Koniec z mitem BMI. Naukowcy udowodnili, że to nie waga, lecz miejsce odkładania się tłuszczu niszczy nasze mózgi
Możesz ważyć dokładnie tyle samo, co twój rówieśnik i mieć identyczny wskaźnik BMI, a jednak twój mózg będzie starzeć się znacznie szybciej. Najnowsze badania dowodzą, że to nie sama liczba na wadze decyduje o ryzyku demencji. Okazuje się, że kluczem do ratowania układu nerwowego nie jest to, ile tłuszczu posiadamy, ale to, gdzie dokładnie go nosimy.
W Polsce już ponad połowa dorosłych boryka się z nadmierną masą ciała. Przez lata medycyna i dietetyka opierały się w dużej mierze na klasycznym wskaźniku BMI, często traktując każdy nadprogramowy kilogram jako równe zagrożenie dla zdrowia. Dziś wiemy, że takie uproszczenie to błąd. Badacze udowodnili właśnie, że tkanka tłuszczowa zlokalizowana w różnych partiach naszego ciała funkcjonuje niemal jak osobne narządy, wysyłając do układu nerwowego zupełnie różne, ale często toksyczne sygnały. „Mapa tłuszczu″ u tysięcy osób Zespół z Politechniki w Hong Kongu przeanalizował skany mózgów i wyniki testów poznawczych ponad 18 tysięcy osób z ogromnej brytyjskiej bazy medycznej UK Biobank. Jak podkreśla współautorka badań, neuroinformatyczka Anqi Qui, to pierwsze na świecie badanie na tak ogromną skalę, które systematycznie mapuje dystrybucję tłuszczu z anatomią i sprawnością układu nerwowego. Wyniki opublikowano na łamach „Nature Mental Health”. Okazały się zaskakujące – tłuszcz odkładający się w ramionach, nogach czy płytko pod skórą na tułowiu wpływał na zupełnie różne obszary mózgu (m.in. te odpowiedzialne za ruch czy emocje). Jednak prawdziwe spustoszenie w kontekście starzenia się umysłu siał tylko jeden, specyficzny rodzaj tkanki. Tłuszcz trzewny to niewidzialny wróg mózgu Badacze odkryli, że wyłącznie tłuszcz trzewny (wisceralny) – czyli ten, który gromadzi się głęboko w jamie brzusznej i oplata nasze narządy wewnętrzne – jest bezpośrednio powiązany z niszczeniem istoty białej w mózgu. Istota biała to nic innego jak okablowanie, które jak światłowód przesyła sygnały między neuronami. Jej fizyczne uszkodzenia powoduje zaburzenia funkcji poznawczych i problemów naczyniowych, a w konsekwencji – demencji. Dlaczego brzuch jest dla głowy tak niebezpieczny? Tłuszcz trzewny jest niezwykle aktywny metabolicznie. Wydziela silne substancje prozapalne, które wywołują przewlekły, ogólnoustrojowy stan zapalny. Z czasem to zapalenie dociera do mózgu. Za to tłuszcz zgromadzony na udach czy ramionach niemal nie wykazuje tak agresywnego działania zapalnego. To jeszcze nie cudowna pigułka, ale ważny krok Choć odkrycie z Hongkongu to ogromny skok w zrozumieniu chorób neurodegeneracyjnych, naukowcy mocno studzą hurraoptymizm. Należy pamiętać, że analiza danych z UK Biobank to badanie obserwacyjne. Oznacza to, że badacze znaleźli bardzo silną korelację, ale nie potrafią jeszcze w stu procentach udowodnić bezpośredniego ciągu przyczynowo-skutkowego. Mechanizm, w którym uwalniane czynniki prozapalne, glukoza czy insulina fizycznie niszczą mózg, wymaga dalszych, restrykcyjnych testów klinicznych. Z badań płynie jednak krzepiący wniosek. W przeciwieństwie do naszej genetyki, czy samego faktu starzenia się, ilość tłuszczu trzewnego jest modyfikowalna. Odpowiednio dopasowana dieta i aktywność fizyczna (skupiona na redukcji tzw. otyłości brzusznej) są prawdziwym narzędziem do proaktywnej obrony naszego mózgu. Źródło: Nature Mental Health Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Otyłość to choroba – lekarze wreszcie się co do tego zgadzają. Co to oznacza dla pacjentów?
Ponad 40% Amerykanów i blisko 20% Polaków żyje z otyłością. Jednak przez dekady leczono ją hasłem „jedz mniej, ruszaj się więcej”. Dziś środowisko medyczne coraz mocniej zgadza się, że to nie kwestia woli, lecz przewlekła choroba – z własną biologią, objawami i powikłaniami.
Amerykańskie Towarzystwo Medyczne uznało otyłość za chorobę w 2013 roku. Mimo to klasyfikacja wciąż budzi spory. W 2025 roku komisja ds. diabetologii i endokrynologii prestiżowego czasopisma naukowego „The Lancet” opublikowała raport, który miał precyzyjniej odróżnić otyłość „jako chorobę” od samego życia z nadmiarowymi kilogramami. Prof. Carel le Roux, lekarz z University College Dublin i współautor raportu, mówi, że przekonanie lekarzy było trudne. Jednak jeszcze trudniejsze okazało się przekonanie pacjentów, ze względu na wewnętrzny wstyd i stygmatyzację, jaka dotyka osób z otyłością. Profesor opisuje pacjentów, którzy po raz pierwszy usłyszeli, że ich waga nie jest ich winą – choć to oni odpowiadają za leczenie jej skutków. Co właściwie dzieje się w organizmie osoby z otyłością? Objawy otyłości – nadmiar tkanki tłuszczowej, stałe uczucie głodu, zmiany w działaniu mózgu – są dobrze znane. Trudniej wskazać przyczynę. Naukowcy wciąż nie wiedzą, który narząd faktycznie odpowiada za tę chorobę. Najwięcej wskazuje na mózg – a konkretnie na obszary regulujące tzw. masę adipocytów, czyli liczbę komórek tłuszczowych, które organizm „chce” utrzymać. Gdy ktoś odchudza się dietą, mózg broni zaprogramowanej masy ciała, co prowadzi do tzw. efektu jo-jo, czyli szybkiego odzyskania wagi. Prof. Le Roux porównuje to do wątroby, która po częściowym usunięciu odrasta do dawnej masy. Leki, operacje bariatryczne czy terapia żywieniowa działające na mózg mogą trwale „przeprogramować” ten mechanizm. I to, zdaniem le Roux, przesądza o uznaniu otyłości za chorobę. BMI to za mało Do zeszłego roku otyłość definiowano niemal wyłącznie przez BMI – stosunek wagi w kilogramach do wzrostu w metrach podniesionego do kwadratu. Problem w tym, że BMI nie odróżnia umięśnionego sportowca od osoby z nadmiarem tkanki tłuszczowej. Nie sprawdza się też ludzi, których zdrowiu szkodzi ukryty głęboko tłuszcz trzewny, a BMI jest w granicach normy. Komisja „The Lancet” zaproponowała więc definicję dwuskładnikową: nadmiar tkanki tłuszczowej (mierzony skanem DEXA, BMI i obwodem ciała lub dwoma pomiarami obwodu) obecność dysfunkcji narządów – czyli konkretnych objawów ograniczających codzienne funkcjonowanie, jak duszność, ból stawów czy zaburzenia metaboliczne. Raport wskazuje 18 takich schorzeń, choć z otyłością powiązano już ponad 200 powikłań. Dlaczego definicja otyłości ma znaczenie dla pacjenta Uznanie otyłości za chorobę zmienia sposób, w jaki lekarze traktują pacjentów. – Mogą nie lubić czyjegoś stylu życia, ale naszym zadaniem jest zostawić uprzedzenia za drzwiami – mówi prof. le Roux. Badania prof. Shelly Russell-Mayhew z Uniwersytetu Calgary pokazują, że lekarze postrzegający otyłość jako chorobę rzadziej oceniają pacjentów moralnie i wykazują więcej empatii. – Prawdziwy problem polega na tym, że oceniamy ludzi za coś, nad czym nie mają pełnej kontroli – mówi uczona. Na wagę wpływa ponad sto czynników, a uwaga skupia się zwykle tylko na tych kilkunastu procentach, które da się kontrolować zmianą stylu życia. Spór o granice diagnozy Nie wszyscy zgadzają się z nowymi kryteriami. Sean Wharton, lekarz z Toronto, ostrzega, że ograniczenie listy powikłań do 18 schorzeń może dać ubezpieczycielom w USA pretekst do odmowy finansowania leczenia osobom z tzw. otyłością przedkliniczną – klasyfikowaną jako wskazanie do zmiany stylu życia, a nie do terapii. Sam prof. le Roux przyznaje, że to niedoskonały początek, podyktowany też ograniczonym dostępem do drogich leków z grupy tzw. analogów GLP-1 (jak semaglutyd, znany powszechnie pod nazwą ozempic). Jego zdaniem za pięć lat definicja będzie znacznie precyzyjniejsza – bo to problem naukowy, nie definicyjny. Źródło: National Geographic
Jedzenie mniejszych porcji może utrudniać odchudzanie. Naukowcy wyjaśniają dlaczego
Naukowcy odkrywają, jak objętość jedzenia na talerzu wpływa na apetyt i sytość, podważając tym samym przekonanie, że drastyczne ograniczanie porcji jest najskuteczniejszą strategią odchudzania.
Spis treści: Dlaczego zasada „jedz mniej” często nie działa? Więcej białka i błonnika zamiast restrykcyjnych diet Jak jeść więcej i jednocześnie spożywać mniej kalorii? Zaledwie kilka kęsów drożdżówki może dostarczyć tyle samo kalorii, co cały talerz kurczaka, warzyw i dodatków skrobiowych – a przy tym zajmuje ułamek czasu potrzebnego na zjedzenie pełnowartościowego posiłku. Ta dysproporcja pokazuje, że w tradycyjnym podejściu do odchudzania od dawna istnieje pewne „martwe pole”. Przez dziesięciolecia główne nurty poradnictwa dietetycznego opierały się na restrykcjach: planach posiłków o wartości 1200 kalorii, koktajlach zastępujących posiłek i przekonaniu, że jedzenie mniej zawsze oznacza lepsze efekty. Coraz więcej badań z zakresu żywienia sugeruje jednak, że problemem nigdy nie była wyłącznie ilość spożywanego jedzenia, ale także forma, w jakiej dostarczane są kalorie. Badania kontrolowane pokazują, że diety bogate w żywność wysokoprzetworzoną sprawiają, że ludzie spożywają więcej kalorii – nawet wtedy, gdy posiłki mają podobną wartość odżywczą lub mniejszą objętość. Innymi słowy, przyrost masy ciała może wynikać nie tyle z jedzenia „zbyt dużej ilości jedzenia”, ile z konsumowania produktów, które ułatwiają nieświadome przejadanie się. Ta zmiana wpływa dziś na sposób, w jaki naukowcy postrzegają odchudzanie – już nie tylko jako kwestię ograniczania kalorii, ale także tego, jak struktura żywności, mechanizmy apetytu i środowisko kształtują nasze nawyki żywieniowe w dłuższej perspektywie. – Nigdy nie mówię swoim pacjentom, żeby po prostu jedli mniej kalorii – podkreśla dr Fatima Cody Stanford z Massachusetts General Hospital i Harvard Medical School. – Zachęcam ich, by wybierali żywność lepszej jakości. Dlaczego zasada „jedz mniej” często nie działa? Dla wielu osób zalecenie „jedz mniej” okazuje się nieskuteczne, ponieważ skupia się wyłącznie na ograniczaniu kalorii, ignorując to, jak naprawdę działają głód i mechanizmy regulujące jedzenie. Ludzie zazwyczaj kontrolują ilość spożywanego jedzenia na podstawie objętości posiłku – czyli tego, jak dużo jedzenia fizycznie znajduje się na talerzu – a nie poprzez dokładne liczenie kalorii. Gdy jednak podczas restrykcyjnych diet porcje drastycznie się zmniejszają, posiłki często pozostawiają uczucie głodu i frustracji. – Nie lubię przekazu „jedz mniej”, ponieważ ludzie mają dość silnie zakorzenione poczucie tego, jaka ilość jedzenia jest odpowiednia – mówi prof. Barbara Rolls z Penn State. – Do dorosłości zjadamy tysiące posiłków, więc widok talerza wypełnionego tylko do połowy sprawia, że od początku czujemy głód. Problem staje się jeszcze większy, gdy mniejsze porcje składają się z produktów o wysokiej gęstości kalorycznej – takich jak słodkie wypieki, chipsy czy inna mocno przetworzona żywność. Tego typu produkty mogą dostarczać dużo energii w niewielkiej objętości, a jednocześnie nie zapewniają uczucia sytości na długo. Wiele produktów wysokoprzetworzonych jest projektowanych tak, aby można było je jeść szybko i bez większego wysiłku. Często łączą one rafinowane węglowodany, tłuszcze i sól w sposób, który sprawia, że są wyjątkowo smakowite. Jednocześnie zawierają mało wody i błonnika, mają miękką konsystencję i wymagają minimalnego żucia. Takie połączenie sprawia, że człowiek może spożyć dużą liczbę kalorii w bardzo krótkim czasie – zanim organizm zdąży wysłać sygnały sytości. Czas odgrywa tu kluczową rolę. Sygnały informujące mózg o tym, że masz już dość jedzenia, nie włączają się natychmiast. Hormony i receptory rozciągania w żołądku potrzebują od 15 do 20 minut, aby zarejestrować sytość. Do tego czasu szybko spożywane, wysokoenergetyczne produkty mogą dostarczyć już setki nadmiarowych kalorii. To jeden z powodów, dla których „jedzenie mniej” nie jest wyłącznie kwestią samokontroli. – W takich warunkach organizm jest biologicznie i psychologicznie zaprogramowany, by jeść dalej – mówi dr Traci Mann, psycholożka i dyrektorka Health and Eating Lab na Uniwersytecie Minnesoty. Więcej białka i błonnika zamiast restrykcyjnych diet Osoby, które chcą schudnąć wcale nie muszą jeść mniej – często wystarczy, że będą jeść inaczej. Coraz więcej badań pokazuje, że zamiast eliminować całe grupy produktów czy stosować restrykcyjne diety, lepiej budować posiłki wokół białka, błonnika i żywności minimalnie przetworzonej. Takie podejście może zwiększać uczucie sytości i jednocześnie ograniczać całkowitą liczbę spożywanych kalorii. Przegląd badań opublikowany w 2020 roku w „Journal of Obesity and Metabolic Syndrome” wykazał, że dieta wysokobiałkowa może skutecznie wspierać redukcję masy ciała oraz pomagać zapobiegać ponownemu przybieraniu na wadze – choć naukowcy zaznaczają, że nadal brakuje długoterminowych badań klinicznych na ten temat. Jednym z powodów jest wpływ białka na hormony regulujące apetyt. Białko zwiększa poziom hormonów odpowiedzialnych za uczucie sytości, a jednocześnie obniża poziom greliny, czyli hormonu głodu. – Grelina wysyła organizmowi sygnał, że trzeba jeść – wyjaśnia dr Fatima Cody Stanford. – Jest produkowana zarówno w żołądku, jak i w mózgu, i pobudza apetyt. Błonnik to kolejny składnik odgrywający ważną rolę w kontroli masy ciała. Zwiększa objętość posiłków i spowalnia tempo przesuwania się jedzenia przez układ pokarmowy, dzięki czemu uczucie sytości utrzymuje się dłużej. Przegląd badań opublikowany w 2013 roku w „Journal of the American College of Nutrition” wykazał, że wyższe spożycie błonnika wiąże się z niższą masą ciała. Posiłki bogate w białko i błonnik mogą zmniejszać ryzyko późniejszego przejadania się – nie dlatego, że człowiek zmusza się do jedzenia mniej, ale dlatego, że takie jedzenie jest po prostu bardziej sycące. Jak jeść więcej i jednocześnie spożywać mniej kalorii? Ponieważ ludzie oczekują określonej ilości jedzenia, aby poczuć satysfakcję, na nasze zachowania żywieniowe silnie wpływa to, co widzimy na talerzu. Badania prof. Barbary Rolls wykazały, że nawet samo sprawienie, by jedzenie wydawało się większe – np. dzięki bardziej puszystej strukturze lub nieregularnym kształtom — może wpływać na to, ile jedzenia nakładamy sobie i ostatecznie spożywamy. Właśnie dlatego prof. Barbara Rolls zaleca spożywanie większej ilości produktów o niskiej „gęstości energetycznej”, co oznacza mniejszą liczbę kalorii w przeliczeniu na gram jedzenia. – Jeśli obniżymy gęstość energetyczną posiłku o 30 procent, a smak pozostanie taki sam, ludzie naturalnie spożyją o około 30 procent mniej kalorii – wyjaśnia. – Dzieje się tak dlatego, że większość osób zjada zazwyczaj podobną objętość lub wagę jedzenia. W praktyce oznacza to, że talerz może wyglądać równie sycąco, ale będzie oparty na produktach o wyższej zawartości wody i błonnika – takich jak zupy, owoce, warzywa, fasola, jogurt, płatki owsiane czy gulasze – zamiast na żywności o wysokiej gęstości kalorycznej, np. brownie, chipsach, tłustych serach czy masłach orzechowych. Badanie z 2025 roku opublikowane w „American Journal of Clinical Nutrition” również sugeruje, że gdy ludzie jedzą głównie żywność naturalną lub minimalnie przetworzoną, mogą spożywać większą objętość posiłków, przyjmując jednocześnie mniej kalorii niż w przypadku diety wysokoprzetworzonej. Nie oznacza to jednak, że produkty o wysokiej gęstości kalorycznej są z natury złe. – Nie powiedziałabym, że istnieje coś, czego nie wolno jeść, ale im wyższa gęstość kaloryczna, tym większą uwagę należy zwracać na spożywane ilości – mówi prof. Barbara Rolls. Zauważa również, że w jej badaniach osoby spożywające mniej kalorii dzięki posiłkom o niskiej gęstości energetycznej (np. zupom), nie mają tendencji do późniejszego rekompensowania sobie tego większą ilością jedzenia, co często zdarza się w przypadku tradycyjnych, restrykcyjnych diet. Choć warto zwracać uwagę na kalorie, nie powinny one stać się obsesją. Najważniejsze jest znalezienie zdrowego i satysfakcjonującego sposobu odżywiania, który będzie można utrzymać przez długi czas. – Celem nie jest tylko zrzucenie kilogramów – mówi badaczka. – Jedzenie jest jednym z codziennych źródeł przyjemności, dlatego trudno wyobrazić sobie spędzenie całego życia na diecie opartej wyłącznie na produktach, których się nie lubi, tylko po to, by stale kontrolować wagę. Źródło: National Geographic
To najbardziej niebezpieczny moment, w którym można przytyć. Naukowcy ostrzegają, kiedy szczególnie trzeba uważać
Przez lata sądzono, że dla organizmu liczy się przede wszystkim to, ile ważymy „tu i teraz”. Gigantyczne badanie przeprowadzone przez szwedzkich naukowców wywraca jednak to myślenie do góry nogami. Okazuje się, że dla naszego życia i zdrowia kluczowy jest nie tylko sam fakt nadmiaru kilogramów, ale moment, w którym one się pojawiają. Krytycznie ważna jest wczesna dorosłość, która bezpośrednio decyduje o długości naszego życia.
Zespół epidemiologów z Uniwersytetu w Lund w Szwecji, pod kierownictwem dr Tanji Stocks, przeanalizował dane medyczne ponad 600 000 osób. Naukowcy nie opierali się na pojedynczym pomiarze, lecz śledzili zmiany wagi uczestników na przestrzeni dziesięcioleci – od 17. do 60. roku życia. Wyniki opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „eClinicalMedicine” są bardzo interesujące. Zabójcze 70 procent Najważniejszym wnioskiem z badania jest to, że otyłość rozwijająca się między 17. a 29. rokiem życia wiąże się z najwyższym ryzykiem przedwczesnej śmierci. Osoby, które przekroczyły próg BMI powyżej 30 w tym przedziale wiekowym były o 70 procent bardziej narażone na zgon z jakiejkolwiek przyczyny w okresie obserwacji w porównaniu do osób, które zachowały prawidłową wagę do 60. roku życia. Dla lepszego zobrazowania skali problemu: jeśli w grupie osób bez wczesnej otyłości umierało średnio 10 na 1000 osób, to w grupie „wczesnej otyłości” liczba ta wzrastała do 17 na 1000. Choć liczby te mogą wydawać się niewielkie, w skali całej populacji oznaczają tysiące przedwczesnych zgonów, których można by uniknąć. W młodości zaciągamy biologiczny dług Dlaczego to właśnie młodość jest tak ryzykowna? Naukowcy sugerują, że kluczowym czynnikiem nie jest sam przyrost wagi w starszym wieku, ale całkowity czas ekspozycji organizmu na negatywne skutki otyłości. Długotrwałe zmaganie się z nadwagą to dla ciała potężny stres biologiczny. Tkanka tłuszczowa jest nie tylko magazynem energii – to aktywny organ endokrynny, który uwalnia tzw. adipocytokiny. Te substancje chemiczne prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego w całym organizmie, wystąpienia insulinooporności, co prosto prowadzi do cukrzycy typu 2 czy zjawiska hiperkoagulacji, czyli nadmiernej krzepliwości krwi, co drastycznie zwiększa ryzyko zawałów i udarów. Osoba, która staje się otyła w wieku 20 lat, funduje swojemu sercu i naczyniom krwionośnym „zużycie”, które u osób szczuplejszych pojawia się kilka dekad później. To biologiczny dług, który organizm musi spłacić przedwcześnie. Otyłość inaczej wpływa na mężczyzn, a inaczej na kobiety Badanie ujawniło intrygujące różnice w zależności od płci, szczególnie w kontekście chorób nowotworowych. O ile u mężczyzn wczesny przyrost wagi był wyraźnie skorelowany z wyższym ryzykiem zgonu, o tyle u kobiet sytuacja była bardziej złożona. W przypadku raka u kobiet, ryzyko przedwczesnej śmierci było podobnie podwyższone niezależnie od tego, kiedy nastąpił przyrost wagi. Epidemiolodzy podejrzewają, że kluczową rolę mogą tu odgrywać zmiany hormonalne związane z menopauzą. Jak zauważa epidemiolożka dr Huyen Le, u kobiet waga może być raczej „lustrem” zmian zachodzących wewnątrz ciała niż ich bezpośrednią przyczyną. Czego naukowcy jeszcze nie wiedzą? Mimo imponującej liczby uczestników, badanie ma swoje ograniczenia. Naukowcy nie brali pod uwagę diety ani poziomu aktywności fizycznej, które są kluczowe dla ogólnego stanu zdrowia. Ponadto standardowy wskaźnik BMI nie rozróżnia masy mięśniowej od tłuszczowej ani nie uwzględnia dystrybucji tłuszczu (np. otyłości brzusznej, która jest szczególnie groźna). Wnioski dla każdego z nas Przesłanie płynące ze Szwecji jest jasne: zapobieganie otyłości we wczesnym wieku powinno być absolutnym priorytetem zdrowia publicznego. – Najważniejszym odkryciem jest to, że przyrost masy ciała w młodszym wieku wiąże się z wyższym ryzykiem przedwczesnej śmierci w późniejszym życiu – podsumowuje dr Tanja Stocks z Uniwersytetu w Lund, jedna z autorek badania. Dla władz powinien być to sygnał, że programy profilaktyczne powinny być kierowane do młodych dorosłych, a nie tylko do seniorów. Dla nas to przypomnienie, że o zdrowie na starość najlepiej zadbać, gdy wciąż czujemy się młodzi i pełni sił. Źródła: eClinicalMedicine, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ciało nie chce chudnąć? Naukowczyni z USA zdradza, co naprawdę dzieje się z wagą
Utrata masy ciała to nie tylko kwestia silnej woli. Badania pokazują, że organizm uruchamia biologiczne mechanizmy obronne. Sprawdź, jak naukowcy tłumaczą opór ciała przed chudnięciem.
Spis treści: Czego naukowcy nauczyli się z reality show? Czy ciało ma „punkt nastawczy”? Stygmatyzacja nadal przeszkodą w leczeniu Jak dziś lekarze personalizują podejście Utrata masy ciała jest trudna. Ponad połowa Amerykanów chce schudnąć, ale utrzymanie efektów jest jeszcze trudniejsze. Z danych National Institutes of Health i The Obesity Society wynika, że 80–95 procent osób odzyskuje utracone kilogramy w ciągu trzech do pięciu lat. Naukowcy podkreślają, że nie jest to porażka charakteru. Hormony, genetyka, a nawet ewolucja popychają organizm do kontrataku – nasilają głód, spowalniają metabolizm i „zachęcają” wagę do powrotu. To biologiczna przeciąganka, o której kultura popularna rzadko mówi, zauważa Kimberly Gudzune, dyrektorka medyczna American Board of Obesity Medicine. – Mamy takie założenie, że gdy już osiągniemy cel, to efekt „magicznie” się utrzyma. Niestety to naprawdę tak nie działa – mówi. Przez dekady odchudzanie przedstawiano jako sprawdzian dyscypliny. Dziś badacze coraz lepiej rozumieją, dlaczego ciało tak zaciekle broni się przed spadkiem masy, oraz jak hormony, chemia mózgu, a nawet doświadczenia z wczesnego życia ustawiają nam „scenę” do regulacji wagi na całe lata. Czego naukowcy nauczyli się z reality show? Popkultura od dawna gloryfikuje spektakularne chudnięcie, rzadko pokazując, co dzieje się potem. Jednym z najgłośniejszych przykładów był amerykański program „The Biggest Loser” emitowany w latach 2002–2016. Uczestnicy byli nagradzani za maksymalne zbijanie masy ciała przy wsparciu trenerów, dietetyków i lekarzy. Dla naukowców był to jednak także przegląd mechanizmów, dzięki którym ciało opiera się przemianie. W 2016 roku w czasopiśmie „Obesity” opisano badanie 14 uczestników – wszystkich z otyłością olbrzymią (klasa III). Porównano ich skład ciała i spoczynkową przemianę materii tuż po zakończeniu programu oraz sześć lat później. Okazało się, że większość odzyskała znaczną część utraconej masy. Nawet ci, którym udało się długotrwale utrzymać spadek wagi, mieli spowolniony metabolizm. Taki „hamulec” utrudnia utrzymanie efektów. – Kiedy chudniesz, organizm spala mniej kilokalorii – wyjaśnia Gudzune. Dlatego osoba po odchudzaniu musi jeść mniej niż ktoś o tej samej masie, kto nigdy nie chudł, aby utrzymać wagę. Różnice nie ograniczają się do metabolizmu – to także hormony. Po utracie masy na samej diecie rośnie stężenie greliny (hormonu głodu), a spada poziom peptydu YY i leptyny (hormonów sytości). Takie zmiany obserwuje się nawet rok po schudnięciu. To tylko część „adaptacji metabolicznych”, dzięki którym ciało „walczy z nami”, gdy tracimy na wadze – mówi Andres Acosta, gastroenterolog i badacz otyłości w Mayo Clinic. Zabiegi bariatryczne i leki z grupy agonistów GLP-1 mogą te zmiany neutralizować, poprawiając komunikację jelito–mózg w kwestii głodu i sytości. Niektórzy pacjenci podchodzą do takich metod z rezerwą. Czy ciało ma „punkt nastawczy”? Jedną z koncepcji tłumaczących te biologiczne mechanizmy jest teoria punktu nastawczego (set point). Zakłada ona, że ciało ma wiele sposobów, by utrzymać masę „ustawioną” wcześnie w życiu, a u większości osób te punkty zmieniają się na różnych etapach. Teoria jest często przywoływana, choć w tej kwestii nie ma pełnej jednomyślności ekspertów. Gudzune uważa, że może nadmiernie upraszczać procesy, ale pomaga zrozumieć, czemu utrzymanie wagi bywa tak trudne. Silniejsze dowody mamy na przesunięcia hormonalne i zmiany wydatku energetycznego. Wspierają one ideę punktu nastawczego, choć stoją też na własnych nogach. Stygmatyzacja nadal przeszkodą w leczeniu Stygmat wagi wpływa nie tylko na to, jak traktujemy ludzi – może bezpośrednio szkodzić zdrowiu. – Istnieje wyobrażenie, co „normalnowagowe” osoby robią, by utrzymać wagę – mówi Andrew Kraftson, dyrektor Weight Navigation Program i Post Bariatric Endocrinology Clinic w Michigan Medicine. Ludzie zmagający się z wagą mogą sądzić, że szczuplejsi skrupulatnie ważą jedzenie i liczą każdą kilokalorię. – To po prostu nieprawda – mówi Kraftson. Porównywanie tych dwóch doświadczeń to „wadliwe myślenie” – to nie są te same realia. Takie porównania rodzą wstyd wewnętrzny. Trudniej wtedy przyjąć, że skuteczne terapie – w tym chirurgia bariatryczna czy długotrwałe leczenie lekami GLP-1 – nie są „pójściem na skróty”. – Leczenie otyłości zmieniło się radykalnie w krótkim czasie – mówi Gudzune. Gdy zaczynała praktykę w 2010 roku, często widywała pacjentów, którzy nie mówili rodzinie ani znajomym, że szukają pomocy. – Wstyd i stygma były tak silne, że nie chcieli tego nikomu ujawniać – dodaje. Media społecznościowe uwidoczniły te napięcia. Część platform normalizuje rozmowy o leczeniu otyłości. Inne wzmacniają nierealistyczne ideały ciała i uprzedzenia wobec osób z wyższą masą. Niedawne śledztwo Reutersa pokazało, że Instagram regularnie promował treści „graniczące z zaburzeniami odżywiania” u wrażliwych nastolatków. Gudzune zaznacza jednocześnie, że część użytkowników normalizuje dziś leczenie otyłości. – To wciąż gorąco dyskutowany temat – przyznaje. Pacjenci są jednak znacznie bardziej otwarci na mówienie o gotowości skorzystania z profesjonalnej pomocy niż kiedyś. Jak dziś lekarze personalizują podejście Zanim Acosta porozmawia z pacjentem o utrzymaniu wagi, wyjaśnia mu, że na drodze chudnięcia – jeśli w ogóle chce na nią wejść – pojawią się adaptacje metaboliczne. Jako lekarz i ekspert od otyłości idzie z pacjentem „ramię w ramię”, pomagając mu neutralizować specyficzne wyzwania. Ludzie różnie reagują na odchudzanie, dlatego Acosta opracował test genetyczny, który pomaga wskazać dominujące czynniki u osoby z otyłością mającej trudność w chudnięciu lub zagrożonej nawrotem. Wyróżnia cztery fenotypy: „głodny mózg”, „głodne jelita”, „głód emocjonalny” i „wolne spalanie”. „Głodny mózg” oznacza potrzebę większej liczby kilokalorii, by poczuć sytość. „Głodne jelita” dotyczą szybkiego powrotu głodu po posiłku. „Głód emocjonalny” to jedzenie w reakcji na emocje – pozytywne i negatywne. „Wolne spalanie” opisuje obniżony wydatek energetyczny. Adresując konkretny fenotyp, pacjent może otrzymać spersonalizowaną terapię i leki celujące w chorobę otyłości. To sprzyja długofalowym efektom – w redukcji i utrzymaniu masy. Współpraca z profesjonalistą pomaga też dobrać interwencje i leki do celów i preferencji pacjenta. – Wciąż pokutuje przekonanie, że otyłości nie trzeba leczyć profesjonalnie – mówi Gudzune – ale to staramy się zmieniać. – Nie mówimy przecież osobom z nadciśnieniem czy cukrzycą: „Poradź sobie sam” – podkreśla. Źródło: National Geographic
Epidemia otyłości przyspiesza. W 2050 roku 3 osoby na 5 będą miały co najmniej nadwagę
Powstała największa dotychczas analiza dotycząca nadwagi i otyłości na świecie. Wynika z niej, że coraz więcej z nas będzie miało w przyszłości nadwagę lub otyłość. W połowie tego wieku osoby szczupłe znajdą się w mniejszości.
W tym artykule: Jak się mierzy nadwagę i otyłość Epidemia otyłości się rozpędza Gdzie najszybciej będzie rosło BMI? Jest nas coraz więcej. Nie tylko jeśli chodzi o liczbę mieszkańców Ziemi, która cały czas dynamicznie rośnie (obecnie na świecie żyje 8,2 mld osób). Zwiększa się również liczba kilogramów przypadających średnio na każdego z nas. Innymi słowy: ludzie są coraz grubsi. W porównaniu z rokiem 1990 liczba osób na świecie mających nadwagę lub otyłych powiększyła się dwa razy. Ten trend się nie zatrzymuje. Naukowcy opublikowali właśnie nowy raport dotyczącej sytuacji globalnej. Wynika z niego, że w 2050 roku aż 60% ludzi mających 25 lat i więcej będzie ważyło zbyt dużo (czyli, bardziej formalnie, będzie miało BMI powyżej 25). Wśród dzieci w połowie tego stulecia ten odsetek wyniesie 30%. Jak się mierzy nadwagę i otyłość Raport to część globalnego badania Global Burden of Disease Study 2021, finansowanego przez Fundację Billa i Melindy Gatesów. Jego celem była analiza trendów dotyczących nadwagi i otyłości między 1990 a 2021 roku. Gdy już ją zrobiono, możliwe było opracowanie prognozy na 2050 rok. Raport został opublikowany w czasopiśmie naukowym „Lancet”. Kluczowym stosowanym w nim wskaźnikiem jest BMI, czyli wskaźnik masy ciała (ang. Body Mass Mndex). Oblicza się go, dzieląc liczbę kilogramów przez podniesiony do kwadratu wzrost danej osoby w metrach. Jeśli BMI jest wyższy od 25, ale niższy od 30, oznacza to nadwagę. Osoba z BMI powyżej 30 uznawana jest za otyłą. Epidemia otyłości się rozpędza Jeśli chodzi o dorosłych, naukowcy zebrali dane aż z 204 krajów świata. Sytuacja wszędzie wygląda tak samo: niezależnie od narodowości, wieku i płci, liczba osób z BMI powyżej 25 rośnie. W 1990 r. było ich 730 mln. W 2021 roku – już 2,1 mld. W 2021 roku najwięcej osób z nadmiarowymi kilogramami (w wartościach bezwzględnych) mieszkało w Chinach: 402 mln. Na drugim miejscu znalazły się Indie – z 180 mln, na trzecim zaś USA – ze 172 mln. Warto przypomnieć, że Amerykanów jest znacznie mniej niż Hindusów czy Chińczyków. Populacje Chin i Indii liczą ponad miliard, amerykańska zaś nieco ponad 340 mln. Na kolejnych miejscach są Brazylia (88 milionów), Rosja (71 milionów), Meksyk (58 milionów), Indonezja (52 miliony) i Egipt (41 milionów). Łącznie w tych ośmiu krajach w 2021 roku żyła ponad połowa ludzi z nadwagą i otyłością na świecie. Gdzie najszybciej będzie rosło BMI? Trend tycia nie zatrzyma się w najbliższych dekadach. Z szacunków wynika, że w 2050 roku na świecie będzie żyło ok. 3,8 mld ludzi z nadwagą i otyłością. Będzie to wówczas ok. 60% globalnej populacji dorosłych. Wśród tej grupy 1,95 mld będzie otyłych. Raport wskazuje, że w 2025 roku szczyt listy krajów z największą liczbą osób otyłych się nie zmieni. Nadal będą to Chiny, Indie i Stany Zjednoczone. Jednak największy przyrost zanotują kraje Afryki Subsaharyskiej – aż o 250% (będzie to efekt m.in. szybkiego wzrostu liczby ludności w tym rejonie). Tutaj największy przyrost zanotuje Nigeria, gdzie między 2021 a 2050 rokiem liczba osób z nadwagą i otyłością wzrośnie aż trzykrotnie (z 36 do 141 mln). Autorzy raportu jako główną przyczynę opisanego trendu wskazują globalny rozwój ekonomiczny i towarzyszące mu trendy cywilizacyjne. Jeden z nich to stosunkowo łatwa dostępność taniej wysokokalorycznej żywności. Inny: coraz mniejsza aktywność fizyczna na co dzień. Jedno w połączeniu z drugim przekłada się na coraz większą wagę ludzi. A ona – na więcej przypadków chorób związanych z otyłością, takich jak cukrzyca typu 2 czy choroby serca i układu krążenia. Na szczęście zdaniem naukowców trend da się odwrócić dzięki wdrożeniu odpowiednich polityk, edukacji, promocji zdrowego trybu życia i odżywiania. Jednak by powstrzymać globalną pandemię, trzeba zacząć działać jak najszybciej i to na skalę ogólnoświatową. Źródła: Lancet, EurekAlert, ScienceAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Efekt jo-jo? Winne mogą być komórki tłuszczowe i zapisana w nich „pamięć” naszej poprzedniej wagi
Dlaczego tak łatwo odzyskujemy wagę po tym, jak udało nam się schudnąć? Badacze okryli, że odpowiedź może kryć się w genach komórek tłuszczowych. Na skutek otyłości zachodzą w nich zmiany, które sprawiają, że po schudnięciu nasz organizm szybciej i łatwiej przyswaja substancje odżywcze. Komórki tłuszczowe mają więc swoistą genetyczną „pamięć”, która może odpowiadać za efekt jo-jo.
Spis treści Komórki tłuszczowe a tycie Myszy otyłe i szczupłe Jak schudnąć trwale? Każdy, kto próbował schudnąć, doskonale wie, że zrzucenie niechcianych kilogramów to dopiero początek. Równie trudne jest utrzymanie wagi na niższym poziomie. Równie trudne, a być może nawet trudniejsze. Naukowcy policzyli, że 85 proc. ludzi z otyłością lub nadwagą, którzy zrzucili co najmniej jedną dziesiątą wagi, w ciągu roku odzyskuje utracone kilogramy. Dzieje się tak z wielu powodów. Najczęściej za efekt jo-jo odpowiada powrót do starych nawyków żywieniowych. Przejście na dietę to ograniczenie liczby spożywanych kalorii. Gdy dieta się kończy, często z ulgą wracamy do poprzedniego sposobu odżywiania. Znów pochłaniamy więcej kalorii niż zużywamy i kilogramy wracają. Czy to oznacza, że efekt jo-jo to rezultat wyłącznie naszej słabej woli? Absolutnie nie. Nowe badania opisane w „Nature” wskazują, że sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana. A główną rolę w efekcie jo-jo mogą odgrywać nasze komórki tłuszczowe. Otyłość sprawia, że zmienia się ekspresja ich genów, co utrudnia utrzymanie niższej wagi po schudnięciu. Komórki tłuszczowe a tycie Laura C. Hinte z Federalnego Instytutu Technologii w Zurychu pobrała próbki tkanki tłuszczowej od dwudziestu osób z otyłością zakwalifikowanych do operacji bariatrycznej. Operacja polega na chirurgicznym zmniejszeniu żołądka chorego, przez co, jedząc, szybciej odczuwa on sytość. Dwa lata później badani stracili przynajmniej jedną czwartą pierwotnej wagi. Wówczas naukowcy jeszcze raz pobrali ich komórki tłuszczowe. Próbę kontrolną stanowiła tkanka tłuszczowa 18 osób o normalnej wadze. Okazało się, że u osób chorujących na otyłość niektóre geny były bardziej aktywne, inne mniej. Zmiany te utrzymywały się nawet dwa lata po zmniejszeniu wagi. Testy wykazały, że na ich skutek komórki tłuszczowe ludzi z nadmiarowymi kilogramami przyswajały składniki odżywcze szybciej niż u osób szczupłych. – Komórki tłuszczowe pamiętają swój wcześniejszy stan otyłości i prawdopodobnie dążą do powrotu do tego stanu – komentuje prof. Ferdinand von Meyenn, współautor pracy. – Nasze badanie wskazuje, że stanowi to jeden z powodów, dla których utrzymanie wagi po początkowej utracie kilogramów jest trudne. Myszy otyłe i szczupłe Kolejnym krokiem były badania na myszach. Najpierw naukowcy potwierdzili, że u myszy otyłych, które schudły, utrzymywały się podobne zmiany w działaniu genów jak u ludzi. Następnie przez miesiąc karmili myszy odchudzone oraz takie, które nigdy nie przytyły, dietą wysokotłuszczową. Efekt? Odchudzone myszy przybrały średnio 14 gramów, pozostałe zaś, które nigdy nie chorowały na otyłość, zaledwie 5 gramów. – Z perspektywy ewolucyjnej ma to sens – komentuje dla „Guardiana” Laura Hinte. – Ludzie i inne zwierzęta przystosowały się do utrzymywania swojej wagi ciała, a nie do jej utraty, ponieważ to niedobór żywności był historycznie wyzwaniem. Jak schudnąć trwale? Badania mogą posłużyć do opracowania nowych terapii przeciwko otyłości. Na pewno jednak zajmie to sporo czasu. Naukowcy podejrzewają, że swoistą pamięć poprzedniej wagi posiadają nie tylko komórki tłuszczowe, ale i mózgowe. A one również wpływają na to, jak dużo kalorii przyswaja organizm oraz jak szybko je spala. Co istotne jednak, przedstawione wyniki mogą stanowić pocieszenie dla wszystkich, którzy nieustająco zmagają się z efektem jo-jo. Porażki, jakie ponoszą, mogą nie mieć związku z silną wolą albo jej brakiem, ale z pamięcią komórkową działającą na poziomie tkanki tłuszczowej. Pytanie, jak długo ta pamięć się utrzymuje. Dokładna odpowiedź wymaga dalszych badań. Naukowcy przypuszczają jednak, że z czasem niknie. – Możliwe, że utrzymanie zredukowanej albo zdrowej wagi odpowiednio długo wystarczy, by ją wymazać – mówi profesor Hinte. Źródła: Nature, Guardian, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To może być naukowa rewolucja w odchudzaniu. Badacze opracowali samospalające się komórki tłuszczowe
Coraz więcej badań naukowych wspiera różne strategie odchudzania. Najnowsze odkrycie może jednak okazać się prawdziwą rewolucją. Co wiadomo o samospalających się komórkach tłuszczowych? Oto najważniejsze informacje o przełomowym pomyśle naukowców.
W tym artykule: Czy samo spalające się komórki tłuszczowe uratują nas przed otyłością? To może być przełom w medycynie Odchudzamy się z różnych powodów. Jedni decydują się na diety i regularne ćwiczenia, aby poprawić sylwetkę, inni muszą zmienić nawyki żywieniowe z uwagi na kwestie zdrowotne. W gąszczu porad łatwo się zgubić. W końcu każda kolejna dieta jest promowaną na cudowną. Dietetycy i lekarze od lat powtarzają jednak, że przed wprowadzeniem rewolucji w swoim jadłospisie warto najpierw skonsultować się z ekspertem. Nie jest też tajemnicą, że najlepsza dieta to ta zbilansowana. Czy samo spalające się komórki tłuszczowe uratują nas przed otyłością? W obliczu coraz większej skali problemu otyłości nie tylko w Europie, ale i na świecie, odchudzanie przestaje być fanaberią i jest wręcz potrzebą. Tu z pomocną przychodzą naukowcy. Eksperci zajmują się nie tylko badaniem poszczególnych diet. Autorzy najnowszego odkrycia opisanego na łamach czasopisma naukowego „The Journal of Clinical Investigation” wzbudzili sporą sensację w naukowym środowisku. Owocem ich prac są bowiem samospalające się komórki tłuszczowe. Aby jak najlepiej zrozumieć dokonanie badaczy, na wstępie warto zaznaczyć, że nie wszystkie komórki tłuszczowe (adipocyty) w naszym ciele są „złe”. Dzielą się one na trzy różne rodzaje i mają swoje zadania w organizmie. Dwa główne typy komórek tłuszczonych to białe i brązowe. Te pierwsze skupiają się przede wszystkim na magazynowaniu energii w postaci tłuszczu. W tym celu białe adipocyty mogą zwiększać swoją objętość nawet do 50 razy. Główna rola brązowych komórek tłuszczowych polega na termogenezie, czyli produkcji ciepła. Te adipocyty zawierają dużo mitochondriów, które spalają tłuszcz, aby generować ciepło. Istnieje także trzeci, pośredni rodzaj, zwany beżowymi komórkami tłuszczowymi, które mają cechy obu pozostałych typów. W odróżnieniu od brązowych adipocytów, beżowe nie zanikają u dorosłych organizmów. Są rozsiane pomiędzy białymi komórkami tłuszczowymi. Naukowcy znaleźli sposób na przekształcenie białych komórek tłuszczowych w beżowe. Dzięki temu spalają one kalorie, zamiast je magazynować. Jak na razie badacze dokonali tego jedynie na myszach, ale, jak twierdzą, ich odkrycie może przyczynić się opracowania nowych metod leczenia otyłości u ludzi. Post przerywany jest popularną metodą odchudzania. Z badań wynika jednak, że szkodzi sercu Post przerywany polega na regularnym stosowaniu niewielkich głodówek. Może to pomóc w odchudzaniu. Z badań wynika jednak, że taki system żywienia zwiększa ryzyko chorób serca. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/post-przerywany-to-popularna-metoda-odchudzania-z-badan-wynika-jednak-ze-szkodzi-sercu-fot-shutterstock-274b1b6.jpg" width="938" height="626" alt="Post przerywany to popularna metoda odchudzania. Z badań wynika jednak, że szkodzi sercu (fot. Shutterstock)" title="Post przerywany to popularna metoda odchudzania. Z badań wynika jednak, że szkodzi sercu (fot. Shutterstock)" /> To może być przełom w medycynie Dotychczasowe badania na myszach wykazały, że istotne w rozróżnianiu poszczególnych typów komórek tłuszczowych jest stężenie białka KLF-15. Jak ustalono, jest go znacznie więcej w brązowych i beżowych komórkach tłuszczowych. Właśnie dlatego w ramach eksperymentu naukowcy wyhodowali grupę myszy, u których w białych komórkach tłuszczowych nie było białka KLF-15. To, jak się okazało, doprowadziło do tego, że przekształciły się w beżowe komórki tłuszczowe. – Pokazaliśmy nie tylko, że to podejście skutecznie zamienia białe komórki tłuszczowe w beżowe, ale także, że poprzeczka nie jest jest zawieszona tak wysoko, jak sądziliśmy – komentuje Brian Feldman, autor badania cytowany przez serwis „IFL Science”. Kolejnym etapem badania było sprawdzenie, jaką rolę białko KLF-15 odgrywa w hodowanych ludzkich komórkach tłuszczowych. Z testów wynika, że wchodzi w interakcję z receptorem Adrb1. Jest on odpowiedzialny za utrzymanie równowagi energetycznej w naszym ciele. To nowość. Do tej pory naukowcy skupiali się bowiem na receptorze zwanym Adrb3, który, jak wykazano, wpływa na utratę wagi u myszy. Leki ukierunkowane na Adrb3 u ludzi okazały się jednak nieskuteczne. Dlatego też odkrycie działania innego receptora ma być, zdaniem naukowców, przełomem. Według autorów badania opracowanie leków, które wejdą w w interakcję z Adrb1 może może zwiększyć szanse na skuteczne leczenie otyłości poprzez przekształcenie białych komórek tłuszczowych w beżowe. Źródła: The Journal of Clinical Investigation, IFL Science. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Dieta FMD może obniżyć twój wiek biologiczny nawet o dwa i pół roku. Na czym polega?
Naukowcy z University of Southern California twierdzą, że wynaleźli dietę, który może nas odmłodzić i nie wymaga zmian w trybie życia. Wykazali to w badaniach klinicznych, których uczestnicy przeszli na dietę FMD.
W tym artykule: Jakie korzyści daje dieta FMD? Co to jest dieta FMD? Czy dieta FMD działa? To brzmi jak bajka. Jeśli poświęcisz 15 dni na rok na specjalną dietę, możesz obniżyć swój wiek biologiczny nawet o kilka lat. Taką korzyść ma przynosić tzw. dieta FMD (ang. fast-mimicking diet). Jak wskazuje jej nazwa, dieta FMD może z powodzeniem zastąpić ścisły post. Ma te same zalety, jednak nie wymaga całkowitej rezygnacji z jedzenia i ograniczenia się do picia wody. Ten program żywieniowy nakazuje przez pięć dni zmniejszyć spożycie białek i węglowodanów, natomiast skupia się na produktach bogatych w tłuszcze nienasycone. Przez resztę miesiąca możemy jeść, co chcemy. Cykl należy powtórzyć trzy razy. Co przez to zyskamy? Zdaniem badaczy z USC Leonard Davis School of Gerontology oraz kilku innych uniwersytetów, możemy obniżyć w ten sposób swój wiek biologiczny. W ich badaniach trzy cykle diety FMD sprawiły, że uczestnicy biologicznie „odmłodnieli” średnio o 2,5 roku. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Jakie korzyści daje dieta FMD? Artykuł analizuje dwa badania kliniczne przeprowadzone w poprzednich latach. Wzięły w nich udział łącznie 144 osoby. Trzymiesięczne cykle diety FMD okazały się dla nich dobroczynne. Zmniejszyła się ich insulinooporność (mogąca prowadzić do cukrzycy), stłuszczenie wątroby oraz starzenie się układu immunologicznego. W sumie złożyło się to na obniżenie wieku biologicznego badanych. I to niezależnie od utraty wagi. – FMD sprawia, że twój organizm staje się młodszy. A przez to, że jest młodszy, robi się sprawniejszy – powiedział „Fortune” dr Valter Longo, główny autor pracy i dyrektor USC Longevity Institute. – Tym samym likwiduje problem u źródła – dodaje. Co to jest dieta FMD? Longo zachwala dietę FMD nie bez powodu. Została wymyślona właśnie w jego laboratorium. Powstała 20 lat temu dla osób z chorobami nowotworowymi. Obecnie jest dostępna na rynku pod nazwą handlową ProLon. Składa się z pudełek, zawierających m.in. następujące produkty: batoniki energetyczne, ziołowe herbaty, zupy oparte na roślinach, suplementy multiwitaminowe, przekąski i drinki energetyczne. ProLon dostępny jest również w Polsce. U nas kosztuje 824 zł za jeden zestaw na pięć dni. Jak tłumaczy Longo, to idealna propozycja do osób, które mają trudności ze trzymaniem diety. – Nie wymaga zmiany trybu życia – mówi Longo dla „Fortune”. – Możesz traktować ją jak lekarstwo. Przychodzi w pudełkach, stosujesz ją przez pięć dni, później zaś wracasz do swojego normalnej odżywania – tłumaczy badacz. University of Southern California oraz Victor Longo w oświadczeniu prasowym relacjonującym wyniki badań poinformowali, że posiadają udziały w firmie L-Nutra, producencie ProLonu. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Czy dieta FMD działa? Pomysł diety FMD nie wszystkim się podoba. Według Sandera Kerstena, szefa Division of Nutritional Sciences na Cornell University, wyniki zespołu Longo wcale nie są przełomowe. „We wcześniejszym badaniu tych autorów wykazano, że uczestnicy schudli i zmniejszyła się ich tkanka tłuszczowa” – wyjaśnia Kersten dla „Fortune”. „W takiej sytuacji obniżają się insulinooporność i zawartość tłuszczu w wątrobie. Zwykle to widzimy, gdy ludzie tracą na wadze”. Krytyczna jest również Joanne Slavin, profesorka Department of Food and Nutrition na University of Minnesota. Slavin w ogóle nie podobają się diety oparte na poście lub do niego zbliżone. – Pomysł, że [autorzy diety FMD – przyp.red.] stworzyli coś podobnego do głodu, ale zdrowego i zapewniającego dłuższe życie, jest po prostu mylący – mówi Slavin „Fortune”. – To wcale nie jest kompletna dieta – ostrzega naukowczyni. Slavin, dyplomowana dietetyczka, mówi też, że dla niej traktowanie postu jako mechanizmu poprawy zdrowia albo zapobiegania chorobom od razu jest podejrzane. Dlaczego? Ponieważ, według niej, każdy powinien otrzymywać codziennie odpowiednią ilość składników odżywczych. Jaka będzie przyszłość diety FMD? Longo przyznaje, że niektóre z testów zostały przeprowadzone na małej próbie (tłuszcz brzuszny zmierzono tylko u 15 osób). Zapowiada, że będzie dalej testowana, co być może potwierdzi dotychczas uzyskane wyniki. Na razie – zdaniem naukowca – jest to dobra alternatywa dla lekarzy, którzy mogliby zalecać ją swoim pacjentom zamiast leków. Źródła: Science Alert, Nature Communications, UCS Leonard Davis, Fortune. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Masz labradora? Już wiadomo, dlaczego może mieć problemy z otyłością
Mutacja w genie POMC powoduje, że labradory częściej niż inne rasy psów są głodne między posiłkami. Co gorsza, spalają również mniej kalorii. Dlatego właśnie mogą mieć nadwagę.
W tym artykule: Dlaczego labradory tyją? Ile jedzą labradory? Jak właściwie karmić labradora? Adoptujesz labradora? Przygotuj się, że twój nowy domownik będzie aktywny i chętny do zabawy. Spostrzeżesz, że uwielbia okazywać ci uczucia i jest ciekawy ludzi oraz psów. Ale także wyda ci się bez przerwy głodny. To ostatnie stanowi potężny kłopot dla opiekunów labradorów. Od czterech miesięcy sama mam półlabradorkę i nieraz zastanawiałam się – ile mój pies zjadłby, gdyby miał nieograniczony dostęp do żywności? Na spacerach, rozmawiając z innymi właścicielami psów tej rasy, temat jedzenia przewija się bez przerwy. Doświadczenia mamy podobne: nasze psy szukają żywności przez cały czas. I to niezależnie od tego, czy spacer odbywa się zaraz po posiłku, czy też nie. Na razie mam szczęście. Mój pies utrzymuje prawidłową masę ciała. Jednak niedawno spotkałyśmy śliczną czekoladową labradorkę, która była bardzo masywna i niezbyt chętnie się ruszała. Zapytałam jej właścicielkę, ile ten pies waży. Odpowiedziała, że 41 kg. – Ale naprawdę je niewiele – dodała ze smutkiem, jakby próbując się usprawiedliwić. Dlaczego labradory tyją? Możliwe, że tamten brązowy pies ma genetyczną skłonność do otyłości. A konkretnie: mutację w jednym genie POMC albo nawet w obu jego kopiach. Takie mutację ma co czwarty labrador retriever i aż dwie trzecie flat-coated retrieverów. W 2016 r. naukowcy wykazali, że mutacje genu POMC związane są z nieprawidłową regulacją wagi u psów. Co dokładnie powodują? Na to pytanie odpowiedział właśnie zespół dr Eleanor Raffan z University of Cambrige w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Science Advances”. Jak się okazuje, psy z mutacją genu POMC szybciej stają się głodne między posiłkami. Ponadto ich tempo metabolizmu jest niższe, czyli spalają mniej kalorii. Ile jedzą labradory? Pierwsze testy przeprowadzone przez zespół dr Raffan wyjaśniły intrygującą mnie kwestię: ile zjadłby mój pies bez kontroli? Dla kilkudziesięciu dorosłych psów badanych przez naukowców z Cambridge było to średnio 2 kg. Badacze podawali labradorom puszkę psiego jedzenia co 20 minut. Robili to tak długo, aż psy nie chciały już jeść. Jak się okazało, wszystkie labradory pochłonęły ogromną ilość jedzenia. Nie różniła się ona w zależności od tego, czy były obdarzone mutacją w genie POMC czy też nie. W kolejnym teście wyszły na jaw różnice. Najpierw psy – o prawidłowej wadze lub z nadwagą – zjadły standardowe śniadanie. Trzy godziny później eksperymentator postawił przed nimi przezroczysty pojemnik z kiełbasą. Miał on perforowane wieczko, więc psy nie tylko widziały smakołyk, ale również go czuły. Psy bez mutacji w genie POMC po upewnieniu się, że nie mogą dostać się do kiełbasy, szybko traciły pojemnikiem zainteresowanie. Psy z mutacjami dłużej próbowały go otworzyć. Czyli były bardziej głodne. Oto „najmądrzejsze” rasy psów. Psycholog stworzył ranking Właścicieli psów nie trzeba długo przekonywać, że te czworonogi należą do jednych z bardziej inteligentnych zwierząt. Potwierdzają to badania kanadyjskiego psychologa, który opisał niez... Jak właściwie karmić labradora? W kolejnym teście badacze zmierzyli tempo metabolizmu u psów. Okazało się, że te z mutacją POMC spalają o jedną czwartą mniej kalorii niż pozostałe. To drugi czynnik, który może utrudniać im utrzymanie prawidłowej wagi. - Ludzie często są niegrzeczni wobec właścicieli grubych psów, obwiniając ich za przekarmianie zwierząt i niezapewnianie im właściwej ilości ruchu – mówi Raffan. - Wykazaliśmy jednak, że labradory z mutacją genetyczną przez cały czas szukają pożywienia, próbując zyskać jak najwięcej energii. Bardzo trudno jest utrzymać szczupłą sylwetkę u tych psów, ale jest to możliwe – dodaje badaczka. W jaki sposób? Naukowcy twierdzą, że właściciele mogą odwrócić uwagę swoich retrieverów od ciągłego głodu, dzieląc dzienną porcję pożywienia na mniejsze. Sprawdzą się do tego na przykład podajniki jedzenia typu puzzle, które wydłużają czas posiłku. Inny sposób, dobry dla właścicieli domów, to rozłożenie jedzenia w ogrodzie. To również sprawi, że znalezienie go zajmie labradorowi więcej czasu. Źródła: Phys.org, Guardian, New Scientist, Science Advances
Jak odchudzić psa? Nowe badania wskazują najlepszy model żywienia zapobiegający otyłości
Otyły pies jest narażony na niebezpieczne choroby. Można go odchudzić, zmieniając mu karmę na taką z dużą zawartością białka i błonnika. Jak odchudzić psa?
W tym artykule: Dlaczego psy tyją? Jak rozpoznać otyłość u psa? Jak odchudzić psa? Odchudzanie psa korzystnie wpływa na jego mikrobiom jelitowy Otyłość to choroba, której towarzyszy wiele innych niebezpiecznych dla życia schorzeń. Dotyczy to również zwierząt domowych. Psy, które się przejadają i mało mają ruchu cierpią na różne przypadłości. Zbyt duża masa ciała może prowadzić do insulinooporności, cukrzycy, zaburzeń hormonalnych czy nowotworów. Mogą się pojawić także problemy z nerkami, sercem, wątrobą czy tchawicą. Podobnie jak u człowieka, dodatkowe kilogramy mogą obciążać stawy i kręgosłup oraz prowadzić do zwyrodnień. To z kolei wpływa na jakość życia zwierzęcia i obniża jego aktywność fizyczną. Dlatego warto wiedzieć, jak odchudzić psa. Dlaczego psy tyją? Powodów może być kilka i zazwyczaj nie są zależne od człowieka. wiek – podobnie jak u człowieka, wraz z upływem czasu zwalnia metabolizm, co oznacza, że pies starszy nie potrzebuje już tak dużej kaloryczności posiłków, jak szczeniak; rasa – niektóre psy są szczególnie podatne na otyłość. Są to miedzy inny jamniki, beagle, labradory, teriery szkockie, bassety, spaniele cavalier king charles; zabieg sterylizacji lub kastracji – zmiany hormonalne po zabiegu mogą prowadzić do nadwagi, mogą także zwiększać łaknienie; zaburzenia hormonalne – m.in. cukrzyca, niedoczynność tarczycy, zaburzenia funkcji podwzgórza, nadczynność kory nadnerczy, akromegalia (zaburzenia wydzielania hormonu wzrostu); nadmiar spożytych kalorii – w połączeniu ze zbyt niską aktywnością fizyczną. Jak rozpoznać otyłość u psa? Przyjmuje się, że pies otyły to taki, którego masa przekracza o 30 procent prawidłową masę ciała. O nadwadze mówimy, kiedy jest to 15 procent. Prawidłową masę ciała dla wieku i rasy określa weterynarz w czasie wizyt kontrolnych. Ile powinien jeść pies? Oto zalecana dzienna porcja dla czworonogów Im mniej, tym lepiej. Tak wynika z najnowszych badań naukowców, którzy ustalili, ile powinien jeść pies. Jest jednak jedno „ale”. Weterynarze wyznaczają też często specjalny wskaźnik BCS (body condition score), dzięki któremu także można określić stopień otyłości. U człowieka takim wskaźnikiem jest BMI. Wskaźnik BCS pomaga ocenić stosunek tkanki tłuszczowej do masy mięśniowej. Innymi kryteriami oceny są łatwość wyczuwania żeber, zarys tali i brzucha. Jak odchudzić psa? Otyłość u psa to początek problemów zdrowotnych. Dlatego należy go jak najszybciej odchudzić. Najczęściej wystarczy obniżenie kaloryczności posiłków i zwiększenie aktywności fizycznej. Jednak nieumiejętnie prowadzone odchudzanie psa może prowadzić do pogorszenia jego kondycji wskutek utraty masy mięśniowej. Podobnie zresztą, jak u człowieka. Jak się okazuje, ważny jest także skład ilościowy makroskładników. Kelly Swanson, profesor nauk o zwierzętach z Uniwersytetu Illinois Urbana-Champaign postanowił przebadać pod tym kątem grupę otyłych psów. Potem przestawił je na dietę wysokobiałkową o obniżonej kaloryczności i bogatą w błonnik. Efekty były widoczne dość szybko. Psy schudły, ale bez utraty masy mięśniowej. Poprawiły się także poziomy trójglicerydów i insuliny we krwi zwierząt. Dodatkowo znacznie spadł poziom markerów stanu zapalnego, związanych z otyłością i jej negatywnymi skutkami zdrowotnymi. Podobne efekty widać u ludzi, którzy podczas odchudzania stosują dietę wysokobiałkową i często sięgają po błonnik. Ten ostatni korzystnie wpływa na pracę jelit, daje uczucie sytości, jednocześnie zmniejszając apetyt. Odchudzanie psa korzystnie wpływa na jego mikrobiom jelitowy Inne badanie, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Journal of Animal Science” pokazuje z kolei, że u psów na skutek dobrze zbilansowanej diety odchudzającej poprawia się flora bakteryjna. Naukowcy stwierdzili, że znacznie wzrosła ilość bakterii z rodzaju Allobaculum. Oto "najmądrzejsze" rasy psów. Psycholog stworzył ranking Właścicieli psów nie trzeba długo przekonywać, że te czworonogi należą do jednych z bardziej inteligentnych zwierząt. Potwierdzają to badania kanadyjskiego psychologa, który opisał niez... Bakterie te mają wpływ na zawartość maślanu w kale. Podobnie jak u człowieka, u psów ten związek chemiczny ma działanie ochronne, przeciwzapalne i przeciwnowotworowe. Prof. Swanson zauważył też, że w kale zmniejszyła się ilość amoniaku. Ten związek chemiczny w nadmiarze jest toksyczny. Źródło: Journal of Animal Science
Podatek cukrowy działa. Po jego wprowadzeniu znacząco zmniejszył się odsetek otyłych dziewcząt
Podatek cukrowy zwiększył ceny słodzonych napojów. Nowe badania pokazują, że uchronił też przed otyłością tysiące dziewcząt.
W tym artykule: Rola cukrów w diecie Dlaczego słodzone napoje są szkodliwe Podatek cukrowy pomaga zwalczać otyłość Podatek cukrowy w Polsce Wprowadzenie podatku cukrowego w Wielkiej Brytanii w 2018 r. wiązało się z 8-procentowym zmniejszeniem otyłości wśród dziewcząt w wieku 10–11 lat. Największy efekt zaobserwowano u osób mieszkających na obszarach najbiedniejszych. Taki wniosek płynie z badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „PLOS Medicine”. Przeprowadził je zespół kierowany przez Ninę Rogers z University of Cambridge School of Clinical Medicine. Rola cukrów w diecie Cukier prosty zwany glukozą to dla nas podstawowe „paliwo”. Potrafimy ją uzyskać z praktycznie każdego pokarmu, w tym z innych cukrów. Np. z popularnego cukru spożywczego, czyli sacharozy, która jest połączeniem cukrów prostych: glukozy i fruktozy. Ale gdy cukrów prostych mamy za dużo, zaczynamy gromadzić zapasy. Czyli tłuszcz, którego potem trudno się pozbyć i który zwiększa ryzyko chorób. Najgroźniejsza dla zdrowia jest fruktoza. Nasz organizm przerabia ją na tłuszcz bardzo szybko. Fruktoza wręcz „przestawia” cały metabolizm organizmu na produkcję tłuszczu. Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja Część mieszkańców Grenlandii może jeść cukier, nie tyjąc ani nie chorując od tego. Pozwala im na to wariant genetyczny występujący u kilku procent tamtejszej populacji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5b3ebf160d0c11e2222f97b78681cf2f539eb638-eb58385.jpeg" width="912" height="700" alt="Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja (fot. Getty Images)" title="Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja (fot. Getty Images)" /> Kiedyś łatwo przyswajalne związki cukrowe były dla nas dostępne tylko w owocach, a i tam w małych dawkach. Słodki smak kojarzył się naszym przodkom ze zdrowym jedzeniem, obfitującym w kalorie i witaminy. Jeszcze w średniowieczu cukier był towarem luksusowym, sprowadzanym z odległych krajów, w których uprawiano trzcinę cukrową. Potem stopniowo taniał. Przyczyniło się do tego odkrycie, że można go produkować z buraków cukrowych (pod koniec XVIII wieku) czy z kukurydzy (w latach 70. XX wieku). Ta ostatnia jest źródłem tzw. syropu glukozowo-fruktozowego, którym dziś dosładza się niemal wszystko. Dlaczego słodzone napoje są szkodliwe Napoje gazowane i soki są często sztucznie dosładzane sacharozą albo syropem glukozowo-fruktozowym. Ten ostatni można znaleźć w podanym drobnym druczkiem składzie większości napojów gazowanych. Jedna szklanka może wówczas zawierać ponad 20 proc. naszej dziennej dawki cukrów prostych, uznawanej za bezpieczną według obowiązujących norm. Co gorsza, cukier w formie płynnej nie daje nam poczucia sytości, ponieważ bardzo szybko przechodzi przez nasz układ pokarmowy. A to sprzyja sięgnięciu po kolejną szklankę napoju i przejadaniu się. Natomiast, wbrew powszechnej opinii, cukier nie wywołuje nadpobudliwości u dzieci. Sztuczne słodziki, wbrew pozorom, nie są lepszym rozwiązaniem. Niskokaloryczne substancje słodzące oszukują nasz organizm. Kiedy wiążą się z receptorami na języku, informują mózg, że otrzymamy dużą dawkę energii. Jednak potem ta energia – czyli glukoza we krwi – się nie pojawia. Sztuczne słodziki mogą „oduczyć” nasz mózg kojarzenia słodyczy z kaloriami. W ten sposób produkty „light” mogą sprawić, że zjemy więcej innych, naprawdę kalorycznych pokarmów. Podatek cukrowy pomaga zwalczać otyłość Wskaźniki otyłości u dzieci w Anglii wzrosły w ostatnich dziesięcioleciach. W 2020 r. około 10% dzieci w wieku 4–5 lat i 20% dzieci w wieku 10–11 lat cierpiało na otyłość. Ten problem narasta także w Polsce. W latach 80. XX wieku dotyczył mniej niż 10% dzieci i młodzieży, na początku tego stulecia już 15%. Dziś co czwarty młody Polak waży zbyt dużo, a otyłość diagnozowana jest u 13%. chłopców i 5%. dziewczynek. Istnieją mocne dowody na to, że otyłości sprzyja spożywanie słodzonych napojów. "Powinniśmy ostrzegać przed mięsem, jak przed cukrem" - alarmują dietetycy Mięso przyczynia się do rozwoju otyłości w takim samym stopniu, jak cukier, i na równi z nim odpowiada za światową epidemię tej choroby - uważają naukowcy z Australii. W kwietniu 2018 r. wszedł w życie brytyjski podatek od napojów bezalkoholowych (SDIL). Miał on zachęcić producentów do zmniejszenia zawartości cukru w napojach. Naukowcy z Cambridge wykorzystali powtarzane regularnie pomiary dotyczące ponad miliona dzieci w angielskich szkołach podstawowych. Uczniowie w wieku 4–5 oraz 10–11 lat byli obserwowani w okresie od września 2013 do listopada 2019. Naukowcy porównali odsetek otyłości przez 19 miesięcy po wprowadzeniu SDIL z prognozowanymi wskaźnikami. U dziewcząt w wieku 10–11 lat wskaźnik otyłości spadł o 1,6 punktu procentowego. Odpowiada to względnemu zmniejszeniu wskaźników otyłości o 8%. Oznacza to, że rocznie udało się ochronić przed otyłością ponad 5 tys. dziewcząt z tej grupy wiekowej. U chłopców w wieku 10–11 lat nie zaobserwowano ogólnej zmiany wskaźników otyłości. Podobnie było w przypadku młodszych dzieci. – Nasze odkrycia sugerują, że brytyjski podatek doprowadził do pozytywnych skutków zdrowotnych w postaci zmniejszenia poziomu otyłości u dziewcząt w wieku 10–11 lat. Potrzebne są nowe strategie, aby zmniejszyć częstość występowania otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym, a zwłaszcza starszych chłopców i młodszych dzieci – podkreślają autorzy badań. Podatek cukrowy w Polsce W 2021 r. podatek cukrowy wprowadzono także w Polsce. Jego część stała wynosi 50 gr za litr napoju i dodatkowo 10 gr za litr napoju z tauryną lub kofeiną. Do tego naliczane jest 5 gr za każdy gram cukru powyżej poziomu 5 gr na 100 ml. Z tytułu tego podatku do budżetu ma trafiać ok. 2 mld zł rocznie. W grudniu 2022 r. pojawiły się jednak informacje, że podatek cukrowy nie ograniczył sprzedaży słodzonych napojów w Polsce. Źródło: PLoS Medicine, Biznes.gov.pl
Badania sugerują, że przeciętny człowiek jest grubszy niż słoń
Słonie mają proporcjonalnie mniej tkanki tłuszczowej niż ludzie - wynika z badania ekspertki od żywienia i zdrowia słoni. Bycie nazwanym przez kogoś "słoniem" czy "słonicą" można zacząć śmiało traktować jako komplement
- Otyłość jest zjawiskiem niezbyt dobrze zdefiniowanym u ludzi, a znacznie gorzej u słoni – przekonuje Daniella Chusyd, odbywająca studia podoktoranckie na uniwersytecie stanu Indiana. Od ponad 6 lat zajmuje się dietą i zdrowiem słoni. Najpierw afrykańskich teraz azjatyckich. Najnowsze odkrycia dotyczące metabolizmu i badania tkanki tłuszczowej tych drugich słoni opublikowała w czasopiśmie „Journal of Experimental Biology”. Rozregulowany cykl płodności i niska stopa urodzeń afrykańskich słoni w amerykańskich ogrodach zoologicznych bardzo długo wiązana była właśnie z otyłością samic. Tak dzieje się u innych dużych ssaków, w tym ludzi. Ale jak Chusyd pokazała w 2018 roku, z afrykańskimi słoniami jest inaczej. By sprawdzić prawdziwość założenia, Chusyd i jej koledzy z jej poprzedniej uczelni (doktoryzowała się na University of Alabama) po raz pierwszy zastosowali roztwór ciężkiej wody o małym stężeniu (woda, w której znaczącą część atomów wodoru stanowi deuter, stabilny izotop wodoru) do pomiaru całkowitej masy wody w organizmie słonia. - Gdy taki roztwór zostaje wprowadzony do ciała, deuter reaguje z wodorami w molekułach wody w ciele a masowa spektroskopia pozwala określić proporcję tkanki tłuszczowej do pozostałych. W przypadku słoni afrykańskich było to od 5,24 do 15,97 proc – czytamy w informacji prasowej uniwersytetu Alabamy. Po stwierdzeniu, które ze słoni są otyłe, wyniki zestawiono z danymi o płodności samic. Odkryto, że „tłuszczyk” niekoniecznie przekłada się u nich na nieregularne cykle, choć na pewno wpływa na ich zdrowie a nawet rozmiary płodu i bezpieczeństwo matki w połogu. Dwa lata później Chusyd, już z tytułem doktorskim i na uczelni w stanie Indiana, zajęła się zdrowiem słoni azjatyckich w ogrodach zoologicznych USA i Kanady. Do badania ich tkanki tłuszczowej ponownie zastosowała metodę z roztworem ciężkiej wody. Choć skuteczna, technika jest nieco trudna w aplikacji, bo nie można dopuścić do rozlewania się roztworu. Słonie jadły więc nasączony nim chleb i w ten sposób dokończono badanie. - Okazało się, że samce słoni azjatyckich mają średnio 8,5 proc. tkanki tłuszczowej, a samice niespełna 10 proc. Dla porównania, „zdrowe widełki” u człowieka to 6 do 31 proc. – zauważa phys.org. Dzięki podpięciu do nóg zwierząt m.in. akcelerometrów Chusyd policzyła, że trzymane w ogrodach zoologicznych zwierzęta pokonują mniej więcej te same odległości, co ich żyjący na wolności kuzyni (od 0,03 do 2,8 km w ciągu godziny). W tym samym badaniu zauważono, że najniższą płodnością wykazywały się słonie azjatyckie o najmniejszej tkance tłuszczowej. Czyli tak, jak ich pochodzące z Afryki siostry. Niestety, te najbardziej otyłe miały też najwyższy poziom insuliny, co wskazuje na możliwość powstania u zwierząt stanu przypominającego cukrzycę u ludzi.​
Im większy brzuch tym lepiej. Etiopscy Bodi są u siebie wzorami piękna
Im większy brzuch, tym atrakcyjniejszy kawaler – twierdzą afrykańscy Bodi. Dla zdobycia kobiecych serc tuczą się więc na potęgę.
Pokaźny brzuch to w całej niemal Afryce oznaka zdrowia, sukcesu i zamożności. Jednak członkowie plemienia Bodi z południowej Etiopii wierzą w to chyba najmocniej. Większość mężczyzn ma nadwagę, a prawdziwy wyraz temu przekonaniu dają w dorocznych obchodach Nowego Roku, który w kalendarzu Bodich przypada na przełom czerwca i lipca. Organizowana wówczas ceremonia Kael stanowi prawdziwą pochwałę otyłości. Imponujące gabaryty są efektem wymagającej „brzuchodajnej” diety, na której uczestnicy ceremonii spędzają poprzedzające pół roku. Jej podstawą jest mieszanka bydlęcej krwi, mleka i miodu. Fotograf Eric Lafforgue, który udokumentował niezwykły rytuał, przekonuje, że codzienne picie tej mikstury wymaga zdecydowania. – W czterdziestostopniowym upale krew trzeba wypić duszkiem, zanim skrzepnie – zauważa. Dietetyczny rygor w skrajnych przypadkach skutkuje nawet trzykrotnym wzrostem masy. Wszystko po to, by na czas Kael brzuch był jak największy i przerósł te, którymi chwalić się będą konkurenci. Podczas ceremonii wszyscy jej uczestnicy wysmarują się gliną i popiołem, a potem ubrani tylko w przepaski i czapki ze strusich piór będą tańczyć wokół świętego drzewa. Wydęte brzuchy i pośladki nie wywołają szyderczych uśmiechów, przeciwnie – wzbudzą wyrazy uznania. Zwłaszcza wśród kobiet, które nakłuwając je, będą sprawdzać, czy nie zostały wypełnione wodą. Wygra posiadacz brzucha o największym obwodzie. Zdobędzie szacunek rywali i damskie serca. Bez problemu znajdzie też żonę. Bodi to jedno z plemion zamieszkujących dolinę rzeki Omo na kenijsko-etiopskim pograniczu. Ten region uchodzi za prawdziwy matecznik ludzkości. Pełno tu skamieniałych szczątków przodków Homo sapiens, tutejsze plemiona prezentują zaś mozaikę bardzo starych wierzeń i zwyczajów, które przetrwały żywe aż do naszych czasów. Bodi od zawsze byli pasterzami. Dziś coraz częściej zajmują się rolnictwem, uprawiając na wydartych sawannie poletkach sorgo, kukurydzę i kawę. Głównie dzięki deszczom, których jest tu trochę więcej niż dalej na południu. Prawdziwa zmiana jednak dopiero przed nimi. Do doliny Omo marszowym krokiem dociera już nowoczesność, więc każde kolejne święto Kael może być ostatnim. Bodi, tak jak i inne tutejsze plemiona, wkrótce czeka przesiedlenie. Etiopia buduje bowiem zapory (jedna już stoi, kolejne są w planach), które skierują rzekę do nowych koryt. Miejsce pastwisk, poletek i wsi zajmą wielkoobszarowe plantacje. Być może niektórzy Bodi znajdą na nich zatrudnienie. Kres tradycyjnego stylu życia będzie też jednak zapewne końcem niezwykłego rytuału. Maciej Nikodemski
Otyłość wywołuje więcej przypadków raka niż palenie. Nowe badanie
Organizacja pozarządowa Cancer Research UK z Wielkiej Brytanii alarmuje, że tytoń został zdetronizowany jako przyczyna nowotworów między innymi jelit, nerek, wątroby i jajników. Ruszyła przy tej okazji z kampanią, która wywołała sporo kontrowersji.
Według komunikatów Cancer Research UK zagrożenie dotyczy milionów ludzi, średnia otyłości w Europie to 22,3%, a jak jest z paleniem? W Polsce badania OECD z 2016 papierosy pali około 23,8% populacji, a w Wielkiej Brytanii ok. 20%. Najnowsza kampania Cancer Research wzbudziła na wyspach „mieszane” reakcje. Gdy pierwsze billboardy łączące wizerunek paczek od papierosów z otyłością pojawiły się na ulicach miast Sofie Hagen, osobowość telewizyjna, stand-uperka) zarzuciła organizacji prześladowanie osób z nadwagą. Jej opinię podchwycili inni internauci. View oEmbed on the source website Organizacja tłumaczy, że nie chce nikogo prześladować, a jedynie przestrzegać przed związkiem otyłości z ryzykiem zachorowań na nowotwory. Z istnieniem takiego nie da się kłócić, badania naukowe to potwierdzają. Według danych Cancer Research, co roku w Wielkiej Brytanii dochodzi do kolejnych zachorowań właśnie z tego powodu. Palenie tytoniu wciąż pozostaje na pierwszym miejscu wśród przyczyn nowotworów, których można uniknąć, otyłość jednak jest tuż za nim. Problem w tym, że ilość palaczy maleje, podczas gdy problem otyłości nie wykazuje takiej tendencji. Wśród nowotworów, których przyczyną może być otyłość CRUK wymienia: - rak piersi - rak jajnika - rak macicy - szpiczak mnogi - rak przewodu pokarmowego - rak woreczka żółciowego - rak mózgu - rak tarczycy - rak jelita - rak wątroby - rak nerek W Polsce w tym roku ruszyła edukacyjna kampania „Otyłość kontra zdrowie”, która także zwraca uwagę na ten problem. Jej organizatorzy przekonują, że otyłość to problem około 25,2% Polaków, a do 2025 liczba ta ma zwiększyć się do 30% mężczyzn i 26% kobiet. Do tego już teraz około 68% mężczyzn ma nadwagę, wraz z około 53% kobiet.
Otyłość ma wpływ na kondycję intelektualną? „Gorsza pamięć i zdolność uczenia się”
Jak pokazały badania na myszach, u otyłych osobników komórki odpornościowe „nadgryzają” komórki nerwowe. To - delikatnie mówiąc - nie najlepiej dla ogólnej kondycji intelektualnej.
Jak podają naukowcy z Uniwersytetu Princeton, otyłość może niekorzystnie wpływać na kondycję intelektualną, a przeprowadzone na myszach badania wyjaśniają, jaki mechanizm stoi za tym zjawiskiem. Otyłość = zmiany w hipokampie Podobnie jak ludzie, myszy, które spożywają pokarmy bogate w tłuszcze, szybko przybierają na wadze. Po 12 tygodniach eksperymentu gryzonie na diecie wysokotłuszczowej ważyły prawie 40 proc. więcej niż pozostałe, karmione standardową karmą. Wykazywały się mniejszymi zdolnościami intelektualnymi: gorzej radziły sobie z ucieczką z labiryntu i słabiej zapamiętywały położenie obiektów - zauważa Elizabeth Gould z Uniwersytetu Princeton. Analiza układu nerwowego myszy pokazała, że otyłe osobniki miały w kilku częściach hipokampa mniej kolców dendrytycznych (mikroskopijnych wypustek, które odbierają sygnały pobudzające od innych neuronów). Zmiany w obrębie hipokampa - struktury mózgu uczestniczącej w procesie uczenia się i zapamiętywania - tłumaczą gorsze wyniki w badaniach sprawności umysłowych. Na celowniku: działanie mikrogleju Wyniki sugerują, że uszkodzenia kolców dendrytycznych mogły być spowodowane działaniem mikrogleju - komórek biorących udział w odpowiedzi immunologicznej. - W mózgach otyłych myszy, komórki odpornościowe „nadgryzają” połączenia neuronalne, które odgrywają istotną rolę w procesie uczenia się i zapamiętywania - czytamy w czasopiśmie Journal of Neuroscience. Świadczy o tym fakt, że u otyłych myszy stwierdzono większą liczbę aktywnych komórek mikrogleju. Potwierdza to również eksperyment, w którym naukowcy „utrudniali” mikroglejowi działanie na kolce dendrytyczne: gdy komórki nerwowe otyłych myszy były chronione, wyniki testów ulegały poprawie. Ta wiedza nam się przyda Znaczenie badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Princeton jest niebagatelne. Dane mogą pomóc w opracowaniu leku, który powstrzyma proces niszczenia synaps i przyczynić się znalezienia lepszych sposobów ochrony mózgu przed atakami komórek odpornościowych. Teraz przed naukowcami kolejne wyzwanie: znalezienie sposobu na zatrzymanie szkodliwego działania mikrogleju na komórki nerwowe w ludzkim mózgu. Stawka jest duża: jedną z konsekwencji otyłości jest bowiem większe ryzyko wystąpienia chorób otępiennych, takich jak choroba Alzheimera. Źródło: sciencenews.org
Kluczem do zdrowej diety jest poznanie własnego miejsca w szeregu. Poznaj dietetyczną matematykę
Zdrowa dieta ma wiele wspólnego z matematyką. Pod warunkiem że w naszym posiłku nie ma żadnych niewiadomych
Najwytrwalsi są niczym detektywi badający zawartość własnego talerza jak miejsce zbrodni. Śniadanie po śniadaniu, obiad po obiedzie, kolacja po kolacji rozkładają całą jego zawartość na czynniki pierwsze, zapisując w liczbach. Kromka chleba 69 kcal. Łyżka masła 147. Plaster sera żółtego 95. Plaster pomidora – ledwie parę kilokalorii. Pod ręką zawsze mają pomoce naukowe – tradycyjne papierowe tablice lub aplikacje na smartfony, które liczą za nich. Wszystko w imię zdrowej diety. Niestety, ci wytrwali to rzadkość. – Sondaże są zatrważające. Traktujemy nasze organizmy jak worki na śmieci, wrzucając do nich bez umiaru byle co i byle gdzie – mówi Justyna Marszałkowska-Jakubik, dietetyk, właścicielka Centrum Dietetycznego Prolinea. Z ogólnopolskich badań opinii publicznej wynika, że ponad połowa Polaków nie czyta etykiet, a 20 proc. tych, którzy czasem na nie zerkną, i tak niewiele z nich rozumie. Stylem życia, a tym samym i dietą zaczynamy się interesować dopiero wtedy, gdy o swoje upomni się organizm: po zawale, zdiagnozowanym nadciśnieniu lub na wyraźną sugestię lekarza. ENERGIA W STANIE SPOCZYNKU Pomijając tak oczywiste informacje jak skład, adres producenta czy termin przydatności do spożycia, etykieta produktu to przede wszystkim źródło danych o wartości energetycznej produktu. W skrócie – kaloriach, które zawiera, choć tak naprawdę powinniśmy raczej mówić o kilokaloriach – ich tysiącach. Kalorie są naszym paliwem, litrami benzyny, które wlewamy do swoich baków, by funkcjonować. Codziennie spożywany pokarm to jej jedyne źródło. Jak zauważają autorzy opracowania "Liczmy kalorie" wydanego przez PZWL, trzeba pamiętać, że każdy skurcz mięśni, bicie serca, procesy oddychania, procesy wydzielnicze, przewodzenie bodźców nerwowych zależą od ilości dostarczonej energii. Kiedy pozostajemy w stanie spoczynku, wykonujemy jedynie pracę związaną z przemianami katabolicznymi i anabolicznymi. To tzw. podstawowa przemiana materii – najważniejszy składnik naszych potrzeb energetycznych. Mają na nią wpływ głównie nasze wzrost i masa ciała, a także płeć i wiek. Jest też tzw. ponadpodstawowa przemiana materii – związana z ruchem, wykonywaną pracą, wszystkimi aktywnościami zewnętrznymi. Jak łatwo wywnioskować, nasze zapotrzebowanie energetyczne waha się na przestrzeni życia. Jest bardzo wysokie tuż po urodzeniu, kiedy najszybciej rośniemy. Potrzebujemy wówczas ok. 108 kcal na dobę na każdy kilogram ciała. Po pierwszym półroczu, gdy świat zaczynamy podziwiać z perspektywy wózka, potrzeby stają się coraz niższe. Znacząco wzrastają dopiero w okresie dojrzewania, czasie burzliwych przemian fizycznych i szybszego rozwoju. Potem znów spadają do niższego poziomu, w dużym stopniu zależąc już od trybu życia – aktywnego lub pasywnego – = i w przypadku kobiet ewentualnie stanu fizjologicznego, a więc ciąży. Starość to mniejszy ruch, a więc i mniejsze potrzeby. – Wraz z wiekiem obniża się tempo podstawowej przemiany materii, co wynika m.in. z obniżenia beztłuszczowej masy ciała, głównie mięśni. Niestety starzejemy się już po 30. roku życia, dlatego o regularnej aktywności fizycznej warto pomyśleć wcześniej – sugeruje dr Magdalena Milewska, dietetyk z Correct Line Centrum Dietetyki i Edukacji Żywieniowej. REGUŁA REGULARNOŚCI Kluczem do zdrowej diety jest poznanie własnego miejsca w szeregu. Obliczenie, ile kilokalorii potrzebujemy do codziennego funkcjonowania. W internecie roi się od kalkulatorów, które pomogą je oszacować. Dane znajdziemy też w tradycyjnych tabelach dietetycznych. Zależnie od masy ciała zapotrzebowanie mężczyzny w średnim wieku przy umiarkowanej aktywności fizycznej waha się od 2700 do 3100 kcal na dobę. – Ilość energii dostarczanej w pożywieniu powinna równoważyć całkowity dobowy wydatek energetyczny związany z pracą czy dodatkową aktywnością fizyczną – mówi dr Milewska. – Jeśli tej energii dostarczymy zbyt dużo, zaowocuje to przyrostem masy ciała. Czyli jedząc za dużo tłuszczu i węglowodanów przy braku dodatkowego ruchu, pracujemy na nadwagę. Niestety, apetyt nie jest przy stole naszym sojusznikiem. – Ma swoje źródło w głowie, a nie żołądku. U kobiet wiąże się z fazą cyklu i zmianami hormonalnymi. Często wzrasta lub drastycznie obniża się w sytuacjach stresujących – mówi Justyna Marszałkowska-Jakubik. – Napady głodu mają związek z obniżeniem poziomu glukozy we krwi. Aby im zapobiec, należy regularnie dostarczać organizmowi węglowodanów złożonych. Trzeba zatem spożywać posiłki bogate w pełnoziarniste produkty i warzywa, najlepiej co trzy godziny. UCIEC OD KALORYCZNYCH BOMB Podstawą dietetycznej matematyki jest fakt, że gram białka daje ok. 4 kcal, gram węglowodanów też 4 kcal, a gram tłuszczu – ok. 9 kcal. Bez wątpienia najwięcej kalorii ma jedzenie bogate w tłuszcze trans, a więc kostkowe margaryny, a także smalec czy boczek. Do tego słone i słodkie przekąski: czipsy, krakersy, paluszki, orzeszki, wafelki, batoniki i pieczywo cukiernicze – drożdżówki. Jest jednak mnóstwo produktów kalorycznych, ale równocześnie zdrowych, bo bogatych w substancje odżywcze. – Wśród nich orzechy, pestki słonecznika czy dyni, awokado, fasola, oleje, banany – mówi Marszałkowska-Jakubik. I ostrzega przed pułapkami żywieniowymi, w które łatwo wpaść. Pierwsza z nich to przetwarzanie produktów. Obróbka termiczna sprawia, że stają się one łatwiej przyswajalne, nadaje im lub wzmacnia smak. Różne techniki pozwalają dodatkowo zwiększyć lub obniżyć kaloryczność gotowych produktów. – Gotowanie na parze jest zdecydowanie najzdrowszym pomysłem na przyrządzanie posiłków. W przypadku potraw z mięsa lub ryb kaloryczność gotowych dań ulega nieznacznemu zmniejszeniu, gdyż w czasie obróbki część tłuszczu z potraw skapuje do wywaru. Kaloryczność warzyw przyrządzonych w ten sposób nie zmienia się – wyjaśnia dietetyk. Przeciwne skutki osiągniemy natomiast podczas smażenia. Kaloryczność produktów smażonych na tłuszczu wzrasta od 20 do nawet 50 proc. Dodatkowym źródłem kalorii w tym wypadku może być panierka, która nie dość, że sama w sobie jest kaloryczna, to jeszcze doskonale wchłania tłuszcz. Pułapka numer dwa to tzw. puste kalorie. Mają je produkty ubogie w składniki mineralne czy witaminy, bogate natomiast właśnie w kalorie, które organizm przetwarza na tłuszcz. Gdzie się znajdują? Lista produktów jest w tym przypadku długa. To mocno przetworzone dania instant, biały cukier, słodkie napoje gazowane, piwo, wódka, whisky i produkty z białej oczyszczonej mąki, takie jak pszenne makarony, białe bułki, ciastka. Wychudzone modelki, jak Francuzka Marine Deleeuw (druga z lewej, na zdjęciu przed pokazem mody w Paryżu), są często niewłaściwym wzorem dla kobiet, które naśladując je, obniżają kaloryczność swojej diety, a nawet się głodzą. Tymczasem modelki łączą ją zwykle z bardzo aktywnym trybem życia. (Fot. Philippe Wojazer/Reuters/Forum) Nie dajmy się też zwieść produktom z półki „light”. Choć mają mniej kalorii, wcale nie musi to oznaczać, że są zdrowsze. – Po ich spożyciu wzrasta nasz apetyt na inne produkty, przez co ogólna kaloryczność diety jest nadal wysoka – tłumaczy Marszałkowska-Jakubik. – Dodatkowo mogą zawierać np. aspartam – słodzik, który w dużej ilości może prowadzić chociażby do chorób nowotworowych. Wszystkiego tego lepiej unikać. A co jeść? Przede wszystkim cztery, pięć różnorodnych, zbilansowanych posiłków dziennie. Tradycyjny polski trzyposiłkowy model żywienia z punktu widzenia dietetyki nie sprawdza się. – Znaczenie ma przede wszystkim regularność, a także spożywanie ostatniego posiłku trzy godziny przed snem – mówi dr Milewska. A co jeśli zapomnimy o posiłku? – Jeśli popełnimy dietetyczny grzech, kolejnego dnia powinniśmy wrócić do zdrowych nawyków. Nie uzupełniamy kalorii, nie katujemy się wyrzutami sumienia. W nowy dzień wkraczamy z postanowieniem poprawy – uspokaja Marszałkowska-Jakubik. W energetycznym bilansie diety trzeba uwzględniać napoje, niektóre są bowiem bardzo kaloryczne. (Fot. Shutterstock) Adam Robiński
"Powinniśmy ostrzegać przed mięsem, jak przed cukrem" - alarmują dietetycy
Mięso przyczynia się do rozwoju otyłości w takim samym stopniu, jak cukier, i na równi z nim odpowiada za światową epidemię tej choroby - uważają naukowcy z Australii.
Wyniki badania przeprowadzonego na University of Adelaide ukazały się na łamach dwóch niezależnych czasopism: „BMC Nutrition” i „Journal of Nutrition & Food Sciences”. Eksperci z Wydziału Anatomii Porównawczej i Ewolucji Człowieka badali związek pomiędzy otyłością a konsumpcją mięsa w 170 krajach świata. „Przeprowadziliśmy bardzo obszerną analizę we wszystkich tych krajach i odkryliśmy, że spożycie cukru może odpowiadać za rozwój otyłości w około 50 proc. Za pozostałe 50 proc. odpowiada mięso" - opowiada prof. Maciej Henneberg, główny autor badania. "Po uwzględnieniu czynników zewnętrznych i wyeliminowaniu różnic wynikających m.in. z poziomu dobrobytu w poszczególnych krajach (mierzonego produktem krajowym brutto), poziomu urbanizacji, średniego zużycia kalorii i podejścia do aktywności fizycznej, które to czynniki mogą w znacznym stopniu przyczynić się do przyrostu masy ciała, cukier nadal pozostał ważnym czynnikiem warunkującym rozwój otyłości na poziomie 13 proc. Mięso - analogicznie - pozostało winne w tym samym stopniu, co cukier, co oznacza, że także odpowiada za rozwój otyłości w 13 proc.” - relacjonuje. „Chociaż uważamy, że zasadne i ważne jest ostrzeganie społeczeństwa przed nadmiernym spożyciem cukru oraz niektórych tłuszczów, to na podstawie otrzymanych wyników sugerujemy, aby także białko z mięsa uznać za równie istotny czynnik rozwoju otyłości u ludzi” - mówi prof. Henneberg. Dogmaty do obalenia „Jest to swoisty dogmat, że tłuszcze i węglowodany, a zwłaszcza tłuszcze, są głównymi winnymi narastającej epidemii otyłości - dodaje dr Wenpeng You, doktorant prof. Henneberg i jeden z głównych współautorów badania. - Jednak, czy nam się to podoba, czy nie, prawda jest taka, że tłuszcze i węglowodany w diecie współczesnego człowieka dostarczają wystarczającej ilości energii, żeby zaspokoić nasze codzienne potrzeby. Ponieważ białko mięsa jest trawione później niż tłuszcze i węglowodany, energia, jaką z niego otrzymujemy, stanowi nadwyżkę. Tę nadwyżkę, której organizm nie potrzebuje, więc przekształca ją w tłuszcz i magazynuje w postaci tkanki tłuszczowej”. Jak przypomina You, powstało już kilka prac naukowych dowodzących, że spożycie mięsa jest ściśle związane z otyłością. Jednak ich autorzy domniemywali często, że to przez wysoką zawartość tłuszczu w mięsie. „Tymczasem my uważamy coś przeciwnego: to zawarte w mięsie białko w sposób bezpośredni przyczynia się bezpośrednio do postania otyłości” - wyjaśnia naukowiec. „Oczywiście nie chcemy, aby nasze wyniki interpretować w ten sposób, że można do woli jeść tłuszcze i węglowodany i nic nam się nie stanie. To byłoby nieodpowiedzialne. Nadmierne spożycie produktów z tych grup także może zaszkodzić naszemu zdrowiu” - zastrzega prof. Henneberg. „Niemniej jednak ważne jest, aby przekazać społeczeństwu, że białko mięsa odgrywa bardzo dużą rolę w rozwoju otyłości. To, co udało nam się wykazać w omawianym badaniu, pozwala lepiej zrozumieć, co się dzieje w organizmie człowieka na skutek nadmiaru tego składnika w diecie. W dzisiejszych czasach, aby ograniczyć problem otyłości, sensownym jest ostrzeganie przed nadmiernym spożyciem cukru, ale też wdrożenie oficjalnych wytycznych zalecających ograniczenie spożycia mięsa” - podsumowuje autor badania. Źródło: PAP Zobacz kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować" - tym razem nasza reporterka rusza na tor rowerowy!
WHO alarmuje. Epidemia otyłości w Europie będzie narastać
Ponad 60 proc. mężczyzn i blisko połowa kobiet w Polsce ma nadwagę lub otyłość. Ten sam problem dotyka co trzeciego chłopca w wieku szkolnym i co piątą dziewczynkę - wynika z badań Instytutu Żywności i Żywienia.
Na tle krajów europejskich Polska lokuje się mniej więcej w połowie stawki. "Większą nadwagę i otyłość stwierdza się np. w Grecji, w Wielkiej Brytanii. Najwyższe odsetki nadwagi i otyłości są w Stanach Zjednoczonych" - mówi Anna Taraszewska z Instytutu Żywności i Żywienia. W Polsce otyłych jest około 18 proc. mężczyzn i 21 proc. kobiet. Eksperci podkreślają, że latach 70. poprzedniego wieku nadmierną masę ciała notowano w Polsce u mniej niż 10 proc. uczniów. Winne temu są zmiany stylu życia, w tym głównie ograniczenie aktywności fizycznej i spożywanie zbyt dużej ilości wysokokalorycznych produktów. IŻŻ podkreśla, że nadwaga i otyłość są obecnie największym zagrożeniem dla zdrowia publicznego w Polsce i na świecie. Otyłość jest główną przyczyną takich chorób przewlekłych, jak: cukrzyca typu 2, choroby układu krążenia (udar mózgu, nadciśnienie tętnicze), nowotwory złośliwe (rak jelita grubego, sutka, gruczołu krokowego), kamica żółciowa, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, zaburzenia hormonalne, zmiany zwyrodnieniowe układu kostno-stawowego czy nocny bezdech. Osoby z nadwagą i otyłością prędzej czy później – w wyniku związanych z nimi powikłań i chorób – stają się pacjentami diabetologów, kardiologów, onkologów, neurologów, ginekologów, ortopedów, endokrynologów, dermatologów, a także psychologów i psychiatrów. WHO ostrzega, że epidemia otyłości będzie w najbliższych dekadach narastać w całej Europie. Źródło: PAP Trwa głosowanie w plebiscycie nagród Travelery 2016! Zobacz filmy, poznaj podróżników, wybierz najciekawszą podróż i zagłosuj! View oEmbed on the source website
41 mln dzieci poniżej piątego roku życia ma nadwagę! WHO bije na alarm
Niezależny zespół powołany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) zaapelował do rządów, nauczycieli i producentów żywności o pomoc w walce z otyłością wśród dzieci.
W specjalnym raporcie na ten temat przypomniano, że w 1990 roku liczba dzieci z nadwagą w wieku poniżej 5 lat wynosiła na całym świecie 31 mln. Podczas spotkania z prasą w Genewie przedstawiciele zespołu tłumaczyli, że taki wzrost spowodowany jest m.in. czynnikami biologicznymi i behawioralnymi. Problem szczególnie dotyczy państw rozwijających się. W dokumencie zaapelowano także o "skuteczne opodatkowanie napojów słodzonych cukrem", a także o zmianę polityki szkół, aby promowały zdrowy tryb życia, odpowiednią dietę a także aktywność fizyczną. "To nie wina dzieci. Nie można winić dwuletniego dziecka o to, że jest grube, leniwe i je zbyt dużo" - mówił zastępca kierownika zespołu Peter Gluckman. Źródło: PAP
Nie tylko liczba ludności świata, która przekroczyła już 7 mld, nieustannie rośnie. Powiększają się też nasze talie.
Grupa brytyjskich naukowców obliczyła, że nadwaga wszystkich ludzi żyjących na świecie osiągnęła już poziom 3,5 mln ton. Wśród krajów, których mieszkańcy mają wielki wkład w ten ciężar, znalazły się Rosja, Egipt oraz Meksyk. Natomiast najwięcej zbędnych kilogramów dźwigają obywatele Stanów Zjednoczonych. Gdyby u innych narodowości występował taki procent otyłości jak u Amerykanów, całkowity nadmiar wagi wynosiłby tyle, co masa miliarda ludzi o przeciętnych wymiarach.