National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-22T13:12:48.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pleń na szlaku w Beskidzie Niskim. To zjawisko tak rzadkie, że uważano je za przepowiednię
items: Rusałka admirał – wędrowny motyl, który potrafi pokonać tysiące kilometrów
items: Psy pokonały ludzkich ekspertów. Niezwykłe badanie w winnicy z udziałem domowych pupili
items: Makabryczny pasożyt wrócił do USA. Owad zjada swoje ofiary żywcem
items: Kamień nazębny zdradził dietę przodków. Czy owady były hitem na ich stołach?
items: Niebezpieczne owady w trzech województwach. Mogą wywołać nawet wstrząs anafilaktyczny
items: Myśleli, że to tylko kamuflaż. Ten owad w niezwykły sposób używa liści do „podrywania” samic
items: Królowe pszczół wykluwają się w specjalnych warunkach. Wielką rolę odgrywa tu wosk, z którego zbudowany jest plaster
items: Na tym cmentarzu roi się od pszczół. Żyje ich tu prawie 6 mln!
items: Fasola wzywa armię prywatnych ochroniarzy. Naukowcy odkryli, jak rośliny proszą osy o pomoc
items: Dla swoich młodych zrobiłyby wszystko. 5 najbardziej heroicznych matek w świecie zwierząt
items: Armia supermrówek dosłownie pożera nasz internet. Śródziemnomorski szkodnik opanowuje Europę Środkową
items: Motyle w Polsce – różnorodność gatunków i ich ochrona
items: Czy owady czują ból? To drastyczne badanie na świerszczach zmusza nas do zmiany myślenia
items: Chrabąszcz majowy – jeden z najbardziej rozpoznawalnych wiosennych owadów
items: Apokalipsa owadów jest faktem i już uderza w ludzi. Przez brak pszczół dzieci przestają prawidłowo rosnąć
items: Dinozaury miały niezwykłe towarzystwo. Naukowcy odkryli „świecącą” tajemnicę bursztynu sprzed 100 milionów lat
items: Pszczoła, osa czy szerszeń? Skutki użądlenia bywają bardzo różne
items: Swędzi, piecze i potrafi długo nie dawać spokoju. Ten owad bywa wyjątkowo uciążliwy
items: To nie komar, a potrafi uprzykrzyć lato. Ukąszenie bywa wyjątkowo bolesne
items: Psotniki często pozostają niezauważone. Ich obecność jest jednak istotna dla środowiska, ale bywa szkodliwa dla ludzi
items: Guniak pojawia się wraz z nadejściem lata. Jego wieczorne loty stanowią nieodłączny element czerwcowego krajobrazu
items: Mały owad, wielka irytacja. Dlaczego ukąszenie komara tak bardzo swędzi?
items: To „biologicznie nieprawdopodobne”. Rzadka infekcja sprawiła, że Greczynka dosłownie kichała robakami
items: Ta roślina produkuje czarny nektar i nikt nie wie, w jakim celu to robi

Pleń na szlaku w Beskidzie Niskim. To zjawisko tak rzadkie, że uważano je za przepowiednię
type: item
date: 2026-07-22T12:42:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: beskidy
subject: obserwacje
subject: owady
subject: polska
subject: wierzenia
description: W Beskidzie Niskim zaobserwowano pleń, czyli bardzo rzadkie zachowanie larw niewielkiego owada – ziemiórki pleniówki. Gąsienice tej niewielkiej muchówki łączą się w roje, złożone z setek osobników, wyglądających z pozoru jak jeden organizm. Cel takiego zachowania pozostaje nieznany, choć obserwowano je już setki lat temu.
encoded: Obserwacji dokonał internauta Jakub Urlich na szlaku w Beskidzie Niskim. Jak przekazał we wpisie na Facebooku, widział po drodze kilkanaście pleni, jeden z nich miał formę koła. Kilkanaście pleni to obserwacja niezwykle rzadka – nawet jeden to osobliwe zjawisko. Plenie od wieków mają swoje miejsce w ludowych wierzeniach, nie tylko w Polsce. Dziś powszechność internetu i mediów społecznościowych sprawia, że co roku dowiadujemy się o kilku obserwacjach plenia w naszym kraju. Miesiąc temu widziano go także w Tatrach. Po co owadom pleń? Za to niezwykłe zjawisko odpowiada mały owad o długości niespełna centymetra: ziemiórka pleniówka (Sciara militaris). Tej niepozornej muszki w formie dorosłej zapewne nigdy nie dostrzeżemy wędrując po lesie. Pleń formują jej bezwłose, niemal przezroczyste larwy. Pojedynczej larwy też byśmy nie zauważyli, ale plenie mogą składać się z tysięcy osobników. Po co larwom ziemiórki taka strategia? Tu możemy jedynie spekulować. Być może chodzi o poszukiwanie jedzenia, dogodnych miejsc do przepoczwarzenia się albo jest to po prostu strategia ułatwiająca przetrwanie. Relatywnie duży „obiekt”, jakim jest pleń może zniechęcić owadożerne ptaki lub inne owady, które upolowałyby pojedynczą larwę, ale z wieloma sobie nie poradzą. Zarówno dorosłe ziemiórki pleniówki, jak i ich delikatne larwy potrzebują środowiska o wysokiej wilgotności. To właśnie jedna z przyczyn rzadkich obserwacji plenia. Choć lasów mamy dużo, nie wszędzie ściółka jest na tyle wilgotna, by żyły w niej ziemiórki. Pierwszy polski opis plenia i wierzenia ludowe Za pierwszy polski opis gatunku odpowiada Maksymilian Nowicki. Jego artykuł „O pleniu Kopalińskim i lęgnącej się z niego pleniówce” ukazał się w 1868 roku w „Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”. Nowicki opisuje w nim często obserwacje plenia w wiosce Kopalin pod Bochnią, ale zagłębia się też w ludowe wierzenia, ustne przekazy, pisemne świadectwa i inne artykuły naukowe. „Liptacy na południowej stronie Tatr zwą go żyremy)…

AdobeStock308479027-498879a-rotated.jpeg
width: 5689
height: 3793

Rusałka admirał – wędrowny motyl, który potrafi pokonać tysiące kilometrów
type: item
date: 2026-06-13T10:57:39.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: migracje
subject: motyle
subject: owady
subject: polska
description: Rusałka admirał zachwyca wyglądem, ale jeszcze bardziej imponuje swoim stylem życia. Ten charakterystyczny motyl o czarnych skrzydłach przeciętych czerwonymi pasami należy do najlepszych lotników wśród europejskich owadów. Każdego roku odbywa dalekie wędrówki między cieplejszymi regionami kontynentu a północnymi obszarami Europy. Dzięki temu jest jednym z najbardziej fascynujących motyli w naszym kraju.
encoded: Spis treści: Jak wygląda rusałka admirał? Gdzie występuje rusałka admirał? Gody i cykl życia Wędrówki dłuższe niż u wielu ptaków Czym żywi się dorosła rusałka admirał? Rusałka admirał – ciekawostki Czy rusałka admirał wymaga ochrony w Polsce? Choć można ją spotkać w ogrodach, parkach i na leśnych ścieżkach, wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że obserwowane latem osobniki często przyleciały do Polski z miejsc oddalonych o setki, a nawet tysiące kilometrów. To niezwykłe połączenie efektownego wyglądu, zdolności migracyjnych i interesującego cyklu życia sprawia, że rusałka admirał od lat fascynuje naukowców i miłośników przyrody. Jak wygląda rusałka admirał? Rusałka admirał (Vanessa atalanta) to średniej wielkości motyl dzienny z rodziny rusałkowatych. Rozpiętość jego skrzydeł wynosi zwykle od około 5,8 do 6,4 cm. Na przednich skrzydłach widoczny jest ukośny czerwony pas oraz kilka wyraźnych białych plamek przy wierzchołku. Tylne skrzydła zdobi szeroki czerwony pas biegnący wzdłuż ich zewnętrznej krawędzi. Spodnia strona skrzydeł jest znacznie mniej kontrastowa i przypomina mozaikę odcieni brązu, szarości i beżu, dzięki czemu motyl staje się niemal niewidoczny podczas odpoczynku. Gdzie występuje rusałka admirał? Zasięg występowania tego motyla jest wyjątkowo rozległy. Spotykany jest w Europie, północnej Afryce, dużej części Azji oraz Ameryce Północnej. Występuje także na niektórych wyspach karaibskich i oceanicznych. Rusałka admirał to motyl występujący w Polsce i można go obserwować praktycznie na terenie całego kraju. Najchętniej zasiedla: skraje lasów, polany i leśne drogi, ogrody przydomowe, sady, tereny ruderalne, wilgotne zarośla i doliny rzeczne. Jest gatunkiem dobrze przystosowanym do życia w pobliżu człowieka, dlatego często odwiedza miejskie parki oraz działki ogrodowe. Gody i cykl życia U populacji migrujących okres godowy przypada zwykle na późną jesień i początek zimy, po dotarciu do cieplejszych regionów Europy. Poprzedzają go długie zaloty, które mogą tr…

rusalka-admiral-ee4079d.jpg
width: 2135
height: 1200

Psy pokonały ludzkich ekspertów. Niezwykłe badanie w winnicy z udziałem domowych pupili
type: item
date: 2026-06-11T07:24:08.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: owady
subject: psy
subject: rośliny
description: W amerykańskim stanie Maryland psy pomogły w poszukiwaniach groźnego szkodnika - inwazyjnego latarnika plamistego. Węch czworonogów okazał się znacznie skuteczniejszy od ludzkiego wzroku i doświadczenia. Naukowcy już zapowiadają kolejne projekty z udziałem przeszkolonych zwierzaków, które w przyszłości pomogą szybciej wykrywać niebezpieczne infekcje u roślin.
encoded: Teza, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka, zyskała właśnie nowy, naukowy dowód. Okazuje się, że czworonogi potrafią z niesamowitą dokładnością i szybkością tropić drobne szkodniki niszczące sady, lasy oraz winnice. Badanie przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Politechnicznego i Uniwersytetu Stanowego Wirginii było pierwszym testem w realnych warunkach, w którym udział wzięły zwykłe psy domowe, wyszkolone przez swoich właścicieli. Pies kontra ekspert Jednym z bohaterów badania został terrier bostoński o imieniu Xephyr, wyszkolony przez swoją właścicielkę, Debi Persing. Czworonogi takie jak on rywalizowały z doświadczonymi ekspertami w poszukiwaniu jaj latarnika plamistego. Na terenach o gęstej roślinności zwierzęta okazały się ponad dwukrotnie skuteczniejsze od ludzi, co potwierdziły wyniki opublikowane w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. W testach dystansowych badacze sprawdzili 26 zespołów składających się z psa i jego przewodnika. Następnie dziewięć z nich skierowano do przeszukania obszarów o powierzchni 0,2 hektara, gdzie ukryto złoża jaj. Najpierw teren sprawdzali specjaliści od chorób roślin, a tuż po nich wpuszczano zespoły z psami – każda próba trwała 10 minut. Efekt? W gęstych zaroślach psy wykrywały średnio 3 miejsca ze złożami jaj, podczas gdy ludzie znajdowali ich zaledwie 1,3. Zasięg psiego nosa Po ocenie ogólnej skuteczności naukowcy postanowili dokładnie zbadać zasięg psiego węchu w terenie. Obserwacje wykazały, że czworonogi najefektywniej lokalizują jaja, gdy znajdują się one w odległości do około 5 metrów od ścieżki, którą się poruszają. Gdy dystans zwiększał się powyżej 15 metrów, skuteczność czworonogów drastycznie spadała i nawet najlepiej wyszkolone osobniki traciły trop. Wyniki te jasno wskazują, jak należy projektować przyszłe misje poszukiwawcze – przewodnicy z psami muszą przeczesywać dany teren według określonych ścieżek badawczych. Przyszłość psich sił specjalnych Naukowcy planują już rozszerzenie projektu. Chcą sprawdzić, cz…

shutterstock2670116699-0f40cf0.jpg
width: 6000
height: 4000

Makabryczny pasożyt wrócił do USA. Owad zjada swoje ofiary żywcem
type: item
date: 2026-06-09T08:28:05.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: epidemia
subject: owady
subject: stany zjednoczone
subject: zwierzęta
description: W amerykańskim stanie Teksas zarejestrowano występowanie niezwykle groźnego pasożyta - muchy śrubowej. Larwy tego niewielkiego owada zostały znalezione w ciele 3-tygodniowego cielęcia. Działanie szkodnika przywodzi na myśl skojarzenia z najmakabryczniejszych horrorów.
encoded: Sposób działania muchy śrubowej należy do tych zdecydowanie odpychających i wzbudzających mdłości. W przeciwieństwie do innych mięsożernych owadów, które interesują się raczej zmarłymi zwierzętami, ta upodobała sobie żywe organizmy, w których składa swoje larwy. Rząd USA wprowadził już pierwsze kroki w walce z muszycą, która ma być zwalczana przez tzw. technikę bezpłodnego owada. Mięsożerna śruba – jak żywi się pasożyt? Zaobserwowanie pierwszych wystąpień muchy śrubowej w Teksasie zaniepokoiło lokalnych hodowców zwierząt. Występowanie tego owada kojarzy się bowiem z iście koszmarnym scenariuszem, w którym pasożyt spożywa swoje ofiary żywcem. Choć zdanie to brzmi nad wyraz makabrycznie, nie ma w nim przesady. Larwy, które mucha składa w otwartych ranach żywych organizmów, rzeczywiście konsumują żywe mięso stałocieplnych żywicieli. Stan, w którym ofiara jest stopniowo pożerana przez niewykształcone owady, nazywany jest muszycą. Wiąże się z dotkliwym podskórnym bólem oraz nieprzyjemnym zapachem wydzielanym przez ranę. Niektórzy pacjenci mogą nawet zacząć widzieć lub czuć larwy poruszające się w ich ciałach. Endemiczny gatunek, występujący głównie w tropikalnej Ameryce Środkowej i Meksyku, atakuje głównie zwierzęta. Zdarzają się jednak sytuacje, podczas których to człowiek staje się ofiarą makabrycznego owada. Takie scenariusze występują jednak zdecydowanie rzadziej: od 2023 roku odnotowano łącznie 171 700 przypadków u zwierząt i ponad 2070 przypadków u ludzi. Dwa przypadki w Teksasie Zaledwie dwa dni po znalezieniu larw u 3-tygodniowego cielęcia w miejscowości La Pryor, Departament Rolnictwa USA potwierdził zakażenie u kolejnego, miesięcznego cielęcia w hrabstwie Zavala (oddalonego o jedyne 9 km od pierwszego ogniska). W związku z „bliskim i realnym zagrożeniem” dla wartej miliardy dolarów branży mięsnej, gubernator Teksasu Greg Abbott ogłosił stan klęski żywiołowej, ostrzegając, że plaga prawdopodobnie będzie rozprzestrzeniać się przez całe lato 2026 roku. Co ważne, d…

shutterstock2705467469-6eeddd5.jpg
width: 4624
height: 3472

Kamień nazębny zdradził dietę przodków. Czy owady były hitem na ich stołach?
type: item
date: 2026-06-09T06:01:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: europa
subject: owady
subject: robaki
subject: żywność
description: Czy nasi przodkowie chętnie sięgali po insekty, jako źródło pożywienia? Naukowcy poznali odpowiedź dzięki analizie genetycznej kamienia nazębnego z kilkuset szczątków ludzi z różnych epok. Nie obyło się bez zaskoczeń. Ten temat rozpalił w ostatnim czasie debatę na temat tego, co jemy i będziemy spożywać w przyszłości.
encoded: Czy w obliczu zmian klimatycznych owady na stałe trafią na nasze talerze w miejsce mięsa pozyskiwanego ze zwierząt hodowlanych? W obliczu rosnącej populacji ludzkiej, która wkrótce może przekroczyć granice wydolności naszej planety, poszukiwanie alternatywnych źródeł białka stało się priorytetem. Obecnie około 35% powierzchni lądów zajmują uprawy rolnicze, co zagraża bioróżnorodności. Tradycyjna hodowla zwierząt pochłania ogromne zasoby wody i przyczynia się do emisji gazów cieplarnianych. Dlatego Organizacja Narodów Zjednoczonych promuje jadalne owady jako zrównoważoną alternatywę. Ich spożywanie w tropikach jest powszechne, ale społeczeństwa zachodnie podchodzą do niego z dużą rezerwą. To skłoniło naukowców do zbadania, czy nasi przodkowie faktycznie unikali owadów. Archiwum ukryte w uśmiechu Aby sprawdzić, co lądowało na stołach dawnych Europejczyków, zespół badawczy pod kierunkiem Manuela Piñero i Pabla Librado zastosował nowoczesne techniki metagenomiczne. Naukowcy przeanalizowali kamień nazębny – swoiste „biomolekularne archiwum” – pochodzący od 745 ludzi współczesnych (głównie dawnych mieszkańców Eurazji) oraz 18 neandertalczyków. Porównano je z próbkami pobranymi od 96 małp człekokształtnych, o których wiadomo, że regularnie spożywają owady. Badania te miały na celu wykrycie DNA insektów, które mogło zachować się w osadzie na zębach przez tysiąclecia. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Neandertalczyk kontra Homo sapiens Wyniki analizy pokazały wyraźne różnice między gatunkami. Ślady DNA owadów w kamieniu nazębnym dawnych Europejczyków były niezwykle rzadkie – ich poziom był znacznie niższy niż u goryli czy szympansów. Co ciekawe, neandertalczycy wykazywali znacznie wyższą obfitość DNA owadów, szczególnie muchówek. Sugeruje to, że mogli oni spożywać tusze zwierzęce zasiedlone przez larwy much. U ludzi współczesnych zamieszkujących Europę ślady te były jednak marginalne, co wskazuje na znikome znaczenie owadów w ich jadłosp…

shutterstock2585934249-cb793b3.jpg
width: 6240
height: 4160

Niebezpieczne owady w trzech województwach. Mogą wywołać nawet wstrząs anafilaktyczny
type: item
date: 2026-06-08T12:49:47.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: lasy
subject: owady
subject: polska
subject: Zdrowie
description: Wyglądają jak zwykłe włochate gąsienice, jednak spotkanie z nimi może skończyć się w szpitalu. Korowódka dębówka, owad od lat budzący niepokój w Europie Zachodniej, zasiedla też Polskę. Mikroskopijne włoski parzące jej gąsienic potrafią wywołać u ludzi i zwierząt silne reakcje alergiczne oraz trudności z oddychaniem.
encoded: Do tej pory o problemach z gąsienicami korowódki dębówki słyszeliśmy głównie z Francji czy Niemiec, gdzie są bezwzględnie zwalczane. Niestety, zmiany klimatyczne i rosnące temperatury sprawiły, że owad ten coraz częściej i gęściej występuje także w Polsce. Obecność niebezpiecznych gąsienic potwierdzono w województwach małopolskim, wielkopolskim oraz kujawsko-pomorskim. Według informacji Lasów Państwowych korowódka dębówka silnie mnoży się w Polsce już od ponad 10 lat. Niezwykły zwyczaj korowódki dębówki Korowódka dębówka (Thaumetopoea processionea) swoją nazwę zawdzięcza niezwykłemu zachowaniu. W ciągu dnia gąsienice tego owada kryją się w specjalnie utkanych gniazdach, przyczepionych do pni i gałęzi dębów i innych drzew. Prawdziwy spektakl (i zagrożenie) zaczyna się o zmierzchu. Ruszają wtedy na żer, przemieszczając się w idealnie zorganizowanych „procesjach”, jedna za drugą. To właśnie stąd wzięła się ich angielska nazwa „oak processionary catterpillar”, czyli gąsienica procesyjna. Korowódki potrafią w ciągu jednej nocy doszczętnie ogołocić drzewo z liści, pozostawiając jedynie ich unerwienie. Kiedy skończą, ich „korowód” wraca do kryjówki. Niewidzialna broń gąsienic korowódki Problemem związanym z korowódką jest nie tylko jej wilczy apetyt, ale i unikatowy system obronny. Ciało każdej gąsienicy pokryte jest tysiącami mikroskopijnych, łamliwych włosków, które zawierają silnie toksyczną substancję. Gdy owad czuje zagrożenie, włoski te się odłamują i są unoszone przez wiatr na znaczne odległości. Kontakt z nimi wywołuje u ludzi intensywne podrażnienia skóry, bolesną wysypkę oraz stany zapalne oczu. Wdychanie przesyconego drobinkami włosków powietrza może prowadzić do silnego kaszlu, napadów duszności a nawet niebezpiecznych dla życia reakcji anafilaktycznych. Ofiarami gąsienic padają też ciekawskie psy i koty, dla których powąchanie korowodu może skończyć się tym samym. Jak chronić się przed korowódką? Eksperci i Lasy Państwowe ostrzegają, by pod żadnym pozorem nie …

korowodka-debowa-8b22484.jpg
width: 1800
height: 1200

Myśleli, że to tylko kamuflaż. Ten owad w niezwykły sposób używa liści do „podrywania” samic
type: item
date: 2026-06-07T08:45:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dźwięki
subject: kamuflaż
subject: owady
subject: pasikoniki
description: W gęstwinie tropikalnego lasu deszczowego przetrwanie często zależy od odpowiedniego kamuflażu. Przez lata biolodzy byli przekonani, że zachwycające mimikry służą owadom wyłącznie w jednym celu – ukrycia się przed wzrokiem drapieżników. Najnowsze badania obalają ten mit – okazuje się, że natura potrafi być znacznie bardziej przebiegła, a doskonały kamuflaż skrywa w sobie tajemnicę.
encoded: Wśród gałęzi dżungli ukrywa się Viadana brunneri – fascynujący gatunek pasikonika, którego skrzydła do złudzenia przypominają unerwiony, zielony liść. Okazuje się, że ów misterny, roślinny kamuflaż kryje niezwykle wyrafinowaną funkcję akustyczną, która pomaga samcom w miłosnych podbojach. Ewolucyjny paradoks W przyrodzie dobór naturalny i dobór płciowy często wchodzą ze sobą w konflikt. Klasycznym tego przykładem jest pawi ogon – imponujące, rozłożyste pióra z pewnością przyciągają uwagę samic, ale jednocześnie sprawiają, że ptak staje się łatwym i widocznym celem dla drapieżników, co drastycznie obniża jego szanse na przetrwanie. Jednak cecha, która jednocześnie wspierałaby oba te cele, to absolutna rzadkość. Zespół badaczy z University of St Andrews postanowił przyjrzeć się temu ewolucyjnemu fenomenowi. Wyniki ich badań, opublikowane w 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma „Proceedings of the Royal Society B”, stanowią pierwszy udowodniony przypadek, w którym roślinna mimikra służy bezpośredniemu wzmocnieniu atrakcyjności sygnału seksualnego. Ultradźwięki w głośnej dżungli Podobnie jak inne pasikoniki, samce Viadana brunneri generują swoje pieśni poprzez strydulację – pocieranie o siebie wyspecjalizowanych struktur znajdujących się na skrzydłach. Jednak u tego konkretnego, tropikalnego gatunku, to właśnie część imitująca liść stanowi zdecydowaną większość powierzchni samego skrzydła. W hałaśliwym środowisku lasu deszczowego nocna komunikacja to nie lada wyzwanie. Aby uniknąć wykrycia przez wrogów, owady te emitują sygnały niezwykle rzadko i ostrożnie – szacuje się, że ich „miłosne pieśni” trwają łącznie zaledwie dwie sekundy w ciągu całej nocy. Co więcej, dźwięki te generowane są w paśmie ultradźwięków, przez co pozostają całkowicie niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Zainteresowane samice odpowiadają na te zaloty równie oszczędnie, emitując jedynie bardzo krótkie kliknięcia. Czy to liść? Czy to głośnik? Jak drobnym pasikonikom udaje się odnaleźć w tym gęstym, …

leafy-lovers-male-katy-2-01e8bd7.jpg
width: 2880
height: 2160

Królowe pszczół wykluwają się w specjalnych warunkach. Wielką rolę odgrywa tu wosk, z którego zbudowany jest plaster
type: item
date: 2026-06-04T06:30:58.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: NatGeoBN
subject: owady
subject: pszczoła
subject: pszczoły
description: Komórki, w których wykluwają się królowe pszczół okazują się czymś znacznie więcej niż tylko osłoną. Badania pokazują, że robotnice budują je z wosku o odmiennych właściwościach i utrzymują w nich wyższe temperatury. Gdy larwy przyszłych królowych rozwijają się w „zwykłym” wosku, częściej nie przeżywają lub osiągają mniejsze rozmiary.
encoded: Skąd się biorą królowe pszczół? – Kiedyś wydawało się to proste. Stara królowa składa jajo, robotnice przenoszą je do komórki w plastrze i karmią mleczkiem pszczelim. Jednak odkryliśmy, że za tym procesem kryje się cała machina. Jest o wiele bardziej zaawansowana, niż sobie wyobrażaliśmy – mówi Boris Baer, ​​entomolog i dyrektor Centrum Zintegrowanych Badań nad Pszczołami na Uniwersytecie Kalifornijskim w Riverside. Kluczowe jest to, że woskowe komórki królowej – tzw. mateczniki – nie są zwykłymi „pojemnikami” na larwę. To starannie przygotowany mikroświat: z innym woskiem, inną chemią i wyraźnie cieplejszym „klimatem” niż w typowych plastrach. Zespół badaczy z USA pokazał, że te warunki przekładają się na bardzo konkretny finał. Larwy przyszłych królowych rozwijające się w wosku z komórek robotnic częściej giną lub wyrastają na mniejsze, a więc słabsze królowe. Specjalny wosk dla przyszłej władczyni Komórki królowej łatwo rozpoznać nawet bez lupy. Królewski pałac nie tworzy regularnych sześciokątów, tylko zwisa ku dołowi i przypomina chropowatą łupinę orzecha. To jednak nie wygląd okazał się kluczowy, lecz materiał. Gdy badacze porównali wosk z komórek królowej i z komórek robotnic, różnice były ogromne. Wosk z komórek robotnic okazał się gęstszy. Ten „królewski” był bardziej plastyczny, a po uformowaniu w identyczne kształty wykazywał wyższą temperaturę topnienia. Taki zestaw cech oznacza, że pszczoły nie budują komórek królowej z przypadkowej mieszanki. Materiał na matecznik ma inne właściwości fizyczne i — co równie ważne — inny profil chemiczny. Analizy pokazały też obecność związków charakterystycznych dla danego typu wosku, w tym specyficznych lotnych związków organicznych. W praktyce oznacza to, że ściany komórki nie są neutralnym tłem dla rozwoju larwy. To aktywne środowisko, które może przenosić sygnały chemiczne i wpływać na warunki w środku. Wyspecjalizowana „ekipa budowlana” pszczół Różnice nie kończą się na wosku. Termowizja i monitoring zachowań ujawn…

krolowa-pszczol-1-6691a54.jpg
width: 1280
height: 720

Na tym cmentarzu roi się od pszczół. Żyje ich tu prawie 6 mln!
type: item
date: 2026-05-31T10:13:12.000Z
creator: Joshua Rapp Learn
subject: Przyroda
subject: ameryka północna
subject: entomologia
subject: owady
subject: pszczoła
subject: pszczoły
description: Miękka gleba cmentarza w północnej części stanu Nowy Jork skrywa roje żywych owadów. To największe skupisko pszczół gniazdujących w ziemi, jakie kiedykolwiek zaobserwowano na świecie.
encoded: Skupisko 5,6 miliona pszczół – odkryte niedawno na cmentarzysku w Ithace – poszerzyło wiedzę naukowców na temat typów siedlisk preferowanych przez te zapylacze. Okazało się przy tym, że owady wspomagają produkcję jabłek w pobliskim sadzie Uniwersytetu Cornella. – Te stare cmentarze to naprawdę dobre miejsca dla pszczół gniazdujących w ziemi – mówi Bryan Danforth, profesor entomologii na uniwersytecie. – Owady i ludzie lubią tę glebę z tych samych powodów. Te pszczoły, a właściwie pszczolinki z gatunku Andrena regularis, zazwyczaj wychodzą ze swoich nor, aby odbyć gody wiosną. Jednak pomimo ich liczebności, ich gniazda pozostawały ukryte przed naukowcami – aż do momentu, gdy ktoś na nie natknął się przypadkiem. Rozwiązanie 10-letniej zagadki zapylaczy Prof. Danforth od lat prowadzi badania nad pszczołami w stanie Nowy Jork. Około 10 lat temu pracował w zespole, który odkrył, że Andrena regularis były trzecim najczęściej występującym gatunkiem pszczół w sadach jabłoniowych w całym stanie. A w uniwersyteckim sadzie były najliczniejsze. Mimo to prof. Danforth nigdy nie dowiedział się, skąd się tam wzięły. Pewnego dnia, wiosną 2022 roku Rachel Fordyce, technik w laboratorium entomologicznym prof. Danfortha, trafiła na pszczelą orgię. Często parkowała samochód za darmo na terenie kampusu Uniwersytety Cornella i przechodziła przez cmentarz w drodze do laboratorium entomologicznego. Na cmentarzu Rachel Fordyce zobaczyła samce „rzucające się na samice” oraz samice znikające z ładunkiem pyłku i nektaru w otworach w ziemi. Kilka z nich złapała do słoika, aby zabrać je do laboratorium. – Zespół ruszył na cmentarz i zobaczył chmarę pszczół w szaleńczym ruchu – opisuje prof. Danforth. – To jedna z najfajniejszych rzeczy, jakie można zobaczyć. Cmentarz East Lawn znajduje się około 800 m od sadu jabłkowego. – Odkrycie Rachel w pewnym sensie rozwiązało zagadkę, która krążyła mi po głowie przez jakieś 10 lat – mówi prof. Danforth. Zespół później obszedł teren. Większość pszczelich gn…

pszczoly-na-cmentarzu-162c715.jpg
width: 3072
height: 1728

Fasola wzywa armię prywatnych ochroniarzy. Naukowcy odkryli, jak rośliny proszą osy o pomoc
type: item
date: 2026-05-29T09:31:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ekosystem
subject: osy
subject: owady
subject: rośliny
description: Gdy gąsienice zaczynają pożerać liście fasoli, roślina nie pozostaje bierna – natychmiast wzywa na pomoc drapieżne osy. To fascynujący chemiczny alarm, który szczegółowo opisują badacze na łamach czasopisma „Science Advances”. Zidentyfikowali oni wyjątkowy receptor, który rozpoznaje ślinę szkodnika i aktywuje emisję lotnych substancji, które dla owadów są jednoznacznym zaproszeniem na ucztę.
encoded: Przez miliony lat ewolucji rośliny i owady wykształciły złożoną sieć powiązań i wzajemnych zależności. Niektóre z nich są jednak bardziej niezwykłe niż inne. Nowe odkrycie z zakresu immunologii pokazuje nam, że rośliny z naszych warzywniaków potrafią nie tylko zidentyfikować swojego oprawcę, ale wręcz wynająć wykwalifikowanych „ochroniarzy” do jego szybkiej eliminacji. Czy fasola może podejmować decyzje? Chemiczny „krzyk” fasoli Fasola zwyczajna (Phaseolus vulgaris) jest rośliną uprawianą od tysiącleci. To pozwoliło wyselekcjonować popularne odmiany: pinto, czarną czy czerwoną. Jej „zwyczajność” jest jednak tylko ułudą – każdy posiadacz tych nasion w swojej spiżarni obcuje z mistrzem ewolucyjnej manipulacji. Zespół badawczy, w którego skład weszła m.in. immunolożka roślin dr Natalia Guayazán Palacios, rozwikłał zagadkę niezwykłych mechanizmów obronnych fasoli. Jasne jest, że roślina nie wydaje z siebie świadomego, dosłownego „krzyku” o pomoc (chociaż intencjonalność flory wciąż pozostaje przedmiotem akademickich debat). Jednak w momencie ataku przez gąsienice emituje ona specyficzne, lotne substancje chemiczne. Drapieżne osy z rodzajów Polybia i Mischocyttarus, które posiadają zdolny do uczenia się układ nerwowy, przez wieki zaczęły kojarzyć ten konkretny zapach z łatwym posiłkiem w postaci gąsienic. Stworzyło to doskonałą ewolucyjną pętlę sprzężenia zwrotnego: fasole wydzielające odpowiednie, łatwo wykrywalne przez osy aromaty były skuteczniej chronione, dzięki czemu zyskiwały większą szansę na przetrwanie i wydanie nasion. Zdradziecka ślina Skąd jednak roślina wie, że nadszedł odpowiedni moment na wyzwolenie alarmu? Sekret tkwi w mikroskopijnych białkach osadzonych na powierzchni liści fasoli. Analizy ujawniły, że rośliny te posiadają specjalne detektory reagujące na inceptynę (In11) – niezwykle powszechny peptyd (krótki łańcuch białkowy) obecny w ślinie gąsienic. Kiedy napastnik zaczyna przeżuwać liść, chemiczne ślady z jego jamy gębowej natychmiast aktywują rośl…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-29T110914.853-3d8b967.jpg
width: 2700
height: 1800

Dla swoich młodych zrobiłyby wszystko. 5 najbardziej heroicznych matek w świecie zwierząt
type: item
date: 2026-05-26T11:48:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: macierzyństwo
subject: obserwacje
subject: owady
subject: pająki
subject: ryby
subject: zwierzęta
description: Dla większości z nas symbolem macierzyństwa u zwierząt jest niedźwiedzica broniąca młodych lub ptak niestrudzenie karmiący pisklęta. Jednak natura potrafi być o wiele bardziej zaskakująca. W ciemnych wodach oceanów, głęboko w glebie i tropikalnych lasach żyją samice, dla których opieka nad potomstwem oznacza rezygnację z jedzenia na lata, ukrywanie dzieci we wnętrzu własnego ciała, a nawet… oddanie się na pożarcie.
encoded: Spis treści: Ryby pielęgnicowate: u mamy w pysku najbezpieczniej Skorek pospolity: mama z obsesją sprzątania Ośmiornica głębinowa: 4,5 roku matki bez jedzenia Boulengerula taitana: matka, która karmi własną skórą Norosz ziemny: ostateczne matczyne poświęcenie Gdy myślimy o macierzyństwie w świecie przyrody, często ulegamy antropomorfizacji, widząc zachowania zwierząt przez pryzmat ludzkich emocji. Ale ewolucja nie zna sentymentów – zna jedynie skuteczność. Aby gatunki mogły przetrwać, natura wykształciła mechanizmy tak zdumiewające, że graniczą z horrorem lub heroizmem. Oto pięć niezwykłych zachowań i strategii samic, które dla swojego potomstwa zrobiłyby absolutnie wszystko. Ryby pielęgnicowate: u mamy w pysku najbezpieczniej Ryby powszechnie uchodzą za pozbawione instynktów opiekuńczych, jednak afrykańskie i amerykańskie pielęgnicowate całkowicie przeczą temu stereotypowi. Samice wielu gatunków z jezior Malawi i Tanganika noszą swoje jaja i młode w pysku (stąd ich polskie nazwy: pyszczaki lub gębacze). Po złożeniu jaj matka zbiera je do pyska i nosi tam przez kilka tygodni, całkowicie rezygnując w tym czasie z jedzenia. Opieka nie kończy się po wykluciu. Gdy małe rybki wyczują niebezpieczeństwo, błyskawicznie wracają do jej pyszczka, traktując go jak bezpieczny schron. U innej pielęgnicy z Ameryki Południowej – paletki (dyskowca) – skóra samicy w okresie odchowu młodych zaczyna produkować gęsty, bogaty w białka i przeciwciała śluz. Młode zjadają go z ciała mamy, co jest strategią równie skuteczną, jak karmienie mlekiem wśród ssaków. Skorek pospolity: mama z obsesją sprzątania Skorek pospolity (Forficula auricularia) przez wielu jest niesłusznie uważany za domowego i ogrodowego szkodnika. Samica skorka to jedna z najbardziej czułych matek w świecie owadów. Jesienią buduje podziemną norkę, w której składa kilkadziesiąt jaj, a następnie spędza z nimi całą zimę. Jej najważniejszym zajęciem jest nieustanne sprzątanie. Bez przerwy, dzień i noc, wylizuje każde jajo z oso…

matki-w-przyrodzie-255ad87.jpg
width: 1800
height: 1200

Armia supermrówek dosłownie pożera nasz internet. Śródziemnomorski szkodnik opanowuje Europę Środkową
type: item
date: 2026-05-26T10:11:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gatunki
subject: inwazja
subject: mrówki
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Raporty upublicznione pod koniec maja 2026 roku pokazują bezprecedensową ekspansję agresywnej mrówki Tapinoma magnum. Ten niewielki owad z rejonu Morza Śródziemnego buduje gigantyczne superkolonie, które niszczą miejską infrastrukturę, paraliżują sieć internetową i bez problemu wytrzymują siarczyste mrozy Europy Środkowej.
encoded: Przez lata uważaliśmy, że chłodniejszy klimat naszej części świata stanowi naturalną, skuteczną barierę przed egzotycznymi szkodnikami. Globalny handel roślinami oraz zmiany klimatyczne udowodniły nam jednak, że nasze poczucie bezpieczeństwa było złudne – pojawienie się nowego, niezwykle odpornego agresora w niemieckich miastach pokazuje nam, jak krusi jesteśmy w starciu z bezwzględną siłą natury. Służby miejskie i naukowcy jednoczą siły w specjalnych projektach badawczych. Przyznają jednak, że stoimy w obliczu przeciwnika, którego całkowita eliminacja tradycyjnymi metodami jest niemal niemożliwa. Wielka inwazja północy. Mrówki zjadają Internet Tapinoma magnum (duża mrówka gruczołowa) trafiła do Niemiec w 2009 roku. Początkowo zasiedlała cieplejsze regiony na południu (Badenię-Wirtembergię, Nadrenię-Palatynat, Hesję), jednak szybko dotarła do Kolonii i Hanoweru. Dane z maja 2026 roku potwierdzają jej obecność na dalekiej północy kraju – w Szlezwiku-Holsztynie wykryto ogniska w Wedel (2024 r.) oraz Wulfsdorf (2025 r.). Owad skolonizował też Belgię i Holandię. Szkody przestały być problemem wyłącznie ogrodowym. W graniczącym z Francją mieście Kehl mrówki wniknęły do podziemnych szaf instalacyjnych, niszcząc kable i wywołując przerwy w dostawie prądu oraz internetu. Wiceminister ochrony środowiska Badenii-Wirtembergii, Andre Baumann, wprost nazywa owada groźnym szkodnikiem, choć gatunek nie trafił jeszcze na unijną listę gatunków inwazyjnych. Owady te nie przenoszą chorób, ale są niezwykle agresywne i kąśliwe, a ich masowe ataki mogą wywoływać u ludzi silne alergie. Anatomia superkolonii o zapachu zjełczałego masła Mrówka osiąga sukces przez swoją wyjątkową strukturę społeczną. Owady te tworzą monstrualne superkolonie zajmujące setki metrów, w których żyją setki królowych i ponad 20 milionów robotnic. – Nie będziemy w stanie ich wyeliminować – ostrzega Manfred Verhaagh z Muzeum Historii Naturalnej w Karlsruhe. Chociaż Tapinoma magnum przypomina rodzime, czarne mrówki, …

GettyImages-1338260042-08d4991.jpg
width: 5184
height: 3456

Motyle w Polsce – różnorodność gatunków i ich ochrona
type: item
date: 2026-05-25T06:03:18.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: motyle
subject: owady
subject: polska
description: Motyle w Polsce to wyjątkowo zróżnicowana grupa owadów, obejmująca zarówno dobrze znane gatunki dzienne, jak i znacznie liczniejsze motyle nocne. Choć wielu z nich nie można zaobserwować w ciągu dnia, odgrywają istotną rolę w ekosystemach jako zapylacze i element łańcucha pokarmowego, a ich obecność jest uznawana za wskaźnik kondycji środowiska przyrodniczego.
encoded: Spis treści: Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Największe motyle w Polsce Najciekawsze gatunki Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Status prawny motyli w Polsce Długość życia motyli jest bardzo zróżnicowana. Niektóre gatunki dorosłe żyją zaledwie kilka dni, inne, jak rusałka żałobnik, mogą przetrwać nawet do roku. W większości przypadków jednak faza dorosła trwa od 1 do 4 tygodni, co sprawia, że ich cykl życiowy jest wyjątkowo intensywny i krótki. Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Motyle w Polsce stanowią bardzo liczną grupę owadów. Według danych faunistycznych do tej pory wykazano ponad 3100 gatunków. Zdecydowaną większość stanowią motyle nocne, często określane potocznie jako ćmy, które są mniej widoczne, ale niezwykle istotne ekologicznie. Motyli dziennych, które najczęściej kojarzymy z kolorowymi skrzydłami i kwietnymi łąkami, jest znacznie mniej, bo jedynie 164 gatunki. Wśród nich znajdują się rodziny takie jak bielinkowate, rusałkowate, modraszkowate czy paziowate. Gatunki motyli w Polsce – bogactwo i różnorodność Analizując gatunki motyli w Polsce, można zauważyć, że są one silnie powiązane z różnymi typami środowisk – od łąk i lasów, po tereny bagienne i górskie. Każdy z tych ekosystemów zapewnia inne warunki mikroklimatyczne i dostęp do roślin żywicielskich, które są kluczowe dla rozwoju gąsienic. W efekcie rozmieszczenie motyli jest ściśle zależne od struktury siedlisk oraz stopnia ich przekształcenia przez człowieka. Do najważniejszych rodzin należą: rusałkowate – szeroko rozpowszechnione i łatwe do obserwacji, modraszkowate – niewielkie, ale bardzo zróżnicowane, bielinkowate – często spotykane w ogrodach i na polach uprawnych, paziowate – mniej liczne, ale najbardziej spektakularne. Największe motyle w Polsce Największy motyl w Polsce to zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos), należąca do zawisakowatych. Jej rozpiętość skrzydeł może osiągać nawet 14 cm. Gatunek ten wyróżnia się nie tylko rozmiarem, ale także charakterystycznym wzorem na tuło…

motyle-w-polsce-aff8e65.jpg
width: 1877
height: 1200

Czy owady czują ból? To drastyczne badanie na świerszczach zmusza nas do zmiany myślenia
type: item
date: 2026-05-20T07:38:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ból
subject: owady
subject: robaki
subject: zwierzęta
description: Przez stulecia traktowaliśmy owady jak bezduszne, zautomatyzowane organizmy-roboty. Dla większości ludzi świerszcz czy mucha to bezduszny kokon, który bez skrupułów można wyeliminować sprayem, nie zastanawiając się, czy w ogóle cokolwiek odczuwa. Jednak badania opublikowane w „Proceedings of Royal Society B” udowadniają, że te małe istoty, które zabijamy miliardami, doświadczają prawdziwego bólu.
encoded: Zespół entomologów z University of Sydney w Australii, pod kierownictwem prof. Thomasa White’a, zbadał wrażliwość na ból świerszczy domowych (Acheta domesticus). Wybór obiektu badań nie był przypadkowy – te owady są obecnie masowo hodowane na całym świecie, stanowiąc popularne źródło białka dla ludzi, karmę dla zwierząt egzotycznych oraz obiekt tysięcy eksperymentów laboratoryjnych. Szacuje się, że rocznie na świecie hoduje się i zabija około 400 miliardów świerszczy – w końcu nic nie czują. Czy aby na pewno? Świerszcze pod lupą. Czy czują ból? Badacze przeprowadzili kontrolowany eksperyment na grupie 80 dorosłych owadów. Każdemu z nich, po delikatnym unieruchomieniu, zaserwowano trzy warianty bodźców: Kontakt z gorącą sondą (o temperaturze ok. 65°C) przyłożoną do jednego z czułków na pięć sekund. Kontakt z zimną sondą (grupa kontrolna). Brak kontaktu z jakimkolwiek narzędziem. Najważniejsze działo się jednak później. Naukowcy filmowali zachowanie owadów przez 10 minut. Obserwatorzy, którzy nie wiedzieli, któremu owadowi zaaplikowano dany bodziec, analizowali nagrania pod kątem tzw. elastycznej samoobrony. Owady wykazują oznaki odczuwania Okazało się, że świerszcze poddane działaniu gorąca zachowywały się zupełnie inaczej niż pozostałe grupy. Zamiast chaotycznego poruszania się, wykazywały bardzo konkretne, intencjonalne działanie: z niemal dwukrotnie większą częstotliwością pielęgnowały „ranny” czułek, poświęcając na to cztery razy więcej czasu niż w grupach kontrolnych. To zachowanie – przypominające psa liżącego skaleczoną łapę – jest przez biologów interpretowane jako wyraz odczuwania nieprzyjemnego bodźca. Świerszcze nie tylko zareagowały na ciepło, ale skupiły swoją uwagę na miejscu, które ucierpiało. A to jest wyraźną oznaką złożonej reakcji neurologicznej, a nie tylko bezmyślnego odruchu. Dlaczego należy się tym przejmować? Nauka o bólu u zwierząt od lat zmaga się z ogromną barierą: ból jest doświadczeniem subiektywnym. Nie możemy zapytać świerszcza, jak bar…

GettyImages-1287140363-c5b8bee.jpg
width: 6000
height: 4000

Chrabąszcz majowy – jeden z najbardziej rozpoznawalnych wiosennych owadów
type: item
date: 2026-05-18T05:58:21.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: owady
subject: wiosna
subject: zwierzęta
description: Chrabąszcz majowy to owad kojarzony najczęściej z charakterystycznym lotem i denerwującą obecnością w maju. Jego biologia, cykl życia i wpływ na środowisko są jednak znacznie bardziej złożone. To gatunek, który z jednej strony stanowi ważny element ekosystemu, a z drugiej bywa poważnym szkodnikiem w rolnictwie. Warto więc przyjrzeć się mu bliżej z perspektywy obserwatora przyrody.
encoded: Spis treści: Jak wygląda chrabąszcz majowy? Występowanie Pożywienie Cykl życiowy chrabąszcza majowego Zachowanie i aktywność – dlaczego pojawiają się wieczorem? Współczesne spojrzenie – między ochroną a kontrolą Chrabąszcz majowy (Melolontha melolontha) to gatunek chrząszcza z rodziny poświętnikowatych. Większość swojego życia spędza pod ziemią, a na powierzchni pojawia się tylko na krótko w okresie wiosennym. Jak wygląda chrabąszcz majowy? Dorosły osobnik osiąga długość od około 25 do 35 mm. Jego ciało jest owalne, lekko wydłużone i wyraźnie segmentowane. Charakterystyczne są brunatne pokrywy skrzydłowe oraz czarny tułów, a także białe plamy widoczne po bokach odwłoka. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech są czułki zakończone wachlarzowatą buławką. U samców składa się ona z siedmiu blaszek, u samic z sześciu – to najprostszy sposób na odróżnienie płci. Czułki pełnią kluczową funkcję w odbieraniu bodźców zapachowych, co ma szczególne znaczenie w okresie godowym. Larwy chrabąszcza majowego, znane powszechnie jako pędraki, wyglądają zupełnie inaczej niż dorosłe osobniki. Są białe, masywne, wygięte w charakterystyczny łuk i wyposażone w trzy pary odnóży. Ich głowa jest wyraźnie zaznaczona i uzbrojona w silny aparat gębowy przystosowany do gryzienia korzeni. Występowanie Zasięg chrabąszcza majowego obejmuje szeroki pas Eurazji, obejmujący niemal całą Europę oraz części Azji, w tym rejony Turcji i Kaukazu. Najlepiej radzi sobie w klimacie umiarkowanym, gdzie warunki glebowe sprzyjają rozwojowi larw. Preferuje środowiska z udziałem drzew liściastych – lasy, parki, aleje oraz tereny rolnicze. Obecność odpowiedniej gleby, bogatej w materię organiczną, jest kluczowa dla rozwoju jego stadium larwalnego. W przeszłości chrząszcze majowe pojawiały się w ogromnych ilościach i stanowiły poważne zagrożenie dla rolnictwa i leśnictwa. Dziś ich liczebność jest bardziej zróżnicowana regionalnie, ale nadal zdarzają się okresowe wzrosty populacji, choć już nie tak spektakularne jak n…

chrabaszcz-majowy-e0f08e3.jpg
width: 1600
height: 1200

Apokalipsa owadów jest faktem i już uderza w ludzi. Przez brak pszczół dzieci przestają prawidłowo rosnąć
type: item
date: 2026-05-16T10:08:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dzieci
subject: owady
subject: zagrożone gatunki
subject: Zdrowie
subject: zmiany klimatyczne
description: Czarne wizje ekologów zaczynają się ziszczać na naszych oczach – i są na to dowody. Milczące łąki i puste ule bezpośrednio przekładają się na konkretne ludzkie tragedie. Najnowsze badania przeprowadzone w Nepalu dowodzą, że masowe wymieranie zapylaczy prowadzi do fali niedożywienia i zahamowania wzrostu u dzieci. To pierwszy raz, kiedy nauka tak precyzyjnie połączyła brak owadów z fizycznym stanem ludzkiego organizmu.
encoded: Przez ostatnie trzy dekady populacja owadów na świecie kurczyła się w tempie około 1% rocznie. To zjawisko, nazywane przez naukowców „apokalipsą owadów”, dotychczas analizowano głównie pod kątem zagrożenia dla bioróżnorodności. Zespół badaczy pod kierunkiem naukowców z University College London (UCL) oraz University of York postanowił sprawdzić, co dzieje się z człowiekiem, gdy z jego otoczenia znika darmowa siła robocza w postaci pszczół i motyli. Wyniki badań, opublikowane 6 maja 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature”, są wstrząsające. Bo cierpią dzieci. Gdy znikają najmniejszy robotnicy Naukowcy przez rok monitorowali 10 wiosek rolniczych w Nepalu. To regiony, gdzie większość żywności produkuje się na miejscu. Zespół co dwa tygodnie liczył owady odwiedzające uprawy, a następnie zestawiał te dane ze statystykami medycznymi mieszkańców. Okazało się, że dzikie zapylacze odpowiadają za aż 44% dochodów rolniczych mieszkańców i dostarczają ponad 20% kluczowych składników odżywczych, takich jak witamina A, witamina E oraz kwas foliowy. – Ponad połowa dzieci biorących udział w naszym badaniu wykazuje zahamowanie wzrostu w stosunku do swojego wieku – alarmuje dr Naomi Saville z Instytutu Zdrowia Globalnego UCL. – Jest to spowodowane dietą ubogą w warzywa, owoce i rośliny strączkowe, których plony zależą od owadów. Mroczny scenariusz roku 2030 Naukowcy ostrzegają, że jeśli trend wymierania owadów się utrzyma, do 2030 roku spożycie witaminy A i kwasu foliowego w badanych regionach spadnie o kolejne 7%. Dla człowieka oznacza to drastyczny wzrost ryzyka utraty wzroku oraz występowania wad wrodzonych u noworodków. Choć badania przeprowadzono w Nepalu, problem dotyczy nas wszystkich. Na całym świecie około 2 miliardy ludzi polega na drobnych gospodarstwach rolnych, a aż trzy czwarte upraw globalnych wymaga wsparcia zapylaczy. Bez nich takie produkty jak kawa, migdały czy czekolada mogą stać się luksusem dostępnym tylko dla najbogatszych, a w najbiedniejszych regionach po …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-13T144202.346-bee7ef2.jpg
width: 2700
height: 1800

Dinozaury miały niezwykłe towarzystwo. Naukowcy odkryli „świecącą” tajemnicę bursztynu sprzed 100 milionów lat
type: item
date: 2026-05-13T12:04:31.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: bursztyn
subject: dinozaury
subject: owady
subject: paleontologia
description: Dobrze nam znane świetliki zamieszkiwały naszą planetę zdecydowanie wcześniej, niż dotychczas sądzono. Naukowcy odkryli skamieniałość sprzed niemal 100 milionów lat, która została zatopiona w bursztynie. Znalezisko udowadnia jak bioluminescencja pozwoliła przetrwać tym owadom całe ery.
encoded: Świetliki to jedne z najbardziej fascynujących owadów współczesnego świata. Te wykorzystujące bioluminescencję stworzenia zajmują wyjątkowe miejsce nie tylko w systematyce przyrodniczej, ale również w naszej kulturze. Ich zwyczajowa nazwa – robaczki świętojańskie – wywodzi się od najkrótszej nocy w roku, na którą przypada szczyt ich okresu godowego. Co roku Noc Kupały rozświetlają dziesiątki maleńkich iskier emitowanych z odwłoków tych owadów, co przez wieki nadawało tej nocy magiczny, niemal mistyczny wymiar. Jak się okazuje, te niezwykłe zwierzęta żyją na naszej planecie od milionów lat. Na długo przed tym, zanim ludzkość zaczęła zachwycać się ich blaskiem, świetliki zamieszkiwały gęste lasy wspólnie z dinozaurami, rozświetlając mroki ery mezozoicznej podobnie do tego, jak robią to podczas dzisiejszych letnich wieczorów. Świetlik zatopiony w krwawym bursztynie Prehistoryczny świetlik został odnaleziony w niewielkim bursztynie. Ten cenny surowiec, w którym przez miliony lat zatopiony był owad, różni się jednak od jantaru znanego z bałtyckich plaż. Skamieniałość została świetnie zakonserwowana w tzw. bursztynie birmańskim, który wydobywany jest w kraju ze stolicą w Naypyidaw. Choć z perspektywy nauki znalezisko jest fascynujące, budzi ono poważne kontrowersje etyczne. Ze względu na trwający od lat krwawy konflikt wewnętrzny w Mjanmie, wydobycie tamtejszych złóż wiąże się z licznymi naruszeniami praw człowieka. Z tego powodu część środowiska naukowego oraz niektóre prestiżowe czasopisma zdecydowały się na bojkot badań opartych na birmańskim bursztynie. Paleontolodzy i etycy zwracają uwagę, że handel tym „krwawym kruszcem” może bezpośrednio finansować działania zbrojne, co stawia badaczy przed trudnym dylematem. Niewielki gatunek z czasów dinozaurów Spoglądając na rozmiar odnalezionego świetlika, trudno sobie wyobrazić, jak tak niewielkie stworzenie przetrwało czasy panowania potężnych dinozaurów. Cretoluciola birmana – bo tak został nazwany owad – mierzy zaledwie kil…

GettyImages-2147727373-a05f1a8.jpg
width: 6000
height: 4000

Pszczoła, osa czy szerszeń? Skutki użądlenia bywają bardzo różne
type: item
date: 2026-05-10T13:13:35.000Z
creator: Barbara Żukowska
subject: Porady
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: owady
subject: ukąszenie
description: Pszczoły, osy, szerszenie i trzmiele to owady, których użądlenia bywają nie tylko bolesne, ale w niektórych przypadkach również niebezpieczne dla zdrowia i życia. Dowiedz się, jak chronić się przed ukąszeniem, jak prawidłowo udzielić pierwszej pomocy oraz kiedy objawy wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.
encoded: Spis treści: Jak się chronić przed owadami? Co zrobić po użądleniu? Kiedy sytuacja jest niebezpieczna? Objawy alarmowe – natychmiast wezwij pomoc medyczną (112) Najważniejsze informacje Do najczęściej spotykanych owadów żądlących w Polsce należą pszczoły, osy, szerszenie i trzmiele. Większość z nich nie atakuje człowieka bez powodu – użądlenie zwykle następuje wtedy, gdy owad czuje się zagrożony, zostanie przygnieciony lub sprowokowany. Dla większości osób kończy się to bólem, zaczerwienieniem i miejscowym obrzękiem, jednak u części może dojść do silnej reakcji alergicznej (anafilaksji), wymagającej natychmiastowej pomocy. Jak się chronić przed owadami? Najlepszą ochroną jest spokojne zachowanie i unikanie prowokowania owadów: nie zbliżaj się do uli, gniazd os i szerszeni, nie chodź boso po łąkach czy trawnikach, unikaj gwałtownego odganiania owadów rękami, zachowuj ostrożność przy jedzeniu i piciu na zewnątrz, zwłaszcza latem i jesienią (osy często wlatują do puszek, butelek i siadają na słodkich produktach), noś obuwie oraz ubrania osłaniające ciało podczas spacerów po terenach zielonych. Gniazd os czy szerszeni nie należy usuwać samodzielnie, zwłaszcza przez podpalanie lub zalewanie. Najlepiej skontaktować się z odpowiednimi służbami lub specjalistą. Co zrobić po użądleniu? W przypadku pszczoły żądło często pozostaje w skórze i należy je usunąć jak najszybciej, najlepiej zeskrobując paznokciem, kartą płatniczą lub innym płaskim przedmiotem, zamiast ściskać pęsetą woreczek jadowy. Liczy się szybkie usunięcie, a nie idealna technika. Osy, szerszenie i trzmiele zwykle nie pozostawiają żądła. Następnie: umyj miejsce wodą z mydłem, zastosuj zimny okład lub lód przez materiał, w razie potrzeby użyj preparatu przeciwświądowego lub leku przeciwhistaminowego, obserwuj objawy. Nie ma mocnych dowodów, że soda, ocet, cebula, czosnek czy pompki podciśnieniowe skutecznie neutralizują jad. Mogą działać co najwyżej jako domowe środki łagodzące, ale nie zastępują standardowej pie…

osa-GettyImages-1038646990-5d736fb.jpg
width: 5472
height: 3648

Swędzi, piecze i potrafi długo nie dawać spokoju. Ten owad bywa wyjątkowo uciążliwy
type: item
date: 2026-05-10T08:46:12.000Z
creator: Barbara Żukowska
subject: Porady
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: owady
subject: ukąszenie
description: Meszki potrafią być znacznie bardziej uciążliwe niż komary. Ich bolesne ukąszenia wywołują silny stan zapalny, a w niektórych przypadkach mogą prowadzić do powikłań i reakcji alergicznych. Dowiedz się, jak skutecznie chronić się przed tymi owadami i co zrobić, gdy dojdzie do ukąszenia.
encoded: Spis treści: Gdzie i kiedy można spotkać meszki? Jak się chronić przed meszkami? Co zrobić po ukąszeniu? Jakie choroby przenoszą meszki? Kiedy zgłosić się do lekarza? Meszki to niewielkie, ciemne, garbate muchówki, które potrafią być wyjątkowo uciążliwe, zwłaszcza gdy występują masowo. W Polsce żyje wiele gatunków meszek, a ich ukąszenia bywają bardziej bolesne niż komarze, ponieważ nie tylko nakłuwają skórę, ale także uszkadzają jej powierzchnię i wprowadzają ślinę mogącą wywoływać silniejszy stan zapalny. Gdzie i kiedy można spotkać meszki? Meszki pojawiają się głównie od wiosny do lata, szczególnie licznie w pobliżu rzek, strumieni, terenów podmokłych, lasów, łąk i parków. Mogą występować również w miastach, zwłaszcza w okolicy zieleni i wód. W przeciwieństwie do wielu komarów często są aktywne w ciągu dnia, zwłaszcza przy wilgotnej pogodzie. Jak się chronić przed meszkami? Najlepszą ochroną jest osłanianie skóry i stosowanie repelentów: długie rękawy i nogawki, kryte obuwie, nakrycie głowy, jasna odzież, siatki ochronne na twarz w miejscach bardzo dużego narażenia, repelenty zawierające DEET, ikarydynę (picaridin) lub IR3535. W rejonach szczególnie obfitujących w meszki warto unikać przebywania blisko szybko płynącej wody w godzinach ich największej aktywności. Co zrobić po ukąszeniu? Ukąszenie meszki może powodować: ból, świąd, zaczerwienienie, obrzęk, czasem większą reakcję miejscową. Pomocne mogą być: umycie skóry wodą z mydłem, zimny okład, preparat przeciwświądowy, lek przeciwhistaminowy przy silniejszej reakcji. Należy unikać drapania, ponieważ zwiększa to ryzyko nadkażenia skóry. Jakie choroby przenoszą meszki? W Polsce meszki nie są obecnie uznawane za istotne źródło przenoszenia poważnych chorób zakaźnych u ludzi, ale ich ukąszenia mogą być bardzo dokuczliwe i przy licznych pogryzieniach prowadzić do silnych reakcji alergicznych, dużych obrzęków lub wtórnych infekcji skóry. Szczególnie ostrożne powinny być osoby uczulone oraz dzieci. Kiedy zgłosić się d…

meszki-GettyImages-1021775912-542e285.jpg
width: 5184
height: 3888

To nie komar, a potrafi uprzykrzyć lato. Ukąszenie bywa wyjątkowo bolesne
type: item
date: 2026-05-09T13:18:55.000Z
creator: Barbara Żukowska
subject: Przyroda
subject: owady
subject: ukąszenie
description: Letni dzień nad jeziorem lub spacer po podmokłej łące – to zazwyczaj chwile relaksu, które w ułamku sekundy może zepsuć jedno, niezwykle bolesne ukąszenie. Ślepaki (bąkowate) to jedne z najbardziej dokuczliwych owadów w Polsce, których atak jest znacznie bardziej dotkliwy niż ukłucie komara. Samice tych dużych muchówek potrafią dać się we znaki zarówno ludziom, jak i zwierzętom. Dowiedz się, gdzie i kiedy są najbardziej aktywne, jak skutecznie się przed nimi chronić oraz jak załagodzić nieprzyjemne skutki ukąszenia, gdy już do niego dojdzie.
encoded: Spis treści: Gdzie i kiedy można spotkać ślepaki? Jak gryzą ślepaki? Jak się chronić przed ślepakami? Co zrobić po ukąszeniu ślepaka? Jakie choroby przenoszą ślepaki? O tym warto pamiętać Ślepaki (bąkowate) to duże, silne muchówki, których samice żywią się krwią i potrafią boleśnie kąsać ludzi oraz zwierzęta. W Polsce występuje wiele gatunków bąkowatych, spotykanych głównie od późnej wiosny do jesieni. Charakterystyczne są ich duże oczy, szybki lot i bolesne ukąszenia, które często są bardziej dokuczliwe niż komarze. Gdzie i kiedy można spotkać ślepaki? Ślepaki najczęściej pojawiają się: na łąkach i pastwiskach, w pobliżu jezior, rzek i bagien, na terenach podmokłych, na polanach i obrzeżach lasów. Szczególnie aktywne bywają w ciepłe, wilgotne, parne dni, zwłaszcza latem. Przyciąga je ruch, ciepło, pot oraz wilgotna skóra. Jak gryzą ślepaki? Ślepaki nie kłują jak komary — ich aparat gębowy nacina skórę, dlatego ukąszenie bywa bardziej bolesne i może powodować: ostry ból, krwawienie, zaczerwienienie, obrzęk, świąd. Jak się chronić przed ślepakami? Najlepsze metody ochrony to: długie rękawy i nogawki, kryte obuwie, jasna odzież, unikanie terenów podmokłych w okresach największej aktywności, repelenty przeciw owadom (warto pamiętać, że skuteczność wobec ślepaków może być bardziej zmienna niż wobec komarów). Pomocne może być także szybkie osuszanie skóry po kąpieli i unikanie przebywania blisko zwierząt gospodarskich, które przyciągają bąkowate. Co zrobić po ukąszeniu ślepaka? Po ukąszeniu najlepiej: umyć miejsce wodą z mydłem, zastosować zimny okład, użyć preparatu przeciwświądowego, przy nasilonym obrzęku można rozważyć lek przeciwhistaminowy zgodnie z zaleceniami. Dawne zalecenie przyjęcia „wapna” nie jest dziś standardem leczenia reakcji alergicznych — skuteczniejsze są odpowiednie leki przeciwhistaminowe. Jeśli pojawi się silna reakcja miejscowa, objawy infekcji lub reakcja ogólnoustrojowa, warto skonsultować się z lekarzem. Jakie choroby przenoszą ślepaki? W Polsc…

slepak-pospolity-GettyImages-1283747965-5072f1b.jpg
width: 4808
height: 3205

Psotniki często pozostają niezauważone. Ich obecność jest jednak istotna dla środowiska, ale bywa szkodliwa dla ludzi
type: item
date: 2026-05-09T10:58:52.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: owady
subject: pasożyty
subject: zwierzęta
description: Psotniki – drobne, często niewidoczne gołym okiem owady – mają długą historię ewolucyjną, sięgającą co najmniej permu. Przetrwały drastyczne zmiany klimatyczne i żyją w niemal każdym zakątku globu, jednak obecnie, w holocenie, muszą mierzyć się z presją środowiskową, związaną z działalnością człowieka. Jak wyglądają psotniki? Gdzie występują? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Systematyka psotników Anatomia psotników Cykl rozwoju Rola psotników w naturze Gatunki synantropijne, czyli nieproszeni współlokatorzy Psotniki (Psocodea) to grupa owadów, która w powszechnej świadomości funkcjonuje pod wieloma, często mylnymi nazwami, takimi jak gryzki, wszy książkowe czy wszy korowe. Określenia te wyraźnie sugerują pasożytnictwo, jednak należy podkreślić, że psotniki odgrywają kluczową rolę w ekosystemach leśnych, choć w środowiskach zurbanizowanych stanowią istotne wyzwanie. Na całym świecie występuje kilka tysięcy (od 4000 do 6000) poznanych gatunków tych owadów, jednak niektórzy badacze są zdania, że ich rzeczywista liczba może sięgać 11000. Systematyka psotników Klasyfikacja psotników przeszła w ostatnich latach znaczącą rewolucję. Tradycyjnie uznawano je za oddzielny rząd Psocoptera. Współczesne badania filogenetyczne, oparte na analizach molekularnych, wykazały jednak, że są one głęboko spokrewnione z pasożytniczymi wszami (Phthiraptera). W następstwie tego odkrycia, obie grupy zostały połączone w jeden rząd – Psocodea. To pokrewieństwo rzuca nowe światło na ewolucję pasożytnictwa u owadów. Przypuszcza się, że współczesne wszy wyewoluowały z komensalnych psotników, które pierwotnie zamieszkiwały gniazda ptaków i ssaków, żywiąc się resztkami organicznymi – złuszczonym naskórkiem czy fragmentami piór, nie wyrządzając przy tym krzywdy gospodarzom. Obecnie rząd Psocodea dzieli się na trzy główne podrzędy, które różnią się między sobą cechami morfologicznymi, takimi jak liczba segmentów w czułkach: Trogiomorpha, Troctomorpha, Psocomorpha. Anatomia psotników Psotniki to niewielkie owady, osiągające długość od 0,7 mm do 1 cm. Ich ciało jest zazwyczaj miękkie, o barwie od przezroczystej i białej, przez żółtawą, aż po ciemnobrązową lub czarną. Sylwetka psotnika jest często lekko spłaszczona, co ułatwia mu poruszanie się w ciasnych szczelinach. Głowa i aparat gębowy Charakterystyczna dla tych owadów jest nieproporcjonalnie duża i szeroka …

psotniki-c70994d.jpg
width: 1800
height: 1200

Guniak pojawia się wraz z nadejściem lata. Jego wieczorne loty stanowią nieodłączny element czerwcowego krajobrazu
type: item
date: 2026-05-09T08:04:54.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: chrząszcze
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Guniak czerwczyk należy do najcharakterystyczniejszych elementów europejskiej entomofauny okresu letniego. Jak wskazuje jego polska nazwa, jego pojawienie się jest ściśle związane z astronomicznym przesileniem letnim. Jak wygląda ten owad? Jakie obszary zamieszkuje i czym się żywi? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Morfologia guniaka Cykl rozwojowy – od jaja do imago Rozmieszczenie geograficzne i preferencje siedliskowe Wieczorne loty Dieta guniaka Jako przedstawiciel rodziny poświętnikowatych, guniak dzieli wiele cech morfologicznych i behawioralnych z bardziej znanym chrabąszczem majowym. Należy jednak podkreślić, że jego biologia wykazuje szereg unikatowych adaptacji, które pozwalają mu na zasiedlanie specyficznych nisz ekologicznych, często niedostępnych dla jego większych kuzynów. Morfologia guniaka Guniak czerwczyk (Amphimallon solstitiale) jest zaliczany do rodzaju Amphimallon w obrębie podrodziny chrabąszczowatych. To owad o krępej, owalnej budowie ciała, idealnie przystosowanej do poruszania się w gęstej roślinności i do penetracji luźnych warstw gleby (przez samice). Pancerz ma kolor żółtobrunatny, miodowy lub jasnokasztanowy. Takie ubarwienie zapewnia chrabąszczowi skuteczny kamuflaż w środowisku glebowym i ściółkowym. Przedstawiciele tego gatunku osiągają od 14 do 18 mm długości. To właśnie rozmiar jest jedną z cech odróżniających guniaka od nieco większego chrabąszcza majowego. Kolejną, łatwiejszą do identyfikacji, jest owłosienie – gęste, długie i pokrywające niemal całe przedplecze i spód odwłoka. Głowa Głowa guniaka jest stosunkowo krótka i szeroka, z dużymi, wypukłymi oczami, które odgrywają kluczową rolę podczas wieczornych lotów, pozwalając na orientację przy minimalnym natężeniu światła i lokalizację źródeł światła sztucznego. Aparat gębowy typu gryzącego u imago jest w pełni wykształcony, choć warto wspomnieć, że jego funkcja u dorosłych osobników jest tematem debat naukowych. Niektóre badania sugerują, że dorosłe chrząszcze pobierają znikomą ilość pokarmu, skupiając się na zasobach zgromadzonych w stadium larwalnym. Czułki Czułki guniaka czerwczyka składają się z 9 członów. Trzy końcowe tworzą tzw. buławkę, która u samców jest znacznie bardziej rozbudowana niż u samic. Ten dymorfizm płciowy jest bezpośrednio związany z biologią rozrodu – więk…

guniak-1174ed4.jpg
width: 1799
height: 1200

Mały owad, wielka irytacja. Dlaczego ukąszenie komara tak bardzo swędzi?
type: item
date: 2026-05-05T08:26:07.000Z
creator: Barbara Żukowska
subject: Przyroda
subject: komary
subject: owady
subject: ukąszenie
description: Komary to jedne z najbardziej uciążliwych owadów, które potrafią skutecznie popsuć wypoczynek na świeżym powietrzu. Dowiedz się, gdzie najczęściej występują, jak się przed nimi chronić za pomocą sprawdzonych metod oraz co zrobić, gdy dojdzie do ukąszenia.
encoded: Spis treści: Gdzie i kiedy spotkamy komary? Jak się chronić? Co zrobić po ukłuciu komara? Jakie choroby przenoszą komary? W Polsce występuje kilkadziesiąt gatunków komarów, z których najbardziej znane należą m.in. do rodzaju Culex (np. komar brzęczący) oraz Anopheles (widliszki). Różnią się wyglądem i zwyczajami, ale dla większości osób mają podobne znaczenie praktyczne: ich ukłucia są przede wszystkim uciążliwe, powodując świąd, zaczerwienienie i miejscowy obrzęk. Gdzie i kiedy spotkamy komary? Komary są aktywne zwykle od wiosny do jesieni, szczególnie licznie pojawiają się tam, gdzie mają dostęp do wody i wilgoci – w pobliżu jezior, rzek, bagien, lasów, łąk, ogrodów i miejskich parków. Wiele gatunków jest najbardziej dokuczliwych o zmierzchu i o świcie, choć część może atakować także w ciągu dnia. Jak się chronić? Najskuteczniejszą ochronę zapewniają sprawdzone metody fizyczne i repelenty, a nie „domowe sposoby”. Nie ma wiarygodnych dowodów, że witamina B1 skutecznie odstrasza komary, dlatego nie jest zalecana jako metoda profilaktyki. Olejki eteryczne (np. cytronelowy) mogą działać krótko, ale zwykle są mniej skuteczne niż preparaty medycznie rekomendowane. Najlepiej stosować: repelenty zawierające DEET, ikarydynę (picaridin), IR3535 lub PMD, zgodnie z instrukcją producenta, moskitiery, siatki w oknach i odzież osłaniającą skórę, elektrofumigatory do wnętrz, spirale lub świece odstraszające – wyłącznie zgodnie z zaleceniami bezpieczeństwa. Warto także ograniczać miejsca rozmnażania komarów wokół domu, np. stojącą wodę w pojemnikach. Co zrobić po ukłuciu komara? Miejsce ukłucia komara najlepiej umyć wodą z mydłem, można zastosować zimny okład, preparat przeciwświądowy lub lek przeciwhistaminowy, jeśli świąd jest nasilony. Nie zaleca się rutynowego stosowania spirytusu czy jodyny na nieuszkodzoną skórę, ponieważ mogą dodatkowo podrażniać. Najważniejsze to nie drapać, by zmniejszyć ryzyko nadkażenia. Jakie choroby przenoszą komary? W Polsce nie występuje rodzima mal…

komar-GettyImages-1175380941-b2d1627.jpg
width: 5400
height: 3601

To „biologicznie nieprawdopodobne”. Rzadka infekcja sprawiła, że Greczynka dosłownie kichała robakami
type: item
date: 2026-04-10T11:26:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: choroby
subject: choroby tropikalne
subject: choroby zakaźne
subject: medycyna
subject: owady
subject: pasożyty
description: Historia 58-letniej mieszkanki Grecji udowadnia, że w medycynie nie ma rzeczy niemożliwych. Są tylko nieprawdopodobne. Pacjentka, zmagająca się początkowo z narastającym bólem twarzy, okazała się żywicielem dla gza owczego – muchówki, której rozwój w organizmie ssaka zazwyczaj ograniczony jest do bardzo wczesnych stadiów larwalnych. Dosłownie wydmuchiwała z nosa żywe robaki, co według lekarzy nie miało prawa się wydarzyć.
encoded: Początkowe objawy nie zwiastowały jeszcze tak makabrycznego finału. Pacjentka odczuwała ból w okolicach środkowej części twarzy, który z każdym dniem przybierał na sile. Po dwóch tygodniach pojawił się gwałtowny kaszel, a kulminacją infekcji był moment, w którym kobieta kichnęła, wyrzucając z nosa żywe, wijące się larwy. To skłoniło ją do natychmiastowego szukania pomocy u specjalisty. Lokatorzy w zatokach. Diagnoza, która zaskoczyła lekarzy Podczas badania laryngologicznego w zatokach szczękowych kobiety odkryto prawdziwe siedlisko pasożytów. Chirurgicznie usunięto 10 ruchliwych larw oraz jedną poczwarkę. Analiza DNA potwierdziła najgorsze przypuszczenia: był to giez owczy (Oestrus ovis). Gatunek ten zazwyczaj wybiera za cel owce i kozy. Samica gza potrafi w locie „wstrzyknąć” chmurę maleńkich larw bezpośrednio do nozdrzy zwierzęcia. Jak się okazało, pacjentka pracowała na zewnątrz, tuż obok pola, na którym pasły się owce. To prawdopodobnie tam doszło do przypadkowego ataku muchówki. Biologiczna anomalia. Larwy, które nie chciały zniknąć Z biologicznego punktu widzenia to, co wydarzyło się w nosie kobiety, nie miało prawa zaistnieć. Standardowo u ludzi giez owczy wywołuje jedynie krótkotrwałe infekcje oczne, a larwy szybko giną, nie znajdując odpowiednich warunków do wzrostu. Tutaj jednak pasożyty nie tylko przetrwały, ale przeszły przez trzy kolejne stadia rozwojowe (L1, L2 i L3), osiągając imponujące 20 milimetrów długości. To dowód na to, że ludzki organizm może stać się dla nich pełnowartościową bazą pokarmową. Prawdziwym wstrząsem dla badaczy było jednak odnalezienie wspomnianej poczwarki. W naturalnym cyklu gza larwa w ostatnim stadium musi opuścić nos żywiciela i spaść do gleby, by tam stwardnieć i przeobrazić się w dorosłą muchę. Fakt, że proces przepoczwarczenia zaszedł wewnątrz wilgotnych i gorących ludzki zatok jest ewenementem. Jak to możliwe? Naukowcy podejrzewają, że kluczową rolę odegrała tu anatomia pacjentki – jej silnie skrzywiona przegroda nosowa…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-10T123651.880-bb49725.jpg
width: 2813
height: 1875

Ta roślina produkuje czarny nektar i nikt nie wie, w jakim celu to robi
type: item
date: 2026-04-07T10:39:37.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: motyle
subject: NatGeoBN
subject: owady
subject: rośliny
description: Nocne zawisaki zapylają kwiaty Jasminanthes mucronata, rośliny rodzimej dla Japonii – ustalili naukowcy z University of Tokyo. Nadal jednak nie wiadomo, dlaczego wytwarza ona unikatowy, czarny nektar.
encoded: Nektar kojarzy się z napojem spożywanym przez greckich bogów. W przyrodzie to słodki płyn, którymi kwiaty przyciągają zapylaczy, takich jak pszczoły czy motyle. O ile same kwiaty często są kolorowe, to nektar najczęściej jest bezbarwny. Wystarczy jego zapach, by zwabić owady. Jest jednak fascynujący wyjątek od tej reguły. W południowej Japonii rośnie roślina Jasminanthes mucronata. Jej kwiaty są białe, natomiast nektar ma barwę czarną. Dlaczego? Naukowcy od dawna próbują to wyjaśnić. Zespół Soma Chiyody, Ko Mochizukiego i Atsushiego Kawakity z University of Tokyo właśnie ustalił, że to nocne ćmy zwane zawisakami najskuteczniej przenoszą pyłek tej rośliny. Nocne motyle piją czarny nektar Barwny nektar od lat rozpala wyobraźnię biologów, bo wyróżnia się na tle „klasycznej”, przezroczystej słodyczy kwiatów. Taka cecha aż prosi się o pytanie: do kogo roślina kieruje swój sygnał? W praktyce badania nad barwnym nektarem długo obracały się wokół dziennych zapylaczy, bo kolor najłatwiej dostrzec przy świetle. Tym razem jednak decydujące okazało się to, co dzieje się po zmroku. Badacze śledzili odwiedziny kwiatów zarówno w dzień, jak i w nocy, w wielu lokalizacjach na południu kraju. W obserwacjach nocnych regularnie pojawiały się zawisaki. To nocne motyle znane z bardzo sprawnego lotu, który przypomina umiejętności kolibrów. Sama ich obecność przy kwiatach to jednak za mało, by mówić o zapylaniu. Kluczowe jest, czy owad pobiera pyłek z jednego kwiatu i przenosi go do kolejnego. Dowód: pyłek na ssawce W terenie nauka bywa sportem wymagającym cierpliwości. Potwierdzenie roli zawisaków wymagało złapania owada i sprawdzenia, czy przenosi pyłek Jasminanthes mucronata. Początkowo próby odłowu siatką kończyły się niepowodzeniem, bo zawisaki okazały się zbyt sprawnymi lotnikami. Przełom przyniosło dopiero wabienie na światło. Gdy udało się schwytać zawisaka, na jego ssawce, czyli wydłużonym narządzie gębowym służącym do pobierania nektaru, stwierdzono obecność pyłku. To właśnie ten…

Jasminanthesmucronataczarny-nektar-dcbf2a1.jpg
width: 4921
height: 3264