National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-28T10:04:24.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Tak wyglądają najstarsze narzędzia człowieka wykonane z drewna. Do czego służyły?
items: To najstarsza taka „ostrzałka” w Europie. Archeolodzy odkryli wyjątkowe narzędzie sprzed pół miliona lat
items: Prastare trujące strzały mają 60 tysięcy lat. Nie stworzono ich, by zabijały natychmiast
items: Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
items: Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
items: Pożary w pradziejowej Europie nie były przypadkiem. Oto, kto za nimi stał
items: Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
items: Nieznana innowacja pradawnych ludzi. Transport surowców zaczął się wcześniej, niż sądzono
items: Już wiemy, jak polowano na mamuty. Dzięki polskiemu badaczowi
items: Dzięki temu wynalazkowi doszło do rewolucji w świecie mody. Igła z oczkiem kończy 40 tys. lat
items: Zaskakujące odkrycie w piwniczce na wino. Kości gigantów sprzed tysiącleci
items: „Ludzka rewolucja” 45 tys. lat temu w Europie wyjaśniona. Odpowiedź zaskakuje
items: W Izraelu znaleziono prehistoryczne kamieniołomy, w pobliżu których Homo erectus polował na słonie
items: Powstał ponad 1,5 miliarda lat temu. Zagadkowy obiekt z Zachodniopomorskiego zdradza tajemnice
items: Śladami pierwszego Homo sapiens w Chinach. Jaskinia Tianyuan pełna zagadkowych kości
items: Najstarsze narzędzia praludzi w Europie pochodzą z Ukrainy. Mają 1,4 mln lat
items: Nie uciekał dostatecznie szybko. Z jego kości powstał najstarszy znany paciorek w Ameryce
items: Analiza prehistorycznych artefaktów sugeruje istnienie 9 nowych kultur. Kwitły w Europie 30 tys. lat temu
items: Niezwykłe odkrycie w Chinach. Archeolodzy odnaleźli ślady zaawansowanej kultury sprzed 45 tys. lat
items: Pierwsi Amerykanie mieszkali obok gigantycznych mamutów. Wskazują na to dowody sprzed 14 tys. lat
items: Kiedy pierwsi ludzie pojawili się na terenie Polski? Szkieletów brak, ale archeolodzy znają odpowiedź

Tak wyglądają najstarsze narzędzia człowieka wykonane z drewna. Do czego służyły?
type: item
date: 2026-01-28T11:08:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grecja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Dwa zagadkowe narzędzia wykonane z drewna odkryli archeolodzy w Grecji. Mają 430 tysięcy lat i są to najstarsze takie zabytki na świecie. Jedno z nich miało zaledwie kilka centymetrów długości – takiego artefaktu archeolodzy jeszcze nie znali z tak odległych czasów.
encoded: W ostatnim czasie archeolodzy publikują sporo interesujących znalezisk, które zmieniają naszą wiedzę na temat umiejętności przodków człowieka współczesnego. Kilka dni temu pisaliśmy na temat najstarszego znanego z Europy narzędzia wykonanego z kości słonia. A teraz ukazała się informacja o najbardziej wiekowych (ale na całym świecie!) narzędziach wykonanych z drewna. Grecja to nie tylko świątynie Do tego znaleziska doszło w czasie wykopalisk prowadzonych w latach 2015–2019 na stanowisku archeologicznym Marathousa 1 na środkowym Peloponezie w Grecji, który słynie z zabytków kultury antycznej. Okazuje się, że rejon ten skrywa również zabytki ze znacznie wcześniejszych epok. Profesor Katerina Harvati z Centrum Ewolucji Człowieka i Paleośrodowiska Senckenberga na Uniwersytecie w Tybindze i dr Annemieke Milks z Uniwersytetu w Reading opublikowały właśnie na łamach „PNAS” sensacyjny artykuł, w którym opisały najstarsze narzędzia drewniane na świecie właśnie z Marathousa 1. To cud, że artefakty zachowały się po dziś dzień. – W przeciwieństwie do kamieni, przedmioty drewniane wymagają specjalnych warunków, aby przetrwać przez długi czas – mówi dr Milks, czołowa ekspertka w dziedzinie wczesnych narzędzi drewnianych. Najstarsze drewniane narzędzia na świecie Pierwszy z zabytków archeolożki określiły jako „wielofunkcyjny kij”. Wykonano go z drewna olszy. To artefakt o długości 81 cm, który został okorowany i oczyszczony z gałęzi poprzez rąbanie i struganie. Badacze sugerują, że służył on przede wszystkim jako kij do kopania na brzegu jeziora – prawdopodobnie w celu pozyskiwania bulw lub korzeni. Mógł być również używany jako narzędzie do zdzierania kory w celu spożycia jej jadalnej, wewnętrznej warstwy. Inna opcją zastosowania była pomoc przy oprawianiu tuszy słonia, bo przy jego szczątkach odkryto „wielofunkcyjny kij”. Na jednym z jego końców odkryto mikroskopijne uszkodzenia i zaokrąglenia świadczące o intensywnym użytkowaniu. Drugim zabytkiem jest małe, zaledwie kilkucentym…

narzedzie-968ba6b.png
width: 1688
height: 1125

To najstarsza taka „ostrzałka” w Europie. Archeolodzy odkryli wyjątkowe narzędzie sprzed pół miliona lat
type: item
date: 2026-01-27T10:20:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: wielka brytania
description: Najstarsze na świecie narzędzie wykonane z kości słonia odkryli archeolodzy w Wielkiej Brytanii. Służyło jako „ostrzałka” pradziejowych narzędzi kamiennych, które stępiły się w wyniku wielokrotnego użytkowania. Skąd archeolodzy to wiedzą?
encoded: Przed odkryciem z angielskiego Boxgrove dominowało przekonanie, że zaawansowana obróbka kości i kości słoniowej pojawiła się w Europie znacznie później, a starsze znaleziska budziły liczne kontrowersje. Narzędzia wykonane z kości słoni odkryto za to w Afryce w wąwozie Olduvai w Tanzanii i są datowane na 1,5 miliona lat. Chociaż znano narzędzia z kości słonia z około 22 stanowisk archeologicznych z czasów dolnego paleolitu (głównie w Europie), wiele z nich pozostawało dyskusyjnych. Głównym problemem przed znaleziskiem z Boxgrove była trudność w odróżnieniu celowej modyfikacji ludzkiej od naturalnych procesów, które zmodyfikowały kości. Z magazynu do laboratorium Ten fragment kości słonia odkryto na początku lat 90. XX wieku, ale dopiero niedawno, po dokładnym zbadaniu znalezisk z tego miejsca, rozpoznano go jako narzędzie. Naukowcy opublikowali właśnie swoje wnioski na łamach „Science Advances”. Skamieniałe narzędzie ma mniej więcej trójkątny kształt, mierzy około 11 centymetrów długości, sześć centymetrów długości i około trzech centymetrów grubości. Skąd wiadomo, że to prastare narzędzie? Naukowcy sięgnęli po dwie metody: skanowanie 3D, mikroskopię elektronową. W ten sposób przeanalizowano powierzchnię fragmentu kości. Naukowcy odkryli charakterystyczne nacięcia i ślady uderzeń, wskazujące na to, że narzędzie było używane przez jego pradziejowego właściciela. Do czego służyło prastare narzędzie? Analizy wykazały, że narzędzie to, pełniące funkcję miękkiego tłuczka, było wykorzystywane wielokrotnie do przywracania ostrości tępym narzędziom tnącym, stosowanym prawdopodobnie podczas obróbki rzeźnej zwierząt. Bezpośrednim dowodem na takie zastosowanie są liczne wgłębienia, nacięcia oraz wbite w strukturę kości drobne okruchy krzemienia. W ten sposób „odświeżano” lub wykańczano krawędzie aszelskich pięściaków. Dzięki elastyczności kości słonia, pozwalało ono na większą kontrolę podczas usuwania drobnych odłupków niż przy użyciu twardych młotków kamiennych. – To niezwykł…

narzedzie-973ee07.png
width: 1575
height: 1050

Prastare trujące strzały mają 60 tysięcy lat. Nie stworzono ich, by zabijały natychmiast
type: item
date: 2026-01-08T08:01:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: broń
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: polowanie
subject: RPA
description: Naukowcy odkryli bezpośrednie dowody na użycie zatrutych strzał sprzed 60 000 lat. To rewolucja w naszej wiedzy o ewolucji człowieka. Użycie trucizny było przełomem technologicznym. Dowodzi niezwykłej wiedzy łowców i zbieraczy.
encoded: Zastosowanie trucizny można uznać za szczytowe osiągnięcie technologii łowieckiej w okresie paleolitu. Dotychczas najwcześniejsze bezpośrednie dowody na taką praktykę były o wiele tysiącleci późniejsze. Wśród nich jest, mający około 24 tysiące lat, obiekt określany mianem „aplikatora trucizny”, pochodzący z Border Cave w RPA. Warto zaznaczyć, że identyfikacja rośliny w tym przypadku jest nadal przedmiotem debaty. Kolejne znaleziska tego typu mają zaledwie kilka tysięcy lat. Dlatego nowe znalezisko jest tak ważne. Toksyczny koktajl sprzed 60 000 Lat Groty, na których są ślady trucizny, archeolodzy wydobyli w schronisku skalnym Umhlatuzana w KwaZulu-Natal w Republice Południowej Afryce. Groty są kwarcowe i naukowcy określają je mikrolitami, ze względu na niewielkie wymiary. Pochodzą z warstw datowanych na 60 tys. lat. Na pięciu z dziesięciu analizowanych mikrolitów wykryto toksyczne alkaloidy roślinne. Substancje te pochodzą wyłącznie z roślin z rodziny Amaryllidaceae, rosnących w Afryce Południowej. Ich wykrycie nie było łatwe – użyto zaawansowanej analizy mikrobiologicznej i chemicznej, w tym chromatografii gazowej ze spektrometrią mas. Badacze musieli pracować z niesamowicie niewielkimi pozostałościami trucizny – ważącymi poniżej 100 μg. Pochodzenie trucizny Najbardziej prawdopodobnym źródłem trucizny jest roślina Boophone disticha, znana lokalnie jako „trująca cebulka”. Jest to roślina obficie występująca w regionie i udokumentowana historycznie jako trucizna nakładana na strzały kilkaset lat temu. Trucizna dowodem na myślenie abstrakcyjne Jak przebiegało polowanie z zatrutymi strzałami dziesiątki tysięcy lat temu? Substancja nie zabijała zwierzęcia od razu. Trafione osobniki uciekały, a trucizna działała z opóźnieniem, osłabiając ofiarę. Zapewne w ten sposób polowano na groźniejsze zwierzęta, których trafienie strzałą nie nie gwarantowało sukcesu. Być może łowcy tropili ofiary przez wiele godzin, zanim je dopadli. Jedno jest pewnie: użycie trucizny było dowodem n…

trutkad-dfb2773.png
width: 1688
height: 1125

Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
type: item
date: 2025-12-04T07:58:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: epoka kamienia
subject: jedzenie
subject: mięso
subject: paleolit
subject: rośliny
subject: żywność
description: Wielu zwolenników tzw. diety paleo wierzy, że opiera się ona na wiernym odwzorowaniu jadłospisu naszych paleolitycznych przodków – mieli oni rzekomo preferować mięso i unikać „przetworzonych” produktów roślinnych. Ale najnowsze badania archeologiczne chyba właśnie pogrzebały ich teorię.
encoded: Ludzie ewoluowali przez tysiące lat, a jedną z części naszego globalnego sukcesu było stanie się naprawdę elastycznymi konsumentami – jesteśmy w stanie czerpać węglowodany i tłuszcze zarówno ze źródeł roślinnych, jak i zwierzęcych. Nowe badania archeologiczne opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Research” ujawniają, że wczesnym ludziom z epoki kamienia daleko było jednak do paleolitycznych mięsożerców, jak niektórzy próbują ich przedstawiać. A pożywali oni szeroką gamę pokarmów roślinnych, które sprytnie „przetwarzali”. Czy powinniśmy zrewidować pogląd na dietę paleo? Przetwarzanie i spożywanie roślin przez ludzi epoki kamienia Dieta paleo, w jej popularnym współczesnym rozumieniu, kładzie nacisk na mięso i ogranicza spożycie produktów roślinnych, co według jej zwolenników ma być zdrowsze, bo lepiej przystosowane do naszej ewolucji. Jednak badania archeologiczne prowadzone w ostatnich latach wyraźnie pokazują, że nasi przodkowie byli niezwykle elastyczni pod względem wyboru pokarmów. Badacze wykazują, że już setki tysięcy lat temu ludzie nie tylko zbierali, ale i aktywnie przetwarzali rozmaite produkty roślinne: od dzikich zbóż, przez bulwy, orzechy czy pestki. Przetwarzanie to obejmowało między innymi mielenie, gotowanie oraz usuwanie toksyn, co pozwalało na pozyskiwanie większej ilości kalorii oraz składników odżywczych. – Często rozmawiamy o użytkowaniu roślin tak, jakby nabrało ono znaczenia dopiero wraz z pojawieniem się rolnictwa – zaznacza dr Anna Florin, jedna z autorek badania. Zwraca ona uwagę, że odkrycia archeologiczne z całego świata dowodzą przetwarzania „dzikiej” żywności roślinnej już tysiące lat przed rozwojem upraw. Mit mięsożernego człowieka pierwotnego Archeologiczne analizy kamienia nazębnego z jaskini Qesem (Izrael, 400–300 tys. lat temu) wykazały obecność mikroskopijnych granulek skrobi. Pochodziły one między innymi z dzikich migdałów i lilii wodnej, a także orzechów piniowych bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Skrob…

shutterstock1162627036-b6448e0.jpg
width: 8495
height: 5663

Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
type: item
date: 2025-11-03T08:03:28.000Z
creator: Lesley Downer
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: japonia
subject: paleolit
description: W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Najstarsze dzieje tego rejonu świata pełne są niespodzianek. Poznajcie je.
encoded: Spis treści: Najstarsze naczynia ceramiczne świata Kraina obfitości Japoński świt rolnictwa Rytuały i ceremonie pradawnej Japonii Jest rok 14 500 p.n.e. Gdzieś na wschodnich krańcach kontynentu azjatyckiego, w pomroce dziejów, wschodzi w lesie świt. Niektórzy ludzie zbierają chrust, inni kucają, próbując rozpalić ognisko. Jest im zimno i ściślej naciągają swoje okrycia ze zwierzęcych skór na cienkie, tkane ubrania. Część z nich ma długie luźno rozpuszczone włosy, inni spięli je za pomocą kości lub drewnianych spinek. Odkryli właśnie, że tam, gdzie palili ogniska, podłoże staje się twarde jak kamień. Gliniasta, zbita ziemia daje się ugniatać. Kobieta bierze kawałek i kształtuje, wyrabiając otwór kciukiem, zwężając brzegi w ścianki, ściskając je i wygładzając. Następnie wkłada uformowaną glinę do ognia. Wychodzi twarda i wystarczająco nieprzepuszczalna, aby można było w niej przechowywać wodę lub pokarm. Tak powstaje garnek, rewolucyj­ny wynalazek, który przeobrazi życie ludzi. Tysiące lat później kobieta ta i jej towarzysze zostaną nazwa­ni ludem okresu Jōmon, co oznacza „wzór sznurowy”, od wzo­rów przypominających skręcony sznur, które wyciskali na swoich naczyniach. Najstarsze naczynia ceramiczne świata Datowanie metodą węgla radioaktywnego pozwoliło ustalić czas powstania pierwszych wypalanych naczyń kultury Jōmon właśnie na rok 14 500 p.n.e. Bardziej na zachód globu takież na­czynia pojawiły się, w Mezopotamii, dopiero po kolejnych siedmiu tysiącach lat, a Sfinks i piramidy – po kolejnych wielu stuleciach. W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Na długo zaś przed tym, jak lud okresu Jōmon zaczął tworzyć swe gliniane naczynia, świat trwał w objęciach epoki lodowcowej. Znaczna część wody w oceanach zamarzła i poziom mórz spadł tak bardzo, że Azję kontynentalną, obecną Syberię i Koreę, połączy­ły z dzisiejszą Japonią ogromne przestrzenie lądu – mosty lądowe. Przodkowie tego ludu …

jomon1-20fc8a8.jpg
width: 1350
height: 900

Pożary w pradziejowej Europie nie były przypadkiem. Oto, kto za nimi stał
type: item
date: 2025-10-24T13:17:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: epoka lodowcowa
subject: neandertalczycy
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Już ponad 100 tys. lat temu pradawni ludzie odcisnęli piętno na europejskiej przyrodzie. Dzięki symulacjom komputerowym i analizie pyłków naukowcy odtworzyli skalę tych zmian. Wyniki są zaskakujące: udział człowieka w kształtowaniu krajobrazów był silniejszy, niż sądzono.
encoded: Ludzie zaczęli uprawiać rolę i hodować zwierzęta w Środkowej Europie jakieś 7 tysięcy lat temu. Pojawiły się pierwsze chaty i większe budowle. Czy to oznacza, że wcześniej wielkie obszary Starego Kontynentu były nietknięte ręką człowieka? Z najnowszych badań wynika, że zmiany w ekosystemie spowodowane ręką człowieka były widoczne już nawet ponad 100 tys. lat temu. Odpowiedzialny za nie był krewny człowieka współczesnego, neandertalczyk. Pradziejowe krajobrazy pod lupą naukowców Korzystając z zaawansowanych symulacji komputerowych, międzynarodowy zespół badawczy zbadał, jak ludzie wpłynęli na roślinność Europy w ciągu dwóch ciepłych okresów w przeszłości. Pierwszym z nich był ostatni interglacjał (cieplejszy okres między zlodowaceniami), około 125 000–116 000 lat temu, kiedy neandertalczycy byli jedynymi ludźmi w Europie. Drugim okresem jest okres tuż po ostatniej epoce lodowcowej, wczesny holocen, 12 000–8 000 lat temu. Wówczas w Europie mieszkali ludzie współcześni. Do badań wykorzystano też dane dotyczące pyłków roślin. Są one uzyskiwane w długich rur, wbijanych w tereny podmokłe czy jeziora. Z analizy uzyskanych w ten sposób rdzeni można dowiedzieć się, jakie rośliny rosły w okolicy tysiące lat temu. Można też pośrednio wywnioskować, czy dochodziło to pożarów i wypalania. Artykuł na ten temat napisali na łamach czasopisma „PLOS One” eksperci z dziedziny archeologii, geologii i ekologii. Kreatorzy krajobrazu sprzed tysiącleci? Co udało się ustalić? Wniosek jest jasny: zarówno neandertalczycy, jak i późniejsi mezolityczni łowcy-zbieracze wywarli silny wpływ na wzorce roślinności w Europie – na długo przed pojawieniem się rolnictwa. – Badanie ukazuje przeszłość z zupełnie innej perspektywy – mówi prof. Jens-Christian Svenning, profesor biologii na Uniwersytecie w Aarhus. – Stało się dla nas jasne, że same zmiany klimatu, działalność dużych zwierząt roślinożernych i naturalne pożary nie mogą wyjaśnić wyników danych dotyczących pyłków. Uwzględnienie człowieka w tym ró…

shutterstock1595983537-9901cb8.jpg
width: 5120
height: 2880

Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
type: item
date: 2025-10-14T09:40:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: rzym
subject: słonie
subject: włochy
description: Niepozorne miejsce w Rzymie skrywało prawdziwą archeologiczną petardę. Stanowisko Casal Lumbroso ujawniło dowody na to, że już 400 tysięcy lat temu ludzie wytwarzali narzędzia z kości słonia. To nie tylko znalezisko – to opowieść o sprycie i chęci przetrwania pradawnych społeczności.
encoded: Odkrycie stanowiska archeologicznego Casal Lumbroso, zlokalizowanego w północno-zachodnim części Rzymu w środkowych Włoszech, było zupełnie przypadkowe. Wieczne Miasto kojarzymy z reguły z Cesarstwem Rzymskim i słynnymi cesarzami. Tu jednak mamy do czynienia z czymś zupełnie innym. W 2017 roku w trakcie prac budowlanych koparka natrafiła na fragment ciosu słonia. Na miejscu natychmiast pojawili się archeolodzy, którzy działali tam przez kilka lat. Rzeźnia sprzed setek tysięcy lat Szeroko zakrojone wykopaliska ujawniły ponad 300 szczątków szkieletu jednego słonia (Palaeoloxodon antiquus) z prostymi ciosami. Obok niego znajdowało się pół tysiąca kamiennych narzędzi. Zdaniem naukowców była to „rzeźnia” sprzed 400 tysięcy lat. To, jak wyglądała naukowcy opisali na łamach „PLOS One”. Cześć kości nosi ślady świeżych złamań, powstałych wkrótce po śmierci zwierzęcia. Brak widocznych śladów nacięć na kościach wskazuje na to, że do rozbioru tkanek miękkich ludzie używali małych narzędzi. A zatem większość kamiennych narzędzi na tym stanowisku archeologicznym ma rozmiar mniejszy niż 30 mm, prawdopodobnie ze względu na niewielką dostępność dużych kamieni. Natknięto się też na kilka kości słonia obrobionych w ten sposób, by mogły być używane jako narzędzia. Z analiz izotopowych szkliwa zęba słonia wynika, że środowisko, w którym żył ten zwierz, było idealne dla takich wielkich osobników – rosło tam sporo drzew i panowała dość wysoka wilgotność. Słoń – supersurowiec dla ludzi sprzed 400 tysięcy lat Głównym celem badań było poszerzenie wiedzy na temat strategii przetrwania oraz sposobów pozyskiwania i eksploatacji dużych zwierząt przez populacje przedneandertalskie. Być może polującym był tzw. człowiek heidelberski. Ustalono, że stanowisko archeologiczne Casal Lumbroso nie było miejscem długotrwałego obozowania. Ludzie przebywali tu krótko, tylko w czasie obróbki tuszy słonia. Archeolodzy twierdzą, że słoń służył nie tylko jako źródło pożywienia, ale – co równie ważne – jako źródł…

Kabang-22b3835.jpg
width: 1913
height: 1275

Nieznana innowacja pradawnych ludzi. Transport surowców zaczął się wcześniej, niż sądzono
type: item
date: 2025-08-18T12:42:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kenia
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Już 2,6 mln lat temu pierwsi ludzie tworzyli narzędzia z otoczaków. Ale nowe odkrycie zaskoczyło naukowców. Okazuje się, że wykorzystywane przez nich surowce pochodziły z miejsc oddalonych nawet o kilkanaście kilometrów. Tak daleki transport materiałów w tak wczesnym okresie zmienia wyobrażenia badaczy o możliwościach hominidów.
encoded: Takiego ustalenia dokonali naukowcy analizujący setki rdzeni kamiennych i odłupków pochodzących ze stanowiska archeologicznego Nyayanga w Kenii. Prastare narzędzia i ich funkcja Choć jedne z najstarszych zachowanych do naszych czasów narzędzi pochodzą nawet sprzed 3,3 mln lat, to wiek tych właśnie przebadanych również jest imponujący: mają ponad 2,6 mln lat. To tzw. narzędzia oldowajskie, które służyły do rozdrabniania roślin, rozbierania tuszy i rozłupywania kości dużych zwierząt, takich jak hipopotamy. – Hominidy używały kamiennych narzędzi do różnorodnych zadań związanych z tłuczeniem i cięciem, w tym do przetwarzania żywności pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz obróbki drewna – mówi prof. Thomas W. Plummer z Queens College w Nowym Jorku, który jest jednym z autorów artykułu. – Różnorodność czynności, w których wykorzystywano kamienne narzędzia, sugeruje, że nawet na tym wczesnym etapie rozwoju kulturowego kamienne narzędzia zwiększały zdolność adaptacyjną hominidów, którzy ich używali – dodaje. W poszukiwaniu lepszych surowców Po dogłębnych badaniach eksperci doszli do wniosku, że duży zbiór narzędzi z Nyayanga w Kenii wykonano w miejscu odległym od wychodni surowców o kilkanaście kilometrów. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Science Advances”. To ustalenie jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze, przesuwa najwcześniejsze znane dowody na transport zasobów w pradziejach na duże odległości o około 600 000 lat. – Ludzie często koncentrują się na samych narzędziach, ale prawdziwą innowacją oldowajską może być w rzeczywistości transport zasobów z jednego miejsca do drugiego – powiedział Rick Potts, główny autor badania z Katedry Pochodzenia Człowieka im. Petera Bucka w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej. Znalezienie odpowiednich skał było kluczowe. Narzędzia oldowajskie musiały być wykonane z kamieni, które były mocne, a jednocześnie wystarczająco kruche, aby łatwo dały się odłupywać – w czasie przygotowania ich do pełnienia odpowiedniej funkcji. Tymc…

FABRIC-KOLAZ-32-08b3ced.png
width: 900
height: 600

Już wiemy, jak polowano na mamuty. Dzięki polskiemu badaczowi
type: item
date: 2025-03-27T11:20:07.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mamuty
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Mamuty były tak groźne, że dopiero niedawno archeolodzy dowiedli, iż ludzie w ogóle na nie polowali. Polski badacz prof. Piotr Wojtal rozwiał wszelkie wątpliwości, gdy znalazł „dymiący pistolet”: mający 24 tys. lat kawałek krzemiennego grotu tkwiący w żebrze mamuta.
encoded: Spis treści: Menu łowców i zbieraczy Czy ludzie polowali na mamuty? Dziwaczne zwierzęta epoki kamienia Grupowe polowanie to skuteczne polowanie Jak wpędzić mamuta do pułapki? Oko w oko z paleolitycznym „czołgiem” Załóżmy, że chcesz odwiedzić epokę, w której lodowce wyższe niż drapacze chmur pokrywały Kanadę, Skandynawię i północną Europę. Chcesz żyć wśród ludzi, hien, niedźwiedzi, wilków, reniferów, nosorożców włochatych, mamutów i lwów. Zamierzasz sprawdzić, czy przetrwasz w jednym z najzimniejszych rejonów świata i w jednym z najzimniejszych okresów w historii ludzkości. Cofnij się więc w czasie o 25 tysięcy lat, by zobaczyć wiosnę na rozległym, mroźnym stepie mamucim w dzisiejszej Europie Wschodniej. Menu łowców i zbieraczy Niestety, tutaj, na tych wysokich, suchych równinach dowody archeologiczne sugerują wyjątkowo ograniczone menu. W stosie śmieci znalezionym w jednym z ludzkich obozów kości mamutów stanowiły 98 procent wszystkich kości. Zła wiadomość jest więc taka, że jeśli chciałbyś tutaj jeść, musiałbyś ścigać najbardziej niebezpieczną zdobycz, na jaką ludzie kiedykolwiek polowali: wielkiego mamuta włochatego. Mamuty były tak groźne, że dopiero niedawno archeolodzy dowiedli, że ludzie w ogóle na nie polowali. Wcześniej wielu uczonych podejrzewało, że łowcy z epoki kamienia żywili się raczej padłymi mamutami, zamiast na nie polować. Jednak wiek mamutów w momencie ich śmierci sugeruje raczej działania myśliwych niż naturalną śmierć. Paleoarcheolog Piotr Wojtal rozwiał wszelkie wątpliwości, gdy znalazł „dymiący pistolet”: mający 24 tysiące lat kawałek krzemiennego grotu tkwiący głęboko w żebrze mamuta. Czy ludzie polowali na mamuty? Obecnie dowody wskazują jednoznacznie na to, że kultury stepowe epoki kamienia łupanego nie tylko polowały na mamuty, ale o mało nie doprowadziły do ich wymarcia. W dzisiejszych czasach bliski i podobnej wielkości krewny mamuta włochatego, sześciotonowy słoń afrykański, czasami zabija kłusowników uzbrojonych w broń palną. Będziesz …

Victoria.Mammut.P1033804-7c5c6b9.jpg
width: 1024
height: 768

Dzięki temu wynalazkowi doszło do rewolucji w świecie mody. Igła z oczkiem kończy 40 tys. lat
type: item
date: 2024-07-02T14:29:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: epoka kamienia
subject: epoka lodowcowa
subject: moda
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: ubrania
subject: Wolny czas
description: Około 40 tys. lat temu ludzie zaczęli używać do szycia igieł z oczkiem. Z ich pomocą powstawała ozdabiana odzież. Był to świt mody – ubrania po raz pierwszy wyrażały tożsamość ich właścicieli.
encoded: W tym artykule: Igła z oczkiem – zwyczajny niezwyczajny przedmiot Funkcja ubrań – sprawa nie jest oczywista Komunikacja niewerbalna. Mowa (zdobionego) ciała Tak w każdym razie sądzi zespół badaczy pod kierunkiem dr. Iana Gilligana z Uniwersytetu w Sydney w Australii. Wnioski na temat użycia kościanych igieł z oczkiem opublikowali na łamach „Science Advances”. Igła z oczkiem – zwyczajny niezwyczajny przedmiot Około 40 tysięcy lat temu w Europie, ale też na przykład na Syberii czy w Indonezji, doszło do prawdziwego rozkwitu kultury. Pojawiły się nieznane do tej pory innowacje w postaci różnego rodzaju narzędzi. Ludzie zaczęli produkować piękne dzieła sztuki: figurki i malowidła naskalne. Jedną z innowacji, która wydaje się dość błaha, były wówczas kościane igły z dziurką. To takie odpowiedniki dzisiejszych metalowych igieł. – Igły z dziurką są ważnym osiągnięciem w pradziejach, ponieważ dokumentują przejście funkcji odzieży od celów użytkowych do społecznych – mówi dr Gilligan. O co chodzi? Otóż wcześniejsze narzędzia były bardziej toporne. Igła z dziurką natomiast służy do prac nad detalami odzieży. Z ich pomocą można było na skórzanych kaftanach naszywać ozdoby, na przykład korale lub inne elementy dekoracyjne: zęby czy muszle. Tym samym odzienie nie pełniło tylko prostej, ochronnej funkcji. Właśnie wtedy, około 40 tys. lat temu, zaczęło być wyrazem tożsamości. Poza tym – jak dowodzą autorzy artykułu – pojawienie się takich igieł umożliwiało szycie bardziej dopasowanych ubrań i odzieży, która miała warstwy, czyli prabielizny. Chociaż dowody na to są słabe – nie możemy raczej liczyć na zachowanie takich ubrań sprzed dziesiątków tysięcy lat, bo zdążyły się rozłożyć. Funkcja ubrań – sprawa nie jest oczywista Odzież pełni w naszym życiu bardzo ważną rolę. Komunikuje, kim jesteśmy. „Wynalazek” ubrania umożliwił naszym przodkom zamieszkiwanie większej liczby zakątków świata, dostęp do różnych zasobów i środowisk. – Dlaczego nosimy ubrania? Zakładamy, że jest to część byci…

dzieki-temu-wynalazkowi-doszlo-do-rewolucji-w-swiecie-mody-igla-z-oczkiem-konczy-40-tys-lat-f7ec91a.png
width: 1200
height: 630

Zaskakujące odkrycie w piwniczce na wino. Kości gigantów sprzed tysiącleci
type: item
date: 2024-05-22T10:42:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: epoka kamienia
subject: mamuty
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Liczne kości gigantów żyjących przed dziesiątkami tysięcy lat w Europie odkrył właściciel winnicy w pobliżu Langenlois w Austrii. Szczątki mamutów spoczywały wewnątrz piwniczki na wino.
encoded: W tym artykule: Odkrycie szczątków mamutów w Austrii Klęska urodzaju, czyli mnóstwo mamutów Kości mamutów. Rzadkie znaleziska? Mamuty to olbrzymie wymarłe zwierzęta, które przywodzą na myśl żyjące do dzisiaj słonie. Pojawiły się w Europie około pół miliona lat temu. Osiągały ponad 3 m wysokości i ważyły do 6 ton, czyli tyle, ile 2–3 samochody osobowe. Populacja mamutów zaczęła się gwałtownie zmniejszać kilkanaście tysięcy lat temu. Ostatnie osobniki przetrwały na Alasce i w północno-wschodniej Rosji na Wyspie Wrangla. Tam żyły jeszcze do połowy III tysiąclecia p.n.e., czyli do czasów, w których w Egipcie wznoszono piramidy. Odkrycie szczątków mamutów w Austrii Odkrycie kości tych wielkich zwierząt jest dla badaczy przeszłości zawsze wielką gratką, bo nadal wiele pytań na ich temat pozostaje bez odpowiedzi. Podczas prac remontowych prowadzonych w piwniczce do przechowywania wina plantator winorośli z Dolnej Austrii niedaleko miejscowości Langenlois, Andreas Pernestorfer niespodziewanie natknął się na duże kości. Mężczyzna natychmiast zgłosił znalezisko do Federalnego Urzędu Ochrony Zabytków. Urzędnicy wysłali na miejsce naukowców z Austriackiego Instytutu Archeologicznego (OeAI), z grupy badawczej „Archeologia czwartorzędu”. Badaniami kieruje dr Hannah Parow-Souchon. Klęska urodzaju, czyli mnóstwo mamutów – To, co początkowo wyglądało na kilka pojedynczych kości mamuta, okazało się grubą warstwą kości z co najmniej trzech różnych zwierząt – czytamy na stronie Austriackiej Akademii Nauk. Piwnica, w której znaleziono szczątki pradziejowych gigantów jest bardzo głęboka, bo ma nawet 17 m głębokości. Lokalne media donoszą, że wśród licznych kości znaleziono również narzędzia kamienne. Można je wstępnie datować na około 40–30 tysięcy lat. Planowane jest wykonanie datowania kości metodą radiowęglową. Postawi to kropkę nad i w kwestii precyzyjnego określenia wieku znaleziska. Nie jest to pierwsze tego typu odkrycie w okolicy. Sto lat temu hrabia von Wurmbrand i Hugo Obermaie…

zaskakujace-odkrycie-w-piwniczce-na-wino-kosci-gigantow-sprzed-tysiacleci-508080e.png
width: 1200
height: 630

„Ludzka rewolucja” 45 tys. lat temu w Europie wyjaśniona. Odpowiedź zaskakuje
type: item
date: 2024-04-17T09:46:51.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: europa
subject: homo sapiens
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: W latach 80. i 90. XX wieku zakładano, że 45 tysięcy lat temu w Europie wydarzyło się coś doniosłego, jakiś nagły twórczy rozkwit nazywany „ludzką rewolucją”. Nowe badania dały jednak inną, zaskakującą odpowiedź.
encoded: W tym artykule: Symboliczne zachowania człowieka. Początki kultury „Ludzka rewolucja” w Europie. Prawda czy mit? Europejczycy nie byli wyjątkowi Dzisiaj istoty ludzkie są dość jednolitym gatunkiem. Ta jednolitość z perspektywy ewolucyjnej nie jest szczególnie stara. Jej genetyczne podstawy zostały ustalone około pół miliona lat temu. Ale niemal na pewno błędem jest sądzić, że potrafilibyśmy wskazać pojedynczy punkt w czasie, w którym „powstał” Homo sapiens. Czyli kiedy różne cechy współczesnego człowieka zbiegły się w zdumiewającym akcie stworzenia. Symboliczne zachowania człowieka. Początki kultury Rozważmy pierwszy bezpośredni dowód czegoś, co moglibyśmy teraz nazwać złożonym, symbolicznym zachowaniem człowieka albo po prostu „kulturą”. Według aktualnej wiedzy powstała ona nie dalej niż 100 tysięcy lat temu. Znalezienie dowodów istnienia kultury na kontynencie afrykańskim zależy głównie od warunków ich konserwacji i od dostępności krajów dla archeologów. Głównym źródłem są skaliste schronienia wokół wybrzeży Afryki Południowej, skrywające prehistoryczne osady z dowodami na wykorzystanie narzędzi oraz skorup i ochry około 80 000 roku p.n.e. Na starożytne znaleziska natrafiano także w innych częściach Afryki. Ale dopiero później, około 45 tysięcy lat temu (kiedy nasz gatunek kolonizował już Eurazję), podobne dowody stają się coraz powszechniejsze i dostępne w większych ilościach. „Ludzka rewolucja” w Europie. Prawda czy mit? W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku zakładano, że 45 tysięcy lat temu wydarzyło się coś doniosłego. Jakiś nagły, twórczy rozkwit, nazywany w literaturze „rewolucją górnego paleolitu”, a nawet „ludzką rewolucją”. Ale w ostatnich dwóch dekadach coraz jaśniej dostrzegamy, że jest to raczej iluzja wynikająca z niekompletności naszych dowodów. Wyjaśniamy, dlaczego tak jest. Większość dowodów tej „rewolucji” pochodzi z jednego miejsca na świecie – z Europy, gdzie uważa się, że około 40 tysięcy lat temu Homo sapiens wyparł neandert…

ludzka-rewolucja-45-tys-lat-temu-w-europie-wyjasniona-odpowiedz-zaskakuje-fc237b2.jpg
width: 1000
height: 652

W Izraelu znaleziono prehistoryczne kamieniołomy, w pobliżu których Homo erectus polował na słonie
type: item
date: 2024-04-03T06:47:12.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Homo erectus
subject: homo sapiens
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: Wolny czas
description: Praludzie przez setki lat wydobywali kamień i wytwarzali narzędzia w pewnych konkretnych miejscach. Jak się okazało, chętnie korzystali z tych kamieniołomów, w pobliżu których przechodziły słonie.
encoded: W tym artykule: Czego Homo erectus potrzebował do życia Zagadka z Górnej Galilei Szlaki wędrówek słoni Święta trójca paleolitu Kto jako pierwszy opanował ogień? To wcale nie był Homo sapiens. Tę umiejętność posiadał już Homo erectus, człowiek wyprostowany. Pojawił się na Ziemi około 1,8 mln lat temu i przetrwał ponad półtora miliona lat – co najmniej pięć dłużej niż istnieje nasz gatunek. Skąd ten sukces? Homo erectus zdobył umiejętności, których nie posiadały wcześniejsze homininy. Poza opanowaniem ognia przypisuje mu się jako pierwszemu wykuwanie pięściaków – charakterystycznych wielofunkcyjnych narzędzi epoki kamienia. Człowiek wyprostowany był nie tylko wytrawnym kamieniarzem, ale i myśliwym. Nie ograniczał się do drobnej zwierzyny, jak gryzonie czy żółwie. Polował także na większą zdobycz. Badania naukowców z Uniwersytetu Telawiwskiego wskazują, że były nią słonie. Archeolodzy odkryli, że praludzie regularnie korzystali wyłącznie z tych kamieniołomów, w pobliżu których przebiegały szlaki wędrówek słoni. Czego Homo erectus potrzebował do życia Naukowcy prowadzili badania w Górnej Galilei. W tym regionie znajduje się bardzo wiele prehistorycznych wychodni. Zlokalizowane są w pobliżu głównych stanowisk paleolitycznych w dolinie Emek ha-Chula: Gesher Benot Ya'akov i Ma'ayan Baruch. Od dwudziestu lat kamieniołomy Homo erectus analizuje prof. Ran Barkai. – Praludzie potrzebowali do życia trzech rzeczy: wody, żywności i kamienia – mówi. – Woda i pożywanie są niezbędne każdemu żyjącemu stworzeniu. Jednak ludzie musieli mieć jeszcze kamienne narzędzia, by zabijać i szlachtować zwierzęta. Brakowało im bowiem ostrych pazurów i kłów innych drapieżników – dodaje. Zagadka z Górnej Galilei Przez lata pracy prof. Barkai zauważył zastanawiającą prawidłowość. Wraz z innymi archeologami natrafiał na liczne kamienne wychodnie, używane przez praludzi do wytwarzania narzędzi z krzemienia. Tuż obok często znajdowały się inne miejsca z krzemiennymi konkrecjami, dogodnie położone i dos…

homo-erectus-poluje-na-slonie-ae7c7ec.jpg
width: 2880
height: 2147

Powstał ponad 1,5 miliarda lat temu. Zagadkowy obiekt z Zachodniopomorskiego zdradza tajemnice
type: item
date: 2024-03-18T11:43:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: geologia
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: Waży blisko 40 ton i przybył na obecne tereny Zachodniopomorskiego 14 tysięcy lat temu. Niedawno odkryty gigantyczny głaz nosi wyraźne ślady obróbki przez człowieka. Jakie było jego przeznaczenie? Dotarliśmy do szczegółowej analizy.
encoded: W tym artykule: Naukowcy na tropie giganta z Zachodniopomorskiego Staruszek z północy – głaz sprzed 1,5 mld lat Co widać na powierzchni głazu? Co dalej z Głazem Jarosikowym? W lutym w okolicach Kamienia Pomorskiego, w rejonie wsi Grabowo na terenie woj. zachodniopomorskiego, Robert Jarosik, jeden z jej mieszkańców, natknął się w czasie prac polowych na olbrzymi kamień. Ten jednak był inny niż wszystkie inne, które do tej pory widział na swoim polu. Był bowiem absolutnie gigantyczny i nie dało się go po prostu przesunąć. Naukowcy na tropie giganta z Zachodniopomorskiego Zaalarmowane zostały odpowiednie służby, bo tego typu odkrycia bywają związane z odległą przeszłością człowieka. Pojawiły się przypuszczenia, że głaz ten mógł być miejscem kultu sprzed tysiącleci. Na pole przybyli pracownicy Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej. Już wstępne obserwacje były interesujące. Eksperci stwierdzili, że na płaskim, szczerym polu tak gigantyczny głaz musiał się wyróżniać. Dla ludności pradziejowej mógł stanowi jakieś miejsce szczególne, być może odprawiano przy nim jakieś rytuały. Za taką koncepcją przemawiał fakt, że kamień jest dość regularny, ma płaską górną powierzchnię i nosi ślady obróbki wykonanej przez człowieka. To było jednak tylko wstępne oględziny. Do akcji przystąpiła ekspertka, prof. Maria Górska-Zabielska z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Staruszek z północy – głaz sprzed 1,5 mld lat Granitowy Głaz Jarosikowy, bo takie imię nadano niezwykłemu znalezisku od nazwiska jego odkrywcy Roberta Jarosika, powstał ok. 1,85–1,5 miliarda lat temu – wynika z analizy prof. Górskiej-Zabielskiej. Dokument udostępnił National Geographic Polska dyrektor Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, Grzegorz Kurka. Głaz mierzy 4,7 m długości i 3,9 m szerokości oraz 1,4 m wysokości. Wiemy już, że nie jest tutejszy. Trafił na nasze tereny ze Szwecji. Został naniesiony przez lądolód, który zalegał przez długą część pradziejów na większych obsza…

powstal-ponad-1-5-miliarda-lat-temu-zagadkowy-obiekt-z-zachodniopomorskiego-zdradza-tajemnice-5157df1.jpg
width: 2048
height: 1536

Śladami pierwszego Homo sapiens w Chinach. Jaskinia Tianyuan pełna zagadkowych kości
type: item
date: 2024-03-08T09:04:35.000Z
creator: Paul Salopek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: antropologia
subject: archeologia
subject: chiny
subject: homo sapiens
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: Reportaże na 25-lecie
subject: Wolny czas
description: To jedno z najciekawszych stanowisk archeologicznych Chin. Odkryto tu kości jednego z pierwszych Homo sapiens, który dotarł do dzisiejszego Państwa Środka. Ze szczątków człowieka można wywnioskować, że nosił buty – pisze dla National Geographic z Chin Paul Salopek.
encoded: W tym artykule: Jaskinia Tianyuan – miejsce szczególne Człowiek z Tianyuan – kim był? Pradziejowe obuwie made in China W muzeum twarzą w twarz z jaskiniowcem Widok z jaskini Tianyuan Jaskinia Tianyuan, Chiny: 39° 39’ 28” N, 115° 52’ 17” E Pniemy się po zielonych wzgórzach na zachód od Pekinu. Porastają je dzikie morele i orzechy włoskie. Ich owoce są małe, twarde, gorzkawe. Wśród zieleni jak szalone ćwierkają chmary mazurków. Na dnie doliny w promieniach słońca lśni pogrążona w ciszy wieś. Jakim cudem ten rajski zakątek uchował się na obrzeżach 22-milionowej metropolii? Wygląda to jak sen, z pewnością jest zagadką. Pylistą, wspinającą się zakosami ścieżką dla kóz maszeruje przede mną profesor Gao Xing. Zmierzamy ku wejściu do jaskini, przegrodzonemu żelazną kratą z napisem „Tianyuan”. W środku znaleziono jedne z najstarszych szczątków Homo sapiens w Chinach. – Sprzed jakichś 40 tys. lat – mówi Gao, krępy, małomówny mężczyzna o pewnym kroku kogoś, kto pół życia spędził na wykopaliskach. Jest specjalistą od kamiennych narzędzi z Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii Chińskiej Akademii Nauk. Przed kosmicznym promieniowaniem chroni go kapelusz z szerokim rondem i bluzka z długimi rękawami. – No i jak? – uśmiecha się. Wspaniale. Czuję radość i wzruszenie. Jaskinia Tianyuan – miejsce szczególne Od kilkunastu lat maszerowałem w kierunku jaskini Tianyuan – miejsca szczególnego dla antropologów badających wędrówki pierwszych ludzi i ich rozprzestrzenianie się po świecie. Od 2013 r. wędruję z Afryki, podążając śladami najdawniejszych współczesnych mężczyzn, kobiet i dzieci, którzy w epoce kamienia eksplorowali naszą planetę. Opisuję historię miejsc na trasie i rozgrywające się tam obecnie wydarzenia. Rozmawiam z poszukiwaczami skamieniałości i poetami. A teraz, o ledwie dzień spaceru ze stolicy Chin, spotykam wreszcie jednego z tych pradawnych pionierów. Odczuwam wyjątkową więź z Człowiekiem z Tianyuan. Wędrowcem, który złożył tu swe kości – i już nie powstał …

paul-salopek-f8697a2.jpg
width: 4032
height: 3024

Najstarsze narzędzia praludzi w Europie pochodzą z Ukrainy. Mają 1,4 mln lat
type: item
date: 2024-03-06T16:00:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: Homo erectus
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: paleontologia
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: Naukowcy zweryfikowali wiek narzędzi używanych przez praludzi, które odkryto w zachodniej Ukrainie. Okazało się, że mają aż 1,4 mln lat. To archeologiczna sensacja.
encoded: W tym artykule: Korołewo – bogate stanowisko archeologiczne z epoki kamienia Datowanie zabytków rzuca nowe światło na przybycie homininów Kiedy przodkowie człowieka współczesnego przybyli do Europy? Ślady po pierwszych homininach w Europie, czyli naszych bezpośrednich przodkach, nikną w mroku pradziejów. Są odnajdywane bardzo rzadko. A naukowcy mają wielkie problemy z precyzyjnym określeniem ich wieku. Międzynarodowy zespół naukowców opublikował właśnie w prestiżowym periodyku naukowym „Nature” wyniki analiz dotyczących wieku narzędzi kamiennych odkrytych w zachodniej Ukrainie. Śmiało można napisać, że są archeologiczną sensacją. Korołewo – bogate stanowisko archeologiczne z epoki kamienia Badacze z Instytutu Archeologii Ukraińskiej Akademii Nauki odkryli pierwsze zabytki w Korołewie w obwodzie zakarpackim już w 1974 roku. Wieloletnie badania ujawniły, że człowiek współczesny i jego przodkowie zasiedlali to miejsce przez setki tysięcy lat aż do czasów neolitu, czyli nadejścia rolnictwa i uprawy roli. Świadectwem tego jest ponad 100 tysięcy odkrytych artefaktów w warstwach mających wiele metrów. Korołewo jest jednym z najbardziej wysuniętych na północ stanowisk ze wczesnego paleolitu. Do tej pory najstarsze narzędzia odkryte na stanowisku datowano na około 950 tysięcy lat. Niektórzy badacze kwestionowali jednak tak odległą ich metrykę. Inna grupa zabytków miała mieć około 550 tysięcy lat. Niestety, do tej pory w Korołewie nie udało się znaleźć szczątków homininów, więc nie da się jednoznacznie przypisać wytworów do konkretnego gatunku człowieka. Datowanie zabytków rzuca nowe światło na przybycie homininów Tym razem naukowcy postanowili zastosować nowatorską metodę pomiaru ziemskich izotopów kosmogenicznych do analizy wieku narzędzi. Jest ona stosowana z powodzeniem w naukach o ziemi, na przykład przy określaniu wieku glin lodowcowych. Z jej pomocą określono wiek nie samych narzędzi, ale warstw, z których je pozyskano. Badacze uzyskali wynik: około 1,4 mln lat. Wczesn…

najstarsze-narzedzia-praludzi-w-europie-pochodza-z-ukrainy-maja-1-4-mln-lat-3a47898.png
width: 1200
height: 630

Nie uciekał dostatecznie szybko. Z jego kości powstał najstarszy znany paciorek w Ameryce
type: item
date: 2024-02-13T15:00:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: Najstarszy paciorek odkryty w Ameryce ma blisko 13 tysięcy lat. Pierwsi ludzie, którzy dotarli na ten kontynent wykonali go z maleńkiej kości zająca. Zdobił ciało lub odzienie.
encoded: W tym artykule: Zaskakujące znalezisko w obozowisku Z czego wykonano paciorek? Funkcja ozdoby Naukowcy od dekad spierają się i dyskutują na temat zasiedlenia przez ludzi Ameryki. Wraz z postępem badań i coraz to nowymi wykopaliskami moment ten cofa się coraz bardziej w przeszłość. Obecnie przyjmuje się, że pierwsi ludzie z Azji dotarli do Nowego Świata kilkanaście tysięcy lat temu. Ludzie przedostali się z Azji przez pas lądu określany Beringią. Łączył dzisiejszą Syberię z terenami północnej Kanady i Alaski. Zaskakujące znalezisko w obozowisku Do zaskakującego znaleziska z wczesnego okresu pobytu człowieka w Ameryce doszło na stanowisku archeologicznym La Prele Mammoth w hrabstwie Converse w stanie Wyoming. To stan w środkowo-zachodniej części USA znany z pięknych gór. Wśród pozostałości po pradziejowym obozowisku archeolodzy natknęli się na miniaturowych rozmiarów zabytek, który wprawił ich w osłupienie. To kościana rurka o długości zaledwie 7 mm i szerokości prawie 3 mm. Zdaniem odkrywców jest to najstarszy paciorek znaleziony do tej pory na kontynencie amerykańskim i ma około 12 940 lat. Badacze opublikowali właśnie na ten temat artykuł na łamach prestiżowego czasopisma „Scientific Reports”. Szefem badań był prof. Todd A. Surovell z Uniwersytetu w Wyoming. Paciorek znajdował się niedaleko szczątków młodego mamuta. Na kościach zwierzęcia zachowały się nawet ślady pokonsumpcyjne, dlatego badacze wiedzą, że go upolowano i zjedzono. Centralną część obozowiska stanowiło palenisko. Widoczne są też ślady wykorzystania czerwonego mineralnego barwnika, ochry. Stosowano go szeroko w pradziejach na całym świecie, zarówno zdobienia ciała, ale też wykonywania sztuki naskalnej w jaskiniach. Barwnik ten wsypywano też do grobów. Polacy odkryli w USA tajemnicze ryty naskalne sprzed setek lat. Znaki służyły do obserwacji astronomicznych Ogromne panele skalne z setkami rytów odkryli polscy archeolodzy w amerykańskim stanie Kolorado. Ryty naskalne służyły prawdopodobnie do obserwacj…

nie-uciekal-dostatecznie-szybko-z-jego-kosci-powstal-najstarszy-znany-paciorek-w-ameryce-fot-tonellophotography-fc3b86d.png
width: 1200
height: 630

Analiza prehistorycznych artefaktów sugeruje istnienie 9 nowych kultur. Kwitły w Europie 30 tys. lat temu
type: item
date: 2024-02-02T14:51:12.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: prehistoria
subject: Społeczeństwo
description: Badania ponad 100 artefaktów sprzed 34–24 tysięcy lat wykazały, że w Europie istniało 9 niezidentyfikowanych wcześniej kultur. Naukowcy porównali charakterystyczne cechy poszczególnych zabytków.
encoded: W tym artykule: 9 nowych kultur w Europie Analiza obszernej bazy danych Różnice w ozdobach i przedmiotach osobistych Czy rzeczywiście możemy mówić o istnieniu nowych kultur? Zespół naukowców z Uniwersytetu w Bordeaux dokonał interesującego odkrycia. Badacze postanowili zbadać 134 artefakty z okresu paleolitu, które pochodziły ze 112 stanowisk w Europie. To głównie przedmioty osobiste i ozdoby. Analiza wykazała, że w tym czasie istniało co najmniej 9 odrębnych grup kulturowych na naszym kontynencie, których wcześniej nie znano. 9 nowych kultur w Europie Nowe badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Nature Human Behaviour”. W artykule autorzy opisali, jak stworzyli obszerną bazę danych zabytków i artefaktów, które następnie analizowali w kontekście geograficznym. Wszystkie przedmioty pochodziły z okresu od 34 do 24 tysięcy lat p.n.e. To epoka tzw. technokompleksu graweckiego. W archeologii jest to grupa kultur archeologicznych podobnych do siebie pod względem występujących w nich rodzajów i form narzędzi oraz technik stosowanych do ich wytwarzania. Z kolei kultura grawecka, znana również jako grawetien, to kultura, która już w przeszłości często interpretowana była jako zbiór wielu kultur archeologicznych. Jej nazwa pochodzi od znalezisk w La Gravette w południowo-zachodniej Francji. – Mechanizmy regulujące związek między ewolucją genetyczną i kulturową są przedmiotem debaty, analizy danych i wysiłków w zakresie modelowania. Stworzyliśmy zbiór informacji na temat ozdób osobistych noszonych przez europejskich łowców-zbieraczy w okresie tzw. technokompleksu graweckiego (34 000–24 000 lat temu) – czytamy w artykule. Analiza obszernej bazy danych Naukowcy opisali, że w badaniu przeanalizowali zbiór danych za pomocą „wielowymiarowej i geoprzestrzennej statystyki”. Zbadano również wpływ odległości na różnorodność kulturową, a także porównano wyniki analiz z aktualnymi danymi paleogenetycznymi. – Różnorodność ozdób graweckich nie można wyjaśnić wyłącznie …

grawetien-a06dce3.png
width: 1200
height: 737

Niezwykłe odkrycie w Chinach. Archeolodzy odnaleźli ślady zaawansowanej kultury sprzed 45 tys. lat
type: item
date: 2024-01-22T13:17:33.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chiny
subject: Edukacja
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: prehistoria
subject: Społeczeństwo
description: Międzynarodowy zespół naukowców odkrył dowody na istnienie kultury materialnej, której historia sięga nawet 45 tys. lat. Ślady odkryto w prowincji Shanxi w środkowych Chinach.
encoded: W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli dowody na zaawansowaną kulturę sprzed 45 tys. lat Ludzie z Shiyu wykształcili bogatą kulturę, która opierała się na migracji Odkrycie rzuca światło na ekspansję Homo sapiens w Azji Historia człowieka w Chinach sięga epoki kamienia. Ludzie po raz pierwszy pojawili się na terenie Państwa Środka w formie Homo erectus. Świadczą o tym odkrycia m.in. człowieka z Yuanmou i człowieka pekińskiego. Jednak kultury, o których możemy mówić, że są swoistym początkiem historii Chin, pojawiły się dopiero w neolicie. Archeolodzy odnaleźli dowody na zaawansowaną kulturę sprzed 45 tys. lat Najnowsze odkrycie międzynarodowego zespołu naukowców rzuca nowe światło na dzieje Chin. Badacze z Chin, Australii, Francji, Hiszpanii i Niemiec odkryli ślady zaawansowanej kultury materialnej sprzed 45 tys. lat. Znaleziska dokonano na stanowisku archeologicznym Shiyu w prowincji Shanxi. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „Nature Ecology & Evolution”. – Ekspansja geograficzna populacji Homo sapiens do południowo-wschodniej Europy nastąpiła ok. 47 tys. lat temu. Naznaczona była technologią początkowego górnego paleolitu. Człowiek rozumny był obecny w zachodniej Syberii około 45 tys. lat temu. H. sapiens przebywał w północno-wschodniej Azji około 40 tys. Lat p.n.e., a w Chinach mógł być obecny ok. 43–41 tys. Lat temu – napisali naukowcy w artykule. Ludzie z Shiyu wykształcili bogatą kulturę, która opierała się na migracji W badaniu opisano zbiór znalezisk z Shiyu w północnych Chinach, datowany na okres sprzed 45 tys. Lat. Na stanowisku odkryto wiele narzędzi kamiennych wyprodukowanych m.in. techniką lewaluaską. To sposób obróbki kamienia i wytwarzania narzędzi w epoce środkowego paleolitu. Naukowcy odkryli również, że niektóre narzędzia były wykonane z produktów, które pochodziły z regionów oddalonych nawet o 1000 km. Oznacza to, że przedstawiciele tej kultury mieli zaawansowaną strategię zaopatrywania się w potrzebne zasoby, aby zapewnić sobie przew…

kultura-shiyu-4c7b64b.jpg
width: 1280
height: 768

Pierwsi Amerykanie mieszkali obok gigantycznych mamutów. Wskazują na to dowody sprzed 14 tys. lat
type: item
date: 2024-01-18T12:00:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: mamuty
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: polowanie
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Obozowiska pierwszych Amerykanów, zasiedlających Alaskę 14 tysięcy lat temu, znajdowały się w sąsiedztwie stad mamutów. Zwierzęta te były nie tylko bardzo kalorycznym źródłem pożywienia.
encoded: W tym artykule: Pierwsi Amerykanie obok mamutów Zmiana klimatu niebezpieczna dla mamutów Mamut – cenna zdobycz Od wielu dekad uwagę archeologów przykuwa kwestia pojawienia się ludzi na kontynencie amerykańskim. Moment ten stale oddala się w czasie. Teraz przyjmuje się, że pierwsi migranci z Azji dotarli do Nowego Świata kilkanaście tysięcy lat temu. Badania naukowców z Alaski i Kanady rzucają na ten intrygujący moment nowe światło. Swoje analizy opublikowali oni na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science Advances”. Pierwsi Amerykanie obok mamutów Naukowcy ustalili, że kilkanaście tysięcy lat temu miejsca pobytu mamutów włochatych pokrywały się z siatką obozowisk ludzi na Alasce przez około tysiąc lat. Długotrwała i przewidywalna obecność mamutów włochatych mogła przyciągnąć ludzi na ten obszar. Taki wniosek umożliwiła m.in. analiza izotopowa ciosu samicy mamuta przez radę wioski Healy Lake nazwanej Élmayųujey'eh. Dzięki analizie można uzyskać wgląd w dietę i miejsca pobytu zwierzęcia. Cios odkryto na stanowisku archeologicznym Swan Point w interiorze Alaski. Obok leżały kości dwóch spokrewnionych młodych mamutów i innych zwierząt. Wygląda na to, że zwierzęta zostały upolowane, bo ich szczątki spoczywały obok ognisk i kamiennych narzędzi używanych przez ludzi zapewne do sprawiania tusz. – Samica wędrowała po najgęstszym regionie stanowisk archeologicznych na Alasce – powiedziała Audrey Rowe, doktorantka University of Alaska Fairbanks i główna autorka artykułu. – Wygląda na to, że ci pierwsi ludzie zakładali obozowiska na obszarach, które były odwiedzane przez mamuty. Czego jeszcze naukowcy dowiedzieli się o samicy mamuta z analiz izotopowych? Znaczna część wędrówki Elmy pokrywała się z podróżą wcześniej badanego samca mamuta, który żył 3000 lat wcześniej. Oznacza to, że istniały stałe wzorce migracji tych wielkich zwierząt. Elma w momencie śmierci miała około 20 lat i była zdrowa. – Badania izotopowe wykazały, że nie była niedożywiona i że jej śmierć zbiegł…

pierwsi-amerykanie-mieszkali-obok-gigantycznych-mamutow-mamy-dowody-sprzed-14-tys-lat-fot-thomas-quine-cc-by-2-0-deed-wikimedia-commons-759a8e6.jpg
width: 5472
height: 3648

Kiedy pierwsi ludzie pojawili się na terenie Polski? Szkieletów brak, ale archeolodzy znają odpowiedź
type: item
date: 2024-01-15T10:20:25.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: Homo erectus
subject: paleolit
subject: polska
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: Wiemy, że mniej więcej pół miliona lat temu pierwsi ludzie wkroczyli na obecnie ziemie Polski. Ślady są bardzo nieliczne. Jak dotąd nie odkryto fragmentów ich szkieletów. Skąd zatem o tym wiemy?
encoded: W tym artykule: Najstarsze ślady ludzi w Polsce: Trzebnica i Rusko Co wiemy o pierwszych osadnikach? Przetrwało mało śladów Na jakie pytania szukamy odpowiedzi Kiedy pierwsi ludzie dotarli do ziem polskich? Badania przynoszą coraz to nowe odkrycia. Przez długi czas powszechnie sądzono, że ten ważny dla naszych dziejów moment nastąpił około 200 tysięcy lat temu. Jednak badania Jana Burdukiewicza w Trzebnicy koło Wrocławia przesunęły te wydarzenia daleko wstecz. Najstarsze ślady ludzi w Polsce: Trzebnica i Rusko W jednym z cieplejszych interstadiałów zlodowacenia Elstery, na wzgórzach dzisiejszej Trzebnicy pojawiła się grupka pitekantropów (Homo erectus – przyp. red.). Czuli się dobrze w ówczesnym lesisto-stepowym otoczeniu, gdyż sądząc z dużej liczby pozostawionych przez nich wyrobów krzemiennych, przebywali tu przez dłuższy czas lub też wielokrotnie wracali w to samo miejsce. Polowali na wielkie ssaki – bizony, nosorożce, konie, dziki, łapali też szczupaki; szczątki tych zwierząt przetrwały do dziś na miejscu obozowiska. Podobnie datowane jest stanowisko z dolnego paleolitu w Rusku koło Strzegomia na Dolnym Śląsku. A więc jednak 500 tysięcy lat! Okazja do niezłego jubileuszu, aktualna w każdej chwili, bo możliwości badawcze jeszcze długo nie pozwolą dokładnie określić daty przybycia pierwszych istot ludzkich na nasze ziemie. Mamy jednak pewność, że mniej więcej w tym czasie grupy pierwotnej ludności po raz pierwszy tu wkroczyły. Ślady ich w Polsce są bardzo nieliczne i jak dotąd nie odkryto nawet fragmentów ich szkieletów. Oprócz wspomnianych wyżej Trzebnicy i Ruska znamy dotychczas kilka bardzo ubogich stanowisk archeologicznych, które można by łączyć z pitekantropem. Co wiemy o pierwszych osadnikach? Na tym kończy się lista śladów człowieka w Polsce u schyłku środkowego plejstocenu. Na ich podstawie niewiele możemy w tej chwili powiedzieć o tym, czym się żywił, jak dawał sobie radę w trudnym klimacie. Tryb życia i organizacja „naszych” pitekantropów były prawdopod…

kiedy-pierwsi-ludzie-pojawili-sie-na-terenie-polski-szkieletow-brak-ale-archeolodzy-znaja-odpowiedz-fot-viacheslav-lopatin-shutterstock-julia-n-acquaviva-cc-by-sa-2-0-deed-wikimedia-commons-2533397.png
width: 1200
height: 630