Żyjemy w fascynujących czasach. Dzięki postępowi nauki nasza rzeczywistość zmienia się tak szybko, jak nigdy wcześniej w historii świata. Dziś trudno sobie wyobrazić, jak będzie wyglądało nasze życie nie za 50, nie za 20, ale już za 5 lat. Tyle mniej więcej czasu potrzeba, by kolejny człowiek stanął na Księżycu, i nie chodzi bynajmniej o astronautę, tylko turystę. Kosmiczna turystyka przestaje bowiem być mrzonką. Zwłaszcza że dziś w kosmicznym wyścigu liczą się już nie tylko supermocarstwa, ale prywatni przedsiębiorcy, którzy w eksploracji kosmosu widzą źródło swoich przyszłych kosmicznych dochodów. Ziemia staje się dla nas za ciasna. Żeby być pionierem w dzisiejszych czasach, jedyną drogą, którą można obrać, jest droga w kosmos. Wielka, wspaniała przygoda i takież wyzwanie, które otworzy przed nami nowe horyzonty. Dlatego zachęcam do przeczytania artykułu o kulisach wyścigu na Księżyc oraz relacji Scotta Kelly’ego z jego prawie rocznego pobytu na orbicie. Ten amerykański astronauta spędził 340 dni na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, jakieś 400 km nad naszymi głowami, podczas gdy jego brat bliźniak pozostał na ziemi. Dzięki temu eksperymentowi naukowcy chcieli sprawdzić, jakie zmiany genetyczne zachodzą w organizmie i psychice człowieka, który tak długo przebywa w stanie nieważkości i izolacji, co jest kluczowe podczas podróży na Marsa. Bo w kosmosie człowiek rośnie parę centymetrów, często traci smak i jest spuchnięty, bo płyny ustrojowe z braku grawitacji przemieszczają się do góry. Ale są też plusy, które rekompensują wiele niedogodności. Ziemia widziana z góry jest zachwycająca, co możemy podziwiać na zdjęciach Kelly’ego umieszczanych na Instagramie. W końcu każdego dnia stacja okrąża naszą planetę 16 razy, a to oznacza 16 wschodów i zachodów słońca. A każdy fotograf wie, że to magic hours. Agnieszka Franus, redaktor naczelna
28 Wycieczka na księżyc Podbój kosmosu powoli staje się polem biznesowej eksploracji i eksploatacji, na którym fortuny chcą zbijać prywatne firmy. A pierwszym realnym źródłem dochodów wydaje się kosmiczna turystyka. Tekst Sam Howe Verhovek Zdjęcia Vincent Fournier 54 Śmierdzący temat Miliard ludzi na świecie swoje potrzeby fizjologiczne załatwia w plenerze. To wielki problem globalnego zdrowia publicznego. A jednym z powodów tego stanu rzeczy jest... kultura. Tekst Elizabeth Royte djęcia Andrea Bruce 80 Zew ciemności W odległych górach Uzbekistanu dla prawdziwych eksploratorów od szczytów bardziej fascynujące są... jaskinie. Bo być może właśnie tam uda się odkryć Mount Everest podziemi. Tekst Mark Synnott Zdjęcia Robbie Stone 98 Zębata torpeda Ostronos atlantycki jest najszybszym rekinem na świecie. Jego pech polega na tym, że także smacznym bardziej niż inne. Tekst Brian Skerry Zdjęcia Glenn Hodges 122 Kompleks mesjasza Z pewnością wielu ludzi uważa się za wyjątkowych, ale niektórzy w tym mniemaniu idą jeszcze dalej, twierdząc, że są mesjaszami. I znajdują uczniów, którzy podzielają ich przekonania. Tekst i zdjęcia Jonas Bendiksen
Brazylijczycy wierzą, że Pan Bóg zaczął tworzyć świat od ich ziemi, gdy miał jeszcze w swej palecie obfitość wszelkich barw. To dlatego kolory Brazylii są tak soczyste i zmysłowe. To one, wraz z upalnym klimatem i gorącymi rytmami ich muzyki, ukształtowały dusze i charaktery Brazylijczyków
To zmysłowe kolory, upalny klimat i gorące rytmy ukształtowały dusze Brazylijczyków Pierwszego dnia po przyjeździe do Rio de Janeiro, stolicy Brazylii do 1960 r., porzuciłem miejską dżunglę okalającą najsłynniejszą plażę świata, Copacabanę, i po 15 minutach jazdy samochodem stanąłem pod wyniosłą figurą Zbawiciela z rozkrzyżowanymi rękami. Z wysokości 700 metrów nad poziomem morza, z tropikalną zielenią Parku Narodowego Tijuca u stóp, ujrzałem miasto wtłoczone między góry i skały schodzące ciemnymi masywami do samej zatoki i dalej – do Atlantyku. Wieczorem strumienie samochodów z zapalonymi światłami nikną na różnych poziomach Rio, w tunelach, którymi przewiercono góry, by wyłonić się jak sznury świecących paciorków daleko, po drugiej stronie. Dech zapiera, gdy patrzysz na ten spektakl znad Zatoki Guanabara, ze szczytu słynnej Pao de Acucar, Głowy Cukru. O zmroku 9-milionowe Rio jest chyba najpiękniejsze. Także dlatego, że wtedy prawie nie widać nędznej opończy, jaką tworzy milionowa Rosinha i inne favele spełzające ku centrum ze stromych zboczy wszystkich wzgórz Rio. Ale o istnieniu tych aglomeracji śmietnikowej nędzy na styku z pięknymi dzielnicami przypominają powracające od lat opowieści o „bandycie spod czerwonych świateł”. Po zapadnięciu zmroku rdzenni mieszkańcy Rio nie zatrzymują samochodów na czerwonych światłach. – Pistolet przyłożony do szyby jest dobrym argumentem, aby bez namysłu oddać biżuterię i torebkę – tłumaczyła mi znajoma Brazylijka, gdy jechaliśmy popatrzeć na wieczorne morze z plaży Copacabana, gdzie pięć wieków temu przybysze z Europy po raz pierwszy spotkali się z tubylcami. Przy ognisku rozpalonym na piasku rodzina z trójką małych dzieci piekła mięso na ruszcie, ojciec grał na gitarze. – To szczęśliwi ludzie – powiedziałem. – To bezdomni – wyjaśniła moja towarzyszka. Oto właśnie Brazylia. Miliony jej mieszkańców żyje dziś tylko dzięki łaskawej naturze. Najgorzej być biednym na rozległych obszarach sertao, stepowych równinach północno-wschodniej Brazylii, gdzie deszcz prawie nie pada, ziemia nie rodzi, a zimą jest zimno. Sertao to synonim nędzy i głodu. Od czasów pierwszej XIX-wiecznej zamorskiej emigracji, dramatycznie opisanej przez Konopnicką w jej poemacie epickim „Pan Balcer w Brazylii”, ten kraj zajmujący połowę kontynentu przyciągał i fascynował Polaków. Nadzieją pracy, fortuny oraz możliwościami, jakie ofiarowywał odważnym. Przed laty poznałem w Săo Paulo bogatego właściciela hut stali Stanisława Lewandowskiego. Gdy siedzieliśmy na leżakach nad olimpijskich rozmiarów basenem w jego posiadłości, zauważyłem ogromną bliznę na ramieniu gospodarza. Zaczynał jako drwal przy wyrębie drzewa jakaranda, palisandru, nad Amazonką. Ukąsiła go żmija, od której jadu człowiek umiera w pięć minut. W tak dramatycznej sytuacji Pan Stanisław sięgnął po maczetę i wyciął miejsce ukąszenia. Brazylijczycy polskiego pochodzenia to około miliona ludzi. Najwięcej ich mieszka w stanie Parana. Gdy w Polsce są wybory, w Brazylii głosuje 45 tys. obywateli naszego kraju. Pułkownikowi Janowi Lepeckiemu, którego marszałek Józef Piłsudski wysłał za ocean z misją stworzenia w Brazylii pierwszej polskiej „posiadłości zamorskiej”, misja się nie powiodła. Ale jego potomkowie doszli do wysokich stanowisk w tym kraju. Jeden z synów był w latach 70. ubiegłego stulecia szefem wielkiego ośrodka badań jądrowych, drugi – najważniejszej sieci energetycznej na północy kraju. Po cudach zachodniej Brazylii oprowadzała mnie – uchodząca za najpiękniejszą kobietę w stanie Minas Gerais – ciemnooka profesor filologii portugalskiej Maria Lucia Lepecki, była żona pierwszego z nich, Zbigniewa. Stan Minas Gerais to jedyne miejsce na Ziemi, gdzie spotkały się wszystkie najbarwniejsze kwiaty i ptaki świata, a pod ziemią – wszystkie kamienie szlachetne i złoto. Orgia kolorów przyprawia o zawrót głowy. Kwiatów, które rosną w najżyźniejszej, środkowej części stanu, wystarcza na zaopatrzenie dwóch największych miast Brazylii liczących łącznie ok. 20 milionów mieszkańców – Săo Paulo i Rio. Plantacje rozciągają się nad wąwozami, którymi płyną górskie rzeki odbijające na przemian głęboki błękit nieba i tłustą czerwień tutejszej gleby. Ze związku wartkich nurtów Rio Paranaiby i Rio Grande rodzi się słynna rzeka Parana, która po przepłynięciu centralnego płaskowyżu trafia po stronie argentyńskiej do La Platy. Rzeki Minas Gerais są kapryśne jak kobiety. Rio Doce, czyli Słodka Rzeka, płynie najpierw na północny zachód, by nagle zmienić bieg i zwrócić się w dokładnie odwrotnym kierunku – na południowy wschód – i wpaść do Atlantyku. Rasowy podróżnik i turysta, gdziekolwiek zacząłby podróż po Brazylii, ruszy w końcu na północ, nad Amazonkę. Jej dorzecze to piąta część wszystkich wód świata, a tropikalna puszcza, choć bezlitośnie wycinana, wciąż stanowi połowę wszystkich lasów naszego globu. Stolicą stanu Amazonas jest pogrążony w parującym skwarze trzymilionowy Manaus. Część jego ludności mieszka na rzece, na drewnianych barkach i mniejszych łodziach. Z portu, w którym zacumowane są setki jaskrawo pomalowanych drewnianych statków z trzema pokładami hamakowymi dla najmniej zamożnych podróżnych i mnóstwo nowoczesnych jednostek wycieczkowych, ruszyłem motorówką na „spotkanie rzek”. Po 10 kilometrach żeglugi dotarliśmy do tego niezwykłego miejsca, w którym łączą się wody Negro i Solimoes. Niezliczone dopływy Amazonki mają wody, które miejscowi nazywają „czarnymi” lub „białymi”. Są w kolorze bardzo ciemnej herbaty, od wegetujących w nich roślin, lub jasnożółtawe – od mułu. Płynęliśmy zafascynowani niezwykłym zjawiskiem: Negro i Solimoes, spływając jednym korytem kipiały i kłębiły się obok siebie na dystansie co najmniej 3 kilometrów, nie mogąc się połączyć z powodu różnej gęstości wód. Pomyślałem, że to jakby synteza dziejów narodu brazylijskiego stopionego w swej większości w jedną wielką kulturę i rasę z tylu różnych strumieni. Był upalny dzień lutego, gdy wróciłem do Rio z mojej największej podróży po kontynencie. Tego dnia zaczynał się karnawał. „Jeśli chcesz zajrzeć w duszę Brazylii, zostań na karnawał” – radzili mi znajomi. Brazylijski karnawał koncentruje się w czterech miastach: Rio, Săo Paulo, Salvadorze i Ouro Preto. Jest najważniejszym świętem, największym pokazem tanecznym na świecie i największą rewią pięknych ciał. W Rio w zeszłym roku królowała samba, której refren brzmiał: „wszyscy nadzy, choć przystrojeni, piękno w czystej postaci, wszyscy nadzy, więcej niż szaleni”. Brazylia, to jedyny kraj świata, gdzie minister kultury, popularny kompozytor i pieśniarz Gilberto Gil, sam tańczy na czele pochodu. Karnawał w tym najbardziej katolickim kraju kontynentu zaczyna się na 4 dni przed Wielkim Postem i kończy posypywaniem głów w środę popielcową nad ranem. 14 „szkół samby” jadących na platformach bajecznie przystrojonych „karet karnawałowych” i grup tanecznych liczących po 4–5 tysięcy uczestników, demonstruje radosną choreografię wyćwiczoną w ciągu miesięcy prób. Miejsce zajęte w karnawałowej rywalizacji staje się dla biednych i bogatych w każdej dzielnicy kwestią lokalnego honoru. Hitem zeszłorocznego karnawału w Rio była inscenizacja okrytych przejrzystym woalem scen opartych na „Kamasutrze”. Katolicki biskup Mauro Morelli z Săo Paulo sam wziął udział w popisie szkoły samby „Złoty Orzeł”. Choreografia przedstawiona przez 3 tys. tancerzy była inspirowana słowami modlitwy „chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj”. Duchowny, cieszący się uznaniem diecezjan z powodu pomocy dla bezdomnych, przejechał przez sambodrom w Săo Paulo na platformie z tańczącymi aniołkami wyjątkowej urody, wywołując entuzjazm publiczności. Refren samby napisanej przez 69-letniego biskupa i śpiewanej przez niego z aniołkami brzmiał: „Bóg płacze, kiedy dzieci są głodne”. Ouro Preto – najmniej znane miasto karnawału – to najstarsza stolica Brazylii. Leży w górach Minas Gerais. Stworzona przez portugalskich konkwistadorów i misjonarzy kolonialna architektura najbardziej przypomina... Kraków. Porównanie nie moje. Napisał to i udowodnił w swej pracy doktorskiej obronionej w latach 80. na Uniwersytecie Jagiellońskim brazylijski architekt i historyk sztuki Jorge Dantas. Na rynku w Ouro Preto tańczyłem z wszystkimi sambę, myśląc o Lajkoniku. NO TO W DROGĘ Dojazd Samolotem z Warszawy do Rio de Janeiro w lutym: liniami Alitalia (przesiadki w Rzymie i Săo Paulo) 3350 zł, liniami Lufthansa (z przesiadką we Frankfurcie) – 4200 zł. Z biurem Wycieczka po Brazylii (17 dni) i udział w nocach karnawałowych w Rio – ok. 12 tys. zł, rejs statkiem wokół południowych wybrzeży Ameryki Południowej (20 dni), w programie karnawał w Rio – ok. 16300 zł (z przelotem z Polski). TUI – „Tango, samba i morze” – wycieczka objazdowa (Argentyna i Brazylia) 12 dni, w tym 4 w Rio; 2200 euro; www.travelbook.pl www.wakacje.pl Karnawał Już miesiąc przed datą rozpoczęcia karnawału szkoły samby są otwarte dla zwiedzających. Pokazy przed karnawałem odbywają się także przy placu Prada Onze, zwanym często kolebką samby. Ponadto pokazy karnawałowe dla turystów można oglądać cały rok w Platforma, Leblon. Informacje Vieja – magazyn, a w nim wkładka, Vieja Rio – tam niemal wszystko o wydarzeniach karnawałowych. www.riodejaneiro-turismo.com.br www.liesa.com.br