Ta bakteria to cytrusowy terrorysta – „porywa” drzewa owocowe i zmusza je, by wydały jej cukier. Dzięki temu rośnie 100 razy szybciej
Wymuszenia i rozboje nie są wyłącznie domeną ludzi. Okazuje się, że podobne taktyki mogą stosować także bakterie – np. postrach sadowników, Xanthomonas citri. Badacze odkryli, że mikrob „przejmuje stery” drzew cytrusowych i zmusza je do wydawania sobie cukru, który umożliwia mu wzrost. Nie spodziewaliśmy się, że bakterie mogą działać w tak przemyślany sposób.
Naukowcy odkryli, że bakteria Xanthomonas citri przejmuje kontrolę nad drzewami cytrusowymi i wywołuje w ich liściach program dojrzewania typowy dla owoców. Dzięki temu może ona rosnąć nawet 100 razy szybciej niż dotychczas, ale dla drzewa oznacza to wyrok śmierci – choruje na tzw. raka owoców cytrusowych. Jak Xanthomonas citri manipuluje cytrusami od środka Groźną strategię bakterii odkrył międzynarodowy zespół badawczy kierowany przez prof. Thomasa Lahayea z Centrum Biologii Molekularnej Roślin Uniwersytetu w Tybindze. Patogen ten infekuje liście drzew cytrusowych i wykorzystuje mechanizmy molekularne do uzyskania dostępu do składników odżywczych. Bakteria ta, za pomocą struktury przypominającej strzykawkę, wstrzykuje do komórek roślinnych specjalne białka. Jedno z nich przenika do jądra komórkowego, gdzie aktywuje część rośliny odpowiedzialną za dojrzewanie owoców. Uruchamia to „program”, który produkuje gargantuiczną ilość cukru. To sytuacja jak przy napadzie na bank. Jak liście mogą produkować cukier? Badania wykazały, że w zainfekowanych liściach cytrusów aktywowane są te same geny, które odpowiadają za dojrzewanie owoców. Dzięki temu dochodzi do rozkładu cukrów powiązanych ze ścianą komórkową, które stają się dostępne dla bakterii jako źródło energii. Jak podkreślił prof. Lahaye, daje to Xanthomonas citri ogromną przewagę żywieniową – bakteria może rosnąć nawet stukrotnie szybciej niż w normalnych warunkach. Rak owoców cytrusowych powoduje ogromne straty Rak owoców cytrusowych jest jednym z największych zagrożeń dla upraw cytrusów – narażone są pomarańcze, mandarynki czy cytryny. Zakażone rośliny pokrywają się brunatnymi plamami i pęcherzami. Skutkiem jest przedwczesne opadanie liści i owoców. Zrozumienie mechanizmu, który wykorzystuje powodująca raka bakteria, przybliża nas do obrony upraw przed chorobą. Czy „terroryzm” bakterii można przekuć w coś dobrego? Praca naukowców opublikowana w czasopiśmie „Science” pozwala lepiej zrozumieć interakcje pomiędzy patogenami a roślinami. Dowiedzieliśmy się dzięki temu, w jaki dokładnie sposób bakterie potrafią przejąć kontrolę nad złożonymi programami roślin… i jak możemy to wykorzystać. – Nasze odkrycia mogą posłużyć jako punkt wyjścia do modyfikowania procesu dojrzewania owoców metodami genetycznymi – zaznacza prof. Lahaye. Jego zdaniem możliwe będzie w przyszłości nie tylko zwiększenie odporności roślin na choroby, ale także kontrola takich cech owoców, jak słodycz czy konsystencja. Tylko czy to my wtedy nie staniemy się „terrorystami”? Źródła: Science, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kwadratowe arbuzy stały się ikoną japońskiej estetyki. Ich ceny zwalają z nóg
Arbuz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych owoców lata, ceniony za swoją soczystość, słodycz i orzeźwiający smak. W Japonii jednak ten popularny owoc przybiera zupełnie nieoczywistą formę. Kwadratowe arbuzy stały się tam symbolem luksusu, precyzji i rzemiosła oraz jednym z najbardziej niezwykłych podarunków, jakie można wręczyć.
W japońskich domach towarowych luksus można dostrzec w miejscach, w których trudno byłoby się go spodziewać. W eleganckich galeriach, wykończonych marmurem i szkłem, obok butików z ubraniami czy salonów jubilerskich, znajdują się niewielkie sklepy przypominające tradycyjne pracownie rzemieślnicze. Ciemne drewno, miękkie światło oraz nienagannie ubrany personel tworzą w nich atmosferę wyciszenia i skupienia. Na lśniących ladach można tam wypatrzeć pojedyncze produkty sezonowe, zapakowane z wyjątkową starannością. Wśród nich szczególną uwagę przyciągają arbuzy o kształcie niemal idealnych sześcianów – ustawione niczym dzieła sztuki, częściej podziwiane niż spożywane. Nie jest to jednak kaprys ani chwilowa moda. Za ich niezwykłą formą stoi przemyślana metoda uprawy, a za ich prestiżem – głęboko zakorzeniona japońska tradycja estetyki, symboliki i sztuki obdarowywania. Skąd więc wziął się pomysł, by nadać arbuzowi tak nietypowy kształt i dlaczego stał się on symbolem luksusu? Skąd wzięły się kwadratowe arbuzy? Pomysł nadania arbuzowi kształtu sześcianu narodził się w latach 70. XX wieku w mieście Zentsuji w prefekturze Kagawa. Lokalny rolnik Tomoyuki Ono poszukiwał wówczas sposobu, który ułatwiłby transport oraz przechowywanie dużych i nieporęcznych owoców. Zauważył, że jeśli rosnący jeszcze młody arbuz zostanie umieszczony w przezroczystej, kwadratowej formie, jego kształt naturalnie dostosuje się do pojemnika. Nie była to więc modyfikacja genetyczna, lecz wykorzystanie mechanicznego ograniczenia wzrostu rośliny – metoda prosta, a zarazem pomysłowa. Początkowo zakładano, że taki arbuz zachowa swój smak i będzie produktem spożywczym o bardziej praktycznym kształcie. Szybko okazało się jednak, że aby owoc zachował idealną formę, trzeba zbierać go, zanim w pełni dojrzeje. W efekcie większość kwadratowych arbuzów… jest twarda, mało słodka i przeznaczona głównie do ekspozycji. Z czasem ich funkcja uległa więc zmianie – stały się przedmiotem luksusowym, kojarzonym z rzemieślniczą precyzją oraz wyszukanym gestem obdarowywania. Dziś kwadratowe arbuzy sprzedawane są przede wszystkim jako prezenty okolicznościowe. Japończycy wręczają je podczas ważnych spotkań, rodzinnych uroczystości lub jako wyraz szczególnego szacunku. Ich cena zaczyna się zwykle od ok. 10 000–20 000 jenów (około 300–600 zł), a najbardziej starannie wyhodowane egzemplarze mogą kosztować nawet 100 000 jenów (ponad 2500 zł). W japońskiej kulturze traktuje się je nie jako owoc, lecz dowód szacunku i rangi relacji między obdarowującym a obdarowanym. Kultura luksusowych owoców w Japonii Co istotne, w Japonii owoce od dawna zajmują szczególne miejsce w kulturze codzienności i to nie jako zwykły element diety, lecz przedmiot starannej selekcji. W społeczeństwie, w którym gest podarunku stanowi ważną część budowania relacji, owoce o wyjątkowej jakości stały się jednym z najbardziej eleganckich sposobów wyrażenia wdzięczności i szacunku. To dlatego w okresach chūgen (latem) oraz seibo (zimą) przekazuje się je bliskim, mentorom, lekarzom czy klientom. Ich nietrwałość nie jest wadą, ponieważ podkreśla ulotność chwili i znaczenie samego gestu. Estetyka owoców w Japonii ma głębokie korzenie jeszcze w dawnych praktykach ofiar składanych na domowych ołtarzach butsudan, gdzie symbolizowały harmonię z naturą i pamięć o przodkach. Z tej tradycji ukształtowało się przekonanie, według którego wygląd i kształt są równie istotne jak smak. Nawet niewielka skaza na skórce może zadecydować o tym, czy owoc trafi na półkę. Na tej podstawie rozwinął się rynek luksusowych owoców, podtrzymywany między innymi przez tokijską Sembikiyę, jedną z najstarszych i najbardziej prestiżowych marek w Japonii. Trafiające tam owoce pochodzą zazwyczaj z małych, rodzinnych gospodarstw, w których rolnicy ręcznie zapylają kwiaty, chronią owoce przed słońcem, a czasem pozostawiają tylko jeden owoc na całej gałęzi, aby skupić w nim pełnię smaku. Źródła: Japanese Taste, Dig Japan, Daily Meal Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Plantacje awokado zagrożone. Powód? Wiroid skazy słonecznej
Groźny patogen atakuje na Florydzie drzewa awokado. Powoduje chorobę, która hamuje wzrost rośliny, deformuje owoce i niepostrzeżenie rozwija się w gajach. Istnieje tylko jeden sposób, by walczyć z tym zagrożeniem.
Floryda w USA słynie nie tylko ze wspaniałych plaż i doskonałej pogody, ale też z upraw awokado. To podstawowy składnik w kuchni i powód do dumy dla plantatorów. Ten owoc uznawany jest za bardzo zdrowy. Zawiera wiele żelaza i miedzi, dlatego jest polecany w regeneracji krwinek czerwonych. Z awokado można zrobić pastę (np. guacamole), albo zmielić i spożyć w postaci koktajlu. Awokado w naszym kraju nie występuje. Dlatego jest sprowadzane z cieplejszych krajów, głównie z Hiszpanii, RPA czy Chile. Alarm na Florydzie Eksperci z Uniwersytetu Florydzkiego zaalarmowali, że wśród plantacji awokado w amerykańskim stanie Floryda rozprzestrzenia się patogen. Jest to wiroid skazy słonecznej (ASBVd) – patogen mniejszy od wirusa. Choroba ta może poważnie zahamować wzrost drzew awokado, zdeformować owoce i niepostrzeżenie rozprzestrzeniać się w uprawach. – Wiroid skazy słonecznej awokado stanowi podstępne zagrożenie dla światowej produkcji awokado i, jeśli nie zostanie zwalczony, doprowadzi do spadku produkcji i jakości owoców – powiedział Jonathan Crane, specjalista ds. upraw owoców tropikalnych w Centrum Badań i Edukacji Tropikalnej na Uniwersytecie Florydzkim. Wskazuje zatem na możliwość rozprzestrzenienia się patogenu w inne rejony świata. Jak walczyć z zagrożeniem? Walka z patogenem nie jest łatwa. Eksperci apelują do plantatorów, partnerów branżowych i społeczeństwa o zachowanie czujności i podjęcie natychmiastowych kroków w celu powstrzymania choroby, zanim jeszcze bardziej wpłynie ona na uprawy awokado. Jakie są objawy? Na owocu widoczna jest wyraźna podłużna żółta smuga z ostro odgraniczonymi brzegami. Bywają też nieregularne żółte lub białawe smugi, przebarwienia. Patogen również deformuje owoce. Zainfekowane drzewa należy zniszczyć, aby nie stały się one rezerwuarem infekcji, a sprzęt należy zawsze dezynfekować. Choroba jest wywoływana przez wiroid, jeden z najmniejszych znanych organizmów zakaźnych, który zakłóca normalny wzrost drzewa i owocowanie. Po raz pierwszy odnotowano ją na Florydzie w 1941 roku. Patogen jest wyjątkowo podstępny, bo przez lata może nie dawać żadnych objawów na zainfekowanych drzewach. Opryski czy inne formy leczenia nie są skuteczne – należy po prostu usuwać zakażone drzewa. Konsekwencje choroby awokado Rozprzestrzenienie się patogenu dla konsumentów może mniejszą liczbę lokalnie uprawianych awokado w sklepach i potencjalnie wyższe ceny. Natomiast dla plantatorów stanowi to kolejne wyzwanie, oprócz istniejących zagrożeń, takich jak np. huragany. Z szacunków badaczy wynika, że wiroid skazy słonecznej może zmniejszyć plony nawet o 80%. Warto dodać, że ASBVd występuje w zasadzie na całym świecie, tam, gdzie są uprawiane awokado, ale w różnym zakresie. A z uwagi na to, że jedynym sposobem na walkę z patogenem jest niszczenie drzew, wszelkie zakażenia należy traktować poważnie. Źródło: Uniwersytet Florydzki Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co jeść, by chronić płuca przed smogiem? Nauka nie pozostawia wątpliwości
Rozpoczął się sezon grzewczy. W konsekwencji w wielu miejscach w Polsce znów pojawi się smog. Okazuje się, że ratunkiem dla naszych płuc może być – chociaż w pewnym zakresie – dieta. Co jeść, by lepiej radziły sobie z pyłami w powietrzu?
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zanieczyszczone powietrza jest jednym z największych zagrożeń środowiskowych dla zdrowia ludzi. Dotyczy wielu rejonów świata. Jak podaje Poznański Instytut Technologiczny, w Polsce odpowiada ono za ok. 45 tys. nadmiarowych zgonów rocznie. Jednak wiele wskazuje, że te liczby mogą być niedoszacowane. Zdaniem badaczy z Uniwersytetu Harvarda i University College London zgonów związanych z brudnym powietrzem w Polsce jest blisko 94 tys. rocznie. Jak bronić się przed smogiem? Czy oprócz unikania wychodzenia na dwór i stosowania oczyszczaczy powietrza możemy coś zrobić? W poszukiwaniu idealnej diety chroniącej płuca Doktorantka z Uniwersytetu w Leicester w Wielkiej Brytanii Pimpika Kaewsri przedstawiła na Kongresie Europejskiego Towarzystwa Chorób Układu Oddechowego w Amsterdamie w Holandii intrygujące wyniki badań. Badaczka przeanalizowała dane z brytyjskiego Biobanku, obejmujące około 200 000 uczestników. Porównała wzorce żywieniowe tej grupy ludzi – w tym spożycie owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych – z ilością powietrza wydychanego w ciągu jednej sekundy oraz narażeniem na zanieczyszczenie powietrza w postaci drobnych pyłów zawieszonych (PM2,5). Liczne badania pokazują, że narażenie na wyższe poziomy zanieczyszczenia powietrza wiąże się z pogorszeniem funkcji płuc. – Chcieliśmy zbadać, czy zdrowa dieta lub określone grupy produktów spożywczych mogą modyfikować lub częściowo łagodzić znane niekorzystne skutki zanieczyszczenia powietrza w funkcjonowaniu płuc – opowiada Kaewsri. Jabłko ratunkiem przed zanieczyszczonym powietrzem? Kluczową częścią zanieczyszczonego powietrza są pyły PM2,5. To bardzo drobne cząstki o średnicy 2,5 mikrometra lub mniejsze, uwalniane do powietrza na przykład przez samochody i fabryki. W analizach uwzględniono ten pył, ale tez inne czynniki: wiek, wzrost i status społeczno-ekonomiczny. Co się okazało? Na każdy wzrost narażenia na PM2,5 o pięć mikrogramów na metr sześcienny powietrza zespół zaobserwował spadek ilości powietrza wydychanego w ciągu jednej sekundy o 78,1 ml w grupie spożywającej mało owoców, w porównaniu z zaledwie 57,5 ml w grupie spożywającej dużo owoców. – Nasze badanie potwierdziło, że zdrowa dieta jest powiązana z lepszą funkcją płuc zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, niezależnie od narażenia na zanieczyszczenie powietrza. U kobiet, które spożywały cztery porcje owoców dziennie lub więcej, zaobserwowano mniejsze pogorszenie funkcji płuc związane z zanieczyszczeniem powietrza w porównaniu z kobietami, które spożywały mniej owoców – podsumowuje Kaewsri. Oznacza to, że spożywanie owoców może zmniejszyć wpływ zanieczyszczenia powietrza na funkcję płuc. W ocenie doktorantki zdrowa dieta, bogata w rośliny, powinna być promowana już od szkoły podstawowej. I to nie tylko w celu zapobiegania chorobom przewlekłym, ale także w celu zmniejszenia śladu węglowego diet bogatych w mięso. Źródła: University of Leicester, PIT Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Szympansy „piją" 2,5 drinka dziennie. Naukowcy nie mają wątpliwości
Szympansy spożywają równowartość ponad dwóch drinków dziennie – tak sugerują nowe badania. Dojrzałe, sfermentowane owoce które jedzą, zawierają naturalnie powstały alkohol.
Spis treść: Jakie owoce zawierają najwięcej alkoholu? Czy alkohol wpływa na zachowanie szympansów? Metabolizm alkoholu u naczelnych Alkohol a więzi społeczne u szympansów Wydawałoby się, że nasi najbliżsi krewni wolą raczej skakanie po drzewach niż po barach. Mimo to okazuje się, że z jedzeniem przyjmują całkiem sporo alkoholu. Prymatalodzy od dawna podejrzewali, że szympansy przyjmują znaczne ilości alkoholu. Lubią bowiem dojrzałe owoce, które naturalnie fermentują, gdy dzikie drożdże zamieniają cukry w alkohol. Jednak dopiero badanie opublikowane w tym tygodniu w „Science Advances” jako pierwsze konkretnie oszacowało ich dzienne "spożycie" szympansów. Zrobiono to na podstawie analizy kilku czynników: ponad 500 owoców znalezionych pod drzewami, na których szympansy niedawno żerowały, ich dziennego spożycia pokarmu oraz czasu spędzanego na jedzeniu różnych gatunków owoców. Na tej podstawie naukowcy wyliczyli, że biorąc pod uwagę masę ciała, szympansy spożywają średnio równowartość 2,5 ludzkiego drinka dziennie. — Zbiór danych jest miarodajny i obejmuje szeroki wachlarz owoców w diecie małp, zarówno w Afryce Wschodniej jak i Zachodniej. Te wyniki na pewno wywołają dyskusję i popchną naukę do przodu — mówi biolog ewolucyjny Nathaniel Dominy z Dartmouth, niezaangażowany w badanie. Jakie owoce zawierają najwięcej alkoholu? Autorzy pracy podejrzewają, że szympansy celowo wyszukują „alkoholowe” owoce. W dwóch różnych populacjach biolog Aleksey Maro z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i jego współpracownicy odkryli, że najchętniej zjadane owoce miały jedne z najwyższych stężeń alkoholu: gatunek figi w Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie oraz gatunek śliwy w Parku Narodowym Taï na Wybrzeżu Kości Słoniowej. — Zawartość alkoholu może sygnalizować szympansom, że owoc ma dużo cukru. Może też świadczyć, że składniki odżywcze są bardziej dostępne — wyjaśnia Maro. — Niewykluczone jednak, że to sam alkohol jest dla nich atrakcyjny — dodaje. Czy alkohol wpływa na zachowanie szympansów? Żadne z owoców nie są „mocno procentowe”. Przeciętna dieta szympansa zawierała jedynie 0,3% alkoholu. Szympans potrafi jednak zjeść około 4,5 kg owoców dziennie. Daje to średnią dzienną dawkę 14–15 gramów alkoholu, a to już sporo. Standardowa porcja alkoholu to około 10 gramów. Ponieważ szympansy ważą znacznie mniej niż ludzie, 14–15 gramów odpowiada u nich mniej więcej 2,5 ludzkiego drinka dziennie. — Dzieje się to w ciągu „śniadania, obiadu i kolacji” — mówi obrazowo Maro, bo szympansy jedzą praktycznie przez cały dzień. Zdarza się jednak, że gdy znajdą drzewo uginające się od ulubionych owoców, wchodzą w tryb napadowego objadania się. Wpychają do pyszczka jak najwięcej fig, wysysają cały sok (a z nim alkohol), po czym wypluwają suchą kulkę na ziemię. Metabolizm alkoholu u naczelnych Badanie ma też swoje słabe strony, na które zwracają uwagę inni naukowcy. Biolog Matthew Carrigan z College of Central Florida mówi, że autorzy nie oszacowali bezpośrednio liczby zjedzonych owoców, lecz czas spędzony na jedzeniu różnych typów. Prymatalożka Karline Janmaat z Uniwersytetu w Amsterdamie wskazuje z kolei, że nie wiadomo, czy owoce upuszczone lub porzucone przez szympansy miały wyższe czy niższe stężenie alkoholu niż te faktycznie zjedzone. Maro przyznaje, że warto byłoby zmierzyć bardziej bezpośrednio, ile alkoholu szympansy rzeczywiście wchłonęły. Można to zrobić na przykład z próbek moczu. To mogłoby rzucić więcej światła na rolę alkoholu podczas dużych zgromadzeń szympansów, obserwowanych na drzewach obfitujących w dojrzałe figi w Parku Narodowym Kibale. Nawet jeśli szacunki są trafne, Janmaat ostrzega, że szympansy prawdopodobnie nie upijają się. I nie powinny. — To bardzo niebezpieczne, kiedy trzeba wspiąć się wysoko, by zbudować nocne gniazdo — podkreśla. Alkohol a więzi społeczne u szympansów Jeśli jednak dać im nieograniczony dostęp do alkoholu, mogą nie znać umiaru. W latach 60. XX wieku — dziś taki eksperyment nie zostałby dopuszczony — pokazano, że gdy szympansy mogły pić dowolnie dużo, część w ogóle nie ruszała alkoholu, a część piła do wyraźnego upojenia. Na wolności szympansy w Gwinei obserwowano gdy używały liści niczym gąbek, by dostać się do sfermentowanego soku palmowego z pojemników stawianych przez ludzi do jego zbierania. Widziała to m.in. badaczka ochrony przyrody Kimberley Hockings z Uniwersytetu w Exeter. — Wiele szympansów piło ten alkoholowy napój, często w dużych ilościach, mimo że średnia zawartość alkoholu wynosiła 3,1%, a sięgała nawet 6,9% — mówi. Możliwe, że stoi za tym genetyka. We wcześniejszym badaniu Carrigan i współautorzy wykazali, że szympansy, ludzie i goryle mają mutację w genie enzymu metabolizującego alkohol. Działa on 40 razy szybciej niż u innych naczelnych. Oznacza to, że jeśli alkohol jest przyjmowany z pokarmem, duża jego część może zostać rozłożona, zanim trafi do krwi. Podobnie jak u ludzi, alkohol może odgrywać rolę w budowaniu więzi społecznych u szympansów. Hockings współuczestniczyła niedawno w badaniu, które wykazało, że szympansy w Gwinei Bissau dzieliły się między sobą naturalnie sfermentowanymi owocami. Wygląda na to, że takie zachowania są powszechne i mogły od dawna odgrywać rolę w społecznościach człowiekowatych. Po objedzeniu się figami — wyjaśnia Maro — grupy samców szympansów czasem znikają razem w lesie, by polować na małpy albo patrolować granice swojego terytorium. — Patrole są niebezpieczne, bo w starciu szympansy z różnych grup ryzykują śmiercią. Aż kusi myśl, że alkohol z owoców pomaga im zebrać odwagę — mówi Maro. Źródło: National Geographic
Nieprzespana noc? Nie kawa, a warzywa pomogą Ci przetrwać dzień
Od dłuższego czasu wiemy, że na ogólne samopoczucie ogromny wpływ ma jakość i długość snu – nowe badania tylko to potwierdzają. Wiemy także, że na dobrostan psychiczny ma także wpływ aktywność fizyczna czy spożywanie warzyw i owoców: naukowcy nie spodziewali się jednak, jak istotny jest to wkład. Okazuje się, że zwiększenie udziału warzyw w diecie może pomóc złagodzić wpływ nieprzespanej nocy.
Odpowiednio długi sen, aktywność fizyczna i spożywanie warzyw i owoców wskazuje się jako główne przyczyny dobrego samopoczucia u ludzi. Do tej pory sądzono jednak, że czynniki te działają niezależnie od siebie. Okazuje się, że dużą ilością spożywanych warzyw można łagodzić skutki zarwanej nocy. Badanie nad samopoczuciem Dr Jack Cooper, wraz ze swoimi współpracownikami, wzięli sobie na cel analizę mechanizmów wpływających na dobre samopoczucie wśród ludzi. Swoje badanie opublikowali w czasopiśmie „PLOS One”. Stwierdzili oni, że dotychczasowe badania w tym zakresie skupiały się głównie na osobach borykających się z chorobami psychicznymi, a pomijały kwestię tego, jak codzienne wybory mogą krótkoterminowo wpływać na ogólny dobrostan. W tym celu poddali analizie trzy zachowania, których wpływ na samopoczucie został już udowodniony: aktywność fizyczną, dietę pełną warzyw i owoców oraz zdrowy sen. Ich celem było sprawdzenie, czy te działania mogą się wzajemnie wzmacniać, są od siebie zależne czy działają indywidualnie. Warzywa, sen czy bieganie? Naukowcy przeprowadzili trzy osobne badania. Ankietę, 13-dniowy eksperyment, podczas którego uczestnicy musieli prowadzić skrupulatny dziennik oraz analizę aktywności opaski sportowej noszonej przez nich przez 8 dni. Łącznie wzięło w nich udział 1032 młodych dorosłych z Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych w wieku od 17 do 25 lat. Wszystkie trzy wskazały, że największy wpływ na samopoczucie następnego dnia miała jakość snu. Na drugim miejscu sensacyjnie uplasowało się spożycie warzyw i owoców, a dopiero później aktywność fizyczna. Święte trio dobrego samopoczucia Co ważne, wydawało się, że efekty snu, diety i ruchu były niezależne i sumowały się – im więcej zdrowych zachowań, tym lepszy efekt. Wyjątkiem okazało się… jedzenie większej ilości owoców i warzyw. Udowodniono, że ich duże spożycie mogło łagodzić negatywne skutki złego snu. Może więc warto zastąpić nimi kolejną kawę? Co więcej, długi i spokojny sen mógł także chronić przed spadkiem nastroju związanym z gorszą dietą. Jedno rekompensowało więc drugie, a podobnej zależności nie zaobserwowano w żadnym innym przypadku. Jak dbać o swój dobrostan? Wyniki badania mogą wesprzeć programy profilaktyki i promocji zdrowia psychicznego wśród młodych dorosłych. – Nie trzeba osiągać obiektywnych norm zdrowotnych, by zauważyć poprawę samopoczucia. Wystarczy odrobinę dłuższy sen, lekko zmieniona dieta i 10-minutowe ćwiczenia, by polepszyć sobie humor na cały dzień – przekonuje dr Jack Cooper, autor badania. Dane na temat dobrostanu osób wkraczających w dorosłość mogą im pomóc lepiej przetrwać ten trudny okres – często związany z opuszczeniem domu, stresem finansowym czy społecznym. Dbanie o zdrowie psychiczne to inwestycja, która zwraca się w późniejszym życiu. Źródło: medicalxpress.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Oczyszczanie organizmu sokami może przynieść więcej szkody niż pożytku, wykazują nowe badania
Dieta składająca się wyłącznie z owocowo-warzywnych soków uważana bywa za doskonały sposób na oczyszczenie organizmu. „Nasze badanie sprowadza na ziemię” – mówi współautorka analizy, która wskazuje, że owocowo-warzywny post przynosi też konkretne negatywne skutki.
W tym artykule: Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Jak przeprowadzono badanie? Największe zmiany w jamie ustnej Detoks z wykorzystaniem soków to popularny sposób na poczucie się lepiej i poprawienie funkcjonowania ciała oraz umysłu. Bywa reklamowany jako idealna droga do „oczyszczenia organizmu” i gwarant lepszego zdrowia. Nic dziwnego: czyż zewsząd nie dobiegają nas zachęty do spożywania jak największej ilości warzyw i owoców? Zanim jednak uruchomimy wyciskarkę do soków i wykażemy się silną wolą niezbędną do przejścia na kilkudniowy „sokowy post”, warto zapoznać się z wynikami najnowszych badań. Naukowcy z Northwestern University oraz University of Illinois Urbana-Champaign ustalili, że już trzy dni odżywiania się wyłącznie owocowo-warzywnymi sokami pozbawiają nasz organizm błonnika. A to zaburza zdrowy skład mikrobiomu zarówno jamy ustnej, jak i jelit. Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Żyjące w naszych ciała drobnoustroje tworzą skomplikowany i bardzo zróżnicowany świat. Jest badany dopiero od kilkunastu lat i co i rusz zaskakuje naukowców. Na przykład swoją wielkością. Szacuje się, że ciało młodego mężczyzny zamieszkuje ok. 38 bln mikrobów. To nieco więcej niż ilość komórek, z których składa się jego organizm. Mikroby te wykorzystują nas jako swoje środowisko życia. Jednak nie tylko biorą, ale także wiele nam dają. Szczególnie bakterie jelitowe uważane są za czynnik warunkujący dobre zdrowie, nastrój i myślenie. Najwięcej badań naukowych poświęca się właśnie przewodowi pokarmowemu, w którym żyje 90 proc. wszystkich „ludzkich” drobnoustrojów. Jak przeprowadzono badanie? I to właśnie wpływ sokowego detoksu na mikroby układu pokarmowego przeanalizowano w najnowszej pracy. Naukowcy zaprosili do badań czternaście osób. Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy, z których każda przeszła na inną trzydniową dietę. Pierwsza ograniczyła się do picia owocowo-warzywnych soków, druga łączyła soki z innymi pokarmami, trzecia zaś jadła wyłącznie posiłki roślinne. Przed badaniem, w trakcie oraz dwa tygodnie po nim uczestnicy oddawali do badań próbki śliny, wymazy z jamy ustnej oraz próbki stolca. Na tej podstawie naukowcy ocenili, jak w rezultacie diety zmieniał się ich mikrobiom. Największe zmiany w jamie ustnej Okazało się, że wystarczą trzy dni diety składającej się wyłącznie z soków, by skład flory bakteryjnej jamy ustnej zmienił się i to znacznie. Więcej cukrów zaowocowało pojawieniem się większej ilości bakterii prowadzących do powstawania stanów zapalnych. Odnotowano również zmiany w mikrobiomie jelit, choć mniej znaczące. W tym przypadku pojawiło się np. więcej bakterii związanych z gorszymi funkcjami poznawczymi. Zdaniem badaczy takie wyniki to efekt braku błonnika w diecie. – Spożywanie dużo soków z małą ilością błonnika może prowadzić do zaburzeń równowagi mikrobiomu. Może to mieć negatywne konsekwencje, takie jak stany zapalne i pogorszenie pracy jelit – powiedziała współautorka pracy Melinda Ring. Błonnik równoważy nadmiar cukrów i sprzyja rozmnażaniu się bakterii działających prozdrowotnie. Naukowcy podkreślają dwie rzeczy. Po pierwsze, już po kilku tygodniach mikrobiom badanych wrócił do stanu wyjściowego – czyli negatywne skutki owocowego postu nie są trwałe. Po drugie, wyniki tego badania wcale nie oznaczają, że miłośnicy własnoręcznie przygotowywanych soków powinni z nich rezygnować. Nic podobnego, warzyw i owoców w naszej diecie jest zazwyczaj za mało. Zamiast je wyciskach, lepiej jednak je blendować albo przecierać. No i należy dbać, by łączyć je z produktami bogatymi w błonnik. Źródła: Nutrients, Science Alert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Będziemy mieli słodsze pomidory? Wystarczyła zmiana zaledwie dwóch genów, by poprawić ich smak
Niewielka modyfikacja genetyczna sprawia, że pomidory robią się znacznie słodsze. Wymaga to wyłączenia zaledwie dwóch genów metodą CRISPR. Wykazał to zespół chińskich naukowców. Praca opisująca ich odkrycie ukazała się w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”.
Spis treści Jak poprawić pomidory? Słodsze pomidory w dużych ilościach Żywność modyfikowana genetycznie Hodowcy pomidorów od wieków stoją przed poważnym dylematem. Chcieliby mieć obfite zbiory oraz równocześnie jak największe owoce wyrastające na roślinach. I chociaż udało im się to uzyskać, pomidory te są z reguły niezbyt słodkie. A przynajmniej mniej słodkie od odmian, które dają bardzo małe owoce. Próby zwiększenia słodkości pomidorów skutkowały z kolei mniejszymi zbiorami. Rezultat doskonale znamy my, konsumenci. Jeśli chcemy zajadać się słodkimi pomidorami, sięgamy po odmiany koktajlowe. Jest jednak bardzo możliwe, że w przyszłości nie będziemy stawać przed wyborem – duże, wodniste albo małe, słodkie. A przynajmniej nie będą przed nim stawać te nacje, które szybko dopuszczają do sprzedaży rośliny modyfikowane genetycznie. Zespół naukowców z Chińskiej Akademii Nauk Rolniczych genetycznie zmodyfikował pomidory tak, że stają się znacznie słodsze. Co istotne, zmiana nie pociągnęła za sobą zmniejszenia owoców ani zbiorów. Jak się okazało, by osiągnąć ten efekt, w pomidorach wystarczyło wyłączyć zaledwie dwa geny. Jak poprawić pomidory? Wpierw badacze przyjrzeli się bliżej różnym odmianom pomidorów i spróbowali znaleźć w nich wspólne dla wszystkich geny mające związek z poziomem słodyczy owoców. Uwagę naukowców zwróciły dwa geny oznaczone jako SlCDPK27 and SlCDPK26. Geny te kodują białka, które obniżają w pomidorach poziom enzymów produkujących cukry. Następnie badacze sięgnęli po odmianę pomidorów Moneymaker, która daje duże owoce. W roślinach wyłączono oba zidentyfikowane geny. To spowodowało, że pomidory nie wytwarzały już białek hamujących produkcję cukrów. Rezultat? Poziom fruktozy i glukozy w pomidorach wzrósł o 30 proc. – bez zmniejszania ich rozmiarów. Słodsze pomidory w dużych ilościach Naukowcy przeprowadzili następnie konsumenckie testy smaku. Potwierdziły one uzyskane wyniki. Testerzy ocenili zmodyfikowane genetycznie pomidory jako słodsze od wariantów niemodyfikowanych. Ingerencja w genom roślin dała jeszcze jeden, pozytywny z punktu widzenia miłośników pomidorów skutek. W owocach było mniej nasion, a ich rozmiary dodatkowo się zmniejszyły. Jak słodkie są nowe pomidory Moneymaker? Badacze przyznają, że nie jest to jeszcze słodycz z odmian typu cherry. Jednak planują kontynuować swoje prace. Ich ostatecznym celem jest wyhodowanie pomidorów, które jednocześnie miałyby duże owoce i byłyby tak słodkie jak najsłodsze pomidorki koktajlowe. Żywność modyfikowana genetycznie Przypuśćmy, że wysiłki te zostaną uwiecznione sukcesem. Kiedy nowe rodzaje pomidorów znajdą się w sprzedaży? Pierwszym krajem, które dopuściła na swój rynek pomidory modyfikowane genetycznie metodą CRISPR jest Japonia. Od 2021 r. można tam kupić odmianę Sicilian Rouge High GABA. To pomidory wypuszczone przez firmę Sanatach Seed. Zawierają więcej neuroprzekaźnika GABA, który poprawia pracę układu nerwowego. Modyfikowane genetycznie pomidory można również kupić w USA (od 2022 r.). Żywność modyfikowaną genetycznie można sprzedawać w krajach UE, jednak dopiero po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń. Procedura jest czaso- i kosztochłonna. Łatwiej wejść na rynek w Japonii i w Chinach, gdzie regulacje są mniej restrykcyjne. Można więc podejrzewać, że duże i słodkie pomidory najpierw pojawią się w sprzedaży właśnie tam. Naukowcy, którzy je wyhodowali, podają, że ich odmiana mogłaby się znaleźć w supermarketach za trzy-pięć lat. Źródła: Nature, phys.org, New Scientist, gov.pl Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak przechowywać warzywa i owoce, żeby przetrwały jak najdłużej? Oto 5 porad naukowców
Specjalista od żywności podpowiada, w jaki sposób należy przechowywać różne warzywa i owoce. Tak, by jak najwolniej dojrzewały i pozostawały jak najdłużej świeże – nawet w upalne dni.
W tym artykule: Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem To oczywistość: świeże warzywa i owoce to najzdrowsza żywność, jaką możemy położyć na talerzu. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by każdego dnia w naszym menu znalazło się 400 g warzyw i owoców. Powinniśmy jeść je kilka razy dziennie. I czym szybciej trafią do naszej kuchni po zebraniu lub zerwaniu, tym lepiej. W idealnym świecie, w którym mielibyśmy nieograniczone środki i nieograniczony czas, codzienna wizyta w zaufanym warzywniaku zapewniłaby nam niezbędną porcję sałaty, pomidorów czy jabłek. Jednak w rzeczywistości – pełnej pośpiechu i absorbujących nas czynności – najczęściej kupujemy na zapas. A później musimy polegać na przechowywaniu żywności. Niby nie jest to trudne. Od czego w końcu mamy lodówki? Jednak nie wszystkie warzywa czy owoce należy od razu po zakupie wrzucać do chłodziarki albo zamrażarki. Niektóre w ogóle nie powinny się tam znaleźć – podpowiada na łamach portalu The Conversation Senaka Ranadheera, specjalista od żywności z University of Melbourne. I podaje kilka rad, co zrobić, by nasz szczypior i pomarańcze przetrwały jak najdłużej. Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Ziemniaki kiełkują nawet zamknięte w spiżarni. To oczywistość, jednak wynika ona z czegoś, co uświadamiamy sobie już niezbyt często. Otóż zarówno w warzywach, jak i w owocach procesy biologiczne nie ustają po ich zebraniu. Nadal produkują one energię ze zgromadzonych węglowodanów i tłuszczy, uwalniając dwutlenek węgla i parę wodną. By warzywa i owoce jak najdłużej zachowały świeżość, musimy postarać się spowolnić te procesy. Co zaczyna się już w momencie wizyty na bazarku. W miarę możliwości wybierajmy warzywa nieobtłuczone i niepęknięte. Nie ma w nich nic złego i nadawałyby się do szybkiego spożycia. Jeśli jednak chcemy użyć ich dopiero po jakimś czasie, lepiej zdecydować się na ich nieuszkodzone odpowiedniki. Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Mimo różnych porad z internetu to jest zupełnie niepotrzebne. Naturalnie i warzywa, i owoce należy dokładnie umyć przed jedzeniem. Jednak przed włożeniem ich do spiżarni lub lodówki nie ma takiej potrzeby. Tym bardziej że większość z nich została już oczyszczona przed transportem. Kiedy zaś przychodzi do mycia przed jedzeniem, nie należy sięgać po żadne specjalne środki. Ani ocet, ani soda oczyszczona nie są potrzebne. Wystarczy zwykła kranówka, w której "wykąpiemy" rzodkiewkę czy truskawki. Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników Nie wyrzucaj obierek do śmieci! Skórki owoców i warzyw mogą być bardzo zdrowe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nie-obieraj-warzyw-i-owocow-w-ich-skorkach-kryje-sie-mnostwo-zdrowych-skladnikow-fot-shutterstock-d4606ec.jpg" width="938" height="626" alt="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" title="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" /> Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Czego nie musimy chować do lodówki? Bananów, cebuli, czosnku, ziemniaków, batatów i dyń (w całości). Im wystarczy kredens albo półka w ciemnej spiżarki. Jednak należy uważać, co przechowujemy obok siebie. Cebula nie powinna znajdować się w tym samym miejscu, co ziemniaki. Dlaczego? Ponieważ cebula wytwarza etylen. Ten gaz sprawia, że ziemniaki psują się szybciej. Z kolei wysoka wilgotność ziemniaków jest zła dla cebuli. To samo dotyczy bananów, jabłek, gruszek i awokado. Wszystkie uwalniają etylen, przyspieszający dojrzewanie sąsiadów. Nie powinny być więc trzymane razem. Chyba, że zależy nam na szybszym dojrzewaniu tych owoców. Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Wszystkie liściaste warzywa, szczypiorek, kalafior czy brokuły najlepiej schować do lodówki, do szuflady przeznaczonej na warzywa i owoce. Można je schować do perforowanych torebek foliowych, ale nie do szczelnych pojemników. Dla warzyw ważne jest zachowanie wilgoci. Jednak nie można ich kompletnie odciąć od obiegu powietrza. Jeśli tak się stanie, wydzielany przez nie dwutlenek węgla sprawi, że zaczną brzydko pachnieć i się psuć. Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem Co powinniśmy chować do lodówki poza warzywami? Także niektóre owoce. Jabłka i cytrusy przez krótki czas możemy zostawić na kredensie. Jednak na dłużej warto schować je w chłodziarce. Odwrotnie zaś jest z arbuzami – jeśli będziemy je przechowywać w zimnie dłużej niż trzy dni, mogą stracić smak i czerwony kolor. Ranadheera podpowiada również, by niektóre warzywa i owoce przetwarzać. Puree z dojrzałych bananów może stać w temperaturze 4 st. C nawet dwa tygodnie. Z kolei zapakowana próżniowo fasolka wytrzyma wytrzyma w lodówce ponad rok. Inne rady? W miarę możliwości nie powinniśmy przesadzać z kupowaniem na zapas. Wtedy mamy pewność, że nie będziemy marnować żywności. Również w miarę możliwości warto spróbować hodować własne zioła czy warzywa, choćby w doniczce na balkonie. Wówczas nie będziemy musieli martwić się ich przechowywaniem. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zielone drzewa w marcu. Czy wczesna wiosna przesunie sezon na warzywa i owoce?
Wczesne ocieplenie przynosi ze sobą szereg konsekwencji dla środowiska naturalnego, w tym zmiany w okresie wegetacji roślin. Nie powinniśmy się zatem cieszyć z dojrzałych truskawek w maju. Wczesna wiosna może mieć bowiem dalekosiężne skutki dla ekosystemów – alarmują naukowcy z SGGW.
W tym artykule: Jak się zmienia okres wegetacyjny w Polsce? Czy wczesna wiosna ma wpływa na okres wegetacji roślin w Polsce? Co wczesna wiosna oznacza dla drzew? Czy będziemy się cieszyć polskimi truskawkami wcześniej niż zwykle? Nie cieszmy się z krótkiej zimy Luty i marzec były w tym roku rekordowo ciepłe. Padła też najwyższa dla lutego temperatura notowana na ziemiach Polskich. Dotychczasowy rekord dla lutego ustanowiono w 1990 r. w Makowie Podhalańskim i wynosił 21,4°C. 25 lutego tego roku temperatura w tym samym miejscu wyniosła rekordowe 22,1°C. 30 marca padł z kolei rekord maksymalnej temperatury dla marca. W Tarnowie odnotowano 26,4 stopnia Celsjusza, co jest najwyższą wartością odnotowaną w naszym kraju w marcu – informował Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Jak się zmienia okres wegetacyjny w Polsce? Co to jest okres wegetacyjny? Tym terminem określa się tę część roku, kiedy rośliny mają już dostateczną ilość światła, ciepła i wilgoci, by móc się rozwijać. W Polsce okres wegetacji roślin różni się w zależności od regionów i panującego tam klimatu. Najmniej czasu na rozwój mają rośliny na Mazurach, gdzie sprzyjające im warunki panują zaledwie do 180 do 190 dni w roku. Najdłuższy okres wegetacyjny trwa na Dolnym Śląsku, zwanym czasami „polskim biegunem ciepła". Od kilku lat obserwujemy, że długość okresu wegetacyjnego w Polsce się zmienia. Nie tylko wiosna zaczyna się wcześniej. Później robi się zimno. Dotychczas pierwsze przymrozki zazwyczaj pojawiały się już w październiku. W tej dekadzie mroźne noce zaczynają się dopiero w połowie listopada. Również średnie temperatury w najchłodniejszych miesiącach zimowych i podczas wczesnej wiosny rosną z roku na rok. Czy wczesna wiosna ma wpływa na okres wegetacji roślin w Polsce? Aby roślina zakiełkowała, musi wystąpić szereg czynników zewnętrznych. Przede wszystkim nasienie musi mieć dostęp do wody i tlenu oraz musi na nie działać odpowiednia temperatura. Optymalna temperatura kiełkowania nasion większości roślin w Polsce to zakres od 12 do 22°C. Niektóre rośliny, jak choćby jabłonie, są zdolne kiełkować dopiero po długim okresie oddziaływania niskiej temperatury. – Zmiany klimatyczne, charakteryzujące się między innymi wzrostem średnich temperatur, mają bezpośredni wpływ na wydłużenie się okresu wegetacyjnego roślin w Polsce – mówi nam prof. dr hab. Hazem M. Kalaji, fizjolog roślin ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Dlaczego tak się dzieje? – Wcześniejsze nadejście ciepłych dni stymuluje rośliny do rozpoczęcia procesów życiowych, takich jak kiełkowanie, kwitnienie czy pączkowanie, wcześniej niż to miało miejsce w przeszłości. Jednakże ten wcześniejszy start wegetacji niesie za sobą również ryzyko uszkodzenia roślin przez późne przymrozki, które mogą wystąpić do połowy maja, zagrażając nowym liściom, kwiatom i pędom. Takie zjawisko ma negatywny wpływ na różnorodność biologiczną, z uwagi na brak kwiatów i pożytku dla owadów zapylających. To z kolei wpływa na całe łańcuchy pokarmowe – tłumaczy prof. Kalaji. Długa zima ma więc bezpośredni wpływ na kiełkowanie nasion. Gdyby nasiona kiełkowały w bardzo niskich temperaturach, siewki nie mogłyby w takich warunkach przeżyć. Stąd obawy plantatorów o późne przymrozki, które mogą uszkodzić budzące się do życia rośliny. Czy brud jest dobry dla dzieci? Brak higieny jest korzystny dla ich układu odpornościowego Każde dziecko od czasu do czasu musi się ubrudzić. Eksperci wskazują, że to nic złego. Okazuje się, że odrobina brudu wzmacnia układ odpornościowy najmłodszych. Co wczesna wiosna oznacza dla drzew? W tym roku niektóre drzewa zaczęły się zielenić i wypuszczać liście już na przełomie marca i kwietnia. Taka wcześniejsza wegetacja nie zawsze przynosi drzewom pozytywne skutki. Z roślinami jest bowiem trochę jak z ludźmi. Jeśli nie prześpimy wystarczającej liczby godzin w nocy, nie zdążymy się odpowiednio zregenerować. – Okres wegetacji to czas intensywnego wzrostu rośliny. Po jego zakończeniu rośliny jednoroczne zamierają, zaś rośliny wieloletnie wchodzą w tzw. stan spoczynku. Ocieplenie może powodować to, że okres spoczynku dla roślin będzie niewystarczający. Nie wiadomo, czy okres spoczynku będzie na tyle długi, by te mogły się zregenerować i prawidłowo rozwijać – tłumaczy dr hab. inż. Marzena Sujkowska-Rybkowska z Katedry Botaniki, SGGW. – Ponadto drzewa i inne rośliny mogą doświadczać dodatkowych stresów spowodowanych urbanizacją, takich jak wyspy ciepła, susza czy zanieczyszczenie światłem. To sprawia, że wcześniejsza wiosna jest kolejnym czynnikiem potęgującym trudności adaptacyjne roślin – dodaje prof. Hazem M. Kalaji. Czy będziemy się cieszyć polskimi truskawkami wcześniej niż zwykle? Według badań Kantar dla większości z nas truskawki są najbardziej oczekiwanymi owocami sezonu letniego. Średnio w czerwcu te słodkie owoce zjada aż 85% Polek i Polaków. Kupujemy je wówczas częściej niż choćby pomidory czy maliny. Owocujące jednorazowo odmiany truskawek zazwyczaj dojrzewają w czerwcu i zbieramy je przez około trzy tygodnie. Czy wczesna wiosna sprawi, że będziemy się nimi cieszyć dużo wcześniej? – Wcześniejsze pojawienie się cieplejszych temperatur może faktycznie przyspieszyć dojrzewanie truskawek, co skutkuje możliwością ich zbioru już w maju. Jest to korzystne z perspektywy rynkowej, jednak rośliny te stają się bardziej podatne na ryzyko uszkodzeń spowodowanych przez przymrozki. Ponadto wyższe temperatury mogą zintensyfikować procesy parowania terenu, zwiększając ryzyko suszy, szczególnie po łagodnej zimie z małą ilością opadów śniegu. To może negatywnie wpływać na plonowanie i jakość owoców – wyjaśnia prof. Hazem M. Kalaji. W przypadku uprawy truskawek w szklarniach, istotne jest uwzględnienie ryzyka związanego ze zmianami temperatur. – Należy pamiętać, że optymalna średnia temperatura dla truskawek uprawianych w szklarniach powinna wynosić około 13,5°C (średnia z temperatury dziennej i nocnej), przy czym idealna temperatura nocna to około 8°C, co sprzyja zwiększeniu słodyczy owoców. Natomiast w ciągu dnia optymalne warunki zapewnia temperatura w okolicach 18°C oraz pełne nasłonecznienie. Jakiekolwiek odstępstwa od tych warunków mogą negatywnie wpływać na plon i jakość owoców – dodaje naukowiec z SGGW. Przesunięcie sezonu na warzywa i owoce uzależnione jest od wielu czynników. – Rośliny potrzebują czasu na zaadoptowanie się do nowych warunków. Aby były owoce, potrzebne są też zapylacze, których cykl życiowy również podlega zmianom klimatycznym. Ponadto łagodniejsze zimy sprzyjają przetrwaniu patogenów i szkodników i ich namnażaniu. Wyższe temperatury dodatkowo sprzyjają rozprzestrzenianiu się chwastów i zwiększają ryzyko wystąpienia zjawisk niekorzystnych dla rolnictwa, takich jak: susza, upały, czy gwałtowne burze – mówi dr Marzena Sujkowska-Rybkowska. Nie cieszmy się z krótkiej zimy Jak alarmują naukowcy, wcześniejsza wiosna i związane z nią zmiany klimatyczne mają złożony wpływ na wegetację roślin w Polsce, wymagający od rolników, ogrodników i zarządców lasów stałej adaptacji do nowych warunków. Wymaga to nie tylko dostosowania technik uprawy, ale również rozwoju strategii zarządzania ryzykiem, aby minimalizować potencjalne straty spowodowane zmiennością warunków pogodowych. Ciepła wiosna stwarza też ryzyko dla pszczół. Źródła: naukawpolsce.pl, „Biologia", Solomon, Berg, Martin, Villee, Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa, 1996 Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników
Nie wyrzucaj obierek do śmieci! Skórki owoców i warzyw mogą być bardzo zdrowe.
W tym artykule: Co to jest zero waste? Co znajdziemy w skórce warzyw i owoców? Które skórki warzyw i owoców są dla nas zdrowe? Wielu z nas przywykło starannie obierać owoce i warzywa. Obierki w najlepszym razie trafiają na kompost. To błąd – mówią dietetycy. W skórkach jest wiele cennych składników. Ich oszczędzanie wpisuje się w trend zero waste. Co to jest zero waste? To trend, z którym coraz częściej możemy się spotkać, kiedy mówimy o ochronie środowiska i o tym, by ograniczyć marnowanie żywności. Jak się okazuje, pomysłów na dobre wykorzystanie odpadów jest całe mnóstwo. Doskonale o tym wiedzą np. ci, którzy próbowali zjeść majonez zrobiony z wody po ugotowanej ciecierzycy. Co jeszcze można wykorzystać w kuchni? Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożywanie minimum 400 gramów warzyw i owoców dziennie, najlepiej w kilku porcjach. To profilaktyka wielu chorób cywilizacyjnych, np. cukrzycy, otyłości, nowotworów, schorzeń neurodegeneracyjnych. Jak się okazuje, nie tylko to, co wewnątrz owocu czy warzywa jest zdrowe. Co znajdziemy w skórce warzyw i owoców? Jedno z badań opublikowanych w czasopiśmie “Current Research in Food Science” wykazało, że skórki jabłek, brzoskwiń i kaki zawierają wyższe stężenie przeciwutleniaczy (takich jak galokatechina, epikatechina i epigalokatechina) niż miąższ lub nasiona tych owoców. Przeciwutleniacze chronią nasz organizm, usuwając z niego wolne rodniki, których nadmiar prowadzi np. do nowotworów czy chorób układu krążenia. Te niewątpliwe plusy wykorzystują już producenci żywności, dodając skórki z warzyw i owoców do swoich produktów, np. pasztetów. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produktow-ktore-wzmocnia-twoj-organizm-wiekszosc-z-nich-na-pewno-masz-w-domu-e0bc5fc.jpg" width="938" height="528" alt="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" title="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" /> Na przeciwutleniaczach się nie kończy. W obierkach, które zazwyczaj wyrzucamy, mamy też mnóstwo błonnika, dzięki któremu prawidłowo działają nasze jelita. Na uwagę zasługują też związki fitochemiczne, czyli naturalne substancje, które wytwarzają rośliny aby chronić się przed szkodnikami. Kiedyś były to pierwsze środki lecznicze, których używali lekarze – np. atropina, chinina czy glikozydy nasercowe. Fitozwiązki potrafią usuwać z organizmu metale ciężkie, działają ochronnie na wzrok, serce, naczynia, chronią przed rakiem. Keith Ayoob, dietetyk i specjalista ds. żywienia w Albert Einstein College of Medicine w Bronksie mówi, że kolory mają moc odżywczą, ponieważ wskazują na obecność przeciwutleniaczy. To oznacza, że im warzywo czy owoc ciemniejsze, tym zdrowsze! Które skórki warzyw i owoców są dla nas zdrowe? Oczywiście nie dotyczy to każdej skórki. Niejadalne są te np. z awokado, kantalupy, ananasa, cebuli lub czosnku. Pamiętajmy też o tym, że skórka może być zanieczyszczona różnymi substancjami, w tym pestycydami. Dlatego warto wybierać produkty z upraw bio i ekologicznych. Dobrze jest też je dokładnie umyć lub zastosować płukankę z sody oczyszczonej i wody. Skórki możemy często zjeść wraz z całym owocem czy warzywem. Inna opcja to wykorzystanie obierek. Można je np. upiec lub usmażyć. Jabłka W Polsce mamy około 70 odmian, więc jest w czym wybierać. Ale, jak twierdzą naukowcy, lepiej ich nie obierać! – Skórka jabłek jest częścią o największej zawartości składników odżywczych – mówi Joan Salge Blake, dyplomowana dietetyczka i profesor żywienia na Uniwersytecie Bostońskim. – W porównaniu z miąższem zawiera o 300% więcej witaminy K, 140% więcej witaminy A i 110% więcej witaminy C. Skórki jabłek są również bogate w rozpuszczalny i nierozpuszczalny błonnik oraz kwercetynę – silny przeciwutleniacz, który działa też antyalergicznie. Nie oznacza to jednak, że jeśli ktoś jest uczulony na jabłka, powinien je jeść, a w szczególności ze skórką. Tam bowiem znajduje się również najwięcej alergenów. Warto pamiętać, że jabłka bardzo lubią się z cynamonem, który ma silne działanie przeciwzapalne. Marchewka Pomarańczowa, żółta, fioletowa, na surowo, blanszowana, gotowana, zapiekana. I koniecznie ze skórką! To kolejne warzywo, którym powinniśmy się zajadać w całości. Skórka świeżej marchwi stanowi tylko 11% jej masy, ale zawiera aż 54% kwasów fenolowych. Pełnią one rolę przeciwutleniaczy, co oznacza, że chronią nas przed nowotworami i spowalniają starzenie się organizmu. Karotenoidy, witamina K, niacyna i witamina C są również bardziej skoncentrowane w skórce niż we wnętrzu marchwi. Jeśli komuś przejadła się już surówka z marchwi, może dołączyć do swojego menu makaron z tego warzywa. Wystarczy pokroić marchewkę na specjalnej tarce, która tworzy smaczne, „makaronowe” wstążki. Owoce cytrusowe Mimo że u nas nie rosną, mamy do nich dostęp praktycznie cały rok. Są bardzo zdrowe i mają niski indeks glikemiczny. To oznacza, że mogą je jeść również osoby, które mają problem z wysokim poziomem cukru we krwi. Jest zatem kolejna okazja do tego, by przyjrzeć się tym owocom bliżej. Pomarańcze, mandarynki, cytryny, limonki! Jak się okazuje, ich skórki nadają się bardziej do jedzenia niż do wyrzucenia. Oczywiście po delikatnym przetworzeniu lub wysuszeniu. Najlepiej w kuchni sprawdza się tzw. zest, czyli zewnętrzna, kolorowa warstwa. Można ją otrzeć tarką lub zeskrobać specjalnym nożykiem. 13 sposobów jak nie marnować żywności. To naprawdę proste Podawaj poszczególne składniki dania na oddzielnych talerzach. Ciekawe? Sprawdź 12 pozostałych trików. W skórce znajdziemy więcej witaminy C, karotenoidów i spore ilości hesperydyny, która działa przeciwzapalnie i reguluje poziom cukru we krwi. To nie wszystkie zalety. Badania wykazały, że u mieszkańców Arizony, którzy regularnie spożywają skórkę cytrusów, ryzyko zachorowania na raka płaskonabłonkowego skóry jest o 34% niższe. Naukowcy twierdzą także, że skórki cytrusów mogą mieć działanie neuroprotekcyjne i mogą poprawiać funkcje poznawcze u osób starszych. W skórce limonki znajdziemy z kolei substancje, które będą nas chronić przed rakiem wątroby. Pozostaje zatem suszyć i dodawać ją do herbaty, marynować, kisić, kandyzować z miodem, wrzucać do zup, sałatek, mięs i oczywiście wypieków! Kiwi Co zrobić z tą włochatą skórką, która na pierwszy rzut oka nie jest specjalnie jadalna? Zjeść. Zawiera więcej błonnika niż w zielonym miąższu, a także więcej kwasu foliowego i witaminy E. Mniej odważni mogą sięgnąć po żółte kiwi, które są nieco gładsze. Minusem może być w zasadzie tylko fakt, że w kiwi mamy dużo szczawianów. Dlatego osoby z chorobami nerek powinny się rozglądać za innym owocem. Mango Mango to jeden z najsmaczniejszych owoców, którym zajada się cały świat. Jego zielono-pomarańczowo-czerwona skórka także jest jadalna i do tego bogata w witaminę C, karotenoidy i inne przeciwutleniacze. Jest także dobrym źródłem błonnika. W szczególności – rozpuszczalnych pektyn, które obniżają poziom wysokiego cholesterolu i spowalniają opróżnianie żołądka, dzięki czemu dłużej czujemy się syci. I jeszcze kilka plusów: kwas fenolowy, mangiferyna i beta-karoten, czyli naturalny zestaw przeciwzapalny, przeciwnowotworowy, antybakteryjny i przeciwcukrzycowy. Pomidor To nie będzie dobra informacja dla tych, którzy pomidory obierają twierdząc, że „skóra im się przyklei do żołądka”. Pomidora lepiej zjeść czy przetworzyć w całości. Usuwając skórę, pozbawiamy warzywo nawet 80% likopenu, który pomaga w walce z rakiem. Skórka ma również nieco wyższe stężenie witaminy C i niektórych witamin z grupy B niż miąższ. Bakłażan, czyli oberżyna Już sam kolor stawia go w pierwszym rzędzie! Skoro jest ciemnofioletowy, to ma mnóstwo przeciwutleniaczy. Skórka bakłażana zawiera nasunin – bardzo silny flawonoid, który chroni błony komórkowe w organizmie, w tym także w mózgu. Ponadto zmniejsza stany zapalne i obniża poziom cholesterolu LDL. Ziemniak Bulwa tego warzywa pojawia się na naszych talerzach praktycznie codziennie i pod różnymi postaciami. Jednak z naukowego punktu widzenia wersja ziemniaków w mundurkach będzie najzdrowsza. W ziemniaczanej skórce znajdziemy mnóstwo witaminy C i o połowę więcej błonnika niż w reszcie bulwy. Do tego potas, przeciwutleniacze i mała ilość kalorii, która pozwala na jedzenie tego warzywa nawet na diecie. Ziemniaki z koperkiem, odrobiną oliwy z oliwek zamiast masła, dobrego jogurtu naturalnego lub kefiru będą doskonałą przekąską dla każdego. Źródło: National Geographic.
Pomagają w uczeniu się i zapamiętywaniu oraz mogą chronić przed demencją i chorobą Alzheimera.
Jabłka kojarzą się z wieloma ważnymi wydarzeniami historycznymi. Jednym z nich jest moment, w którym Isaac Newton – dzięki spadającemu na głowę jabłku – sformułował teorię grawitacji. O ile historia ta nie jest do końca prawdziwa, to według naukowców z Niemieckiego Centrum Chorób Neurodegeneracyjnych jedzenie jabłek ma bardzo korzystny wpływ na nasz mózg i jego zdolności regeneracyjne*. Naukowcy zidentyfikowali dwa fitoskładniki, które sprawiają, że w procesie neurogenezy powstają nowe neurony, co następnie wpływa pozytywnie na zdolność uczenia się i zapamiętywania. Tymi składnikami są zawarte w skórce jabłka kwercetyna oraz kwas dihydroksybezoesowy znajdujący się w miąższu jabłka. Dzięki tym dwóm substancjom komórki mózgowe są również mniej podatne na obumieranie, co w efekcie może chronić przed demencją i chorobą Alzheimera. W badaniach wyraźnie pod- kreślono, że należy spożywać surowe owoce – jako przekąskę lub w formie świeżo wyciśniętego soku. Jabłka Grójeckie możecie spożywać na surowo bez obaw, ponieważ są one uprawiane w zachowaniu najwyższych światowych i europejskich norm bezpieczeństwa żywności. Jeśli więc macie czas wytężonej pracy lub przygotowujecie się do egzaminów, wybierzcie koniecznie jedną z 27 odmian Jabłek Grójeckich z Chronionym Oznaczeniem Geograficznym! Nigdy nie wiadomo, co wpadnie wam do głowy – tak jak Newtonowi? * Źródło: Stem Cell Reports (2021)
Czy można jeść skórki od banana? Tak, a naukowcy wymyślili, jak jeszcze można je wykorzystać
Okazuje się, że wyrzucanie skórek od banana to duży błąd. Zawierają one wiele cennych witamin i minerałów, można je jeść, robić z nich kremy do twarzy. Co więcej – naukowcy odkryli, że można z nich zrobić… mąkę do wypieków, która zawiera dużo błonnika i ma właściwości antyoksydacyjne.
W tym artykule: Skórka od banana ma właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne Przed wyrzuceniem warto sprawdzić, czy można niektóre produkty uratować Coś z niczego – filozofia „zero waste” Kto nigdy po zjedzeniu banana od razu nie wyrzucił skórki do kosza, niech pierwszy rzuci kamieniem. W tym momencie powinien posypać się grad spadających kamieni, bowiem praktycznie większość ludzi na świecie pozbywa się tej części żółtego owocu. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że jest to źródło cennych witamin i minerałów, m.in. potasu, żelaza, magnezu, witaminy A, witaminy C oraz witamin z grupy B. Skórka od banana ma właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne O prozdrowotnych właściwościach skórek wiadomo jednak od dawna. Naukowcy z Indii postanowili sprawdzić, czy ciastka, które powstały z mąki stworzonej z tej części banana, różnią się od tych, które wypieczono ze standardowej pszennej mąki. Okazało się, że „bananowe” wypieki zawierały dużo więcej błonnika, magnezu i potasu. Ponadto badania wykazały, że ciasta wykazywały właściwości przeciwnowotworowe oraz antyoksydacyjne. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „ACS Food Science and Technology”. Uczeni odkryli, że oprócz właściwości odżywczych, ciastka wykonane z mąki ze skórki bananowej były delikatnie twardsze i nie straciły na jakości. Co więcej, niektóre osoby wyznaczone do testów stwierdziły, że wypieki wzbogacone o eksperymentalną mąkę były nawet smaczniejsze. Badacze przypominają również, że badania z 2016 roku wykazały, że zastąpienie nawet 10% mąki pszennej mąką ze skórki żółtego owocu wzbogaca wypiekany chleb o białka, węglowodany i tłuszcze. Przed wyrzuceniem warto sprawdzić, czy można niektóre produkty uratować W internecie i w niektórych książkach kucharskich dostępne są przepisy, w których znajdziemy propozycje wykorzystania skórek z bananów. Mistrzowie kuchni wymyślili nawet, że można z nich zrobić wegański „bekon”, który wcale nie jest gorszy od tradycyjnego. Eksperci twierdzą, że to bardzo dobra alternatywa w kuchni, a to wszystko wpisuje się w niezwykle ważną dzisiaj filozofię „zero waste”. Planuję, gotuję, wykorzystuję. Poznaj triki Chefów Kuchni na gotowanie w stylu zero waste Blisko 400 restauracji z 14 regionów (w tym nowość – Radom!) weźmie udział w wiosennej edycji Restaurant Week. Trwający niemal trzy tygodnie Festiwal odbędzie się w formule #zerowaste –... Na całym świecie bowiem miliardy ton jedzenia trafiają na śmietnik. Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa na świecie co roku marnuje się aż 1,3 mld ton żywności, która nadaje się do spożycia. To ok. jedna trzecia żywności, która jest produkowana. Jeżeli zestawimy to z danymi, że ponad 800 mln osób na naszej planecie głoduje, to wnioski są zatrważające. Coś z niczego – filozofia „zero waste” Następnym razem wyrzucając skórkę od banana, warto się zastanowić, czy można z niej zrobić coś dobrego lub trochę poeksperymentować w kuchni. Zresztą dotyczy to wielu owoców i warzyw, z czego nie zawsze zdajemy sobie sprawę. Na przykład z liści buraka, rzodkiewki i rzepy można zrobić kimchi. Z warzywnych lub mięsnych resztek z kolei można zrobić garnuszek a’la gulasz lub zupę krem. Wystarczy tylko odrobina kreatywności i odpowiednia mieszanka przypraw. Przed spisaniem niektórych produktów na straty, warto wcześniej sprawdzić, czy można z nich zrobić jeszcze coś dobrego. Nie tylko dla siebie, ale również dla planety. Źródło: ACS Food Science and Technology.
Samo przejście na weganizm nie zawsze pomaga klimatowi. Wyliczono miliardy ton emitowanego CO2
Naukowcy coraz częściej przypominają, że weganizm może być ratunkiem dla świata przed globalnym ociepleniem. Decydując się na bezmięsną dietę, należy pamiętać o tym, żeby robić to dobrze i rzeczywiście ograniczać emisje CO2.
W tym artykule: Weganizm nie wystarczy, żeby uratować świat Co produkuje więcej CO2? Mięso czy owoce? Stawiaj na sezonowe owoce i warzywa Globalne ocieplenie często jest łączone z weganizmem, a to dlatego, że bezmięsna dieta może mieć pozytywny wpływ na opóźnienie zmian klimatu. Nie jest to jednak takie oczywiste. Okazuje się, że nie wystarczy zamienić schabowego na kotlety z buraka czy pastę z fasoli. Kluczowe jest to, gdzie kupujemy zieleninę. Naukowcy oszacowali, że emisje dwutlenku węgla z transportu żywności stanowią około 6% całkowitej światowej emisji. Największy udział mają owoce i warzywa. Weganizm nie wystarczy, żeby uratować świat – Mamy tendencję do interpretowania informacji wokół nas w uproszczonych kategoriach, takich jak „mięso jest złe, a warzywa są dobre”. Dlatego chcieliśmy uzyskać znacznie bardziej wszechstronny obraz – komentuje profesor David Raubenheimer z University of Sydney, współautor badań. Na wstępie należy podkreślić, że nie zawsze kupowanie owoców i warzyw jest dokładaniem się do nadmiernej emisji CO2. O szkodliwym zjawisku mówimy wtedy, kiedy żywność pokonuje długą drogę z miejsca upraw do naszych sklepów. Są to tzw. mile żywnościowe. Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-dowody-na-korzysci-z-diety-bezmiesnej-wegetarianizm-chroni-przed-rakiem-wynika-z-badan-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-bfdea25.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Co produkuje więcej CO2? Mięso czy owoce? W ramach badań naukowcy przeanalizowali transport żywności w 74 krajach i regionach, z uwzględnieniem 37 różnych rodzajów produktów, w tym owoców i warzyw. Wyniki niepokoją. Każdego roku podczas transportu jedzenia produkowane są 3 miliardy ton ekwiwalentu CO2. To najmniej trzykrotne zwiększenie emisji gazów cieplarnianych, niż wcześniej zakładano. Około 1,7 miliarda ton emisji CO2 pochodziło z przemieszczania żywności w obrębie krajów, a 1,3 miliarda ton pochodziło z transportu międzynarodowego. Podczas gdy produkcja mięsa emituje 2,8 miliarda ton dwutlenku węgla, czyli siedmiokrotnie więcej niż owoce i warzywa, emisje z mil spożywczych dla mięsa wyniosły 110 milionów ton na całym świecie. Według najnowszych badań weganie są dużo bardziej skłonni do otwartych związków niż mięsożercy Weganie są bardziej pewni siebie, lubią eksperymentować i częściej interesują się otwartymi związkami niż osoby, które jedzą produkty pochodzenia zwierzęcego. Pokazały to najnowsze bad... Stawiaj na sezonowe owoce i warzywa Dlaczego to właśnie owoce i warzywa uznano za największe obciążenie? Poza milami żywnościowymi wynikającymi z transportu między kontynentami CO2 jest dodatkowo emitowany w trakcie chłodzenia produktów. Klienci przyzwyczaili się już do tego, że praktycznie wszystkie owoce są dostępne w sklepach przez cały rok, a nie tylko w sezonie. – Nasze badanie pokazuje, że oprócz przejścia na dietę roślinną, ważne jest też wybieranie lokalnych produktów. To dotyczy zwłaszcza mieszkańców krajów zamożnych – dodaje Raubenheimer. Podkreśla też, że podaż była napędzana popytem, ale zmiana nastawienia konsumentów, może „przynieść korzyści środowiskowe na największą skalę”. Źródło: Nature Food Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nowe badania wykazały, że dieta Anglosasów była głównie wegetariańska - aż do przybycia wikingów
Naukowcy z Cambridge ustalili, że to wikingowie przywieźli ze sobą zwyczaj… grillowania mięsa. Według badaczy zarówno angielscy chłopi, jak i możnowładcy jedli wcześniej głównie produkty pochodzenia roślinnego.
W tym artykule: Badania ponad 2000 szkieletów wykazały, że Anglosasi na co dzień jedli bardzo mało mięsa Dieta królów i chłopów była bardzo podobna, wbrew temu, co dotychczas podejrzewali historycy Mięso jadło się głównie na wielkich przyjęciach, ale to nie wszystko Odkrycie może być pretekstem do badań nad polityką średniowiecznej Anglii W dawnych czasach podstawą diety były produkty roślinne. Mięso jedli naprawdę nieliczni, zazwyczaj władcy, a produkty mięsne kojarzyły się głównie z dobrami i luksusem. Nic dziwnego, gdyż masowa hodowla zwierząt zaczęła rozwijać się dopiero na początku XIX wieku, wraz z postępem agrarnym i przemysłowym. Co więcej, we wczesnym średniowieczu, jak i w epokach późniejszych ludzie nie do końca zdawali sobie sprawę, jak dokładnie dieta wpływa na nasze zdrowie. Badania ponad 2000 szkieletów wykazały, że Anglosasi na co dzień jedli bardzo mało mięsa Profesorowie z brytyjskiego Uniwersytetu Cambridge postanowili przyjrzeć się nawykom żywieniowym średniowiecznych Anglosasów. W tym celu dokonali m.in. analizy izotopowej ponad 2000 szkieletów z okresu od V do XI wieku. Okazało się, że przed osiedleniem się Normanów na ziemiach Wielkiej Brytanii, niewiele osób spożywało duże ilości mięsa. Złote miecze Anglosasów. Historia zapisana na drogocennych ostrzach Po wycofaniu się Rzymian Brytanię czekał czas zamętu. Ukryty wieki temu na angielskiej wsi złoty skarb przywołuje ducha tej burzliwej epoki. Odkrycie jest o tyle zaskakujące, że dotychczas uważano, iż przywilej jedzenia mięsa był zarezerwowany dla elit królewskich, które to chętnie zajadały się potrawami przyrządzonymi ze zwierząt. Historycy zakładali również, że chłopi byli zmuszani przez arystokratów do oddawania części swoich racji żywnościowych w formie pewnego rodzaju podatku, który nazywał się „food-rent” lub „feorm”. Dieta królów i chłopów była bardzo podobna, wbrew temu, co dotychczas podejrzewali historycy Okazuje się jednak, że dieta władców i chłopów była podobna, a przynajmniej jeśli chodzi o proporcje produktów zwierzęcych i roślinnych. Najnowsze badania pojawiły się w artykule na łamach czasopisma naukowego „Anglo-Saxon England”. Naukowcy przeanalizowali skład chemiczny średniowiecznych kości. Następnie zestawili wyniki ze statusem społecznym poszczególnych osób. Badania nie wykazały korelacji pomiędzy pozycją a dietą. Wikingowie wciąż żyją w masowej wyobraźni. Czego nie wiemy o nich i ich krwawych wyprawach? Po raz pierwszy wikingowie wylądowali na skalistych wybrzeżach położonych na północ od Szkocji jakieś 1200 lat temu, dławiąc opór mieszkańców i zajmując ziemię. Przez prawie siedem wi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstruktorzy-w-polsce-przed-inscenizacja-walki-wikingowie-zasluzyli-na-swoja-brutalna-reputacje-od-najmlodszych-lat-byli-szkoleni-do-walki-fot-david-guttenfelder-national-geographic-d1a023f.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" title="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" /> Zaintrygowani uczeni postanowili pójść o krok dalej i sprawdzić, dlaczego dieta królów była zupełnie inna, niż wcześniej podejrzewali historycy. Naukowcy zaczęli od rozszyfrowania list żywnościowych m.in. z czasów panowania Ine, króla Wessex. Mięso jadło się głównie na wielkich przyjęciach, ale to nie wszystko Co ciekawe, faktycznie znajdowały się na nich bardzo duże ilości mięsa i piwa, a bardzo mało warzyw i owoców. Uczeni oszacowali, że jedna taka lista zawierała racje przekraczające milion kalorii, z czego mięso stanowiło ok. 50% wszystkich produktów. To głównie wołowina, baranina i drób oraz ryby (łososie i węgorze). Znaleźć tam można również setki pajd chleba oraz sery i miody. Były to jednak zapasy żywności, które przygotowywane były na wielkie, odświętne uczty. Co więcej, ogromna ilość jedzenia świadczy o tym, że były to przyjęcia dla wielu gości. Naukowcy sugerują, że w niektórych przyjęciach brali udział również rolnicy i wolni chłopi. Odkrycie może być pretekstem do badań nad polityką średniowiecznej Anglii Co więcej, niektóre biesiady mogły być organizowane przez wolnych chłopów. Badacze przyznają, że to odkrycie może być pretekstem do szczegółowych badań nad anglosaską polityką i relacjami pomiędzy chłopami a możnowładcami. Uczeni zwracają uwagę, że rodzina królewska i szlachta mogła żyć w bardzo dobrej komitywie z rolnikami. Archeolodzy odnaleźli grobowce ponad 65 brytyjskich monarchów. Mogą być związani z legendą o Królu Arturze Według najnowszych badań, grobowce odnalezione na Wyspach Brytyjskich należały do brytyjskich królów, ich rodzin oraz bardzo wpływowych osób. Naukowcy twierdzą, że pochodzą z tak zwanych... Prof. Sam Legget, jeden z autorów badania twierdzi, że w badaniach kości nie odkryli dowodów na spożywanie nadmiaru białka, który mógł powodować choroby takie jak dna moczanowa. – Porównajmy sobie dzisiejszy sposób biesiadowania. Też lubimy kupować produkty, których normalnie na co dzień nie spożywamy – mówi uczony. – Dowody izotopowe sugerują, że dieta chłopów i magnatów była bardzo podobna – podsumowuje Legget. Staropolskie szlacheckie przysłowie brzmi „za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa”. Anglosasi mogli kierować się podobną maksymą. A przynajmniej od święta... Źródło: University of Cambridge.
Panele słoneczne to przyszłość szklarni? Przetestowano na sałacie
Naukowcy testowali uprawę czerwonej sałaty pod różnymi rodzajami szkła i różnymi długościami fal światła, utrzymując wszystkie inne zmienne na tym samym poziomie – w tym temperaturę, stężenie CO2 oraz ilość wody i nawozów.
W tym artykule: Testy na sałacie Przyszłość hodowli owoców i warzyw? Testy na sałacie Według nowych badań szklarnie wyposażone w półprzezroczyste ogniwa słoneczne mogą generować energię elektryczną bez wpływu na wzrost i zdrowie rosnących w nich roślin. Sugeruje to, że moglibyśmy budować neutralne energetycznie szklarnie bez żadnej szkody dla upraw. Sałata uprawiana pod ogniwami słonecznymi nie wykazała żadnych istotnych różnic w kluczowych pomiarach, takich jak poziom antyoksydantów, absorpcja CO2, wielkość i waga. Panele słoneczne okazały się być również bardzo pomocne w regulowaniu temperaturę w szklarni. – mówi botanik Heike Sederoff z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej. Panele słoneczne są w tym przypadku półprzezroczystymi organicznymi ogniwami słonecznymi (które dla ułatwienia komunikacji naukowcy nazywają skrótowo ST-OSC), a nie bardziej tradycyjnym typem opartym na krzemie, z którego korzysta się na rozległych farmach energii słonecznej. Istnieje nadzieja, że pewnego dnia ta sama technologia będzie mogła być stosowana nawet w oknach budynków mieszkalnych. Część obietnicy związanej z ST-OSC leży w ich elastyczności. Mogą one być dostosowane do pochłaniania różnych długości fal świetlnych, w zależności od potrzeb – długości fal, które w przypadku tych badań nie są potrzebne roślinom do fotosyntezy. Podczas gdy jedna grupa kontrolna sałaty była wystawiona na działanie pełnego spektrum białego światła, trzy inne grupy były uprawiane pod różnymi filtrami światła, które symulowały różne rodzaje absorpcji półprzezroczystych organicznych ogniw słonecznych, dostosowując stosunek czerwonego i niebieskiego światła w każdym z filtrów. "Nie tylko nie znaleźliśmy żadnej znaczącej różnicy między grupą kontrolną a grupami eksperymentalnymi, ale także nie znaleźliśmy żadnej znaczącej różnicy między różnymi filtrami" – mówi inżynier mechaniki i lotnictwa Brendan O'Connor z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej. Przyszłość hodowli owoców i warzyw? To bardzo dobre rokowania dla przyszłych zastosowań ST-OSC, bo chociaż szklarnie mają wiele zalet, mogą jednak wymagać dużo więcej energii niż inne rodzaje upraw – nie tylko do regulacji temperatury wewnątrz. Przezroczyste i półprzezroczyste ogniwa słoneczne mogłyby pomóc znacznie obniżyć koszty upraw. Chociaż ST-OSC nie mają takiego samego współczynnika konwersji światła słonecznego na energię elektryczną jak konwencjonalne ogniwa fotowoltaiczne, to jednak cały czas są udoskonalane w kierunku bardziej wszechstronnego wykorzystania. Kolejnym krokiem w kierunku szklarni zasilanych energią słoneczną jest przetestowanie tej technologii na roślinach i uprawach innych niż sałata – następne w kolejce mają być pomidory. Naukowcy patrzą na przyszłe badania z optymizmem, twierdząc, że w niedalekiej przyszłości możemy doczekać się takiej produkcji warzyw i roślin na masową skalę. Badania zostały opublikowane w Cell Reports Physical Science.
Szukasz odpowiedniej kompozycji? Zobacz, na jaki pomysł wpadł ten fotograf
Fotograf postanowił opowiedzieć historie handlarzy owoców w niebanalny sposób.
ZOBACZ GALERIĘ >>> "Są tym, co sprzedają"? Na co dzień spotykamy wielu przypadkowych ludzi, o których wiemy nie więcej niż podpowiada nam ich strój, czy czynność, która wykonują. Banał? Fakt. Przyklejamy etykietę: student, biznesmen, handlarz. Patrzymy na nich przez pryzmat tego, czym się zajmują. Fotograf Rahat Amin postanowił przyjrzeć się niedostrzeganej zazwyczaj grupie - sprzedawcom owoców. Mijamy ich na co dzień i w podróży. Podchodzimy do straganu, chwytamy pełny owoc, ważymy go w dłoni, ze sprzedawcą wymieniamy kilka przypadkowych zdań - o pogodzie albo sytuacji w kraju. Płacimy i odchodzimy. Ile razy zastanawialiśmy się, kim są ci ludzie? Głowy pełne... owoców To mógłby być wstęp do poważnego reportażu o ludzkich historiach. Fotograf postanowił jednak spuścić nieco z tonu i konkluzję „patrzymy na innych przez pryzmat tego, co czym się zajmują”, potraktował bardzo dosłownie. Tak rozpoczął zabawną grę pełną motywów. Treść zmieścił w udosłownionym biblijnym wersecie: „Poznacie ich po owocach”. Inspiracją do wyboru formy okazał się natomiast obraz „Syn człowieczy” surrealistycznego malarza René Magritte. Więcej informacji o projekcie: Facebook Źródło: boredpanda.com
Świat na patelni: Figi, czyli wielkie zjednoczenie
Podając figę według mojego przepisu, na talerzu jednocześnie serwujemy Italię, Japonię, Polskę, Francję i kraje arabskie. Jesteśmy sprawcą i konsumentem wielkiego zjednoczenia.
Daniem o takim wymiarze politycznym jest figa karmelizowana w occie balsamicznym podana na masscarpone z wassabi i żurawiną, otulona szynką parmeńską, ubrana listkami ruccoli i salsą ze świeżych truskawek i pestek granatu. Figa, symbol płodności, luksusu musi być świeża i dojrzała. Jest tak wartościowym owocem, że odżywiali się nimi i kapłani w Egipcie, i pustelnicy, a ludom basenu Morza Śródziemnego zastępowała chleb. Ten delikates obsmażam na maśle, oprószam cukrem trzcinowym i podlewam octem balsamicznym czekam, aż odparuje do postaci sosu zwanego kremem balsamico. Ocet balsamiczny rodem z Włoch jest często droższy od wina, może być równie stary, przechowywany w dębowych beczkach. Cukier trzcinowy ma piękny kolor i aromat słońca Ameryki Południowej. Swojskie masło jest jak balsam na gardło, nadaje sosowi połysk kaszmiru. Mascarponne, najdelikatniejszy twarożek, łączę z wassabi, jedną z najostrzejszych przypraw. Mieszanka subtelności południowej Europy oraz japońskiej czystości smaku i koloru daje zaskakujące połączenie dla zmysłów. Na serku układam przekrojoną na cząstki figę. Całość otulam słoną, suszoną na wietrze szynką parmeńską, jakbym pokazywał, że Europa to nie tylko delikatność. Formuję coś na kształt kwiatu, ozdabiając go delikatnymi w dotyku i wyrazistymi w smaku listkami rukolli. Dzikość potrawy podkreśla polska żurawina (doceniana także za naszą wschodnią granicą) mocna w kolorze i bogata w witaminy. Sos żurawinowy, którym skrapiam potrawę, powinien być bursztynowo-brązowy. Wyrafinowania i charakteru nadaję dekorując figę salsą z truskawek i granatu. Nie zamierzam psuć smaku owoców zbędnymi przyprawami, wystarczy, że je posiekam i zmieszam. Teraz tylko wystarczy je rozsypać wokół róży uformowanej z szynki, figi i mascarponne. Na koniec oprószam jeszcze dzieło delikatnie łamanym pieprzem. Figi świetnie nadają się do pieczenia. Można je podawać na słodko i na słono. Wersja na słodko: Do naciętych świeżych fig włożyć łyżkę masła, polać miodem, polać sokiem z cytryny, posypać cynamonem. Włożyć w naczyniu żaroodpornym na 15 min do rozgrzanego do 190 stopni piekarnika ustawionego na funkcję grillowanie. Podawać z bitą śmietaną. Wytrawnie: Świeże figi z nadzieniem z koziego sera można zawinąć w liście winogron i upiec na ruszcie. Świeże figi mają 12–25 proc. cukrów, karoten, witaminy C i z grupy B. Są bogate w sole mineralne, zawierają potas, wapń, magnez, fosfor
Dzisiejsze warzywa i owoce nie przypominają swoich przodków. Skąd pochodzą i jak je zmienili ludzie?
Roślinom uprawnym, które znamy dzisiaj, człowiek nadał obecną postać metodą prób i błędów w procesie hodowli i doboru. Skąd pochodzi żywność?
Wczesne dzikie odmiany najpopularniejszych upraw ewoluowały w izolacji geograficznej, a następnie rozprzestrzeniły się za pośrednictwem czynników naturalnych – wiatru, wody oraz w odchodach zwierząt. Z czasem ludzie selekcjonowali nasiona roślin o pożądanych cechach i eksperymentowali z warunkami uprawy. Genetycy nazywają ten proces domestykacją, rolnicy – rolnictwem. Większość współczesnych roślin uprawnych niewiele przypomina swoich prymitywnych przodków. Wczesne truskawki nie były ani tak duże, ani słodkie jak dzisiejsze. Jabłka dostępne w supermarketach, będące klonami, trudno byłoby wyprodukować bez szczepienia drzew. Naukowcy są w stanie prześledzić zawiłe ścieżki ewolucji roślin, wykorzystując ich genomy i archiwalne dane. – Ewolucja rośliny wchodziła zwykle na nowe tory w chwili spotkania z człowiekiem – opowiada Paul Gepts z Uniwersytetu Kalifornijskiego Davis, biolog zajmujący się badaniem ewolucji fasoli i innych roślin. Daniel Stone
Alkoholizm u muszki owocówki. Kto uprawia seks ten pije mniej
Od stu lat Drosophila melanogaster, czyli popularna muszka owocówka, jest ulubionym obiektem badań genetyków. Dlaczego? Bo ma podobne do nas nawyki.
Niektóre jej geny pokrywają się z naszymi, do tego szybko się mnoży, mutuje i żyje krótko, więc łatwo badać na niej cechy dziedziczne. Muszka owocówka brała też udział w podboju kosmosu. Na orbicie psa wyprzedziła o 10 lat, a człowieka o dwie dekady. A wszystko to w stanie upojenia – dowodzą naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego. Dzięki prof. Ulrike Heberlein wiadomo, że dawka etanolu, która stymuluje mózgi drozofil, odpowiada proporcjonalnie tej, która rozwiązuje nam języki, a ta sama ilość, która je upija – nas zwala z nóg. Procenty jednak mniej im szkodzą, bo ich układ immunologiczny potrafi eliminować z alkoholu toksyny, więc alkoholizm u owocówek jest normą. Muszki czerpią procenty z fermentujących owoców trochę przy okazji, żywią się bowiem drożdżami, które na nich żyją. Za te skłonności odpowiada gen podobny do ludzkiego. Oprócz czynników środowiskowych i psychospołecznych nasze nałogi warunkowane są także genetycznie. Wiadomo np., że osoby cierpiące z powodu depresji i zespołu stresu pourazowego mają w mózgu niższy poziom neuroprzekaźnika NPY, wpływającego m.in. na dobre samopoczucie. Alkohol i narkotyki stymulują w mózgu jego produkcję. Dlatego zły stan psychiczny często idzie w parze z używkami. U owocówek sprawa wygląda nieco inaczej. Upija się cała populacja, ale samce, które wiodą udane życie seksualne – mniej. Po stosunku mają bowiem w mózgach wyższy poziom neuropeptydu F (NPF) – odpowiednika naszego NPY. Kiedy naukowcy zablokowali jego receptory, samce po udanym seksie szukały pocieszenia w kieliszku, zaś te, którym podwyższono poziom NPF, zadowolone były nawet po nieudanych zalotach i piły mniej. Analogicznie manipulacje z neuroprzekaźnikami mogłyby więc pomóc w walce z ludzkim alkoholizmem. Cudowna pigułka jednak nieprędko powstanie. NPY popycha bowiem ssaki nie tylko do używek. Stabilizuje też nastrój, odpowiada za zwyczaje żywieniowe i reguluje sen. Manipulowanie nim wymaga więc ostrożności.
Jedz jabłka! W Polsce mamy się czym pochwalić!
Jabłko w ostatnich dniach stało się owocem kontrowersyjnym, a wszystko za sprawą Putina. Wspomóż polskich producentów i jedz jabłka. W Polsce mamy w czym wybierać!
Wierzbówkę białą wyhodowali około roku 1590 zakonnicy z mazowieckiego Czerwińska. Za sprawą królewskiego ogrodnika, który pochodził z tamtych stron, słodkie, zielonożółte jabłka trafiły do królewskiego jadłospisu Jana III Sobieskiego. Odmiana miała jednak istotną wadę – obradzała naprzemiennie co dwa lata. Jak głosi anegdota, podczas słabego roku zasmucony król krzyknąć miał “kosz tylko!”. Nieświadomie ochrzcił w ten sposób kosztelę. Dziś w polskich sadach towarowych produkuje się jabłka ok. 100 odmian, dodatkowo 40-50 w uprawie amatorskiej. – Jednak tych najważniejszych, które stanowią o wielkości produkcji, jest około 20. Są to m.in. idared, szampion, jonagold, ligol i gala – mówi dr Dorota Kruczyńska z Instytutu Ogrodnictwa. Ale obecność poszczególnych odmian na rynku ma charakter sezonowy. – Dotyczy to zwłaszcza tych letnich i wczesnojesiennych, u których trwałość owoców jest krótka. Można je przechowywać w chłodni przez kilka lub kilkanaście tygodni. Do długotrwałego przechowywania przeznaczane są odmiany późnojesienne i zimowe – tłumaczy pomolog (tak nazywa się specjalistę od owoców). Zerwane w optymalnym momencie jabłka mogą poczekać na konsumpcję nawet 10 miesięcy. Jest to możliwe dzięki obniżeniu w komorach przechowalniczych temperatury i zawartości tlenu, co spowalnia procesy dojrzewania. Gdy dodamy do tego rotację odmianami i import owoców z półkuli południowej, okaże się, że jabłka są dostępne w sklepach przez cały rok. Polska jest zresztą największym ich producentem w Europie i trzecim na świecie. Sady zdominowały krajobraz mazowieckich powiatów: grójeckiego, piaseczyńskiego czy skierniewickiego, ale też województw łódzkiego i lubelskiego. Ponad połowa naszych owoców jest przetwarzana na zagęszczony sok. W 2012 roku wyprodukowaliśmy go 300 tys. ton. Dla Polaków jabłka wciąż są podstawowymi owocami. Każdy z nas zjada ich ponad 13 kg rocznie, choć z roku na rok coraz mniej.
Najlepsza restauracja w Polsce wg rankingu Gastronauci.pl
Zwyciężyła restauracja "Opasły Tom" - to nowatorski projekt rodzeństwa warszawskich restauratorów Agnieszki i Marcina Kręglickich
Kameralne wnętrze zaaranżowano w byłej kultowej warszawskiej kawiarni, w której bywała cała elita intelektualna ówczesnej Warszawy. W kuchni rządzi Agata Wojda, która w Opasłym prezentuje swoje autorskie dania. W karcie znajdziemy co tydzień inne, nieoczywiste kompozycje. Polskie produkty regionalne od rolników, pasjonatów. Idea Slowfood to elementarz szefowej kuchni. Można wpaść na jedno wybrane danie lub zasiąść do cztero- lub sześciodaniowego menu degustacyjnego. Do każdej potrawy sommelier dobiera wino. Agata Wojda – muzykolog z wykształcenia, kucharz artysta z pasji i zawodu. Szefowa kuchni restauracji Opasły Tom. Związana z restauracjami rodzeństwa Kręglickich od wielu lat. Gotowania uczyła się w najlepszych restauracjach we Francji i Hiszpanii. Szefując francuskiej restauracji Kręglickich czterokrotnie zdobywała wyróżnienie prestiżowego, przewodnika Michelin. Członkini organizacji Slowfood. Jest częstym gościem programów telewizyjnych i bohaterką artykułów prasowych, autorką, felietonistka. Nieoczywiste, ale na końcu zaskakujące harmonią połączenia to znak rozpoznawczy Agaty. - Letnie menu jest pełne świeżości, lekkości i smaku wakacji. Sięgamy po najlepsze polskie warzywa i tworzymy z nich kolorowe lekkie dania. Większość dostawców znamy osobiście i wybieramy z ich skrzynek malutkie patisony, cukinie, kolorowe kalafiory i pomidory, by odkrywać ich odmienne smaki w towarzystwie zapomnianych polskich ziół: lubczyk, cząber, macierzanka. Zawsze będziemy się chwalili polskimi serami, które trafiają do naszej restauracji z różnych zakątków kraju i od lat zadziwiają Gości - mówi Agata Wojda. - A my ciągle odkrywamy kolejne i wplatamy je w menu. Przez całe lato nie zabraknie u nas polskich chłodników czyli odświeżających, zimnych zup np. buraczkowego chłodniku z ogórkiem małosolnych i koprem na jogurcie z malej polskiej ekologicznej farmy i nadal będziemy zaskakiwać musem chałwowym ze świeżymi malinami - dodaje.
Rzucili cytrusy, znaczy idą święta - żartowano w głębokim PRL-u. Dziś od święta rzucane są raczej szarony i rambutany.
– 90 proc. durianów spada na ziemię w nocy, kiedy jest chłodniej – tłumaczył malezyjskim dziennikarzom Chang Teik Seng, farmer z wyspy Penang, broniąc swoich upraw. Dwukilogramowy dojrzały okaz kilka dni wcześniej spadł z 13-metrowego drzewa wprost na głowę indonezyjskiego niemowlaka, zabijając dziecko na miejscu. I choć takie przypadki to rzadkość – farmer przekonywał wręcz, że nie spotkał się z taką sytuacją nigdy wcześniej – duriany mają złą sławę. Duże, kilkukilogramowe owoce otoczone kolcami nie dość, że rosną na wysokich drzewach, budząc postrach nie mniejszy niż twarde kokosy, to jeszcze niemiłosiernie śmierdzą. Ni to zgnilizna, ni to padlina – odór jest tak nieznośny, że w Indonezji durianów nie wolno trzymać w hotelach ani zabierać na pokład samolotów. W efekcie ten sezonowy owoc to w Europie rzadkość, pojawia się jedynie sporadycznie w sklepikach prowadzonych przez emigrantów z Wietnamu czy Chin. A szkoda, bo jest ucztą dla zmysłów – nie powonienia, ale smaku. Jak pisze w książce Owoce egzotyczne farmakolog, prof. Eliza Lamer-Zarawska, jest jak serek śmietankowy, orzechy, migdały, cebula i malina razem wzięte, a do tego bardzo pożywny. Zawiera 17 proc. węglowodanów i niemal 5 proc. tłuszczu. Aby zjeść duriana, trzeba się na razie udać do Azji Południowo -Wschodniej. Na szczęście w polskich sklepach jest już cała masa innych importowanych owoców. Równie pożywnych i smacznych. Trzeba tylko wiedzieć, co wybierać. LIMONKA PRZED CYTRYNĄ Egzotyczne owoce i warzywa Europa poznawała głównie w epoce wielkich odkryć. Kolumb i jego naśladowcy, natrafiając na nowe lądy, stykali się nie tylko z ich rdzennymi mieszkańcami, ale i obcą, bogatą florą i fauną. Możemy tylko zgadywać, które owocowe znaleziska udało im się przewieźć na statkach wracających do macierzystych portów. Transport jest zresztą problemem także i dziś. Owoce, które trafiają na nasze rynki, na ogół nie są pełnowartościowe. – Niestety większość owoców egzotycznych jest dość dokładnie, a czasami aż na wyrost traktowana środkami konserwującymi, które mają zagwarantować ich właściwy wygląd w porcie docelowym. Są to najczęściej substancje przeciwgrzybicze zapobiegające pleśnieniu – mówi dr farm. Paweł Paśko, bromatolog z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Dodatkowo owoce, które mają zostać poddane długotrwałemu transportowi, zbierane są często jeszcze przed osiągnięciem pełnej dojrzałości i dojrzewają potem w warunkach nienaturalnych, co wpływa na ich smak i wartość odżywczą. Ale jak w sklepie poznać dojrzały owoc, jeśli widzimy go pierwszy raz w życiu? Problemu nie powinniśmy mieć w przypadku cytrusów, które są już u nas równie popularne jak jabłka czy gruszki. Trudno nawet pomarańczę czy cytrynę nazwać obcymi. Choć ta ostatnia pochodzi z Chin, nigdzie nie znaleziono jej rosnącej dziko. Wydaje się, że przed nią była limonka, a cytryna powstała w wyniku skrzyżowania jej z innym cytrusem. Przy odrobinie cierpliwości drzewko, które obrodzi owocami, można zresztą wyhodować na polskim balkonie czy w ogrodzie. Utarło się, że cytrusy to najzdrowsze z owoców. Nie ujmując nic ich pożywności i zawartości witaminy C, tej ostatniej więcej ma chociażby nasza polska dzika róża czy czarna porzeczka. Prof. Lamer-Zarawska przekonuje z kolei, że światowy rekord zawartości witaminy C (sto razy więcej niż cytrusy) należy do malpigii z Barbadosu zwanej też acerolą. Jej owoce to pestkowce przypominające wiśnie. Rośnie dziko w Meksyku, w Amerykach Środkowej i Południowej, uprawiana jest zaś głównie na Karaibach, Florydzie i w Teksasie. W Stanach Zjednoczonych acerola jest składnikiem odżywek dla niemowląt, a na całym świecie – preparatów witaminowych. Drugim najpopularniejszym owocem egzotycznym obok cytrusów są banany. Badacze twierdzą, że to najdłużej uprawiana przez człowieka roślina, a związek ten sięga prehistorii gdzieś na terenach dzisiejszej Papui-Nowej Gwinei. Banan jest pożywny – w dużej mierze składa się z wody, cukrów, skrobi i witamin – a jego uprawa jest wyjątkowo opłacalna – średni plon z hektara to około 30 ton owoców. Te znane ze sklepów na całym świecie to odmiana Cavendish wprowadzona w miejsce Gros Michel, które – mimo że w opinii znawców o wiele smaczniejsze – zniknęły z rynków za sprawą tzw. choroby panamskiej wywoływanej przez grzyba Fusarium oxysporum niszczącego uprawy na całym świecie. Cavendish jest na nią odporny. A raczej był – nowa mutacja zagraża i tym uprawom. Biochemicy stoją przed trudnym zadaniem stworzenia odmiany, która nie da się i tej chorobie. W lipcu 2012 r. Nature doniosło, że naukowcy zdołali zsekwencjonować materiał genetyczny owocu. Optymiści liczą, że uda się przywrócić wzmocnione Gros Michel, banana nad bananami. RAMBUTAN W ROLI LICZI Ale nie tylko cytrusami i bananami człowiek żyje. Choć dawniej znano je nad Wisłą głównie z publikacji sadownika prof. Szczepana Pieniążka, dziś do polskich sklepów trafia coraz więcej owoców, o których nie śniło się starszemu pokoleniu. Weźmy mydleńcowate liczi i rambutana. Oba bardzo do siebie podobne nie tylko na zewnątrz, ale i w środku. Jajowate, z czerwoną, pełną brodawek (liczi) i włosków (rambutan) skórką i jadalnym, soczystym biały miąższem. Oba dojrzewają na drzewie, skąd zbiera się je w pełni dojrzałości i pośpiesznie transportuje do miejsca przeznaczenia. Z ich podobieństwa korzystają nieuczciwi sprzedawcy – cenniejsze liczi jest bardziej wymagające od swojego włochatego kuzyna, który czasem go imituje. To gatunek, który marznie nawet podczas przymrozków dochodzących do –3OC. Jego uprawa nie ma większych szans na rozprzestrzenienie się na świecie. Musimy raczej liczyć na to, że miękka, delikatna skórka nie ucierpi za mocno podczas przewozu, lub zadowolić się coraz powszechniejszymi sokami i napojami z liczi. Szczególnie te pierwsze zachowują smak i aromat oryginalnego owocu. Tak jak rambutan może udawać liczi, tak jabłku zdarzyło się podszywać pod granat. Ten ostatni to kolejny owoc znany człowiekowi od co najmniej kilku tysięcy lat. Pokarm, ale i symbol. Granat przedstawiał nieśmiertelność, płodność, obfitość, wiosnę, młodość, regenerację, miłość (był najstarszym afrodyzjakiem!) i wreszcie władzę. To on, a nie jabłko, był bowiem obok m.in. berła i korony insygnium króla. Jak na królewski owoc przystało, jest niezwykle wytrzymały, nie daje się szkodnikom i psuciu, a na dodatek niełatwo go zjeść. Trudniej o lepszy owoc podróżny. O granacie w samych superlatywach mówią też dietetycy. Sok z niego ma doskonałe właściwości przeciwutleniające, zawiera trzy razy więcej przeciwutleniaczy niż czerwone wino i zielona herbata. Zapobiega przedwczesnemu starzeniu się, chroni przed chorobami serca i miażdżycą, ma też działanie moczopędne, co normalizuje ciśnienie krwi. Takich – jak proponuje dr Paweł Paśko – superowoców jest więcej. Wśród nich persymona, znana też jako szaron lub kaki, coraz częstsza w naszych sklepach. Ta pomarańczowa jagoda kształtem i wielkością przypomina pomidor. Tak jak i czerwony grejpfrut reguluje poziom cholesterolu i triglicerydów. Papaja, mango i ananas z kolei mają korzystne działanie w leczeniu schorzeń stawów, zmniejszając ich ból i obrzęk, a także chorób układu trawiennego, regulując funkcję jelit. Jeśli owoce dają nam tyle dobrego, czemu nie ograniczyć się jedzenia wyłącznie ich? W 1981 r. Amerykanka Judy Mazel opublikowała bestsellerową książkę Dieta Beverly Hills, w której zaproponowała takie rozwiązanie. Dr Paśko przekonuje jednak, że to nie najlepszy pomysł. – Dobra dieta redukcyjna to dieta zbilansowana. Oparta wyłącznie na owocach będzie skutkowała niedożywieniem białkowym, niedoborem wielu składników odżywczych, takich jak witaminy A, D czy B12. W efekcie osłabi m.in. nasz układ odpornościowy – mówi. Jaki więc powinien być udział owoców w diecie? – Zgodnie z zaleceniami dietetyków powinny być spożywane dwa razy dziennie. Nie wolno o nich zapominać. Najlepiej, żeby stanowiły część pierwszego i drugiego posiłku. Jednak najważniejsze jest, by jeść owoce różne, bo choć wszystkie mają podobny skład jakościowy, to istotnie różnią się pod względem ilości substancji biologicznie aktywnych. Bezpieczeństwo żywności tkwi więc w jej różnorodności. W zdrowej diecie nie ma jednak rozgraniczenia na owoce egzotyczne i inne. Pamiętajmy, że nasze polskie gruszki czy wiśnie nie są ani mniej ciekawe, ani mniej wartościowe – konkluduje Paśko. ZANIM ZJESZ ■ Wszystkie owoce należy dokładnie umyć. Egzotyczne tym bardziej – pochodzą z ekosystemów pełnych obcych nam bakterii. ■ Z tych samych powodów nie należy kupować owoców uszkodzonych – zgromadzone na skórce drobnoustroje mogą przeniknąć do miąższu i wywołać infekcję. ■ Owoce egzotyczne nie lubią lodówki. Choć wolniej się w niej psują, to jednak tracą też smak i aromat. Wyjątek stanowi kiwi – można je trzymać w lodówce nawet dwa tygodnie. Sok, nektar czy napój? ■ Sok ma 100 proc. wsadu owocowego. Pochodzi bezpośrednio z owoców lub z zagęszczonego syropu. Nie zawiera barwników, aromatów i konserwantów. ■ Nektar to rozcieńczony wodą z cukrem sok, którego musi być – w zależności od owocu – od 25 do 99 proc. Podobnie jak sok nie zawiera barwników i aromatów, nie może być konserwowany chemicznie. ■ Napój zawiera dopuszczone przepisami dodatki, barwniki lub aromaty. Wsad owocowy stanowi od 20 do 99 proc. napoju, do którego dodano cukier, wodę czy kwas cytrynowy.
Niezwykłe owoce. Od Kuala Lumpur, przez Brazylię i Wenezuelę, aż po Tajlandię
W powietrzu unosił się ciężki i osobliwie przerażający zapach. Czy to kanał ściekowy, wysypisko śmieci, a może niechcący trafiłam do dzielnicy biedoty z rynsztokami pełnymi odpadków?
Upewniłam się, że stoję w centrum Kuala Lumpur, nowoczesnej i kolorowej stolicy Malezji, nazywanej przez tubylców Świetlistym Miastem Ogrodów. Odrażający smród nie skłonił mnie do odwrotu. Wręcz przeciwnie – przyśpieszyłam kroku i wyciągnęłam szyję, rozglądając się niecierpliwie dookoła. Za chwilę powinnam zobaczyć słynne zielone, kolczaste kule, którym nadano godność królewską i jednocześnie wyklęto z miejsc publicznych. Król owoców – durian Podeszłam ostrożnie do wózka wypakowanego zielonymi owocami. Na kawałku tektury widniał napis wykonany czarnym flamastrem: King of fruits – durian. Oto znalazłam się na dworze najbardziej śmierdzącego króla świata, który pod twardą skorupą i ostrymi kolcami kryje niebiański smak. – Na miejscu? – upewnił się sprzedawca ubrany w grube rękawice, po czym chwycił wskazany przeze mnie owoc i rozciął go kilkoma uderzeniami tasaka. Powietrze zgęstniało. Z wnętrza durianu wydobył się skondensowany smród, po czym ukazał się miąższ przypominający wnętrzności: kilka żółtawych, obłych, lekko pomarszczonych kawałków ułożonych w pięciu białych, podłużnych kieszeniach. Wyjęłam jeden z nich. Był miękki, pokryty cienką skórką. Kiedy podnosiłam go do ust, sprzedawca (Chińczyk – znajdowałam się w chińskiej dzielnicy) popatrzył na mnie z zainteresowaniem. Odpowiedziałam mu nieulękłym spojrzeniem. Kto raz poznał durian, wie, że pod skórką kryje się delikatny miąższ o konsystencji gęstego budyniu i śmietankowo-orzechowym smaku. Jadłam powoli, rozkoszując się kremową słodyczą. Dojrzały durian waży co najmniej kilogram, ale aż 70 proc. jego masy stanowi kolczasta łupina, 25 proc. to duże czarne pestki, a tylko pozostałe pięć (osnówki nasion) jest jadalne. Mimo to po spożyciu tych pięciu dekagramów czułam się nasycona. Durian właściwy (Durio zibethinus), drzewo dorastające 40 m wysokości, występuje w kilku krajach południowo-wschodniej Azji, ale nie wszędzie smakuje tak samo. W Tajlandii owoce ścina się z gałęzi, a w Malezji czeka, aż same spadną z drzewa. Dlatego te ostatnie są słodsze i wydzielają wyjątkowo przenikliwy zapach starego zepsutego sera pleśniowego. Jest on tak mocny i lepki, że jeszcze przez wiele godzin po wyjściu z chińskiej dzielnicy (owoce te można kupić tylko w biedniejszych rejonach miast) czułam go w ustach, przełyku i na ubraniu. Właśnie z powodu zapachu nie można przewozić durianu publicznymi środkami komunikacji. Przed wejściem do windy hotelowej i na każdej stacji metra wiszą znaki zakazujące: palenia papierosów, śmiecenia, wnoszenia substancji żrących i trujących oraz durianów. Mangostan Garcinia mangostana wygląda dość niepozornie – jak brązowa kula o średnicy kilku centymetrów ozdobiona zieloną kokardą. W środku jest za to wielce szlachetny: biały, delikatny, orzeźwiający miąższ smakiem przypomina koktajl najbardziej aromatycznych owoców: ananasa, pomarańczy i moreli z nutą słodkiego agrestu. Mangostan uchodzi za najsmaczniejszy owoc tropikalny świata i dlatego nadano mu półoficjalnie miano królowej. Królowa w języku polskim nosi więcej mówiące nazwy: smaczelina albo żółciecz smakowita. To wiecznie zielone drzewo osiągające 25 m wysokości zaczyna obradzać w wieku ok. 10 lat. Dojrzałe sztuki w dobrych warunkach dostarczają rocznie nawet do 3 tys. owoców. Mangostan pochodzi z Malezji, ale jest uprawiany powszechnie także w innych krajach Azji, Ameryce Łacińskiej i Afryce. Rzadko jednak ma szansę dotrzeć na europejskie stoły, bo bardzo szybko się psuje (w stanie świeżym wytrzymuje kilka dni) i traci swój niebiański smak. Graviola z amazońskiej apteki Leżałam w hamaku, trzęsąc się z zimna i oblewając potem. Przez kilka dni wędrowałam przez dżunglę na zmianę w zimnym ulewnym deszczu i piekielnym słońcu. W końcu dopadła mnie gorączka, ale na szczęście zdążyłam dotrzeć do wioski, gdzie rozwiesiłam hamak i zapadłam w sen. Rano miejscowy szaman położył mi na szyi dwa liście i pokazał gestem, żebym trzymała je palcami pod brodą. Po chwili zaczął z nich przenikać w głąb skóry orzeźwiający, świeży powiew. Później szaman wysłał jednego z kręcących się w pobliżu chłopców po lekarstwo. Po kilku minutach dziecko wróciło z głową zielonej jaszczurki. Była pokryta drobnymi wyrostkami, podłużna, wielkości piłki do rugby. Wzmocniona działaniem liści, usiadłam w hamaku, żeby zobaczyć, jak będzie przygotowywany medykament. Chłopiec chwycił to „coś” mocno w garści i rozłamał. Z całą pewnością nie była to głowa gada... Pochyliłam się, z przyjemnością wciągając w płuca lekko kwaskowaty, orzeźwiający zapach. – Guanabana – powiedział szaman. – Zjedz, pomoże ci. Kremowobiały miąższ, w którym widniały duże czarne pestki, miał dziwny smak, ale gorączka szybko ustąpiła. Było to moje pierwsze spotkanie z rośliną, która prawdopodobnie wkrótce stanie się gwiazdą światowej medycyny. Odkryto, że jej liście zawierają najsilniejsze ze znanych substancji, które bezpośrednio walczą z komórkami rakowymi. Indianie od dawna wykorzystywali jej właściwości. Z liści gotowali wywar do leczenia przeziębień, kataru i chorób wątroby, utartymi nasionami zwalczali pasożyty, z kory przygotowywali środek na cukrzycę. Olejem wyciśniętym z niedojrzałych owoców leczono reumatyzm i artretyzm. Sok (najlepiej smakuje w mlecznym koktajlu w połączeniu ze słodkimi bananami) pomagał na biegunkę i wiele innych przypadłości. Guanabana (dla botaników flaszowiec miękkociernisty, małe drzewo rzadko dorastające do 10 m wysokości) występuje pod różnymi nazwami: w Brazylii – chirimoya, w Peru – graviola, w Wenezueli – guanabana właśnie, na Karaibach – corossolier. Jako gwiazda światowej medycyny zapewne będzie znana (mam nadzieję, że już niedługo) pod swoją łacińską nazwą – Annona muricata. Waleczna guarana z Brazylii Na długo przed dotarciem do Brazylii pierwszych Europejczyków Indianie z plemienia Guarani nauczyli się prażyć nasiona guarany (zbieżność nazw jest, oczywiście, nieprzypadkowa), ścierać na proszek, używając jako tarki języka jednej z największych ryb słodkowodnych świata, pirarucu, i zabierać na długie wyprawy wojenne i myśliwskie. Po zmieszaniu z wodą otrzymywali napój, który nie tylko zaspokajał głód, ale także dodawał sił i pozwalał wędrować bez odpoczynku. Stosowali go również jako lekarstwo na uporczywe biegunki. Nasionami guarany (Paullinia cupana), pnącza zwanego też paulinią lub osmętą, przywiezionymi do Europy zajął się w XVIII w. Niemiec Theodore von Martius. Wyodrębnił z nich gorzką, krystaliczną substancję o niezwykłych właściwościach pobudzających. Nazwano ją guaraniną, a niedługo później przemianowano na kofeinę. Współcześni Brazylijczycy mieszkający w miastach nad Amazonką twierdzą, że guarana odmładza, odchudza i dodaje wigoru, zarówno w dzień, jak i w nocy. Dlatego na każdym rogu ulicy stoi budka z mikserem, gdzie przygotowuje się wzmacniające koktajle z guarany z dodatkiem mleka, cukru i orzechów. W Europie guaranę dodaje się do napojów orzeźwiających, a także herbaty i kawy, co potęguje ich pobudzające działanie. Królewicz Cupuaçu Po raz pierwszy spotkałam go kilka lat temu w Wenezueli. Z daleka przypominał wydłużony orzech kokosowy. Z bliska wyglądał jak gruby wałek długości ok. 20 cm i średnicy 10 cm, zaokrąglony na końcach i okryty aksamitną, brązową, twardą łupiną. Był królewiczem wśród miejscowych owoców, stojącym na progu międzynarodowej kariery. Mało jest takich rzeczy na świecie, których nie można porównać do czegoś innego albo przynajmniej powiedzieć, że jest to „coś pomiędzy” jednym a drugim. Cupuaçu ma smak wyjątkowy i charakterystyczny, a przy tym zupełnie nowy, niepodobny do niczego, z czym się zetknęłam wcześniej. Wnętrze królewicza nie wygląda zachęcająco – jest białe i śliskie. W miąższu o konsystencji galaretowato-krochmalowatej tkwią duże, płaskie, czarne pestki. Należy je usunąć – widziałam, jak tubylki wykrawały nasiona za pomocą nożyczek do paznokci. Resztę najczęściej pakuje się w foliowe torebki i wrzuca do zamrażarki, bo cupuaçu raczej nie jada się na surowo. Stanowi on główny składnik lodów, koktajli, cukierków, dżemów czy konfitur. Moim codziennym śniadaniem podczas pobytu w Manaus nad Amazonką były dwie wielkie szklanki vitamina do cupuaçu com banana, czyli koktajlu przygotowanego ze świeżego cupuaçu zmiksowanego z bananem, kostkami lodu i odrobiną wody. Cupuaçu (Theobroma grandiflorum), bliski krewny kakaowca, rośnie tylko w regionie Amazonii w Ameryce Południowej. Uwielbiają go ptaki i małpy. Indianie mieszkający nad Negro i górnym biegiem Orinoko dają kobietom w ciąży sok z cupuaçu specjalnie zaklęty przez szamana, co ma ułatwić poród. Indianie Tikuna zjadają pulpę cupuaçu na ból brzucha. To najpyszniejsze lekarstwo, jakie można sobie wyobrazić!