Dlaczego komary wybierają właśnie ciebie? Nowe badania pokazują mechanizm ataku krwiopijców
Nowe badania prowadzone przez naukowców z Georgia Institute of Technology oraz MIT starają się poznać tajemnice funkcjonowania komarów. Naukowcy wykonali szereg eksperymentów, aby odkryć, czym kierują się ci mali krwiopijcy podczas swojego żerowania. Wyniki mogą pomóc w opracowaniu skuteczniejszych metod kontroli tych owadów, które w niektórych przypadkach mogą być bardzo niebezpieczne dla człowieka.
Wraz ze wzrostem temperatury coraz częściej „na własnej skórze” odczuwamy funkcjonowanie komarów. Wiosenne oraz letnie wieczory już niedługo wypełnią się charakterystycznym, denerwującym bzyczeniem, a na naszych skórach zaczną pojawiać się pierwsze ślady po ugryzieniach. Komary, które są autorami tych mało przyjemnych zachowań, potrafią być jednak zdecydowanie bardziej niebezpieczne. Te krwiopijne owady przenoszą groźne choroby, takie jak malaria czy żółta febra, przez które rocznie umiera ponad 700 tysięcy osób. Tak duże zagrożenie sprawia, że badania takie jak te prowadzone przez naukowców z USA zdają się mieć bardzo duży sens. Tamtejsi badacze w trakcie licznych eksperymentów starali się poznać czynniki, jakimi komary kierują się w poszukiwaniu źródła krwi. Autorzy badań podkreślają, że otrzymane wyniki pozwolą lepiej zrozumieć ten proces, a co za tym idzie – dokładniej przygotować się do obrony przed tymi owadami. Komary w 3D Naukowcy prześledzili lot komarów w kontrolowanych warunkach za pomocą kamer 3D na podczerwień. Obserwowano, jak owady poruszają się wokół obiektów, reagując na sygnały wizualne i dwutlenek węgla – czynniki przyciągające krwiopijców. Badaczom udało się zebrać aż 20 milionów punktów danych dotyczących pozycji, prędkości i kierunku lotu, co tworzy największą na świecie bazę tego typu informacji. Eksperymentowano z trzema typami obiektów – czarną i białą kulą oraz z człowiekiem. W ten sposób naukowcy potrafili określić, które czynniki najmocniej wpływają na strategie żywieniowe komarów. Należy dodać, że w badaniach uczestniczyły owady z gatunku komara egipskiego, który występuje we wszystkich tropikalnych i subtropikalnych regionach świata. Komary w klubie Pierwszy wniosek, jaki udało się wyciągnąć autorom badań, dotyczy niezależności komarów w trakcie poszukiwań źródła krwi. Powtarzalność ugryzień, którą tak często odczuwamy w letnie wieczory, nie jest konsekwencją stadnych strategii tych owadów. Nie śledzą one zachowań innych krwiopijców, tylko same, na podstawie bodźców środowiskowych, obierają cel ataku. Profesor David Hu z Georgia Tech. porównuje tę sytuację do ludzkiego zachowania w barze. Według matematyka komary działają jak ludzie, których do baru nie przyciąga ściśnięty tłum, tylko napoje, muzyka i atmosfera. Owady są podobnie zachęcane korzystnymi warunkami, a nie liderem lub grupą pokazującą miejsce ataku. Badania nad czynnikami zachęcającymi Badania zostały podzielone na trzy eksperymenty różniące się od siebie celami i poziomem dwutlenku węgla. W pierwszym udział brał czarny obiekt, który skutecznie przyciągał komary, ale tylko wtedy, gdy te już leciały w kierunku kuli. Po doleceniu owady siadały na obiekcie i po jakimś czasie go opuszczały. W przypadku, gdy badacze zamienili czarny przedmiot na biały, a dodatkowo dodano CO₂, komary potrafiły znaleźć źródło, ale tylko z bliskiej odległości. Profesor Hu zauważył, że owady robiły „drugi rzut oka”, czyli dodatkowe zatrzymanie przed zaatakowaniem obiektu. Najmocniejszy wpływ czynników udało się uzyskać, łącząc czarną kulę z emisją CO₂. Komary gromadziły się wokół przedmiotu i przez długi czas pozostawały przy nim. Efekty badań ilustruje strona internetowa założona przez autorów badania. Możemy na niej prześledzić ruch owadów, biorąc pod uwagę różne czynniki testowane również w eksperymencie. Gdzie atakują komary? Na eksperymentach z użyciem martwych obiektów się jednak nie skończyło. Jeden z badaczy, Christopher Zuo, zdecydował się sam wejść do kabiny z komarami, tak by móc określić ruch tych owadów wokół człowieka. Dane, które przeanalizowano później w MIT, ukazują podobne efekty jak w przypadku badań z nieożywionymi obiektami. Komary zachowywały się tak, jakby Zuo był po prostu kolejnym obiektem, a największe skupiska tworzyły się wokół jego głowy i ramion. To te miejsca na ciele jawią się jako najbardziej zagrożone ugryzieniami. Jak kontrolować komary? Ten sam badacz, który na własnej skórze podjął się eksperymentu, podkreśla, że wyniki badań pozwolą na lepszą kontrolę owadów krwiopijnych. Zaleca on stosowanie pułapek ssących wykorzystujących stałe bodźce, takie jak ciągła emisja CO₂ lub światło. Ponieważ komary nie pozostają długo w jednym miejscu, najlepiej jest używać takiego mechanizmu w sposób przerywany – działający wtedy, gdy oba sygnały występują jednocześnie. Źródła: ScienceDaily, ScienceAdvances Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Kameleon wśród owadów. Niesamowita metamorfoza różowego pasikonika zaskoczyła badaczy
11 dni – tyle potrzebuje samica pasikonika z Panamy, by z neonowo różowej stać się całkowicie zieloną. To przełomowe odkrycie biologów, którzy po raz pierwszy udokumentowali taką przemianę w obrębie jednego stadium życia owada. Badanie sugeruje, że ta barwna strategia pozwala owadom przetrwać w tropikalnym lesie.
Przenieśmy się na wyspę Barro Colorado w Panamie, gdzie badacze z University of St Andrews oraz innych międzynarodowych instytucji prowadzili obserwacje nocnego życia lasu deszczowego. Ich celem był pasikonik (Arota festae), który specjalnie nie rzuca się w oczy. Jego jasnozielone ciało i szerokie skrzydła idealnie imitują młodą roślinność. Jednak w marcu 2025 roku naukowcy dostrzegli coś niemożliwego: dorosłą samicę o intensywnym, wręcz neonowo różowym kolorze. Od osłupienia do analizy Biolodzy byli zdumieni. Różowe osobniki pasikoników odnotowywano w literaturze naukowej już od 1878 roku, ale niemal zawsze uznawano je za rzadkie, niekorzystne mutacje genetyczne. Uważano, że taki osobnik w zielonym lesie jest skazany na pożarcie przez pierwszego lepszego ptaka. – Znalezienie tego osobnika było prawdziwym zaskoczeniem – przyznał dr Benito Wainwright, główny autor badania. Zespół postanowił baczniej przyjrzeć się temu niezwykłemu owadowi w kontrolowanych warunkach. I na ten temat napisał artykuł, który opublikowano właśnie na łamach „Ecology”. Odblaskowa kamizelka zmienia barwy To, co wydarzyło się w ciągu kolejnych dni w klatce badawczej, wprawiło naukowców w osłupienie. Owad, zamiast pozostać różowym, zaczął powoli zmieniać swoją barwę. Już po czterech dniach intensywny róż wyblakł do pastelowego odcienia. Po jedenastu dniach samica była już całkowicie zielona, stając się nieodróżnialną od typowych przedstawicieli swojego gatunku. Jest to pierwsze w historii nauki zarejestrowane zdarzenie, w którym pasikonik dokonuje pełnej zmiany koloru w obrębie jednego stadium życia. Zazwyczaj stawonogi zmieniają kamuflaż tylko podczas linienia, zrzucając stary pancerz. Tutaj proces zachodził stopniowo. – Można by pomyśleć, że jaskraworóżowy owad w przeważnie zielonym lesie wyróżniałby się dla drapieżników, jak pracownik w kamizelce odblaskowej – zauważył dr Matt Greenwell z University of Reading. Jednak dynamika lasu deszczowego rządzi się innymi prawami. Strategia opóźnionego zielenienia Kluczem do zagadki okazało się zjawisko botaniczne znane jako „opóźnione zielenienie”. Wiele tropikalnych roślin wypuszcza młode liście, które zanim dojrzeją i staną się zielone, przybierają jaskrawe barwy: od białej, przez czerwoną, aż po intensywny róż. Na wyspie Barro Colorado aż jedna trzecia gatunków roślin wykazuje tę cechę przez cały rok. Naukowcy postawili śmiałą hipotezę: różowy kolor Arota festae nie jest błędem, lecz genialnym kamuflażem, który ewoluował, by naśladować właśnie te młode pędy. Owad, upodabniając się do różowego liścia, „ukrywa się w pełnym widoku”. W miarę jak liście w otoczeniu dojrzewają i zielenieją, pasikonik robi dokładnie to samo, dostosowując tempo swojej metamorfozy do cyklu życia lasu. – Zamiast dziwacznego kaprysu genetycznego, może to być w rzeczywistości precyzyjnie dostrojona strategia przetrwania, która śledzi cykl życia liści lasu deszczowego, które ten owad stara się przypominać – mówi dr Wainwright. Nowy rozdział w nauce o kamuflażu Odkrycie to rzuca nowe światło na to, jak zwierzęta eksploatują niezwykle złożone środowiska, jakimi są lasy tropikalne. Badanie to pokazuje, że kamuflaż nie jest statyczną cechą, lecz dynamicznym procesem. – Pomysł, że owad może stopniowo zmieniać kolor, aby dotrzymać kroku liściom, które naśladuje, pokazuje, jak dynamiczny może być las deszczowy, i jest niezwykłym przykładem kamuflażu w działaniu – podsumowuje znaczenie tego odkrycia dr Matt Greenwell. Teraz badacze będą próbowali zrozumieć, co wyzwala zmianę kolorów. Wiadomo, że zachodzi powoli (w ciągu dni lub tygodni), co sugeruje mechanizm morfologiczny, a nie szybką reakcję układu nerwowego, jaką obserwujemy np. u ośmiornic. Źródło: Ecology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy trzmiele potrafią oddychać pod wodą? Entomolodzy przecierali oczy ze zdumienia
Gdy gniazdo trzmieli zostaje zalane, los zamkniętej w błotnistym tunelu królowej wydaje się być przesądzony. Jednak, wbrew wszelkim oczekiwaniom, po tygodniu woda opada… a z podmokłego tunelu powoli wyłania się żywy trzmiel. To nie bajka – tak wyglądały eksperymenty, które wstrząsnęły królestwem owadów.
Entomolodzy przypadkowo odkryli, że królowe trzmieli mogą przetrwać pod wodą nawet przez tydzień. Jak im się to udaje? Czy naprawdę oddychają? Owady mają przed nami jeszcze wiele, wiele tajemnic. Ile trzmieli przeżywa zanurzenie i jak to sprawdzić? To był przypadek. Kilka królowych trzmieli, przygotowanych do badań i zahibernowanych, przez pomyłkę trafiło do pojemników zalanych wodą. Naukowcy uważali, że wszystko stracone, że owady po prostu się utopiły. Jednak po kilku dniach – zamiast martwych owadów – naukowcy zobaczyli powoli budzące się do życia królowe. Gdy badacze powtórzyli eksperymenty w kontrolowanych warunkach, 81% hibernujących trzmieli przeżyło tydzień pod wodą. W grupie kontrolnej, która nie była zanurzona, przeżyło 88%. Dla nauki to prawdziwa rewolucja. – Nie mogłam w to uwierzyć – komentuje Sabrina Rondeau, ekolożka z Uniwersytetu w Guelph, która zauważyła żywe trzmiele w zalanych pojemnikach. Diapauza umożliwia przeżycie w najgorszych warunkach Sercem tej historii jest diapauza – trzmiele bowiem zimują, „zamrażając” swoje potrzeby. W tym stanie letargu ich metabolizm zwalnia, a zapotrzebowanie na tlen spada. Organizm staje się oszczędny, gotowy na przetrwanie miesięcy w bezruchu i chłodzie. Kiedy gniazdo zostaje zalane, królowa po prostu jeszcze bardziej „przycina” swój organizm do trybu „ultraoszczędnego” – i to ratuje jej życie. W porównaniu z trzmielami w diapauzie, ale hibernującymi poza wodą, te zanurzone w wodzie wydychały pierwszego dnia o 75% mniej CO2, co wskazuje na zmniejszenie tempa ich metabolizmu jeszcze o ponad połowę. – To naprawdę ogromny spadek – podkreśla Kendra Greenlee, fizjolożka z North Dakota State University. Jakie mechanizmy chronią trzmiele przed utonięciem? Jak można było się spodziewać, nie chodzi o to, że owady nagle zaczynają oddychać pod wodą. Naukowcy sądzą, że podczas podtopienia trzmiele zamykają swoje przetchlinki – otwory oddechowe – nie dopuszczając wilgoci do wnętrza organizmu. Pomaga im też hydrofobowa (czyli odpychająca wodę) warstwa na powierzchni ciała oraz gęste włoski. Dodatkowo ich ciała pokrywają się cienką warstwą powietrza, działającą niczym miniaturowe „skafandry”. To dzięki niej mogą wymieniać gazy z otaczającą je cieczą – nazywa się to „skrzelami fizycznymi”. Ta adaptacja nie jest powszechna u owadów, a u trzmieli musi być doskonalona przez miliony lat ewolucji. Dodatkowo trzmiel wchodzi w tryb oddychania beztlenowego, zupełnie jak człowiek podczas krótkiego sprintu – wytrzymuje dłużej bez tlenu, choć w organizmie gromadzi się wtedy nieco szkodliwych produktów ubocznych. Wszystko to jest jednak lepsze niż śmierć w wyniku utopienia. Zmieniający się klimat odbiera trzmielom „supermoce” Trzmiele są kluczowymi zapylaczami, a ich odporność na podtopienia ma kluczowe znaczenie dla przetrwania gatunku. Zmiany klimatu przynoszą coraz więcej powodzi, więc dzięki tej niezwykłej zdolności trzmiele mają większe szanse na przetrwanie i utrzymanie populacji tam, gdzie inne owady giną. Niestety, rosnące temperatury spowodowane tymi samymi zmianami klimatu mogą przyspieszyć metabolizm owadów w okresie diapauzy, co osłabia ich wyjątkowe mechanizmy i dodatkowo zmniejsza płodność. Naukowcy będą teraz szukać genów i procesów, które pozwalają trzmielom przetrwać to, co dla innych byłoby wyrokiem śmierci. Ta wiedza może pomóc uratować nie tylko trzmiele, ale i nasze ekosystemy, dla których są one niezbędne. Źródło: Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Boisz się pająków? Prawdziwym horrorem jest świat, w którym ich brakuje
Marzy ci się letni wieczór bez bzyczenia komarów i poranne porządki bez pajęczyn w kącie? Na pierwszy rzut oka brzmi to jak raj, ale świat bez pająków i owadów to katastrofa, której skutki byłyby dla nas odczuwalne każdego dnia.
Naukowcy z University of Massachusetts Amherst ustalili, że 88,5% wszystkich gatunków owadów i pajęczaków nie jest objętych żadną ochroną. Przestajemy zauważać ich rolę, skupiając się na popularnych fobiach i nie dostrzegając tego, jak bardzo są nam potrzebne. A to może przynieść nam zgubę. Jaką rolę pełnią pająki w środowisku naturalnym? Pająki codziennie toczą niedostrzegalną walkę na naszych polach, w lasach i ogrodach. Każdy pajęczy łowca usuwa tysiące szkodników, chroniąc nasze plony i zmniejszając ilość używanych chemikaliów. To dzięki nim nie utonęliśmy jeszcze w morzu much, komarów czy mszyc. Są też pokarmem dla wielu ptaków i drobnych ssaków – bez nich łańcuch pokarmowy rozpadłby się jak domek z kart. Dlaczego pajęczaki i owady są zagrożone wyginięciem? Brak danych i działań ochronnych dla tej grupy jest wręcz szokujący. Jak zauważa Laura Figueroa z University of Massachusetts Amherst, większość z nich nie doczekała się nawet podstawowego rozpoznania, a chronimy głównie „atrakcyjne” gatunki, takie jak motyle. W efekcie świat zmierza ku tzw. „apokalipsie owadów” – zjawisku masowego wymierania, które uderzy także w ludzi. A pająkom i owadom zagrażamy głównie my. Urbanizacja, przemysł, rolnictwo – to wszystko niszczy ich domy. Tam, gdzie króluje przemysł wydobywczy, ochrona owadów i pajęczaków praktycznie nie istnieje. Tam, gdzie społeczeństwo ceni ekologię – chroni się więcej gatunków. Pajęczaki nie dają już rady Każda porcja pestycydu to cios dla dzikiego świata bezkręgowców. Utrata siedlisk i zmieniający się klimat dodatkowo komplikują ich życie. Susze, powodzie i gwałtowne zmiany temperatur burzą rytm przyrody, w którym pajęczaki są kluczowym ogniwem. Nie wiemy nawet, jak liczne są pajęczaki w naszym sąsiedztwie. Podstawą powinien być monitoring gatunków, ale większość państw nawet nie zaczęła go wdrażać dla tej grupy. Bez danych nie da się prowadzić realnej ochrony. Konsekwencje zaniku pajęczaków dla ludzi i przyrody Wyobraź sobie pole bez brzęczenia pszczół, ogród bez sieci pajęczych, a las bez ptaków. Taki świat byłby pełen szkodników, zdziesiątkowanych plonów i chorób przenoszonych przez insekty. Zniknięcie pajęczaków to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, zdrowia i stabilności całych ekosystemów. Co możemy zrobić, by chronić pajęczaki i owady? Przede wszystkim musimy przestać się ich bać – zacznijmy je doceniać. Warsztaty dla dzieci (w bajkach dla których pająki zwykle są skrajnie „negatywnymi” postaciami), kampanie edukacyjne czy lokalne projekty ekologiczne pomagają zmienić nastawienie i pokazują, że te „straszne” istoty są tak naprawdę naszymi sprzymierzeńcami. Gdzie podejmuje się skuteczne działania ochronne? Hotele dla owadów w parkach, ograniczanie pestycydów, specjalne rezerwaty czy zielone korytarze – w krajach Europy Zachodniej już teraz podejmuje się konkretne działania na rzecz bezkręgowców, chociaż rzadko dla samych pająków. A szkoda. Takie inicjatywy to przyszłość także dla Polski. Nauka, organizacje pozarządowe i lokalne społeczności powinny działać razem. Sukces w ochronie ptaków pokazuje, że szeroka koalicja może przynieść realną zmianę. Pajęczaki potrzebują takiej samej uwagi i wsparcia – nie tylko od naukowców, ale od każdego z nas. Źródło: PNAS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niepozorne, ale niezwykle groźne. Mrówki faraona podbijają świat
Mrówki faraona przekuły swoje słabości w największą siłę i wykorzystały globalizację jako trampolinę do podboju niemal wszystkich zakątków świata. Niewielkie, wyjątkowo uporczywe i niemal niemożliwe do trwałego wytępienia owady zna każdy, kto mieszka w bloku. Co zadecydowało o ich globalnym sukcesie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Mikroskopijne mrówki Cykl życiowy mrówki faraona Architektura superorganizmu Gatunek Formica pharaonis (później przeniesiony do rodzaju Monomorium) opisał w 1758 roku Karol Linneusz. Wybierając nazwę, ojciec nowoczesnej taksonomii oparł się na przekonaniu, że to właśnie te owady były jedną z plag, zesłanych na władców Egiptu podczas biblijnego Eksodusu. W rzeczywistości dowody wskazują na ich pochodzenie z wilgotnych regionów Afryki Zachodniej. Za ironię losu można więc uznać fakt, że choć zwierzęta te najprawdopodobniej nie mają nic wspólnego ze starożytnym Egiptem, stały się prawdziwą plagą współczesnego świata. Mikroskopijne mrówki Wiele gatunków mrówek strefy umiarkowanej musi radzić sobie nie tylko z drapieżnikami, ale także z surowymi zimami. W przeciwieństwie do nich, faraonki w toku ewolucji wykształciły cechy, które idealnie predysponują je do skrytego życia w szczelinach ludzkich konstrukcji, gdzie temperatura jest stała, a wrogowie – nieliczni. Wygląd robotnic Robotnice Monomorium pharaonis są monomorficzne. Oznacza to, że w obrębie tej kasty występuje znikoma zmienność rozmiarów. To właśnie ta cecha w największej mierze odróżnia je od gatunków polimorficznych, takich jak Camponotus czy Pheidole, w obrębie których wyraźnie zarysowuje się podział na drobne piastunki i potężnych żołnierzy. Robotnice faraonek mierzą od 1,5 do 2 mm i są niemal identyczne. Ta jednolitość pozwala kolonii na maksymalną elastyczność. Każda mrówka może wykonywać niemal każde zadanie, od opieki nad potomstwem po żerowanie. Ich ubarwienie jest zmienne, od złocistożółtego do jasnobrązowego lub czerwonawo-brązowego. Odwłok najczęściej jest nieco ciemniejszy od reszty ciała. U niektórych osobników jego końcówka jest niemal czarna. Wygląd królowych Królowe, jako „arystokracja” kolonii, są znacznie większe od robotnic. Osiągają ok. 4 mm długości. Ich ubarwienie jest zazwyczaj nieco ciemniejsze, wpadające w głębszą czerwień. Mają w pełni rozwinięte skrzydła, które jednak zrzucają krótko po zapłodnieniu. W przeciwieństwie do wielu innych gatunków, królowe M. pharaonis nie są „maszynami do rodzenia”. uwięzionymi w jednej komorze. Są mobilne i mogą przemieszczać się wraz z kolonią podczas migracji. Dymorfizm płciowy U mrówek samce zazwyczaj są większe od robotnic, choć mniejsze u królowych. U faraonek są tej samej wielkości co piastunki. Należy jednak podkreślić, że różnią się od nich już na pierwszy rzut oka. Samce są całkowicie czarne. Mają skrzydła i proste czułki. Żyją krótko, nie pracują, a ich jedynym celem jest przekazanie materiału genetycznego. Giną zazwyczaj tuż po kopulacji. Cykl życiowy mrówki faraona Monomorium pharaonis to gatunek o przeobrażeniu zupełnym, przechodzący przez stadia jaja, larwy, poczwarki i imago. Każdy z tych etapów jest ściśle skorelowany z temperaturą otoczenia, co wyjaśnia ich upodobania siedliskowe. Tempo rozwoju W warunkach optymalnych, gdy temperatura sięga ok. 27 stopni Celsjusza, a wilgotność względna – ok. 80%, rozwój nowego pokolenia robotnic przebiega błyskawicznie: jajo – królowa składa jaja w pakietach po 10–12 sztuk w przypadku młodych matek lub 4–7 w przypadku starszych. W ciągu całego życia pojedyncza królowa składa do 400 jaj. Nie jest to szczególnie imponująca liczba, ale należy podkreślić, że mrówki faraona tworzą kolonie poligyniczne, w których może być do 2000 królowych. Okres inkubacji trwa od 5 do 7 dni; larwa – po tym czasie pojawia się biała beznoga larwa. To stadium trwa ok. 18 dni i jest etapem kluczowym dla całej kolonii. Wynika to z faktu, że larwy pełnią funkcję „zewnętrznego układu trawiennego”. Dorosłe osobniki mają wąski przełyk i nie mogą połykać stałego pożywienia. To larwy, wyposażone w enzymy proteolityczne, trawią pokarm białkowy i zwracają płynne, bogate w aminokwasy substancje robotnicom i królowym drogą trofalaksji. Bez larw kolonia umarłaby z głodu białkowego; poczwarka – po zakończeniu wzrostu, larwa przechodzi w trwające 12 dni stadium poczwarki. Początkowo są białe, ale ciemnieją tuż przed wykluciem. To właśnie na tym etapie następuje ostateczna „przebudowa” organizmu; imago – całkowity czas rozwoju, od jaja do dorosłej robotnicy, wynosi średnio 36–38 dni. Królowe i samce wymagają nieco więcej czasu i zasobów – około 42–44 dni. Robotnice żyją ok. 70 dni, a królowe – do 12 miesięcy. To niezbyt długo w świecie mrówek, ale krótka żywotność królowych jest kompensowana ich liczbą. Śmierć jednej matki jest dla kolonii niezauważalna, gdy w odwodzie są setki innych. Architektura superorganizmu Każdy, kto próbował tępić faraonki, doskonale wie, że te mikroskopijne owady nie poddają się domowym sposobom walki ze szkodnikami. To zasługa unikatowej struktury społecznej kolonii. Poligynia Jak wspomnieliśmy wcześniej, gniazda M. pharaonis są wybitnie poligyniczne. W jednej kolonii może zgodnie współistnieć od kilku do nawet kilku tysięcy płodnych królowych. Nie wykazują one wobec siebie agresji, a wręcz współpracują przy składaniu jaj i opiece nad potomstwem. Mało tego, gatunek ten nie wykazuje agresji wobec osobników z oddzielnych, przestrzennie odseparowanych gniazd. W praktyce oznacza to, że mrówki z jednego mieszkania w bloku nie będą walczyć z mrówkami z mieszkania piętro wyżej. Zamiast tego, tworzą coś w rodzaju superorganizmu – mogą się łączyć, wymieniać zasobami, pokarmem i genami. Feromony odstraszające Chyba każdy widział mrówki podążające jedna za drugą, jak po sznurku. To zachowanie jest rezultatem działania feromonów śladowych, wskazujących drogę do pokarmu. Jednak mrówki faraona mają w swoim arsenale chemicznym coś unikatowego, co stawia je w czołówce owadziej inteligencji: feromony odstraszające. Zwiadowczynie M. pharaonis, które trafią na nieatrakcyjną ścieżkę (pustą, niebezpieczną lub prowadzącą do już wyczerpanego źródła), oznaczają ją specjalnym sygnałem chemicznym. Ten znak, który krzyczy „Nie wchodzić”, jest umieszczany w kluczowych punktach decyzyjnych – na rozwidleniach ścieżek. Mówimy tu o zaawansowanej optymalizacji. Dzięki tym specyficznym sygnałom kolonia nie traci czasu i energii robotnic na eksplorację bezużytecznych tras. Pozwala to na błyskawiczną relokację sił roboczych tam, gdzie są potrzebne. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Karaluchy zjadają sobie nawzajem skrzydła. Wszystko po to, by mieć związki „na wyłączność”
Karaluchy to nie tylko upór, to także... mroczny romantyzm. Wewnątrz gnijących pieńków pary tych owadów celebrują drastyczny rytuał: wzajemne odgryzanie skrzydeł. Ten akt „miłości przez poświęcenie” pozbawia ich możliwości ucieczki i zmuszając do dożywotniej współpracy. To jeden z najbardziej surowych, a zarazem fascynujących dowodów na to, jak natura potrafi cementować relacje
Naukowcy odkryli, że niektóre karaluchy – z niektórych zaniedbanych mieszkań wiemy, że owady stroniące od samotności – wydają się tworzyć związki „na wyłączność” ze swoimi partnerami. Ale jak to robią? Zjadając sobie nawzajem skrzydła. Jak zjadanie skrzydeł wzmacnia więź? To symbol poświęcenia Zjadanie skrzydeł u karaluchów Salganea taiwanensis to nie przypadek. To złożony akt, po którym następuje radykalna zmiana zachowania. Dwie niezależne istoty stają się odtąd niemal całkowicie nierozłączne. Powodem jest… poświęcenie. Gdy jeden z partnerów traci skrzydła, traci możliwość szybkiego opuszczenia gniazda – a więc zostaje przy rodzinie. To powiązanie przypominające strategię spotykaną raczej wśród ptaków niż wśród owadów. Rytuał, który tworzy wspólnotę Kiedy badacze testowali zachowanie par po rytuale zjadania skrzydeł, rezultat był jasny: pojawienie się obcego wywoływało natychmiastową, wspólną agresję. Karaluchy po rytuale nie pozwalały nikomu zbliżyć się do ani do partnera, ani do gniazda. Ataki i groźby kierowane były zawsze w stronę obcego – partner pozostawał praktycznie nienaruszony. Tam, gdzie rytuału nie było, nie obserwowano terytorialnych wojen. Dzięki zjadaniu skrzydeł para zyskuje coś, co w świecie owadów rzadko spotykane: wyłączność. Agresja, która wcześniej nie była skierowana przeciwko nikomu, teraz jest nakierowana na każdego obcego. To współpraca – i determinacja, by chronić rodzinę. Taka strategia sprzyja nie tylko obronie potomstwa, ale i stabilności społecznej wśród owadów. Monogamia w świecie owadów – czy to się zdarza? Chociaż u mrówek i termitów budowa kolonii i relacje w kastach bywają równie złożone, to rytuał fizycznego okaleczania partnera dla wyłączności jest ewenement. Najczęściej spotykane strategie to blokady chemiczne lub feromonowe, a nie trwałe pozbawianie możliwości lotu. Monogamia u zwierząt, a w szczególności u owadów, jest dosyć rzadka. Korzyści z długotrwałej współpracy i trwałych związków Partnerstwo, które gwarantuje spokój gniazda i bezpieczeństwo potomstwa, jest w świecie zwierząt bardzo cenne. Salganea taiwanensis zyskały przewagę – współpraca dwojga dorosłych przy opiece nad młodymi i przy obronie terytorium zwiększa szanse przetrwania całej rodziny. Dodatkowo, w odróżnieniu od większości karaczanów, u Salganea taiwanensis oboje rodziców angażuje się w wychowanie młodych. Takie rozwiązanie spotyka się głównie u gatunków, w której przetrwanie młodych zależy od długotrwałej ochrony i dostępu do pożywienia. Karaluchy są ciekawsze, niż sądziliśmy Odkrycie naukowców udowadnia, że karaluchy nie powinny być tylko symbolem przetrwania, ale przykładem na to, że nawet najprostsze organizmy mogą wykształcać skomplikowane strategie społeczne. Rzuca też nowe światło na ewolucję partnerstwa u innych owadów. Wciąż tak wiele o nich nie wiemy. Czy podobne strategie istnieją u innych owadów? Co sprawia, że w tym przypadku ewolucja wybrała taką ścieżkę? I czy presja środowiskowa może doprowadzić do wykształcenia jeszcze innych form wyłączności i współpracy? Rytuał karaluchów – chociaż bolesny i nieodwracalny – pokazuje, że w walce o przetrwanie najważniejsza bywa bliskość i lojalność. Kto by przypuszczał, że możemy się czegoś nauczyć od karaczanów? Źródło: Royal Society Open Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To wtedy komary zwróciły się przeciwko ludziom. Badanie DNA ujawnia przełomowy moment
Komary nie zawsze traktowały ludzi jako główne źródła pożywienia. Najnowsze badania DNA pokazują, że ich preferencje zmieniły się znacznie wcześniej, niż sądzono. Kluczową rolę odegrało pojawienie się Homo erectus w Azji Południowo-Wschodniej. To odkrycie rzuca nowe światło na naszą trudną relację z moskitami.
Na świecie żyje około 3500 gatunków komarów, ale tylko nieliczne widzą w człowieku główne źródło pożywienia. Niestety, ich ugryzienia są nie tylko nieprzyjemne, ale mogą też prowadzić do zachorowania np. na malarię. Z nowych analiz wynika, że komary zainteresowały się po raz pierwszy człowiekiem w regionie zwanym Sundalandem, który obejmował dzisiejszy Półwysep Malajski, Borneo, Sumatrę i Jawę. Zmiany klimatu zaczęły przerzedzać gęstą dżunglę, tworząc bardziej otwarte przestrzenie. W tym samym czasie w menu owadów pojawiły się wczesne istoty ludzkie. Działo się to między 2,9 a 1,6 miliona lat temu. To był moment przełomowy, który na zawsze zmienił relację między naszym gatunkiem a tymi nieustępliwymi owadami. Skąd to wszystko wiemy? Z najnowszych badań naukowców, które opublikowano właśnie na łamach „Scientific Reports”. Genetyka rzuca światło na nasze relacje z moskitami Naukowcy zbadali DNA 38 komarów należących do 11 gatunków z grupy Anopheles leucosphyrus, żyjących w Azji Południowo-Wschodniej. Zespół przeprowadził zaawansowaną analizę filogenomiczną 2657 genów jądrowych oraz 13 genów mitochondrialnych. Eksperci wykorzystali modele komputerowe i szacunkowe tempo mutacji DNA, aby precyzyjnie zrekonstruować drzewo ewolucyjne tych owadów. W ten sposób udało się wyselekcjonować zestaw 25 genów o najbardziej stabilnym tempie zmian. Porównując różnice genetyczne między komarami, badacze mogli precyzyjnie wskazać moment, w którym w ich menu pojawiła się krew naszych przodków. Uzyskane wyniki badań DNA zestawiono z danymi o historycznych zmianach klimatu oraz zapisami kopalnymi wczesnych ludzi. To dało jasny obraz tego, kiedy komary skierowały swoją ciekawość z małp na człowieka. I okazał się nim być Homo erectus. Erectus na komarzym „talerzu” Głównym wnioskiem płynącym z badań jest to, że upodobanie komarów z grupy Anopheles leucosphyrus do ludzkiej krwi rozwinęło w odpowiedzi na przybycie wczesnych hominidów do Azji Południowo-Wschodniej około 1,8 miliona lat temu. Oznacza to, że pierwszą ofiarą był Homo erectus, a nie Homo sapiens sapiens, który pojawił się na tych terenach znacznie później. Wcześniej komary żywiły się głównie krwią małp przebywających wysoko w koronach tropikalnych drzew. Zmiany klimatyczne prowadzące do przerzedzania dżungli zachęciły komary do szukania pokarmu na ziemi, gdzie nowym i obfitym źródłem pożywienia stali się nasi przodkowie. Ta trwała zmiana preferencji diety uczyniła wybrane gatunki komarów zabójczo skutecznymi roznosicielami malarii wśród ludzi. Wyniki te stanowią unikatowy, nie-archeologiczny dowód na to, że wczesne homininy były liczne i obecne w regionie Sundalandu znacznie wcześniej, niż sugerowały niektóre znaleziska kopalne. Znaczenie badań prehistorycznych komarów To badanie jest ważne dla poznania odległej przeszłości. Ale nie tylko. Może mieć kluczowe znaczenie dla przyszłości. Dlaczego? Oto kluczowe kierunki: Ograniczanie skutków rozprzestrzeniania się nowych chorób. Zrozumienie ewolucyjnych przyczyn upodobania komarów do ludzi pozwala lepiej przygotować się na łagodzenie skutków nowych chorób przenoszonych przez te owady. Zrozumienie mechanizmów rozprzestrzeniania chorób. Wiedza o tym, że preferencje żywieniowe są głównym czynnikiem szerzenia patogenów, pozwala naukowcom lepiej identyfikować najbardziej niebezpieczne gatunki. Przewidywanie reakcji na zmiany środowiska. Badanie pokazuje, jak zmiany klimatyczne i pojawienie się nowych gospodarzy wymuszają adaptację owadów, co pomaga prognozować ich zachowanie w obliczu współczesnych zmian klimatu. Nowe metody kontroli populacji. Identyfikacja zmian genetycznych odpowiedzialnych za wykrywanie ludzkiego zapachu może przysłużyć się opracowaniu w przyszłości skuteczniejszych pułapek i środków odstraszających. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Olbrzymia modliszka azjatycka kolonizuje Europę. To prawdziwa inwazja
Niewiele gatunków świata entomologii budzi tyle emocji, co modliszka. Ma swoją silną reprezentację w kulturze – szczególnie z powodu morderczych skłonności samic. Na przestrzeni dziejów te niezwykłe owady były głęboko wplecione w lokalne mity i legendy, a niekiedy nawet czczone. Niedługo może być ich coraz więcej – wielkie modliszki azjatyckie szturmem podbijają Europę, budząc wielkie zainteresowanie. I lęk.
Duża modliszka azjatycka (a raczej jej dwa gatunki: Hierodula tenuidentata oraz Hierodula patellifera) wyjątkowo szybko rozprzestrzenia się w Europie, zwłaszcza w regionie śródziemnomorskim i kontynentalnym. Naukowcy alarmują, że inwazyjny gatunek zagraża rodzimym owadom i drobnym kręgowcom – to prawdziwy owadzi morderca. Namnaża się nawet w miastach, ale skąd ta modliszka się wzięła? Azjatyckie modliszki z inwazją na Europę Modliszki z rodzaju Hierodula coraz śmielej panoszą się w Europie. Według badań zespołu Roberta Battistona z Muzeum Archeologicznego i Przyrodniczego we włoskiej Vicenzie te gatunki pojawiają się na naszym kontynencie od około dekady, jednak ich liczebność znacząco wzrosła w ostatnich latach. Skąd pochodzą i jak wyglądają agresorki? Modliszki azjatyckie pochodzą głównie z Azji Południowo-Wschodniej. Hierodula patellifera osiąga 8 centymetrów długości i świetnie radzi sobie na drzewach, a Hierodula tenuidentata to jej większa kuzynka – mierzy nawet 12 centymetrów. Obie charakteryzują się wydłużonym ciałem, dużą głową i masywnymi przednimi odnóżami chwytającymi. Są drapieżnikami – polują zarówno na owady latające, jak i drobne kręgowce, np. jaszczurki, żaby czy młode ptaki. Zabijają także pożyteczne zapylacze, np. pszczoły miodne. Szybkość ekspansji zawdzięcza zmianom klimatycznym i miastom Jednym z najważniejszych czynników umożliwiających ekspansję tych modliszek są zmiany klimatyczne, które łagodzą zimy w Europie i pozwalają azjatyckim gatunkom na przetrwanie sezonów chłodnych. Modliszki te doskonale wykorzystują również środowiska miejskie i podmiejskie – korzystają z tzw. efektu miejskiej wyspy ciepła oraz licznych kryjówek, takich jak ogrody, parki czy tzw. hotele dla owadów. Europejskie modliszki nie mogą sobie poradzić Ekspansja Hierodula patellifera i Hierodula tenuidentata wywołuje poważne zaburzenia w lokalnych ekosystemach. Szczególnie na obszarach, gdzie wcześniej nie występowały tak silne, drapieżne owady – np. w Polsce. Modliszki zwyczajne występujące w Europie są dużo mniejsze (mierzą zwykle około 6 centymetrów), ale także mniej skutecznie się rozmnażają. Olbrzymia modliszka azjatycka ma bardzo wysoką płodność – jedna samica składa nawet 200 jaj w swojej kapsule jajowej, co niemal dwukrotnie przewyższa potencjał rozrodczy rodzimych europejskich modliszek. Nowo wyklute nimfy rzadziej zjadają się nawzajem, więc więcej z nich przeżywa do dorosłości. To przekłada się na szybki wzrost populacji. Inwazyjne modliszki mogą wywierać presję nie tylko przez konkurencję pokarmową, ale również przez tzw. pułapkę reprodukcyjną. Lokalne samce próbują kopulować z samicami azjatyckimi, co często kończy się śmiercią samca. Z pomocą przychodzą... koty W europejskich miastach żyją jednak drapieżniki, z którymi nawet modliszka nie da sobie rady. Analizy wykazały, że aż 45% przypadków śmierci tych owadów kolonizujących miasta to efekt polowania przez koty. Problem polega jednak na tym, że futrzaki nie rozróżniają modliszek rodzimych od inwazyjnych i polują na oba gatunki, pogłębiając kryzys rodzimych populacji. Jak reagować na inwazję? W Europie uruchomiono szeroko zakrojone projekty „citizen science”, których celem jest zbieranie zgłoszeń obecności modliszek, np. poprzez aplikacje mobilne czy dedykowane platformy internetowe. Dzięki temu powstała ogromna baza danych licząca już ponad 2300 zgłoszeń. To pomaga naukowcom lepiej śledzić, jakie tereny kolonizowane są przez intruzów i szybko reagować. Co robią naukowcy? Jednym z najskuteczniejszych sposobów ograniczenia populacji jest rozpoznawanie i usuwanie ootheca (kapsuł jajowych) zimą, gdy drzewa i krzewy są pozbawione liści. Ootheca Hierodula patellifera mają ok. 2–3 cm długości, są brązowe, spłaszczone i mają gąbczastą strukturę. Ich zniszczenie zapobiega wylęgnięciu się setek nowych osobników na wiosnę. Przed ich usunięciem zaleca się jednak konsultację z entomologiem, aby nie pomylić ich z kapsułami jajowymi naszych rodzimych modliszek. Źródła: Journal of Orthoptera Research, Acta Entomologica Serbica, kp.org.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak słyszą gąsienice? Dzięki nim stworzymy nowy rodzaj mikrofonów
Gąsienice nie mają uszu, ale słyszą. Naukowcy udowodnili, że wykrywają dźwięki dzięki mikroskopijnym włoskom na ciele, które rejestrują nawet najdrobniejsze ruchy powietrza. Czy na ich podstawie powstaną mikrofony przyszłości?
Biomimetyka inspiruje się naturą, by tworzyć nowoczesną technologię. Okazuje się, że może pomóc także w rozwoju akustyki – naukowcy uważają, że niezwykły sposób „słyszenia” przez gąsienice może otworzyć drogę do stworzenia zupełnie nowych urządzeń do nagrywania dźwięku. „Czy gąsienice cokolwiek słyszą?” Zespół naukowców z Uniwersytetu Binghamton w Nowym Jorku przeprowadził niezwykły eksperyment, który udowodnił zaskakujące zdolności słuchowe gąsienic z gatunku Manduca sexta. Badania miały miejsce w jednej z najcichszych komór dźwiękowych świata – komorze anechoicznej znajdującej się terenie uczelni. Eksperyment polegał na wystawieniu gąsienic na działanie dźwięków o różnych częstotliwościach – od 150 Hz do 2000 Hz. Celem było sprawdzenie, czy reagują one na dźwięk przenoszony przez powietrze, czy bazują jedynie na wibracjach powierzchni, na której się znajdują. Mikroskopijne włoski zamiast uszu Gąsienice Manduca sexta nie posiadają uszu w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Jednak jak wykazali naukowcy, ich ciało pokryte jest mikroskopijnymi włoskami, które reagują na ruchy powietrza wywołane przez dźwięk. Pełnią one funkcję narządów słuchu. Skąd to wiadomo? To nieco brutalne – w trakcie eksperymentu usunięto niektóre włoski z tułowia i odwłoka gąsienic. Po tym zabiegu reakcje na dźwięk uległy wyraźnemu osłabieniu, co jednoznacznie wskazało, że to właśnie te włoski odpowiadają za zdolność „słyszenia” u owadów. Dlaczego gąsienice słyszą tak dobrze? Przygotowują się na nadejście wrogów Jednym z najciekawszych aspektów odkrycia jest to, że częstotliwość, na którą reagują gąsienice, odpowiada dźwiękom wydawanym przez skrzydła drapieżnych os. Brzęczenie tych owadów mieści się bowiem w zakresie od 100 do 200 Hz. Zdaniem naukowców gąsienice mogły wykształcić zdolność detekcji tego rodzaju dźwięków jako mechanizm obronny. Nie ma się więc co dziwić, że muszą słyszeć ruch powietrza, a nie drgania powierzchni. Są na niego niemal 100 razy bardziej wrażliwe. Co mają wspólnego gąsienice i mikrofony przyszłości? Obecne technologie mikrofonowe opierają się na przetwornikach, które konwertują drgania membran na sygnał elektryczny. Jednak naśladując układ włosków gąsienic można stworzyć systemy, które będą nie tylko bardziej czułe, ale także bardziej selektywne wobec określonych częstotliwości. W badaniach prowadzonych na Uniwersytecie Binghamton wykazano, że mikrostruktury inspirowane owadzimi włoskami pozwalają na detekcję dźwięku przy znacznie niższym poziomie szumów własnych. To szczególnie ważne w zastosowaniach wymagających precyzji, takich jak medycyna, bezpieczeństwo czy nauka o środowisku. Inspiracja światem owadów to nie nowość. W Polsce również prowadzone są prace badawcze w tym zakresie. Przykładem są badania nad powłokami inspirowanymi skrzydłami motyli, które wykazują zbliżone właściwości detekcji i modulacji fal dźwiękowych. Źródło: Acoustical Society of America, Binghamton University, SUNY, IMiF Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Walentynkowa akcja zoo hitem sieci. Możesz nazwać owada imieniem eks i zobaczyć, jak staje się posiłkiem
Walentynki zbliżają się wielkimi krokami. Dla jednych to czas romantycznych kolacji i serduszek, dla innych – data, która nieuchronnie przywołuje wspomnienia byłych partnerów. Zoo w Łodzi postanowiło z tej okazji podejść do tematu z przymrużeniem oka i zaproponowało nietypowy sposób na symboliczne zamknięcie pewnego rozdziału. W roli głównej… surykatka i karaczan.
Orientarium ZOO Łódź opublikowało w mediach społecznościowych wpis, który błyskawicznie przyciągnął uwagę internautów. Placówka zachęca, by z okazji walentynek nadać imię swojego byłego partnera wybranemu owadowi, a następnie… przekazać go jako posiłek dla surykatki. Utrzymana w żartobliwym tonie akcja wywołała już lawinę komentarzy i udostępnień. Walentynki w zoo w Łodzi. Nazwij karaczana imieniem byłego i nakarm surykatkę Łódzkie Orientarium postanowiło w tym roku podejść do walentynek z dużą dawką dystansu i czarnego humoru, wykorzystując emocje, które wielu osobom towarzyszą podczas tego święta. W mediach społecznościowych zoo opublikowało ofertę, która w krótkim czasie zyskała ogromne zainteresowanie i wywołała tysiące reakcji. Akcja polega na symbolicznym „zamknięciu rozdziału” z byłym partnerem lub partnerką. Wystarczy nadać karaczanowi imię ex, a następnie owad trafi jako pokarm do surykatki. Hasło kampanii brzmi: „Miłość przeminęła, apetyt pozostał”, a organizatorzy od początku podkreślają żartobliwy, symboliczny i charytatywny charakter inicjatywy. Przygotowano trzy pakiety „adopcyjne”: za 50 zł uczestnik otrzymuje certyfikat i imię dla karaczana, za 150 zł – dodatkowo zdjęcie z „konsumpcji”, natomiast opcja VIP za 300 zł umożliwia osobiste nakarmienie surykatki (liczba miejsc jest ograniczona). Zoo informuje też jasno, że cały dochód trafi do Fundacji Pangolin wspierającej ochronę zagrożonych gatunków, dzięki czemu żart ma jednocześnie realny wymiar pomocowy. Cała akcja przypadła do gustu rozbawionym internautom, którzy w komentarzach pisali: „Genialny pomysł”, „Przepiękna akcja”, „Padłam”, „Kocham” czy „Oj chyba będzie dużo chętnych, surykatkom grozi powiększenie obwodu w pasie”. Pojawiły się też żartobliwe sugestie, by „drugą edycję zrobić na Dzień Pracy z imieniem wrednego szefa”, co dodatkowo zwiększyło rozpoznawalność akcji w sieci. Nie zabrakło jednak też głosów krytycznych. Część komentujących pytała, czy akcja nie promuje negatywnych emocji, na co zoo odparło, że nie chodzi o nienawiść ani krzywdzenie kogokolwiek, lecz o humor, dystans i symboliczne odreagowanie. W odpowiedziach podkreślano, że dla zwierząt liczy się wyłącznie świeży, bezpieczny pokarm, a cała forma ma charakter zabawowy i dobroczynny. Dzięki temu kampania stała się jednocześnie internetowym żartem, przykładem niestandardowej komunikacji instytucji oraz realnym wsparciem działań na rzecz ochrony zwierząt. Akcja trwa do 28 lutego 2026 roku. Czy karaczany to przysmak surykatek? Dieta, zachowania i rola owadów w ich żywieniu Surykatki, jako niewielkie ssaki z rodziny mangustowatych, w naturze mają wszechstronną i wysokoenergetyczną dietę, idealnie dostosowaną do życia w suchych i półpustynnych regionach Afryki Południowej. Choć w zoo często kojarzymy je z zabawnymi zachowaniami czy ciekawskim spojrzeniem, ich prawdziwe życie jest znacznie bardziej złożone. W naturze surykatki zjadają szeroki wachlarz pokarmów, wśród których owady stanowią kluczowy składnik diety. Karaczany, pasikoniki czy mrówki dostarczają im wartościowego białka, tłuszczów i mikroelementów potrzebnych do utrzymania energii i zdrowia w trudnym środowisku. Owady są dla surykatek nie tylko łatwo dostępnym źródłem pożywienia, ale też doskonale odpowiadają ich potrzebom metabolicznym. Surykatki spędzają dużą część dnia na poszukiwaniu pokarmu, a zdobywanie owadów wymaga zręczności, ostrożności i szybkości, co z kolei wpływa na ich intensywny tryb życia. Poza owadami ich dieta może obejmować również jaja, małe gady, korzonki roślinne czy owoce. Jednak to właśnie bezkręgowce stanowią najczęstszy i najbardziej wartościowy element posiłków, szczególnie w środowisku naturalnym. W warunkach ogrodów zoologicznych surykatkom podaje się pokarmy specjalnie zbilansowane przez dietetyków zwierzęcych, które odzwierciedlają naturalne preferencje, ale również dbają o zdrowie i profil odżywczy. Karaczany, będące jednym z bardziej znanych elementów ich jadłospisu, są więc nie tylko „smakołykiem” z akcji walentynkowej, ale realnym składnikiem diety tych zwierząt – bogatym w białko i antyoksydanty, a także wspierającym dobre samopoczucie tych towarzyskich ssaków. Źródła: Facebook, Science Direct Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zimą masowo pojawiają się na śniegu. Czy pchły śnieżne stanowią zagrożenie?
Zima kojarzy się z ciszą i biologicznym uśpieniem przyrody, jednak nie wszystkie drobne organizmy znikają wraz z pierwszym śniegiem. Wśród tych, które potrafią funkcjonować w niskich temperaturach, znajdują się tzw. pchły śnieżne. Czym właściwie są te tajemnicze stworzenia, gdzie można je spotkać i czy stanowią zagrożenie dla człowieka?
Tak zwane pchły śnieżne to drobne bezkręgowce żyjące na co dzień w glebie oraz ściółce leśnej, gdzie odgrywają ważną rolę w procesach rozkładu materii organicznej. Zimą, szczególnie podczas odwilży lub w okresach wysokiej wilgotności, mogą masowo pojawiać się na powierzchni śniegu, u podstaw pni drzew lub na wilgotnych fragmentach terenu. Zdarza się, że gromadzą się w tak dużych skupiskach, iż biały śnieg przybiera ciemne, niemal czarne lub niebieskawe zabarwienie. Ten niecodzienny widok często budzi zdziwienie, a nawet niepokój. Czym zatem charakteryzują się pchły śnieżne i skąd bierze się ich niezwykła odporność na zimowe warunki? Skoczogonki, czyli czym naprawdę są „pchły śnieżne” Choć potoczna nazwa „pchły śnieżne” może budzić skojarzenia z uciążliwymi pasożytami, w rzeczywistości chodzi o zupełnie inną grupę organizmów. Ich poprawna nazwa to skoczogonki – drobne, pierwotne sześcionogi, blisko spokrewnione z owadami, ale formalnie do nich nienależące. Przez lata klasyfikowano je jako owady, dziś jednak traktuje się je jako odrębną grupę w obrębie sześcionogów, o cechach przypominających zarówno owady, jak i skorupiaki. Dyskusja nad ich dokładnym miejscem w systematyce wciąż trwa, choć – na szczęście – raczej nie spędza snu z powiek osobom spotykającym je na leśnych ścieżkach. Skoczogonki są organizmami niezwykle starymi. Ich identyfikowalne szczątki znaleziono w skałach liczących około 410 milionów lat, co czyni je jednymi z pierwszych stawonogów, które przystosowały się do życia na lądzie. Dziś występują niemal wszędzie: w glebie, ściółce leśnej, mchach, na pniach drzew, ale także w środowiskach skrajnych. Odkrywano je w jaskiniach sięgających dwóch kilometrów w głąb ziemi, na stokach Mount Everestu, a zimą – na powierzchni śniegu. Ich obecność w mroźnych warunkach nie jest przypadkowa: posiadają specjalne białka działające jak naturalny „antyzamarzacz”, który chroni ich komórki przed zniszczeniem przez niskie temperatury. Zazwyczaj mają zaledwie 2-6 milimetrów długości, ciemne ubarwienie z metalicznym połyskiem, cienkie czułki i wydłużone odnóża. Jedną z ich najbardziej charakterystycznych cech jest furcula – ogonopodobna struktura pod odwłokiem, która po gwałtownym uwolnieniu katapultuje skoczogonka w powietrze, umożliwiając błyskawiczną ucieczkę przed zagrożeniem. Mechanizm ten jest jednak energochłonny, dlatego część gatunków z czasem go utraciła, wybierając inne strategie przetrwania, takie jak życie pod korą drzew lub głęboko w glebie. Uzupełnieniem tego „systemu bezpieczeństwa” są kolofory – lepkie rurkowate struktury, które pomagają w pobieraniu wody, przyczepianiu się do podłoża, a najnowsze badania sugerują, że mogą także stabilizować kierunek ruchu podczas skoku. Jak skaczą pchły śnieżne i czy są groźne dla człowieka? Skoczogonki mogą sprawiać wrażenie tajemniczych, a nawet niepokojących, jednak w rzeczywistości są jednymi z najbardziej bezbronnych organizmów w świecie drobnych bezkręgowców. Nie posiadają żądeł ani aparatów kłujących, nie gryzą, nie przenoszą chorób i nie potrafią latać. Ich jedyną skuteczną strategią obrony jest ucieczka – a konkretnie błyskawiczny skok, który należy do najszybszych i najbardziej spektakularnych w świecie zwierząt. Skoczogonki nie wykorzystują do tego nóg. Kluczową rolę odgrywa tu wspomniana wcześniej furcula, zwana również widełkami skokowymi. To sprężysty wyrostek ukryty pod odwłokiem, który w ułamku sekundy uwalnia zgromadzoną energię. Badania pokazują, że sam moment wybicia trwa zaledwie jedną tysięczną sekundy, co czyni go niewidocznym dla ludzkiego oka. Jak zauważa prof. Adrian Smith z Uniwersytetu Stanowego Północnej Karoliny, próba zarejestrowania skoku zwykłą kamerą kończy się tym, że skoczogonek pojawia się w jednej klatce, po czym natychmiast znika, pozostawiając jedynie delikatne smugi w miejscu przelotu. Co ciekawe, w trakcie skoku zwierzę nie leci do przodu, lecz zawsze w tył, wykonując jednocześnie błyskawiczne salto. Maksymalna prędkość obrotu w powietrzu może sięgać nawet 368 obrotów na sekundę, co czyni skoczogonki absolutnymi rekordzistami w tej kategorii. W przeliczeniu na proporcje ciała potrafią one wznieść się na wysokość 60-80 razy większą niż ich długość. Gdyby człowiek dysponował podobnymi możliwościami, mógłby jednym skokiem wzbić się na wysokość kilkudziesięciu metrów. Jak podkreślają przyrodnicy, w tym m.in. z Karkonoskiego Parku Narodowego, skoczogonki potrafią występować na śniegu w ogromnych zagęszczeniach (nawet kilku tysięcy osobników na metr kwadratowy), co może sprawiać wrażenie „ożywionej” powierzchni śniegu. Widok ten bywa mylący, jednak nie ma powodów do obaw. Pchły śnieżne nie są pasożytami, nie żywią się krwią ludzi ani zwierząt i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Ich dieta opiera się głównie na martwej materii organicznej, glonach, grzybach i mikroorganizmach (jak pierwotniaki czy nicienie). Dzięki czemu pełnią pożyteczną funkcję w ekosystemie, ponieważ wspomagają utrzymanie zdrowej struktury gleby. Dla człowieka są całkowicie niegroźne, a ich widowiskowe skoki to nie zapowiedź ataku, lecz instynktowna reakcja obronna na najmniejsze zakłócenie otoczenia. Źródła: VT Agency of Agriculture, Food & Markets, Integrative Organismal Biology, New Scientist, WP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ziemia wciąż ma wiele tajemnic. Odkrywamy nowe gatunki szybciej niż kiedykolwiek wcześniej – nawet 16 000 rocznie
Trwa gigantyczna eksplozja wiedzy. Każdego roku odkrywanych jest kilkanaście tysięcy nowych organizmów, a tempo to wciąż przyspiesza. Czy wkrótce nie pozostanie już nic do zbadania? Naukowcy uspokajają, że na Ziemi wciąż kryje się wiele tajemnic.
300 lat temu Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, podjął się karkołomnego zadania opisania wszystkich gatunków organizmów żywych na Ziemi. Sam nie wiedział, co go czeka, a jednak stworzył podwaliny pod współczesną taksonomię, identyfikując i nazywając niemal 10 000 gatunków roślin i zwierząt. Od tego czasu naukowcy nieustannie odkrywają nowe organizmy, a tempo ich przybywania – miast maleć – wciąż przyspiesza. Szaleńcze tempo odkrywania nowych gatunków Badania prowadzone przez zespół Uniwersytetu Arizony pod kierownictwem prof. Johna Wiensa wykazały, że tempo odkrywania nowych gatunków jest dziś wyższe niż kiedykolwiek wcześniej. Zgodnie z analizą w latach 2015–2020 rocznie dokumentowano ponad 16 000 nowych gatunków – w tym ponad 10 000 zwierząt (głównie owadów i innych stawonogów), 2 500 roślin i 2 000 grzybów. Prognozy na najbliższe lata sugerują dalszy wzrost tego tempa. Ile gatunków jeszcze nie znamy? Naukowcy mówią o milionach Jednak to szacunki dotyczące liczby nieodkrytych jeszcze gatunków są szczególnie zdumiewające. Obecnie znamy ok. 2,5 mln gatunków, lecz rzeczywista liczba organizmów żyjących na Ziemi może sięgać nawet setek milionów. Jakieś przykłady? Obecnie opisanych jest ok. 42 000 gatunków ryb, podczas gdy szacunkowe liczby mogą sięgać nawet 115 000. Podobnie jest w przypadku płazów: opisano ich około 9000, ale prognozowana liczba wynosi ponad 41 000. W przypadku owadów znamy 1,1 mln gatunków, podczas gdy entomolodzy sądzą, że faktyczna liczba może przekraczać 6 mln (niektóre prognozy sięgają nawet 20 mln). Gdzie odkrywa się najwięcej nowych gatunków? Nie trzeba szukać daleko Najwięcej nowych gatunków odkrywanych jest w regionach tropikalnych – w lasach deszczowych Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej czy Afryki Środkowej. To prawdziwe skarbnice bioróżnorodności. Zaskakujące odkrycia mają jednak miejsce także w teoretycznie dobrze zbadanych lokalizacjach. W 2025 w Parku Narodowym Big Bend w Teksasie opisano nowy rodzaj i gatunek rośliny z rodziny astrowatych, nazwany „Włochatym Diabłem”. Nawet w tak dobrze monitorowanym ekosystemie wciąż kryją się tajemnice. Po co odkrywać nowe gatunki? To dosyć egoistyczne Każdy nowo odkryty gatunek to potencjalne źródło nieznanych dotąd substancji, enzymów czy struktur biologicznych, które mogą znaleźć zastosowanie w medycynie, biotechnologii czy inżynierii materiałowej. Przykładem jest odkrycie substancji inspirowanych hormonem helodermy arizońskiej (Heloderma suspectum) wykorzystywanej w nowoczesnych lekach na otyłość czy analizy składu jadów pająków i węży w poszukiwaniu nowych środków przeciwbólowych i przeciwnowotworowych. Nowe odkrycia gatunków zwierząt o unikalnych cechach mogą także inspirować technologie – np. materiały bazujące na właściwościach „superprzyczepnych” stóp gekonów wykorzystywane są przy produkcji zaawansowanych powierzchni samoprzylepnych. Warto zaznaczyć, że aż 15% wszystkich znanych obecnie gatunków zostało odkrytych w ciągu ostatnich 20 lat. Mimo że od czasów Linneusza minęły już trzy wieki, największe eksploracje biologiczne wciąż trwają. Źródło: Science Advances, University of Arizona, Discover Magazine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ćma bukszpanowa to nieproszony gość w polskich ogrodach. Może wyrządzić ogromne szkody
Ćma bukszpanowa należy do najgroźniejszych inwazyjnych szkodników, jakie w ostatnich dekadach pojawiły się w Polsce. Kombinacja specyficznych cech biologicznych i czynników ekologicznych zadecydowały o niebywałym sukcesie tego owada. Na Starym Kontynencie jest obecna zaledwie od kilkunastu lat, jednak w tym krótkim czasie zdołała doprowadzić do wystąpienia głębokich zmian w europejskim krajobrazie.
Spis treści: Jak wygląda ćma bukszpanowa? Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Inwazja ćmy bukszpanowej Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Pojawienie się ćmy bukszpanowej (Cydalima perspectalis) w Polsce to nie tylko problem ogrodniczy. Mówimy tu o istotnym wydarzeniu ekologicznym, które wywarło fundamentalny wpływ na prywatne ogrody, parki miejskie i historyczne założenia pałacowe. Szybkość i gwałtowność inwazji tego gatunku są bezprecedensowe. W ciągu zaledwie kilku dni, żarłoczne larwy potrafią obrócić pielęgnowane przez dziesięciolecia żywopłoty i formowane krzewy bukszpanu w ogołocone z liści szkielety gałęzi. Jak wygląda ćma bukszpanowa? Ćma bukszpanowa to nocny motyl, zaliczany do wachlarzykowatych. W Europie należy do największych przedstawicieli swojej rodziny. Każda faza cyklu życiowego tego owada wykazuje specyficzne cechy, umożliwiające jego precyzyjną identyfikację. Jajo Niewielkie jaja, o średnicy od 0,8 do 1 mm, mają kulisty kształt. Początkowo przybierają barwę biało-kremową lub jasnożółtą. W miarę rozwoju zarodka, stają się zielonkawożółte z widocznym wewnątrz pomarańczowym pierścieniem. Tuż przed wylęgiem gąsienicy, wewnątrz jaja staje się widoczna charakterystyczna czarna kropka. Jest to kapsułka głowowa larwy. Samica składa je w grupach, liczących od 10 do 30 sztuk, na spodniej stronie zdrowych, najczęściej młodych liści bukszpanu, głęboko w gęstwinie krzewu. Złoża jaj są przytwierdzone do liścia za pomocą lepkiej, śluzowatej wydzieliny, która chroni je przed deszczem i wiatrem. Larwa Stadium larwalne jest jedynym, które bezpośrednio odpowiada za niszczenie roślin. Świeżo wylęgnięte gąsienice są bardzo małe – mierzą od 1 do 2 mm. Mają zielonkawożółty kolor. W miarę wzrostu, który trwa około miesiąca, ich wygląd staje się bardziej charakterystyczny. Ciało przybiera intensywnie zieloną lub żółtozieloną barwę. Wyraźnie widoczne stają się ciemnobrązowe lub czarne pasy, biegnące wzdłuż grzbietu. Pojawiają się też czarne plamki po bokach. Rozwinięta gąsienica jest rzadko pokryta drobnymi włoskami. Najważniejszą i niezmienną cechą identyfikacyjną larwy na każdym etapie jej rozwoju jest duża, błyszcząca, czarna głowa. U niektórych osobników można na niej dostrzec słabo widoczny znak w kształcie litery „Y”. Gąsienice są niezwykle żarłoczne i szybko rosną, osiągając ostatecznie długość od 35 do 44 mm, a w sprzyjających warunkach – nawet do 4,5 cm. Poczwarka Poczwarka mierzy od 1,5 cm do 3 cm. Początkowo jest jasnozielona z ciemnymi pasami na grzbiecie. W miarę rozwoju dorosłego motyla wewnątrz, ciemnieje i staje się jednolicie brązowa. Zazwyczaj znajduje się wewnątrz luźnego kokonu, utkanego z przędzy jedwabnej pomiędzy kilkoma liśćmi i gałązkami bukszpanu, co zapewnia jej ochronę i kamuflaż. Imago Dorosły motyl jest dość duży jak na przedstawiciela rodziny wachlarzykowatych. Rozpiętość jego skrzydeł zazwyczaj wynosi od 36 do 46 mm. Ciało ćmy bukszpanowej jest białawe, z brązowo owłosionym tułowiem i brązowym zakończeniem odwłoka. Występuje w kilku formach barwnych. Ta cecha wskazuje na dużą zmienność genetyczną w europejskiej populacji i jest dowodem na wysokie zdolności adaptacyjne owada. Najczęściej spotykaną, bo stanowiącą aż 60–80% populacji, jest forma typowa. Skrzydła są perłowo białe z szeroką, ciemnobrązową obwódką na obu parach. Forma melanistyczna jest rzadszą odmianą, obejmującą 10–30% osobników. Skrzydła są niemal w całości jasnobrązowe, często z fioletowym, opalizującym połyskiem. Także w tym przypadku widoczna jest ciemniejsza obwódka na krawędziach. Najrzadsza, bo stanowiąca do 10% populacji, jest forma pośrednia o cechach mieszanych. Wspólną cechą identyfikacyjną dla wszystkich form barwnych jest charakterystyczna, biała plamka w kształcie półksiężyca na przednim skrzydle. Na skrzydłach formy typowej może być ona słabiej widoczna, ponieważ znajduje się na białym tle. Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Przyglądając się cyklowi życiowemu ćmy bukszpanowej, można dojść do wniosku, że owad ten jest doskonale przystosowany do maksymalnego wykorzystania zasobów rośliny żywicielskiej przez cały sezon wegetacyjny. Przebieg rozwoju tego motyla jest uzależniony od warunków pogodowych, przede wszystkim od temperatury. W Polsce w ciągu roku rozwijają się zwykle dwa do trzech pokoleń. W wyjątkowo ciepłe i długie sezony wegetacyjne może pojawić się czwarte pokolenie. Okres od marca do kwietnia Gdy temperatura powietrza utrzymuje się powyżej 10 stopni Celsjusza, przezimowane gąsienice opuszczają swoje kryjówki i natychmiast rozpoczynają intensywne żerowanie na liściach bukszpanu. Pierwsza fala zniszczeń jest szczególnie dotkliwa, bo rośliny dopiero rozpoczynają wegetację i są osłabione po zimie. Okres od maja do czerwca Po kilku tygodniach żerowania gąsienice przepoczwarczają się. Pojawia się pierwsze pokolenie dorosłych motyli. Owady odbywają loty godowe od końca kwietnia lub początku maja do czerwca. Są aktywne nocą. Po zapłodnieniu samice składają jaja, rozpoczynając cykl na nowo. Okres od czerwca do sierpnia Z jaj złożonych przez pierwsze pokolenie wylęgają się gąsienice. Okres ten często przynosi najbardziej katastrofalne szkody, ponieważ populacja larw osiąga swoje maksimum, a wysokie temperatury sprzyjają ich błyskawicznemu rozwojowi. W ciepłą i wilgotną pogodę cały cykl rozwojowy może zamknąć się w 6–8 tygodniach. Okres od sierpnia do października Drugi lot motyli następuje późnym latem, dając początek trzeciemu pokoleniu gąsienic. Te żerują przez sierpień, wrzesień, a jeśli jesień jest ciepła, nawet do października lub listopada. Późna jesień Gąsienice z ostatniego pokolenia nie kończą swojego rozwoju. Zamiast tego, przy odpowiednim sygnale środowiskowym, przerywają żerowanie i budują hibernakula, czyli zimowe kokony składające się z dwóch zdrowych liści bukszpanu, połączonych jedwabną przędzą. W takich warunkach przetrwają zimę i wraz z nastaniem wiosny przystąpią do żeru. Potencjał rozrodczy Ćma bukszpanowa imponuje zdolnościami rozrodczymi. W ciągu całego życia pojedyncza samica może złożyć od 190 do 790 jaj. Składa je w niewielkich grupach. Taka strategia pozwala znacząco ograniczyć konkurencję pokarmową między potomstwem. Czas rozwoju jest silnie uzależniony od temperatury otoczenia. W ciepłym okresie wylęg może nastąpić po 3–7 dniach. Całe stadium larwalne, w zależności od warunków, trwa od 17 do 87 dni. Inwazja ćmy bukszpanowej Ojczyzną tego gatunku jest Azja Wschodnia. Naturalny zasięg występowania ćmy bukszpanowej ogranicza się do obszaru Chin, Japonii, Korei i rosyjskiego Dalekiego Wschodu. W jaki sposób ten szkodnik „przywędrował” do Europy? Z Azji do Europy Inwazja tego owada najprawdopodobniej nastąpiła w wyniku niezamierzonego działania. Przypuszcza się, że ćma została zawleczona wraz z importem zainfekowanych roślin z Azji. Pierwsze oficjalne stwierdzenie jej obecności nastąpiło w 2007 roku w Niemczech i Holandii, choć niektóre dane sugerują, że mogła pojawić się już rok wcześniej. Stamtąd błyskawicznie rozprzestrzeniła się na cały kontynent, docierając w kolejnych latach m.in. do Szwajcarii, Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Inwazja na Polskę W Polsce, ten gatunek inwazyjny po raz pierwszy zidentyfikowano w 2012 roku, w okolicach Wałbrzycha i Wrocławia. W początkowej fazie, ekspansja postępowała z zachodu na wschód, głównie przez południowe regiony. Specjaliści zauważyli, że drogi rozprzestrzeniania się owada były powiązane z przebiegiem głównych szlaków komunikacyjnych. Wskazuje to, że o ile naturalne przeloty motyli (na dystansie 5–10 km) odpowiadają za lokalne rozprzestrzenianie się, to za szybką, ogólnokrajową kolonizację odpowiada transport materiału szkółkarskiego przez człowieka. Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Za spektakularny sukces inwazji ćmy bukszpanowej odpowiada cały szereg sprzyjających jej czynników ekologicznych: brak naturalnych wrogów – w Azji populacja ćmy jest regulowana przez wyspecjalizowane drapieżniki, pasożyty i patogeny. Po przybyciu do Europy została „uwolniona” od tej presji; dostępność pożywienia – bukszpan jest jedną z najpopularniejszych roślin ozdobnych w Polsce i Europie. Jest masowo sadzony w ogrodach, parkach i na terenach zieleni publicznej, często w formie gęstych, jednorodnych żywopłotów, które stanowią dla tego wyspecjalizowanego roślinożercy niemal nieograniczone źródło pożywienia; obrona chemiczna – rośliny z rodzaju Buxus zawierają toksyczne alkaloidy. Gąsienice ćmy bukszpanowej są ewolucyjnie przystosowane do ich spożywania i magazynowania. To czyni je niesmacznymi lub wręcz trującymi dla większości niespecjalistycznych drapieżników. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Choć wyglądają niepozornie, termity potrafią stworzyć perfekcyjnie wentylowane i stabilne konstrukcje, które od lat inspirują architektów i inżynierów na całym świecie. Ich kopce wyposażone są w naturalne systemy chłodzenia, wentylacji i regulacji wilgotności, które działają bez użycia energii elektrycznej. Wewnątrz takich struktur panuje stała temperatura przez całą dobę, mimo dużych wahań temperatury na zewnątrz – od gorących dni po chłodne noce. Sieć korytarzy, kominów i kanałów powietrznych umożliwia cyrkulację powietrza w taki sposób, by usuwać dwutlenek węgla i nadmiar ciepła, a jednocześnie dostarczać świeże powietrze do wnętrza. Układ kopców przypomina zaawansowany system HVAC (ang. Heating, Ventilation, Air Conditioning), a jego skuteczność dorównuje, a często nawet przewyższa wydajność nowoczesnych systemów klimatyzacyjnych. Ten naturalny mechanizm stał się inspiracją dla biomimetycznego projektowania budynków, w tym m.in. słynnego biurowca Eastgate Centre w Zimbabwe, który wykorzystuje zasady termitier do pasywnej wentylacji. Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Podobnie jak pszczoły, termity posiadają kastowy podział pracy, który obejmuje królowe, króli, robotnice i żołnierzy. To wysoce zorganizowane społeczeństwo funkcjonuje niczym perfekcyjnie działający mechanizm. Królowe są największymi i najbardziej płodnymi osobnikami w kolonii – potrafią żyć nawet 15, a czasem ponad 20 lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących owadów. Wbrew powszechnemu przekonaniu, w jednym kopcu może funkcjonować więcej niż jedna królowa, a nawet cały zespół królewskich samic i samców, co pozwala kolonii na jeszcze szybszy rozwój. Głównym zadaniem królowej jest nieprzerwane składanie jaj – nawet 30 tysięcy dziennie, co przekłada się na miliony potomków rocznie. Jej ciało, znacznie powiększone w porównaniu do innych kast, jest przystosowane wyłącznie do rozrodu, a poruszanie się umożliwiają jej tylko robotnice, które opiekują się nią i karmią ją przez całe życie. Obok niej często znajduje się król – stały partner, który także może żyć przez wiele lat i wspomaga proces rozrodczy, co jest wyjątkowe w świecie owadów społecznych. Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Termity odgrywają kluczową rolę w ekosystemach, szczególnie w lasach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie odpowiadają za rozpad martwej materii organicznej, zwłaszcza drewna i liści. Choć znane są głównie z niszczenia mebli i domów, w naturze ich działalność jest niezwykle pożyteczna. Dzięki obecności specjalnych mikroorganizmów w jelitach, termity potrafią trawić celulozę, czyli główny składnik ścian komórkowych roślin – coś, czego większość zwierząt nie potrafi. W ten sposób przyspieszają proces rozkładu drewna, który bez ich udziału trwałby znacznie dłużej. Gdyby nie one, w wielu środowiskach doszłoby do nagromadzenia martwej biomasy, co mogłoby zakłócić naturalny obieg składników odżywczych. Termity działają więc jak naturalne „czyściciele lasów”, rozkładając resztki roślinne i umożliwiając ich ponowne wykorzystanie przez inne organizmy. Ich rola jest tak istotna, że w niektórych badaniach uznaje się je za inżynierów ekosystemów, wpływających na strukturę gleby, dostępność składników mineralnych i wilgotność środowiska. Niektóre gatunki potrafią… wybuchać To nie żart. W naturze istnieją gatunki termitów, które w sytuacji zagrożenia stosują strategię samobójczą w obronie kolonii. Szczególnie spektakularne są termity z Azji Południowo-Wschodniej, takie jak Colobopsis explodens, których żołnierze potrafią… eksplodować. Gdy intruz wtargnie do ich tuneli, termit rozrywa własne ciało, uwalniając lepką, żółtą ciecz o silnym działaniu toksycznym i odstraszającym. Substancja ta skutecznie unieruchamia lub zabija napastnika, a jednocześnie blokuje dostęp do gniazda, tworząc biologiczną „barierę”. Ten biochemiczny mechanizm obronny to przykład tzw. autotyzmu – zachowania, w którym osobnik poświęca swoje życie dla dobra kolonii. Co ciekawe, żołnierze „wybuchowi” mają specjalnie przekształcone gruczoły i mięśnie umożliwiające ten dramatyczny akt, a cały proces przypomina działanie bomby chemicznej w skali mikro. To jedno z najbardziej ekstremalnych i fascynujących zachowań w świecie owadów społecznych. Ich życie społeczne zawstydza ludzi W kopcu termitów panuje doskonała organizacja – nie ma miejsca na chaos ani przypadkowe działania. Każdy osobnik należy do jednej z kast i pełni ściśle określoną rolę, taką jak obrona, karmienie królowej, opieka nad potomstwem, budowa tuneli czy pozyskiwanie pożywienia. Wszystkie działania podporządkowane są dobru wspólnoty, a poszczególne jednostki poświęcają się bezinteresownie dla przetrwania całej kolonii. Termity komunikują się za pomocą feromonów – substancji chemicznych, które przekazują informacje o zagrożeniu, zadaniach czy kierunku ruchu, a także drgań przekazywanych przez ciało i podłoże, co umożliwia szybką koordynację działań w ciemnościach podziemnych korytarzy. Ich społeczna kooperacja i efektywność działania są tak imponujące, że stały się inspiracją dla algorytmów sztucznej inteligencji oraz systemów robotycznych. Modele zachowań termitów wykorzystywane są w badaniach nad inteligencją zbiorową, optymalizacją tras i automatyzacją pracy zespołowej, co pokazuje, że te niewielkie owady mogą mieć ogromny wpływ na rozwój nowoczesnych technologii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
Pierwsze spotkanie z rybikiem ma miejsce zazwyczaj około 3 nad ranem. My, wybudzeni ze snu, półprzytomnym krokiem „doczołgujemy się” do łazienki. Tam czekają na nas wyjątkowi goście: szybkie, zwinne, malutkie robaczki przemykające po podłodze. Zastanawiamy się wtedy, czy to przypadkiem nadal nie jest sen – przecież jeszcze wieczorem ich nie było. Te nieśmiałe stworzenia to rybiki cukrowe: starożytne owady, które z jakiegoś powodu uwielbiają żyć w naszym towarzystwie. Chociaż panicznie się nas boją.
Rybiki cukrowe to nie tylko uciążliwe owady domowe. Te prymitywne stworzenia mają za sobą miliony lat historii, wyróżniają się wyjątkową biologią, długowiecznością i nietypowymi zwyczajami, które czynią je jedynymi z najciekawszych domowych współlokatorów. Dlaczego owady starsze niż dinozaury zamieszkały w naszych łazienkach, czym naprawdę są i jak się ich pozbyć? Czym są rybiki? Rybiki cukrowe (Lepisma saccharina), popularnie określane także jako srebrzyki, to niewielkie owady pozbawione skrzydeł mierzące od 10 do 12 mm. Ich ciało jest wydłużone, spłaszczone grzbietowo-brzusznie i pokryte delikatnymi, połyskującymi łuskami. Kolor tych łusek – srebrzysty lub szaro-biały – przypomina rybie i od tego właśnie wzięła się polska nazwa owada. Nazwa nawiązuje także do specyficznego poruszania się: przemieszczają się błyskawicznie zygzakiem, co dodatkowo potęguje rybi efekt. To jedne z najbardziej pierwotnych owadów na Ziemi. Prof. Stanisław Ignatowicz z SGGW wyjaśnia, że ich historia sięga czasów znacznie wcześniejszych niż epoka dinozaurów. Chociaż skamieniałości rybików są rzadkością, ich budowa ciała i cechy morfologiczne potwierdzają prastare pochodzenie. Jak żyją i rozmnażają się rybiki? Rybiki prowadzą nocny tryb życia i preferują miejsca ciemne, wilgotne oraz ciepłe – dlatego najczęściej spotykane są w domowych łazienkach, kuchniach, pralniach czy piwnicach, gdzie mają dostęp do resztek organicznych i odpowiednich warunków mikroklimatycznych. W naturalnym środowisku bytują pod korą drzew, w ściółce, gniazdach gryzoni, a nawet w mrowiskach. Rybiki odżywiają się głównie substancjami zawierającymi skrobię i cukry proste. Ich dieta obejmuje papier, tapety, resztki jedzenia, a także martwe owady. Są jedynymi owadami, które potrafią trawić celulozę bez pomocy bakterii – w ich jelitach obecny jest własny enzym: celulaza. Jak zauważa prof. Ignatowicz, termity dla trawienia celulozy potrzebują symbiotycznych bakterii, natomiast rybiki produkują własną „fabrykę enzymów”, co jest ich wyjątkową adaptacją. Długość życia i wyjątkowa zdolność linienia Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii rybików jest ich zdolność do linienia przez całe życie – wymieniają oskórek wielokrotnie, nawet po osiągnięciu dojrzałości. Większość owadów linieje wyłącznie w fazie rozwojowej (larwalnej), tymczasem zarówno samce, jak i samice rybików mogą zrzucać naskórek nawet kilkadziesiąt razy. Cykl życia rybika trwa – w sprzyjających warunkach wilgotnościowych – około 4–5 miesięcy od jaja do postaci dorosłej, jednak same osobniki mogą żyć nawet 3–8 lat, co jest wyjątkowo długim okresem jak na tak małe owady. Rybiki w domu – czy są groźne? Typowe miejsca, w których natkniemy się na rybiki, to szczeliny przy wannach, podłogach, przestrzeń za listwami, pobliże rur czy spód tapet. Ich obecność to świetny marker podwyższonej wilgotności pomieszczeń. Szkodliwość rybików polega głównie na tym, że mogą uszkadzać książki, dokumenty, tapety i inne materiały organiczne: wszystko przez to, że ich pokarmem jest celuloza. Chociaż nie przenoszą chorób i nie gryzą ludzi ani zwierząt, to bywają uciążliwe, szczególnie w archiwach czy w bibliotekach. Mogą też zanieczyszczać żywność, chociaż ich obecność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jak pozbyć się rybików? Obecność rybików – jeśli oczywiście nie prowadzimy muzeum – warto ograniczyć głównie ze względów estetycznych. Rozwiązanie jest proste: te owady kochają wilgotność, więc wystarczy ją zmniejszyć. Skuteczne może być już nawet regularne wietrzenie, wyczyszczenie wentylacji czy używanie osuszaczy powietrza. Warto usunąć źródła pożywienia: regularne sprzątanie kuchni, łazienki i biblioteczki sprawi, że lokatorzy sami się wyniosą. Skuteczne jest także uszczelnienie szczelin i zakamarków, które umożliwiają rybikom zakładanie gniazd. Ale jest jeszcze ekologiczna metoda. Biolodzy polecają naturalny sposób na rybiki, którym są… liście miłorzębu. Te owady nie lubią ich specyficznego zapachu i skutecznie je on odstrasza. Liście można włożyć między kartki książek lub wyłożyć przy progach, by uczynić swoją przestrzeń mniej atrakcyjną dla owadów. Przypominamy jednak, że rybiki są niemal zupełnie niegroźne, a ich historia sięga milionów lat. Być może jesteśmy więc w stanie żyć w symbiozie? Źródła: naukawpolsce.pl, Agriculture & Food
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tak nowa królowa przejęła władzę. Spryskała konkurentkę toksyczną substancją. „Natura wykracza poza fikcję”
Walka o tron nie jest jedynie domeną ludzkiej ambicji. Naukowcy udokumentowali sytuację, w której pasożytnicza królowa mrówek podstępem zmusiła robotnice do zabicia królowej matki. W konsekwencji przejęła władzę, a robotnice zaczęły jej służyć.
Życie mrówek wydaje się nam być ułożone i pozbawione większych ekscesów. Jednak pasjonaci tych zwierząt znają nieco inną prawdę. Kilka lat temu Taku Shimada, który prowadzi popularnonaukowego bloga „AntRoom”, poinformował o zagadkowym zjawisku: infiltracji kolonii mrówek przez pasożytniczą królową. Naukowcy postanowili odtworzyć w kontrolowanych warunkach taką sytuację. Wnioskami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Current Biology”. Pasożytnicza królowa jak mrówczana Mata Hari Matkobójstwo, czyli zachowanie polegające na tym, że potomstwo zabija lub zjada swoją matkę, jest rzadko spotykanym zjawiskiem w naturze. Na pierwszy rzut oka wydaje się ono niepraktyczne. Jednak może czasem w przyrodzie przynosić korzyści. – Do tej pory odnotowano tylko dwa rodzaje matkobójstwa, z których korzysta matka lub potomstwo. W tym nowatorskim matkobójstwie, o którym piszemy, żadna z nich nie czerpie korzyści; jedynie pasożytnicza strona trzecia – mówi dr Keyzo Takasuka z japońskiego Uniwersytetu Kyushu, autorka publikacji w „Current Biology”. Morderczy eksperyment Jak przebiegło badanie? Ponieważ bezpośrednie wprowadzenie królowej-pasożyta do gniazda kończyłoby się atakiem, badacze musieli stworzyć chemiczny kamuflaż. W tym celu królową pasożytniczą umieszczano na noc w jednej komorze z robotnicami i kokonami mrówek-żywicielek. Po jednej nocy pasożytnicza królowa nabywała specyficzny zapach kolonii, co pozwalało jej ominąć początkową obronę. Następnie naukowcy obserwowali, jak „zamaskowana” królowa pasożytnicza zlokalizowała królową żywiciela w gnieździe. Spryskała królową kwasem mrówkowym. W ten sposób zmyliła robotnice. Sama szybko się wycofała, a robotnice zaczęły postrzegać swoją królową jako zagrożenie (ze względu na zapach) i dokonały jej „egzekucji”. Kolejnym etapem było przejęcie kolonii przez pasożytniczą królową matkę i złożenie przez nią jaj. Robotnice otoczyły ją troskliwą opieką. Chemiczną manipulację udokumentowano u dwóch daleko spokrewnionych gatunków pasożytniczych mrówek i ich żywicieli: Lasius orientalis, która infiltruje gniazda Lasius flavus oraz Lasius umbratus, która atakuje kolonie Lasius japonicus. Przejęcie gniazda. Normalna sprawa? Naukowcy znają takie gatunki mrówek, które przejmują kolonię innej królowej, wykorzystując zapach jako osłonę. Istnieje wiele przykładów pasożytnictwa społecznego mrówek, gdzie po wejściu do mrowiska pasożytnicza królowa zabija królową mrowiska i przekonuje robotnice, aby jej służyły. Nowość tego badania polega na tym, że dopiero teraz zaobserwowano działania, które powodują to matkobójcze zachowanie. – To przykład [zachowania] natury wykraczającej poza to, co widzieliśmy w fikcji – komentuje dr Takasuka. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wciornastki pod lupą – fascynujące życie mikroskopijnych stworzeń
Przecinki, a właściwie wciornastki, to małe owady, które warto poznać z bliska. Choć część gatunków należących do tego rzędu owadów szkodzi roślinom, wciornastki pełnią także istotne funkcje w ekosystemach – są drapieżnikami, zapylaczami i rozkładaczami materii organicznej. Dla miłośników przyrody i ogrodników obserwacja tych drobnych stworzeń staje się okazją do nauki i zrozumienia naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie. Wciornastki udowadniają, że nawet najmniejsze organizmy mają ogromne znaczenie i fascynujące życie, którego warto być świadomym.
Spis treści: Jak wyglądają przecinki robaczki? Czy przecinki gryzą? Domowe sposoby na wciornastki Znaczenie wciornastków w przyrodzie Przecinki robaczki, czyli wciornastki, należą do rzędu Thysanoptera i obejmują około 6 tysięcy opisanych gatunków, z czego obecność 226 gatunków stwierdzono w Polsce. Można je spotkać na wszystkich kontynentach, od tropików po Antarktydę, są więc zwierzętami kosmopolitycznymi. Ich niewielkie rozmiary, zwykle od 1 do 2,5 mm, sprawiają, że łatwo je przeoczyć, a jednak potrafią w znaczący sposób wpływać na rośliny, na których żerują. Wciornastki występują w różnych środowiskach: na liściach, kwiatach, w ściółce leśnej, pod korą drzew, a nawet na glonach, grzybach i porostach. Niektóre gatunki są drapieżne i polują na inne małe bezkręgowce, inne zaś (fitofagi) żywią się sokami roślin, powodując ich odbarwienia, deformacje liści i pąków. Jak wyglądają przecinki robaczki? Wciornastki nie należą do najbardziej kolorowych owadów. Ich wygląd jest raczej stonowany i dyskretny, co pozwala im łatwo ukrywać się na liściach i łodygach roślin. Charakteryzują się wydłużonym ciałem z dwiema parami wąskich skrzydeł o strzępionych brzegach. Ich aparat gębowy jest asymetryczny i kłująco-ssący – prawe szczęki są zredukowane, a lewe przekształcone w sztylet, którym przebijają tkanki roślin, by wysysać sok. Na głowie znajdują się oczy złożone i przyoczka, a czułki składają się z kilku segmentów, co ułatwia owadom orientację w otoczeniu. Nie wszystkie wciornastki mają skrzydła – zdarzają się formy krótkoskrzydłe i bezskrzydłe. Ich odnóża są kroczne, zakończone pazurkami (w stadium larwalnym) lub przylgami (u dorosłych osobników). Wciornastki żyją zazwyczaj 2–4 tygodnie, a liczba pojawiających się w jednym roku pokoleń waha się od 1 do aż 15. Najłatwiej zauważyć wciornastki na liściach, gdzie pojawiają się charakterystyczne srebrzyste lub białe plamki, a czasem ciemniejsze ślady odchodów. Obserwacja ich zachowań pozwala dostrzec fascynujące aspekty życia tych owadów, np. zdolność tworzenia kolonii czy powodowania powstawania na roślinach patologicznych narośli zwanych galasami. Niektóre gatunki wciornastków mają również unikatowe ubarwienie kamuflujące, które pozwala im wtapiać się w tło liścia lub kory, co znacznie utrudnia ich wykrycie nawet przez doświadczonych hodowców roślin. Czy przecinki gryzą? Dla ludzi wciornastki nie stanowią poważnego zagrożenia. Nie gryzą w sensie bólu, choć mogą siadać na skórze i powodować lekkie podrażnienia lub uczucie mrowienia czy łaskotania. Problem pojawia się głównie w przypadku roślin – zarówno w uprawach polowych, szklarniowych, jak i w domowych doniczkach – gdy masowo żerują na liściach i pąkach, powodując ich uszkodzenia. Obserwacja wciornastków jest fascynującym doświadczeniem. Warto podejść do nich z ciekawością i zrozumieniem, zamiast od razu traktować jako szkodniki wymagające agresywnej interwencji chemicznej. Wciornastki mogą być wskaźnikami stanu zdrowia roślin. Wzrost ich populacji często sugeruje zaburzenia w mikroklimacie liści, nadmierną wilgotność lub stres roślinny. Zrozumienie tego sygnału pozwala roślinomaniakom reagować w sposób przemyślany, np. przez zmianę podlewania, zwiększenie cyrkulacji powietrza lub wprowadzenie naturalnych wrogów wciornastków. Domowe sposoby na wciornastki Dla osób ceniących naturalne metody zwalczania szkodników istnieją bezpieczne rozwiązania. Populację wciornastków można ograniczać ekologicznymi metodami poprzez: regularne przemywanie liści letnią wodą, co mechanicznie usuwa dorosłe osobniki i larwy; przemywanie roślin roztworem wody z szarym mydłem, mydłem potasowym czy płynem do naczyń. Doskonałym pomysłem jest także zastosowanie wyciągu z czosnku lub cebuli, które działają odstraszająco i kontaktowo na owady; roztocza drapieżne (np. dobroczynek wielożerny), które żywią się wciornastkami, ale są całkowicie bezpieczne dla ludzi, roślin i zwierząt domowych. Takie metody pozwalają zachować równowagę w ekosystemie domowym lub ogrodowym, jednocześnie chroniąc rośliny przed nadmiernym uszkodzeniem. Obserwacja wciornastków i kontrola populacji w naturalny sposób pozwala lepiej zrozumieć ich rolę w przyrodzie i znaczenie dla lokalnych ekosystemów. Znaczenie wciornastków w przyrodzie Wciornastki odgrywają wiele istotnych ról ekologicznych. Choć część gatunków jest szkodnikami roślin uprawnych, inne: uczestniczą w zapylaniu kwiatów, szczególnie w przypadku roślin drobnoowocowych lub polnych, regulują populacje drobnych owadów i larw, będąc naturalnymi drapieżnikami, wpływają na procesy rozkładu materii organicznej, żywiąc się martwą roślinnością i grzybami. Dzięki temu są istotnym elementem równowagi biologicznej w ekosystemach lądowych. Dla miłośników przyrody stanowią ciekawy obiekt badań i obserwacji, a ich różnorodność zachwyca nawet doświadczonych entomologów. Ponadto wciornastki w perspektywie długoterminowej mają wpływ na ewolucję roślin. Ciągłe żerowanie stymuluje rozwój mechanizmów obronnych liści, woskowych powłok czy wydzielania związków chemicznych odstraszających owady. Warto więc pamiętać, że wciornastki nie są tylko szkodnikami – są integralnym elementem sieci ekologicznej. Obserwacja ich życia uczy szacunku dla mikroświata, który zwykle umyka naszej uwadze. Dzięki nim możemy lepiej zrozumieć procesy zachodzące w roślinach i przyrodzie, co przekłada się na zdrowsze uprawy i bardziej zrównoważone ogrodnictwo. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Trzmiele potrafią zaskoczyć. Dość powiedzieć, że naukowcy nauczyli je rozumieć prostą odmianę kodu Morse’a!
Okrąglutkie i gęsto owłosione pszczoły z rodzaju Bombus, czyli trzmiele, stały się obiektem badań naukowców z Queen Mary University of London (QMUL). Badacze chcieli sprawdzić inteligencję tych stworzeń oraz ich zdolność do uczenia się i oceny czasu. Wyniki uzyskane przez owady przewyższyły oczekiwania ekspertów.
Czy wszystkie zwierzęta odbierają upływ czasu i potrafią uwzględniać go w swoich codziennych wyborach? Wiemy, że kolibry i pszczoły planują swoje podróże po danym obszarze zgodnie z tempem odnawiania się nektaru w poszczególnych gatunkach roślin. Ale naprawdę skuteczna komunikacja wymaga też kodowania i dekodowania przerw czasowych. Widzimy, że wykorzystywane jest to m.in. w charakterystycznym tańcu pszczół czy w sygnałach godowych świerszczy. Mamy też potwierdzone dane o tym, że różna długość trwania wydawanych dźwięków odpowiada różnym odległościom i jest charakterystyczna dla konkretnych gatunków. Słodki jak kropka Ale czy owady mogą podejmować decyzje o tym, gdzie się udać, na podstawie tego, czy zobaczą krótkotrwały błysk oznaczający „kropkę”, czy długotrwałą „kreskę”? Zdolność ta znana była do tej pory jedynie u ludzi i innych kręgowców, takich jak makaki czy gołębie. Jednak eksperci z Queen Mary University of London (QMUL) uznali, że pszczoły, a konkretnie trzmiele, również mogą to robić. „W pracy skupiamy się na zdolności trzmiela Bombus terrestris do rozróżniania wizualnych przedziałów czasowych w zakresie 0,5–5 sekund w zadaniu wolnego żerowania. Ich umiejętność rozróżniania czasów trwania błysków może sugerować elastyczność układu wzrokowego oraz zdolność uczenia się arbitralnych wskazówek czasowych” – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego na łamach „Biology Letters”. Pszczeli Morse Aby trenować pojedyncze osobniki do odnajdywania nagrody w formie cukrowego roztworu umieszczonego przy jednym z dwóch błyskających kółek, zespół zbudował specjalny labirynt. W drugim błyskającym kółku umieszczono substancję gorzką, której trzmiele nie lubią. Świetlne kółka błyskały krótko („kropka”) lub długo („kreska”). Miało to zbudować odpowiednie skojarzenia: krótki błysk – cukier; długi błysk – nieprzyjemna, gorzka substancja. Pozycje błyskających kółek były zmieniane, tak by pszczoły nie mogły polegać na otoczeniu czy stałych wskazówkach przestrzennych. Owady nauczyły się kierować sygnałami świetlnymi wyjątkowo szybko. W dalszej fazie eksperymentu naukowcy usunęli słodką nagrodę, a mimo to trzmiele poruszały się wyłącznie poprzez błyski światła. Kodujące trzmiele Okazało się, że większość owadów od razu kierowała się ku „poprawnemu” błyskowi – temu, który wcześniej był skojarzony z cukrem – niezależnie od położenia kółka. To jasno wskazuje, że nauczyły się rozróżniać długość błysku. Innymi słowy, nauczyły się odczytywać sygnały „kropki” i „kreski”. – Ponieważ w naturalnym środowisku trzmiele nie stykają się z migającymi bodźcami, to naprawdę niezwykłe, że tak świetnie poradziły sobie z zadaniem. Fakt, że potrafiły śledzić czas trwania błysku, można przypisać ich „zdolności przetwarzania czasu”, która wyewoluowała do innych celów, takich jak śledzenie ruchu w przestrzeni lub komunikacja – wyjaśnia kierujący badaniem Alex Davidson. – Alternatywnie, ta zaskakująca zdolność kodowania i przetwarzania czasu może być podstawowym składnikiem układu nerwowego, który jest immanentną właściwością neuronów — dodaje ekspert. Źródło: phys.org Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tarczówka marmurkowata – inwazyjny owad, który podbija Europę
Tarczówka marmurkowata to owad, który w ciągu ostatnich lat zyskał miano jednego z najbardziej uciążliwych gatunków inwazyjnych. Choć jeszcze niedawno był znany wyłącznie w Azji Wschodniej, dziś można go spotkać w wielu częściach świata, w tym także w Polsce. Często wzbudza zainteresowanie osób, które nagle odkrywają go w swoim ogrodzie czy nawet w domu. Co warto o nim wiedzieć, jakie zagrożenie stanowi i jak go rozpoznać?
Spis treści: Jak wygląda tarczówka marmurkowata? Gdzie występuje? Co je tarczówka marmurkowata? Rozmnażanie i stadia rozwojowe Tarczówka marmurkowata w domu – dlaczego się pojawia? Dorosła tarczówka marmurkowata (Halyomorpha halys) to pluskwiak osiągający 12–17 mm długości i 7–10 mm szerokości. Jej ciało ma typowy dla tej rodziny pluskwiaków kształt tarczki – szerokie, nieco spłaszczone, z wyraźnym, trójkątnym przedpleczem. Ubarwienie jest zmienne, ale najczęściej brązowo-zielone z marmurkowymi plamami. Charakterystycznym elementem są pięcioczłonowe czułki oraz odnóża ozdobione jasnymi i ciemnymi obrączkami. Jak wygląda tarczówka marmurkowata? Na brzegach odwłoka widoczne są naprzemiennie ułożone jasne i ciemne pasy, które dodatkowo ułatwiają rozpoznanie owada. Kolor spodu tułowia i odwłoka zależy m.in. od rodzaju pobieranego pokarmu i może mieć barwę jasnobrązową z połyskiem rudym lub różowym. Warto podkreślić, że tarczówka marmurkowata lata. Wbrew obiegowej opinii, nie jest owadem ograniczonym wyłącznie do pełzania po roślinach. Jej loty nie należą jednak do szczególnie dynamicznych. Gdzie występuje? Rodzimym obszarem występowania tarczówki marmurkowatej jest wschodnia część Azji – Japonia, Korea Północna, Korea Południowa, Tajwan, północny Wietnam oraz częściowo także Chiny. Jednak od lat 90. XX wieku owad ten rozpoczął swoją ekspansję na inne kontynenty. Pod koniec XX wieku pojawił się w Ameryce Północnej, a kilka lat później zaczął się dynamicznie rozprzestrzeniać. W Europie po raz pierwszy odnotowano go w 2004 roku w Liechtensteinie i w 2007 roku w Szwajcarii. Od tego czasu populacje pojawiły się w wielu krajach, m.in. we Włoszech, Niemczech, Francji, na Węgrzech i w Grecji. Tarczówkę marmurkowatą w Polsce po raz pierwszy stwierdzono w 2018 roku w Dobczycach (woj. małopolskie). Kolejne obserwacje miały miejsce w Cieszynie i Warszawie. Od tego czasu liczba zgłoszeń stopniowo rośnie, co wskazuje, że owad zadomawia się także u nas. Najczęściej zauważa się go w miastach – przy oknach, na balkonach, a nawet wewnątrz mieszkań, gdzie szuka schronienia na zimę (podobnie jak inny gatunek inwazyjny pluskwiaka występujący w naszym kraju, wtyk amerykański). Co je tarczówka marmurkowata? Tarczówka marmurkowata to fitofag, czyli owad odżywiający roślinami. Jest przy tym gatunkiem wyjątkowo polifagicznym – oznacza to, że nie ogranicza się do jednego typu roślin. W USA stwierdzono żerowanie tego pluskwiaka na ponad 175 gatunkach! Atakuje zarówno drzewa i krzewy owocowe, jak i warzywa czy kukurydzę. W menu tego owada znajdują się m.in.: jabłoń, grusza, śliwa, czereśnia, brzoskwinia i morela, winorośl i malina, jesion, klon, leszczyna, paulownia omszona, pomidor, ogórek, papryka, fasola, kukurydza, rośliny ozdobne, jak budleja Davida czy róże. Żerowanie polega na nakłuwaniu tkanek roślin i wysysaniu soków. Efektem są deformacje liści i owoców, opóźnienie wzrostu, a w przypadku owoców – przebarwienia, spadek jakości i gorszy smak. To sprawia, że tarczówka marmurkowata jest traktowana jako groźny szkodnik gospodarczy. Rozmnażanie i stadia rozwojowe Samice składają jaja w klastrach liczących 20–30 sztuk, najczęściej na spodniej stronie liści. Cykl życiowy tarczówki marmurkowatej jest dość złożony i obejmuje pięć stadiów. Pierwsze stadium larwalne (ok. 2,4 mm długości) wyróżnia się kontrastowym czarno-czerwonym ubarwieniem. Nimfy pozostają początkowo blisko miejsca wylęgu. W kolejnych stadiach larwy stopniowo rosną, nabierają bardziej stonowanych barw i obrączkowania na odnóżach i czułkach. W ostatnim, piątym stadium można już rozpoznać płeć – u samic pojawia się charakterystyczna bruzda na spodzie odwłoka. Liczba pokoleń w ciągu roku zależy od klimatu: w środkowej części USA zwykle są dwa, w południowych Chinach nawet pięć. W Europie, w tym w Polsce, owady rozwijają się głównie w okresie od lipca do września, co pokrywa się z czasem dojrzewania wielu owoców. Jaja tarczówki marmurkowatej mogą być atakowane przez naturalnych wrogów – m.in. błonkówki z rodzaju Telenomus. Dorosłe osobniki są z kolei atakowane przez muchówki Trichopoda pennipes. Tarczówka marmurkowata w domu – dlaczego się pojawia? Jednym z najbardziej dokuczliwych aspektów jest to, że owady te jesienią masowo szukają schronienia przed zimnem. Często dorosłe osobniki wchodzą do domów i budynków gospodarczych. Zdarza się, że zimą można znaleźć je w dużych skupiskach za meblami, w szczelinach okien, w piwnicach i na strychach. Choć są niegroźne dla ludzi i nie gryzą, ich obecność bywa uciążliwa ze względu na specyficzny zapach, który wydzielają, gdy zostaną zaniepokojone (podobnie jak nasz rodzimy odorek zieleniak). To właśnie od tej cechy pochodzi angielska nazwa – stink bug. Zapach wydzielany przez tarczówki marmurkowate jest opisywany jako ostry, przypominający kolendrę. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy zła sława strzyżaka sarniego jest uzasadniona? Podpowiadamy, jak uniknąć ataku latającego „kleszcza
Na sam dźwięk jego nazwy wielu miłośników lasu odczuwa niepokój. Strzyżak sarni, zwany też „latającym kleszczem”, dorobił się opinii jednego z najbardziej nielubianych owadów w Polsce. Choć jego ukąszenia bywają bolesne, a kontakt z nim nie należy do przyjemnych, ten mały pasożyt jest też fascynującym przykładem przyrodniczej specjalizacji. Przystosował się do życia w sierści jeleniowatych oraz potrafi błyskawicznie zmieniać zachowanie i formę po znalezieniu gospodarza. Czy rzeczywiście zasłużył na swoją złą sławę, czy może jego rola w przyrodzie jest bardziej złożona, niż sądzimy?
Spis treści: Strzyżak sarni – występowanie Czy strzyżak gryzie? Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Znaczenie ekologiczne strzyżaków Strzyżak sarni (Lipoptena cervi), znany również jako strzyżak jeleni lub potocznie „latający kleszcz”, jest owadem z rzędu muchówek. Dorosłe osobniki osiągają długość od 5 do 6 mm (bez skrzydeł) i mają charakterystycznie spłaszczone ciało o brunatnym kolorze opatrzone długimi na 5,5–6 mm skrzydłami. Głowa strzyżaka jest szeroka, z małymi oczami i wyraźnie zredukowaną płytką zacieminiową. Odnóża zakończone pazurkami czepnymi pozwalają owadowi pewnie trzymać się sierści zwierzęcia. Twardy, chitynowy pancerzyk utrudnia ich zgniecenie. Samice, po zapłodnieniu, rodzą larwy bezpośrednio w futrze żywiciela. Strzyżaki odrzucają skrzydła po znalezieniu żywiciela. Dzięki temu strzyżaki pozostają przyczepione do futra swojego żywiciela na stałe, co ułatwia im pobieranie krwi. To właśnie ta cecha spowodowała, że owady te są nazywane „latającymi kleszczami”. Strzyżak sarni – występowanie Strzyżaki są szeroko rozpowszechnione na obszarach o klimacie umiarkowanym. W Europie spotykane są w lasach i na ich obrzeżach, od Skandynawii po kraje południowej Europy, a także w północnych Chinach i na Syberii. Gatunek został również przeniesiony do Ameryki Północnej. Najczęściej obserwuje się je od czerwca do września, choć w ciepłe i suche jesienie mogą aktywnie polować nawet do października. Strzyżaki pasożytują głównie na ssakach leśnych – sarnach, jeleniach, łosiach, a sporadycznie na borsukach . Ich obecność jest szczególnie zauważalna w pobliżu uczęszczanych przez zwierzęta ścieżek czy polan. Dzięki niewielkim rozmiarom i zdolności do lotu strzyżaki mogą w krótkim czasie opanować spory obszar lasu, a także znaleźć żywicieli. Stanowią istotny element ekosystemu, będąc pożywieniem dla drapieżników żywiących się owadami. Czy strzyżak gryzie? Tak, strzyżaki gryzą. Ich ukąszenia są zazwyczaj niegroźne dla życia człowieka. Owady te nie rozmnażają się na ludziach, a człowiek jest dla nich przypadkowym żywicielem. Jednak ukąszenie strzyżaka sarniego jest bolesne i może wywołać reakcję alergiczną. Po ugryzieniu na skórze pojawia się swędząca grudka, która może utrzymywać się od 2 do 3 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet do roku. U osób szczególnie wrażliwych może rozwinąć się wtórna reakcja alergiczna, objawiająca się rumieniem i silnym świądem, trwającym nawet kilka miesięcy. Strzyżaki mogą dostać się w trudno dostępne miejsca – pod powieki, do uszu czy między włosy, a ich nóżki z haczykami utrudniają ich usunięcie. Mimo że ugryzienia są bolesne i mogą powodować dyskomfort, nie udowodniono, że strzyżaki przenoszą boreliozę. Mogą natomiast, w rzadkich przypadkach, przenosić drobnoustroje powodujące zmiany skórne u zwierząt, na których pasożytują. Strzyżak a kleszcz Choć w wyglądzie strzyżak jeleni przypomina kleszcza, biologicznie są to zupełnie różne organizmy. Strzyżaki należą do muchówek, a kleszcze do pajęczaków. Różni je także sposób pasożytowania: kleszcze wgryzają się w skórę, żerując przez dłuższy czas, natomiast strzyżaki po odnalezieniu żywiciela tracą skrzydła i pozostają w sierści zwierzęcia, pobierając krew w sposób ciągły. Inną istotną różnicą jest cykl życia. Strzyżaki są jajożyworodne – samice rodzą larwy, które po spadnięciu na ziemię czekają na kolejny sezon żeru. Kleszcze natomiast rozmnażają się poprzez składanie jaj. Pomimo podobieństw niektórych cech morfologicznych, strzyżaki i kleszcze należą do dwóch różnych gromad i mają różne znaczenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Nie istnieją sprawdzone środki chemiczne czy domowe sposoby, które skutecznie odstraszają strzyżaki. Popularne preparaty przeciw kleszczom czy komarom zazwyczaj nie działają na te muchówki. Najlepszą formą ochrony jest profilaktyka podczas przebywania w lesie. Kilka praktycznych wskazówek: wybieraj jasną odzież, gdyż strzyżaki preferują ciemno ubarwione ofiary; postaw na gładkie materiały, które mogą utrudniać owadom przylgnięcie; unikaj wchodzenia w gęstą roślinność, zwłaszcza w miejscach uczęszczanych przez sarny i jelenie; dokładnie obejrzyj ciało i włosy po powrocie z lasu, aby w porę usunąć ewentualne owady. Strzyżaki boleśnie gryzą, jednak są doskonałym przykładem fascynujących organizmów o wyspecjalizowanej biologii i interesującym cyklu życiowym. Stanowią przykład przystosowania do życia pasożytniczego, zachowując zdolność do lotu, a jednocześnie zmieniając swój tryb życia po znalezieniu żywiciela. Znaczenie ekologiczne strzyżaków Choć dla ludzi strzyżaki mogą być uciążliwe, w ekosystemie pełnią ważną rolę. Przede wszystkim stanowią pokarm dla gatunków żywiących się owadami. Obserwacja strzyżaków pozwala zrozumieć, jak bardzo złożone są interakcje między pasożytami a ich gospodarzami w naturalnych lasach. Ich obecność wskazuje również na bogactwo fauny w danym obszarze – tam, gdzie są strzyżaki, zazwyczaj występują zdrowe populacje saren, jeleni i łosi. Z tego powodu naukowcy i przyrodnicy często wykorzystują strzyżaki jako wskaźnik jakości ekosystemów leśnych. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
Natura potrafi tworzyć nie tylko spektakularne krajobrazy, lecz także organizmy zachwycające precyzją barw i wzorów. Zdarza się, że nawet niewielki pluskwiak może wyglądać jak miniaturowe dzieło sztuki, przyciągając uwagę intensywnością kolorów i misterną geometrią swojego pancerza.
Afryka przyciąga podróżników przede wszystkim obietnicą spotkań ze zwierzętami, które znamy z atlasów i dokumentów przyrodniczych. Lwy, słonie, żyrafy czy gepardy budzą zachwyt i respekt, a safari stało się synonimem kontaktu z naturą w jej najbardziej widowiskowej formie. Tymczasem niezwykłość tego kontynentu objawia się także w skali dużo mniejszej, często niedostrzegalnej na pierwszy rzut oka. Wśród traw, na liściach i pniach roślin żyją organizmy tak drobne, że mogłyby zmieścić się na palcu, a mimo to robią ogromne wrażenie. Owad, który wygląda jak dzieło sztuki Owad potocznie nazywany „robakiem Picassa” to Sphaerocoris annulus, pluskwiak z rodziny tarczówkowatych, który osiąga zwykle około 15 milimetrów długości i występuje przede wszystkim w Afryce Środkowej oraz Wschodniej. Zaobserwowano go m.in. w Etiopii, Kenii, Kamerunie, Namibii, Republice Południowej Afryki, Tanzanii oraz Zimbabwe. Żyje na terenach trawiastych, wśród krzewów oraz niskiej roślinności, gdzie jego barwy szczególnie wyraźnie odcinają się od stonowanego tła sawanny. Jego potoczna nazwa nawiązuje do niezwykłego wyglądu pancerza, pokrytego kontrastowymi plamami w odcieniach czerwieni, żółci, czerni i bieli, które układają się w nieregularne wzory przypominające abstrakcyjne obrazy Pabla Picassa. Wygląd ten wydaje się dekoracyjny, lecz pełni istotną funkcję biologiczną. W świecie zwierząt intensywne barwy najczęściej oznaczają zagrożenie i stanowią sygnał dla drapieżników, że dany organizm może być toksyczny lub niejadalny. U Sphaerocoris annulus ten rodzaj ubarwienia jest więc formą ostrzeżenia, dzięki któremu owad unika bezpośredniej konfrontacji. Nawet tak niewielki organizm może w ten sposób skutecznie odstraszyć ptaki, jaszczurki czy drobne ssaki, które w przeciwnym razie uznałyby go za łatwy i pozbawiony ryzyka pokarm. Mechanizmy przetrwania „robaka Picassa” Choć to wygląd „robaka Picassa” przyciąga największą uwagę, równie istotne są jego zwyczaje i sposoby na obronę. Sphaerocoris annulus żywi się głównie sokami roślinnymi, nakłuwając liście oraz młode pędy, a wśród jego przysmaków znajdują się m.in. gatunki hibiskusa. Z tego powodu owad pojawia się również na plantacjach, gdzie uchodzi za szkodnika, ponieważ osłabia rośliny i spowalnia ich wzrost. W miejscach, gdzie występuje w większej liczbie, bywa odstraszany wyciągami z czosnku i cebuli lub ręcznie zbierany. Co istotne, dieta wpływa na chemiczne właściwości jego ciała, czyniąc je mało atrakcyjnym dla drapieżników. Owady te bowiem posiadają gruczoły wydzielające substancje toksyczne i w chwili zagrożenia uwalniają intensywny, nieprzyjemny oraz drażniący zapach, który wzmacnia przekaz zakodowany w jaskrawych barwach. W rezultacie drapieżnik otrzymuje sygnał ostrzegawczy zanim podejmie próbę ataku, że kontakt z takim owadem może być nieprzyjemny lub szkodliwy. Barwa i zapach „robaka Picassa” tworzą zatem czytelny komunikat, dzięki któremu owad unika konfrontacji z przeciwnikami wielokrotnie większymi od siebie. Źródła: Our Breathing Planet, IFL Science, Hub Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Mrówki robią coś, czego nikt się nie spodziewał. Również stosują „lockdown w pandemii”
Mrówki modyfikują strukturę swoich gniazd, by ograniczyć rozprzestrzenianie się chorób. Odkrycie naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzuca nowe światło na „medyczną wiedzę” tych owadów.
Najnowsze badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” pokazuje, że mrówki potrafią nie tylko dostosowywać swoje gniazda do warunków środowiskowych, ale także do zagrożeń epidemiologicznych. Zmieniona architektura wnętrza ich gniazd może działać jak naturalny lockdown, ograniczając transmisję patogenów między różnymi częściami kolonii. Mrówcze sposoby na choroby Główny autor badania, Luke Leckie, doktorant nauk biologicznych na Uniwersytecie w Bristolu (Wielka Brytania), opowiada: – Wiedzieliśmy już, że mrówki dostosowują budowę gniazd do temperatury i składu gleby. Teraz po raz pierwszy wykazaliśmy, że modyfikują otoczenie, aby ograniczyć transmisję chorób. Naukowiec podkreśla, że to pierwsza taka obserwacja w świecie zwierząt. Od dawna wiadomo było, że mrówki mają cały zestaw sposobów na choroby, żeby zmaksymalizować odporność stada. Na przykład usuwają zarodniki chorobotwórczych grzybów, spryskują chorych członków kolonii odkażającą trucizną, lub izolują zarażone osobniki. Jak badano gniazda mrówek? Teraz naukowcy zastosowali zaawansowaną tomografię komputerową, aby sprawdzić, czy mrówki narażone na patogeny przerabiają swoje gniazda. Kolonie mrówek to skomplikowane, trójwymiarowe konstrukcje z tunelami i komorami pełniącymi różne funkcje, takie jak magazynowanie pożywienia czy ochrona potomstwa. Tomografia pozwoliła dokładnie je prześwietlić. Badacze analizowali dwie grupy po 180 robotnic każda, które umieszczono w dwóch pojemnikach wypełnionych glebą. Pracowite mrówki od razu zaczęły kopać gniazda. Po 24 godzinach do każdego z nich dodano po 20 kolejnych mrówek, z czego jedną wystawiono na działanie zarodników grzybów. Następnie mrówkom pozwolono na dalszą budowę gniazd przez 6 dni. W międzyczasie okresowo wykonywano skany tomografem. „Lockdown” w koloniach mrówek Gdy naukowcy mieli już trójwymiarowe modele gniazd, przeprowadzili symulacje rozprzestrzeniania się choroby. Pokazały one, że zmodyfikowane gniazda zmniejszały ryzyko narażenia na patogeny. Dzięki tym ulepszeniom architektury, mrówki chronią najważniejsze części kolonii, w których znajdują się zapasy żywności i młode. – Jednym z naszych najbardziej zaskakujących odkryć było to, że gdy włączyliśmy do symulacji samoizolację mrówek, efekt ograniczania transmisji choroby był jeszcze silniejszy – dodaje Leckie. Gniazda mrówek, podobnie jak nasze miasta, są złożoną siecią struktur. Okazuje się, że mrówki zarządzają przestrzenią i ryzykiem równie dobrze, jak ludzie. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gdy samica przestaje pachnieć – jak genetycznie zmodyfikowane ćmy mogą uratować nasze sady
Chemiczne pestycydy, mające chronić zbiory przed szkodnikami, zabijają niezbędne do trwania życia zapylacze. Co w takim razie zrobić, by zapylacze przetrwały, a szkodniki nie niszczyły zbiorów? Prowadzona przez d Marie Inger Dam z Uniwersytetu w Lund grupa badawcza znalazła na ten problem zaskakujące rozwiązanie.
Spis treści: Genetyczna sztuczka na „nieatrakcyjne” ćmy Jak ćmy „rozmawiają” o miłości? Jak odkryto gen odpowiedzialny za zapach ćmy? Czy drożdże będą produkować feromony dla rolnictwa? Jeśli lubisz obserwować tańczące wokół żarówki ćmy, już zetknąłeś się z jednymi z najbardziej destrukcyjnych szkodników niszczących sady. Wszystko dlatego, że właśnie te owady w swoim stadium larwalnym drążą korytarze w jabłkach, brzoskwiniach i innych owocach. Rolnicy bronią się przed ćmami używając pestycydów. Ale te nie dość, że nie są obojętne dla innych owadów, ze szczególnym uwzględnieniem pszczół, to w dodatku ich nadużywanie doprowadziło do rozwinięcia się odporności na pestycydy u dużej grupy szkodników. Konieczna jest inna, bardziej zielona metoda. Genetyczna sztuczka na „nieatrakcyjne” ćmy I tutaj na scenę wkracza dr Marie Inger Dam, szwedzka ekspertka od biotechnologii z Uniwersytetu w Lund. Wraz ze swoim zespołem badawczym usunęła u samic ciem konkretny gen, przez co nie były one w stanie produkować feromonów przyciągających samce. A tam, gdzie nie dochodzi do kopulacji — nie ma potomstwa. Choć rozwiązanie wydaje się zaskakująco proste, stworzenie „nieatrakcyjnej” ćmy okazało się prawdziwym wyzwaniem. – Usuwając gen, który pozwala samicom ciem wytwarzać zapach przyciągający partnerów, moi współpracownicy i ja stworzyliśmy „nieatrakcyjnego” motyla — i pokazaliśmy, jak można wykorzystać naturalne instynkty owadów do skuteczniejszej i bardziej ekologicznej ochrony upraw – napisała badaczka w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Dodała, że potrzebujemy nowych, bardziej zrównoważonych metod ochrony roślin, takich jak jabłka, kukurydza, pomidory czy ryż — które często padają ofiarą gąsienic motyli. Jak ćmy „rozmawiają” o miłości? Motyle odnajdują partnerów dzięki wydzielanym przez samice feromonom. Ta forma komunikacji chemicznej jest wyjątkowo popularna w świecie owadów. Wykorzystują ją m.in. pszczoły, trzmiele, a nawet muszki owocówki. Każdy gatunek wytwarza jednak feromon charakterystyczny tylko dla siebie. Samce ciem potrafią wyczuć zapach samicy z odległości 3–4 kilometrów. Gdy uda im się ją zlokalizować, dochodzi do kopulacji. Samiec przekazuje jej tzw. spermatofor — woreczek zawierający nasienie i substancje odżywcze. Po zapłodnieniu samica składa setki, a nawet tysiące jaj. Umieszcza je na liściach, owocach lub łodygach roślin, które będą odpowiednim pokarmem dla larw po wykluciu. Gąsienice wylęgają się już po kilku dniach, a ponieważ w tym stadium są wyjątkowo żarłoczne, drążą tunele w owocach, niszcząc plony. Rolnicy od lat stosują syntetyczne feromony, by wywabiać samce z dala od samic i w ten sposób ograniczać ich rozmnażanie. Problem polega na tym, że każdy gatunek tworzy unikatową mieszaninę feromonów, a jej sztuczne odtworzenie w laboratorium jest często kosztowne i skomplikowane. Aby lepiej zrozumieć ten mechanizm, badacze musieli najpierw określić, w jaki sposób organizm ćmy wytwarza właściwe substancje. Jak odkryto gen odpowiedzialny za zapach ćmy? – Nasze badanie dotyczyło owocówki wschodniej (Grapholita molesta), poważnego szkodnika brzoskwiń, jabłek i innych owoców. Celem było znalezienie genu odpowiedzialnego za produkcję jej feromonu – napisała Marie Inger Dam. Feromony powstają z kwasów tłuszczowych dzięki działaniu określonych enzymów. Aby zidentyfikować właściwy gen, badacze musieli najpierw ustalić, jaki kwas tłuszczowy jest materiałem wyjściowym, a następnie odkryć enzym, który przekształca go w feromon. Ostatnim krokiem było znalezienie genu kodującego ten enzym. – Korzystając z techniki chromatografii gazowej, udało nam się zidentyfikować mały kwas tłuszczowy, który stanowił surowiec dla zapachu samic. Gdy umieściliśmy tę substancję na gruczole feromonowym ćmy, została przekształcona w feromon – mieliśmy więc punkt wyjścia – wyjaśnia badaczka. Następnie badacze musieli znaleźć enzym odpowiedzialny za tę przemianę. Analizując DNA ćmy, udało się wyodrębnić gen desaturazy – kluczowy element całego procesu. Wówczas do akcji wkroczyła technologia CRISPR, czyli precyzyjne nożyczki genetyczne, nagrodzone Nagrodą Nobla. Czy drożdże będą produkować feromony dla rolnictwa? – Usunęliśmy wskazany gen bezpośrednio z jaj motyla. Kiedy owady dorosły, samice pozbawione genu nie potrafiły już wytwarzać feromonu. To potwierdziło, że odkryliśmy kluczowy element komunikacji płciowej ciem – napisała biotechnolożka. Badacze podkreślają, że ta metoda może być skuteczna także w przypadku innych gatunków szkodliwych motyli, które posiadają podobny system feromonowy. – Znając już odpowiedni gen, możemy produkować feromony poza organizmem owada – na przykład w drożdżach lub roślinach, zaprojektowanych jako biologiczne „fabryki”. Takie organizmy mogłyby w naturalny sposób wytwarzać feromony, tanio i bez szkody dla środowiska – podobnie jak dziś drożdże GMO produkują leki, np. insulinę – podsumowuje dr Marie Inger Dam. To przełomowe podejście może zmienić sposób, w jaki chronimy rośliny – skutecznie, ekologicznie i bez użycia szkodliwych chemikaliów. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dzikie pszczoły miodne wpisane na listę zagrożonych gatunków w UE. Powoli znikają z Europy
Małe, rodzinne pasieki rosną jak grzyby po deszczu, a coraz więcej osób interesuje się pszczelarstwem – pokazuje to chociażby rozwój kanałów w social mediach poświęconych hodowli miododajnych owadów. Mogłoby się wydawać, że pszczoły są rozkwicie. Nic bardziej mylnego: dzikie pszczoły mogą wkrótce zniknąć z Europy, pozostawiając jedynie swoich pracujących dla naszej uciechy kuzynów. Do czasu.
Pszczoły to nie tylko wielkie pasieki, z których pszczelarze pozyskują miód: ważną rolę w ekosystemie pełnią także pszczoły mieszkające nie w pielęgnowanych ulach, ale na wolności. Tzw. dzikie pszczoły miodne, czyli zasiedlające m. in. dziuple drzew, przeżywają ogromny kryzys. Pszczoły na liście gatunków zagrożonych wyginięciem Populacje dzikich pszczół miodnych zostały w najnowszej aktualizacji Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody uznane za zagrożone wyginięciem w Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na owady zamieszkujące nie ule, ale naturalne środowisko. Chociaż pszczoły żyły w związku z człowiekiem od tysięcy lat – pierwsi prawdopodobnie „udomowili” je starożytni Egipcjanie – to dopiero współczesne pszczelarstwo związane z mobilnymi ulami i komercyjnym zapylaniem miało największy wpływ na gatunek. W związku z działalnością pszczelarzy pszczoła miodna funkcjonuje obecnie w dwóch formach: hodowlanej i dzikiej. Pszczoła pszczole nierówna To właśnie przede wszystkim dzikie pszczoły miodne znajdują się dzisiaj w kryzysie, chociaż obu formom nie wiedzie się szczególnie dobrze – w ulach stale notuje się straty związane ze zmieniającym się klimatem. Chociaż pszczoły należą do tego samego gatunku (Apis mellifera) co mieszkańcy uli, to ich życie i wpływ na środowisko jest radykalnie różny. Skoro nie odróżnia się osobnych gatunków, to jak rozpoznać dziką pszczołę? Unia Ochrony Przyrody uznała, że wyróżniają ją dwa kryteria: żyje swobodnie, bez nadzoru i może samodzielnie utrzymać swoją liczebność, nie polegając na wprowadzeniu nowych kolonii (np. pszczół, które uciekły z komercyjnych uli). Dzikie pszczoły zagrożone w UE Europa ma najniższe zagęszczenie wolno żyjących kolonii na świecie – popularność pasiek sprawia, że liczba zarządzanych przez człowieka uli znacząco przewyższa ilość dzikich gniazd. Zdobyte przez badaczy i udokumentowane w ramach akcji „Honey Bee Watch” dane pokazują, że ich liczba dramatycznie spada. Związane jest to jednocześnie z utratą siedlisk, inwazyjnymi pasożytami, nowymi chorobami i krzyżującymi się w wyniku działalności człowieka gatunkami owadów. Pszczoły rzeczywiście mają kłopoty. Czerwona lista zagrożonych gatunków ostrzega Właśnie z tego powodu dziko żyjące pszczoły miodne zostały sklasyfikowane na Czerwonej Liście jako gatunek „zagrożony wyginięciem w Unii Europejskiej”. Jego ochrona powinna być priorytetem: nie tylko z powodu swojej kultowości jako symbolu Europy. Obecność dzikich pszczół to zapewnienie bioróżnorodności, bezpieczeństwa żywnościowego i ochrona ekosystemów dla kolejnych pokoleń. Dzikie pszczoły – w odróżnieniu od hodowlanych – to te, które wykształciły w sobie największą odporność na choroby, pasożyty czy trudne warunki, które w trymiga mogą zniszczyć ule hodowlane. To cenny rezerwuar genetyczny, od którego może zależeć bezpieczeństwo naszej planety. Nie możemy sobie pozwolić, by pozostały one niedostatecznie zbadane i bez ochrony. Źródła: Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, Czerwona Lista IUCN, Honey Bee Watch Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.