ten kołnierzopodobny element kostny z metrowymi kolcami sterczącymi na boki. Wtedy zrozumiałam, że mamy do czynienia z czymś, czego nikt wcześniej nigdy nie znalazł – opowiada badaczka. Żywe czołgi Ankylozaury należą do najbardziej „charyzmatycznych potworów”, jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi. Należały do grupy roślinożernych dinozaurów znanych z grubego pancerza, składającego się z płytek kostnych osadzonych w skórze (osteoderm). Pojawiły się po raz pierwszy prawdopodobnie w północnej Afryce, w okresie środkowej jury i przetrwały do końca okresu kredy. Wiemy też, że Ankylosaurus żył w późnej kredzie, około 68–66 mln lat temu, na terenie dzisiejszej zachodniej Ameryki Północnej. Mógł mierzyć nawet ponad 10 metrów i ważyć nawet sześć ton. Grube skóry ankylozaurów były wysadzane ciężkimi, kostnymi płytami, guzkami i kolcami. Jedna z najbardziej niezwykłych skamieniałości dinozaura, jakie kiedykolwiek znaleziono, to właśnie ankylozaur – zachowany z idealnie zakonserwowanym opancerzonym grzbietem. Wczesny przedstawiciel ankylozaurów Opisywany właśnie Spicomellus jest najstarszym znanym przedstawicielem rodzaju Ankylosaurus. Wcześniej był znany jedynie z pojedynczego, fragmentarycznego żebra odkrytego w Maroku, na podstawie którego opisano gatunek w 2021 roku. Do odkrycia doszło przypadkiem. Lokalny rolnik zgłosił znalezienie kilku dziwnych kości, które udało mu się uratować przed powodzią. Naukowcy, działając na podstawie pozwolenia, udali się, by obejrzeć kości i prze…

Spicomellus-ankylozaur-1d71fb0.png
width: 703
height: 338

Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
type: item
date: 2025-08-21T05:55:00.000Z
creator: Asher Elbein
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: gady
subject: paleontologia
subject: prehistoria
description: Mirasaura grauvogeli, osobliwy gad sprzed 247 milionów lat, wprawił badaczy w osłupienie. Ten gatunek miał małpi ogon, odnóża kameleona, ptasią głowę i grzebień przywodzący na myśl pióra. „Zwaliło mnie z nóg” – komentuje jeden z badaczy.
encoded: Spis treści: Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Kim była Mirasaura grauvogeli? Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Co mówią grzebienie o ewolucji? Około 247 milionów lat temu niewielki gad, mierzący mniej więcej 15 centymetrów długości, zgrabnie przemieszczał się po gałęziach. Jego chwytny ogon i stopy obejmowały korę z gracją przypominającą ruchy małpy. Wąska, przypominająca ptasią, twarz skanowała otoczenie. Na grzbiecie widniał zachodzący na siebie wachlarz sztywnych struktur. Najpewniej mieniły się kolorami. Wyglądały jak pióra. W rzeczywistości były czymś innym. Zwierzę nie miało związku z ptakami, ani dinozaurami. Istniało sto milionów lat przed pierwszym latającym dinozaurem. Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Przez długi czas uważano, że pióra i futro — złożone struktury wyrastające ze skóry, pełniące funkcje izolacyjne, czuciowe, ozdobne oraz umożliwiające lot — są charakterystyczne przede wszystkim dla linii ewolucyjnych prowadzących do ptaków i ssaków. Teraz zespół paleontologów opisał prehistorycznego gada z królewskim, pióropodobnym grzebieniem. To nie jest żadna ze znanych dotąd przydatków skórnych, takich jak rogi, pazury czy włosy. Skamieniałości wskazują, że przystosowania podobne do piór i futra były rozprzestrzenione szerzej, niż myśleliśmy. — Jestem oszołomiony i zdumiony. Dawno nic tak nie zwaliło mnie z nóg — mówi Steve Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu. Kim była Mirasaura grauvogeli? Odkrycie, opublikowane w „Nature”, pomaga też rozwiązać zagadkę ciągnącą się od dekad. — Zawsze rozróżniano dinozaury z piórami i „łuskowate” gady — mówi Stephan Spiekman ze Staatliches Museum für Naturkunde w Stuttgarcie, współautor pracy. — To zbyt czarno-biała opowieść. Pierwsze okazy znaleziono w maju 1939 roku. Prywatny kolekcjoner Louis Grauvogel przeszukiwał triasowe łupki w północno-wschodniej Francji. Natrafił na dziesiątki izolowanych struktur. Uznał je za skamieniałe płetwy ryb albo skrzydła owadów. Miał też niepełn…

2025-08-19-203815-Is-it-a-bird-A-monkey-No-its-a-miraculous-new-prehistoric-reptile--Nation-3a90000.png
width: 1018
height: 602

Róg prażubra odkryty przez nastolatka z Polski – niezwykłe znalezisko w Wiśle
type: item
date: 2025-08-20T13:21:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: muzeum
subject: paleontologia
subject: wisła
subject: żubr
description: Gdy jest się zapalonym poszukiwaczem skarbów, to nawet codzienna rodzinna wycieczka może być źródłem wyjątkowych wrażeń. Przekonał się o tym 11-letni Marcel z Zaborowa, który dzięki swojej spostrzegawczości wyłowił z Wisły dużą kość wymarłego ssaka.
encoded: W celu poszukiwania reliktów przeszłości nie trzeba podróżować śladami antycznej Grecji czy Egiptu. Także Wisła skrywa wiele skarbów. Do ich odnalezienia potrzeba niekiedy jedynie wprawnego oka, determinacji i odrobiny wiedzy. Czasem może być to średniowieczny miecz, a czasem… róg wymarłego prażubra. Sensacyjne odkrycie nastolatka – 18 sierpnia do PAN Muzeum Ziemi zgłosiła się Pani Joanna, mama Marcela. Przekazała nam informację, że podczas rodzinnej wycieczki jej 11-letni syn znalazł dużą, ciekawą kość – mówi National Geographic Polska Dariusz Nast, adiunkt muzealny. Początkowo myślano, że należała ona do tura – innego, poza prażubrem, plejstoceńskiego przedstawiciela rodziny wołowatych. Dzięki pracy m.in. Dariusza Nasta udało się jednak ustalić, że niegdysiejszym właścicielem rogu był żubr stepowy, nazywany także prażubrem. Jak łatwo się domyślić, jest on przodkiem żyjącego dzisiaj na terenie polski żubra białowieskiego. Ciekawość pierwszym krokiem do muzeum Odkrywcą wyjątkowego rogu jest Marcel Wroński, uczeń 5 klasy w Zaborowie. Jego mama opowiada, że od małego jest on poszukiwaczem wszelkich skarbów, a swoje pasje realizuje w łódzkim klubie KPE Eksplorer. Róg prażubra na wystawie Chociaż niezwykły róg trafił już do muzeum, to na jego oglądanie trzeba będzie nieco poczekać. – Leży w chłodnym miejscu, opatulony wilgotną tkaniną i niewskazane jest, aby często go odkrywać. Okaz został znaleziony w wodzie, dlatego musi przejść długi proces wysychania. Gwałtowne schnięcie może spowodować pokruszenie się kości – informuje Nast. Róg zostanie następnie oczyszczony z zabrudzeń i zabezpieczony żywicą akrylową. Muzeum dodaje, że będzie publikować postępy z tych prac. Znaczenie znaleziska Marcela Dzięki tego rodzaju znaleziskom naukowcy nie tylko otrzymują informacje na temat zwierząt, które żyły tysiące lat temu. Przede wszystkim pozwalają one zrozumieć interakcje zachodzące między gatunkami, także ludźmi, prześledzić ich ewolucję czy wędrówki. To punkt styku różnych dzied…

FABRIC-KOLAZ-32-6ca50f1.png
width: 900
height: 600

Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
type: item
date: 2025-08-19T10:12:03.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: paleontologia
description: Międzynarodowy zespół naukowców na stanowisku Ledi-Geraru w Etiopii odnalazł ślady nieznanego wcześniej australopiteka – wymarłego ssaka z rodziny człowiekowatych. Ponadto badacze odkryli, że najstarsze homininy i australopiteki żyły wspólnie w tym samym miejscu i czasie w okresie między 2,6 a 2,8 miliona lat temu.
encoded: Spis treści: 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w podobnym okresie Wymarły rodzaj naczelnych Potrzebne są dalsze badania Ewolucja gatunku ludzkiego jest fascynującą i niezwykle ważną dziedziną nauki, ponieważ pozwala nam zrozumieć, skąd pochodzimy i jakie procesy ukształtowały współczesnego człowieka. Badania nad naszymi przodkami i pierwszymi przedstawicielami rodziny ludzkiej pokazują, jak stopniowo rozwijały się cechy odróżniające nas od innych zwierząt. To na przykład dwunożność, zdolność posługiwania się narzędziami, język i mowa, czy myślenie abstrakcyjne. 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Najnowsze badania naukowców ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji i Etiopii rzucają nowe światło na to, jak rozwijał się człowiek. Badacze prowadzili wykopaliska w Ledi-Geraru. To stanowisko w dystrykcie Mille, w regionie Afar, w północno-wschodniej Etiopii, które leży wzdłuż rzek Ledi i Geraru. Pierwsze badania rozpoczęto tam już w latach 70. Tym razem naukowcom udało się odnaleźć 13 zębów, które następnie poddano dokładnym analizom. Okazało się, że należały do nieznanego wcześniej australopiteka, a nie Australopithecus afarensis, którego najsłynniejszą przedstawicielką jest Lucy. – Odkrycie potwierdza, że wciąż nie ma dowodów na to, iż Lucy pochodziła sprzed mniej niż 2,95 miliona lat – napisali w swojej pracy autorzy. – Przedział czasowy między około trzema a dwoma milionami lat temu to krytyczny okres w ewolucji człowieka. To wtedy rodzaje Homo i Paranthropus po raz pierwszy pojawiają się w zapisie kopalnym, a prawdopodobny przodek tych rodzajów, Australopithecus afarensis, znika. We wschodniej Afryce próby weryfikacji hipotez dotyczących kontekstów adaptacyjnych, które doprowadziły do tych wydarzeń, są ograniczone przez niedobór miejsc zawierających skamieniałości, które uchwyciłyby ten okres – tłumaczą naukowcy w swojej pracy opublikowanej na łamach czasopisma „Nature”. Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w po…

australopitek-1-62e7068.jpg
width: 1000
height: 667

Sensacyjne znalezisko polskich naukowców: pierwsze kręgowce, które próbowały wyjść na ląd
type: item
date: 2025-08-11T14:15:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: góry świętokrzyskie
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: ryby
description: Najstarsze na świecie ślady kręgowców, które poruszały się po lądzie, odkryli polscy badacze w Górach Świętokrzyskich. Te unikalne skamieniałości liczą ponad 400 milionów lat. Świadczą o pierwszych próbach wyjścia z wody przez ryby.
encoded: Spis treści: Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Znaczenie odkrycia Polscy paleontolodzy są w światowej czołówce. Ich znaleziska już nieraz zmieniły wizje dotyczące prehistorii. Wśród nich było odkrycie w 2006 r. szczątków smoka wawelskiego – tak nazwano nieznany gatunek archozaura, który żył 210 milionów lat temu i był dalekim przodkiem krokodyli i ptaków. Najnowsze znalezisko paleontologów dotyczy kluczowego momentu w ewolucji organizmów na Ziemi. Mowa o ich wyjściu na ląd. Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Co ciekawe, nowe znaleziska nie są wcale skamieniałościami dawnych zwierząt. Są to pozostałości po ich aktywności. Mowa o odciskach tułowia, pyska, ogona i śladach wleczenia ciała oraz płetw piersiowych. Odciski pyska są interpretowane przez badaczy jako próby zahaczenia się w glebie podczas poruszania się, by podciągnąć resztę ciała, która pozostawała zanurzona. Takie pozostałości otrzymały nawet naukową nazwę Reptanichnus acutori (łac. czołgający się pionier). Naukowcy ustalili, że ryby niemal zawsze wbijały pysk w osad przechylając go w lewą stronę. Oznacza to dominację prawej półkuli mózgu. Jest to najstarszy znany dowód na lateralizację (odpowiednik ręczności) u kręgowców. Może również oznaczać, że ewolucyjnie „leworęczność” pojawiła się przed dominującą dziś u ludzi praworęcznością. Do znaleziska doszło w opuszczonych kamieniołomach piaskowca we wsiach Ujazd i Kopiec. Obie te lokalizacje znajdują się w pobliżu Iwanisk, w centralnej części Gór Świętokrzyskich, około 190 km na południe od Warszawy. Ślady po ruchu zwierząt zachowały się dzięki warstwie pyłu wulkanicznego (tufitu), która niemal natychmiast przykrył ślady i ochronił je przed zniszczeniem. Co ciekawe, pierwsze tego typu znaleziska zostały odkryte w murach pobliskiego zamku Krzyżtopór. Ustalenie to opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”. Autorami i odkrywcami śladów są polscy uczeni z Państwowego Instytutu Geologicznego–Państwowego Instytutu Badawczego:…

ryba-74d31d1.png
width: 900
height: 600

T. rex i woda – to, co odkryto, zaskakuje paleontologów
type: item
date: 2025-08-03T11:44:31.000Z
creator: Riley Black
subject: Nauka
subject: dinozaury
subject: paleontologia
subject: pływanie
description: Tyranozaur potrafił pływać, choć raczej nie tak widowiskowo jak w filmach. Ślady innych teropodów i budowa ciała wielkiego drapieżnika wskazują, że woda nie była mu obca.
encoded: Spis treści: Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Dowody sugerują, że tyranozaury prawdopodobnie najlepiej radziły sobie z odmianą „pieska”. Kiedy Michael Crichton wydał w 1990 roku powieść Jurassic Park, umieścił w niej przerażający pościg przez jeden ze stawów parku. Fikcyjny paleontolog Alan Grant, opiekujący się dziećmi Lex i Timem, próbuje przemknąć obok drzemiącego T. rex i odpłynąć motorówką na drugi brzeg jeziora. Gad rusza za nimi, płynąc jak „największy krokodyl na świecie”. Ta scena była tak charakterystyczna, że została odświeżona w nowym filmie Jurassic World: Rebirth. Ale chociaż tyranozaury mogą pływać w filmach i książkach, czy były w stanie robić to w rzeczywistości? Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Mięsożerne dinozaury na ogół nie są uważane za dobrych pływaków. Przez większą część XX wieku paleontolodzy błędnie zakładali, że roślinożerne dinozaury uciekały do rzek i jezior, aby uniknąć paszczy tyranozaurów, allozaurów i innych drapieżników. Nikt nie znalazł bezpośrednich dowodów, że takie mięsożerne dinozaury potrafiły pływać. Jednak odkrycie śladów pływających dinozaurów w stanowiskach kopalnych na całym świecie wskazuje, że teropody – grupa obejmująca T. rex, ptaki i ich krewnych – były bardziej sprawne w wodzie, niż przypuszczano, i mogły nawet stosować coś w rodzaju „pieska”. Na jednym z liczących 200 milionów lat stanowisk kopalnych w południowym Utah paleontolodzy znaleźli ponad 2500 zadrapań i śladów pozostawionych przez małe mięsożerne dinozaury, które przepływały przez jurajskie jezioro. Ponad 120 milionów lat temu większy teropod przepłynął przez płytkie wody na terenie dzisiejszej La Rioja w Hiszpanii. Na innym stanowisku w La Rioja paleontolodzy zaczęli nawet rozróżniać różne rodzaje śladów pływania, które pozostawiały teropody przebijające się…

T.rex-8db47f0.jpg
width: 6000
height: 4000

Niezwykły zbieg okoliczności. Kość dinozaura odkryta pod muzeum historii naturalnej
type: item
date: 2025-07-21T12:01:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: muzeum
subject: paleontologia
description: Kręg kręgosłupa dinozaura odkryto w czasie prac budowlanych pod Muzeum Przyrody i Nauki w Denver w USA. Znalezisko zaskoczyło muzealników, bo w placówce tej eksponowane są podobne szczątki z różnych rejonów Ameryki.
encoded: Spis treści: Remont muzeum przyczyną odkrycia Dinozaur na głębokości Co wiemy o „właścicielu” kręgu? Odkrycia paleontologiczne mają bardzo często miejsce w kopalniach odkrywkowych lub w rejonie urwisk, gdzie widoczne są profile ścian skalnych. Tym razem doszło do takiego znaleziska w bardzo nietypowy sposób i w zaskakującym miejscu. Remont muzeum przyczyną odkrycia W Muzeum Przyrody i Nauki w Denver w USA trwa remont. W muzeum eksponowane są m.in. szczątki dinozaurów z Kolorado i innych rejonów Ameryki Północnej. Muzealnicy chcą wykorzystać energię geotermalną do ogrzewania i chłodzenia kompleksu, która zastąpić ma droższy gaz ziemny. Celem jest też obniżenie generowania gazów cieplarnianych. W tym celu dokonano bardzo głębokich wierceń rdzeniowych, by lepiej zrozumieć geologię Denver. W jednym z rdzeni dostrzeżono coś nietypowego. Była to duża skamieniałość kręgu, a więc elementu kręgosłupa. Dinozaur na głębokości Paleontolodzy byli blisko, bo muzeum zajmuje się przecież taką tematyką. Szybko ustalili, że jest to kręg należący do dinozaura żyjącego blisko 70 milionów lat temu. Wyciągnięto go z rdzenia z głębokości około 230 metrów! Jest to najgłębsza i najstarsza skamieniałość dinozaura, jaką kiedykolwiek znaleziono w granicach miasta Denver. – Jest to ekscytujące znalezisko zarówno pod względem naukowym, jak i historycznym, zarówno dla muzeum, jak i dla całej społeczności Denver – powiedział dr James Hagadorn, kurator ds. geologii w muzeum. Dodał, że obiekt pochodzi z okresu tuż przed masowym wymieraniem, które zniszczyło dinozaury i stanowi rzadką okazję do poznania ówczesnego ekosystemu. Co wiemy o „właścicielu” kręgu? Kręg należał do roślinożernego i dwunożnego ornitopoda, czyli dinozaura ptasionogiego. Były to najbardziej liczne zwierzęta lądowe swoich czasów. Ich cechą charakterystyczną były trójpalczaste stopy i pysk w postaci dzioba. Nie jest jasne, który był to gatunek. Najpewniej Thescelosaurus lub Edmontosaurus. Dr Patrick O’Connor, dyrektor działu nauk …

dino-7a140fa.png
width: 900
height: 600

Znaleziono dinozaura wielkości psa! Enigmacursor mollyborthwickae odkryty w Kolorado
type: item
date: 2025-07-01T09:15:46.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: paleontologia
description: Z początku badacze myśleli, że to tylko znany Nanosaurus. Dopiero szczegółowe analizy ujawniły, że mają do czynienia z zupełnie nowym gatunkiem.
encoded: Spis treści: Nowy dinozaur odkryty w Kolorado – kim był Enigmacursor? Mały, zwinny i szybki jak border collie – co wiemy o młodym Enigmacursorze? W świecie paleontologii rzadkością są odkrycia zupełnie nowych gatunków dinozaurów. Tym większe poruszenie wywołała wiadomość o identyfikacji niewielkiego, roślinożernego gada, który biegał po późnojurajskich równinach dzisiejszego stanu Kolorado. W artykule opublikowanym na łamach „Royal Society Open Science” możemy przeczytać, że szczątki tworzą zupełnie nowy rodzaj i gatunek Enigmacursor mollyborthwickae. Nowy dinozaur odkryty w Kolorado – kim był Enigmacursor? Skamieniałości znaleziono między 2021 a 2022 rokiem na prywatnych terenach na terenie hrabstwie Moffat w amerykańskim stanie Kolorado. W czasach, gdy żył Enigmacursor, teren ten był równiną porośniętą paprociami, sagowcami i drzewami iglastymi, a więc roślinnością typową dla okresu jury. Pierwotnie szczątki przypisano do rodzaju Nanosaurus. Dalsze analizy przeprowadzone przez paleobiologów Susannah Maidment i Paula Barretta wykazały jednak, że wcześniejsza klasyfikacja opierała się na słabo zachowanych materiałach i nie spełniała dzisiejszych rygorystycznych standardów naukowych. W związku z tym naukowcy zdecydowali się na stworzenie nowej nazwy rodzajowej – Enigmacursor. Mały, zwinny i szybki jak border collie – co wiemy o młodym Enigmacursorze? Szczególną cechą E. mollyborthwickae były jego duże łapy. Jak sugerują badacze, umożliwiały mu szybkie poruszanie się i ucieczkę przed większymi drapieżnikami. Długie tylne kończyny wskazują na biegający tryb życia. Małe przednie łapy służyły najprawdopodobniej do chwytania pokarmu. Niewielka głowa sugeruje, że nie był to wybitnie inteligentny przedstawiciel fauny jurajskiej. Nadrabiał za to zwinnością i przystosowaniem do życia w cieniu większych dinozaurów. Okaz, który trafił do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, to najprawdopodobniej osobnik młodociany. Jego kręgi nie były jeszcze w pełni zrośnięte, co sugeruje, ż…

Ten-maly-dinozaur-zaskoczyl-naukowcow-e87e0c0.jpg
width: 1200
height: 690

Te jaszczurki przetrwały zagładę dinozaurów. Ich sekret zaskakuje
type: item
date: 2025-06-27T12:38:17.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: gady
subject: paleontologia
subject: zwierzęta
description: Nie tylko dinozaury miały wtedy kłopoty. 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida, która zmiotła 75% gatunków. Ale te niepozorne jaszczurki jakoś to przetrwały – i to w samym centrum katastrofy.
encoded: Spis treści: Jaszczurki odporniejsze od dinozaurów Biologiczny fenomen Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida, co zapoczątkowało jedną z największych katastrof biologicznych w dziejach planety. W wyniku wymierania kredowego wyginęło około 75% wszystkich gatunków, w tym nieptasie dinozaury. Najnowsze badania wskazują, że niewielka grupa jaszczurek z rodziny Xantusiidae nie tylko przetrwała kataklizm, ale także poradziła sobie z jego długofalowymi skutkami. Jaszczurki odporniejsze od dinozaurów Gady te najprawdopodobniej przetrwały w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca uderzenia asteroidy. Żadna inna znana dziś lądowa rodzina kręgowców nie wykazuje takiej ciągłości obecności w tym rejonie od czasów kredy po współczesność. Tzw. jaszczurki nocne, znane też jako nocówkowate, zamieszkują tereny Meksyku, Ameryki Środkowej, Kuby oraz południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych. Większość życia spędzają ukryte w szczelinach skalnych i pod kamieniami. Naukowcy od dawna podejrzewali, że są potomkami bardzo starej linii ewolucyjnej. Dzięki analizom DNA udało się oszacować, że ich ostatni wspólny przodek żył ponad 92 miliony lat temu. Zgadza się, to co najmniej 26 milionów lat przed uderzeniem asteroidy. Cennym źródłem wiedzy dla badaczy okazały się kopalne szczątki jaszczurek pochodzące z różnych okresów. Zarówno sprzed, jak i po katastrofy. Co ciekawe, ich rozmieszczenie wokół krateru Chicxulub tworzy niemal geometryczny pierścień. Wygląda to tak, jakby tworzyły naturalny ślad po asteroidzie. Biologiczny fenomen Dlaczego właśnie te jaszczurki przetrwały wymieranie kredowe? Jedna z hipotez wskazuje na ich specyficzny tryb życia. Ukrywanie się w szczelinach i pod ziemią mogło uchronić je przed falami uderzeniowymi, pożarami czy gwałtownymi zmianami temperatur. Po drugie, ich wolny metabolizm pozwalał przetrwać długie okresy bez pożywienia. To również mogło być kluczowe w czasach, gdy łańcuchy pokarmowe na całej planecie niemal się załamały. Fascynujące jest też to, ż…

Xantusiahenshawi-51357bf.jpg
width: 517
height: 317

Prehistoryczne pasożyty w akcji. Co ujawnił bursztyn z czasów dinozaurów?
type: item
date: 2025-06-25T12:58:10.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: owady
subject: paleontologia
subject: zwierzęta
description: To nie scenariusz horroru, tylko zapis sprzed 99 milionów lat. W bursztynie z Mjanmy naukowcy odkryli muchę i młodą mrówkę zainfekowane „grzybem zombie”, który wyrastał im… z głowy.
encoded: Spis treści: Bursztyn z cenną pamiątką „Grzyby-zombie” współcześnie Nie wszystkie historyczne skarby znajdują się w ziemi. Wiele tajemnic skrywają też bursztyny. I to właśnie w bursztynie liczącym 99 milionów lat naukowcy odkryli prawdziwy paleontologiczny rarytas. Chodzi o muchę oraz młodą mrówkę. Oba owady były zainfekowane grzybami pasożytniczymi, z których owocniki przebiły się przez ich głowy. Choć znalezisko jest dość makabryczne, to niezwykle cenne źródło wiedzy o prehistorycznych relacjach ekologicznych i ewolucji pasożytów. Bursztyn z cenną pamiątką Zespół badaczy pod kierunkiem Yuhui Zhuanga z Uniwersytetu w Yunnan odkrył w bursztynach z Mjanmy dwa nowe, wymarłe gatunki grzybów z rodzaju Ophiocordyceps. Współcześnie są one znane jako „grzyby-zombie”. Odmiany tego grzyba infekują m.in. mrówki i kontrolują ich zachowanie. Pasożyt zmusza je do wspinaczki na liście, gdzie dochodzi do śmierci gospodarza i rozprzestrzenienia zarodników. Właśnie to zjawisko zainspirowało twórców gry komputerowej i serialu „The Last of Us”. Nowo opisane gatunki – Paleoophiocordyceps gerontoformicae (znaleziony na mrówce) i Paleoophiocordyceps ironomyiae (na musze) – zostały zidentyfikowane dzięki mikroskopii optycznej i tomografii komputerowej 3D. Naukowcy uważają, że grzyby te najpierw zainfekowały swoje ofiary, a następnie zabiły je i wytworzyły owocniki. Dopiero potem owady zostały uwięzione w żywicy, która z czasem zamieniła się w bursztyn. Odkrycie jest przełomowe nie tylko ze względu na wiek znaleziska, ale również ze względu na rzadkość tego typu zachowanych interakcji pasożytniczych w zapisie kopalnym. Jak zauważa dr João Araújo, mykolog z Duńskiego Muzeum Historii Naturalnej, bardzo niewiele skamieniałości dokumentuje pasożytnicze grzyby w akcji. Tymczasem mogły one odgrywać ważną rolę w regulowaniu liczebności populacji owadów już w czasach dinozaurów. „Grzyby-zombie” współcześnie Obecnie tego typu grzyby są nie tylko obiektem fascynacji naukowców, ale także potencjalnym…

grzyb-zombie-70c972e.jpg
width: 1160
height: 653

Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
type: item
date: 2025-06-12T13:20:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: odkrycia
subject: paleontologia
subject: psy
subject: syberia
subject: udomowienie
subject: wilki
description: Dwa doskonale zachowane szczenięta sprzed 14 tys. lat ponownie wzbudziły sensację. Odkryte w wiecznej syberyjskiej zmarzlinie w 2011 i 2015 roku okazały się siostrami. I nie są, jak wcześniej sądzono, wczesnymi psami.
encoded: Spis treści Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Nowe badania genetyczne dwóch doskonale zachowanych szczeniąt z epoki lodowcowej, odnalezionych na północnej Syberii, sugerują, że były one wilkami, a nie wczesnymi psami domowymi, jak wcześniej przypuszczano. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Quaternary Research” dowodzi, że maluszki były siostrami w wieku około dwóch miesięcy. Miały mieszaną dietę. Spożywały zarówno mięso, jak i rośliny, podobnie jak współczesne wilki. Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Zwierzaki, nazwane „szczeniętami z Tumat”, zostały znalezione w 2011 i 2015 roku około 40 km od miejscowości Tumat na Syberii. Ich ciała zachowały się w wiecznej zmarzlinie obok kości mamutów włochatych. Niektóre z tych kości nosiły ślady przetwarzania przez ludzi. Początkowo sądzono, że w tej okolicy ludzie oprawiali upolowane mamuty, a szczenięta to związane z człowiekiem wczesne psy. Jednak nowe analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Yorku – przy współpracy zespołów z Belgii, Kanady, Danii, Niemiec, Rosji i Szwecji – wykazały, że szczeniaki jednak są wilkami. Przeprowadzono analizy genetyczne oraz chemiczne kości, zębów i innych tkanek. Brak jakichkolwiek śladów obrażeń sugeruje, że mogły znajdować się w podziemnej norze, a przyczyną ich śmierci było osunięcie ziemi, które je tam uwięziło. Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Szczenięta jadły już stały pokarm, choć wciąż piły też mleko matki. Jedno z nich miało w żołądku mięso nosorożca włochatego, a drugie szczątki małego ptaka (pliszki). Najbardziej zaskakujące było odkrycie niestrawionej jeszcze skóry nosorożca włochatego, co oznacza że szczenięta zginęły niedługo po posiłku. Zapewne jadły młodego nosorożca upolowanego przez dorosłych członków stada. To kolejna niespodzianka – uważano że nosorożce są za duże, jak na ofiary wilków. Być może plejstoceńskie wilki na Syberii były wię…

Ice-Age-Puppies-Tumat-Pups-041ff7c.jpg
width: 1200
height: 800

Odkryto „smoczego księcia”. Bez niego nie byłoby tyranozaura
type: item
date: 2025-06-12T12:45:11.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: odkrycia
subject: paleontologia
description: Khankhuuluu mongoliensis, nowo odkryty dinozaur z Mongolii, wypełnia jedną z największych luk w historii tyranozaurów. Jego szczątki, zalegające w muzeum od lat 70., pozwalają zrozumieć, jak z małych drapieżników wyewoluował gigantyczny T.rex.
encoded: Spis treści Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Skąd się wziął najsłynniejszy dinozaur świata – budzący grozę tyranozaur? Na to pytanie nauka nie znała dobrej odpowiedzi – aż do teraz. Analiza szczątków zalegających w muzeum od lat 70. ujawniła nowy, nieznany gatunek dinozaura. Ten „smoczy książę” żył na terenie dzisiejszej Mongolii i jest brakującym ogniwem w ewolucji T. Rexa. Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Paleontolodzy odkryli nowy gatunek dinozaura – Khankhuuluu mongoliensis. Nazwę tę można przetłumaczyć jako „smoczy książę Mongolii”. To średniej wielkości tyranozaur, który żył około 86 milionów lat temu. Stanowi brakujące ogniwo w ewolucji od małych przodków do gigantycznych drapieżników, takich jak tyranozaur Odkrycia dokonano na podstawie dwóch częściowych szkieletów, które znajdowały się w muzeum od lat 70. Khankhuuluu miał około 4 metrów długości i ważył 750 kg. Był więc znacznie mniejszy od późniejszych tyranozaurów, ale większy niż ich wcześniejsi, metrowi przodkowie, tacy jak Suskityrannus i Moros intrepidus. Odkrycie to wypełnia lukę między najmniejszymi a największymi tyranozaurami i pozwala lepiej zrozumieć ich ewolucję. Nowy gatunek miał smukłe nogi i lekko zbudowaną czaszkę. To sugeruje, że był szybkim, zwinnym drapieżnikiem. Nie posiadał tak potężnego zgryzu jak jego późniejsi budzący grozę krewni. Jego obecność w Azji potwierdza skomplikowaną historię migracji tyranozaurów. Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Tyranozaury narodziły się w Azji, skąd przez Beringię (lądowy most łączący kiedyś oba kontynenty) przewędrowały do Ameryki Północnej. Tam wyewoluowały większe formy, jak Gorgosaurus czy Thanatotheristes. Później niektóre tyranozaury powróciły do Azji, gdzie podzieliły się na dwie główne grupy: Tyrannosaurini (masywne drapieżniki z głębokimi pyskami, np. Tarbosaurus) oraz Alioramini (mniejsze, smukłe formy, np. Qianzhousaurus). To nie kon…

Khankhuuluu-0ba26e3.jpg
width: 668
height: 501

Czy ogon dinozaura mógł wywołać grzmot? Naukowcy rozwiewają mit
type: item
date: 2025-06-10T07:57:58.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciało
subject: dinozaury
subject: Edukacja
subject: paleontologia
subject: przyroda
description: Prehistoryczne gady mogły uderzać ogonem z taką siłą, że powstawał huk przypominający wystrzał armatni. Nowe analizy komputerowe pokazują, czy dinozaury naprawdę przekraczały barierę dźwięku.
encoded: Spis treści: Co to jest grom dźwiękowy? Rekonstrukcja ogona dinozaura Czy dinozaury wywoływały grom dźwiękowy? Diplodoki to jedne z najbardziej znanych dinozaurów. Wszyscy kojarzymy je z wyglądu. Miały charakterystyczne krótkie nogi, bardzo długie szyje zakończone małymi głowami i jeszcze dłuższe ogony. W sumie zwierzęta te mogły mieć nawet 30 metrów długości. Czyli tyle, ile boisko do koszykówki. Naukowców szczególnie ciekawią ich ogony. Dlaczego były tak długie i do czego służyły tym dinozaurom? Według jednej z teorii były niezbędne, by zapewnić równowagę dla wydłużonej szyi. Według innej pozwalały badać teren dookoła. Jeszcze inna hipoteza zakładała, że stabilizowały dinozaura, gdy unosił przednią część ciała – podobnie jak ogon u kangura. Wśród tych odpowiedzi wyróżniał się pomysł Nathana Myhrvolda i Philipa Currie. W 1997 r. na łamach „Paleobiology” naukowcy ci zasugerowali, że ogony diplodoków (i szerzej – zauropodów) mogły poruszać się z prędkością naddźwiękową. Dinozaury mogły strzelać nimi jak biczem, co powodowałoby ogromny hałas. Byłoby on użyteczny, by odstraszać drapieżniki albo ukazywać siłę i sprawność zwierzęcia w czasie godów. Co to jest grom dźwiękowy? Hipoteza ta zdobyła popularność. Policzono, że dinozaur, który smagał powietrze ogonem, powodowałby hałas o natężeniu 200 decybeli. To dźwięk odpowiadający hukowi generowanemu przez startującą rakietę kosmiczną. Jak to możliwe? Przekroczenie prędkości dźwięku powoduje powstanie tzw. gromu dźwiękowego. To zjawisko jest dobrze znane inżynierom lotniczym. I ciągle przyprawia ich o ból głowy. Concorde’y, naddźwiękowe samoloty wycofane z użytku w 2003 r., produkowały fale uderzeniowe tak głośne, że stanowiły uciążliwy hałas dla wszystkich mieszkających pod trasami ich przelotu. Jak powstaje grom dźwiękowy? To efekt natychmiastowej zmiany ciśnienia powodowanej przez dziób samolotu. Każdy samolot – oraz każdy poruszający się przedmiot – wywołuje wokół siebie zmianę ciśnienia, która rozchodzi się jak fala. P…

diplodokGettyImages-484554756-da01fe7.jpg
width: 1024
height: 681

Rewolucja w badaniu praludzi. Przebadano zęby sprzed 2 mln lat
type: item
date: 2025-05-30T09:20:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: ewolucja
subject: paleontologia
description: Mikroskopijne ślady białka zachowały się na zębach pradawnych krewnych człowieka, którzy żyli 2 mln lat temu w południowej Afryce. Dzięki temu pozyskano ważne informacje na ich temat. To kluczowa analiza w badaniu ewolucji człowieka
encoded: Spis treści: Prastare zęby – twardy orzech do zgryzienia Czego dowiedzieli się naukowcy z zębów praludzi? Badanie przeszłości człowieka i praludzi wchodzi z nową fazę. Sto lat temu analiza polegała na porównywaniu kości i ich szczegółowym opisie. Dziś nowe technologie rewolucjonizują paleontologię. Badacze przeszłości coraz częściej sięgają po paleoproteomikę. Jest to nowa, interdyscyplinarna gałąź badań. Zajmuje się analizą kopalnych białek – podstawowych substancji wszystkich organizmów – za pomocą chemii, biologii molekularnej, paleontologii i archeologii. Prastare zęby – twardy orzech do zgryzienia Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku w Wielkiej Brytanii ogłosili właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Science” wyniki analiz czterech zębów należących do Paranthropus robustus, czyli australopiteka masywnego. Do najsłynniejszych przedstawicielek australopiteków należy Lucy. Robustus to wymarły gatunek homininów, który pojawił się i ewoluował w Afryce między 2,8 a 1,2 miliona lat temu. Uważany jest za „boczną gałąź” naszego drzewa ewolucyjnego. Paranthropus był dwunożny, ale wykazywał również przystosowanie kończyn górnych do wspinaczki. Miał szeroką niszę pokarmową, spożywał kilka rodzajów roślin i być może podjadał też owady. Przeanalizowane zęby, należące do przedstawicieli tego gatunku, zostały odkryte w jaskini Swartkrans w Republice Południowej Afryki. Podobne analizy – przeprowadzone z sukcesem – należą do rzadkości, bo bardzo rzadko zachowuje się białko z tak odległych epok. W lutym 2025 roku inna grupa badaczy dokonała podobnego ustalenia dla zębów Australopithecus africanus sprzed 3,5 mln lat. Tym razem badacze z Yorku wykorzystali najnowocześniejsze techniki spektrometrii masowej, aby częściowo zrekonstruować sekwencje białkowe. Czego dowiedzieli się naukowcy z zębów praludzi? Po raz pierwszy naukowcy byli w stanie zidentyfikować płeć biologiczną poszczególnych okazów Paranthropus robustus. Analizując specyficzne wzorce białkowe, stwierdzili, że dwa zęby n…

zeby-85eb5da.png
width: 900
height: 600