National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-23T12:12:23.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Dlaczego komary wybierają właśnie ciebie? Nowe badania pokazują mechanizm ataku krwiopijców
items: Kameleon wśród owadów. Niesamowita metamorfoza różowego pasikonika zaskoczyła badaczy
items: Czy trzmiele potrafią oddychać pod wodą? Entomolodzy przecierali oczy ze zdumienia
items: Boisz się pająków? Prawdziwym horrorem jest świat, w którym ich brakuje
items: Niepozorne, ale niezwykle groźne. Mrówki faraona podbijają świat
items: Karaluchy zjadają sobie nawzajem skrzydła. Wszystko po to, by mieć związki „na wyłączność”
items: To wtedy komary zwróciły się przeciwko ludziom. Badanie DNA ujawnia przełomowy moment
items: Olbrzymia modliszka azjatycka kolonizuje Europę. To prawdziwa inwazja
items: Jak słyszą gąsienice? Dzięki nim stworzymy nowy rodzaj mikrofonów
items: Walentynkowa akcja zoo hitem sieci. Możesz nazwać owada imieniem eks i zobaczyć, jak staje się posiłkiem
items: Zimą masowo pojawiają się na śniegu. Czy pchły śnieżne stanowią zagrożenie?
items: Ziemia wciąż ma wiele tajemnic. Odkrywamy nowe gatunki szybciej niż kiedykolwiek wcześniej – nawet 16 000 rocznie
items: Ćma bukszpanowa to nieproszony gość w polskich ogrodach. Może wyrządzić ogromne szkody
items: Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
items: Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
items: Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
items: Tak nowa królowa przejęła władzę. Spryskała konkurentkę toksyczną substancją. „Natura wykracza poza fikcję”
items: Wciornastki pod lupą – fascynujące życie mikroskopijnych stworzeń
items: Trzmiele potrafią zaskoczyć. Dość powiedzieć, że naukowcy nauczyli je rozumieć prostą odmianę kodu Morse’a!
items: Tarczówka marmurkowata – inwazyjny owad, który podbija Europę
items: Czy zła sława strzyżaka sarniego jest uzasadniona? Podpowiadamy, jak uniknąć ataku latającego „kleszcza
items: W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
items: Mrówki robią coś, czego nikt się nie spodziewał. Również stosują „lockdown w pandemii”
items: Gdy samica przestaje pachnieć – jak genetycznie zmodyfikowane ćmy mogą uratować nasze sady
items: Dzikie pszczoły miodne wpisane na listę zagrożonych gatunków w UE. Powoli znikają z Europy

Dlaczego komary wybierają właśnie ciebie? Nowe badania pokazują mechanizm ataku krwiopijców
type: item
date: 2026-03-23T13:27:03.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: badania
subject: choroby tropikalne
subject: komary
subject: krew
subject: owady
subject: ukąszenie
description: Nowe badania prowadzone przez naukowców z Georgia Institute of Technology oraz MIT starają się poznać tajemnice funkcjonowania komarów. Naukowcy wykonali szereg eksperymentów, aby odkryć, czym kierują się ci mali krwiopijcy podczas swojego żerowania. Wyniki mogą pomóc w opracowaniu skuteczniejszych metod kontroli tych owadów, które w niektórych przypadkach mogą być bardzo niebezpieczne dla człowieka.
encoded: Wraz ze wzrostem temperatury coraz częściej „na własnej skórze” odczuwamy funkcjonowanie komarów. Wiosenne oraz letnie wieczory już niedługo wypełnią się charakterystycznym, denerwującym bzyczeniem, a na naszych skórach zaczną pojawiać się pierwsze ślady po ugryzieniach. Komary, które są autorami tych mało przyjemnych zachowań, potrafią być jednak zdecydowanie bardziej niebezpieczne. Te krwiopijne owady przenoszą groźne choroby, takie jak malaria czy żółta febra, przez które rocznie umiera ponad 700 tysięcy osób. Tak duże zagrożenie sprawia, że badania takie jak te prowadzone przez naukowców z USA zdają się mieć bardzo duży sens. Tamtejsi badacze w trakcie licznych eksperymentów starali się poznać czynniki, jakimi komary kierują się w poszukiwaniu źródła krwi. Autorzy badań podkreślają, że otrzymane wyniki pozwolą lepiej zrozumieć ten proces, a co za tym idzie – dokładniej przygotować się do obrony przed tymi owadami. Komary w 3D Naukowcy prześledzili lot komarów w kontrolowanych warunkach za pomocą kamer 3D na podczerwień. Obserwowano, jak owady poruszają się wokół obiektów, reagując na sygnały wizualne i dwutlenek węgla – czynniki przyciągające krwiopijców. Badaczom udało się zebrać aż 20 milionów punktów danych dotyczących pozycji, prędkości i kierunku lotu, co tworzy największą na świecie bazę tego typu informacji. Eksperymentowano z trzema typami obiektów – czarną i białą kulą oraz z człowiekiem. W ten sposób naukowcy potrafili określić, które czynniki najmocniej wpływają na strategie żywieniowe komarów. Należy dodać, że w badaniach uczestniczyły owady z gatunku komara egipskiego, który występuje we wszystkich tropikalnych i subtropikalnych regionach świata. Komary w klubie Pierwszy wniosek, jaki udało się wyciągnąć autorom badań, dotyczy niezależności komarów w trakcie poszukiwań źródła krwi. Powtarzalność ugryzień, którą tak często odczuwamy w letnie wieczory, nie jest konsekwencją stadnych strategii tych owadów. Nie śledzą one zachowań innych krwiopijców, ty…

GettyImages-971015354-6b6a7d1.jpg
width: 5300
height: 3513

Kameleon wśród owadów. Niesamowita metamorfoza różowego pasikonika zaskoczyła badaczy
type: item
date: 2026-03-18T08:21:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: lasy deszczowe
subject: owady
subject: panama
description: 11 dni – tyle potrzebuje samica pasikonika z Panamy, by z neonowo różowej stać się całkowicie zieloną. To przełomowe odkrycie biologów, którzy po raz pierwszy udokumentowali taką przemianę w obrębie jednego stadium życia owada. Badanie sugeruje, że ta barwna strategia pozwala owadom przetrwać w tropikalnym lesie.
encoded: Przenieśmy się na wyspę Barro Colorado w Panamie, gdzie badacze z University of St Andrews oraz innych międzynarodowych instytucji prowadzili obserwacje nocnego życia lasu deszczowego. Ich celem był pasikonik (Arota festae), który specjalnie nie rzuca się w oczy. Jego jasnozielone ciało i szerokie skrzydła idealnie imitują młodą roślinność. Jednak w marcu 2025 roku naukowcy dostrzegli coś niemożliwego: dorosłą samicę o intensywnym, wręcz neonowo różowym kolorze. Od osłupienia do analizy Biolodzy byli zdumieni. Różowe osobniki pasikoników odnotowywano w literaturze naukowej już od 1878 roku, ale niemal zawsze uznawano je za rzadkie, niekorzystne mutacje genetyczne. Uważano, że taki osobnik w zielonym lesie jest skazany na pożarcie przez pierwszego lepszego ptaka. – Znalezienie tego osobnika było prawdziwym zaskoczeniem – przyznał dr Benito Wainwright, główny autor badania. Zespół postanowił baczniej przyjrzeć się temu niezwykłemu owadowi w kontrolowanych warunkach. I na ten temat napisał artykuł, który opublikowano właśnie na łamach „Ecology”. Odblaskowa kamizelka zmienia barwy To, co wydarzyło się w ciągu kolejnych dni w klatce badawczej, wprawiło naukowców w osłupienie. Owad, zamiast pozostać różowym, zaczął powoli zmieniać swoją barwę. Już po czterech dniach intensywny róż wyblakł do pastelowego odcienia. Po jedenastu dniach samica była już całkowicie zielona, stając się nieodróżnialną od typowych przedstawicieli swojego gatunku. Jest to pierwsze w historii nauki zarejestrowane zdarzenie, w którym pasikonik dokonuje pełnej zmiany koloru w obrębie jednego stadium życia. Zazwyczaj stawonogi zmieniają kamuflaż tylko podczas linienia, zrzucając stary pancerz. Tutaj proces zachodził stopniowo. – Można by pomyśleć, że jaskraworóżowy owad w przeważnie zielonym lesie wyróżniałby się dla drapieżników, jak pracownik w kamizelce odblaskowej – zauważył dr Matt Greenwell z University of Reading. Jednak dynamika lasu deszczowego rządzi się innymi prawami. Strategia opóźnionego …

pasikonik-a59bd26.jpg
width: 1688
height: 1125

Czy trzmiele potrafią oddychać pod wodą? Entomolodzy przecierali oczy ze zdumienia
type: item
date: 2026-03-12T09:43:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: hibernacja
subject: owady
subject: woda
subject: życie
description: Gdy gniazdo trzmieli zostaje zalane, los zamkniętej w błotnistym tunelu królowej wydaje się być przesądzony. Jednak, wbrew wszelkim oczekiwaniom, po tygodniu woda opada… a z podmokłego tunelu powoli wyłania się żywy trzmiel. To nie bajka – tak wyglądały eksperymenty, które wstrząsnęły królestwem owadów.
encoded: Entomolodzy przypadkowo odkryli, że królowe trzmieli mogą przetrwać pod wodą nawet przez tydzień. Jak im się to udaje? Czy naprawdę oddychają? Owady mają przed nami jeszcze wiele, wiele tajemnic. Ile trzmieli przeżywa zanurzenie i jak to sprawdzić? To był przypadek. Kilka królowych trzmieli, przygotowanych do badań i zahibernowanych, przez pomyłkę trafiło do pojemników zalanych wodą. Naukowcy uważali, że wszystko stracone, że owady po prostu się utopiły. Jednak po kilku dniach – zamiast martwych owadów – naukowcy zobaczyli powoli budzące się do życia królowe. Gdy badacze powtórzyli eksperymenty w kontrolowanych warunkach, 81% hibernujących trzmieli przeżyło tydzień pod wodą. W grupie kontrolnej, która nie była zanurzona, przeżyło 88%. Dla nauki to prawdziwa rewolucja. – Nie mogłam w to uwierzyć – komentuje Sabrina Rondeau, ekolożka z Uniwersytetu w Guelph, która zauważyła żywe trzmiele w zalanych pojemnikach. Diapauza umożliwia przeżycie w najgorszych warunkach Sercem tej historii jest diapauza – trzmiele bowiem zimują, „zamrażając” swoje potrzeby. W tym stanie letargu ich metabolizm zwalnia, a zapotrzebowanie na tlen spada. Organizm staje się oszczędny, gotowy na przetrwanie miesięcy w bezruchu i chłodzie. Kiedy gniazdo zostaje zalane, królowa po prostu jeszcze bardziej „przycina” swój organizm do trybu „ultraoszczędnego” – i to ratuje jej życie. W porównaniu z trzmielami w diapauzie, ale hibernującymi poza wodą, te zanurzone w wodzie wydychały pierwszego dnia o 75% mniej CO2, co wskazuje na zmniejszenie tempa ich metabolizmu jeszcze o ponad połowę. – To naprawdę ogromny spadek – podkreśla Kendra Greenlee, fizjolożka z North Dakota State University. Jakie mechanizmy chronią trzmiele przed utonięciem? Jak można było się spodziewać, nie chodzi o to, że owady nagle zaczynają oddychać pod wodą. Naukowcy sądzą, że podczas podtopienia trzmiele zamykają swoje przetchlinki – otwory oddechowe – nie dopuszczając wilgoci do wnętrza organizmu. Pomaga im też hydrofobowa (czyli …

shutterstock2670472077-add7dab.jpg
width: 2816
height: 1536

Boisz się pająków? Prawdziwym horrorem jest świat, w którym ich brakuje
type: item
date: 2026-03-08T12:45:39.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gatunki
subject: owady
subject: pająki
subject: zagrożone gatunki
description: Marzy ci się letni wieczór bez bzyczenia komarów i poranne porządki bez pajęczyn w kącie? Na pierwszy rzut oka brzmi to jak raj, ale świat bez pająków i owadów to katastrofa, której skutki byłyby dla nas odczuwalne każdego dnia.
encoded: Naukowcy z University of Massachusetts Amherst ustalili, że 88,5% wszystkich gatunków owadów i pajęczaków nie jest objętych żadną ochroną. Przestajemy zauważać ich rolę, skupiając się na popularnych fobiach i nie dostrzegając tego, jak bardzo są nam potrzebne. A to może przynieść nam zgubę. Jaką rolę pełnią pająki w środowisku naturalnym? Pająki codziennie toczą niedostrzegalną walkę na naszych polach, w lasach i ogrodach. Każdy pajęczy łowca usuwa tysiące szkodników, chroniąc nasze plony i zmniejszając ilość używanych chemikaliów. To dzięki nim nie utonęliśmy jeszcze w morzu much, komarów czy mszyc. Są też pokarmem dla wielu ptaków i drobnych ssaków – bez nich łańcuch pokarmowy rozpadłby się jak domek z kart. Dlaczego pajęczaki i owady są zagrożone wyginięciem? Brak danych i działań ochronnych dla tej grupy jest wręcz szokujący. Jak zauważa Laura Figueroa z University of Massachusetts Amherst, większość z nich nie doczekała się nawet podstawowego rozpoznania, a chronimy głównie „atrakcyjne” gatunki, takie jak motyle. W efekcie świat zmierza ku tzw. „apokalipsie owadów” – zjawisku masowego wymierania, które uderzy także w ludzi. A pająkom i owadom zagrażamy głównie my. Urbanizacja, przemysł, rolnictwo – to wszystko niszczy ich domy. Tam, gdzie króluje przemysł wydobywczy, ochrona owadów i pajęczaków praktycznie nie istnieje. Tam, gdzie społeczeństwo ceni ekologię – chroni się więcej gatunków. Pajęczaki nie dają już rady Każda porcja pestycydu to cios dla dzikiego świata bezkręgowców. Utrata siedlisk i zmieniający się klimat dodatkowo komplikują ich życie. Susze, powodzie i gwałtowne zmiany temperatur burzą rytm przyrody, w którym pajęczaki są kluczowym ogniwem. Nie wiemy nawet, jak liczne są pajęczaki w naszym sąsiedztwie. Podstawą powinien być monitoring gatunków, ale większość państw nawet nie zaczęła go wdrażać dla tej grupy. Bez danych nie da się prowadzić realnej ochrony. Konsekwencje zaniku pajęczaków dla ludzi i przyrody Wyobraź sobie pole bez brzęczenia pszc…

pajak-araachnofobia-dd52f63.jpg
width: 7654
height: 4306

Niepozorne, ale niezwykle groźne. Mrówki faraona podbijają świat
type: item
date: 2026-03-07T07:28:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: mrówki
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Mrówki faraona przekuły swoje słabości w największą siłę i wykorzystały globalizację jako trampolinę do podboju niemal wszystkich zakątków świata. Niewielkie, wyjątkowo uporczywe i niemal niemożliwe do trwałego wytępienia owady zna każdy, kto mieszka w bloku. Co zadecydowało o ich globalnym sukcesie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Mikroskopijne mrówki Cykl życiowy mrówki faraona Architektura superorganizmu Gatunek Formica pharaonis (później przeniesiony do rodzaju Monomorium) opisał w 1758 roku Karol Linneusz. Wybierając nazwę, ojciec nowoczesnej taksonomii oparł się na przekonaniu, że to właśnie te owady były jedną z plag, zesłanych na władców Egiptu podczas biblijnego Eksodusu. W rzeczywistości dowody wskazują na ich pochodzenie z wilgotnych regionów Afryki Zachodniej. Za ironię losu można więc uznać fakt, że choć zwierzęta te najprawdopodobniej nie mają nic wspólnego ze starożytnym Egiptem, stały się prawdziwą plagą współczesnego świata. Mikroskopijne mrówki Wiele gatunków mrówek strefy umiarkowanej musi radzić sobie nie tylko z drapieżnikami, ale także z surowymi zimami. W przeciwieństwie do nich, faraonki w toku ewolucji wykształciły cechy, które idealnie predysponują je do skrytego życia w szczelinach ludzkich konstrukcji, gdzie temperatura jest stała, a wrogowie – nieliczni. Wygląd robotnic Robotnice Monomorium pharaonis są monomorficzne. Oznacza to, że w obrębie tej kasty występuje znikoma zmienność rozmiarów. To właśnie ta cecha w największej mierze odróżnia je od gatunków polimorficznych, takich jak Camponotus czy Pheidole, w obrębie których wyraźnie zarysowuje się podział na drobne piastunki i potężnych żołnierzy. Robotnice faraonek mierzą od 1,5 do 2 mm i są niemal identyczne. Ta jednolitość pozwala kolonii na maksymalną elastyczność. Każda mrówka może wykonywać niemal każde zadanie, od opieki nad potomstwem po żerowanie. Ich ubarwienie jest zmienne, od złocistożółtego do jasnobrązowego lub czerwonawo-brązowego. Odwłok najczęściej jest nieco ciemniejszy od reszty ciała. U niektórych osobników jego końcówka jest niemal czarna. Wygląd królowych Królowe, jako „arystokracja” kolonii, są znacznie większe od robotnic. Osiągają ok. 4 mm długości. Ich ubarwienie jest zazwyczaj nieco ciemniejsze, wpadające w głębszą czerwień. Mają w pełni rozwinięte skrzydła, które jednak zrzu…

mrowki-faraona-475b915.jpg
width: 2133
height: 1200

Karaluchy zjadają sobie nawzajem skrzydła. Wszystko po to, by mieć związki „na wyłączność”
type: item
date: 2026-03-06T09:23:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: owady
subject: rozmnażanie
subject: zwierzęta
subject: zwyczaje
description: Karaluchy to nie tylko upór, to także... mroczny romantyzm. Wewnątrz gnijących pieńków pary tych owadów celebrują drastyczny rytuał: wzajemne odgryzanie skrzydeł. Ten akt „miłości przez poświęcenie” pozbawia ich możliwości ucieczki i zmuszając do dożywotniej współpracy. To jeden z najbardziej surowych, a zarazem fascynujących dowodów na to, jak natura potrafi cementować relacje
encoded: Naukowcy odkryli, że niektóre karaluchy – z niektórych zaniedbanych mieszkań wiemy, że owady stroniące od samotności – wydają się tworzyć związki „na wyłączność” ze swoimi partnerami. Ale jak to robią? Zjadając sobie nawzajem skrzydła. Jak zjadanie skrzydeł wzmacnia więź? To symbol poświęcenia Zjadanie skrzydeł u karaluchów Salganea taiwanensis to nie przypadek. To złożony akt, po którym następuje radykalna zmiana zachowania. Dwie niezależne istoty stają się odtąd niemal całkowicie nierozłączne. Powodem jest… poświęcenie. Gdy jeden z partnerów traci skrzydła, traci możliwość szybkiego opuszczenia gniazda – a więc zostaje przy rodzinie. To powiązanie przypominające strategię spotykaną raczej wśród ptaków niż wśród owadów. Rytuał, który tworzy wspólnotę Kiedy badacze testowali zachowanie par po rytuale zjadania skrzydeł, rezultat był jasny: pojawienie się obcego wywoływało natychmiastową, wspólną agresję. Karaluchy po rytuale nie pozwalały nikomu zbliżyć się do ani do partnera, ani do gniazda. Ataki i groźby kierowane były zawsze w stronę obcego – partner pozostawał praktycznie nienaruszony. Tam, gdzie rytuału nie było, nie obserwowano terytorialnych wojen. Dzięki zjadaniu skrzydeł para zyskuje coś, co w świecie owadów rzadko spotykane: wyłączność. Agresja, która wcześniej nie była skierowana przeciwko nikomu, teraz jest nakierowana na każdego obcego. To współpraca – i determinacja, by chronić rodzinę. Taka strategia sprzyja nie tylko obronie potomstwa, ale i stabilności społecznej wśród owadów. Monogamia w świecie owadów – czy to się zdarza? Chociaż u mrówek i termitów budowa kolonii i relacje w kastach bywają równie złożone, to rytuał fizycznego okaleczania partnera dla wyłączności jest ewenement. Najczęściej spotykane strategie to blokady chemiczne lub feromonowe, a nie trwałe pozbawianie możliwości lotu. Monogamia u zwierząt, a w szczególności u owadów, jest dosyć rzadka. Korzyści z długotrwałej współpracy i trwałych związków Partnerstwo, które gwarantuje spokój g…

GettyImages-2192362201-8f41db4.jpg
width: 5775
height: 3850

To wtedy komary zwróciły się przeciwko ludziom. Badanie DNA ujawnia przełomowy moment
type: item
date: 2026-02-28T07:25:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: azja
subject: Homo erectus
subject: komary
subject: owady
description: Komary nie zawsze traktowały ludzi jako główne źródła pożywienia. Najnowsze badania DNA pokazują, że ich preferencje zmieniły się znacznie wcześniej, niż sądzono. Kluczową rolę odegrało pojawienie się Homo erectus w Azji Południowo-Wschodniej. To odkrycie rzuca nowe światło na naszą trudną relację z moskitami.
encoded: Na świecie żyje około 3500 gatunków komarów, ale tylko nieliczne widzą w człowieku główne źródło pożywienia. Niestety, ich ugryzienia są nie tylko nieprzyjemne, ale mogą też prowadzić do zachorowania np. na malarię. Z nowych analiz wynika, że komary zainteresowały się po raz pierwszy człowiekiem w regionie zwanym Sundalandem, który obejmował dzisiejszy Półwysep Malajski, Borneo, Sumatrę i Jawę. Zmiany klimatu zaczęły przerzedzać gęstą dżunglę, tworząc bardziej otwarte przestrzenie. W tym samym czasie w menu owadów pojawiły się wczesne istoty ludzkie. Działo się to między 2,9 a 1,6 miliona lat temu. To był moment przełomowy, który na zawsze zmienił relację między naszym gatunkiem a tymi nieustępliwymi owadami. Skąd to wszystko wiemy? Z najnowszych badań naukowców, które opublikowano właśnie na łamach „Scientific Reports”. Genetyka rzuca światło na nasze relacje z moskitami Naukowcy zbadali DNA 38 komarów należących do 11 gatunków z grupy Anopheles leucosphyrus, żyjących w Azji Południowo-Wschodniej. Zespół przeprowadził zaawansowaną analizę filogenomiczną 2657 genów jądrowych oraz 13 genów mitochondrialnych. Eksperci wykorzystali modele komputerowe i szacunkowe tempo mutacji DNA, aby precyzyjnie zrekonstruować drzewo ewolucyjne tych owadów. W ten sposób udało się wyselekcjonować zestaw 25 genów o najbardziej stabilnym tempie zmian. Porównując różnice genetyczne między komarami, badacze mogli precyzyjnie wskazać moment, w którym w ich menu pojawiła się krew naszych przodków. Uzyskane wyniki badań DNA zestawiono z danymi o historycznych zmianach klimatu oraz zapisami kopalnymi wczesnych ludzi. To dało jasny obraz tego, kiedy komary skierowały swoją ciekawość z małp na człowieka. I okazał się nim być Homo erectus. Erectus na komarzym „talerzu” Głównym wnioskiem płynącym z badań jest to, że upodobanie komarów z grupy Anopheles leucosphyrus do ludzkiej krwi rozwinęło w odpowiedzi na przybycie wczesnych hominidów do Azji Południowo-Wschodniej około 1,8 miliona lat temu. Oz…

komar-a959fb8.jpg
width: 6904
height: 4660

Olbrzymia modliszka azjatycka kolonizuje Europę. To prawdziwa inwazja
type: item
date: 2026-02-20T14:15:13.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: azja
subject: gatunki
subject: inwazja
subject: owady
description: Niewiele gatunków świata entomologii budzi tyle emocji, co modliszka. Ma swoją silną reprezentację w kulturze – szczególnie z powodu morderczych skłonności samic. Na przestrzeni dziejów te niezwykłe owady były głęboko wplecione w lokalne mity i legendy, a niekiedy nawet czczone. Niedługo może być ich coraz więcej – wielkie modliszki azjatyckie szturmem podbijają Europę, budząc wielkie zainteresowanie. I lęk.
encoded: Duża modliszka azjatycka (a raczej jej dwa gatunki: Hierodula tenuidentata oraz Hierodula patellifera) wyjątkowo szybko rozprzestrzenia się w Europie, zwłaszcza w regionie śródziemnomorskim i kontynentalnym. Naukowcy alarmują, że inwazyjny gatunek zagraża rodzimym owadom i drobnym kręgowcom – to prawdziwy owadzi morderca. Namnaża się nawet w miastach, ale skąd ta modliszka się wzięła? Azjatyckie modliszki z inwazją na Europę Modliszki z rodzaju Hierodula coraz śmielej panoszą się w Europie. Według badań zespołu Roberta Battistona z Muzeum Archeologicznego i Przyrodniczego we włoskiej Vicenzie te gatunki pojawiają się na naszym kontynencie od około dekady, jednak ich liczebność znacząco wzrosła w ostatnich latach. Skąd pochodzą i jak wyglądają agresorki? Modliszki azjatyckie pochodzą głównie z Azji Południowo-Wschodniej. Hierodula patellifera osiąga 8 centymetrów długości i świetnie radzi sobie na drzewach, a Hierodula tenuidentata to jej większa kuzynka – mierzy nawet 12 centymetrów. Obie charakteryzują się wydłużonym ciałem, dużą głową i masywnymi przednimi odnóżami chwytającymi. Są drapieżnikami – polują zarówno na owady latające, jak i drobne kręgowce, np. jaszczurki, żaby czy młode ptaki. Zabijają także pożyteczne zapylacze, np. pszczoły miodne. Szybkość ekspansji zawdzięcza zmianom klimatycznym i miastom Jednym z najważniejszych czynników umożliwiających ekspansję tych modliszek są zmiany klimatyczne, które łagodzą zimy w Europie i pozwalają azjatyckim gatunkom na przetrwanie sezonów chłodnych. Modliszki te doskonale wykorzystują również środowiska miejskie i podmiejskie – korzystają z tzw. efektu miejskiej wyspy ciepła oraz licznych kryjówek, takich jak ogrody, parki czy tzw. hotele dla owadów. Europejskie modliszki nie mogą sobie poradzić Ekspansja Hierodula patellifera i Hierodula tenuidentata wywołuje poważne zaburzenia w lokalnych ekosystemach. Szczególnie na obszarach, gdzie wcześniej nie występowały tak silne, drapieżne owady – np. w Polsce. Modliszki zw…

FABRIC-KOLAZ-32-74-5a8283c.jpg
width: 2700
height: 1800

Jak słyszą gąsienice? Dzięki nim stworzymy nowy rodzaj mikrofonów
type: item
date: 2026-02-02T08:33:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: dźwięki
subject: owady
subject: przyroda
description: Gąsienice nie mają uszu, ale słyszą. Naukowcy udowodnili, że wykrywają dźwięki dzięki mikroskopijnym włoskom na ciele, które rejestrują nawet najdrobniejsze ruchy powietrza. Czy na ich podstawie powstaną mikrofony przyszłości?
encoded: Biomimetyka inspiruje się naturą, by tworzyć nowoczesną technologię. Okazuje się, że może pomóc także w rozwoju akustyki – naukowcy uważają, że niezwykły sposób „słyszenia” przez gąsienice może otworzyć drogę do stworzenia zupełnie nowych urządzeń do nagrywania dźwięku. „Czy gąsienice cokolwiek słyszą?” Zespół naukowców z Uniwersytetu Binghamton w Nowym Jorku przeprowadził niezwykły eksperyment, który udowodnił zaskakujące zdolności słuchowe gąsienic z gatunku Manduca sexta. Badania miały miejsce w jednej z najcichszych komór dźwiękowych świata – komorze anechoicznej znajdującej się terenie uczelni. Eksperyment polegał na wystawieniu gąsienic na działanie dźwięków o różnych częstotliwościach – od 150 Hz do 2000 Hz. Celem było sprawdzenie, czy reagują one na dźwięk przenoszony przez powietrze, czy bazują jedynie na wibracjach powierzchni, na której się znajdują. Mikroskopijne włoski zamiast uszu Gąsienice Manduca sexta nie posiadają uszu w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Jednak jak wykazali naukowcy, ich ciało pokryte jest mikroskopijnymi włoskami, które reagują na ruchy powietrza wywołane przez dźwięk. Pełnią one funkcję narządów słuchu. Skąd to wiadomo? To nieco brutalne – w trakcie eksperymentu usunięto niektóre włoski z tułowia i odwłoka gąsienic. Po tym zabiegu reakcje na dźwięk uległy wyraźnemu osłabieniu, co jednoznacznie wskazało, że to właśnie te włoski odpowiadają za zdolność „słyszenia” u owadów. Dlaczego gąsienice słyszą tak dobrze? Przygotowują się na nadejście wrogów Jednym z najciekawszych aspektów odkrycia jest to, że częstotliwość, na którą reagują gąsienice, odpowiada dźwiękom wydawanym przez skrzydła drapieżnych os. Brzęczenie tych owadów mieści się bowiem w zakresie od 100 do 200 Hz. Zdaniem naukowców gąsienice mogły wykształcić zdolność detekcji tego rodzaju dźwięków jako mechanizm obronny. Nie ma się więc co dziwić, że muszą słyszeć ruch powietrza, a nie drgania powierzchni. Są na niego niemal 100 razy bardziej wrażliwe. Co mają wspólnego gąsi…

GettyImages-1404568045-c7197f4.jpg
width: 6000
height: 4000

Walentynkowa akcja zoo hitem sieci. Możesz nazwać owada imieniem eks i zobaczyć, jak staje się posiłkiem
type: item
date: 2026-01-28T14:03:34.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: łódź
subject: owady
subject: Surykatki
subject: walentynki
subject: zoo
description: Walentynki zbliżają się wielkimi krokami. Dla jednych to czas romantycznych kolacji i serduszek, dla innych – data, która nieuchronnie przywołuje wspomnienia byłych partnerów. Zoo w Łodzi postanowiło z tej okazji podejść do tematu z przymrużeniem oka i zaproponowało nietypowy sposób na symboliczne zamknięcie pewnego rozdziału. W roli głównej… surykatka i karaczan.
encoded: Orientarium ZOO Łódź opublikowało w mediach społecznościowych wpis, który błyskawicznie przyciągnął uwagę internautów. Placówka zachęca, by z okazji walentynek nadać imię swojego byłego partnera wybranemu owadowi, a następnie… przekazać go jako posiłek dla surykatki. Utrzymana w żartobliwym tonie akcja wywołała już lawinę komentarzy i udostępnień. Walentynki w zoo w Łodzi. Nazwij karaczana imieniem byłego i nakarm surykatkę Łódzkie Orientarium postanowiło w tym roku podejść do walentynek z dużą dawką dystansu i czarnego humoru, wykorzystując emocje, które wielu osobom towarzyszą podczas tego święta. W mediach społecznościowych zoo opublikowało ofertę, która w krótkim czasie zyskała ogromne zainteresowanie i wywołała tysiące reakcji. Akcja polega na symbolicznym „zamknięciu rozdziału” z byłym partnerem lub partnerką. Wystarczy nadać karaczanowi imię ex, a następnie owad trafi jako pokarm do surykatki. Hasło kampanii brzmi: „Miłość przeminęła, apetyt pozostał”, a organizatorzy od początku podkreślają żartobliwy, symboliczny i charytatywny charakter inicjatywy. Przygotowano trzy pakiety „adopcyjne”: za 50 zł uczestnik otrzymuje certyfikat i imię dla karaczana, za 150 zł – dodatkowo zdjęcie z „konsumpcji”, natomiast opcja VIP za 300 zł umożliwia osobiste nakarmienie surykatki (liczba miejsc jest ograniczona). Zoo informuje też jasno, że cały dochód trafi do Fundacji Pangolin wspierającej ochronę zagrożonych gatunków, dzięki czemu żart ma jednocześnie realny wymiar pomocowy. Cała akcja przypadła do gustu rozbawionym internautom, którzy w komentarzach pisali: „Genialny pomysł”, „Przepiękna akcja”, „Padłam”, „Kocham” czy „Oj chyba będzie dużo chętnych, surykatkom grozi powiększenie obwodu w pasie”. Pojawiły się też żartobliwe sugestie, by „drugą edycję zrobić na Dzień Pracy z imieniem wrednego szefa”, co dodatkowo zwiększyło rozpoznawalność akcji w sieci. Nie zabrakło jednak też głosów krytycznych. Część komentujących pytała, czy akcja nie promuje negatywnych emocji, na co…

zdj-17-df55806.jpg
width: 4352
height: 2899

Zimą masowo pojawiają się na śniegu. Czy pchły śnieżne stanowią zagrożenie?
type: item
date: 2026-01-17T10:30:27.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Zima kojarzy się z ciszą i biologicznym uśpieniem przyrody, jednak nie wszystkie drobne organizmy znikają wraz z pierwszym śniegiem. Wśród tych, które potrafią funkcjonować w niskich temperaturach, znajdują się tzw. pchły śnieżne. Czym właściwie są te tajemnicze stworzenia, gdzie można je spotkać i czy stanowią zagrożenie dla człowieka?
encoded: Tak zwane pchły śnieżne to drobne bezkręgowce żyjące na co dzień w glebie oraz ściółce leśnej, gdzie odgrywają ważną rolę w procesach rozkładu materii organicznej. Zimą, szczególnie podczas odwilży lub w okresach wysokiej wilgotności, mogą masowo pojawiać się na powierzchni śniegu, u podstaw pni drzew lub na wilgotnych fragmentach terenu. Zdarza się, że gromadzą się w tak dużych skupiskach, iż biały śnieg przybiera ciemne, niemal czarne lub niebieskawe zabarwienie. Ten niecodzienny widok często budzi zdziwienie, a nawet niepokój. Czym zatem charakteryzują się pchły śnieżne i skąd bierze się ich niezwykła odporność na zimowe warunki? Skoczogonki, czyli czym naprawdę są „pchły śnieżne” Choć potoczna nazwa „pchły śnieżne” może budzić skojarzenia z uciążliwymi pasożytami, w rzeczywistości chodzi o zupełnie inną grupę organizmów. Ich poprawna nazwa to skoczogonki – drobne, pierwotne sześcionogi, blisko spokrewnione z owadami, ale formalnie do nich nienależące. Przez lata klasyfikowano je jako owady, dziś jednak traktuje się je jako odrębną grupę w obrębie sześcionogów, o cechach przypominających zarówno owady, jak i skorupiaki. Dyskusja nad ich dokładnym miejscem w systematyce wciąż trwa, choć – na szczęście – raczej nie spędza snu z powiek osobom spotykającym je na leśnych ścieżkach. Skoczogonki są organizmami niezwykle starymi. Ich identyfikowalne szczątki znaleziono w skałach liczących około 410 milionów lat, co czyni je jednymi z pierwszych stawonogów, które przystosowały się do życia na lądzie. Dziś występują niemal wszędzie: w glebie, ściółce leśnej, mchach, na pniach drzew, ale także w środowiskach skrajnych. Odkrywano je w jaskiniach sięgających dwóch kilometrów w głąb ziemi, na stokach Mount Everestu, a zimą – na powierzchni śniegu. Ich obecność w mroźnych warunkach nie jest przypadkowa: posiadają specjalne białka działające jak naturalny „antyzamarzacz”, który chroni ich komórki przed zniszczeniem przez niskie temperatury. Zazwyczaj mają zaledwie 2-6 milimetrów…

zdj-13-a3b9ce2.jpg
width: 4864
height: 3240

Ziemia wciąż ma wiele tajemnic. Odkrywamy nowe gatunki szybciej niż kiedykolwiek wcześniej – nawet 16 000 rocznie
type: item
date: 2025-12-31T09:01:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gatunki
subject: odkrycia
subject: owady
subject: ryby
subject: tajemnice
subject: zwierzęta
description: Trwa gigantyczna eksplozja wiedzy. Każdego roku odkrywanych jest kilkanaście tysięcy nowych organizmów, a tempo to wciąż przyspiesza. Czy wkrótce nie pozostanie już nic do zbadania? Naukowcy uspokajają, że na Ziemi wciąż kryje się wiele tajemnic.
encoded: 300 lat temu Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, podjął się karkołomnego zadania opisania wszystkich gatunków organizmów żywych na Ziemi. Sam nie wiedział, co go czeka, a jednak stworzył podwaliny pod współczesną taksonomię, identyfikując i nazywając niemal 10 000 gatunków roślin i zwierząt. Od tego czasu naukowcy nieustannie odkrywają nowe organizmy, a tempo ich przybywania – miast maleć – wciąż przyspiesza. Szaleńcze tempo odkrywania nowych gatunków Badania prowadzone przez zespół Uniwersytetu Arizony pod kierownictwem prof. Johna Wiensa wykazały, że tempo odkrywania nowych gatunków jest dziś wyższe niż kiedykolwiek wcześniej. Zgodnie z analizą w latach 2015–2020 rocznie dokumentowano ponad 16 000 nowych gatunków – w tym ponad 10 000 zwierząt (głównie owadów i innych stawonogów), 2 500 roślin i 2 000 grzybów. Prognozy na najbliższe lata sugerują dalszy wzrost tego tempa. Ile gatunków jeszcze nie znamy? Naukowcy mówią o milionach Jednak to szacunki dotyczące liczby nieodkrytych jeszcze gatunków są szczególnie zdumiewające. Obecnie znamy ok. 2,5 mln gatunków, lecz rzeczywista liczba organizmów żyjących na Ziemi może sięgać nawet setek milionów. Jakieś przykłady? Obecnie opisanych jest ok. 42 000 gatunków ryb, podczas gdy szacunkowe liczby mogą sięgać nawet 115 000. Podobnie jest w przypadku płazów: opisano ich około 9000, ale prognozowana liczba wynosi ponad 41 000. W przypadku owadów znamy 1,1 mln gatunków, podczas gdy entomolodzy sądzą, że faktyczna liczba może przekraczać 6 mln (niektóre prognozy sięgają nawet 20 mln). Gdzie odkrywa się najwięcej nowych gatunków? Nie trzeba szukać daleko Najwięcej nowych gatunków odkrywanych jest w regionach tropikalnych – w lasach deszczowych Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej czy Afryki Środkowej. To prawdziwe skarbnice bioróżnorodności. Zaskakujące odkrycia mają jednak miejsce także w teoretycznie dobrze zbadanych lokalizacjach. W 2025 w Parku Narodowym Big Bend w Teksasie opisano nowy rodzaj i gatunek rośliny z ro…

FABRIC-KOLAZ-32-44-211b939.jpg
width: 2700
height: 1800

Ćma bukszpanowa to nieproszony gość w polskich ogrodach. Może wyrządzić ogromne szkody
type: item
date: 2025-12-26T10:36:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: motyle
subject: ogrody
subject: owady
description: Ćma bukszpanowa należy do najgroźniejszych inwazyjnych szkodników, jakie w ostatnich dekadach pojawiły się w Polsce. Kombinacja specyficznych cech biologicznych i czynników ekologicznych zadecydowały o niebywałym sukcesie tego owada. Na Starym Kontynencie jest obecna zaledwie od kilkunastu lat, jednak w tym krótkim czasie zdołała doprowadzić do wystąpienia głębokich zmian w europejskim krajobrazie.
encoded: Spis treści: Jak wygląda ćma bukszpanowa? Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Inwazja ćmy bukszpanowej Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Pojawienie się ćmy bukszpanowej (Cydalima perspectalis) w Polsce to nie tylko problem ogrodniczy. Mówimy tu o istotnym wydarzeniu ekologicznym, które wywarło fundamentalny wpływ na prywatne ogrody, parki miejskie i historyczne założenia pałacowe. Szybkość i gwałtowność inwazji tego gatunku są bezprecedensowe. W ciągu zaledwie kilku dni, żarłoczne larwy potrafią obrócić pielęgnowane przez dziesięciolecia żywopłoty i formowane krzewy bukszpanu w ogołocone z liści szkielety gałęzi. Jak wygląda ćma bukszpanowa? Ćma bukszpanowa to nocny motyl, zaliczany do wachlarzykowatych. W Europie należy do największych przedstawicieli swojej rodziny. Każda faza cyklu życiowego tego owada wykazuje specyficzne cechy, umożliwiające jego precyzyjną identyfikację. Jajo Niewielkie jaja, o średnicy od 0,8 do 1 mm, mają kulisty kształt. Początkowo przybierają barwę biało-kremową lub jasnożółtą. W miarę rozwoju zarodka, stają się zielonkawożółte z widocznym wewnątrz pomarańczowym pierścieniem. Tuż przed wylęgiem gąsienicy, wewnątrz jaja staje się widoczna charakterystyczna czarna kropka. Jest to kapsułka głowowa larwy. Samica składa je w grupach, liczących od 10 do 30 sztuk, na spodniej stronie zdrowych, najczęściej młodych liści bukszpanu, głęboko w gęstwinie krzewu. Złoża jaj są przytwierdzone do liścia za pomocą lepkiej, śluzowatej wydzieliny, która chroni je przed deszczem i wiatrem. Larwa Stadium larwalne jest jedynym, które bezpośrednio odpowiada za niszczenie roślin. Świeżo wylęgnięte gąsienice są bardzo małe – mierzą od 1 do 2 mm. Mają zielonkawożółty kolor. W miarę wzrostu, który trwa około miesiąca, ich wygląd staje się bardziej charakterystyczny. Ciało przybiera intensywnie zieloną lub żółtozieloną barwę. Wyraźnie widoczne stają się ciemnobrązowe lub czarne pasy, biegnące wzdłuż grzbietu. Pojawiają się też czarne plamki po bokac…

cma-bukszpanowa-bdf4826.jpg
width: 1857
height: 1200

Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
type: item
date: 2025-12-19T13:30:36.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: fakty i mity
subject: Kultura
subject: Moto
subject: owady
subject: Technologia
description: Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
encoded: Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dy…

termit-shutterstock584129617-4dac9b0.jpg
width: 4692
height: 3108

Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
type: item
date: 2025-11-30T14:13:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: gatunki
subject: owady
subject: robaki
description: Pierwsze spotkanie z rybikiem ma miejsce zazwyczaj około 3 nad ranem. My, wybudzeni ze snu, półprzytomnym krokiem „doczołgujemy się” do łazienki. Tam czekają na nas wyjątkowi goście: szybkie, zwinne, malutkie robaczki przemykające po podłodze. Zastanawiamy się wtedy, czy to przypadkiem nadal nie jest sen – przecież jeszcze wieczorem ich nie było. Te nieśmiałe stworzenia to rybiki cukrowe: starożytne owady, które z jakiegoś powodu uwielbiają żyć w naszym towarzystwie. Chociaż panicznie się nas boją.
encoded: Rybiki cukrowe to nie tylko uciążliwe owady domowe. Te prymitywne stworzenia mają za sobą miliony lat historii, wyróżniają się wyjątkową biologią, długowiecznością i nietypowymi zwyczajami, które czynią je jedynymi z najciekawszych domowych współlokatorów. Dlaczego owady starsze niż dinozaury zamieszkały w naszych łazienkach, czym naprawdę są i jak się ich pozbyć? Czym są rybiki? Rybiki cukrowe (Lepisma saccharina), popularnie określane także jako srebrzyki, to niewielkie owady pozbawione skrzydeł mierzące od 10 do 12 mm. Ich ciało jest wydłużone, spłaszczone grzbietowo-brzusznie i pokryte delikatnymi, połyskującymi łuskami. Kolor tych łusek – srebrzysty lub szaro-biały – przypomina rybie i od tego właśnie wzięła się polska nazwa owada. Nazwa nawiązuje także do specyficznego poruszania się: przemieszczają się błyskawicznie zygzakiem, co dodatkowo potęguje rybi efekt. To jedne z najbardziej pierwotnych owadów na Ziemi. Prof. Stanisław Ignatowicz z SGGW wyjaśnia, że ich historia sięga czasów znacznie wcześniejszych niż epoka dinozaurów. Chociaż skamieniałości rybików są rzadkością, ich budowa ciała i cechy morfologiczne potwierdzają prastare pochodzenie. Jak żyją i rozmnażają się rybiki? Rybiki prowadzą nocny tryb życia i preferują miejsca ciemne, wilgotne oraz ciepłe – dlatego najczęściej spotykane są w domowych łazienkach, kuchniach, pralniach czy piwnicach, gdzie mają dostęp do resztek organicznych i odpowiednich warunków mikroklimatycznych. W naturalnym środowisku bytują pod korą drzew, w ściółce, gniazdach gryzoni, a nawet w mrowiskach. Rybiki odżywiają się głównie substancjami zawierającymi skrobię i cukry proste. Ich dieta obejmuje papier, tapety, resztki jedzenia, a także martwe owady. Są jedynymi owadami, które potrafią trawić celulozę bez pomocy bakterii – w ich jelitach obecny jest własny enzym: celulaza. Jak zauważa prof. Ignatowicz, termity dla trawienia celulozy potrzebują symbiotycznych bakterii, natomiast rybiki produkują własną „fabrykę enzymów”, co j…

shutterstock2495014435-50677e8.jpg
width: 3550
height: 2300

Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
type: item
date: 2025-11-20T12:22:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: ekosystem
subject: gatunki
subject: koty
subject: miasta
subject: owady
subject: polowanie
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
encoded: Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach z…

GettyImages-587830356-f26a1d8.jpg
width: 3872
height: 2592

Tak nowa królowa przejęła władzę. Spryskała konkurentkę toksyczną substancją. „Natura wykracza poza fikcję”
type: item
date: 2025-11-17T16:00:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: mrówki
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Walka o tron nie jest jedynie domeną ludzkiej ambicji. Naukowcy udokumentowali sytuację, w której pasożytnicza królowa mrówek podstępem zmusiła robotnice do zabicia królowej matki. W konsekwencji przejęła władzę, a robotnice zaczęły jej służyć.
encoded: Życie mrówek wydaje się nam być ułożone i pozbawione większych ekscesów. Jednak pasjonaci tych zwierząt znają nieco inną prawdę. Kilka lat temu Taku Shimada, który prowadzi popularnonaukowego bloga „AntRoom”, poinformował o zagadkowym zjawisku: infiltracji kolonii mrówek przez pasożytniczą królową. Naukowcy postanowili odtworzyć w kontrolowanych warunkach taką sytuację. Wnioskami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Current Biology”. Pasożytnicza królowa jak mrówczana Mata Hari Matkobójstwo, czyli zachowanie polegające na tym, że potomstwo zabija lub zjada swoją matkę, jest rzadko spotykanym zjawiskiem w naturze. Na pierwszy rzut oka wydaje się ono niepraktyczne. Jednak może czasem w przyrodzie przynosić korzyści. – Do tej pory odnotowano tylko dwa rodzaje matkobójstwa, z których korzysta matka lub potomstwo. W tym nowatorskim matkobójstwie, o którym piszemy, żadna z nich nie czerpie korzyści; jedynie pasożytnicza strona trzecia – mówi dr Keyzo Takasuka z japońskiego Uniwersytetu Kyushu, autorka publikacji w „Current Biology”. Morderczy eksperyment Jak przebiegło badanie? Ponieważ bezpośrednie wprowadzenie królowej-pasożyta do gniazda kończyłoby się atakiem, badacze musieli stworzyć chemiczny kamuflaż. W tym celu królową pasożytniczą umieszczano na noc w jednej komorze z robotnicami i kokonami mrówek-żywicielek. Po jednej nocy pasożytnicza królowa nabywała specyficzny zapach kolonii, co pozwalało jej ominąć początkową obronę. Następnie naukowcy obserwowali, jak „zamaskowana” królowa pasożytnicza zlokalizowała królową żywiciela w gnieździe. Spryskała królową kwasem mrówkowym. W ten sposób zmyliła robotnice. Sama szybko się wycofała, a robotnice zaczęły postrzegać swoją królową jako zagrożenie (ze względu na zapach) i dokonały jej „egzekucji”. Kolejnym etapem było przejęcie kolonii przez pasożytniczą królową matkę i złożenie przez nią jaj. Robotnice otoczyły ją troskliwą opieką. Chemiczną manipulację udokumentowano u dwóch daleko spokrewnionych gatunków pasoży…

krolowa-f1fe3be.png
width: 1478
height: 871

Wciornastki pod lupą – fascynujące życie mikroskopijnych stworzeń
type: item
date: 2025-11-15T09:01:49.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: owady
subject: pasożyty
subject: rośliny
description: Przecinki, a właściwie wciornastki, to małe owady, które warto poznać z bliska. Choć część gatunków należących do tego rzędu owadów szkodzi roślinom, wciornastki pełnią także istotne funkcje w ekosystemach – są drapieżnikami, zapylaczami i rozkładaczami materii organicznej. Dla miłośników przyrody i ogrodników obserwacja tych drobnych stworzeń staje się okazją do nauki i zrozumienia naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie. Wciornastki udowadniają, że nawet najmniejsze organizmy mają ogromne znaczenie i fascynujące życie, którego warto być świadomym.
encoded: Spis treści: Jak wyglądają przecinki robaczki? Czy przecinki gryzą? Domowe sposoby na wciornastki Znaczenie wciornastków w przyrodzie Przecinki robaczki, czyli wciornastki, należą do rzędu Thysanoptera i obejmują około 6 tysięcy opisanych gatunków, z czego obecność 226 gatunków stwierdzono w Polsce. Można je spotkać na wszystkich kontynentach, od tropików po Antarktydę, są więc zwierzętami kosmopolitycznymi. Ich niewielkie rozmiary, zwykle od 1 do 2,5 mm, sprawiają, że łatwo je przeoczyć, a jednak potrafią w znaczący sposób wpływać na rośliny, na których żerują. Wciornastki występują w różnych środowiskach: na liściach, kwiatach, w ściółce leśnej, pod korą drzew, a nawet na glonach, grzybach i porostach. Niektóre gatunki są drapieżne i polują na inne małe bezkręgowce, inne zaś (fitofagi) żywią się sokami roślin, powodując ich odbarwienia, deformacje liści i pąków. Jak wyglądają przecinki robaczki? Wciornastki nie należą do najbardziej kolorowych owadów. Ich wygląd jest raczej stonowany i dyskretny, co pozwala im łatwo ukrywać się na liściach i łodygach roślin. Charakteryzują się wydłużonym ciałem z dwiema parami wąskich skrzydeł o strzępionych brzegach. Ich aparat gębowy jest asymetryczny i kłująco-ssący – prawe szczęki są zredukowane, a lewe przekształcone w sztylet, którym przebijają tkanki roślin, by wysysać sok. Na głowie znajdują się oczy złożone i przyoczka, a czułki składają się z kilku segmentów, co ułatwia owadom orientację w otoczeniu. Nie wszystkie wciornastki mają skrzydła – zdarzają się formy krótkoskrzydłe i bezskrzydłe. Ich odnóża są kroczne, zakończone pazurkami (w stadium larwalnym) lub przylgami (u dorosłych osobników). Wciornastki żyją zazwyczaj 2–4 tygodnie, a liczba pojawiających się w jednym roku pokoleń waha się od 1 do aż 15. Najłatwiej zauważyć wciornastki na liściach, gdzie pojawiają się charakterystyczne srebrzyste lub białe plamki, a czasem ciemniejsze ślady odchodów. Obserwacja ich zachowań pozwala dostrzec fascynujące aspekty życia tych…

przecinki-wciornastki-fa8ebd6.jpg
width: 2250
height: 1500

Trzmiele potrafią zaskoczyć. Dość powiedzieć, że naukowcy nauczyli je rozumieć prostą odmianę kodu Morse’a!
type: item
date: 2025-11-14T09:28:00.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: entomologia
subject: owady
subject: pszczoły
description: Okrąglutkie i gęsto owłosione pszczoły z rodzaju Bombus, czyli trzmiele, stały się obiektem badań naukowców z Queen Mary University of London (QMUL). Badacze chcieli sprawdzić inteligencję tych stworzeń oraz ich zdolność do uczenia się i oceny czasu. Wyniki uzyskane przez owady przewyższyły oczekiwania ekspertów.
encoded: Czy wszystkie zwierzęta odbierają upływ czasu i potrafią uwzględniać go w swoich codziennych wyborach? Wiemy, że kolibry i pszczoły planują swoje podróże po danym obszarze zgodnie z tempem odnawiania się nektaru w poszczególnych gatunkach roślin. Ale naprawdę skuteczna komunikacja wymaga też kodowania i dekodowania przerw czasowych. Widzimy, że wykorzystywane jest to m.in. w charakterystycznym tańcu pszczół czy w sygnałach godowych świerszczy. Mamy też potwierdzone dane o tym, że różna długość trwania wydawanych dźwięków odpowiada różnym odległościom i jest charakterystyczna dla konkretnych gatunków. Słodki jak kropka Ale czy owady mogą podejmować decyzje o tym, gdzie się udać, na podstawie tego, czy zobaczą krótkotrwały błysk oznaczający „kropkę”, czy długotrwałą „kreskę”? Zdolność ta znana była do tej pory jedynie u ludzi i innych kręgowców, takich jak makaki czy gołębie. Jednak eksperci z Queen Mary University of London (QMUL) uznali, że pszczoły, a konkretnie trzmiele, również mogą to robić. „W pracy skupiamy się na zdolności trzmiela Bombus terrestris do rozróżniania wizualnych przedziałów czasowych w zakresie 0,5–5 sekund w zadaniu wolnego żerowania. Ich umiejętność rozróżniania czasów trwania błysków może sugerować elastyczność układu wzrokowego oraz zdolność uczenia się arbitralnych wskazówek czasowych” – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego na łamach „Biology Letters”. Pszczeli Morse Aby trenować pojedyncze osobniki do odnajdywania nagrody w formie cukrowego roztworu umieszczonego przy jednym z dwóch błyskających kółek, zespół zbudował specjalny labirynt. W drugim błyskającym kółku umieszczono substancję gorzką, której trzmiele nie lubią. Świetlne kółka błyskały krótko („kropka”) lub długo („kreska”). Miało to zbudować odpowiednie skojarzenia: krótki błysk – cukier; długi błysk – nieprzyjemna, gorzka substancja. Pozycje błyskających kółek były zmieniane, tak by pszczoły nie mogły polegać na otoczeniu czy stałych wskazówkach przestrzennych.…

shutterstock2234347547-8387a55.jpg
width: 2988
height: 2000

Tarczówka marmurkowata – inwazyjny owad, który podbija Europę
type: item
date: 2025-11-11T07:31:32.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: azja
subject: inwazja
subject: owady
subject: polska
subject: zwierzęta
description: Tarczówka marmurkowata to owad, który w ciągu ostatnich lat zyskał miano jednego z najbardziej uciążliwych gatunków inwazyjnych. Choć jeszcze niedawno był znany wyłącznie w Azji Wschodniej, dziś można go spotkać w wielu częściach świata, w tym także w Polsce. Często wzbudza zainteresowanie osób, które nagle odkrywają go w swoim ogrodzie czy nawet w domu. Co warto o nim wiedzieć, jakie zagrożenie stanowi i jak go rozpoznać?
encoded: Spis treści: Jak wygląda tarczówka marmurkowata? Gdzie występuje? Co je tarczówka marmurkowata? Rozmnażanie i stadia rozwojowe Tarczówka marmurkowata w domu – dlaczego się pojawia? Dorosła tarczówka marmurkowata (Halyomorpha halys) to pluskwiak osiągający 12–17 mm długości i 7–10 mm szerokości. Jej ciało ma typowy dla tej rodziny pluskwiaków kształt tarczki – szerokie, nieco spłaszczone, z wyraźnym, trójkątnym przedpleczem. Ubarwienie jest zmienne, ale najczęściej brązowo-zielone z marmurkowymi plamami. Charakterystycznym elementem są pięcioczłonowe czułki oraz odnóża ozdobione jasnymi i ciemnymi obrączkami. Jak wygląda tarczówka marmurkowata? Na brzegach odwłoka widoczne są naprzemiennie ułożone jasne i ciemne pasy, które dodatkowo ułatwiają rozpoznanie owada. Kolor spodu tułowia i odwłoka zależy m.in. od rodzaju pobieranego pokarmu i może mieć barwę jasnobrązową z połyskiem rudym lub różowym. Warto podkreślić, że tarczówka marmurkowata lata. Wbrew obiegowej opinii, nie jest owadem ograniczonym wyłącznie do pełzania po roślinach. Jej loty nie należą jednak do szczególnie dynamicznych. Gdzie występuje? Rodzimym obszarem występowania tarczówki marmurkowatej jest wschodnia część Azji – Japonia, Korea Północna, Korea Południowa, Tajwan, północny Wietnam oraz częściowo także Chiny. Jednak od lat 90. XX wieku owad ten rozpoczął swoją ekspansję na inne kontynenty. Pod koniec XX wieku pojawił się w Ameryce Północnej, a kilka lat później zaczął się dynamicznie rozprzestrzeniać. W Europie po raz pierwszy odnotowano go w 2004 roku w Liechtensteinie i w 2007 roku w Szwajcarii. Od tego czasu populacje pojawiły się w wielu krajach, m.in. we Włoszech, Niemczech, Francji, na Węgrzech i w Grecji. Tarczówkę marmurkowatą w Polsce po raz pierwszy stwierdzono w 2018 roku w Dobczycach (woj. małopolskie). Kolejne obserwacje miały miejsce w Cieszynie i Warszawie. Od tego czasu liczba zgłoszeń stopniowo rośnie, co wskazuje, że owad zadomawia się także u nas. Najczęściej zauważa się go w mi…

tarczowka-fdb4301.jpg
width: 2000
height: 1333

Czy zła sława strzyżaka sarniego jest uzasadniona? Podpowiadamy, jak uniknąć ataku latającego „kleszcza
type: item
date: 2025-11-10T08:14:38.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: lasy
subject: owady
subject: pasożyty
subject: Zdrowie
description: Na sam dźwięk jego nazwy wielu miłośników lasu odczuwa niepokój. Strzyżak sarni, zwany też „latającym kleszczem”, dorobił się opinii jednego z najbardziej nielubianych owadów w Polsce. Choć jego ukąszenia bywają bolesne, a kontakt z nim nie należy do przyjemnych, ten mały pasożyt jest też fascynującym przykładem przyrodniczej specjalizacji. Przystosował się do życia w sierści jeleniowatych oraz potrafi błyskawicznie zmieniać zachowanie i formę po znalezieniu gospodarza. Czy rzeczywiście zasłużył na swoją złą sławę, czy może jego rola w przyrodzie jest bardziej złożona, niż sądzimy?
encoded: Spis treści: Strzyżak sarni – występowanie Czy strzyżak gryzie? Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Znaczenie ekologiczne strzyżaków Strzyżak sarni (Lipoptena cervi), znany również jako strzyżak jeleni lub potocznie „latający kleszcz”, jest owadem z rzędu muchówek. Dorosłe osobniki osiągają długość od 5 do 6 mm (bez skrzydeł) i mają charakterystycznie spłaszczone ciało o brunatnym kolorze opatrzone długimi na 5,5–6 mm skrzydłami. Głowa strzyżaka jest szeroka, z małymi oczami i wyraźnie zredukowaną płytką zacieminiową. Odnóża zakończone pazurkami czepnymi pozwalają owadowi pewnie trzymać się sierści zwierzęcia. Twardy, chitynowy pancerzyk utrudnia ich zgniecenie. Samice, po zapłodnieniu, rodzą larwy bezpośrednio w futrze żywiciela. Strzyżaki odrzucają skrzydła po znalezieniu żywiciela. Dzięki temu strzyżaki pozostają przyczepione do futra swojego żywiciela na stałe, co ułatwia im pobieranie krwi. To właśnie ta cecha spowodowała, że owady te są nazywane „latającymi kleszczami”. Strzyżak sarni – występowanie Strzyżaki są szeroko rozpowszechnione na obszarach o klimacie umiarkowanym. W Europie spotykane są w lasach i na ich obrzeżach, od Skandynawii po kraje południowej Europy, a także w północnych Chinach i na Syberii. Gatunek został również przeniesiony do Ameryki Północnej. Najczęściej obserwuje się je od czerwca do września, choć w ciepłe i suche jesienie mogą aktywnie polować nawet do października. Strzyżaki pasożytują głównie na ssakach leśnych – sarnach, jeleniach, łosiach, a sporadycznie na borsukach . Ich obecność jest szczególnie zauważalna w pobliżu uczęszczanych przez zwierzęta ścieżek czy polan. Dzięki niewielkim rozmiarom i zdolności do lotu strzyżaki mogą w krótkim czasie opanować spory obszar lasu, a także znaleźć żywicieli. Stanowią istotny element ekosystemu, będąc pożywieniem dla drapieżników żywiących się owadami. Czy strzyżak gryzie? Tak, strzyżaki gryzą. Ich ukąszenia są zazwyczaj niegroźne dla życia człowieka. Owady te nie rozmnażają się na ludziach,…

strzyzak-0b84cf8.jpg
width: 2249
height: 1500

W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
type: item
date: 2025-11-06T09:01:42.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: owady
subject: robaki
subject: sztuka
subject: zwierzęta
description: Natura potrafi tworzyć nie tylko spektakularne krajobrazy, lecz także organizmy zachwycające precyzją barw i wzorów. Zdarza się, że nawet niewielki pluskwiak może wyglądać jak miniaturowe dzieło sztuki, przyciągając uwagę intensywnością kolorów i misterną geometrią swojego pancerza.
encoded: Afryka przyciąga podróżników przede wszystkim obietnicą spotkań ze zwierzętami, które znamy z atlasów i dokumentów przyrodniczych. Lwy, słonie, żyrafy czy gepardy budzą zachwyt i respekt, a safari stało się synonimem kontaktu z naturą w jej najbardziej widowiskowej formie. Tymczasem niezwykłość tego kontynentu objawia się także w skali dużo mniejszej, często niedostrzegalnej na pierwszy rzut oka. Wśród traw, na liściach i pniach roślin żyją organizmy tak drobne, że mogłyby zmieścić się na palcu, a mimo to robią ogromne wrażenie. Owad, który wygląda jak dzieło sztuki Owad potocznie nazywany „robakiem Picassa” to Sphaerocoris annulus, pluskwiak z rodziny tarczówkowatych, który osiąga zwykle około 15 milimetrów długości i występuje przede wszystkim w Afryce Środkowej oraz Wschodniej. Zaobserwowano go m.in. w Etiopii, Kenii, Kamerunie, Namibii, Republice Południowej Afryki, Tanzanii oraz Zimbabwe. Żyje na terenach trawiastych, wśród krzewów oraz niskiej roślinności, gdzie jego barwy szczególnie wyraźnie odcinają się od stonowanego tła sawanny. Jego potoczna nazwa nawiązuje do niezwykłego wyglądu pancerza, pokrytego kontrastowymi plamami w odcieniach czerwieni, żółci, czerni i bieli, które układają się w nieregularne wzory przypominające abstrakcyjne obrazy Pabla Picassa. Wygląd ten wydaje się dekoracyjny, lecz pełni istotną funkcję biologiczną. W świecie zwierząt intensywne barwy najczęściej oznaczają zagrożenie i stanowią sygnał dla drapieżników, że dany organizm może być toksyczny lub niejadalny. U Sphaerocoris annulus ten rodzaj ubarwienia jest więc formą ostrzeżenia, dzięki któremu owad unika bezpośredniej konfrontacji. Nawet tak niewielki organizm może w ten sposób skutecznie odstraszyć ptaki, jaszczurki czy drobne ssaki, które w przeciwnym razie uznałyby go za łatwy i pozbawiony ryzyka pokarm. Mechanizmy przetrwania „robaka Picassa” Choć to wygląd „robaka Picassa” przyciąga największą uwagę, równie istotne są jego zwyczaje i sposoby na obronę. Sphaerocoris annulus…

FABRIC-KOLAZ-32-efa9aad.jpeg
width: 1894
height: 1268

Mrówki robią coś, czego nikt się nie spodziewał. Również stosują „lockdown w pandemii”
type: item
date: 2025-10-20T13:34:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: mrówki
subject: odkrycia
subject: owady
description: Mrówki modyfikują strukturę swoich gniazd, by ograniczyć rozprzestrzenianie się chorób. Odkrycie naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzuca nowe światło na „medyczną wiedzę” tych owadów.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” pokazuje, że mrówki potrafią nie tylko dostosowywać swoje gniazda do warunków środowiskowych, ale także do zagrożeń epidemiologicznych. Zmieniona architektura wnętrza ich gniazd może działać jak naturalny lockdown, ograniczając transmisję patogenów między różnymi częściami kolonii. Mrówcze sposoby na choroby Główny autor badania, Luke Leckie, doktorant nauk biologicznych na Uniwersytecie w Bristolu (Wielka Brytania), opowiada: – Wiedzieliśmy już, że mrówki dostosowują budowę gniazd do temperatury i składu gleby. Teraz po raz pierwszy wykazaliśmy, że modyfikują otoczenie, aby ograniczyć transmisję chorób. Naukowiec podkreśla, że to pierwsza taka obserwacja w świecie zwierząt. Od dawna wiadomo było, że mrówki mają cały zestaw sposobów na choroby, żeby zmaksymalizować odporność stada. Na przykład usuwają zarodniki chorobotwórczych grzybów, spryskują chorych członków kolonii odkażającą trucizną, lub izolują zarażone osobniki. Jak badano gniazda mrówek? Teraz naukowcy zastosowali zaawansowaną tomografię komputerową, aby sprawdzić, czy mrówki narażone na patogeny przerabiają swoje gniazda. Kolonie mrówek to skomplikowane, trójwymiarowe konstrukcje z tunelami i komorami pełniącymi różne funkcje, takie jak magazynowanie pożywienia czy ochrona potomstwa. Tomografia pozwoliła dokładnie je prześwietlić. Badacze analizowali dwie grupy po 180 robotnic każda, które umieszczono w dwóch pojemnikach wypełnionych glebą. Pracowite mrówki od razu zaczęły kopać gniazda. Po 24 godzinach do każdego z nich dodano po 20 kolejnych mrówek, z czego jedną wystawiono na działanie zarodników grzybów. Następnie mrówkom pozwolono na dalszą budowę gniazd przez 6 dni. W międzyczasie okresowo wykonywano skany tomografem. „Lockdown” w koloniach mrówek Gdy naukowcy mieli już trójwymiarowe modele gniazd, przeprowadzili symulacje rozprzestrzeniania się choroby. Pokazały one, że zmodyfikowane gniazda zmniejszały ryzyko narażenia na patogeny…

ants-alter-their-nest-48f218f.jpg
width: 1800
height: 1313

Gdy samica przestaje pachnieć – jak genetycznie zmodyfikowane ćmy mogą uratować nasze sady
type: item
date: 2025-10-20T08:55:24.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ćmy
subject: owady
subject: rolnictwo
description: Chemiczne pestycydy, mające chronić zbiory przed szkodnikami, zabijają niezbędne do trwania życia zapylacze. Co w takim razie zrobić, by zapylacze przetrwały, a szkodniki nie niszczyły zbiorów? Prowadzona przez d Marie Inger Dam z Uniwersytetu w Lund grupa badawcza znalazła na ten problem zaskakujące rozwiązanie.
encoded: Spis treści: Genetyczna sztuczka na „nieatrakcyjne” ćmy Jak ćmy „rozmawiają” o miłości? Jak odkryto gen odpowiedzialny za zapach ćmy? Czy drożdże będą produkować feromony dla rolnictwa? Jeśli lubisz obserwować tańczące wokół żarówki ćmy, już zetknąłeś się z jednymi z najbardziej destrukcyjnych szkodników niszczących sady. Wszystko dlatego, że właśnie te owady w swoim stadium larwalnym drążą korytarze w jabłkach, brzoskwiniach i innych owocach. Rolnicy bronią się przed ćmami używając pestycydów. Ale te nie dość, że nie są obojętne dla innych owadów, ze szczególnym uwzględnieniem pszczół, to w dodatku ich nadużywanie doprowadziło do rozwinięcia się odporności na pestycydy u dużej grupy szkodników. Konieczna jest inna, bardziej zielona metoda. Genetyczna sztuczka na „nieatrakcyjne” ćmy I tutaj na scenę wkracza dr Marie Inger Dam, szwedzka ekspertka od biotechnologii z Uniwersytetu w Lund. Wraz ze swoim zespołem badawczym usunęła u samic ciem konkretny gen, przez co nie były one w stanie produkować feromonów przyciągających samce. A tam, gdzie nie dochodzi do kopulacji — nie ma potomstwa. Choć rozwiązanie wydaje się zaskakująco proste, stworzenie „nieatrakcyjnej” ćmy okazało się prawdziwym wyzwaniem. – Usuwając gen, który pozwala samicom ciem wytwarzać zapach przyciągający partnerów, moi współpracownicy i ja stworzyliśmy „nieatrakcyjnego” motyla — i pokazaliśmy, jak można wykorzystać naturalne instynkty owadów do skuteczniejszej i bardziej ekologicznej ochrony upraw – napisała badaczka w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Dodała, że potrzebujemy nowych, bardziej zrównoważonych metod ochrony roślin, takich jak jabłka, kukurydza, pomidory czy ryż — które często padają ofiarą gąsienic motyli. Jak ćmy „rozmawiają” o miłości? Motyle odnajdują partnerów dzięki wydzielanym przez samice feromonom. Ta forma komunikacji chemicznej jest wyjątkowo popularna w świecie owadów. Wykorzystują ją m.in. pszczoły, trzmiele, a nawet muszki owocówki. Każdy gatunek wytwarza …

cma-shutterstock2233176221-3e3ad80.jpg
width: 3050
height: 2030

Dzikie pszczoły miodne wpisane na listę zagrożonych gatunków w UE. Powoli znikają z Europy
type: item
date: 2025-10-16T06:58:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: owady
subject: pszczoły
subject: wymieranie gatunków
description: Małe, rodzinne pasieki rosną jak grzyby po deszczu, a coraz więcej osób interesuje się pszczelarstwem – pokazuje to chociażby rozwój kanałów w social mediach poświęconych hodowli miododajnych owadów. Mogłoby się wydawać, że pszczoły są rozkwicie. Nic bardziej mylnego: dzikie pszczoły mogą wkrótce zniknąć z Europy, pozostawiając jedynie swoich pracujących dla naszej uciechy kuzynów. Do czasu.
encoded: Pszczoły to nie tylko wielkie pasieki, z których pszczelarze pozyskują miód: ważną rolę w ekosystemie pełnią także pszczoły mieszkające nie w pielęgnowanych ulach, ale na wolności. Tzw. dzikie pszczoły miodne, czyli zasiedlające m. in. dziuple drzew, przeżywają ogromny kryzys. Pszczoły na liście gatunków zagrożonych wyginięciem Populacje dzikich pszczół miodnych zostały w najnowszej aktualizacji Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody uznane za zagrożone wyginięciem w Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na owady zamieszkujące nie ule, ale naturalne środowisko. Chociaż pszczoły żyły w związku z człowiekiem od tysięcy lat – pierwsi prawdopodobnie „udomowili” je starożytni Egipcjanie – to dopiero współczesne pszczelarstwo związane z mobilnymi ulami i komercyjnym zapylaniem miało największy wpływ na gatunek. W związku z działalnością pszczelarzy pszczoła miodna funkcjonuje obecnie w dwóch formach: hodowlanej i dzikiej. Pszczoła pszczole nierówna To właśnie przede wszystkim dzikie pszczoły miodne znajdują się dzisiaj w kryzysie, chociaż obu formom nie wiedzie się szczególnie dobrze – w ulach stale notuje się straty związane ze zmieniającym się klimatem. Chociaż pszczoły należą do tego samego gatunku (Apis mellifera) co mieszkańcy uli, to ich życie i wpływ na środowisko jest radykalnie różny. Skoro nie odróżnia się osobnych gatunków, to jak rozpoznać dziką pszczołę? Unia Ochrony Przyrody uznała, że wyróżniają ją dwa kryteria: żyje swobodnie, bez nadzoru i może samodzielnie utrzymać swoją liczebność, nie polegając na wprowadzeniu nowych kolonii (np. pszczół, które uciekły z komercyjnych uli). Dzikie pszczoły zagrożone w UE Europa ma najniższe zagęszczenie wolno żyjących kolonii na świecie – popularność pasiek sprawia, że liczba zarządzanych przez człowieka uli znacząco przewyższa ilość dzikich gniazd. Zdobyte przez badaczy i udokumentowane w ramach akcji „Honey Bee Watch” dane pokazują, że ich liczba dramatycznie spada. Związane jest to jednocześnie z utratą si…

GettyImages-2169081195-f7c72a3.jpg
width: 6000
height: 4000