Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
Nanotyrannus to nie młodociany T. rex, lecz zupełnie nowy gatunek – twierdzą naukowcy, którzy właśnie opublikowali przełomowe wyniki badań w „Nature”. Czy to koniec wieloletniego sporu?
Spis treści: Skamieniałość, która zmieniła wszystko Przełomowe badanie Zanno i Napoli Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił Kości, zęby i tomografia Co dalej z nanotyrannusem? Po dekadach gorących dyskusji badacze twierdzą, że skamieniałości uznawane dotąd za młodociane okazy T. reksa w rzeczywistości należą do smuklejszego, odrębnego gatunku tyranozaura. Jednym z najbardziej polaryzujących problemów paleontologii jest nastoletni Tyrannosaurus rex z kryzysem tożsamości – i dwoje naukowców mówi, że go rozwiązali. Skamieniałość, która zmieniła wszystko W 1942 roku badacze z Cleveland Museum of Natural History znaleźli w formacji Hell Creek w Montanie czaszkę niewielkiego teropoda. Po tym, jak w 1988 roku sklasyfikowano ją jako nowy gatunek Nanotyrannus lancensis, czaszka wywołała cztery dekady zaciekłego sporu. Czy takie skamieniałości niewielkich, smukłych tyranozaurów to po prostu nastoletnie wersje groźnego tyranozaura, czy całkowicie odrębny dinozaur? Teraz, po przeanalizowaniu ponad 200 skamieniałości tyranozaurów, autorzy nowego badania ogłosili, że nanotyrannus był szybkim i smukłym dinozaurem, żyjącym ramię w ramię z T. reksem u schyłku jego panowania. Wyniki opublikowano 30 października na łamach „Nature”. – Nie chcieliśmy dolewać oliwy do ognia w tej debacie. Chcieliśmy ją zakończyć – mówi Lindsay Zanno, paleontolożka z North Carolina Museum of Natural Sciences i współautorka pracy. – Postanowiliśmy przetestować to zagadnienie z każdej strony. Przełomowe badanie Zanno i Napoli Część zewnętrznych ekspertów pochwaliła rygor badania. Uznają, że może to być punkt zwrotny, który wreszcie zakończy wieloletni spór. – Nie pominęli żadnej skamieniałości – mówi Lawrence Witmer, paleontolog z Ohio University. – Wynik ich skrupulatnych analiz jest jasny i tak jednoznaczny, jak to w paleontologii możliwe – Nanotyrannus jest realny. Inni paleontolodzy ostrzegają jednak, że to odkrycie – choć przekonujące – może być jedynie kolejnym zwrotem akcji w sadze nanotyrannusa. – Ich wnioski, tak jak poprzednie doniesienia, są hipotezami. To, co jednego dnia wydaje się odpowiedzią, następnego może zostać obalone nowymi podejściami czy danymi – mówi Holly Woodward Ballard, paleohistolożka z Oklahoma State University, której wcześniejsze badania tempa wzrostu kości nóg tyranozaurów zaliczały nanotyrannusa do kategorii T. reksa. Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił W 2020 roku North Carolina Museum of Natural Sciences ogłosiło pozyskanie słynnej, liczącej 67 milionów lat skamieniałości „Dueling Dinosaurs”. Przez lata w rękach prywatnych, wyjątkowo dobrze zachowany okaz przedstawia triceratopsa i niewielkiego tyranozaura zakleszczone w walce. Część naukowców uznawała, że tyranozaur to młody T. rex, inni wierzyli, że to Nanotyrannus. Pozyskanie okazu do muzeum po raz pierwszy dało paleontolożkom i paleontologom – takim jak Zanno – lepszy dostęp do praktycznie kompletnego szkieletu tego zwierzęcia. Zanno zaprosiła do współpracy Jamesa Napoli, paleontologa z Stony Brook University, który badał wzrost i rozwój krokodyli. – Dość szybko stało się jasne, że pojawia się wiele czerwonych flag – mówi Zanno, będąca także National Geographic Explorer. – Wiele elementów tego okazu nie pasowało do naszych oczekiwań co do tego, jak powinien rosnąć T. rex. Kości, zęby i tomografia Kluczową wskazówką anatomiczną były przednie kończyny. Już na tym etapie były wyraźnie większe niż u dorosłego T. reksa. – Nie ma możliwości, by w trakcie wzrostu te ramiona miały się zmniejszać – mówi Napoli. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-03-141908-Scientists-may-have-solved-the-mystery-of-Nanotyrannus--National-Geographic-i-j-39b5e77.png" width="843" height="857" alt="Dowody z „Dueling Dinosaurs” i innych skamieniałości sugerują, że ramiona T. rexa (po lewej) były krótsze niż u Nanotyrannusa (po prawej)." title="Dowody z „Dueling Dinosaurs” i innych skamieniałości sugerują, że ramiona T. rexa (po lewej) były krótsze niż u Nanotyrannusa (po prawej)." /> Stwierdzili też, że dinozaur miał krótszy ogon, proporcjonalnie dłuższe nogi i więcej zębów w szczękach. Tomografia komputerowa (CT) ujawniła, że jego nerwy czaszkowe i układ oddechowy wyglądały inaczej niż u T. reksa. Miał też dodatkową zatokę. Takie cechy ustalają się na wczesnym etapie rozwoju, co oznacza, że ten tyranozaur nie był „na kursie”, by przed śmiercią przeobrazić się w dorosłego T. reksa. Pobrano też cienkie skrawki kości, by policzyć pierścienie wzrostu. Wskazały, że zwierzę miało około 20 lat i było dojrzałe, a nie młodociane. – Nie da się w sposób naukowy obronić tezy, że to T. rex – mówi Napoli. Jego zdaniem okaz należy oznaczyć jako Nanotyrannus lancensis. W oparciu o dowody z „Dueling Dinosaurs” Napoli i Zanno przejrzeli też zbiory tyranozaurów w kolekcjach w USA, Kanadzie i Azji. Łącznie zidentyfikowali kilka okazów, które – ich zdaniem – należą do nanotyrannusa, w tym kontrowersyjną „Jane” z Burpee Museum oraz okaz z Cleveland z 1988 roku. – Spór o nanotyrannusa trwa od dekad i myślę, że większość naukowców stała po stronie tezy, iż to młodociany T. rex. To nowe badanie wielu zaskoczy – mówi David Evans, paleontolog z Royal Ontario Museum. Wyniki sugerują, że Nanotyrannus był drapieżnikiem o połowę mniejszym od T. reksa, a jego masa stanowiła jedną dziesiątą masy „króla”. Jeśli T. rex był lwem późnej kredy, to Nanotyrannus mógł być „gepardem” – zbudowanym bardziej do szybkości niż siły. Co dalej z nanotyrannusem? – Od tej publikacji dalej nasze środowisko powinno przyjmować domyślne założenie, że Nanotyrannus jest rzeczywistym gatunkiem – mówi Napoli. – Istnieje cały korpus badań, które trzeba będzie w dużej mierze ponownie ocenić. Jeśli tezy się potwierdzą, odkrycie może zmienić to, co wiemy o najsłynniejszym prehistorycznym drapieżniku Ziemi oraz rzucić nowe światło na innych mięsożerców późnej kredy. Autorzy dodają, że ich wyniki mogą też skłonić do szeroko zakrojonej rewizji poglądów na temat wzrostu i rozwoju T. reksa. – Nie jestem jeszcze gotów ogłosić, że każdy mniejszy szkielet tyranozaura to Nanotyrannus – mówi Steve Brusatte, paleontolog z University of Edinburgh. – Trzeba jednak przyznać, że argumenty za istnieniem nanotyrannusa są mocne. – To wspaniałe, gdy nowe dowody pokazują, że niektóre z naszych ukochanych przekonań jako badaczy tyranozaurów – najpewniej są błędne – dodaje. – Na tym polega nauka. Źródło: National Geographic
Nowe dowody pokazują, że dinozaury miały się świetnie aż do chwili uderzenia asteroidy
Dinozaury przed wymarciem wcale nie były w odwrocie – wręcz przeciwnie. Nowe skamieniałości znalezione w stanie Nowy Meksyk sugerują, że te pradawne gady miały się świetnie niemal do samego końca.
Spis treści: Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Około 66 milionów lat temu, podczas wiosny na półkuli północnej, asteroida o średnicy sześciu mil uderzyła w dzisiejszy półwysep Jukatan. Katastrofa ta doprowadziła do wyginięcia 75 procent gatunków na Ziemi, w tym prawie wszystkich dinozaurów, z wyjątkiem ptaków dziobatych. Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Samo uderzenie było druzgocące. Jego następstwa – apokaliptyczne. Ale co działo się tuż przed tym kataklizmem? Paleontolodzy od dawna debatują, czy wielkie gady były już w odwrocie, gdy uderzyła asteroida, czy może wciąż miały się dobrze i ewoluowały w nowe gatunki dinozaurów. Skamieniałości z Nowego Meksyku, datowane na około 340 tysięcy lat przed uderzeniem, rysują wyraźny obraz: dinozaury miały się świetnie aż do samego momentu katastrofy. Wśród dinozaurów dominujących na terenach dzisiejszego Nowego Meksyku w tamtym czasie były prawdziwe olbrzymy, jak alamozaur – ogromny, długoszyi roślinożerca. – Wyobrażam sobie taką scenę: w jednej chwili dinozaur wielkości odrzutowca trząsł ziemią pod swoimi krokami. W następnej – cała Ziemia zatrzęsła się od energii wyzwolonej przez asteroidę – mówi współpracujący z National Geographic prof. Stephen Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu i współautor badania. Badania prowadzone przez zespół prof. Brusatte zmieniają nasze myślenie o ostatnich dniach dinozaurów. Odkrycie opublikowane w czasopiśmie „Science” wspiera tezę, że dinozaury w Ameryce Północnej nie były w odwrocie, gdy doszło do katastrofy. Badanie dostarcza również wglądu w różnorodność gatunków dinozaurów, które zamieszkiwały południowo-zachodni region Ameryki Północnej pod koniec okresu kredowego. Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Większość tego, co paleontolodzy wiedzą o losie dinozaurów nielotnych, pochodzi ze skamieniałości odkrytych w zachodniej Ameryce Północnej, zwłaszcza w formacjach Hell Creek i Fort Union. Te wychodnie skalne w Montanie, Dakocie i Wyoming zachowały obrazy gatunków lądowych przed i po kolizji. Pokazują, że takie dinozaury jak Tyrannosaurus, Triceratops, Edmontosaurus i Ankylosaurus zamieszkiwały pradawne równiny zalewowe w rejonie Gór Skalistych. Jednak bardziej na południe, w kredowym Nowym Meksyku, żyły inne grupy dinozaurów. Naukowcy przyjrzeli się tym południowo-zachodnim dinozaurom – w tym kritozaurowi o dziobowatym pysku, trójrogiemu torozaurowi i opancerzonemu Glyptodontopelta – by zbadać, jak radziły sobie tuż przed uderzeniem śmiercionośnej asteroidy. Zrekonstruowanie osi czasu życia tych dinozaurów zajęło lata badań terenowych i analiz geologicznych. Prof. Andrew Flynn i jego zespół badali warstwy skalne w rejonie kotliny San Juan – znanym geologom jako Naashoibito Member. Dotychczas dokładny wiek tych skał był niepewny. Wcześniejsze badania sugerowały, że mają one około 70 milionów lat– czyli były miliony lat starsze niż uderzenie asteroidy. Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Nowe badania zespołu prof. Flynna zrewidowały datowanie do przedziału 66,4–66 milionów lat temu, co oznacza, że dinozaury znalezione w tych skałach żyły w ostatnich 500 tysiącach lat przed katastrofą. To sugeruje, że te dinozaury żyły w tym samym czasie co znaleziska z Hell Creek i Fort Union, a nawet że dinozaury z Nowego Meksyku, jak alamozaur, były bliżej miejsca impaktu w Chicxulub (Meksyk) niż triceratops z Montany. Aby umieścić dinozaury we właściwej perspektywie czasowej, prof. Flynn i jego współpracownicy pobrali próbki geologiczne z formacji Naashoibito i zastosowali specjalną technikę datowania, analizując mikroskopijne kryształy w skałach, by określić, kiedy zostały zdeponowane. Choć wcześniejsze badania sugerowały, że żyły one miliony lat przed impaktem, nowe datowanie ustaliło wiek na około 340 tysięcy lat przed końcem epoki kredy. To dowód na to, że w Ameryce Północnej istniały różne społeczności dinozaurów, rozwijające się równolegle w różnych basenach geograficznych, tuż przed globalną katastrofą. Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Nie tylko dinozaury miały się dobrze do samego końca, ale prof. Flynn i jego zespół odkryli też, że ostatnie populacje dinozaurów Ameryki Północnej były podzielone na odrębne społeczności w zależności od miejsca ich występowania. Eksperci nazywają to zjawisko „prowincjonalizmem”. Nowe gatunki powstają w izolowanych geograficznie „kieszeniach” i są oddzielone od siebie różnicami w roślinności, temperaturze i innych czynnikach naturalnych. Niektóre z dinozaurów zamieszkujących Nowy Meksyk były bardzo podobne do tych z północy. Tyrannosaurus, najlepiej znany z szkieletów znalezionych w Kanadzie i Montanie, również przemierzał Nowy Meksyk tuż przed uderzeniem. Inne jednak były zaskakująco odmienne, jak alamozaur. To największy dinozaur, jaki kiedykolwiek stąpał po Nowym Meksyku. Alamozaur mógł osiągać ponad 24 metry długości i ważyć ponad 30 ton. – Nic nie pokazuje lepiej, że dinozaury miały się dobrze aż do samego końca, niż fakt, że Alamosaurus – jeden z największych dinozaurów w historii – był świadkiem uderzenia asteroidy – mówi prof. Brusatte. Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Mając nowe daty dla warstw skalnych, prof. Flynn i jego zespół porównali gatunki dinozaurów żyjące na terenie zachodniej Ameryki Północnej między 75 a 66 milionami lat temu. Chcieli ustalić, czy kontynent był zamieszkany przez kilka dominujących gatunków, czy przez wiele zróżnicowanych społeczności. Wnioski zespołu potwierdzają coraz silniejsze dowody na to, że dinozaury tworzyły odrębne społeczności w różnych regionach, a nie stanowiły jednolitej populacji na całym kontynencie, jak wskazuje Manabu Sakamoto, paleobiolog z Uniwersytetu w Reading w Anglii. Głównym czynnikiem dzielącym społeczności północne i południowe, według prof. Flynna i jego zespołu, była temperatura. Alamosaurus – roślinożerca żyjący w ciepłych południowych regionach – nie występował w chłodniejszych rejonach północy, gdzie dominowały dinozaury rogowe i kaczodziobe. Choć niektóre gatunki, jak Tyrannosaurus, występowały w obu regionach, to właśnie temperatura wydaje się być kluczowym czynnikiem różnicującym społeczności, a nie fizyczne bariery jak góry czy rzeki. Tak silna wrażliwość dinozaurów na warunki naturalne sugeruje, że na świecie czeka jeszcze wiele wyjątkowych społeczności dinozaurów do odkrycia, nie tylko w Ameryce Północnej. Trwające badania w Ameryce Południowej pozwalają lepiej zrozumieć ostatnie dinozaury tego kontynentu i porównać je z innymi populacjami. Identyfikacja kluczowych gatunków i określenie, kiedy żyły, jest kluczowa dla zrekonstruowania globalnego obrazu wymierania dinozaurów. Choć los wielkich dinozaurów wydaje się znany, paleontolodzy dopiero zaczynają odkrywać te, które były świadkami końca ery kredy. Źródło: National Geographic
Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
Był znacznie silniejszy niż człowiek współczesny, choć dorównywał nam zręcznością i potrafił wytwarzać narzędzia. Odkrycie skamieniałych dłoni wymarłego hominina jest jak powrót do miejsca, w którym nasi przodkowie łączyli cechy małp człekokształtnych z nowymi możliwościami ewolucyjnymi.
Paleontolodzy odnaleźli parę skamieniałych dłoni należących do zagadkowego, wymarłego hominina – istoty należącej do linii ewolucyjnej człowieka po jej rozdzieleniu się z linią szympansów, żyjącej około 1,5 miliona lat temu. Mowa o Paranthropus boisei, odkrytym po raz pierwszy w 1959 roku przez archeolożkę Mary Leakey w wąwozie Olduvai w Tanzanii. Zręczny jak człowiek Czaszka tego gatunku znajdowała się obok kamiennych narzędzi, co sugeruje, że homininy te były zręczne, inteligentne i są jednymi z najstarszych przodków człowieka potrafiącymi wytwarzać narzędzia. Mowa o tzw. narzędziach olduwajskich, czyli prostych kamiennych przedmiotach wykonanych z odłupanych fragmentów skał. Ostre odłupki służyły do cięcia mięsa, skórowania i obróbki drewna. Pojawiły się około 2,6 miliona lat temu, głównie we wschodniej Afryce (wąwóz Olduvai w Tanzanii – od którego pochodzi nazwa), potem w innych częściach Afryki i dalej w Eurazji. Zdaniem naukowców narzędzia kultury olduwajskiej wyznaczają początek technologii w historii naszego gatunku oraz dowodzą, że homininy potrafiły planować, wykorzystywać środowisko i przetwarzać surowce. Odkrycia babki i wnuczki Niestety, w przypadku pierwszego odkrycia P. boisei w 1959, potwierdzenie tej tezy było niemożliwe, bo w odkrytych szczątkach brakowało rąk. Dopiero teraz odnalezienie pary dłoni P. boisei potwierdziło zręczność naszych przodków. Co ciekawe odkrycia tego dokonała wnuczka Mary Leakey – Louise Leakey, paleontolożka z Uniwersytetu Stony Brook w Nowym Jorku. Wraz ze swoją grupą badawczą odnalazła niepełny szkielet osobnika P. boisei w okolicach jeziora Turkana w Kenii. W tym m.in. dłonie, czaszkę oraz fragmenty stóp należące prawdopodobnie do samca. Dodajmy, że odnalezienie w miarę kompletnej dłoni hominina to niezwykle rzadkie wydarzenie. Żelazny uścisk dłoni Według członkini zespołu, Carrie Mongle, dłonie miały proporcje zbliżone do ludzkich i prostsze palce niż u wcześniejszych gatunków homininów. – Są mniej więcej tej samej wielkości co moje dłonie, ale znacznie masywniejsze — mówi badaczka. Wydają się połączeniem cech ludzkich i gorylich: kciuk i palce mają proporcje podobne do ludzkich, natomiast reszta kości jest dużo masywniejsza, co wskazuje na ogromną siłę, typową dla goryli. – Uścisk dłoni z takim osobnikiem byłby zupełnie inny niż z przeciętnym człowiekiem — dodaje Mongle. Badania terenowe wykazały, że również inne, wcześniejsze gatunki homininów potrafiły tworzyć narzędzia, więc P. boisei nie był pierwszym ich twórcą. Jednak, jak podkreśla Mongle, naukowcy długo wahali się, czy przypisać narzędzia olduwajskie temu gatunkowi, bo w tych samych miejscach znajdowano również szczątki Homo habilis — bliższego krewnego człowieka współczesnego. Między małpą a człowiekiem W pobliżu nowoodkrytego stanowiska nie znaleziono narzędzi, ale już sama budowa dłoni wskazuje, że P. boisei mógł wykonywać precyzyjne chwyty, podobnie jak my. Zdaniem Juliena Louysa z Uniwersytetu Griffitha w Brisbane (Australia) odkrycie to wypełnia wiele luk w wiedzy o anatomii dawnych homininów, a zwłaszcza o Paranthropus. – Największym zaskoczeniem okazało się podobieństwo niektórych części dłoni do goryli. Pod względem zachowania przedstawiciele P. boisei musieli mieć pewne cechy wspólne z gorylami, choć zachowywali też elementy typowo ludzkie — mówi Louys. Amy Mosig Way z Australijskiego Muzeum w Sydney zauważa, że nawet współczesne goryle potrafią uderzać kamieniami o siebie, wykorzystując je jako narzędzia. – Najważniejsze pytanie brzmi: czy wytwarzanie narzędzi kamiennych było elementem ich zachowania? Na tym etapie możemy stwierdzić jedynie, że teoretycznie byli w stanie uderzać kamieniami o siebie, by je obrabiać – twierdzi uczona. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Raj dla paleontologów – na tym obszarze świata żyła rekordowa ilość dinozaurów
Na terenie dzisiejszej Brazylii mogło żyć nawet 80 różnych gatunków dinozaurów: to zdecydowanie więcej, niż jeszcze do niedawna zakładali naukowcy. W ich odkryciu pomogły… powodzie. Południowoamerykański kraj to nowe królestwo dinozaurów.
Najnowsza publikacja paleontologa i biologa Felipe Alvesa Eliasa z Muzeum Zoologii na Uniwersytecie Sao Paulo udowadnia, że na terenie Brazylii żyło około 80 różnych gatunków dinozaurów. To o 33% więcej, niż wcześniej zakładali naukowcy. Brazylia pełna starożytnego życia Liczba rozpoznanych gatunków dinozaurów występujących w największym kraju Ameryki Południowej wzrosła w sierpniu 2025 roku do 80 – tak możemy przeczytać w publikacji Animais Pré-Históricos do Brasil dotyczącej występowania prehistorycznych zwierząt w Brazylii. To sprawia, że łączna przedwiecznych stworzeń wzrasta do blisko 1000 gatunków, co czyni ten teren jednym z ciekawszych paleontologicznie na całym świecie. Alves Elias wyjaśnia na łamach książki, że wciąż odkrywane skamieliny dinozaurów dowodzą ogromnego urozmaicenia brazylijskiej fauny w okresie od 150 do 233 mln lat temu. Jak odkrywa się nowe gatunki dinozaurów? Paleontolodzy systematycznie badają związane z dinozaurami znaleziska: odciski stóp, tropy czy inne ślady działalności wielkich gadów. Najcenniejsze są jednak zachowane szczątki kopalne, takie jak kości i zęby. Wiele z nich udało odkryć i zidentyfikować przy współpracy ze speleologami – odnajdywano je w brazylijskich jaskiniach, do których zostały naniesione w wyniku… powodzi. To kreatywne podejście pozwoliło poznać 20 nowych gatunków. Dinozaury w całej Ameryce Południowej Nowe odkrycia pokazują, że wielkie gady zamieszkiwały także te obszary Ameryki Południowej, których się po nich nie spodziewano. Liczne skamieliny zostały odnalezione w Bacia de Santos w stanie Sao Paulo, który do tej pory uważano za rejon zbyt suchy dla bytowania dinozaurów. Duże zróżnicowanie gatunków w regionie wynika z tego, że wiele milionów lat temu Ameryka Południowa tworzyła wraz z Afryką Gondwanę – południowy kontynent, który rozpadł się na skutek ruchów płyt tektonicznych około 180 mln lat temu. Ostatecznie tereny dzisiejszej Brazylii oddzieliły się od Czarnego Lądu około 145 mln lat temu, „zabierając” ze sobą wiele gatunków zwierząt. Niestety, na skutek wzmożonej aktywności geologicznej w tym okresie ślady po wielu dinozaurach – oraz ich przodkach – pochłonął mrok dziejów. Najpopularniejsze dinozaury w Brazylii Felipe Alves Elias wyjaśnia, że według naukowej wiedzy najpopularniejsze dinozaury występujące przed milionami lat w Brazylii to spinozaury. Odnajduje się jednak także wiele pozostałości po smilodonach – starożytnych drapieżnych ssakach – dużych, nielotnych ptakach z rodziny phorusrhacidae czy pterozaurach. Źródło: Vida de Bieho, naukawpolsce.pl, National Geographic Polska, Animais Pré-Históricos do Brasil Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
Wszystko, co wiemy o gigantopitekach, pochodzi się z analizy 1300 zębów, kilku fragmentów żuchwy i kości ramienia. Ale już to pozwoliło ustalić, że jeszcze 100 tysięcy lat temu po Ziemi chodziły małpy człekokształtne o wzroście przekraczającym trzy metry. Niektórzy sądzą, że to właśnie do nich odnoszą się legendy o Yeti i Wielkiej Stopie.
Spis treści: Między gorylem a orangutanem Jak wyglądał gigantopitek? Gigantopithecus blacki Mniejszy kuzyn giganta Czy gigantopitek to Wielka Stopa? Równo 90 lat temu spacerujący po Hong Kongu paleontolog i ekspert ds. ewolucji hominidów Gustav von Koenigswald odnalazł w jednej z tradycyjnych chińskich aptek niezwykle duży ząb trzonowy. Zęby takie były stosowane w tradycyjnej chińskiej medycynie i określane jako „kości smoka”. Jednak dobrze orientujący się w anatomii małp człekokształtnych von Koenigswald szybko zorientował się, że ząb musi należeć do wyjątkowo dużego gatunku małp. Tak na kartach historii ewolucji pojawiła się nazwa Gigantopithecus – dosłownie „wielka małpa”. Między gorylem a orangutanem Od czasu odkrycia von Koenigswalda z 1935 roku odnaleziono ponad 1300 kolejnych zębów, głównie na rynku medycyny tradycyjnej. Udało się odnaleźć także kilka żuchw, które pozwoliły naukowcom zrekonstruować część wyglądu zwierzęcia. Niestety, nie znaleziono dotąd innych elementów szkieletu poza fragmentem kości ramienia. Mimo to, badacze, bazując na odnalezionych kościach oraz skamieniałościach innych małp człekokształtnych, byli w stanie zrekonstruować gigantopiteka, a nawet określić, jaki styl życia mógł wieść. Brak kompletnych szkieletów sprawia, że rekonstrukcje mogą być obarczone błędami. Gigantopiteka często przedstawia się na wzór goryla – największej współczesnej małpy – choć, co istotne, budowa żuchwy gigantopiteków wydaje się bliższa orangutanom. Właśnie to spowodowało, że te olbrzymie wymarłe małpy zostały sklasyfikowane w podrodzinie Ponginae, razem z orangutanami (Pongo). Badanie z 2019 roku, które przeanalizowało DNA zęba skamieniałego sprzed 1,9 mln lat, potwierdziło, że Gigantopithecus i Pongo miały wspólnego przodka i że oba rodzaje oddzieliły się od siebie od 10 do 12 mln lat temu. Jak wyglądał gigantopitek? Najprawdopodobniej poruszał się na czterech kończynach w pozycji pochylonej (jak inne małpy człekokształtne), choć mógł czasami wstawać na dwie nogi, np. by się zaprezentować lub przejść krótki dystans. Hipoteza, że był w pełni dwunożny, została odrzucona – brak ku temu anatomicznych dowodów. Analizy wykazały, że gigantopitek był ścisłym roślinożercą. Jego potężne żuchwy i niskie, mocno starte zęby z grubym szkliwem wskazują na przeżuwanie twardych, włóknistych roślin. Szczególnie często jadł bambus, podobnie jak dzisiejsze pandy wielkie. Znaleziono też ślady jedzenia owoców (np. fig), co tłumaczy obecność ubytków w zębach. Dowody na deformacje niektórych szczątków sugerują okresowe niedożywienie. Mogło ono wynikać z masowych obumierań bambusa, które co pewien czas powodowały klęski głodu w lasach bambusowych. Gigantopithecus blacki Najbardziej znanym gatunkiem tej małpy człekokształtnej jest Gigantopithecus blacki, który żył w epoce plejstocenu (od 2,6 mln do 11 700 lat temu) w południowej Azji. Większość znanych skamieniałych szczątków tego olbrzyma została wydobyta z jaskiń w południowych Chinach, co, jak sugerują niektórzy paleontolodzy, miało oznaczać, że gatunek był ograniczony do tego regionu. Jednak podobne skamieniałości odkryte w północnym Wietnamie i Tajlandii mogą wskazywać na szerszy zasięg geograficzny i dłuższy okres trwania gatunku. Niektóre badania dowodzą, że zęby znalezione w północnowietnamskich jaskiniach faktycznie należą do G. blacki, a gatunek mógł przetrwać aż do 100 tys. lat temu i prawdopodobnie współdzielił tereny z Homo erectus. G. blacki prawdopodobnie żył w środowiskach leśnych, na co wskazują potężne zęby trzonowe, przystosowane do miażdżenia i przeżuwania liści oraz innych roślin. Na podstawie pomiarów skamieniałych zębów paleontolodzy oszacowali wzrost i wagę ssaka na około 3 metry i 200–300 kg. G. blackibył największym znanym hominidem. Eksperci sądzę, że gatunek ten wymarł po tym, jak ochłodzenie klimatu doprowadziło do zaniku lasów, od których zależał w kwestii pożywienia. Mniejszy kuzyn giganta Drugi gatunek, G. bilaspurensis (później przemianowany na G. giganteus), zaliczano do tego rodzaju od 1969 roku do około 2003 roku, kiedy to nieliczne szczątki kopalne uznano za zbyt odmienne od G. blacki, by można je było zaliczyć do tego samego rodzaju. Gatunek został później przeniesiony do własnego rodzaju i nazwany Indopithecus giganteus. Badania sugerują, że zamieszkiwał tereny trawiaste północnych Indii i Pakistanu około 6–5 mln lat temu, w pobliżu granicy miocenu i pliocenu. I. giganteus był znacząco mniejszy od G. blacki. Szacunki wzrostu i wagi, oparte na pomiarach zębów, wskazują, że miał wzrost zbliżony do współczesnego goryla (ok. 1,7 m) i ważył co najmniej 150 kg. Większość paleontologów zgadza się, że I. giganteusi G. blacki były ze sobą spokrewnione, przy czym G. blacki był późno żyjącym przedstawicielem tej linii ewolucyjnej. Czy gigantopitek to Wielka Stopa? W mitologiach oraz kulturze popularnej regularnie pojawiają się ogromne, dwunożne małpy człekokształtne. Mowa o kryptydach takich jak yeti czy Wielkiej Stopie. To sprawiło, że zwolennicy alternatywnej historii świata są przekonani, że gigantopitek mógł przetrwać w izolowanych rejonach. Jednak dowody kopalne i dane anatomiczne temu przeczą – gigantopitek był małpą przypominającą wielkiego orangutana, chodzącą głównie na czterech kończynach, a nie dwunożnym „człowiekiem-małpą” z folkloru i popularnych filmów. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pojawił się nowy władca mórz. U wybrzeży Wielkiej Brytanii odnaleziono szkielet nieznanego ichtiozaura
Ichtiozaury rządziły morzami przed milionami lat i wciąż wiele o nich nie wiemy. Być może skomplikowana mozaika zaczęła się właśnie składać w całość: wszystko dzięki odkryciu niemal kompletnego szkieletu tego pradawnego gada u brzegów Wielkiej Brytanii.
Naukowcy z Uniwersytetu w Manchesterze opublikowali w czasopiśmie „Papers in Palaeontology” pracę, która szczegółowo opisuje odnaleziony na brytyjskim wybrzeżu szkielet nigdy wcześniej nierozpoznanego ichtiozaura. To zwierzę, które przed milionami lat rządziło morzami i stanowi brakujące ewolucyjne ogniwo. Morski gad wielkości delfina Niemal kompletny szkielet gada odnaleziono w angielskim hrabstwie Dorset. Jego wielkość porównano z rozmiarem delfina i nazwano Xiphodracon goldencapensis, czyli Miecznikowym Smokiem z Dorset – na cześć miejsca znalezienia. Jest on nowym i niezwykle rzadkim gatunkiem ichtiozaura. Po szczegółowych badaniach okazało się, że zwierzę stanowi lukę w ewolucyjnym zapisie kopalnym ichtiozaurów. Co więcej, szczątki noszą ślady, które mogą być pozostałościami po jego ostatnim posiłku. Jest prawdopodobnie najbardziej kompletnym prehistorycznym gadem na świecie z okresu pliensbachu: trzeciego piętra dolnej jury. Pochodzi więc sprzed około 190 mln lat. Znalezisko z Wybrzeża Jurajskiego Wzdłuż brytyjskiego Wybrzeża Jurajskiego, znajdującego się na południe od Bristolu i wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, odnajdywano kiedyś tysiące skamieniałości ichtiozaurów – głównie w czasach pionierskiej paleontolog Mary Anning. Jednak odkrycie opisywanego dzisiaj wczesnojurajskiego gada jest pierwszym od ponad 100 lat. Szkielet odnaleziono w 2001 roku w pobliżu Golden Cap w Dorset, ale dopiero niedawno został szczegółowo przeanalizowany przez paleontologów. W jego skład wchodzi czaszka z ogromnym oczodołem i długim, przypominającym miecz pyskiem – stąd wzięła się nazwa gada. Stwierdzono, że zwierzę miało około 3 metrów długości i żywiło się rybami oraz kałamarnicami. Okaz ma zostać wystawiony w Królewskim Muzeum Ontario w Toronto w Kanadzie. Czym były ichtiozaury? Trzeba tu powiedzieć, że ichtiozaury nie były dinozaurami. To morskie gady, których od lądowych kuzynów różniło przede wszystkim środowisko życia: władały morzami i oceanami, podczas gdy dinozaury przemierzały lądy. Ichtiozaury przypominały wyglądem i trybem życia rekiny czy delfiny, oddychały powietrzem, były stałocieplne i rodziły żywe potomstwo. Warto dodać, że ichtiozaury prawdopodobnie pojawiły się nawet 20 mln lat przed dinozaurami – na to wskazują zapisy kopalne. Pierwsze kręgi tych niezwykłych zwierząt odnaleziono w 1708 roku i uznano je za pozostałości po… Potopie. Dzisiaj wiemy już o nich znacznie więcej. Źródło: Papers in Palaeontology, Brittanica Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niewielka rybka z czasów dinozaurów to przodek karpia. Odkrycie sprzed milionów lat
Zwykle, kiedy myślimy o czasach T. rexa, stają nam przed oczami gigantyczne dinozaury. Ale najnowsze odkrycie naukowców z tego okresu to malutka, 4-centymetrowa rybka. Stanowi klucz do poznania pochodzenia większości znanych dziś ryb słodkowodnych, w tym karpi i sumów.
– Dinozaury są dość ekscytujące, więc poświęcono im dużo czasu i wysiłku. Dzięki temu wiemy wiele o tym, jak wyglądały, ale zaledwie liznęliśmy temat, jeśli chodzi o zrozumienie różnorodności prehistorycznych ryb słodkowodnych – mówi dr Don Brinkman, który analizował nowo opisaną skamieniałość. Wygląda na to, że teraz paleontolodzy poczynili ważny krok w tym kierunku. Odkryli nieznany gatunek ryby słodkowodnej, która była praprzodkiem m.in. dzisiejszego karpia. Maleńka ryba z czasów dinozaurów Skamieniałość odkryta w kanadyjskiej Albercie jest niewielka. Ryba miała zaledwie 4 cm długości. Nazwano ją Acronichthys maccagnoi. Opisano ją właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Science”. Szczątki tej ryby dostarczają nowych informacji na temat pochodzenia i ewolucji ryb otwartopęcherzowych, do których należą obecnie dwie trzecie wszystkich gatunków słodkowodnych, w tym sumy czy karpie. Okaz pochodzi z późnej kredy, około 100,5–66 milionów lat temu, czyli z czasów, w których żyły dinozaury, w tym na przykład słynny tyranozaur. Znaczenie odkrycia To znalezisko jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze – to nieznany nauce gatunek. Po drugie, znalezisko to sugeruje, że transformacja gatunków morskich do słodkowodnych nastąpiło co najmniej dwukrotnie w trakcie ewolucji ryb otwartopęcherzowych. – Acronichthys jest tak ekscytujący, ponieważ wypełnia lukę w naszej historii nadrzędu ryb otwartopęcherzowych. Jest najstarszym północnoamerykańskim przedstawicielem tej grupy. Dostarcza niesamowitych danych, które pomagają udokumentować pochodzenie i wczesną ewolucję tak wielu żyjących obecnie ryb słodkowodnych – wyjaśnia współautor artykułu, prof. Neil Banerjee. Zagadka rozprzestrzenia ryb słodkowodnych To, jak zbudowana była ta niewielka ryba umożliwiło zobrazowanie wykonane z pomocą mikrotomografu komputerowego. Dostrzeżono pierwsze cztery kręgi zmodyfikowane w taki sposób, aby przekazywać drgania z pęcherza pławnego do „ucha”. Pęcherz pławny to organ wypełniony gazem, który pozwala rybom utrzymać pozycję w wodzie bez wydatkowania znacznej ilości energii. Naukowcy stwierdzili, że moment, w którym ta grupa zwierząt przystosowała się do warunków słodkowodnych nastąpił około 154 miliony lat temu, po tym, jak superkontynent Pangea zaczęła się rozpadać około 200 milionów lat temu. Nie jest jednak jasne, jak ta ryba przemieściła się na inne kontynenty poprzez słone oceany, których nie mogła przepłynąć. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
To zwierzę do tej pory nieznane nauce, które żyło 167 milionów lat temu, miało cechy węża i jaszczurki jednocześnie. Badacze odkryli jego szczątki na malowniczej szkockiej wyspie Skye. Stanowi dowód na to, że ewolucja nadal jest dla nas pełna zagadek.
Do odkrycia skamieniałości doszło w 2016 roku. Ale dopiero bliższa analiza ujawniła rangę tego znaleziska. Stig Walsh z National Museums Scotland, który natknął się na nieznane zwierzę sprzed milionów lat, uczestniczył w ekspedycji na wyspie Skye w Szkocji, która badała jurajskie skamieniałości. Po wydobyciu okazu naukowcy spędzili prawie 10 lat na jego preparowaniu. Zastosowali tomografię komputerową (CT) oraz wysokowydajne promienie rentgenowskie w Europejskim Ośrodku Synchrotronu w Grenoble we Francji, aby dokładnie przeanalizować skamieniałość. Wnioski przeszły oczekiwania badaczy. Odkrycie „fałszywego węża” Na łamach „Nature” ukazała się właśnie praca autorstwa badaczy z USA, Wielkiej Brytanii i Francji na temat tej skamieniałości. Okazało się, że mamy do czynienia z nieznanym nauce gatunkiem zwierzęcia łączącego cechy węża i jaszczurki – jest to jedna z najstarszych jaszczurek kopalnych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Nazwano ją Breugnathair elgolensis, czyli „fałszywy wąż Elgola”, nawiązując do obszaru na szkockiej wyspie Skye, gdzie został odkryty. Breugnathair, mierzący prawie 40 cm długości od głowy do ogona, był jedną z największych jaszczurek w swoim ekosystemie. Prawdopodobnie polował na mniejsze jaszczurki, a nawet młode dinozaury. Wąż czy jaszczurka? Pytania o ewolucję wczesnych zwierząt Dlaczego to zwierzę jest dla naukowców dziwne? Otóż żyło około 167 milionów lat temu i charakteryzuje się zagadkowym zestawem cech obserwowanych u węży i ​​gekonów – dwóch bardzo odległych krewnych. Breugnathair miał szczęki przypominające te należące do węża i haczykowate, zakrzywione zęby, podobne do zębów współczesnych pytonów, w połączeniu z krótkim ciałem i w pełni ukształtowanymi kończynami jaszczurki. Znaczenie odkrycia wężojaszczura Jak wyjaśnia Roger Benson, główny autor badania i kustosz Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Breugnathair elgolensis ma wężopodobne cechy zębów i szczęk, ale pod innymi względami jest zaskakująco prymitywny. – Może to oznaczać, że wygląd przodków węży rozmijał się z naszymi oczekiwaniami lub też że drapieżne wężopodobne nawyki wyewoluowały oddzielnie w prymitywnej, wymarłej grupie – opowiada Benson. Jaszczurki i węże tworzą razem rząd w obrębie gromady gadów. Breugnathair elgolensis został umieszczony w nowej grupie wymarłych, drapieżnych łuskonośnych o nazwie Parviraptoridae, znanej wcześniej jedynie z bardziej fragmentarycznych skamieniałości. W czasie wcześniejszych badań odkrywano kości z zębami przypominającymi te należące do węży, które znaleziono w bliskim sąsiedztwie kości o cechach gekonowych. Jednak ponieważ wydawały się one tak drastycznie różne, niektórzy badacze uważali, że należały do ​​dwóch różnych zwierząt. Zidentyfikowanie breugnathaira podważa te wcześniejsze ustalenia. Okazuje się, że zarówno cechy wężopodobne, jak i gekonowe występują razem u jednego zwierzęcia. Czy jest to jaszczuropodobny przodek węży? Ze względu na tak niezwykłą mieszankę cech, a także rzadkość innych skamieniałości rzucających światło na wczesną ewolucję łuskonośnych, badacze nie pokusili się o jednoznaczną odpowiedź. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Odkryto najstarsze zwierzęta na Ziemi. Żyły w oceanach, ponad pół miliarda lat temu
Najstarsze zwierzęta zostawiły po sobie nie skamieniałości, ale unikalne ślady chemiczne. Zespół badaczy z MIT i Caltech odkrył w skałach rzadkie substancje, które wskazują na pradawne gąbki. Potomkowie tych organizmów żyją na Ziemi do dziś.
Geochemicy odkryli nowe ślady pierwszych zwierzęcych organizmów, w skałach sprzed 541 milionów lat. Badano tzw. skamieniałości chemiczne czyli ślady związków organicznych, które kiedyś były częścią żywych organizmów i zachowały się w osadach. W skład zespołu weszli m.in. Lubna Shawar (Caltech), Roger Summons (MIT), Gordon Love (UC Riverside) i Paco Cárdenas (Uniwersytet w Uppsali). Gąbki – pionierki życia Ślady te wskazują na to, że jednymi z pierwszych zwierząt na Ziemi były stworzenia podobne do dzisiejszych morskich gąbek. W skałach badacze znaleźli specyficzne, trwałe formy steroli (należy do nich m.in. cholesterol). Takie cząsteczki występują w błonach komórkowych złożonych, wielokomórkowych organizmów. Znalezione w pradawnych osadach cząsteczki były podobne do występujących we współczesnych gąbkach z gromady demospongiae. Po polsku to gąbki pospolite, różnoszkieletowe lub niewapienne. Dzisiejsze gąbki pospolite występują w oceanach całego świata. To miękkie, porowate organizmy, nieustannie filtrujące wodę w poszukiwaniu drobinek pokarmu. Przeważnie żyją w koloniach, czasami o ogromnych rozmiarach. Jak wyglądały pierwsze gąbki? – Nie wiemy dokładnie, jak te organizmy wyglądały, ale z całą pewnością żyły w oceanie, miały miękkie ciała i przypuszczamy, że nie posiadały szkieletu krzemionkowego – mówi Roger Summons, profesor geobiologii na Wydziale Nauk o Ziemi, Atmosferze i Planetach (EAPS) MIT. Odkrycie dostarcza kolejnych, mocnych argumentów, że to właśnie gąbki były pierwszymi zwierzętami, które pojawiły się przed gwałtowną eksplozją życia w okresie kambru (ok. 538-486 mln lat temu). Ślady pragąbek w skałach z całego świata W 2009 r., w skałach z Omanu z datowanych na okres ediakaru (635–541 mln lat temu), także odkryto ślady steroli. Był to pierwszy dowód na obecność gąbek jeszcze przed pojawieniem się innych organizmów wielokomórkowych. Jednak początkowo sądzono, że związki te powstały w wyniku innych procesów biologicznych, lub nawet geologicznych. Tym razem zespół przeanalizował próbki skał zarówno z Omanu, jak i zachodnich Indii oraz Syberii. I odkrył wyjątkowo rzadki rodzaj steroli, które mogły powstawać wyłącznie w gąbkach. Najciekawsze jest to, że obecność tych substancji potwierdzono badając żyjące dziś gąbki. Eksperymenty w laboratorium potwierdziły trop To nie wszystko – eksperymenty kontynuowano w laboratorium. Zsyntetyzowano osiem różnych, rzadkich steroli. Tylko dwa z nich dawały po przekształceniu identyczne substancje jak te znalezione w skałach, co wyklucza ich niebiologiczne pochodzenie. Konkluzja badań jest jasna: geologia, biologia i chemia wzajemnie się potwierdzają. Sterole z okresu ediakaru rzeczywiście pochodzą od wczesnych gąbek, a nie z procesów nieorganicznych. Tym samym przodkowie gąbek pospolitych okazują się jednymi z najstarszych zwierząt na Ziemi. Badacze nie zamierzają na tym poprzestać. Będą szukać steroli w skałach z innych regionów świata. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
Określenie wieku skamieniałych jaj dinozaurów jest dla paleontologów sporym wyzwaniem. Chińscy badacze postanowili „ostrzelać” jedno z nich laserem. Ale nie był to rezultat ich frustracji, lecz próba sprawdzenia nowoczesnej metody naukowej.
Duże skupiska jaj dinozaurów są wyjątkowymi miejscami na paleontologicznej mapie świata. Jednym z nich jest stanowisko Qinglongshan w Kotlinie Yunyang w środkowych Chinach. Naukowcy zlokalizowali tam tysiące skamieniałych jaj sprzed dziesiątków milionów lat. Wyzwaniem jest precyzyjne określenie ich wieku. Laserem w jajo Istnieje niewiele metod, które umożliwiają precyzyjne wydatowanie jaj dinozaurów. Teraz, po raz pierwszy na potrzeby paleontologii, naukowcy zastosowali nową metodę datowania jaj dinozaurów, polegającą na „strzelaniu” laserami do fragmentów skorup jaj. To badanie chińscy eksperci opisali na łamach czasopisma „Frontiers in Earth Science”. Wykorzystano dwie skamieniałe skorupki ze stanowiska Qinglongshan. Pobrana próbka skamieniałości wypełnionego kalcytem jaja dinozaura pochodziła ze skupiska 28 jaj osadzonych w mułowcu z brekcją. Co ciekawe, jajo poddane badaniu wcale nie było gigantyczne. W najdłuższej osi mierzyło niecałe 20 cm, czyli mniej więcej tyle, ile jaja żyjących dzisiaj strusiów. Laser „wyczytał”, że jajo pochodzi z okresu późnej kredy w erze mezozocznej, co oznacza, że ​​ma około 85 milionów lat. To bardzo ciekawy dla paleontologów okres. Wówczas Ziemię nękała rozległa aktywność wulkaniczna. Jak działa nowa metoda? Zastosowana metoda to spektrometria masowa ze źródłem plazmowym sprzężonym indukcyjnie z wieloma kolektorami. Brzmi dość skomplikowanie, ale polega na pomiarze pierwiastków uranu i ołowiu, które działają w skamieniałości jak wbudowany zegar. – Użyliśmy mikrolasera do badania próbek skorupek jaj, odparowując minerały węglanowe w aerozol. Następnie analizujemy je za pomocą spektrometru masowego, aby zliczyć atomy uranu i ołowiu. Ponieważ uran rozpada się na ołów w stałym tempie, byliśmy w stanie obliczyć wiek, mierząc ilość zgromadzonego ołowiu – to jak zegar atomowy dla skamieniałości” – wyjaśniła dr Bi Zhao, badaczka w Hubei Institute of Geosciences. Co trzeba wiedzieć o Qinglongshan Przebadane przez ekspertów jajo pochodzi z pierwszego w Chinach narodowego rezerwatu skamieniałości jaj dinozaurów. Znajduje się tam ponad 3000 skamieniałych jaj w trzech miejscach. Większość skamieniałości jest osadzona w różnych skałach. Jaja pozostały w swoim pierwotnym miejscu i zachowały się w doskonałym stanie. Uważa się, że większość z nich należy do jednego gatunku, Placoolithus tumiaolingensis, należącego do rodziny Dendroolithidae, grupy charakteryzującej się wysoce porowatymi skorupkami jaj. Qinglongshan Dinosaur Fossil Site (z ang. Stanowisko skamieniałości dinozaurów Qinglongshan) można odwiedzić, gdyż jest przystosowane do ruchu turystycznego. Jego cechą charakterystyczną jest spektakularne zadaszenie. Źródło: Frontiers in Earth Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
DNA bakterii sprzed miliona lat wyizolowano ze szczątków mamuta. To dentystyczna zagadka
Czy mamuty też cierpiały z powodu bólu zębów? Naukowcy twierdzą, że to możliwe – w szczątkach mamutów zidentyfikowano jedne z najstarszych na świecie i bliskich współczesnym drobnoustrojów, które mogły wywoływać choroby jamy ustnej – i nie tylko – u tych wielkich ssaków.
Szwedzcy naukowcy odkryli w skamieniałych zębach mamutów DNA bakterii, które odpowiedzialne były za ich choroby. To jedne z najstarszych pozostałości drobnoustrojów, jakie udało się kiedykolwiek odnaleźć. Co udało się dzięki nim ustalić? Mamucia próchnica Badacze z Centrum Paleogenetyki, będącego efektem współpracy Uniwersytetu Sztokholmskiego i Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej, przeprowadzili bardzo interesujące badanie na pograniczu archeologii i… stomatologii. Przeanalizowali 483 skamieniałości mamutów – niektóre z nich liczyły sobie ponad milion lat. Skupili się głównie na ich zębach, wykorzystując zaawansowane techniki bioinformatyczne. Dzięki temu udało im się wskazać mikroorganizmy współistniejące z wielkimi ssakami i odróżnić je od tych, które zasiedliły szczątki po śmierci. Wcześniej było to niezwykle trudne. – Wyobraź sobie, że trzymasz w ręku liczący milion lat ząb mamuta. A co, gdybym powiedział ci, że wciąż nosi ślady starożytnych mikrobów, które żyły razem z nim? Nasze wyniki przesuwają badania DNA drobnoustrojów o milion lat wstecz, otwierając nowe możliwości eksploracji tego, jak mikroby związane z żywicielami ewoluowały razem z nimi – mówi Banjamin Guinet z Centrum Paleogenetyki, główny autor badania. Niezwykłe znalezisko w zębach mamutów Naukowców udało się wyróżnić sześć osobnych grup drobnoustrojów stale związanych z mamutami. Były to bakterie spokrewnione m.in. z Actinobacillus, Pasteurella, Streptococcus i Erysipelothrix. Wiele z nich mogło bezpośrednio szkodzić mamutom. Inne, współczesne bakterie spokrewnione z Pasteurella odpowiedzialne są np. z śmiertelne epidemie słoni, które są najbliższymi żyjącymi krewnymi mamutów. Ból zębów mógł być więc najmniejszym wymiarem kary. – Daje nam to wgląd w to, jak mikroorganizmy wpływały na adaptację, choroby i wymieranie w ekosystemach plejstoceńskich – przekazuje Tom van der Valk, badacz z Centrum Paleogenetyki. DNA bakterii wrotami do kolejnych badań – Otwiera to nowy rozdział w zrozumieniu biologii wymarłych gatunków. Możemy teraz nie tylko badać genomy samych mamutów, ale także mikroorganizmów, które w nich żyły – cieszy się Love Dalén, profesor genomiki ewolucyjnej. To bezprecedensowy wgląd w mikrobiomy wymarłej megafauny. Już wstępne badania sugerują, że niektóre linie drobnoustrojów towarzyszyły mamutom przez setki tysięcy lat – od ponad miliona lat temu aż do wyginięcia ostatniej, izolowanej populacji mamutów na arktycznej Wyspie Wrangla. Dzięki badaniom naukowców możemy dowiedzieć się więcej nie tylko o losach samych wielkich ssaków, ale całej plejstoceńskiej fauny. Źródło: Centre for Palaeogentics, phys.org, Cell Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten niesamowity dinozaur miał najostrzejszy pancerz, jaki kiedykolwiek stworzyła natura
Żyjące ponad 165 milionów lat temu groźne ankylozaury były potężnie uzbrojone. Ale najstarszy znany uczonym ze skamieniałości egzemplarz nosił najbardziej rozbudowany pancerz, jaki kiedykolwiek odkryto. Twarde i ostre kolce wyrastały nie tylko wzdłuż ciała i na zakończonym maczugą ogonie. Gad miał także spektakularne pierścienie ogromnych kolców otaczające szyję i biodra.
– Spędziłam całą karierę badając opancerzone dinozaury, ale nigdy nie widziałam czegoś podobnego – powiedziała paleontolożka Susannah Maidment z londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej w rozmowie z portalem „ScienceAlert”. – Było tam tak wiele kształtów i rozmiarów kolców. Niektóre łączyły się, tworząc złożone, kolczaste struktury. Znaleźliśmy kilka żeber z przytwierdzonymi do górnych powierzchni kolcami, łezkowate płyty i całą masę elementów, których w ogóle nie potrafiłam zidentyfikować. A potem był ten kołnierzopodobny element kostny z metrowymi kolcami sterczącymi na boki. Wtedy zrozumiałam, że mamy do czynienia z czymś, czego nikt wcześniej nigdy nie znalazł – opowiada badaczka. Żywe czołgi Ankylozaury należą do najbardziej „charyzmatycznych potworów”, jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi. Należały do grupy roślinożernych dinozaurów znanych z grubego pancerza, składającego się z płytek kostnych osadzonych w skórze (osteoderm). Pojawiły się po raz pierwszy prawdopodobnie w północnej Afryce, w okresie środkowej jury i przetrwały do końca okresu kredy. Wiemy też, że Ankylosaurus żył w późnej kredzie, około 68–66 mln lat temu, na terenie dzisiejszej zachodniej Ameryki Północnej. Mógł mierzyć nawet ponad 10 metrów i ważyć nawet sześć ton. Grube skóry ankylozaurów były wysadzane ciężkimi, kostnymi płytami, guzkami i kolcami. Jedna z najbardziej niezwykłych skamieniałości dinozaura, jakie kiedykolwiek znaleziono, to właśnie ankylozaur – zachowany z idealnie zakonserwowanym opancerzonym grzbietem. Wczesny przedstawiciel ankylozaurów Opisywany właśnie Spicomellus jest najstarszym znanym przedstawicielem rodzaju Ankylosaurus. Wcześniej był znany jedynie z pojedynczego, fragmentarycznego żebra odkrytego w Maroku, na podstawie którego opisano gatunek w 2021 roku. Do odkrycia doszło przypadkiem. Lokalny rolnik zgłosił znalezienie kilku dziwnych kości, które udało mu się uratować przed powodzią. Naukowcy, działając na podstawie pozwolenia, udali się, by obejrzeć kości i przeprowadzić wykopaliska w miejscu ich odkrycia – licząc na kolejne znaleziska. To, co odkryli, całkowicie ich zaskoczyło. – Widok tych skamieniałości naprawdę przyprawił o ciarki na plecach. Im więcej wykopywaliśmy i odsłanialiśmy skałę otaczającą skamieniałości, tym robiło się dziwniej – powiedział w rozmowie z „ScienceAlert” paleontolog Richard Butler z Uniwersytetu w Birmingham. Spicomellus był bardziej kolczasty niż jakiekolwiek znane zwierzę. Był dosłownie naszpikowany kostnymi wypustkami, z których najdłuższe mierzyły do 87 centymetrów i wyrastały z kołnierza wokół szyi. W trakcie życia dinozaura były zapewne jeszcze dłuższe. – Wszystkie żebra, jakie pozyskaliśmy, mają trzy lub cztery duże kolce wystające na boki. Nigdy wcześniej – ani u żywego, ani u wymarłego zwierzęcia – nie znaleziono kolców tego typu na żebrach – wyjaśnia Butler. Dodaje, że to wciąż nie wszystko, bo Spicomellus miał także opancerzoną tarczę nad miednicą z wielkimi kolcami oraz kołnierz kostny wokół szyi, z kolcami długości kijów golfowych – metr lub więcej. – Ten typ uzbrojenia nie przypomina niczego, co znamy u innych ankylozaurów – twierdzi Butler. Broń czy ozdoba? Pytanie, do czego wykorzystywał te wszystkie kolce? Zwykło się uważać, że pełniły one funkcję ochronną. Ale w przypadku badanego spikomellusa wydaje się zbyt nieporęczny, by miał praktyczne zastosowanie w walce. To sugeruje, że kolce mogły pełnić inną rolę w jego życiu. – Spicomellus miał metrowe kolce wystające z kostnego kołnierza wokół szyi. Najwyraźniej było to dość uciążliwe w noszeniu i absolutnie przesadne jako ochrona przed ugryzieniem, dlatego sądzimy, że pancerz pełnił funkcję pokazową, a nie obronną – wyjaśnia Maidment. Rzadko zdarza się, by tak wczesny przedstawiciel danej grupy miał aż tak rozwinięte ozdoby. Ich utrata mogła wynikać ze zmian środowiskowych albo z ewolucji ekosystemów między jurą a kredą, kiedy pojawiły się drapieżniki takie jak Tyrannosaurus rex. Duży, ozdobny kołnierz mógł utrudniać przeżycie, natomiast prostsze, bardziej funkcjonalne płyty dawały przewagę. Lepiej znane późniejsze ankylozaury były zdecydowanie mniej ozdobne – przykładem jest Borealopelta markmitchelli. Możliwe jednak, że istniały jeszcze inne, niezwykle kolczaste ankylozaury, które nie zostały dotąd odkryte. Ich znalezienie mogłoby pomóc wypełnić luki między spikomellusem a późniejszymi przedstawicielami tej grupy. Aby to zbadać, potrzebne są dalsze badania. Źródła: Nature, ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
Mirasaura grauvogeli, osobliwy gad sprzed 247 milionów lat, wprawił badaczy w osłupienie. Ten gatunek miał małpi ogon, odnóża kameleona, ptasią głowę i grzebień przywodzący na myśl pióra. „Zwaliło mnie z nóg” – komentuje jeden z badaczy.
Spis treści: Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Kim była Mirasaura grauvogeli? Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Co mówią grzebienie o ewolucji? Około 247 milionów lat temu niewielki gad, mierzący mniej więcej 15 centymetrów długości, zgrabnie przemieszczał się po gałęziach. Jego chwytny ogon i stopy obejmowały korę z gracją przypominającą ruchy małpy. Wąska, przypominająca ptasią, twarz skanowała otoczenie. Na grzbiecie widniał zachodzący na siebie wachlarz sztywnych struktur. Najpewniej mieniły się kolorami. Wyglądały jak pióra. W rzeczywistości były czymś innym. Zwierzę nie miało związku z ptakami, ani dinozaurami. Istniało sto milionów lat przed pierwszym latającym dinozaurem. Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Przez długi czas uważano, że pióra i futro — złożone struktury wyrastające ze skóry, pełniące funkcje izolacyjne, czuciowe, ozdobne oraz umożliwiające lot — są charakterystyczne przede wszystkim dla linii ewolucyjnych prowadzących do ptaków i ssaków. Teraz zespół paleontologów opisał prehistorycznego gada z królewskim, pióropodobnym grzebieniem. To nie jest żadna ze znanych dotąd przydatków skórnych, takich jak rogi, pazury czy włosy. Skamieniałości wskazują, że przystosowania podobne do piór i futra były rozprzestrzenione szerzej, niż myśleliśmy. — Jestem oszołomiony i zdumiony. Dawno nic tak nie zwaliło mnie z nóg — mówi Steve Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu. Kim była Mirasaura grauvogeli? Odkrycie, opublikowane w „Nature”, pomaga też rozwiązać zagadkę ciągnącą się od dekad. — Zawsze rozróżniano dinozaury z piórami i „łuskowate” gady — mówi Stephan Spiekman ze Staatliches Museum für Naturkunde w Stuttgarcie, współautor pracy. — To zbyt czarno-biała opowieść. Pierwsze okazy znaleziono w maju 1939 roku. Prywatny kolekcjoner Louis Grauvogel przeszukiwał triasowe łupki w północno-wschodniej Francji. Natrafił na dziesiątki izolowanych struktur. Uznał je za skamieniałe płetwy ryb albo skrzydła owadów. Miał też niepełny szkielet gada. Gdy w 2019 roku muzeum w Stuttgarcie kupiło jego kolekcję, badaczka zauważyła u nasady jednej ze struktur niewyraźne ślady żeber. Po mozolnym odłupaniu skały ukazały się tułów, szyja i czaszka. Z górnej części pleców wystawał dwucalowy grzebień. Struktury i szkielet należały do tego samego zwierzęcia. Po analizie szkieletu i ponad 80 izolowanych grzebieni zespół nadał nazwę Mirasaura grauvogeli — „cudowny gad Grauvogla”. Zachowane szkielety to osobniki młode. Rozmiar niektórych samych grzebieni sugeruje jednak, że dorosłe sztuki przekraczały około 30 centymetrów długości. Zespół zaliczył Mirasaurę do osobliwej grupy nadrzewnych gadów zwanych drepanosaurami. Znano je z Ameryki Północnej i Europy. Bywają porównywane do kameleonów. W rzeczywistości były jeszcze dziwniejsze. Ich tułów przypominał beczkę, barki były wyraźnie zaokrąglone, a duże oczy, osadzone z przodu dziobowatej, przypominającej ptasią czaszki, nadawały im osobliwy wygląd. Wiele gatunków miało przeciwstawne „kciuki”. Często także małpi, chwytny ogon. U części na jego końcu rósł pazur. Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Mirasaura pomaga rozwikłać triasową zagadkę. W 1970 roku rosyjski paleontolog opisał Longisquamę — gada z Kyrgyzstanu z wachlarzem długich, pióropodobnych struktur. Odkrycie Longisquamy było wykorzystywane jako dowód przeciwko hipotezie, że ptaki wywodzą się od dinozaurów. Później przybywało mocnych dowodów na ptasio-dinozaurowe pokrewieństwo. Znaleziono liczne skamieniałości. Pokazały, że pióra i podobne struktury były powszechne u dinozaurów i pterozaurów. Longisquama nie pasowała do drzewa rodowego. Wielu badaczy wolało ją ignorować. Teraz odkrycie Mirasaury pozwoliło zespołowi ze Stuttgartu przypisać Longisquamę do drepanosaurów. — Zagadkę rozwiązano — mówi Michael Buchwitz z Muzeum Historii Naturalnej w Magdeburgu, niezaangażowany w te badania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-19-204335-Is-it-a-bird-A-monkey-No-its-a-miraculous-new-prehistoric-reptile--Nation-09822ed.png" width="688" height="851" alt="Holotyp Mirasaura (Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, Niemcy) ukazujący ptasią czaszkę oraz grzebień biegnący wzdłuż grzbietu." title="Holotyp Mirasaura (Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, Niemcy) ukazujący ptasią czaszkę oraz grzebień biegnący wzdłuż grzbietu." /> Co mówią grzebienie o ewolucji? Zachodzące na siebie pióropusze Mirasaury i grzebienie Longisquam przypominają na pierwszy rzut oka pióra. Najpewniej były z keratyny — białka budującego paznokcie, łuski, włosy i pióra. Wyrastały pionowo ponad ciałem. Były długie. W dotyku przypominałyby sztywne pióro. Badacze znaleźli w strukturach zachowane melanosomy — komórki barwnikowe. Ich struktura bardziej nawiązuje do piór niż do łusek gadów czy włosów ssaków. Zamiast typowego, rozgałęzionego wzoru włókien keratynowych jak w prawdziwych piórach, pióropusze drepanosaurów tworzyły gładką „płytkę” wokół centralnego wałka. — To niezwykły przykład ewolucji zbieżnej. Być może najbardziej zdumiewający, jaki widziałem — mówi Brusatte. — To nie one naśladowały ptaki. To raczej ptaki upodobniły się do nich. Drepanosaury pojawiły się jako jedna z pierwszych odnóg na drzewie rodowym gadów. Wcześniej niż linia prowadząca do współczesnych jaszczurek, krokodyli i ptaków. To sugeruje, że genetyczne „narzędzia” do wytwarzania takich przydatków skórnych pojawiły się bardzo wcześnie w ewolucji kręgowców. Nie wiadomo jeszcze, jak powszechne były takie pióropodobne grzebienie w rodzinie drepanosaurów. Nie wiemy też, jak dokładnie powstawały. Nie można wykluczyć, że podobne cechy zostaną odkryte także u innych gatunków gadów w materiale kopalnym. — Tacy efektowni wspinacze jak Mirasaura — z małpimi ogonami, kameleonimi stopami, ptasimi głowami i pióropodobnymi grzebieniami — zmieniają nasze wyobrażenie o gadach — podsumowuje Spiekman. Źródło: National Geographic
Róg prażubra odkryty przez nastolatka z Polski – niezwykłe znalezisko w Wiśle
Gdy jest się zapalonym poszukiwaczem skarbów, to nawet codzienna rodzinna wycieczka może być źródłem wyjątkowych wrażeń. Przekonał się o tym 11-letni Marcel z Zaborowa, który dzięki swojej spostrzegawczości wyłowił z Wisły dużą kość wymarłego ssaka.
W celu poszukiwania reliktów przeszłości nie trzeba podróżować śladami antycznej Grecji czy Egiptu. Także Wisła skrywa wiele skarbów. Do ich odnalezienia potrzeba niekiedy jedynie wprawnego oka, determinacji i odrobiny wiedzy. Czasem może być to średniowieczny miecz, a czasem… róg wymarłego prażubra. Sensacyjne odkrycie nastolatka – 18 sierpnia do PAN Muzeum Ziemi zgłosiła się Pani Joanna, mama Marcela. Przekazała nam informację, że podczas rodzinnej wycieczki jej 11-letni syn znalazł dużą, ciekawą kość – mówi National Geographic Polska Dariusz Nast, adiunkt muzealny. Początkowo myślano, że należała ona do tura – innego, poza prażubrem, plejstoceńskiego przedstawiciela rodziny wołowatych. Dzięki pracy m.in. Dariusza Nasta udało się jednak ustalić, że niegdysiejszym właścicielem rogu był żubr stepowy, nazywany także prażubrem. Jak łatwo się domyślić, jest on przodkiem żyjącego dzisiaj na terenie polski żubra białowieskiego. Ciekawość pierwszym krokiem do muzeum Odkrywcą wyjątkowego rogu jest Marcel Wroński, uczeń 5 klasy w Zaborowie. Jego mama opowiada, że od małego jest on poszukiwaczem wszelkich skarbów, a swoje pasje realizuje w łódzkim klubie KPE Eksplorer. Róg prażubra na wystawie Chociaż niezwykły róg trafił już do muzeum, to na jego oglądanie trzeba będzie nieco poczekać. – Leży w chłodnym miejscu, opatulony wilgotną tkaniną i niewskazane jest, aby często go odkrywać. Okaz został znaleziony w wodzie, dlatego musi przejść długi proces wysychania. Gwałtowne schnięcie może spowodować pokruszenie się kości – informuje Nast. Róg zostanie następnie oczyszczony z zabrudzeń i zabezpieczony żywicą akrylową. Muzeum dodaje, że będzie publikować postępy z tych prac. Znaczenie znaleziska Marcela Dzięki tego rodzaju znaleziskom naukowcy nie tylko otrzymują informacje na temat zwierząt, które żyły tysiące lat temu. Przede wszystkim pozwalają one zrozumieć interakcje zachodzące między gatunkami, także ludźmi, prześledzić ich ewolucję czy wędrówki. To punkt styku różnych dziedzin wiedzy. – Wiemy, że te duże zwierzęta były w diecie ówczesnych ludzi i w tym miejscu paleontologia spotyka się z archeologią – dodaje przedstawiciel muzeum. Źródło: PAN Muzeum Ziemi w Warszawie, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
Międzynarodowy zespół naukowców na stanowisku Ledi-Geraru w Etiopii odnalazł ślady nieznanego wcześniej australopiteka – wymarłego ssaka z rodziny człowiekowatych. Ponadto badacze odkryli, że najstarsze homininy i australopiteki żyły wspólnie w tym samym miejscu i czasie w okresie między 2,6 a 2,8 miliona lat temu.
Spis treści: 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w podobnym okresie Wymarły rodzaj naczelnych Potrzebne są dalsze badania Ewolucja gatunku ludzkiego jest fascynującą i niezwykle ważną dziedziną nauki, ponieważ pozwala nam zrozumieć, skąd pochodzimy i jakie procesy ukształtowały współczesnego człowieka. Badania nad naszymi przodkami i pierwszymi przedstawicielami rodziny ludzkiej pokazują, jak stopniowo rozwijały się cechy odróżniające nas od innych zwierząt. To na przykład dwunożność, zdolność posługiwania się narzędziami, język i mowa, czy myślenie abstrakcyjne. 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Najnowsze badania naukowców ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji i Etiopii rzucają nowe światło na to, jak rozwijał się człowiek. Badacze prowadzili wykopaliska w Ledi-Geraru. To stanowisko w dystrykcie Mille, w regionie Afar, w północno-wschodniej Etiopii, które leży wzdłuż rzek Ledi i Geraru. Pierwsze badania rozpoczęto tam już w latach 70. Tym razem naukowcom udało się odnaleźć 13 zębów, które następnie poddano dokładnym analizom. Okazało się, że należały do nieznanego wcześniej australopiteka, a nie Australopithecus afarensis, którego najsłynniejszą przedstawicielką jest Lucy. – Odkrycie potwierdza, że wciąż nie ma dowodów na to, iż Lucy pochodziła sprzed mniej niż 2,95 miliona lat – napisali w swojej pracy autorzy. – Przedział czasowy między około trzema a dwoma milionami lat temu to krytyczny okres w ewolucji człowieka. To wtedy rodzaje Homo i Paranthropus po raz pierwszy pojawiają się w zapisie kopalnym, a prawdopodobny przodek tych rodzajów, Australopithecus afarensis, znika. We wschodniej Afryce próby weryfikacji hipotez dotyczących kontekstów adaptacyjnych, które doprowadziły do tych wydarzeń, są ograniczone przez niedobór miejsc zawierających skamieniałości, które uchwyciłyby ten okres – tłumaczą naukowcy w swojej pracy opublikowanej na łamach czasopisma „Nature”. Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w podobnym okresie Datowanie wykazało, że nowo odkryty australopitek żył ok. 2,63 mln lat temu. W 2013 roku na stanowisku badaczom udało się odnaleźć także skamieniałą szczękę najstarszego przedstawiciela rodzaju Homo, który żył ok. 2,78–2,59 mln lat temu. Badacze twierdzą, że te dwa gatunki prawdopodobnie współistniały w tym samym miejscu i czasie. – To badanie pokazuje, że prosty obraz, jaki wielu z nas ma w głowach, łączący liniowo małpę, neandertalczyka i współczesnego człowieka, jest błędny. Ewolucja nie działa w ten sposób – mówiła prof Kaye Reed paleolog z Arizona State University. – Mamy tu dwa gatunki homininów, które żyją razem. A ewolucja człowieka nie jest liniowa, to krzak o splątanych gałęziach. Formy życia współistnieją, niektóre wymierają – wyjaśnia badaczka. – Wiemy, jak wyglądają zęby australopiteka i żuchwa najwcześniejszego Homo, ale to wszystko. Musimy odnaleźć dodatkowe skamieniałości, aby zrozumieć różnice między Australopithecus i Homo oraz to, jak żyły razem w tej części świata – mówi Reed. Wymarły rodzaj naczelnych Australopiteki to wymarły rodzaj naczelnych, które żyły w Afryce od ok. 4,2 do 1,9 miliona lat temu. Uważane są za jednych z najważniejszych przodków człowieka, ponieważ łączyły cechy małp człekokształtnych i pierwszych ludzi. Większość naukowców zgadza się, że rodzaj Homo wyewoluował z australopiteków. Nie ma jednak pewności, z którego z ich gatunków. Ssaki te żyły w Afryce Wschodniej i Południowej, przede wszystkim na terenach dzisiejszej Etiopii, Kenii, Tanzanii i RPA. Osiągały od ok. 100 do 150 cm wzrostu i ważyły przeważnie 30–50 kg. Ich mózg był większy niż u szympansów, ale znacznie mniejszy niż u Homo sapiens (ok. 400–550 cm³). Miały długie ręce i krótsze nogi, częściowo przystosowane do wspinania się po drzewach. Miały postawę wyprostowaną i były dwunożne, ale nie była to tak sprawna dwunożność, jak u ludzi. Australopiteki żyły w grupach i prowadziły zbieracki tryb życia. Potrzebne są dalsze badania Obecnie zespół naukowców bada szkliwo odnalezionych zębów, aby ustalić, co jadł ten człowiekowaty. Na razie badacze mają więcej pytań niż odpowiedzi, ale tak właśnie wyglądają badania nad ewolucją naszego gatunku. Małymi krokami, czasem przez wiele lat, należy prowadzić skrupulatne i wymagające wykopaliska i badania w jednym regionie, tu konkretnie w odległej części Etiopii. – Gdy dokonujesz ekscytującego odkrycia, paleontolog zawsze wie, że potrzebujesz więcej informacji – zauważa Reed. – Potrzebujesz więcej skamieniałości. Dlatego tak ważne jest szkolenie ludzi i umożliwienie im wyruszenia w teren, aby odnaleźli własne stanowiska i miejsca, w których jeszcze nie znaleźliśmy śladów naszej prehistorii. A więcej skamieniałości pomoże nam opowiedzieć historię tego, co przydarzyło się naszym przodkom dawno temu – podsumowuje badaczka. Źródło: PhysOrg Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Sensacyjne znalezisko polskich naukowców: pierwsze kręgowce, które próbowały wyjść na ląd
Najstarsze na świecie ślady kręgowców, które poruszały się po lądzie, odkryli polscy badacze w Górach Świętokrzyskich. Te unikalne skamieniałości liczą ponad 400 milionów lat. Świadczą o pierwszych próbach wyjścia z wody przez ryby.
Spis treści: Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Znaczenie odkrycia Polscy paleontolodzy są w światowej czołówce. Ich znaleziska już nieraz zmieniły wizje dotyczące prehistorii. Wśród nich było odkrycie w 2006 r. szczątków smoka wawelskiego – tak nazwano nieznany gatunek archozaura, który żył 210 milionów lat temu i był dalekim przodkiem krokodyli i ptaków. Najnowsze znalezisko paleontologów dotyczy kluczowego momentu w ewolucji organizmów na Ziemi. Mowa o ich wyjściu na ląd. Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Co ciekawe, nowe znaleziska nie są wcale skamieniałościami dawnych zwierząt. Są to pozostałości po ich aktywności. Mowa o odciskach tułowia, pyska, ogona i śladach wleczenia ciała oraz płetw piersiowych. Odciski pyska są interpretowane przez badaczy jako próby zahaczenia się w glebie podczas poruszania się, by podciągnąć resztę ciała, która pozostawała zanurzona. Takie pozostałości otrzymały nawet naukową nazwę Reptanichnus acutori (łac. czołgający się pionier). Naukowcy ustalili, że ryby niemal zawsze wbijały pysk w osad przechylając go w lewą stronę. Oznacza to dominację prawej półkuli mózgu. Jest to najstarszy znany dowód na lateralizację (odpowiednik ręczności) u kręgowców. Może również oznaczać, że ewolucyjnie „leworęczność” pojawiła się przed dominującą dziś u ludzi praworęcznością. Do znaleziska doszło w opuszczonych kamieniołomach piaskowca we wsiach Ujazd i Kopiec. Obie te lokalizacje znajdują się w pobliżu Iwanisk, w centralnej części Gór Świętokrzyskich, około 190 km na południe od Warszawy. Ślady po ruchu zwierząt zachowały się dzięki warstwie pyłu wulkanicznego (tufitu), która niemal natychmiast przykrył ślady i ochronił je przed zniszczeniem. Co ciekawe, pierwsze tego typu znaleziska zostały odkryte w murach pobliskiego zamku Krzyżtopór. Ustalenie to opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”. Autorami i odkrywcami śladów są polscy uczeni z Państwowego Instytutu Geologicznego–Państwowego Instytutu Badawczego: Piotr Szrek, Katarzyna Grygorczyk, Sylwester Salwa, Patrycja Dworczak oraz Alfred Uchman z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Znaczenie odkrycia Zlokalizowanie śladów po aktywności ryb dwudysznych rzuca zupełnie nowe światło na kluczowy moment w dziejach życia na Ziemi – wejście kręgowców na ląd. Ryby dwudyszne to krewniacy wszystkich lądowych kręgowców, w tym także nas, ludzi. Te unikalne skamieniałości, liczące ponad 400 milionów lat dowodzą, że pierwsze próby wyjścia z wody podjęły ryby dwudyszne Dipnorhynchus lub ‘Chirodipterus’ australis. Stało się to około 10 milionów lat wcześniej, niż ostateczni zwycięzcy tego wyścigu w wyjściu na ląd, którymi były tetrapody. Warto przypomnieć, że w 2010 roku polscy badacze odkryli w Górach Świętokrzyskich ślady wspomnianych tetrapodów. Przesunęły w czasie wyjście kręgowców na ląd o co najmniej 20 milionów lat wcześniej, niż do tamtej pory sądzono. Według ekspertów nowe znalezisko z Gór Świętokrzyskich jest dowodem na to, że ewolucja „testowała” różne sposoby adaptacji do życia na lądzie niemal jednocześnie i w co najmniej dwóch grupach zwierząt. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
T. rex i woda – to, co odkryto, zaskakuje paleontologów
Tyranozaur potrafił pływać, choć raczej nie tak widowiskowo jak w filmach. Ślady innych teropodów i budowa ciała wielkiego drapieżnika wskazują, że woda nie była mu obca.
Spis treści: Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Dowody sugerują, że tyranozaury prawdopodobnie najlepiej radziły sobie z odmianą „pieska”. Kiedy Michael Crichton wydał w 1990 roku powieść Jurassic Park, umieścił w niej przerażający pościg przez jeden ze stawów parku. Fikcyjny paleontolog Alan Grant, opiekujący się dziećmi Lex i Timem, próbuje przemknąć obok drzemiącego T. rex i odpłynąć motorówką na drugi brzeg jeziora. Gad rusza za nimi, płynąc jak „największy krokodyl na świecie”. Ta scena była tak charakterystyczna, że została odświeżona w nowym filmie Jurassic World: Rebirth. Ale chociaż tyranozaury mogą pływać w filmach i książkach, czy były w stanie robić to w rzeczywistości? Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Mięsożerne dinozaury na ogół nie są uważane za dobrych pływaków. Przez większą część XX wieku paleontolodzy błędnie zakładali, że roślinożerne dinozaury uciekały do rzek i jezior, aby uniknąć paszczy tyranozaurów, allozaurów i innych drapieżników. Nikt nie znalazł bezpośrednich dowodów, że takie mięsożerne dinozaury potrafiły pływać. Jednak odkrycie śladów pływających dinozaurów w stanowiskach kopalnych na całym świecie wskazuje, że teropody – grupa obejmująca T. rex, ptaki i ich krewnych – były bardziej sprawne w wodzie, niż przypuszczano, i mogły nawet stosować coś w rodzaju „pieska”. Na jednym z liczących 200 milionów lat stanowisk kopalnych w południowym Utah paleontolodzy znaleźli ponad 2500 zadrapań i śladów pozostawionych przez małe mięsożerne dinozaury, które przepływały przez jurajskie jezioro. Ponad 120 milionów lat temu większy teropod przepłynął przez płytkie wody na terenie dzisiejszej La Rioja w Hiszpanii. Na innym stanowisku w La Rioja paleontolodzy zaczęli nawet rozróżniać różne rodzaje śladów pływania, które pozostawiały teropody przebijające się przez wodę, co sugeruje, że pływanie nie było dla nich czymś niezwykłym. Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Do tej pory nikt nie znalazł śladów pływania tyranozaura. Paleontolodzy odnaleźli kilka rzadkich odcisków jego stóp, ale brak jest bezpośrednich dowodów na pływanie. Jednak Cassius Morrison, paleontolog z University College London, zauważa, że „większość zwierząt potrafi pływać” nawet bez specjalnych przystosowań wodnych, a dowody kopalne pływających teropodów sugerują, że duże tyranozaury również to potrafiły. Pytanie brzmi, jak dokładnie wyglądało ich pływanie. Dorosłe tyranozaury były ogromnymi zwierzętami. Największe osiągały ponad 12 metrów długości i ważyły ponad 9 ton. Mimo to 9 ton jak na tak duże zwierzę to stosunkowo niewiele. Sekretem jest to, że tyranozaury – podobnie jak wiele innych dinozaurów – miały złożony system worków powietrznych odchodzących od układu oddechowego, które wnikały w kości, tak jak u współczesnych ptaków. Worki powietrzne sprawiały, że dinozaur był nieco lżejszy bez utraty wytrzymałości, umożliwiały wydajniejsze oddychanie, w wodzie ułatwiały unoszenie się na powierzchni. Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Wpływ worków powietrznych na zdolność pływania najlepiej widać na przykładzie innego wielkiego drapieżcy i „gwiazdy” Jurassic Park –krokodyloszczękiego, żaglowatego spinozaura. Choć badacze wciąż debatują, ile czasu ten dinozaur spędzał w wodzie, dowody kopalne sugerują, że miał wyjątkowo gęste kości. Te cięższe kości pomagały uniknąć zbyt dużej wyporności, umożliwiając łatwiejsze poruszanie się w wodzie dzięki sile mięśni, zamiast walki o utrzymanie się pod powierzchnią, jak my z płucami pełnymi powietrza. Spinozaur miał szkielet przystosowany do radzenia sobie z wypornością worków powietrznych, ale inne dinozaury bez tak gęstych kości mogły jedynie niezgrabnie pływać „pieskiem”. Gigantyczne dinozaury długoszyje opisywano jako „chwiejących się pływaków”, którzy byli niestabilni w wodzie i mogli odbijać się od dna, ale nie pływali jak krokodyle. Z tego samego powodu Tyrannosaurus rex prawdopodobnie nie mógł całkowicie zniknąć pod powierzchnią jeziora i wynurzyć się z otwartymi szczękami, jak w filmach. I choć jego ramiona były zbyt krótkie i nie miały odpowiedniego zakresu ruchu do wykonywania uderzeń pływackich, to samo dotyczyło wielu innych mięsożernych teropodów, które zostawiły po sobie ślady pływania. Obraz, który się wyłania, wskazuje, że T. rex był prawdopodobnie silnym, choć niezbyt stabilnym pływakiem. Dostępne dowody sugerują, że pływający tyranozaur unosił się blisko powierzchni zbiornika wodnego, używając potężnych nóg do odbijania się od dna i przemieszczania. Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Umiejętności pływackie T. rex niewątpliwie kształtowały jego strategię polowania. W 2023 roku paleontolog R. Ernesto Blanco z Uniwersytetu w Republice Urugwaju opracował model, jak szybko T. rex mógł poruszać się w wodzie. Zasugerował, że tyranozaur byłby zbyt wolny, aby dogonić ofiary takie jak kaczodzioby <a href="https://www.google.com/search?q=site%3A+nationalgeographic.pl+edmontozaur&client=firefox-b-d&sca_esv=572214004&sxsrf=AE3TifOQLGZa-8JlSmfZquuN8FFrSQyBzQ%3A1753976271884&ei=z42LaIDWNcWDqgHNnrW5DA&ved=0ahUKEwjA-YTltueOAxXFgSoKHU1PLccQ4dUDCBA&uact=5&oq=site%3A+nationalgeographic.pl+edmontozaur&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ3NpdGU6IG5hdGlvbmFsZ2VvZ3JhcGhpYy5wbCBlZG1vbnRvemF1cjIFEAAY7wUyBRAAGO8FMgUQABjvBUjmOFCHB1iCN3ADeACQAQCYAXCgAaALqgEEMTMuM7gBA8gBAPgBAZgCEqACkwzCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICBRAhGKABwgIHECEYoAEYCpgDAIgGAZAGApIHAzkuOaAHnFKyBwM2Ljm4B-wLwgcIMC4yLjEwLjbIB3g&sclient=gws-wiz-serp">edmontozaur czy strusiokształtny strutiomim na lądzie, ale mógł poruszać się szybciej podczas brodzenia lub pływania w płytkiej wodzie. – W zależności od głębokości wody T. rex stosowałby różne sposoby napędu – mówi Blanco. W wystarczająco głębokiej wodzie tyranozaur mógł pływać z większością ciała pod powierzchnią, ale częściej zapewne brodził lub „odpychał się” od dna, co sugerują ślady innych teropodów. Być może T. rex wolał polować wzdłuż brzegów, gdzie roślinożercy próbujący uciec do wody byli spowolnieni i bardziej narażeni. Niektórzy eksperci wciąż nie są przekonani, że T. rex preferował polowanie przy brzegach. Większość dowodów wskazuje na to, że dinozaur ten polował z zasadzki na lądzie i rozdrabniał znalezione szczątki swoją imponującą siłą szczęk. Odkrycie śladów pływania, koprolitów tyranozaura z resztkami zwierząt wodnych czy innych dowodów kopalnych mogłoby pomóc w dalszym doprecyzowaniu tej hipotezy. Niemniej jednak pluskanie się w wodzie wydaje się mieścić w możliwościach tyranozaura. Pływanie, nawet niezgrabne, było przydatną umiejętnością w pradawnych nizinnych siedliskach, które prawdopodobnie przypominały dzisiejsze bagna i mokradła wzdłuż wybrzeży Zatoki Meksykańskiej. Możliwość przekraczania takich zbiorników i podmokłych terenów byłaby korzystna dla dużych tyranozaurów i prawdopodobnie zdarzało im się to od czasu do czasu. – Na podstawie obecnych dowodów – mówi Morrison – sugerowałbym przyjąć, że pływanie mogło być sposobem tyranozaura na poruszanie się w jego środowisku. Odpowiedź na pytanie, dlaczego T. rex przepłynął jezioro, jest więc prosta: po drugiej stronie czekał obiad. Źródło: National Geographic
Niezwykły zbieg okoliczności. Kość dinozaura odkryta pod muzeum historii naturalnej
Kręg kręgosłupa dinozaura odkryto w czasie prac budowlanych pod Muzeum Przyrody i Nauki w Denver w USA. Znalezisko zaskoczyło muzealników, bo w placówce tej eksponowane są podobne szczątki z różnych rejonów Ameryki.
Spis treści: Remont muzeum przyczyną odkrycia Dinozaur na głębokości Co wiemy o „właścicielu” kręgu? Odkrycia paleontologiczne mają bardzo często miejsce w kopalniach odkrywkowych lub w rejonie urwisk, gdzie widoczne są profile ścian skalnych. Tym razem doszło do takiego znaleziska w bardzo nietypowy sposób i w zaskakującym miejscu. Remont muzeum przyczyną odkrycia W Muzeum Przyrody i Nauki w Denver w USA trwa remont. W muzeum eksponowane są m.in. szczątki dinozaurów z Kolorado i innych rejonów Ameryki Północnej. Muzealnicy chcą wykorzystać energię geotermalną do ogrzewania i chłodzenia kompleksu, która zastąpić ma droższy gaz ziemny. Celem jest też obniżenie generowania gazów cieplarnianych. W tym celu dokonano bardzo głębokich wierceń rdzeniowych, by lepiej zrozumieć geologię Denver. W jednym z rdzeni dostrzeżono coś nietypowego. Była to duża skamieniałość kręgu, a więc elementu kręgosłupa. Dinozaur na głębokości Paleontolodzy byli blisko, bo muzeum zajmuje się przecież taką tematyką. Szybko ustalili, że jest to kręg należący do dinozaura żyjącego blisko 70 milionów lat temu. Wyciągnięto go z rdzenia z głębokości około 230 metrów! Jest to najgłębsza i najstarsza skamieniałość dinozaura, jaką kiedykolwiek znaleziono w granicach miasta Denver. – Jest to ekscytujące znalezisko zarówno pod względem naukowym, jak i historycznym, zarówno dla muzeum, jak i dla całej społeczności Denver – powiedział dr James Hagadorn, kurator ds. geologii w muzeum. Dodał, że obiekt pochodzi z okresu tuż przed masowym wymieraniem, które zniszczyło dinozaury i stanowi rzadką okazję do poznania ówczesnego ekosystemu. Co wiemy o „właścicielu” kręgu? Kręg należał do roślinożernego i dwunożnego ornitopoda, czyli dinozaura ptasionogiego. Były to najbardziej liczne zwierzęta lądowe swoich czasów. Ich cechą charakterystyczną były trójpalczaste stopy i pysk w postaci dzioba. Nie jest jasne, który był to gatunek. Najpewniej Thescelosaurus lub Edmontosaurus. Dr Patrick O’Connor, dyrektor działu nauk o Ziemi i kosmosie w muzeum, był członkiem zespołu, który zidentyfikował kość jako kręg roślinożernego dinozaura. Skamielina została opisana w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Rocky Mountain Geology”. – To chyba najbardziej niezwykłe odkrycie dinozaura, w jakim kiedykolwiek brałem udział” – powiedział dr O’Connor. Zaznaczył, że bardzo rzadko napotyka się na skamieniałości paleontologiczne w rdzeniach. Źródło: Muzeum Przyrody i Nauki w Denver Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Znaleziono dinozaura wielkości psa! Enigmacursor mollyborthwickae odkryty w Kolorado
Z początku badacze myśleli, że to tylko znany Nanosaurus. Dopiero szczegółowe analizy ujawniły, że mają do czynienia z zupełnie nowym gatunkiem.
Spis treści: Nowy dinozaur odkryty w Kolorado – kim był Enigmacursor? Mały, zwinny i szybki jak border collie – co wiemy o młodym Enigmacursorze? W świecie paleontologii rzadkością są odkrycia zupełnie nowych gatunków dinozaurów. Tym większe poruszenie wywołała wiadomość o identyfikacji niewielkiego, roślinożernego gada, który biegał po późnojurajskich równinach dzisiejszego stanu Kolorado. W artykule opublikowanym na łamach „Royal Society Open Science” możemy przeczytać, że szczątki tworzą zupełnie nowy rodzaj i gatunek Enigmacursor mollyborthwickae. Nowy dinozaur odkryty w Kolorado – kim był Enigmacursor? Skamieniałości znaleziono między 2021 a 2022 rokiem na prywatnych terenach na terenie hrabstwie Moffat w amerykańskim stanie Kolorado. W czasach, gdy żył Enigmacursor, teren ten był równiną porośniętą paprociami, sagowcami i drzewami iglastymi, a więc roślinnością typową dla okresu jury. Pierwotnie szczątki przypisano do rodzaju Nanosaurus. Dalsze analizy przeprowadzone przez paleobiologów Susannah Maidment i Paula Barretta wykazały jednak, że wcześniejsza klasyfikacja opierała się na słabo zachowanych materiałach i nie spełniała dzisiejszych rygorystycznych standardów naukowych. W związku z tym naukowcy zdecydowali się na stworzenie nowej nazwy rodzajowej – Enigmacursor. Mały, zwinny i szybki jak border collie – co wiemy o młodym Enigmacursorze? Szczególną cechą E. mollyborthwickae były jego duże łapy. Jak sugerują badacze, umożliwiały mu szybkie poruszanie się i ucieczkę przed większymi drapieżnikami. Długie tylne kończyny wskazują na biegający tryb życia. Małe przednie łapy służyły najprawdopodobniej do chwytania pokarmu. Niewielka głowa sugeruje, że nie był to wybitnie inteligentny przedstawiciel fauny jurajskiej. Nadrabiał za to zwinnością i przystosowaniem do życia w cieniu większych dinozaurów. Okaz, który trafił do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, to najprawdopodobniej osobnik młodociany. Jego kręgi nie były jeszcze w pełni zrośnięte, co sugeruje, że nie osiągnął dorosłości w chwili śmierci. Dokładna przyczyna jego zgonu pozostaje nieznana. Zrekonstruowany okaz mierzy około 1 m długości i ma 50 cm wysokości. Półmetrowy ogon to połowa jego długości. Podobnych rozmiarów są psy rasy border collie. Choć nie był fioletowy ani udomowiony jak Dino z „Flintstonów”, Enigmacursor mollyborthwickae mógłby z powodzeniem odegrać rolę jurajskiego pupila – zwinnego, niepozornego, a dziś wyjątkowo cennego dla nauki. Źródło: Royal Society Open Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Te jaszczurki przetrwały zagładę dinozaurów. Ich sekret zaskakuje
Nie tylko dinozaury miały wtedy kłopoty. 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida, która zmiotła 75% gatunków. Ale te niepozorne jaszczurki jakoś to przetrwały – i to w samym centrum katastrofy.
Spis treści: Jaszczurki odporniejsze od dinozaurów Biologiczny fenomen Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida, co zapoczątkowało jedną z największych katastrof biologicznych w dziejach planety. W wyniku wymierania kredowego wyginęło około 75% wszystkich gatunków, w tym nieptasie dinozaury. Najnowsze badania wskazują, że niewielka grupa jaszczurek z rodziny Xantusiidae nie tylko przetrwała kataklizm, ale także poradziła sobie z jego długofalowymi skutkami. Jaszczurki odporniejsze od dinozaurów Gady te najprawdopodobniej przetrwały w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca uderzenia asteroidy. Żadna inna znana dziś lądowa rodzina kręgowców nie wykazuje takiej ciągłości obecności w tym rejonie od czasów kredy po współczesność. Tzw. jaszczurki nocne, znane też jako nocówkowate, zamieszkują tereny Meksyku, Ameryki Środkowej, Kuby oraz południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych. Większość życia spędzają ukryte w szczelinach skalnych i pod kamieniami. Naukowcy od dawna podejrzewali, że są potomkami bardzo starej linii ewolucyjnej. Dzięki analizom DNA udało się oszacować, że ich ostatni wspólny przodek żył ponad 92 miliony lat temu. Zgadza się, to co najmniej 26 milionów lat przed uderzeniem asteroidy. Cennym źródłem wiedzy dla badaczy okazały się kopalne szczątki jaszczurek pochodzące z różnych okresów. Zarówno sprzed, jak i po katastrofy. Co ciekawe, ich rozmieszczenie wokół krateru Chicxulub tworzy niemal geometryczny pierścień. Wygląda to tak, jakby tworzyły naturalny ślad po asteroidzie. Biologiczny fenomen Dlaczego właśnie te jaszczurki przetrwały wymieranie kredowe? Jedna z hipotez wskazuje na ich specyficzny tryb życia. Ukrywanie się w szczelinach i pod ziemią mogło uchronić je przed falami uderzeniowymi, pożarami czy gwałtownymi zmianami temperatur. Po drugie, ich wolny metabolizm pozwalał przetrwać długie okresy bez pożywienia. To również mogło być kluczowe w czasach, gdy łańcuchy pokarmowe na całej planecie niemal się załamały. Fascynujące jest też to, że przodkowie nocówkowatych mieli bardzo małe mioty (zazwyczaj jedno lub dwa młode). To nietypowe dla gatunków, które przetrwały masowe wymierania. Obecnie rodzinę Xantusiidae reprezentują trzy główne linie: Xantusia, występującą w Kalifornii i Meksyku, Lepidophyma, zasiedlającą Amerykę Środkową oraz Cricosaura, endemit z Kuby. To, że przetrwały dziesiątki milionów lat na stosunkowo niewielkim terenie czyni je prawdziwym biologicznym fenomenem. To też przypomnienie, że czasem najmniejsze, najbardziej niepozorne istoty okazują się najbardziej odporne. Wiele razy udowodniły to m.in. niesporczaki. Źródło: Biology Letters Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Prehistoryczne pasożyty w akcji. Co ujawnił bursztyn z czasów dinozaurów?
To nie scenariusz horroru, tylko zapis sprzed 99 milionów lat. W bursztynie z Mjanmy naukowcy odkryli muchę i młodą mrówkę zainfekowane „grzybem zombie”, który wyrastał im… z głowy.
Spis treści: Bursztyn z cenną pamiątką „Grzyby-zombie” współcześnie Nie wszystkie historyczne skarby znajdują się w ziemi. Wiele tajemnic skrywają też bursztyny. I to właśnie w bursztynie liczącym 99 milionów lat naukowcy odkryli prawdziwy paleontologiczny rarytas. Chodzi o muchę oraz młodą mrówkę. Oba owady były zainfekowane grzybami pasożytniczymi, z których owocniki przebiły się przez ich głowy. Choć znalezisko jest dość makabryczne, to niezwykle cenne źródło wiedzy o prehistorycznych relacjach ekologicznych i ewolucji pasożytów. Bursztyn z cenną pamiątką Zespół badaczy pod kierunkiem Yuhui Zhuanga z Uniwersytetu w Yunnan odkrył w bursztynach z Mjanmy dwa nowe, wymarłe gatunki grzybów z rodzaju Ophiocordyceps. Współcześnie są one znane jako „grzyby-zombie”. Odmiany tego grzyba infekują m.in. mrówki i kontrolują ich zachowanie. Pasożyt zmusza je do wspinaczki na liście, gdzie dochodzi do śmierci gospodarza i rozprzestrzenienia zarodników. Właśnie to zjawisko zainspirowało twórców gry komputerowej i serialu „The Last of Us”. Nowo opisane gatunki – Paleoophiocordyceps gerontoformicae (znaleziony na mrówce) i Paleoophiocordyceps ironomyiae (na musze) – zostały zidentyfikowane dzięki mikroskopii optycznej i tomografii komputerowej 3D. Naukowcy uważają, że grzyby te najpierw zainfekowały swoje ofiary, a następnie zabiły je i wytworzyły owocniki. Dopiero potem owady zostały uwięzione w żywicy, która z czasem zamieniła się w bursztyn. Odkrycie jest przełomowe nie tylko ze względu na wiek znaleziska, ale również ze względu na rzadkość tego typu zachowanych interakcji pasożytniczych w zapisie kopalnym. Jak zauważa dr João Araújo, mykolog z Duńskiego Muzeum Historii Naturalnej, bardzo niewiele skamieniałości dokumentuje pasożytnicze grzyby w akcji. Tymczasem mogły one odgrywać ważną rolę w regulowaniu liczebności populacji owadów już w czasach dinozaurów. „Grzyby-zombie” współcześnie Obecnie tego typu grzyby są nie tylko obiektem fascynacji naukowców, ale także potencjalnym narzędziem w biologicznej walce ze szkodnikami. Dzięki zdolności infekowania konkretnych gatunków owadów są rozważane jako ekologiczna alternatywa dla chemicznych pestycydów. Jak podkreśla cytowany przez CNN prof. Edmund Jarzembowski z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, odkrycie to dowodzi, że złożoność dzisiejszych ekosystemów ma głębokie korzenie sięgające czasów kredy. Choć w bursztynie zachowuje się zaledwie fragment dawnego świata, to właśnie takie fragmenty ukazują nieznane oblicza ewolucji. Źródło: Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
Dwa doskonale zachowane szczenięta sprzed 14 tys. lat ponownie wzbudziły sensację. Odkryte w wiecznej syberyjskiej zmarzlinie w 2011 i 2015 roku okazały się siostrami. I nie są, jak wcześniej sądzono, wczesnymi psami.
Spis treści Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Nowe badania genetyczne dwóch doskonale zachowanych szczeniąt z epoki lodowcowej, odnalezionych na północnej Syberii, sugerują, że były one wilkami, a nie wczesnymi psami domowymi, jak wcześniej przypuszczano. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Quaternary Research” dowodzi, że maluszki były siostrami w wieku około dwóch miesięcy. Miały mieszaną dietę. Spożywały zarówno mięso, jak i rośliny, podobnie jak współczesne wilki. Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Zwierzaki, nazwane „szczeniętami z Tumat”, zostały znalezione w 2011 i 2015 roku około 40 km od miejscowości Tumat na Syberii. Ich ciała zachowały się w wiecznej zmarzlinie obok kości mamutów włochatych. Niektóre z tych kości nosiły ślady przetwarzania przez ludzi. Początkowo sądzono, że w tej okolicy ludzie oprawiali upolowane mamuty, a szczenięta to związane z człowiekiem wczesne psy. Jednak nowe analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Yorku – przy współpracy zespołów z Belgii, Kanady, Danii, Niemiec, Rosji i Szwecji – wykazały, że szczeniaki jednak są wilkami. Przeprowadzono analizy genetyczne oraz chemiczne kości, zębów i innych tkanek. Brak jakichkolwiek śladów obrażeń sugeruje, że mogły znajdować się w podziemnej norze, a przyczyną ich śmierci było osunięcie ziemi, które je tam uwięziło. Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Szczenięta jadły już stały pokarm, choć wciąż piły też mleko matki. Jedno z nich miało w żołądku mięso nosorożca włochatego, a drugie szczątki małego ptaka (pliszki). Najbardziej zaskakujące było odkrycie niestrawionej jeszcze skóry nosorożca włochatego, co oznacza że szczenięta zginęły niedługo po posiłku. Zapewne jadły młodego nosorożca upolowanego przez dorosłych członków stada. To kolejna niespodzianka – uważano że nosorożce są za duże, jak na ofiary wilków. Być może plejstoceńskie wilki na Syberii były większe od obecnych. W żołądkach maluchów znaleziono też sporo materiału roślinnego, m.in. szczątki traw, liści i wierzbowych gałązek. Podobnie więc jak współczesne wilki i psy, miały zróżnicowaną i nie wyłącznie mięsną dietę. Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Badania DNA wskazują, że szczenięta należały do wymarłej populacji wilków, która nie dała początku współczesnym psom. Wątpliwości co do ich wilczego pochodzenia budził m.in. czarny kolor sierści, uznawany za cechę charakterystyczną psów. Analiza genetyczna wykazała też, że znalezione w odstępie kilku lat szczeniaki są siostrami. W wiecznej zmarzlinie Syberii odkryto wiele doskonale zachowanych zwierząt z epoki lodowcowej, m.in. młodą samicę mamuta Yuka z zachowanym mózgiem, źrebaka Lena sprzed 42 000 lat, lwiątko z sierścią i narządami, a także młode nosorożce włochate. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Odkryto „smoczego księcia”. Bez niego nie byłoby tyranozaura
Khankhuuluu mongoliensis, nowo odkryty dinozaur z Mongolii, wypełnia jedną z największych luk w historii tyranozaurów. Jego szczątki, zalegające w muzeum od lat 70., pozwalają zrozumieć, jak z małych drapieżników wyewoluował gigantyczny T.rex.
Spis treści Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Skąd się wziął najsłynniejszy dinozaur świata – budzący grozę tyranozaur? Na to pytanie nauka nie znała dobrej odpowiedzi – aż do teraz. Analiza szczątków zalegających w muzeum od lat 70. ujawniła nowy, nieznany gatunek dinozaura. Ten „smoczy książę” żył na terenie dzisiejszej Mongolii i jest brakującym ogniwem w ewolucji T. Rexa. Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Paleontolodzy odkryli nowy gatunek dinozaura – Khankhuuluu mongoliensis. Nazwę tę można przetłumaczyć jako „smoczy książę Mongolii”. To średniej wielkości tyranozaur, który żył około 86 milionów lat temu. Stanowi brakujące ogniwo w ewolucji od małych przodków do gigantycznych drapieżników, takich jak tyranozaur Odkrycia dokonano na podstawie dwóch częściowych szkieletów, które znajdowały się w muzeum od lat 70. Khankhuuluu miał około 4 metrów długości i ważył 750 kg. Był więc znacznie mniejszy od późniejszych tyranozaurów, ale większy niż ich wcześniejsi, metrowi przodkowie, tacy jak Suskityrannus i Moros intrepidus. Odkrycie to wypełnia lukę między najmniejszymi a największymi tyranozaurami i pozwala lepiej zrozumieć ich ewolucję. Nowy gatunek miał smukłe nogi i lekko zbudowaną czaszkę. To sugeruje, że był szybkim, zwinnym drapieżnikiem. Nie posiadał tak potężnego zgryzu jak jego późniejsi budzący grozę krewni. Jego obecność w Azji potwierdza skomplikowaną historię migracji tyranozaurów. Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Tyranozaury narodziły się w Azji, skąd przez Beringię (lądowy most łączący kiedyś oba kontynenty) przewędrowały do Ameryki Północnej. Tam wyewoluowały większe formy, jak Gorgosaurus czy Thanatotheristes. Później niektóre tyranozaury powróciły do Azji, gdzie podzieliły się na dwie główne grupy: Tyrannosaurini (masywne drapieżniki z głębokimi pyskami, np. Tarbosaurus) oraz Alioramini (mniejsze, smukłe formy, np. Qianzhousaurus). To nie koniec tej migracyjnej łamigłówki. Z biegiem czasu część Tyrannosaurini powróciła do Ameryki Północnej, dając początek takim gatunkom jak osławiony Tyrannosaurus rex. Co ciekawe, najbliższym znanym krewnym T. rex nie jest żyjący w sąsiedztwie Daspletosaurus, lecz Tarbosaurus z Azji. Odkrycie „smoczego księcia” wskazuje, że w ekosystemach Azji i Ameryki Północnej tyranozaury zajmowały podobne nisze, ale w różny sposób. W Azji współistniały dwie odmienne formy – wielki Tarbosaurus i mniejszy Alioramus. Tymczasem w Ameryce Północnej jedynym znanym tyranozaurem był T. rex, który zajmował zarówno niszę młodych, mniejszych drapieżników jako młody osobnik, jak i szczytowych myśliwych, jako dorosły. Odkrycie Khankhuuluu mongoliensis rzuca nowe światło na ewolucję tyranozaurów i ich rozprzestrzenienie się między kontynentami. To przypomnienie, że zanim na scenę wkroczył król dinozaurów, istnieli także książęta, którzy torowali mu drogę. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy ogon dinozaura mógł wywołać grzmot? Naukowcy rozwiewają mit
Prehistoryczne gady mogły uderzać ogonem z taką siłą, że powstawał huk przypominający wystrzał armatni. Nowe analizy komputerowe pokazują, czy dinozaury naprawdę przekraczały barierę dźwięku.
Spis treści: Co to jest grom dźwiękowy? Rekonstrukcja ogona dinozaura Czy dinozaury wywoływały grom dźwiękowy? Diplodoki to jedne z najbardziej znanych dinozaurów. Wszyscy kojarzymy je z wyglądu. Miały charakterystyczne krótkie nogi, bardzo długie szyje zakończone małymi głowami i jeszcze dłuższe ogony. W sumie zwierzęta te mogły mieć nawet 30 metrów długości. Czyli tyle, ile boisko do koszykówki. Naukowców szczególnie ciekawią ich ogony. Dlaczego były tak długie i do czego służyły tym dinozaurom? Według jednej z teorii były niezbędne, by zapewnić równowagę dla wydłużonej szyi. Według innej pozwalały badać teren dookoła. Jeszcze inna hipoteza zakładała, że stabilizowały dinozaura, gdy unosił przednią część ciała – podobnie jak ogon u kangura. Wśród tych odpowiedzi wyróżniał się pomysł Nathana Myhrvolda i Philipa Currie. W 1997 r. na łamach „Paleobiology” naukowcy ci zasugerowali, że ogony diplodoków (i szerzej – zauropodów) mogły poruszać się z prędkością naddźwiękową. Dinozaury mogły strzelać nimi jak biczem, co powodowałoby ogromny hałas. Byłoby on użyteczny, by odstraszać drapieżniki albo ukazywać siłę i sprawność zwierzęcia w czasie godów. Co to jest grom dźwiękowy? Hipoteza ta zdobyła popularność. Policzono, że dinozaur, który smagał powietrze ogonem, powodowałby hałas o natężeniu 200 decybeli. To dźwięk odpowiadający hukowi generowanemu przez startującą rakietę kosmiczną. Jak to możliwe? Przekroczenie prędkości dźwięku powoduje powstanie tzw. gromu dźwiękowego. To zjawisko jest dobrze znane inżynierom lotniczym. I ciągle przyprawia ich o ból głowy. Concorde’y, naddźwiękowe samoloty wycofane z użytku w 2003 r., produkowały fale uderzeniowe tak głośne, że stanowiły uciążliwy hałas dla wszystkich mieszkających pod trasami ich przelotu. Jak powstaje grom dźwiękowy? To efekt natychmiastowej zmiany ciśnienia powodowanej przez dziób samolotu. Każdy samolot – oraz każdy poruszający się przedmiot – wywołuje wokół siebie zmianę ciśnienia, która rozchodzi się jak fala. Przy prędkości samolotu przekraczającej prędkość dźwięku, czyli ok. 1200 km/godz., generuje to gigantyczny huk. Rekonstrukcja ogona dinozaura Czy możliwe jest, by diplodok, machając długim ogonem, wywoływał grom dźwiękowy? Hipotezę przetestował właśnie międzynarodowy zespół paleontologów i inżynierów lotnictwa. Swoje badania naukowcy opisali w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Scientific Reports”. Ich podstawą była rekonstrukcja ogona diplodoka. Nie było to sprawą prostą, ponieważ żadnego nie odnaleziono w całości. Badacze kierowani przez Simone Conti z portugalskiego Uniwersytetu NOVA wykorzystali szczątki pięciu diplodoków. Wymodelowali 82 kręgi składające się tylko na ogon (my, ludzie, mamy wszystkich 33). Następnie zaś inne tkanki: skórę, mięśnie, stawy. Ponieważ o tkankach miękkich nie było nic wiadomo – nie zachowały się bowiem w materiale kopalnym – badacze musieli przyjąć pewne założenia. Grubość skóry określili na podstawie grubości skóry krokodyli. Jej właściwości mechaniczne dobrali tak, by wytrzymywała mocne machnięcia, przypominające strzelanie z bata. Podobnie modelowano mięśnie i ścięgna. Czy dinozaury wywoływały grom dźwiękowy? Ostatecznie badacze otrzymali ogon ważący półtorej tony i mający 12 metrów długości. Ustalili, że musiał być sztywniejszy, niż wcześniej sądzono, bo inaczej podczas ruchu kręgi mogłyby się rozejść. Gdy komputerowo zasymulowali machanie nim, okazało się, że bariera dźwięku jednak pozostaje niepobita. Końcówka ogona poruszała się z prędkością 30 m/s, czyli 100 km/godz. To ponad dziesięć razy mniej niż prędkość dźwięku i za mało, by wywołać grzmot dźwiękowy. Naukowcy ustalili, że gdyby diplodoki potrafiły machać ogonami szybciej, kończyłoby się to dla nich tragicznie. Ich ciało mogłoby tego nie wytrzymać, a ogony by się rozrywały. Jednak trzeba zauważyć, że 30 m/s to całkiem sporo. Końcówka ogona poruszająca się z taką szybkością wywoływałaby taką samą zmianę ciśnienia jak piłeczka golfowa lecąca z szybkości 315 km/godz. Co oznacza, że ogon diplodoka – choć „tyko” poddźwiękowy – nadal był potężną bronią, która mogła znacznie ułatwiać życie zwierzęciu. Źródła: Scientific Reports, Paleobiology Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rewolucja w badaniu praludzi. Przebadano zęby sprzed 2 mln lat
Mikroskopijne ślady białka zachowały się na zębach pradawnych krewnych człowieka, którzy żyli 2 mln lat temu w południowej Afryce. Dzięki temu pozyskano ważne informacje na ich temat. To kluczowa analiza w badaniu ewolucji człowieka
Spis treści: Prastare zęby – twardy orzech do zgryzienia Czego dowiedzieli się naukowcy z zębów praludzi? Badanie przeszłości człowieka i praludzi wchodzi z nową fazę. Sto lat temu analiza polegała na porównywaniu kości i ich szczegółowym opisie. Dziś nowe technologie rewolucjonizują paleontologię. Badacze przeszłości coraz częściej sięgają po paleoproteomikę. Jest to nowa, interdyscyplinarna gałąź badań. Zajmuje się analizą kopalnych białek – podstawowych substancji wszystkich organizmów – za pomocą chemii, biologii molekularnej, paleontologii i archeologii. Prastare zęby – twardy orzech do zgryzienia Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku w Wielkiej Brytanii ogłosili właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Science” wyniki analiz czterech zębów należących do Paranthropus robustus, czyli australopiteka masywnego. Do najsłynniejszych przedstawicielek australopiteków należy Lucy. Robustus to wymarły gatunek homininów, który pojawił się i ewoluował w Afryce między 2,8 a 1,2 miliona lat temu. Uważany jest za „boczną gałąź” naszego drzewa ewolucyjnego. Paranthropus był dwunożny, ale wykazywał również przystosowanie kończyn górnych do wspinaczki. Miał szeroką niszę pokarmową, spożywał kilka rodzajów roślin i być może podjadał też owady. Przeanalizowane zęby, należące do przedstawicieli tego gatunku, zostały odkryte w jaskini Swartkrans w Republice Południowej Afryki. Podobne analizy – przeprowadzone z sukcesem – należą do rzadkości, bo bardzo rzadko zachowuje się białko z tak odległych epok. W lutym 2025 roku inna grupa badaczy dokonała podobnego ustalenia dla zębów Australopithecus africanus sprzed 3,5 mln lat. Tym razem badacze z Yorku wykorzystali najnowocześniejsze techniki spektrometrii masowej, aby częściowo zrekonstruować sekwencje białkowe. Czego dowiedzieli się naukowcy z zębów praludzi? Po raz pierwszy naukowcy byli w stanie zidentyfikować płeć biologiczną poszczególnych okazów Paranthropus robustus. Analizując specyficzne wzorce białkowe, stwierdzili, że dwa zęby należały do osobników płci męskiej, a pozostałe dwa okazy – żeńskiej. Dlaczego to takie ważne dla badaczy? Umiejętność dokładnego określenia płci biologicznej skamieniałości jest kluczowa, ponieważ pozwala badać dymorfizm płciowy (różnice w wielkości wynikające z płci biologicznej) w zapisie homininów. – Wydobycie kopalnych aminokwasów [podstawowe elementy struktur białkowych – przyp. red.] ze szkliwa homininów z tego regionu południowej Afryki jest zadziwiające. Otwiera to zupełnie nowe możliwości zrozumienia naszej historii ewolucyjnej na tym kontynencie – komentuje dr Marc Dickinson, współautor publikacji i pracownik Wydziału Chemii Uniwersytetu w Yorku. Odkrycie to – zdaniem badaczy – pozwoli zweryfikować wcześniejsze teorie oparte wyłącznie na kształcie i wielkości kości. Otwiera drzwi do zrozumienia złożonej dynamiki populacji i relacji między homininami. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.