Co kryją Wyspy Owcze? Ciekawostki o najbardziej niezwykłym archipelagu Europy
18 wulkanicznych wysp na styku Morza Północnego, Grenlandzkiego i Norweskiego budzi wiele emocji – zwykle jednak głównie piłkarskich. O Wyspach Owczych warto dowiedzieć się więcej, bo to archipelag wyjątkowy w skali świata.
Mieszkańcy Wysp Owczych – Farerzy – żyją w izolacji od reszty Europy. O zamieszkiwanym przez populację mniejszą od Pabianic archipelagu mówi się prawie wyłącznie wtedy, gdy grają oni mecze piłkarskie. Szczególnie, gdy tak jak ostatnio, sensacyjnie pokonują Czechów w Eliminacjach Mistrzostw Świata. Te wyjątkowe wyspy to jednak raj dla tych turystów, którzy kochają miejsca nietypowe. Co warto wiedzieć? Najbardziej niezwykłe wyspy Europy Wypoczynek na oceanicznych wyspach może kojarzyć się z upałem, palmami i piaszczystą plażą. Wyspy Owcze nie mają żadnej z tych rzeczy, ale mimo to przyciągają tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego szaleństwa. Niemal bezdrzewne skrawki ziemi tworzą krajobraz, który przywodzi na myśl świat mitów i legend. Chociaż technicznie archipelag jest częścią Królestwa Danii, to posiada swój własny parlament i język oraz zachowuje szeroką autonomię. Nie jest też częścią Unii Europejskiej. Za unikalny klimat regionu odpowiadają obmywające Wyspy prądy morskie – stanowiący przedłużenie Golfsztromu ciepły prąd Północnoatlantycki i zimny Wschodniogrenladzki. Klimat na Wyspach Owczych jest dosyć łagodny – przynajmniej jak na tę część świata – chociaż należy przygotować się pogodę wietrzną i deszczową: pada tu przez 280 dni w roku. Poczujemy to jednak tylko wtedy, gdy uda nam się tam dostać, bo lądowanie na lotnisku Vágar uchodzi za jedno z najtrudniejszych w Europie i wymaga ogromnej precyzji od pilotów. Ciekawostki o Wyspach Owczych Jest wiele powodów, dla których turyści przyjeżdżają na Wyspy Owcze. Zwykle wskazują oni na krajobraz: 18 głównych wysp to przede wszystkim pagórki porośnięte trawą, które kończą się gwałtownie i ostrymi klifami przecinają niespokojne wody oceanu. Warto lubić wodę, bo z każdego miejsca na Wyspach Owczych do brzegu jest najdalej… 5 kilometrów. Co jeszcze jest tam niezwykłego? Fauna i flora Chociaż na Faroe niemalże nie ma drzew (ich rozwój ograniczają silne wiatry), to fauna rozkwita: mówi się, że na wyspach jest niemal dwa razy więcej owiec niż ludzi. Wyspy Owcze zamieszkuje 54 719 przedstawicieli naszego gatunku (dane z 2024 roku), więc matematykę pozostawiamy czytelnikom. Pogoda dla każdego Zmienna pogoda na Wyspach nie musi być problemem. Mieszkańcy mówią żartobliwie, że dla każdego coś się znajdzie. W języku farerskim funkcjonuje nawet powiedzenie: „jeśli nie podoba Ci się pogoda, poczekaj 5 minut”. Historyczny język Język farerski sam w sobie mógłby być ciekawym przyczynkiem do przyjazdu. Nie przeszedł on gwałtownych zmian, które spotkały inne języki europejskie i uważa się, że jest najbliższy historycznemu językowi wikingów. Próżno szukać go też w popularnych tłumaczach internetowych, jednak istnieje specjalny słownik tworzony przez wolontariuszy. Google Sheep View Za dzikość wysp niech poświadczy fakt, że zdjęcia do map robiły tam... owce, wykorzystując specjalne aparaty zamontowane na swoich grzbietach. Akcję ochrzczono humorystycznym mianem Google Sheep View. Zwierzęta te stanowią ważny filar gospodarki Wysp – nomen omen – Owczych, więc mają nawet pierwszeństwo na drodze. Warto uważać! Małe, średnie i duże wyspy Archipelag składa się z 18 głównych wysp, a tylko jedna z nich – Litla Dimun – nie jest zamieszkana. W stolicy – Tórshavn – mieszka niemal połowa całej ludności, a np. wyspę Koltur zamieszkują raptem dwie osoby. To raj dla tych, którzy poszukują samotności. Na każdej z nich zapłacimy zarówno koronami duńskimi, jak i farerskimi, które turyści często zabierają jako pamiątki. Są wyjątkowo ładne. To tylko wierzchołek góry lodowej tajemnic, które kryją Wyspy Owcze. Mówi się o nich coraz głośniej, ale wciąż są nieodkrytym rajem turystycznym. Surowy klimat i przelotne, niemal codzienne opady mogą odstraszać, ale archipelag odwdzięcza się za cierpliwość pięknym krajobrazem, spokojem i niezwykłą historią. Źródło: ONZ, Britannica, faroeislands.fo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak udomowiono owce? Nowa analiza DNA pokazuje 11 tys. lat wspólnej historii owiec i ludzi
Analiza genetyczna starożytnych owczych kości uzmysławia, jak wielką rolę pełniły te zwierzęta w historii ludzkości. Najprawdopodobniej to dzięki nim ludzie mogli migrować na wielkie odległości tysiące lat temu.
Spis treści: Badanie starożytnego DNA owiec Udomowienie owiec Wielkie migracje owiec i ludzi Znaczenie owiec dla cywilizacji Wiadomo już, że owce towarzyszą ludziom od ponad 11 tys. lat. Ich udomowienie dało ludziom bogate w białko mięso, mleko i ser oraz materiały na doskonałe, ciepłe i wodoodporne okrycia, czyli wełnę oraz skóry. Wpływ, jaki te zwierzęta wywarły na wczesne populacje pasterskie trudno przecenić. Badanie starożytnego DNA owiec Najnowsze badanie DNA historycznych szczątków owiec rzuca nowe światło na historię tego gatunku, nierozerwalnie związaną z człowiekiem. Międzynarodowy i interdyscyplinarny zespół badaczy złożony genetyków z Trinity College w Dublinie oraz zooarcheologów z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium i Państwowych Zbiorów Historii Naturalnej w Bawarii (SNSB), wziął pod lupę 118 genomów, pozyskanych z eksponatów archeologicznych. Przebadano kości owiec o wieku aż do 12 tysiącleci, żyjących na olbrzymich terenach, rozciągających się od Mongolii po Irlandię. Z badania wyłania się fascynujący obraz wspólnej, ludzko-owczej historii. Udomowienie owiec Najstarsze przebadane owcze szczątki pochodzą ze stanowiska archeologicznego Aşıklı Höyük w środkowej Turcji. Analizy genetyczne wskazują, że zwierzęta te były przodkami późniejszych populacji owiec tym regionie. Udomowienie owiec, co także potwierdziły badania genetyczne, rozpoczęło się od odławiania dzikich muflonów ponad 11 tys. lat temu. Zwierzęta te żyły w północno-zachodniej części tzw. Żyznego Półksiężyca. Tym terminem określa się urodzajne ziemie Bliskiego Wschodu, obejmujące Egipt, Palestynę, Syrię i Mezopotamię. To tereny leżące m.in. w granicach dzisiejszej północnej Turcji, Izraela, Libanu, Jordanii, Cypru, Egiptu, Iraku i Iranu. Jeśli chodzi o najwcześniejsze owcze populacje w Europie, ich historia sięga 8 tys. lat. Zespół naukowców znalazł dowody na to, że ówcześni rolnicy celowo dobierali osobniki do swoich stad – co widać po analizie genów kodujących kolor wełny. Oprócz podobnego, historycznie udowodnionego sztucznego doboru u kóz, jest to najwcześniejszy dowód na kształtowanie biologii innego zwierzęcia przez człowieka. Pierwsi pasterze, podobnie jak dzisiejsi farmerzy, byli zainteresowani określonymi cechami u swoich zwierząt, a może nawet kierowali się zmysłem estetycznym. Gen, który zespół znalazł jako dowód selekcji, oznaczany skrótem „KIT”, jest powiązany z białym kolorem wełny. Okazało się także, że mniej więcej w tym samym czasie (8 tys. lat temu), najwcześniejsze populacje owiec europejskich i azjatyckich, żyjących w Iranie i Azji Środkowej, oddzieliły się od siebie. Jednak ta separacja nie trwała długo, ponieważ ludzkie migracje przyczyniły się do wędrówki owczych genów z populacji wschodnich na zachód. Wielkie migracje owiec i ludzi Równolegle z wpływami kulturowymi, rozprzestrzeniającymi się ze wczesnych miast Mezopotamii, widać także genomy owiec „wędrujące” ze wschodnich terenów Żyznego Półksiężyca na zachód. Ta genetyczna podróż miała miejsce około 7 tys. lat temu. Drugą falą były migracje ludów pasterskich ze stepów euroazjatyckich, także na zachód. Miały miejsce później, bo około 5 tys. lat temu. Tzw. Wielki Step to olbrzymi obszar ciągnący się od wschodnich krańców dzisiejszej Ukrainy i Mołdawii, przez Rosję, Kazachstan, Uzbekistan, Tadżykistan i Kirgistan, aż po Chiny i Mongolię. Jeden z autorów badania, Dr Kevin Daly z Trinity College mówi: „Naszym najbardziej uderzające odkrycie to wielka prehistoryczna migracja owiec ze stepów euroazjatyckich do Europy w epoce brązu. Jest zbieżna z tym, co wiemy o migracjach ludzi w tym samym okresie. Sugeruje to, że kiedy ludzie się przeprowadzali, zabierali ze sobą swoje stada”. Znaczenie owiec dla cywilizacji Migracje te głęboko przekształciły zarówno populacje ludzkie, jak i owcze oraz całą ówczesną kulturę. To właśnie wtedy na terenach dzisiejszej Europy pojawiły się języki indoeuropejskie. Genom ludzi także zmienił się w tym okresie bardzo mocno, szczególnie tych zamieszkujących dzisiejsze Wyspy Brytyjskie. Tę masową migrację napędzała właśnie hodowla owiec i dostępność produktów przez nie dostarczanych – w tym mleka i prawdopodobnie sera. W jej wyniku genom owiec z epoki brązu mniej więcej w połowie pochodzi z euroazjatyckich stepów. Czy to dzięki owcom ludzie mogli z sukcesem przemieszczać się na duże odległości, bez martwienia się o jedzenie i odzienie, bo zawsze mieli mleko, ser i wełnę? Genetyka wskazuje, że tak. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najsamotniejsza owca została uratowana po dwóch latach w izolacji. Teraz każdy może oglądać Fionę
Fiona to najsamotniejsza owca w Wielkiej Brytanii. Ostatnie dwa lata spędziła w izolacji od ludzi i zwierząt. Po tym, jak internauci nagłośnili jej los, została przeniesiona do nowego domu.
W tym artykule: Najsamotniejsza owca ma nowy dom Co się stało z Fioną? Przygody najsamotniejszej owcy w Wielkiej Brytanii Media społecznościowe mają niesamowitą moc oddziaływania. Można je lubić lub nie, ale prawda jest taka, że korzystamy z nich codziennie prawie wszyscy. (Część czytających na pewno trafiła na ten artykuł właśnie dzięki social mediom). Coraz częściej sieci społecznościowe w internecie są wykorzystywane w celach niesienia pomocy innym, nie tylko ludziom. Tak było również w przypadku Fiony. Kto to taki? Do niedawna najsamotniejsza owca w Wielkiej Brytanii. Zwierzę zawdzięcza swoje imię podobnej historii sprzed 20 lat. Wówczas owca, która błądziła samotnie po Nowej Zelandii została nazwana Shrekiem. Najsamotniejsza owca ma nowy dom Owca trafiła na nagłówki w październiku po tym, jak została sfotografowana podczas samotnego wypasu u podnóża stromego klifu w Cromarty Firth. Ta wąska zatoka Morza Północnego znajduje się u wschodniego wybrzeża hrabstwa Highland w Szkocji. Dwa lata wcześniej zwierzę było widziane dokładnie w tym samym miejscu. Po tym, jak Brytyjczycy połączyli fakty, nazwali ją „najsamotniejszą owcą”. Fiona spędziła pod klifem co najmniej dwa lata. Szczęśliwie miała tam pod dostatkiem pożywienia i wody. Brakowało jej jednak interakcji z innymi owcami. W końcu są to zwierzęta stadne. Internauci zmartwili się losem Fiony, i tak właśnie powstała petycja o jej uratowanie. Wirtualny dokument stał się tzw. viralem i zebrał tysiące podpisów. Miejscowi rolnicy uznali, że najlepszym rozwiązaniem będzie przeniesienie owcy do gospodarstwa w południowej Szkocji. Mowa o Farmie Dalscone w Dumfries położonej około 40 km na północ od granicy z Anglią. Fiona ma tam spędzić resztę swoich dni. Co się stało z Fioną? Plany przeniesienia owcy wywołały pokojową demonstrację obrońców praw zwierząt. Aktywiści bali się, że po tym, jak internet usłyszał o Fionie, akcja ratunkowa stanie się widowiskiem. Na szczęście obyło się bez tłumu gapiów, a to dlatego, że grupa farmerów działała pod osłoną nocy. Owca trafiła do nowego domu w pierwszy weekend listopada. Cytowany przez BBC Ben Best z farmy Dalscone powiedział, że całe doświadczenie było „trochę surrealistyczne”, ale Fiona okazała się „bardzo wyluzowana”. View oEmbed on the source website Fionę próbowali uratować również członkowie Animal Rising, brytyjskiej organizacji zajmującej się prawami zwierząt. Aktywiści nie kryli obaw związanych z przeniesieniem Fiony na farmę Dalscone. A to dlatego, że zwierzaki są tam atrakcją dla zwiedzających. Dla owcy, która ostatnie dwa lata spędziła w izolacji, mógłby to być ogromny stres. Według Animal Rising lepszym nowym domem dla osamotnionej owcy byłby rezerwat dla zwierząt w pobliżu Glasgow. Farmerzy zapewnili jednak, że uratowany zwierzak nie będzie miał kontaktu z ludźmi. Australia: Odnaleziono owcę, która miała na sobie 35 kg wełny Co prawda to Nowa Zelandia słynie z rekordowej populacji owiec, ale tym razem świat słyszał o ich kuzynie z Australii. Mowa o Baaracku, dziko żyjącej owcy. Dla jej zdrowia i bezpieczeństwa r... Przygody najsamotniejszej owcy w Wielkiej Brytanii Nie wiadomo, w jaki sposób Fiona trafiła na dół urwiska. Prawdopodobnie odłączyła się od matki jeszcze zanim spadła lub zeszła ze wzgórza. Nie mogła wrócić, ponieważ nie było tam żadnej dogodnej ścieżki prowadzącej na górę. Przez ostatnie dwa lata najsamotniejsza owca nie miała za wiele atrakcji. Większość czasu spędzała więc, jedząc trawę. To nie mogło skończyć się inaczej niż ogromnym przybraniem na masie. Podczas akcji ratunkowej Fiona ważyła 92 kg bez wełny, przy czym sama wełna ważyła 9 kg. Teraz sławna owca zamieszka na małym pastwisku z czterema lub pięcioma innymi osobnikami, które zostaną wybrane na podstawie ich temperamentu. Farma Dalscone jest zamykana na sezon zimowy. Fiona będzie zatem miała czas, aby przyzwyczaić się do otaczających ją zwierząt i ludzi oraz nieco schudnąć. Ekipa, która uratowała Fionę, wybrała farmę Dalscone między innymi dlatego, że pracownicy udostępniają podgląd online na swoje zwierzęta. Dzięki temu osoby martwiące się o owcę będą mogły w każdej chwili sprawdzić, jak sobie radzi bez niepokojenia jej nagłymi odwiedzinami. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tajemnicze zachowanie stada owiec w Chinach. Dlaczego przez 12 dni z rzędu chodziły w kółko?
Na nagraniu, które jakiś czas temu ujrzało światło dzienne, widać, jak stado owiec zachowuje się w bardzo nietypowy sposób. Rolnik, do którego należały owce, przyznał, że zwierzęta chodziły w kółko przez 12 dni. Naukowcy w końcu wyjaśnili przyczyny tego dziwnego zjawiska.
W tym artykule: Tajemnicze zachowanie owiec trwało aż 12 dni Naukowcy na początku podejrzewali, że był to efekt choroby Okazało się, że problem dotyczył samej natury zwierząt Owce to zwierzęta hodowlane, które są jednymi z najwcześniej udomowionych stworzeń. Do domestykacji owiec doszło co najmniej 11 tysięcy lat temu w Azji Środkowej. Zwierzęta te od starożytności miały duże znaczenie w kulturze i religii. Tajemnicze zachowanie owiec trwało aż 12 dni W Egipcie uważano je za święte, a w Biblii i judaizmie wielokrotnie pojawiają się jako symbol bezbronności. „Dręczono Go, lecz sam się dał gnębić. Nawet nie otworzył ust swoich. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich” – czytamy w Księdze Izajasza. Zwierzęta gospodarskie - które gatunki są do nich zaliczane? Zwierzęta gospodarskie zwykle nie wzbudzają większego zainteresowania u osób, które nie zajmują się rolnictwem. Niesłusznie, bo ich związek z człowiekiem jest silny i nierozerwalny. To w.. Zawsze uważano, że owce to zwierzęta bardzo przewidywalne. Jednak to, co zobaczył pewien rolnik z regionu Mongolii Wewnętrznej w północnych Chinach, wstrząsnęło ostatnio całym światem. Na początku listopada zauważył, jak kilka owiec z jednej zagrody zaczęło chodzić w kółko. Po krótkim czasie do kręgu zaczęły dołączać kolejne owce, aż w końcu nietypowa anomalia objęła całe stado. Swój tajemniczy spacer przerwały dopiero po 12 dniach. Naukowcy na początku podejrzewali, że był to efekt choroby W połowie listopada chiński portal „People’s Daily” opublikował nagranie, na którym widać tajemnicze zachowanie stada. Od tego czasu zaczęły się spekulacje, co mogło stać za tym zjawiskiem. Niektórzy twierdzili, że może być to efekt choroby, takiej jak listerioza. Co ciekawe, spośród 34 zagród, tylko w jednej owce chodziły w kółko. View oEmbed on the source website Listerioza to choroba zakaźna, którą wywołują bakterie Listeria monocytogenes. Do zakażenia najczęściej dochodzi po zjedzeniu posiłku, w którym znajdują się pałeczki bakterii. Schorzenie to powoduje utratę apetytu, gorączkę, częściowy paraliż oraz zaburzenia krążenia. Najczęściej prowadzi do zapalenia opon mózgowych lub uszkodzenia wątroby, a zwierzęta giną w ciągu 48 godzin. Właśnie dlatego teoria ta została szybko odrzucona, ponieważ owce chodziły nie dwa, a dwanaście dni bez przerwy. Okazało się, że problem dotyczył samej natury zwierząt Naukowcy zaczęli zwracać uwagę na to, że problem może dotyczyć psychologii zwierząt. Owce są bowiem zwierzętami stadnymi, które podążają za innymi osobnikami i często powielają te same zachowania, co inni członkowie stada. Wynika to z naturalnego instynktu, który zwiększa szanse na przetrwanie i ochronę przed drapieżnikami. Najrzadsze zwierzęta świata - gdzie występują i jak wyglądają? Mówiąc o rzadkich gatunkach, na myśli trzeba mieć zwierzęta reprezentowane przez skromną liczbę osobników na całym świecie, występujące w wyjątkowo wąskim zasięgu endemicznym lub we ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najrzadsze-zwierzeta-swiata-gdzie-wystepuja-i-jak-wygladaja-fot-scott-nelson-wikimedia-commons-cc-by-3-0-2405b3e.jpeg" width="853" height="700" alt="Najrzadsze zwierzęta świata - gdzie występują i jak wyglądają? (fot. Scott Nelson, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" title="Najrzadsze zwierzęta świata - gdzie występują i jak wyglądają? (fot. Scott Nelson, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" /> – Wygląda na to, że owce te przebywały w zagrodzie od dłuższego czasu, co mogło doprowadzić do stereotypowego zachowania. Powtarzające się krążenie w kółko mogło być spowodowane frustracją związaną z przebywaniem w zagrodzie i wszelkimi ograniczeniami – tłumaczył w rozmowie z amerykańskim Newsweekiem Matt Bell, profesor i dyrektor Wydziału Rolnictwa na Uniwersytecie Hartpury w Gloucester. Według uczonego to zachowanie patologiczne, które jest często spotykane u zwierząt trzymanych w niewoli. Owce rozpoczęły swoją enigmatyczną „wędrówkę” 4 listopada. Trwała 12 dni, ale nie wiadomo dokładnie, czy zwierzęta robiły przerwy na jedzenie, picie lub sen. Niemniej jednak jest to niezwykle ciekawe zjawisko, które prawdopodobnie zostanie wkrótce dokładniej zbadane. Być może owce jeszcze nieraz nas zaskoczą. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Setki owiec schodzą z hal. Tak wygląda coroczny redyk jesienny
W Beskidach sezon pasterski już się zakończył. Do Internetu trafiły zdjęcia przedstawiające, jak dawniej sprowadzano zwierzęta z hal.
W tym artykule: Redyk, czyli powrót owiec z hal Redyk – co to jest? Jesień to szczególny czas, kiedy w przyrodzie zachodzi wiele zmian – zarówno wśród zwierząt żyjących na wolności, jak i hodowlanych. Owce słusznie kojarzone są z górskim krajobrazem. Ich wypas nie trwa oczywiście cały rok i zgodnie z tradycją kończy się 29 września, czyli w dzień św. Michała Archanioła. Na początku października mieszkańcy górskich miejscowości i turyści mogą podziwiać wyjątkowe widowisko folklorystyczne, jakim jest redyk. Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze. Fotograf uwiecznił niecodzienny widok Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Oprócz malowniczych widoków możemy dostrzec również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł. Redyk, czyli powrót owiec z hal W Beskidach sezon pasterski już się zakończył. 10 października ponad 400 owiec pod wodzą gazdy Władysława Sajdaka przeszło z Jazowiska do Obidzy. Towarzyszyły im przystrojone z okazji redyku bryczki konne. Dla bezpiecznego przebiegu wydarzenia cała droga musiała zostać zamknięta. W drugi weekend października stada owiec przeszły również między innymi w Krynicy-Zdroju. Zdjęcia przedstawiające, jak dawniej sprowadzano zwierzęta z hal, pojawiły się na profilu fotografa Krystiana Kiwacza na Instagramie. 16 października jesienny redyk będzie można oglądać w Szczawnicy. Turyści zza granicy zdewastowali sprayem skały na Świnicy Kolejna smutna wiadomość z tatrzańskich szlaków. Mężczyzna chciał zostawić po sobie „flagę”. Redyk – co to jest? Zacznijmy od rozróżnienia redyku na wiosenny i jesienny. Jest to bowiem uroczyste wyjście pasterzy z licznymi stadami owiec inaugurujące lub kończące sezon pasterski. Wspominany wcześniej dzień św. Michała Archanioła to obecnie tylko umowna data. Według tradycji redyk wiosenny rozpoczynał się w dzień św. Wojciecha – 23 kwietnia. Przed oddaniem owiec na cały sezon bacy gospodarze najpierw liczyli je, spisywali i znakowali. Zanim zwierzęta wyszły na hale, poddawano je specjalnych obrzędom, na przykład przeprowadzeniu przez ogień. Od złego miały również chronić znaki krzyża i czerwone wstążki. Uroczysty redyk kończył się wspólnym muzykowaniem i śpiewami. Dodajmy, że było to najważniejsze święto we wsi. Obecnie redyki są nie tylko atrakcją turystyczną, ale też przypomnieniem dla mieszkańców o miejscowych tradycjach. – My, jako Związek Podhalan jesteśmy strażnikiem rodzimej kultury i dbamy o to, aby pasterska tradycja nie zanikła. To jest, można powiedzieć naszym obowiązkiem, aby o to nasze dziedzictwo dbać. Wypas owiec na halach, redyk doskonale wpisuje się w tę tradycję – tłumaczył Władysław Wójcik, prezes oddziału Związku Podhalan w Obidzy w rozmowie z serwisem sądeczanin.info.
Transhumancja – zawdzięczamy jej jodłowanie, ludowe piosenki i festiwale. Czym jest i czy jest obecna do dziś?
Transhumancja to rodzaj pierwotnego pasterstwa. To transhumancji zawdzięczamy jodłowanie i róg alpejski oraz niezliczone ludowe piosenki, wiersze, święta i festiwale w Apulii, podobnie jak w pasterskich regionach na całym świecie.
Każdego roku w czerwcu Nunzio Marcelli zbiera swoje stado – 1300 owiec – i wyrusza z domu znajdującego się w pobliżu średniowiecznej wioski Anversa degli Abruzzi w Apeninach. 65-letni Marcelli w ciągu trzech dni pokonuje jakieś 45 km w towarzystwie swoich owczarków i kilku gości ciekawych tradycyjnego dla tego regionu Włoch sposobu życia, przeganiając owce ku wysoko położonym halom. Droga z farmy na letnie pastwiska biegnie tratturo – ścieżką wydeptaną w tej ziemi przez ponad 2300 lat takich migracji. Pokonawszy przy stukocie racic brukowane uliczki Anversy, owce i pasterze zaczynają wspinaczkę. Idąc krętą wąską ścieżką, przemierzają łany dzikich kwiatów, stare brzeziny, lasy sosnowe i podupadające kamienne osady – w tym eteryczną wioseczkę Castrovalva (liczba mieszkańców: 12) przylgniętą do chropowatej wapiennej skały wznoszącej się ku niebu. Trzeciego dnia po południu osiągają leżący jakieś 2000 m n.p.m. płaskowyż pod wciąż pokrytym śniegiem szczytem Monte Greco. Choć do Rzymu jest stąd zaledwie 150 km, płaskowyż sprawia wrażenie zapomnianego świata. Trzmiele buszują tu w kwiatach tymianku i oregano. Orły przednie i sokoły szybują na tle błękitnego apenińskiego nieba. Setki gatunków ziół, traw i dzikich kwiatów oszałamiają bujnością. Telefony komórkowe nie mają tutaj zasięgu. To miejsce, którego nigdy nie chciałoby się opuścić. Ale Marcelli ma na farmie sporo pracy – prowadzi tam także agroturystykę, oferując gościom pokoje w swoim gospodarstwie. Po uroczystym obiedzie składającym się z tradycyjnego abruzyjskiego dania, takiego jak gulasz jagnięcy lub chlebowo-warzywna zupa pancotto, wszyscy wracają busikiem do Anversy. Wszyscy, ale nie owce. Te pozostają na ziemi, którą Marcelli dzierżawi od gminy Scanno położonej niedaleko Parku Narodowego Abruzji, Lacjum i Molise – na lato i wczesną jesień, aby najeść się do woli bujnej roślinności z tutejszych łąk. Zostają także pasterze, z owczarkami maremma, aby strzec i chronić stada przed wilkami, niedźwiedziami i innymi drapieżnikami. Gdy nadchodzi listopad, Marcelli i jego pasterze, czasem także garstka gości z agroturismo, pokonują tę samą drogę w przeciwnym kierunku, sprowadzając stado do domu. Rytuał ten powtarza się co roku. Ta migracja ma swoją nazwę, a od 11 grudnia 2019 r. cieszy się także uznaniem UNESCO jako kluczowy element kultury ludzkiej. Transhumancja – od łacińskich słów trans („przez”) i humus („ziemia”) – czyli sezonowy przemarsz ludzi ze stadami na i z letnich i zimowych pastwisk, praktykowany jest przez kultury pasterskie na różnych kontynentach od tysięcy lat. To zjawisko znalazło się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO, wraz z np. bizantyjskimi pieśniami, muzyką reggae z Jamajki i tangiem argentyńskim. Gdy przedstawiciele Włoch, Grecji i Austrii w marcu 2018 r. składali wniosek o wpisanie transhumancji na listę, argumentowali, że to nie tylko zawód wykonywany przez jego praktyków, lecz sposób życia. Owce i kozy były pierwszymi zwierzętami, które człowiek udomowił jako trzodę jakieś 10 tys. lat temu. Mniej więcej z tego okresu pochodzą także najstarsze wzmianki o sezonowym wypasie. Przeprowadzone w 1963 r. techniką datowania radiowęglowego badania potwierdziły, że dolina Hulailan w centralnej części irańskiego pasma górskiego Zagros została po raz pierwszy zasiedlona przez transhumancyjnych pasterzy ok. 7050 r. p.n.e. Inne odkrycie, dokonane w Dolinie Aude na południu Francji, potwierdziło przepędzanie w tamtejszym regionie owiec i kóz już od 4500 r. p.n.e. Transhumancja to zjawisko, które ma miejsce na różnych wysokościach – i różnych szerokościach geograficznych – i dotyczy wszelkiej trzody. Na wyżynach Tigraj w Etiopii pasterze przeganiają bydło, owce i kozy. W Bhutanie i Nepalu praktyka transhumancji dotyczy jaków, wołów domowych i bydła. Transhumancja świń jest cechą pasterskiego życia w Bośni. Niektórzy ranczerzy na amerykańskim Zachodzie wciąż praktykują transhumancję. „Korytarz” Green River Drift w Wyoming wykorzystywany jest od ponad wieku i znajduje się w Krajowym Rejestrze Miejsc Historycznych. Każdej wiosny kowboje przeganiają stada wzdłuż „koryta” biegnącego z przeznaczonych na wypas zwierząt działek na pustynnych terenach w zachodnim Wyoming na wyżynne letnie pastwiska w Parku Narodowym Bridger-Teton. Długa na blisko 100 km podróż zajmuje trzy tygodnie. W południowej Grecji, gdzie wraz z rodziną mieszkaliśmy z przerwami od połowy lat 70. XX w., odbywający się dwa razy do roku przemarsz ludzi i zwierząt był tak silnie wpisany w styl życia, że do końca lat 90. w „orszaku” szedł ksiądz i nauczyciel z lokalnej szkoły. Pewnego razu wraz z przyjaciółmi zdecydowaliśmy się przejść szlakami transhumancji z nadmorskiej wioski Kyparíssi do odosobnionej letniej osady w górach. Po czterogodzinnej wspinaczce stromym szlakiem dotarliśmy do Babali. Tamtejsze kamieniste łąki przecinały wykonane bez użycia zaprawy murki, które kiedyś odgradzały winnice i ogrody. Tu i ówdzie rozsypane były prymitywne letnie chatki z kamienia wykorzystywane przez pasterzy. Przez stulecia Babala była letnim domem dla dziesiątek rodzin pasterskich z Kyparíssi. Dziś transhumancją zajmuje się tylko jedna rodzina. Trafiliśmy tam, bo usłyszeliśmy, że wyrabia także touloumotiri – ser, który tradycyjnie dojrzewa w oczyszczonej i mocno zasolonej koziej skórze. Przez dwa lata szukałam autentycznego touloumotiri (obecnie większość serowarów produkuje taki ser w beczkach) i wreszcie go odnalazłam– w Babali, w gospodarstwie Dimitrisa i Yianouli Hiotisów. Dimitris opowiadał nam o niebieskiej pleśni, która powstaje między powierzchnią sera a skórą, a którą on wgniata w ser. Yianoula ukroiła kawałek i położyła na wspólnym półmisku. Z pajdami tostowanego nad paleniskiem chleba zaczęliśmy degustację. Ser był pysznie ostry i pieprzny – to właśnie był touloumotiri z mojego dzieciństwa, touloumotiri transhumancji. W wielu miejscach na świecie serowarstwo jest centralnym elementem transhumancji. Pasterze w Nepalu wytwarzają z mleka jaka ser zwany chhurpi oraz masło ghi. W zachodniej Macedonii owczy kaszkawał z Szarskiej Płaniny produkowany jest tylko w lecie, i tylko gdy owce wypasają się na wysokości 1000–1500 m. Hiszpański ser idiazabal był pierwotnie produkowany przez pasterzy z Kraju Basków i regionu Navarra, a wędzony smak zawdzięczał dojrzewaniu przy ognisku w kamiennych chatach. We wszystkich tych przypadkach serowarzy polegają na dostępie zwierząt do dzikich pastwisk, bo różnorodność obecnych tam roślin nadaje produkowanemu przez zwierzęta mleku niezwykły smak, co z kolei przekłada się na smak serów. W Alpach mleko to nazywa się heumilch, co po niemiecku znaczy tyle co „sienne mleko”, i nadaje niepowtarzalny smak alpejskim serom takim jak sura kees, graukäse czy alpenkönig. Jakieś 120 km na południowy wschód od rodzinnego gospodarstwa Marcellego, Carmelina Colantuono, należąca do czwartego pokolenia serowarów i hodowców trzody mlecznej, także praktykuje transhumancję. Ona robi to w siodle, przeganiając należące do rodziny 300 krów, głównie rasy podolica, ponad 150 km, aby dotrzeć na i wrócić z zimowych pastwisk. Wielokrotnie nagradzany ser produkowany przez Colantuono – caciocavallo – pachnący dzikimi trawami i ziołami Apulii i Molise, podawany jest w restauracjach od Rzymu po Manhattan. Niezależnie od tego, gdzie była praktykowana, transhumancja kształtowała krajobrazy. Przez tysiąclecia kapliczki, kościółki, zajazdy, a w końcu nawet wioski pojawiały się wzdłuż szlaków pasterzy. W Molise starożytne miasteczko Saepinum powstało przy jednym z głównych włoskich tratturi. Mówi się, że zostało nazwane od licznych zagród dla owiec (saepire po łacinie znaczy „ogrodzić”). Widniejący na jednej z bram napis z 168 r. n.e. zabrania mieszkańcom miasteczka krzywdzenia pasterzy przechodzących obok tratturo. W Grecji Monopatia była jedynym sposobem na kontakt pomiędzy odseparowanymi na wszelkie inne sposoby społecznościami górskimi i nadmorskimi – wzdłuż jej szlaków kwitł handel, a nawet miłość. W pasterskiej wiosce Voskina leżącej na północ od Babali pewna przyjaciółka zajmująca się robieniem serów opowiedziała mi historię o tym, jak niespełna 60 lat wcześniej wyszła za młodego mężczyznę z nadmorskiej wioski oddalonej o dzień drogi pieszo od jej domu rodzinnego. Małżeństwo zaaranżował ojciec dziewczyny, który chodząc po szlakach, szukał odpowiedniego partnera dla swojej córki. Taka praktyka – powiedziała – była wówczas czymś powszechnym. To transhumancji zawdzięczamy jodłowanie i róg alpejski, i niezliczone ludowe piosenki, wiersze, święta i festiwale, które rozkwitały, gdy nadchodzili pasterze. W Madrycie co roku w październiku podczas Fiesta de la Transhumancia przez samo serce hiszpańskiej stolicy przeganianych jest ok. 2 tys. owiec. Gdy pasterze i ich stada dotrą do centrum miasta, gromadzą się na eleganckim Plaza de Cibeles z neoklasycystycznymi rzeźbami i fontannami. Tam płacą burmistrzowi, który przewodzi całemu spektaklowi, 50 maravedis al millar – opłatę nałożoną w 1418 r. należną od tysiąca (millar) sztuk owiec. Badania wykazały, że od Hiszpanii, przez Tyrol, aż po borealne pastwiska Norwegii szlaki transhumancji wspierają bioróżnorodność, łącząc łąki i lasy, często w regionach rozczłonkowanych zabudową i intensywnymi uprawami rolniczymi. Są także korytarzami migracyjnymi dla dzikich zwierząt i siedliskami flory i fauny. Zwolennicy umieszczenia transhumancji na liście UNESCO twierdzą także, że praktyka ta jest bardziej przyjazna dla środowiska niż intensywna hodowla trzody. Badania poświęcone „tradycyjnej wiedzy ekologicznej” pasterzy praktykujących transhumancję w Hiszpanii pokazują, że taka wiedza – na temat flory, fauny i zjawisk naturalnych wynikających z kultury mającej od stuleci bezpośredni kontakt ze środowiskiem naturalnym – pomaga ludziom w adaptowaniu się do zmian klimatycznych i skutecznej ochronie ziemi. Marcelli opowiada, że jako dziecko wciąż słyszał: „jeśli nie będziesz się uczył, będziesz musiał pasać owce”. I stał się zaprzeczeniem tej prawdy. Skończył studia – ekonomię i handel na Uniwersytecie Sapienza w Rzymie – a pracę dyplomową napisał o wykorzystaniu zrównoważonych metod hodowli owiec w celu stymulowania wiejskiej gospodarki regionu Abruzja. W 1977 r., trzy lata przed ukończeniem studiów, przeniósł się w rodzinne strony i zaczął hodować owce. Wraz z nim przyjechała tam Manuela Cozzi i razem stworzyli gospodarstwo La Porta dei Parchi. Dziś Marcelli i Cozzi prowadzą je ze swoją 34-letnią córką Violą i 32-letnim synem Jacopo. Viola, która studiowała malarstwo i wzornictwo przemysłowe we Florencji, wiedziona tą samą pasją, która zainspirowała jej rodziców, dziś jest głównym serowarem w gospodarstwie i szefem kuchni agroturystycznej restauracji, a także prezeską regionalnej spółdzielni owczarskiej. – W przeszłości w Abruzji było miliony owiec – mówi. – Teraz jest ich co najwyżej 200 tys. Hodujemy je, bo mamy nadzieję, że zachęcimy do tego innych. Praktykujemy transhumancję, bo to jest dobre dla zdrowia zwierząt i dla tego miejsca. To część górskiej kultury, którą chcemy podtrzymywać. Nad transhumancją wisi wiele zagrożeń: od klimatycznych, które mogą zmieniać szatę roślinną, przez demografię, po ewoluujące polityki i modele zagospodarowania terenu. Z czasem niektóre szlaki uczęszczane przez stada przeistoczyły się w drogi dla pojazdów. Inne przecinają się z autostradami lub liniami kolejowymi. Pastwiska przekształca się w tereny uprawne. Młodzi wyjeżdżają z wiosek lub nie są zainteresowani pielęgnowaniem tradycyjnego sposobu życia swoich rodzin. Mimo iż włoskie tratturi są własnością publiczną, Colantuono musi uzyskać pozwolenie na przekroczenie autostrady, a także przejście przez wioski i miasteczka, aby móc co roku poprowadzić swoje stado do i z Apulii. Dla Marcellego wyzwania to nie tylko drapieżniki zagrażające stadom, ale też politycy, którzy jego zdaniem tworzą nieprzyjazne rolnikom regulacje prawne. Viola Marcelli jest wdzięczna za decyzję UNESCO. Ma nadzieję, że pomoże to sprawić, iż transhumancja, i ogólnie rolnictwo na małą skalę, będzie dla jej rodziny i innych bardziej opłacalne. – Bycie rolnikiem to ciężka praca – stwierdza. – Ale warto stawiać czoło wyzwaniom – dodaje. – Owce, pastwisko, mleko, ser, który robimy, transhumancja, one są częścią Abruzji i Włoch od tysięcy lat. Są krwiobiegiem tego miejsca. Są duszą naszych ludzi.
W Hiszpanii powstaje pierwsza szkoła dla pasterek. Chodzi o ożywienie wsi
Dziewięciomiesięczny kurs pasterstwa obejmuje prawie 500 godzin szkolenia online oraz jeden weekend w miesiącu, podczas którego odbywają się zajęcia praktyczne, w otoczeniu gór i dolin Kantabrii, na północy Hiszpanii. Szkoła Pasterek na miarę XXI wieku ma na celu nie tylko zapewnienie kobietom pracy w zawodzie od dawna zdominowanym przez mężczyzn. To także szansa dla tysięcy hiszpańskich miasteczek, które powoli znikają z mapy Hiszpanii.
W tym artykule: W trosce o równowagę Ucieczka na wieś W trosce o równowagę Jak informuje brytyjski Guardian, siedziba szkoły znajduje się w Kantabrii, autonomicznym regionie na północy Hiszpanii. I choć istnieją inne szkoły dla pasterzy, do których mogą uczęszczać kobiety, projekt nowej szkoły ma być pod wieloma względami wyjątkowy. - Dla nas liczy się perspektywa kobiet. Dlatego duży nacisk kładziemy na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, tworzenie sieci wsparcia i współpracę - twierdzi Susana Pacheco, inicjatorka Szkoły Pasterek. Projekt jest realizowany we współpracy z Hiszpańskim Stowarzyszeniem Przeciw Depopulacji, krajowej organizacji działającej na rzecz poprawy perspektyw obszarów, w których liczba ludności gwałtownie spada. Badania organizacji wskazują, że to kobiety częściej opuszczają obszary wiejskie niż mężczyźni, pozostawiając po sobie starzejącą się populację. -Wioski ulegają maskulinizacji. To krok wstecz - podkreśla Lidia Díaz z Hiszpańskiego Stowarzyszenia Przeciw Depopulacji. Sytuacja demograficzna północnego regionu jest fatalna. Na 100 dzieci przypada tam aż 149 seniorów Przyczyną wyludniania części kraju jest dynamiczna urbanizacja większych ośrodków miejskich. Dlatego coraz częściej opuszczane wioski w całej Hiszpanii na różne sposoby chcą zatrzymać i zachęcić nowych mieszkańców. Kreatywność staje się miarą sukcesu: od okazji taniego kupna ziemi, po opiekę nad dziećmi. Niewiele z tych inicjatyw skupia się jednak wyłącznie na kobietach. Szkoła Pasterek ma to zmienić. - Jesteśmy bardzo pozytywnie zaskoczone. Po rozpoczęciu rejestracji na początku tego roku napłynęło ponad 260 wniosków o przyjęcie. Oznacza to, że taka potrzeba w społeczeństwie naprawdę istnieje - zapewnia Susana Pacheco. fot. Escueladepastoras.com/ Ucieczka na wieś Sukces Szkoły Pasterek ma wiele matek. Jak wskazują inicjatorki szkoły, zamiłowanie do wiejskiego stylu życia wynika nie tylko z frustracji przedłużającego się lockdownu. Cześć kobiet otwarcie przyznała we wnioskach, że szuka ucieczki od toksycznych związków, czy przemocowych partnerów. Szkoła jest obecnie w trakcie wyboru 30 studentów, którzy wezmą udział w pierwszej sesji. Data rozpoczęcia kursu nie została jeszcze ustalona. Inicjatorki projektu wciąż poszukują sponsorów, dzięki którym pozyskano by fundusze na pokrycie kosztów. Kurs pasterstwa wynosi 12 tys. euro na każdą studentkę. W ramach szkoły kobiety otrzymają przyspieszony kurs zrównoważonego rolnictwa. Nauka będzie łączyć tradycje, wtym wykorzystanie rodzimych gatunków zwierząt gospodarskich, z najnowszymi osiągnięciami technologicznymi, np. dronami do monitorowania zwierząt. Oprócz tego kobiety, wraz z dziećmi, będą mogły uczestniczyć między innymi w kursach pszczelarstwa, serowarstwa i turystyki. - Kobiety od zawsze pracowały w środowiskach wiejskich. Nigdy jednak nie doceniano należycie ich pracy- twierdzi Susana Pacheco. I jak dodaje: - Szkoła Pasterek to nie zwykły kurs, ale projekt transformacji społecznej - chcemy wzmocnić pozycję kobiet i nadać godność ich pracy. Źródło: https://www.theguardian.com/world/2021/mar/08/school-for-female-shepherds-aims-to-restore-balance-in-spains-countryside
Bałtyk to wyjątkowe morze. Jest nie tylko jednym z najmłodszych mórz na naszej planecie – w obecnym kształcie liczy jakieś 3 tys. lat, ale też jednym z najsłodszych i najpłytszych. Co jednak istotniejsze, ma ponad 8 tys. km linii brzegowej, kilkanaście tysięcy wysp i jest po prostu naszym morzem. Możemy ponarzekać, że nie zawsze jest w nim ciepła woda, że czasami pogoda mogłaby być lepsza, że bywa drogo, a smażona ryba to już nie to co dawniej, ale faktem pozostaje, że planując wakacyjny wyjazd, myślimy właśnie o Bałtyku. I to on najczęściej jest naszym pierwszym wyborem. Bo trudno się oprzeć tym tysiącom kilometrów piaszczystych plaż, pięknym klifowym urwiskom, uroczym wioskom z domami o wielkich oknach wpatrzonych w jego kolor, magicznym zakątkom rozsianym po wybrzeżu i innym niezliczonym atrakcjom, które oferuje. I stąd nasz pomysł na to wydanie Travelera. Chcemy z nim zabrać Was w podróż dookoła Bałtyku, przez wszystkie współdzielące go kraje. Do szwedzkiej Skanii, którą polecam, bo stworzony tu koncept harmonijnego współistnienia człowieka z naturą bardzo mi zaimponował, na półwysep Hel, bo to miejsce, które każdy z nas powinien odwiedzić choć raz w życiu, Mierzeję Kurońską – mekkę artystów szukających spokoju, do Danii szlakiem zamków i ich tajemnic. Do Rygi i najpiękniejszego łotewskiego kurortu Jurmały, na Wyspy Alandzkie, archipelag tysięcy wysp rozrzuconych po morzu, i w wiele innych miejsc, do których można dotrzeć z Polski w kilka, kilkanaście godzin i przeżyć niezapomnianą przygodę.
Czarna owca wśród hoteli, czyli biznes w ludowym wydaniu
Zamiast umywalek – rękodzieła, etniczne wzory na elewacji, owce we wnętrzach, a pod ziemią HedoniSPA – tak wygląda nowo otwarty etno hotel w Piwnicznej-Zdroju, w którym każdego dnia na śniadanie pieką pachnący chleb i wędzą swojskie kiełbasy
Wygląd hotelu przypomina kobiecy strój ludowy Łemków – góra to biała bluzka zdobiona łemkowskimi wzorami. Natomiast dół to sukienka w kolorach typowych dla regionu – czerwień i ultramaryna. Nie mogło zabraknąć także naturalnego drewna, które jest podstawowym budulcem tradycyjnego górskiego domu. Hotel Piwniczna SPA&Conference to pierwszy hotel w Polsce zaprojektowany w stylu etno design, który łączy elementy folkloru łemkowskiego z oszczędnym i eleganckim minimalizmem. Wystrój i kolorystyka hotelu nawiązują do bogatej kultury Czarnych Górali, jak nazywa się mieszkańców tego regionu. Tradycyjne motywy regionalne wyrażają się w licznych dodatkach i motywach, które wzbogacają nowoczesne i funkcjonalne wnętrze. - Przestrzeń naszego hotelu zdobią tradycyjne łemkowskie wycinanki i wzory, równie piękne, ale mniej znane od popularnych łowickich. Do tradycji ludowych nawiązują także ubiory naszych pracowników – mówi Marzena Oleś, menadżer Hotelu Piwniczna SPA&Conference. Hotel w owczej skórze Każdy gość przyjeżdżający do hotelu szybko przekona się o tym, że region Piwnicznej słynie z owiec. Motywy wykorzystane w obiekcie nawiązują do owcy wrzosówki, która jest typowym gatunkiem hodowanym przez Łemków. Jest także jednym z symboli regionu, dlatego znajduje się w herbie Piwnicznej-Zdroju. Stare góralskie powiedzenie mówi „Kto ma owce, ten ma co chce”. Chociaż hodowców owiec jest coraz mniej, to wiele osób do dzisiejszego dnia z owiec pozyskuje wełnę, mięso i mleko, z którego można wytwarzać wiele innych produktów np. górskie sery. - Owcze motywy są wszechobecne w Hotelu Piwniczna zarówno w wystroju wnętrza, jak i w kuchni hotelowej restauracji Czarna Owca, która serwuje dania przygotowane z wykorzystaniem owczych produktów – podkreśla Karolina Kalaga specjalista ds. marketingu i PR Hotelu Piwniczna SPA&Conference. – Jednocześnie dania są przygotowane według współczesnych trendów gastronomicznych, które ,,doprawiono” smakami regionu. Wszystkie produkty są naturalne i ekologiczne, a wiele z nich jest wytwarzanych na miejscu. Obiekt jest ponadto w pełni przygotowany do organizacji wydarzeń biznesowych – konferencji, szkoleń i wyjazdów integracyjnych. Posiada dwie nowoczesne, w pełni wyposażone sale konferencyjne. Kicz wysokich lotów W większości hoteli pokoje są bardzo do siebie podobne. W Hotelu Piwniczna każdy pokój jest inny i na swój sposób wyjątkowy. Pokoje różnią się kolorystyką i wykorzystanymi motywami. W jednych królują ludowe barwy, a w innych motywy naturalne, takie jak drewno i krowia skóra. Nie mogło zabraknąć także naturalnej owczej wełny, z której wykonana jest wykładzina w jednym z apartamentów. - Niektóre elementy mogłyby zostać uznane za kiczowate, ale taki efekt jest w całości zamierzony i jest wynikiem zabawy formą i kolorem – zauważa menadżerka obiektu. – W hotelowej przestrzeni udało się połączyć wiele teoretycznie niepasujących do siebie elementów i barw, dzięki czemu budynek tworzy spójną i ciekawą kompozycję. Mekka hedonistów Elementy tradycji odnajdziemy również w dwustrefowym HedoniSPA, który stworzono w podziemiach hotelu, z myślą o ludziach uwielbiających przyjemności, którzy znają swoje potrzeby i chętnie je zaspokajają. W pierwszej strefie znajdują się baseny, do których wpadają trzy czterometrowe wodospady w bezpośrednim sąsiedztwie otwartego ognia. Jeden z trzech basenów wypełniony jest słoną wodą z Morza Martwego. W drugiej - strefie nagości – na odwiedzających czekają sauny, łaźnia, termy, tężnia, lodopady, studnia, a nawet prysznic wrażeń. Przeprowadzane są tu seanse saunowe, rytuały Rasul, ceremonie Hamam, sesje floatingu oraz hedonizabiegi w gabinetach masażu. - Pełnoletni goście do każdego z zabiegów otrzymują „tematycznie” powiązane z nimi hedonidrinki. I tak na przykład seans saunowy „łąckie uderzenie”, przygotowywany jest z wykorzystaniem „łąckiej śliwowicy” – mówi Marzena Oleś, menadżer Hotelu Piwniczna SPA&Conference. Hotel z plażą w górach Goście Hotelu Piwniczna mogą wygrzewać się na malowniczej piaszczystej plaży lub na zielonej łące. Mają także do dyspozycji rowery, quady, skutery śnieżnie i poduszkowca , którym można pływać po rwącej górskiej rzece Poprad, zarówno latem, jak i zimą. Niedaleko hotelu znajduje się jedna z najnowocześniejszych w Polsce stacji narciarskich Dwie Doliny Muszyna-Wierchomla, do której gości wozi luksusowy darmowy Skubis. W pobliżu hotelu organizowane są także spływy na łodziach z flisakami i coraz popularniejszy rafting. Okolica sprzyja uprawnianiu różnych sportów i rekreacji. W Beskidzie Sądeckim znajdują się także jedne z najpiękniejszych szlaków turystycznych w Polsce.
Dwie wyspy na peryferiach ziemi zostały hojnie obdarowane przez stwórcę. Filmowcy odkryli wspaniałe plenery Nowej Zelandii w latach 90. ubiegłego wieku. Powstało tu wiele słynnych produkcji
Kiedy Bóg kończył dzieło tworzenia świata, w ręku zostało mu trochę budulca: ośnieżone góry, zielone pagórki, kręte i rwące, a chwilami leniwe rzeki, lazurowe jeziora, wulkany i lodowce, piaszczyste i kamieniste plaże, stepy i morskie klify. Wówczas na peryferiach Ziemi zobaczył dwie duże i kilka mniejszych wysp. Były one nagie i puste. Tam właśnie Stwórca umieścił resztę budulca. Wyspy, które tak szczodrze obdarował, to, jak głosi legenda, Nowa Zelandia. Jej pierwotni mieszkańcy, Maorysi, zwą ją Aotearoa, czyli Ląd Długiej Białej Chmury. Na powierzchni nieco większej od Wysp Brytyjskich znalazły się wszystkie elementy geograficzne obecne na kontynencie europejskim. Żyją tu zwierzęta i rośliny niespotykane w innych miejscach, jak choćby słynny ptak kiwi. Różnorodność krajobrazów i środowisk oraz przyjazny klimat przyciągają turystów. Lądujemy zazwyczaj w Auckland, jedynej milionowej metropolii kraju. Miasto jest pięknie położone nad wąskim przesmykiem łączącym Ocean Spokojny z Morzem Tasmana. Ma międzynarodowe lotnisko, duży port morski i olbrzymią przystań jachtową – Westheaven Marina. Auckland promuje się jako miasto żagli. W słoneczne dni na Hauraki Gulf i Waitemata Harbour na setkach jachtów i łodzi wypoczywają żeglarze z całego świata. Twierdzą, że to miejsce jest dla nich stworzone. Tu odbywały się regaty o Puchar Ameryki i puchary świata w różnych klasach. Nad miastem góruje wieża Sky Tower, z której żądni mocnych wrażeń skaczą z wysokości 192 m. Nie jest to klasyczne bungy, tylko lżejsza wersja zwana sky jump – bo skoczek zakłada szelki z przymocowaną do nich liną. Tabliczki na platformie widokowej uświadamiają, jak stąd daleko np. do Warszawy – w linii prostej ponad 17 300 km! Metropolię otacza 48 niewysokich wulkanów. Teoretycznie któryś może się obudzić. Tak uważają wulkanolodzy i za przykład podają Rangitoto – najmłodszy wulkan Nowej Zelandii (265 m), który wyłonił się w wyniku podmorskiego wybuchu ok. 650 lat temu. Dziś wyspa-wulkan stanowi atrakcję (z jej szczytu widać wysepki na Hauraki Gulf i miasto), można do niej dopłynąć łodzią lub kajakiem, bo leży zaledwie 6 km od Auckland. Porasta ją las endemicznych drzew pohutukawa – kwitnących w okresie Gwiazdki i dlatego zwanych nowozelandzkimi drzewami Bożego Narodzenia. Nie mniej spektakularny widok na Auckland rozciąga się z położonej w jego centrum Mt. Eden (196 m). Spacerując wokół porośniętego trawą krateru tego wulkanu, trzeba uważać, aby nie wejść w... krowie placki. Tu bowiem, w środku miasta, wypasa się bydło. Jeszcze do początków XX w. wiele wulkanicznych wzgórz w okolicy zamieszkiwali Maorysi. Na jednym z nich – One Tree Hill (Wzgórzu Jednego Drzewa) – stoi poświęcony im obelisk. O historii tego ludu dużo opowiedzą ekspozycje w Muzeum Aucklandzkim. W latach 90. XX w. plenery Nowej Zelandii odkryli filmowcy. Na plażach tasmańskich, na zachód od Auckland, powstał nagrodzony trzema Oscarami Fortepian nowozelandzkiej reżyserki Jane Campion. W buszu na zachód od Auckland kręcono serial Wojownicza księżniczka Xena, a w „japońskich” plenerach regionu Taranaki Ostatniego samuraja z Tomem Cruise’em (wulkan Mt. Taranaki, aczkolwiek niższy od Fudżijamy, przypominał ją kształtem). Żadna z tych produkcji nie napędziła jednak tylu turystów co Władca Pierścieni w reżyserii Nowozelandczyka Petera Jacksona. Tysiące wielbicieli słynnej trylogii przyjeżdża, by odszukać filmowe obrazy Śródziemia. Sceny kręcono przez kilka lat w ponad 130 miejscach na obu głównych wyspach Nowej Zelandii, a efekty komputerowe dogrywano w studiu Miramar, na obrzeżach Wellington. Wiele firm organizuje dziś wycieczki do tych miejsc – najczęściej odwiedzanym jest filmowa wioska hobbitów, utworzona na prywatnej farmie, kilkanaście kilometrów od miasteczka Matamata. Wita ono turystów tablicami z napisem: Welcome to Hobbiton. Wszechobecny w Rotorua na Wyspie Północnej zapach siarkowodoru może trochę przeszkadzać, ale tę niedogodność zrekompensują nam mocne wrażenia. Trzeba wykąpać się w wodach termalnych (stąd ten zapach!), pospacerować po lesie paprociowym i sekwojowym, spłynąć pontonem lub kajakiem po rwącej rzece Kaituna. Przekonać się, czym jest zorbing (czyli stoczyć się ze zbocza w plastikowej kuli). Wreszcie – poznać bliżej kulturę Maorysów, rdzennych mieszkańców Nowej Zelandii. Można ich spotkać w zrekonstruowanych wioskach, dokąd przyjeżdżają, by się przebrać w tradycyjne stroje i odtwarzać życie przodków sprzed kilkuset lat. Wyglądają groźnie z dzidami i toporkami, w rytualnych tatuażach moko, teraz zwykle zmywalnych (kiedyś trwałych). Podczas tańca wojennego mają taką ekspresję na twarzach, jakby rzeczywiście zamierzali rozpocząć walkę z wrogiem. W Rotorua w każdym sklepie z pamiątkami można kupić maoryską broń, maski z drewna, wisiorki w kształcie haczyka do wędki albo koru – rozwijającego się liścia paproci (maoryski symbol rodzącego się życia). Maoryskie akcenty znajdziemy też w Ohinemutu, najstarszej części Rotorua, w anglikańskim kościółku Świętej Wiary wybudowanym w początkach XX w. Jego wnętrze zdobią płaskorzeźby nawiązujące do maoryskiej mitologii, zaś w bocznej nawie umieszczono witraż przedstawiający Chrystusa ubranego w tunikę maoryskiego wodza. Około 15 km od centrum Rotorua znajduje się przepiękne jezioro Tarawera. Do jego wód schodzą stoki wulkanu o tej samej nazwie. Ma on złą sławę. W 1886 r. eksplodował z furią, grzebiąc 4 wioski maoryskie i zabijając ponad 150 osób. Świadkowie wydarzenia twierdzili, że ściana ognia i dymu miała 6 km długości. Krater Mt. Tarawera (1 111 m n.p.m.) ma bowiem kształt kilkukilometrowej szczeliny. Maorysi traktują wulkan z respektem. Wierzą, że kiedyś ponownie się obudzi i z niepokojem wypatrują na jeziorze złowróżbnej łodzi wojennej-widma – jaką ich przodkowie widzieli ponoć na jeziorze w noc poprzedzającą tragiczną erupcję. Krótki lot na Wyspę Południową daje okazję do podziwiania z góry największego jeziora kraju – Taupo, a także wulkanów Tongariro National Park i rozległych łańcuchów górskich, najwyższych w Nowej Zelandii, ciągnących się z północy na południe na długości 600 km. Samolot ląduje w rozległym Christchurch leżącym na największej nizinie kraju – Canterbury. Założyli je w połowie XIX w. Anglicy. W idealnym mieście na końcu świata, mogli się osiedlać tylko ludzie pracowici i pobożni. Z poparciem duchownych anglikańskich i lordów z dworu królewskiego przyjeżdżali tu z nadzieją na lepsze życie biedni angielscy farmerzy. Jednak miasto i region rozwijały się z trudem, bo ludzie, mimo rekomendacji, aniołami nie byli. Być może wpływ na ich poczynania miały wiatry fenowe – suche, powodujące rozdrażnienie, bóle głowy i zły nastrój – które powstają na stokach Alp Południowych. Przy dobrej pogodzie ich pasma widać z Port Hills (Wzgórz Portowych). Z powodu wiatrów Christchurch ma ponoć najwięcej w Nowej Zelandii ludzi psychicznie niezrównoważonych... Angielski charakter miasta widać na każdym kroku. Olbrzymi Hagley Park, największy park miejski w tym kraju, obsadzono europejskimi drzewami, które miały łagodzić nostalgię za ojczyzną. Architektura kościołów, szkół i kamienic przypomina tę z Wysp Brytyjskich, a pomniki królowej Victorii, kapitana Jamesa Cooka czy Johna Roberta Godleya uświadamiają historyczne związki Christchurch z Anglią. Plac Katedralny pełni funkcję londyńskiego Hyde Parku. Na schody anglikańskiej katedry przychodzi latem pewien dżentelmen – z drabinką, ubrany w strój czarownika. To zapewne jedyny na świecie uznany przez władze czarodziej. Ma oficjalny tytuł „Wizard of New Zealand”, przyznany mu w 1990 r. przez premiera. W centrum informacji na Placu Katedralnym można się dowiedzieć, kiedy będzie wygłaszał swoje filozoficzne i egzystencjalne tezy. Po przemówieniu chętnie odpowiada na pytania. Za kilka dolarów kupimy u niego mapę przedstawiającą świat do góry nogami. Jadąc samochodem z Christchurch do Queenstown przez Tekapo, warto skręcić za jasnozielonym jeziorem Pukaki w stronę Mt. Cook Village. To 60 km, ale jakie widoki! Góra Cooka, nazwana tak na cześć słynnego angielskiego żeglarza, jest najwyższym szczytem Nowej Zelandii. Wyrasta może na niezbyt imponującą wysokość (3 754 m), ale za to niemal z poziomu morza. Jest popularnym celem wspinaczy, myli się jednak ten, kto sądzi, że łatwo na nią wejść. Góra Cooka nie znosi amatorów i ludzi, którzy ją lekceważą. Pochłonęła już 218 ofiar. Na jej oblodzonych zboczach doświadczenie zdobywał Edmund Hillary, pierwszy obok Tenzinga Norgaya zdobywca Mt. Everestu. Sir Edmund zmarł w Auckland 11 stycznia 2008 r., ale pod Górą Cooka stoi jego pomnik i działa Centrum Alpinizmu jego imienia. Droga do Queenstown wiedzie obok elektrowni wodnych, wzniesionych po II wojnie światowej. Ich budowniczowie pracowali i mieszkali w Twizel. Gdy projekt ukończono, rząd planował wyburzyć miasteczko i wysiedlić zadomowionych tam robotników. Ci jednak ostro zaprotestowali. Teraz Twizel jest bazą wypadową na Mt. Cook i stoki Alp Południowych oraz nad malownicze jeziora Ohau i Pukaki. Trasa biegnie dalej przez góry pokryte skromną roślinnością alpejską, w tym żółtymi i rudymi kępami trawy tussock. Patrząc na krajobraz z przełęczy Lindis, można odnieść wrażenie, że się nagle znaleźliśmy w północnej Afryce lub Meksyku. Z przełęczy zjeżdża się w region Otago, znany z ekstremalnych warunków pogodowych. Lata są tu gorące i suche, zaś zimy mroźne. W miasteczku Alexandra temperatura w ciągu roku waha się pomiędzy +40°C a –20°C! Bliżej Queenstown krajobraz się zmienia. Pojawiają się sady i winnice rejonu Cromwell, a droga prowadzi wzdłuż pięknej, górskiej rzeki Kawarau. Można na niej zobaczyć spływających na pontonach lub deskach wodniaków czy miłośników szybkich łodzi motorowych. W rzece tej wypłukiwano w końcu XIX w. złoto. Wtedy to Nowa Zelandia przeżyła – tak jak Klondike w Kanadzie – swoją gorączkę złota. W 1988 r. na starym, dzisiaj nieprzejezdnym moście znajdującym się 20 km przed Queenstown, Nowozelandczyk Alan J. Hacket zapoczątkował skoki na bungee w wydaniu komercyjnym. Ideę zaczerpniętą z rytualnych skoków Melanezyjczyków z wyspy Pentecoast w archipelagu Vanuatu przekształcił w biznes, który szybko się rozpowszechnił na świecie. Codziennie dziesiątki, a latem setki śmiałków, z obwiązaną wokół kostek liną, rzuca się z wysokości 43 m w koryto rzeki Kawarau. Pracownicy Centrum A.J. Hackett Bungy zachęcają do podjęcia wyzwania zarówno młodych, jak i starych. Na tablicy informacyjnej podali, że najcięższy skoczek ważył 235 kg, a najstarszy miał 94 lata. M imo że Queenstown to niewielkie, zaledwie 11-tysięczne miasto, ma międzynarodowe lotnisko, na którym lądują samoloty z Australii. Jest położone między skalistymi górami, nad brzegami głębokiego (prawie 400 m) jeziora Wakatipu. Przez cały rok pływa po nim stary parowiec TSS Ernslaw. Niegdyś transportował owce i zaopatrzenie do leżących na brzegach farm, dzisiaj, ładnie odrestaurowany, wozi turystów. Przyjeżdżają tu poszukiwacze przygód i mocnych wrażeń. Zimą szusują po stokach Coronet Pik i Remarkables (nie bez powodu Queenstown jest zwane zimową stolicą Nowej Zelandii), latem płyną szybką łodzią wyposażoną w silnik przepływowy kanionem rzeki Shotower, niemal ocierając się o zanurzone skały. Taki rodzaj łodzi wynaleźli Nowozelandczycy. Jej konstrukcja umożliwia poruszanie się na wodzie głębokości zaledwie kilkudziesięciu centymetrów. Górskie rzeki rejonu Queenstown dają zresztą wiele innych możliwości podniesienia adrenaliny – spłynięcia pontonem, kajakiem albo na brzuchu na specjalnej desce, czyli spróbowania coraz popularniejszej dyscypliny zwanej sledgingiem. Jeszcze mniejsze, bo dwutysięczne Te Anau, leżące nad brzegami ogromnego, głębokiego jeziora o tej samej nazwie, tuż przy jednym z największych na świecie parków narodowych – Fiordland National Park – dumnie określa się „światową stolicą chodzenia”. W jego okolicy biorą bowiem początek liczne szlaki turystyczne, w tym najsłynniejszy Milford Track. Jest tak popularny, że każdy chcący go przejść musi zarezerwować miejsce kilka miesięcy wcześniej (limit wejść ustala Departament Konserwacji Przyrody, co wynika z troski o środowisko oraz ograniczonej liczby miejsc w schroniskach). Szlak nie należy do łatwych ze względu na zmienną pogodę. Fiordland jest jednym z najbardziej wilgotnych rejonów Nowej Zelandii – rocznie opady sięgają tu 8 000 mm. Lasy deszczowe z bujnie rozwijającymi się mchami i paprociami drzewiastymi (przez turystów z Europy często mylonymi z palmami), sprawiają wrażenie parku jurajskiego. To właśnie tu mamy szansę zobaczyć słynnego kiwi. W parku znajduje się też największa atrakcja kraju – fiord Milford Sound z majestatycznym klifem Mitre Peak. Po Fiordlandzie błąka się zapewne duch Szkota Quintina Mackinnona – odkrywcy i podróżnika, który w końcu XIX w. wytyczył szlak do Milford. Mackinnon, zauroczony tym miejscem, chodził ścieżkami wydeptanymi przez Maorysów szukających jadeitu. Szkot na zawsze tam pozostał – zaginął podczas jednej z wypraw. Dziś jego pomnik zdobi placyk obok centrum informacji tego parku narodowego. Kiedy Bóg stworzył wreszcie Nową Zelandię, ucieszył się, że tak wspaniale mu wyszła. Do gustu przypadło mu zwłaszcza zachodnie wybrzeże Wyspy Południowej. Spod jej najwyższych szczytów schodziły lodowce, które topniejąc, zmieniały się w rwące rzeki, a te wpadały do pobliskiego morza. Między wybrzeżem a górami Bóg pozostawił wąski pas zielonych łąk. Kraina była tak piękna, że Stwórca zmartwił się, iż człowiek może ją zniszczyć. Wymyślił więc muszkę zwaną dziś sand fly, która boleśnie kąsając ludzi, miała odstraszać ich przed zamieszkaniem w tej okolicy. W tym dziele muszkę wspierały ulewne deszcze. W drugiej połowie XIX w. w rejonie Whataroa, Ross, Hokitoka i Greymouth w korytach rzek odkryto złoto i na Zachodnie Wybrzeże zjechali liczni poszukiwacze tego kruszcu. Odsłonięte części ciała pokrywali błotem, chowając je przed muszkami, a do ochrony przed deszczem używali długich płaszczy impregnowanych zwierzęcym tłuszczem. Dziś docierają tu turyści wyposażeni w broń farmakologiczną. Zachodnie wybrzeże nadal jest najmniej zaludnionym regionem kraju i ma najsłabiej rozwiniętą infrastrukturą turystyczną. Największą jego atrakcję stanowią dwa lodowce – Franciszka Józefa (nazwany tak na cześć cesarza Austro--Węgier) i Foxe’a (od nazwiska premiera Nowej Zelandii – Williama Foxe’a). Jeśli pogoda pozwala, można je oglądać z pokładu helikoptera. Najlepiej wybrać opcję z lądowaniem w najwyższych partiach, gdzie śnieg jest biały jak mleko. Warto też zatrzymać się w miasteczku Hokitika. Na tamtejszą plażę Morze Tasmana wyrzuca pnie drzew porwanych wcześniej przez wezbrane rzeki. Każdego lata władze miasteczka ogłaszają konkurs na najładniejsze dzieło wykonane z owych pni. Wyobraźnia twórców jest niewyczerpana – powstają dziwaczne postaci, potwory, budowle. Galeria na plaży jest otwarta do chwili, kiedy pierwszy jesienny sztorm przewróci te przedziwne dzieła sztuki. No to w drogę Położona na wyspach: Południowej (150 tys. km2) i Północnej (115 tys. km2), rozdzielonych Cieśniną Cooka, oraz na wielu mniejszych wyspach. Całkowita powierzchnia ok. 270 tys. km2. Stolicą jest Wellington. Języki: angielski i maoryski. Mieszkańcy: ok. 4,2 mln, z czego Maorysi stanowią ok. 14 proc. (wliczając w to Maorysów zmieszanych z innymi nacjami). Waluta – dolar nowozelandzki (NZD); 1 NZD = ok. 1,80 zł. Cały rok. Średnie temperatury latem wynoszą 20–30°C. Zimą, która trwa od czerwca do końca sierpnia, wahają się od 8 do 15°C. W górach Tongariro i Alpach Południowych przełęcze bywają wówczas nieprzejezdne. Przy pobycie do trzech miesięcy wiza nie jest wymagana. Nie ma bezpośrednich połączeń, można lecieć przez Londyn Air New Zealand lub np. Frankfurt i Kuala Lumpur liniami Malasian Airlines. Bilety od 4 700 zł w dwie strony (www.airnewzealand.com). Rozwinięta sieć dobrej jakości dróg. Nie ma problemów z wynajęciem samochodu. Ceny zależą od liczby dni, np. Toyota Camry na 8 dni w wypożyczalni Thrifty kosztuje ok. 100 NZD na dzień, wliczając GST (nowozelandzki odpowiednik VAT-u) z częściowym ubezpieczeniem pojazdu. Ta wypożyczalnia, podobnie, jak Budżet, Avis czy Hertz zapewnia pojazd na obu wyspach (po przelocie dostajemy auto tej samej klasy). Dobrze działa też lokalna komunikacja lotnicza. Przelot regularnymi liniami Air NZ lub Qantas z Rotorua do Christchurch kosztuje 150–300 NZD w jedną stronę w zależności od pory roku. Do najważniejszych miejsc dojeżdżają autobusy linii Intercity i Newmansa. Przejazd z Auckland do Rotorua przez Waitomo kosztuje od 135 NZD, z Christchurch do Queenstown przez Mt. Cook od 170 NZD. Opłaca się wykupić karnet (np. 15-dniowy za 931 NZD) ważny w całym kraju. Inna opcja to wypożyczenie motocykla. Ceny zależą od liczby dni (im więcej, tym wychodzi taniej) i klasy jednośladu. Wersja podstawowa (Yamaha) kosztuje od 105 NZD na dzień, lepsza (BMW) 315 NZD. Można też wypożyczyć rower (od 35 NZD na dzień). Za rower w wersji podstawowej zapłacimy 150 NZD za 14 dni, a za górski do 455 NZD. Niektórzy na czas pobytu na Nowej Zelandii kupują używane rowery. Ruch jest lewostronny. W miastach obowiązuje ograniczenie prędkości do 50 km/godz., na autostradach 100 km/godz. Nowa Zelandia ma bardzo dobrą sieć hoteli wszystkich standardów. Najtańsza opcja to tzw. backpackers – hotele dla studentów (www.backpack.co.nz). Auckland: The Brown Kiwi, 7 Prosford St., Ponsonby – 22 NZD za łóżko w wieloosobowym dormitorium (www.brownkiwi.co.nz). Christchurch: Vagabond Backpackers, 232 Worcester St. – 20 NZD w pokoju trzyosobowym. Zmotoryzowani często korzystają z moteli (70–200 NZD). W czasie szczytu letniego – od grudnia do połowy marca – warto wcześniej dokonać rezerwacji. Nowa Zelandia, na której pasie się 40 mln owiec i 10 mln bydła, słynie ze znakomitych steków. Z nowozelandzkich win najbardziej znane są chardoney i sauvignon-blanc (białe), z czerwonych pinot noir. Najwięcej winnic jest na północy Wyspy Południowej, w regionie Marlborough. Produkuje się tu także piwo (m.in. Steinlager, Speights, Mon-theith’s, Tui, Lion Red) oraz whisky i wódkę (najbardziej znana to „Below 42”) oraz likiery z owocu kiwi, który podobnie jak ptak jest jednym z symboli kraju. Nowozelandczycy potocznie określają siebie kiwis’ (kiłis) – od nazwy słynnego ptaka nielota. Są grzeczni i ciekawi przybyszów, dlatego słysząc obcy akcent, lubią spytać: Where are you from? Wychodząc na górski szlak, zwłaszcza w Alpach Południowych, trzeba w punkcie informacji turystycznej (visitor center) zostawić informację o planowanej trasie i czasie zakończenia wyprawy. Często bowiem zdarza się, że potoki gwałtownie wzbierają, uniemożliwiając powrót. W górach nawet latem należy mieć ciepłą odzież, dobre buty, zapas jedzenia i kompas. Przejście Milford Track kosztuje w sezonie 1 850 NZD (5 dni: z przewodnikiem, wyżywieniem, przejazdem z Queenstown do Te Anau i z Milford do Queenstown i zakwaterowaniem). Szlak jest otwarty od 1 listopada do 30 kwietnia. W listopadzie jest taniej – wyprawa kosztuje 1 690 NZD. Nie są wymagane żadne szczepienia (ale można się zaszczepić przeciw tężcowi), nie ma zagrożenia malarią - www.szczepienia.pl Turyści kupują wyroby sztuki maoryskiej: maski, biżuterię i broń z miejscowego drewna (kauri, totara, rimu) i jadeitu (pounamu). Warto kupić swetry, szaliki, czapki z owczej wełny – czystej lub zmieszanej z sierścią pałanki kuzu (sprowadzonej z Australii). Obiad w przeciętnej restauracji kosztuje ok. 50 NZD (bez wina). Maoryski koncert i hangi (kolacja) w Tamaki Maori Village to wydatek 73 NZD, wycieczka do wioski hobbitów koło Matamata kosztuje 50 NZD, wjazd windą na platformę widokową Sky Tower w Auckland 25 NZD, prom na wyspę Rangitoto 20 NZD w obie strony, zorbing w Rotorua w wersji mokrej (do kuli wlewa się wodę) 49 NZD, w suchej 59 NZD. Całodniowa wyprawa na lodowiec Franz Josef z przewodnikiem kosztuje 140 NZD (w tym raki, buty i kurtka od deszczu). Ambasada Nowej Zelandii w Warszawie, Al. Ujazdowskie 51, tel. 022 521 05 00 (nzwsw@nzembassy.pl). Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Wellington, 17 Upland Road, Kelburn, Wellington 6012, tel. (00 644) 475 94 53 (polishembassy@xtra.co.nz). www.nz.com www.discovernewzealand.com www.greenlitetravel.com – strona biura podróży autora tekstu B. Matuszkiewicz, B. Nowak, Nowa Zelandia daleka i bliska, Wydawnictwo Kolumb 2001.