Zjada 20 tysięcy komarów dziennie i nie ląduje przez 200 dni. Jerzyk gości na polskim niebie tylko przez 4 miesiące
Śpi, poluje, a nawet kopuluje nie przerywając lotu. Jerzyk zwyczajny to fenomen natury, który potrafi spędzić w powietrzu niemal całe życie. Jak to możliwe, że ten miejski ptak prawie nigdy nie dotyka ziemi?
Spis treści: Jak wygląda jerzyk zwyczajny? Co jerzyki jedzą? Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi Jak badano jerzyki w locie? Zdumiewające zwyczaje jerzyka Jerzyk zwyczajny (Apus apus) to ptak, którego nie sposób pomylić z żadnym innym. Choć niektórzy uważają, że jest podobny do jaskółki, jego charakterystyczny lot i wydawane w powietrzu głośne krzyki, pozwalają natychmiast go rozpoznać. Jest jednym z najszybszych ptaków na świecie. Potrafi osiągać prędkość nawet do 100 km/godz. w locie poziomym, a w nurkującym aż 200 km/godz. Jerzyk spędza niemal całe życie w locie. Śpi, je, pije, poluje, a nawet kopuluje w powietrzu. Jak wygląda jerzyk zwyczajny? Jerzyki bywają mylone z jaskółkami. W odróżnieniu jednak od swojego ptasiego kuzyna mają jednolite ciemne ubarwienie i brak im typowego dla jaskółek jaśniejszego podgardla. Młodsze osobniki można poznać po białych plamkach na główce. Podczas lotu jerzyki chętnie i długo szybują. Charakteryzują się długimi, wąskimi skrzydłami w kształcie sierpa oraz krótkim, rozwidlonym ogonem. Ich dzioby są niewielkie. Ptaki te osiągają 18 cm długości, czyli wielkością korpusu przypominają wróble. Mają jednak znacznie większą rozpiętość skrzydeł, która może dochodzić do 44 cm. Ich masa wynosi zazwyczaj około 40 gramów. Co jerzyki jedzą? Żywiąc się głównie drobnymi owadami i pajęczakami, jerzyk ptak pomaga kontrolować populacje uciążliwych owadów, takich jak komary czy muchy. Jest więc naturalnym sojusznikiem człowieka w walce ze szkodnikami. To, że zjada komary, jest doceniane szczególnie latem, kiedy owady te stają się utrapieniem. Jerzyk codziennie zjada astronomiczne ilości owadów – nawet 20 tysięcy na dobę! Uwielbia także inne owady błonkoskrzydłe (np. meszki), nie pogardzi muchówkami, niewielkimi chrząszczami oraz sporadycznie motylami. Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi Jerzyk w języku angielskim to common swift. Nazwa ta odnosi się do jego niezwykłej szybkości i zręczności w locie. Łacińska nazwa jerzyka to Apus apus, co w języku greckim oznacza „bez nóg” – odnosi się do bardzo krótkich nóg ptaka, które służą głównie do chwytania powierzchni, np. ścian budynków. Nogi jerzyka zupełnie nie nadają się do chodzenia, a po znalezieniu się na ziemi ptaki te często mają problem z ponownym wzbiciem się w powietrze. Jak badano jerzyki w locie? Badacze ze Szwajcarskiego Instytutu Ornitologicznego przebadali jerzyki alpejskie (Tachymarptis melba). Udowodnili, że ptaki te mogą nieprzerwanie unosić się w powietrzu nawet przez 200 dni, czyli nieco ponad pół roku! Jak to stwierdzono? Dr Felix Liechti wyposażył 3 jerzyki alpejskie w mikroczujniki. Urządzenia zostały zamontowane na bardzo młodych osobnikach, niedługo po ich wykluciu się z jaj. To jeden z niewielu momentów w życiu jerzyków, kiedy te ptaki w ogóle dotykają ziemi. Młode jerzyki wzbiły się w powietrze w południowo-zachodniej Afryce i przebywały w powietrzu bez przerwy prawie 7 miesięcy. W locie polowały i piły krople deszczu. Również podczas latania spały i kopulowały. Przez większość czasu utrzymywały dość dużą wysokość, wznosząc się nawet na 2500 metrów. Pierwszych lądowań dokonały dopiero na wybrzeżu Morza Śródziemnego, czyli po pokonaniu właściwie całego kontynentu afrykańskiego. – Niewykluczone, że ptakom zdarzało się lądować od czasu do czasu. Jednak bardzo rzadko i nigdy na dłużej niż kilka minut – opowiada dr Felix Liechti. Jerzyki lądują właściwie tylko po to, by zbudować gniazdo i wykarmić pisklęta. Co ciekawe, materiał do budowy gniazda również zbierają w powietrzu. Badania szwajcarskich ornitologów potwierdzają wcześniejsze obserwacje. Niepotwierdzone rekordy mówiły nawet o trzech latach spędzanych przez jerzyki w powietrzu. Warto zauważyć, że jerzykowate osiągają średni wiek 20 lat. Najdłuższa odnotowana długość życia u jerzyka zwyczajnego to 21 lat. Zdumiewające zwyczaje jerzyka Jerzyki zdobywają pokarm wyłącznie podczas lotu. Polują na drobne owady, takie jak chrząszcze, komary, bąki, małe motyle i pająki. W powietrzu także śpią. Potrafią to robić w niezwykły sposób. Jerzyk, który ma potrzebę ucięcia sobie drzemki, zawisa w powietrzu w pozycji pod wiatr i daje się nieść. Im wyżej, tym dla ptaka bezpieczniej, dlatego jerzyk w taki sen zapada zazwyczaj na wysokości przynajmniej 3 000 metrów. U jerzyków śpi tylko jednak półkula mózgu, druga w tym czasie czuwa. Jerzyki uważa się za jedne z najszybciej latających ptaków. Szczególne rekordy prędkości biją w lotach długodystansowych. W Polsce najłatwiej spotkać jerzyka zwyczajnego (Apus apus). Występuje na terenie całego kraju, chętnie osiedla się w miastach. Zimuje w Afryce, skąd wraca na środkowoeuropejskie lęgi pod koniec kwietnia i zostaje mniej więcej do sierpnia. Dawniej jerzyki budowały gniazda w dziuplach drzew. Dziś dużo chętniej lęgną się w budynkach: w wieżach, blokach z wielkiej płyty i starych kamienicach. W miastach budowane są też dla nich specjalne budki lęgowe. Źródło: Szwajcarski Instytut Ornitologiczny
Wierzbówka po raz drugi w Polsce! Kwiecień nie zawodzi: trwa wysyp niezwykłych obserwacji ptaków
Sezon ptasich migracji jest już w pełni. Obserwatorzy ruszyli na bezkrwawe łowy i coraz częściej donoszą o rzadkich przybyszach, któzy do nas przylecieli. Wśród ostatnich ornitologicznych sensacji wyróżnia się drugie w historii stwierdzenie w Polsce maleńkiej wierzbówki. Ale to nie wszystko, a kwiecień zapowiada się na rekordowy.
Jest niepozorna i maleńka, ale w środowisku polskich birdwatcherów po raz kolejny wzbudziła sensację. Wierzbówka zwyczajna po raz drugi w historii obserwacji pojawiła się w Polsce. Jest gościem z gorącego południa, a doleciała aż pod Szczecin. A to tylko jedna z wielu wyjątkowych obserwacji w kwietniu. Druga obserwacja wierzbówki w Polsce Jak donosi portal Birding Poland, na jeziorze Miedwie w województwie zachodniopomorskim udało się po raz drugi w historii zaobserwować wierzbówkę. Ptaszek został schwytany i zaobrączkowany 5 kwietnia 2026 w Wierzbnie przez Roberta Skeatesa. Podobnie jak przy pierwszej obserwacji, był to samiec. Poprzednio wierzbówkę widziano w Polsce 28 maja 2025. Samiec głośno śpiewał na terenach należących do elektrociepłowni w Gdyni. W kolejnych dwóch dniach inni obserwatorzy potwierdzili obecność ptaka i po raz pierwszy go zobaczyli oraz sfotografowali, a nie tylko usłyszeli. Czy przybysz z południa zadomowi się w Polsce? Wierzbówka zwyczajna (Cettia cetti) to niewielki ptak śpiewający, zamieszkujący głównie południową i środkową Europę, północną Afrykę oraz zachodnią i środkową Azję. Dzięki łagodnym zimom rozszerza swój zasięg na północ, m.in. do Wielkiej Brytanii, gdzie od pierwszego stwierdzenia w 1961 roku populacja znacznie wzrosła. Nie jest zagrożona wyginięciem i jest klasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern) przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN). Ocieplający się klimat zapewne zachęci tego ptaka do częstszych wizyt w Polsce. Wysyp ptasich obserwacji w kwietniu Tegoroczny kwiecień nie zawodzi, jeśli chodzi o obserwacje rzadkich ptaków w Polsce. W pierwszej połowie miesiąca obserwatorzy dostrzegli między innymi: markaczkę amerykańską, 10 kwietnia w Świętoujściu (woj. Zachodniopomorskie), krytycznie zagrożoną czajkę towarzyską w Leoncinie na Mazowszu, 12 kwietnia, sporadycznie zalatującą do nas pliszkę czarnogłową (podgatunek pliszki żółtej) w Długopolu (Małopolska), 10 kwietnia, czerniczka pojawiła się w trzech miejscach, na Podkarpaciu, Opolszczyźnie i Lubelszczyźnie. To 18, 19 i 20 stwierdzenie tego ptaka w Polsce, maleńka tamaryszka była widziana na Stawach Niezgoda w woj. Dolnośląskim, po raz 7 w Polsce, oceaniczny nawałnik duży pojawił się w Krynicy Morskiej, niedaleko punktu obserwacyjnego Drapolicz. Źródła: Birding Poland, Clanga.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ponad 280 gatunków w jednym miejscu. W „Ujściu Warty” zaczął się niezwykły ptasi festiwal
Są w Polsce takie miejsca, w których zamiast szumu samochodów słychać wielogłosowy chór tysięcy skrzydeł, a horyzont przecinają sylwetki majestatycznych żurawi. Wraz z nadejściem kwietnia Park Narodowy „Ujście Warty”, czyli najmłodszy z 23 polskich parków, zmienia się w tętniącą życiem ptasią metropolię. Ponad 280 gatunków w jednym miejscu czyni z niego fenomen na skalę Europy, który mamy niepowtarzalną okazję podziwiać.
Jak podkreśla Jolanta Gaczyńska, z-ca dyr. ds. przyrodniczych Parku Narodowego „Ujście Warty”, wiosna to czas, gdy każdy zakątek parku rozbrzmiewa odgłosami ptasich zalotów. To właśnie teraz możemy obserwować toki, czyli widowiskowe rytuały godowe, budowę gniazd oraz pierwsze oznaki opieki nad potomstwem. Spektakl na rozlewiskach. Kogo spotkasz w „Ujściu”? Najmłodszy z polskich parków narodowych – chociaż to miano może się wkrótce zmienić, bo powstaje nowy Park Narodowy „Doliny Dolnej Odry” – znajduje się przy zachodniej granicy Polski, w części Kotliny Gorzowskiej, i zajmuje obszar 8 tys. 76 ha. PN „Ujście Warty” to mozaika łąk, trzcinowisk i turzycowisk, która stała się domem dla ponad 280 gatunków ptaków. Czemu to miejsce jest tak wyjątkowe? „Ujście Warty” to raj dla miłośników zwierząt. Na wiosnę przylatują do niego gatunki, których próżno szukać w innych częściach Polski: a przynajmniej nie w takiej ilości. To tutaj bije serce polskiej ornitologii, a lista „wiosennych celebrytów” jest imponująca. Bataliony – rycerze z mokradeł: To absolutny symbol wiosny w tym regionie. Samce batalionów w okresie godowym przywdziewają kolorowe kryzy i „uszy” z piór, staczając na błotnistych arenach bezkrwawe turnieje o względy samic. Każdy osobnik jest ubarwiony inaczej, co czyni ich grupowe popisy jednym z najbardziej fotogenicznych zjawisk w naturze. Czajki – zwiastuny roztopów: Ich charakterystyczne, czarno-białe sylwetki i akrobatyczne loty godowe to pierwszy sygnał, że zima odeszła na dobre. Ich przenikliwe zawołania „kii-wit” dominują nad podmokłymi łąkami. Rycyki i ich donośne pieśni: Te długonogie ptaki brodzące są teraz niezwykle aktywne. Wiosną ich głośne, rytmiczne nawoływania wypełniają przestrzeń, gdy zaciekle bronią swoich terytoriów lęgowych na turzycowiskach. Żurawie w miłosnym tańcu: Choć część z nich zostaje u nas na zimę, to właśnie wiosną można podziwiać ich majestatyczne tańce godowe – pełne skoków, ukłonów i rozkładania skrzydeł, którym towarzyszy donośny klangor. Rybitwy czarne i białowąse: Te rzadkie w Europie ptaki powracają do Ujścia Warty właśnie w kwietniu. Budują swoje gniazda na pływającej roślinności, tworząc malownicze kolonie bezpośrednio na lustrze wody. Gęgawy – czas lęgów: To jedno z najważniejszych miejsc w Polsce dla tego gatunku. Już teraz można dostrzec pierwsze pary pilnie strzegące swoich gniazd ukrytych w kępach trzcin. Warto wiedzieć, że Park jest ostoją dla gatunków zagrożonych w skali całego kontynentu. Gniazduje tu także m.in. wodniczka – najrzadszy wędrowny ptak śpiewający Europy. 170 gatunków ptaków wybrało to miejsce na swój dom lęgowy. Wiosna w rytmie natury Pierwsze ciepłe, wiosenne weekendy to idealny moment na tzw. slow tourism. Spacer – ale tylko po wyznaczonych ścieżkach – w Parku Narodowym pozwala zostawić zimę w tyle, odetchnąć od pośpiechu i zharmonizować się z naturą. Tak zróżnicowanego ornitologicznie obszaru próżno szukać w naszej części Europy. Dla miłośników aktywnego wypoczynku Park przygotował trasy, które można pokonać pieszo lub na rowerze. Jak nie stać się intruzem? W tym wszystkim nie chodzi jednak o ludzkie przeżycia i relaks. Wiosna to okres największej wrażliwości zwierząt, więc trzeba przestrzegać kilku żelaznych zasad, by nasza wizyta nie stała się dla ptaków utrapieniem. Bezwzględnie nie wolno schodzić z wyznaczonych ścieżek, bo to grozi zniszczeniem gniazd ukrytych w trawie, np. czajki czy rycyka. Należy także unikać głośnych rozmów i płoszenia ptaków, bo każda ucieczka to dla nich ogromny wydatek energetyczny lub narażenie jaj na ataki drapieżników. Warto zabrać lornetkę, by móc oglądać ptaki bez ich niepokojenia. „Ujście Warty” jak afrykańskie mokradła Cudze chwalimy, swojego nie znamy. Czy wiesz, że „Ujście Warty” to obszar chroniony w ramach Konwencji Ramasarskiej, co stawia je w jednym rzędzie z takimi cudami natury jak delta Dunaju czy afrykańskie mokradła Okawango? Nie ma się co dziwić i wystarczy spojrzeć na skalę – w szczycie migracji w Parku przebywać może jednocześnie nawet 250 tysięcy ptaków. Robi to gigantyczne wrażenie. Źródło:naukawpolsce.pl, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
Nowe badania sugerują, że mózg starzeje się wolniej nie tylko od grania w szachy, czytania, czy rozwiązywania sudoku. Korzyści dla zdrowia daje także obserwacja ptaków.
Spis treści: Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Różne hobby są korzystne dla zdrowia Okazuje się, że obserwacja ptaków to nie tylko zwykłe hobby, ale także wymagające zajęcie angażujące wiele funkcji poznawczych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” pokazuje, że osoby, które przez lata przypatrują się ptakom, rozpoznają konkretne gatunki i płeć tych latających zwierząt, mogą spodziewać się konkretnych korzyści dla mózgu, w szczególności w kontekście jego starzenia. Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Zespół badaczy porównał doświadczonych ptasiarzy z osobami, które na co dzień mają inne zajęcia i nie biorą udziału w takich aktywnościach. Badani uczestnicy wykonywali zadania polegające na rozpoznawaniu gatunków oraz zapamiętywaniu różnych bodźców wizualnych. Ich mózgi badano przy użyciu obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić nie tylko to, jak badani radzą sobie z zadaniami, ale również jakie zmiany zachodzą w ich strukturach mózgu. – W porównaniu z nowicjuszami, eksperci wykazali niższą średnią dyfuzyjność w obszarach czołowo-ciemieniowych i tylnych obszarach korowych, a także tendencję do bardziej stopniowego wzrostu złożoności ruchowej związanej z wiekiem – napisali badacze w swojej pracy. Oznacza to, że długotrwałe, wymagające hobby, jak w tym przypadku obserwacje ptaków, może sprawić, że mózg działa lepiej i wolniej traci sprawność wraz z wiekiem. Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Badacze stawiają tezę, że intensywny trening wymagany do osiągnięcia biegłości w danej dziedzinie modyfikuje nasz mózg. „Zmiany w strukturze mózgu zaobserwowano w przeszłości w takich dziedzinach jak muzyka, sport i nawigacja” – podkreślili naukowcy. To wszystko ma bezpośredni związek z neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do przebudowywania się pod wpływem doświadczeń. Regularne wykonywanie złożonych zadań, takich jak rozpoznawanie gatunków ptaków, wymagające jednocześnie uwagi, pamięci i analizy wzrokowej, prowadzi do wzmacniania połączeń między neuronami i lepszej organizacji struktur mózgowych. W efekcie mózg działa sprawniej i staje się znacznie bardziej odporny na procesy starzenia. To właśnie dlatego u osób rozwijających tego typu umiejętności obserwuje się wolniejszy spadek funkcji poznawczych i większą tzw. rezerwę poznawczą. – Nabywanie umiejętności dzięki obserwacjom ptaków może być korzystne dla funkcji poznawczych w miarę starzenia się – mówi neurobiolog Erik Wing z Instytutu Badawczego Rotmana w Kanadzie. Co ciekawe, badanie sugeruje, że zdobyta wiedza i doświadczenie mogą wspierać także inne funkcje poznawcze. Uczestnicy z większym doświadczeniem w obserwacji ptaków lepiej radzili sobie z zadaniami wymagającymi zapamiętywania i porównywania nowych informacji, zwłaszcza gdy mogli odwołać się do już posiadanej wiedzy. Różne hobby są korzystne dla zdrowia To może oznaczać, że mózg wykorzystuje wypracowane schematy również w innych sytuacjach. Autorzy pracy podkreślają, że kluczowe znaczenie ma tutaj poziom zaangażowania. Obserwowanie ptaków na zaawansowanym poziomie to proces wymagający nie tylko wiedzy, ale też ciągłego skupienia, szybkiego podejmowania decyzji i analizy szczegółów, często w zmieniających się warunkach, bo np. zwierzę nie siedzi na gałęzi, tylko jest w trakcie lotu albo wzlatuje nagle na wyższą gałąź. To sprawia, że mózg jest stale aktywizowany i zmuszany do pracy na wysokim poziomie. Jednocześnie naukowcy zaznaczają, że ich wyniki nie oznaczają, iż samo hobby może całkowicie zatrzymać proces starzenia się mózgu czy uchronić przed chorobami neurodegeneracyjnymi. Wskazują jednak wyraźnie, że długotrwałe rozwijanie wymagających umiejętności może istotnie spowolnić pogarszanie się funkcji poznawczych i poprawić ogólną kondycję mózgu. – Biorąc pod uwagę, że doświadczeni obserwatorzy ptaków potrafią wykorzystywać swoją wiedzę do wspierania umiejętności poznawczych w swoim obszarze doświadczenia, naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań, które wyjaśnią, jak zmiany w strukturze mózgu związane z wiekiem wpływają na sprawność umysłową w późniejszym życiu – podsumowują naukowcy. Źródło: Journal of Neuroscience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Ptaki są jeszcze bardziej niezwykłe, niż myślisz. Te ciekawostki zaskoczą nawet naukowców
„Biologia ptaków” to obszerne i przystępne kompendium dla naukowców i miłośników ptaków. Łączy wiedzę przyrodniczą z historią odkryć, ochrony gatunków i fascynujących zachowań. Książka pokazuje, jak badania naukowe i działania ochronne kształtowały nasze rozumienie życia ptaków.
Spis treści: Pochodzenie ptaków Nazewnictwo i systematyka Oologia i jej nieoczywiste znaczenie Biologia rozrodu ptaków Fizjologia i długowieczność ptaków Historia ochrony ptaków Autorzy „Biologii ptaków” prowadzą czytelnika od pochodzenia ptaków, przez systematykę i nazewnictwo, aż po strategie lęgowe, fizjologię i długowieczność. Przykłady z życia codziennego, takie jak skomplikowane konstrukcje gniazd, zdolności pamięciowe niektórych gatunków czy rekordy długości życia sprawiają, że książka jest atrakcyjna zarówno dla naukowców, jak i miłośników ptaków. Dodatkowo ukazanie historii ochrony ptaków i wpływu człowieka na populacje gatunków podkreśla, jak współczesna ekologia i prawo ochronne opierają się na dekadach badań i doświadczeń. Pochodzenie i szacowanie populacji ptaków W rozdziale poświęconym pochodzeniu ptaków autorzy podejmują jeden z najważniejszych i najbardziej dyskutowanych tematów w ornitologii – ich ewolucję. Przedstawia współczesny konsensus naukowy, zgodnie z którym ptaki są potomkami dinozaurów, grupy gadów dominujących na Ziemi aż do masowego wymarcia pod koniec epoki kredowej. Przywołane zostaje historyczne znaczenie odkrycia skamieniałości Archaeopteryx, którego ewolucyjny charakter podkreślał już w XIX wieku Thomas Huxley. Autor pokazuje, jak współczesne badania kopalne i analizy DNA pozwoliły lepiej zrozumieć moment powstania oraz różnicowania się ptaków. Po omówieniu ewolucyjnych korzeni ptaków autor zwraca uwagę na skalę ich współczesnej różnorodności oraz problemy związane z jej badaniem. Zgodnie z najpowszechniej akceptowanymi klasyfikacjami obecnie wyróżnia się nieco ponad 10 tys. gatunków ptaków, które wywodzą się od wspólnego przodka żyjącego ok. 130 milionów lat temu. Jednak sama liczba gatunków to tylko część obrazu – znacznie trudniejsze okazuje się określenie, ile osobników żyje obecnie na Ziemi oraz w jakiej kondycji znajdują się ich populacje. Autorzy stawiają pytanie, w jaki sposób naukowcy są w stanie ocenić liczebność ptaków w poszczególnych regionach świata. Choć istnieją pasjonaci, tacy jak Peter Kaestner, którzy zaobserwowali w naturze 10 tys. gatunków, nikt nie jest w stanie policzyć wszystkich osobników – a ich globalną liczbę szacuje się na ok. 100 miliardów. W odpowiedzi na te trudności rozwinięto znormalizowane metody monitoringu. W wielu odległych obszarach konieczne są szczegółowe inwentaryzacje terenowe, pozwalające ustalić, jakie gatunki tam występują i jaka jest ich liczebność. Jedną z najczęściej stosowanych technik jest metoda punktowa, polegająca na rejestrowaniu wszystkich osobników widzianych lub słyszanych z określonego miejsca obserwacji. Dzięki takim procedurom możliwe jest śledzenie zmian w populacjach i ocena, które gatunki wymagają szczególnej ochrony, a w słabiej zbadanych regionach – również identyfikowanie gatunków dotąd nieopisanych. Nazewnictwo i systematyka Po zrozumieniu, skąd wywodzą się ptaki i jakie mają wspólne korzenie, autorzy zwracają uwagę na to, jak naukowcy klasyfikują i monitorują współczesne gatunki. Systematyka ptaków od XVIII w. opiera się na zasadzie binominalnej (podwójne nazewnictwo gatunków), wprowadzonej przez Karola Linneusza. Każdy gatunek otrzymuje nazwę składającą się z dwóch części: pierwszy człon wskazuje rodzaj, drugi – gatunek. Pozwala to naukowcom na jednoznaczną identyfikację ptaków na całym świecie. Przykładem jest wróbel domowy (Passer domesticus), który należy do rodzaju Passer, obejmującego ponad 20 gatunków wróbli Starego Świata. System ten działa także w XXI wieku. Krawczyk jasnolicy (Orthotomus chaktomuk) – gatunek ptaka o rudocynamonowej czapeczce – został odkryty przypadkowo w 2009 roku podczas badań nad ptasią grypą na równinie zalewowej rzeki Mekong w Azji. Nazwa naukowa powiązana jest z lokalnym językiem i regionem, a sam proces opisania gatunku trwał kilka lat, zanim ukazał się w literaturze naukowej. Takie przypadki pokazują, że nadawanie nazw nie jest jedynie formalnością, lecz procesem wymagającym badań terenowych, staranności i uwzględnienia aspektów kulturowych. Choć dawniej nowe gatunki nazywano często na cześć odkrywcy lub sponsora wyprawy, współcześnie naukowcy stosują inne kryteria. Najczęściej uwzględnia się: region występowania i lokalny język – np. nazwa gatunkowa krawczyka jasnolicego (chaktomuk) pochodzi od terminu z języka khmerskiego, oznaczającego region w pobliżu miasta Phnom Penh w Kambodży, gdzie ptak został odkryty; charakterystyczne cechy gatunku – kolor piór, sylwetka, zachowanie; nazwiska naukowców – niektóre gatunki otrzymują czasami nazwy honorujące naukowców za ich wkład w badania. Nowe gatunki nie mogą być opisane dowolnie – cały proces reguluje Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej (ICZN), która zapewnia spójność, stabilność i jednoznaczność nazw na całym świecie. Dzięki temu każdy ptak, nawet odkryty niedawno, ma nazwę rozpoznawalną globalnie i akceptowaną przez społeczność naukową. Autorzy książki w przystępny sposób pokazują również, że nazewnictwo ptaków łączy wiedzę naukową z lokalnymi tradycjami i kontekstem kulturowym, co sprawia, że rozdział jest interesujący także dla czytelników niebędących specjalistami. Oologia i jej nieoczywiste znaczenie Jednym z ciekawszych wątków poruszonych w książce „Biologia ptaków” jest oologia – nauka o jajach ptaków. Autorzy podkreślają, że w XIX i na początku XX wieku zbieranie jaj było niezwykle popularnym hobby. Tysiące prywatnych kolekcji powstawało w Europie i Ameryce, a kompletowanie zniesień jaj traktowano jako formę naukowej pasji. Dziś takie praktyki są w większości krajów nielegalne. Zmiana podejścia do ochrony przyrody sprawiła, że zbieranie jaj zostało zastąpione obserwacją i fotografią ptaków. Autorzy trafnie pokazują, jak bardzo ewoluowało nasze myślenie o relacji człowieka z naturą – od eksploatacji do ochrony. Szczególnie interesujący jest fragment dotyczący muzealnych kolekcji jaj. Choć współcześnie uznalibyśmy ich pozyskiwanie za szkodliwe, zgromadzone zbiory okazały się bezcenne dla nauki. To właśnie dzięki nim po raz pierwszy udokumentowano zmniejszenie grubości skorup jaj u sokoła wędrownego (Falco peregrinus) w Wielkiej Brytanii, co powiązano z działaniem pestycydu DDT. Badania te stały się jednym z kluczowych momentów w historii nowoczesnej ochrony przyrody i przyczyniły się do ograniczenia stosowania tego środka na całym globie. Rozdział o oologii ukazuje paradoks historii nauki: praktyki, które dziś uznalibyśmy za szkodliwe, dostarczyły materiału badawczego kluczowego dla wykazania globalnego wpływu pestycydów na ptaki drapieżne. Autorzy wykorzystują ten przykład, by podkreślić znaczenie długoterminowych zbiorów i badań w rozumieniu procesów zachodzących w przyrodzie. Biologia rozrodu ptaków Rozdział poświęcony biologii rozrodu pokazuje, jak silnie strategie lęgowe ptaków są uzależnione od warunków środowiskowych. Autorzy książki wyjaśniają, że większość gatunków rozmnaża się w określonym sezonie, dostosowanym do dostępności pokarmu i sprzyjających warunków klimatycznych. W regionach umiarkowanych oznacza to wiosnę – okres obfitości owadów, rozwijającej się roślinności i rosnących temperatur. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/globalne-ocieplenie-a-pingwiny-czy-pingwiny-cesarskie-moga-wyginac-photograph-by-stefan-christmann-660994c.jpeg" width="1252" height="704" alt="Globalne ocieplenie a pingwiny: czy pingwiny cesarskie mogą wyginąć? (Photograph by Stefan Christmann)" title="Globalne ocieplenie a pingwiny: czy pingwiny cesarskie mogą wyginąć? (Photograph by Stefan Christmann)" /> Szczególnie sugestywnym przykładem tej zależności jest strategia lęgowa pingwina cesarskiego (Aptenodytes forsteri). Samce tego gatunku, pozostające zimą na Antarktydzie, przez ponad sto dni wysiadują pojedyncze jajo, chroniąc je na stopach pod fałdem skóry i piór. W ekstremalnych warunkach mrozu i silnych wiatrów ich wytrwałość staje się warunkiem przetrwania potomstwa, które wykluwa się wraz z nadejściem wiosennego światła. Równie interesująco przedstawiona została kwestia budowy gniazd. Choć podstawową funkcją jest ochrona jaj oraz utrzymanie odpowiedniej temperatury podczas wysiadywania, autorzy zwracają uwagę, że mogą one pełnić także inne role – od miejsca noclegu, po sygnał atrakcyjności w okresie godowym. Różnorodność form, od prostych zagłębień w ziemi po bardziej złożone konstrukcje, dobrze ukazuje, jak wielofunkcyjne i zróżnicowane są strategie lęgowe ptaków. Fizjologia i długowieczność ptaków Rozdział poświęcony fizjologii ptaków w przystępny sposób pokazuje, jak złożone mechanizmy organizmu pozwalają ptakom przetrwać w różnych warunkach środowiskowych. Autorzy wyjaśniają funkcjonowanie układów sercowo-naczyniowego, nerwowego i rozrodczego oraz podkreślają rolę wody i odpowiedniego odżywienia w utrzymaniu homeostazy (stałych warunków wewnętrznych organizmu). Dzięki takiemu podejściu czytelnik zyskuje jasny obraz biologicznych podstaw życia ptaków. Szczególnie interesujący jest fragment dotyczący mózgu ptaków. Autorzy obalają stereotyp „ptasiego móżdżku”, przywołując badania nad gatunkami takimi jak sikora jasnoskrzydła (Poecile atricapillus) czy orzechówka popielata (Nucifraga columbiana). Ich rozwinięty hipokamp umożliwia zapamiętywanie miejsc ukrycia zapasów nawet przez wiele miesięcy. Mechanizmy fizjologiczne, które umożliwiają ptakom sprawne funkcjonowanie w codziennym życiu, mają również związek z ich długowiecznością. Autorzy podają konkretne przykłady gatunków oraz analizują czynniki ekologiczne i behawioralne, które wyjaśniają międzygatunkową zmienność długości życia. Przykładowo określenie wieku dzikiego ptaka bywa trudne, a większość danych pochodzi z badań osobników zaobrączkowanych lub żyjących w niewoli. Szczególnie długowieczne gatunki to flamingi, papugi, petrele i burzyki (ponad 30 lat życia), a niektóre albatrosy przekraczają 50 lat. Wśród ptaków wróblowych wrony i sroki żyją ponad 17 lat, podczas gdy muchołówki i lasówki osiągają krótszą maksymalną długość życia. Historia ochrony ptaków Historia ochrony ptaków pokazuje, jak tragedie związane z nadmierną eksploatacją gatunków, od gołębia wędrownego po czaple z XIX w., kształtowały pierwsze regulacje prawne. Autorzy przywołują przykłady historycznych ustaw m.in. w Ameryce Północnej, Wielkiej Brytanii, Nowej Zelandii i Polsce, pokazując stopniowe uświadamianie potrzeby ochrony ptaków. Przedstawione wydarzenia ukazują, że rozwój świadomości ekologicznej i legislacji był reakcją na realne zagrożenia dla populacji ptaków, a nie jedynie teoretycznym konceptem. Ten rozdział, podobnie jak cała książka, łączy bogactwo faktów historycznych z przystępnym komentarzem naukowym. Pozwala to czytelnikowi nie tylko zrozumieć biologiczne aspekty życia ptaków, lecz także docenić, jak społeczne i prawne działania wpłynęły na ich ochronę. Dzięki temu „Biologia ptaków” staje się nie tylko kompendium wiedzy przyrodniczej, lecz także inspirującym przewodnikiem dla czytelników, którzy chcą zrozumieć, docenić i chronić świat skrzydlatych mieszkańców naszej planety. Źródło: „Biologia ptaków. Podręcznik ornitologa”, PWN 2025
Historyczna obserwacja w Warszawie. Ptak widziany po raz pierwszy w Polsce zmylił nawet ekspertów
Jeszcze nie opadły emocje środowiska ornitologów po pojawieniu się trznadla białogłowego, a w Polsce mamy kolejną ptasią sensację. Tym razem jest nawet większa, bo tego gatunku nie obserwowano w Polsce jeszcze nigdy. Świergotek syberyjski pojawił się po raz pierwszy, i to od razu w centrum kraju – a konkretnie w Warszawie.
„MEGA!!! Pierwszego dla Polski świergotka syberyjskiego zaobserwowali 04.01 w Warszawie Michał Kucharski, Grzegorz Pac, Krzysztof Skoczylas, Anna Kaniewska-Skoczylas i Filip Wojciechowski” – pisze branżowy fanpage Birding Poland. Grzegorz Pac udostępnił na Birding Poland lokalizację świergotka – widziano go w pobliżu Mostu Południowego im. Anny Jagiellonki w Warszawie. Te południowe rubieże stolicy to nad Wisłą początek terenów, które ptaki bardzo lubią. Łachy, ławice i wyspy rzeczne przyciągają wiele gatunków, przez cały rok. W okolicy wyznaczono także rezerwat ornitologiczny Wyspy Zawadowskie. Dlaczego to taka sensacja? Świergotek syberyjski (Anthus japonicus) jest, jak sama nazwa wskazuje, ptakiem wschodu i dalekiej północy. Jego naturalne obszary występowania są od Polski bardzo odległe. Jest też ptakiem migrującym – gnieździ się na Syberii, w północnej Japonii i Chinach, a zimuje na obszarach od Pakistanu po Azję Południowo-Wschodnią. Co ciekawe, niektóre populacje w Japonii są osiadłe lub migrują jedynie na krótkie dystanse. Gatunek ten posiada status najmniejszej troski. Opisano go naukowo w 1847 roku, ale początkowo uznawano go za podgatunek świergotka łąkowego, a później rdzawego. Dopiero w 2024 roku, dzięki badaniom genetycznym oraz analizie różnic w śpiewie, został on oficjalnie uznany przez IOC za osobny gatunek. Do rodzaju Anthus należy aż 25 gatunków świergotków. Cały rodzaj z kolei należy do rodziny pliszkowatych – pliszki to bliscy krewni świergotków. W Polsce występują m.in. świergotek łąkowy, świergotek drzewny, siwerniak (bardzo rzadki). Sporadycznie pojawiają się u nas świergotek nadmorski oraz świergotek tajgowy. Jak rozpoznano świergotka syberyjskiego? Kluczowe były zdjęcia Michał Kucharski, współautor obserwacji i autor zdjęć świergotka tak opisuje poślizg w informacji i problemy z oznaczeniem niezwykłego gościa: „Wybaczcie, że nie daliśmy znać. Oznaczyliśmy go jako łąkowego i tak poszedł na Ornitho, razem z dokumentacją foto. Ale nikt z nas nie wysłał zdjęć do dalszych konsultacji z pytaniem, czy to na pewno łąkowy. Wyszło to wszystko słabo, zabrakło nam wiedzy i czujności. Dodam, że my to raczej niedzielni ptasiarze (a obserwacja rzeczywiście z niedzieli)”. Jak możemy dowiedzieć się z dyskusji pod postem Birding Poland, na zdjęciach Michała Kucharskiego zamieszczonych na portalu Ornitho.pl świergotka zidentyfikował inny obserwator – Wiktor Kroker. Obserwatorom trudno się dziwić, bo świergotek łąkowy i syberyjski faktycznie są do siebie bardzo podobne. Źródło: Birding Poland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ptak o rozwidlonym ogonie, który mistrzowsko wykorzystuje ludzi. Jeden z największych spryciarzy wśród drapieżników
Kania ruda, nazywana również kanią rdzawą, przyciąga uwagę zarówno doświadczonych ornitologów, jak i osób dopiero odkrywających świat ptaków. Ten niezwykle charakterystyczny ptak o rdzawych piórach jest jednym z najbardziej efektownych drapieżników Europy. Jego zwiększająca się w ostatnich latach liczebność w polskim krajobrazie świadczy o skuteczności działań ochronnych i rosnącej świadomości ekologicznej.
Spis treści: Jak wygląda kania? Występowanie i gniazdo Rozmnażanie Pożywienie Czy ptak kania jest pod ochroną? Kania ruda należy do rodziny jastrzębiowatych, ale nie jest jastrzębiem w ścisłym znaczeniu tego słowa. Choć łączy ją z nimi wiele cech biologicznych, należy do odrębnej grupy ptaków drapieżnych z rodzaju Milvus. To właśnie tam klasyfikowane są dwa europejskie gatunki: kania ruda (Milvus milvus) i kania czarna (Milvus migrans). Kania ruda to ptak, który wyróżnia się szczególnie charakterystyczną sylwetką, zupełnie inną niż u jastrzębia, co ułatwia jej rozpoznawanie w terenie. Ma dłuższe, bardziej elastyczne skrzydła, które pozwalają jej szybować lekko i elegancko. Typowa dla niej jest także głęboko wcięta, rozwidlona sterówka – cecha, której jastrzębie nie posiadają. Jak wygląda kania? Kania ruda to jeden z najłatwiejszych do rozpoznania drapieżników Europy. Jej smukła, zwrotna sylwetka i charakterystycznie rozwidlony ogon natychmiast przyciąga wzrok, podobnie jak intensywnie ruda barwa piór. W locie widać wyraźne kontrasty – skrzydła mają jasne „okna” na spodzie, a ogon jest z wierzchu rdzaworudy, a od spodu jasnoszary. U dorosłych ptaków głowa jest popielata, co dodaje im niemal dostojnego wyglądu. Młode ptaki są mniej kontrastowe, ich upierzenie jest bardziej jednolite, a ogon ma słabiej zaznaczone wcięcie. Dopiero z wiekiem wybarwiają się intensywniej, a rdzawy odcień piór staje się coraz bardziej widoczny. Właśnie ta cecha odpowiada za alternatywną nazwę ptaka, kania rdzawa, która jest spotykana w części publikacji przyrodniczych. U kani rudej nie da się przeoczyć jej wyjątkowego sposobu poruszania się. To ptak, który zdaje się wykorzystywać nawet najmniejszy podmuch wiatru. Jest w stanie szybować długo i lekko, przechylając skrzydła i dokonując subtelnych korekt sterówką. Dzięki temu nie musi intensywnie machać skrzydłami, co pozwala jej oszczędzać energię i przemierzać duże odległości niewielkim kosztem. Występowanie i gniazdo Kania ruda w Europie jest gatunkiem stosunkowo rozpowszechnionym, bo spotkać ją można aż w 20 krajach na naszym kontynencie. Najwięcej ptaków tego gatunku zamieszkuje Niemcy, Francję i Hiszpanię. Preferuje krajobrazy mozaikowe, czyli takie, w których pola, łąki, niewielkie zadrzewienia i doliny rzeczne przeplatają się w harmonijny sposób. To środowisko daje jej dostęp do pokarmu, umożliwia łatwe szybowanie i zapewnia odpowiednie miejsca do zakładania gniazd. Kania ruda jest ptakiem migrującym na krótkie zasięgi. Gatunek ten zimuje najczęściej na południu Europy, szczególnie w rejonie basenu Morza Śródziemnego. Można go więc spotkać w Hiszpanii, Portugalii i Francji. Ptak ten najchętniej buduje gniazdo na dużych drzewach, wybierając skraje lasów lub pojedyncze kępy drzew rosnących na terenach otwartych. Gniazda kani rudej są dość masywne, ale konstruowane z różnorodnych materiałów – od gałęzi po elementy zbierane z otoczenia, czego konsekwencją bywa obecność fragmentów papieru, folii czy sznurków wplecionych między gałązki. Kania ruda niemal każdego roku buduje nowe gniazdo, a na jego lokalizację wybiera najczęściej miejsce niewiele oddalone od poprzedniego. Kania w Polsce ma się coraz lepiej! Kania występuje w Polsce i jest jednym z ciekawszych przykładów gatunków, które w naszym kraju odbudowują swoją populację. Jeszcze w latach 70. i 80. XX wieku liczebność kani rudej była bardzo niska, a gatunek znajdował się na granicy przetrwania. Wprowadzone działania ochronne przyniosły jednak wymierne efekty. Na zauważany wzrost populacji w naszym kraju wpływa też napływ ptaków z Niemiec. Dziś kania ruda gniazduje przede wszystkim w zachodniej i północnej części kraju. Największe populacje obserwuje się na Pomorzu Zachodnim, w Wielkopolsce i na Dolnym Śląsku. Coraz częściej widywana jest również na Warmii i Mazurach. Rozmnażanie Okres lęgowy kani rudej rozpoczyna się wczesną wiosną. Już w marcu ptaki zajmują terytoria i rozpoczynają rytuał godowy, który obejmuje między innymi budowanie lub naprawianie gniazda. Samica składa zazwyczaj dwa lub trzy jaja, które wysiaduje przez około miesiąc. Samiec w tym czasie odpowiada za dostarczanie pożywienia i obronę terytorium. Kania ruda inwestuje dużo energii w wychowanie potomstwa – ptaki karmią je regularnie, a w okresach chłodu ogrzewają własnym ciałem. Młode opuszczają gniazdo zwykle w wieku około siedmiu tygodni, jednak przez dłuższy czas pozostają w pobliżu rodziców, ucząc się latania, polowania i rozpoznawania terenu. W sierpniu młode migrują przed nadchodzącą zimą, a starsze ptaki odlatują partiami aż do października. Pożywienie Choć kania jest drapieżnikiem, jej dieta jest bardziej zróżnicowana, niż mogłoby się wydawać. Ptak ten wykorzystuje przede wszystkim swoją doskonałą umiejętność szybowania, aby wypatrywać pokarm z dużej wysokości. Żywi się małymi ssakami, ptakami (w tym jajkami i pisklętami) oraz płazami, ale równie chętnie zjada padlinę, co odróżnia ją od wielu innych drapieżników. Dzięki temu pełni ważną funkcję w ekosystemie, pomagając usuwać martwe zwierzęta z krajobrazu i ograniczając rozprzestrzenianie chorób. Kania ruda chętnie poluje również na owady i ryby, szczególnie wtedy, gdy są łatwo dostępne. To ptak, który potrafi elastycznie dopasowywać strategię żerowania do warunków środowiskowych, co niewątpliwie przyczyniło się do jego sukcesu ewolucyjnego. W wielu regionach Europy obserwuje się również jej obecność w pobliżu gospodarstw rolnych, gdzie wypatruje pozostałości po pracach polowych. Czy ptak kania jest pod ochroną? Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje kanię rudą jako gatunek chroniony najmniejszej troski. Ptak ten jest w Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą, co oznacza zakaz zabijania, niszczenia gniazd, płoszenia ptaków i ingerowania w miejsca lęgowe. Co więcej, w okolicy ich gniazd obowiązuje strefa ochronna, wprowadzono też programy monitoringu, które pozwalają regularnie oceniać stan populacji i reagować na ewentualne zagrożenia. Najpoważniejsze wyzwania, z jakimi mierzy się obecnie kania, to skażenie środowiska, utrata bioróżnorodności na terenach rolniczych oraz zatrucia środkami chemicznymi. W niektórych regionach Europy duży problem stanowi także nielegalne strzelanie do drapieżników. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Nieustraszony drwal polskich lasów – jak dzięcioł duży zdobywa pokarm i buduje swoje gniazda?
Dzięcioł duży to nie tylko mistrz w wykuwaniu dziupli i wyciąganiu owadów spod kory, ale też ptak doskonale przystosowany do ekstremalnych wysiłków fizycznych i wydobywania owadów z najtrudniej dostępnych szczelin. Dzięcioł duży nie ogranicza się przy tym tylko do lasów – z powodzeniem zasiedla parki, ogrody, a nawet miejskie alejki, dostosowując swoje zachowanie do różnych siedlisk. Jego zachowanie i umiejętności pokazują, jak niezwykle skutecznie natura łączy siłę, zręczność i inteligencję.
Spis treści: Charakterystyka dzięcioła dużego Pożywienie Występowanie i gniazdo Dzięcioł duży (Dendrocopos major) należy do rodziny dzięciołowatych (Picidae), obejmującej ponad 230 gatunków ptaków, które zamieszkują lasy niemal całego świata, z wyjątkiem Australii, Nowej Gwinei, Madagaskaru i niektórych innych wysp. Rodzina ta wyróżnia się szeregiem charakterystycznych cech: mocnym dziobem, długim, lepkim językiem, który umożliwia wyciąganie owadów spod kory, parami przeciwstawnymi palcami i sztywnym ogonem, który pomaga w pionowym wspinaniu się po drzewach. Charakterystyka dzięcioła dużego Dzięcioł duży należy do podrodziny Picinae, czyli grupy klasycznych dzięciołów, do której zalicza się również m.in. dzięcioła średniego, białogrzbietego, zielonego i trójpalczastego. Gatunki te prowadzą podobny tryb życia: dziurawią drzewa w poszukiwaniu owadów, gniazdują w wykutych dziuplach i komunikują się poprzez charakterystyczne bębnienie. Bliskie spokrewnienie tych ptaków sprawia, że w Europie rozróżnienie poszczególnych gatunków opiera się głównie na detalach ubarwienia i wielkości. Wygląd i wymiary Dzięcioł duży to ptak średniej wielkości, nieco mniejszy od kosa. Dorosły osobnik mierzy zwykle od 21 do 26 cm długości ciała, a jego rozpiętość skrzydeł wynosi od 25 do 40 cm. Masa ciała waha się zazwyczaj między 75 a 100 g. Upierzenie dzięcioła dużego jest kontrastowe i bardzo charakterystyczne: wierzch ciała, ogon, głowa i skrzydła są czarne, z białymi plamami na barkach i sztywnych sterówkach. Dolna część brzucha oraz pióra podogonowe mają jaskrawoczerwony kolor, wyraźnie odcinający się od białego spodu. Samce mają dodatkowo czerwony pasek na potylicy, którego brak u samic. Młode osobniki mają całą tylną część głowy czerwoną, a ich podogonie jest jaśniejsze niż u dorosłych. Nogi i palce dzięcioła są przystosowane do życia na pionowych pniach: dwa palce skierowane są ku przodowi, a dwa ku tyłowi, co ułatwia wspinanie się i utrzymanie stabilności podczas dziurawienia drzew. Mocny dziób pozwala na wykuwanie dziupli i rozłupywanie szyszek, a niezwykle długi i sprężysty język z lepką końcówką ułatwia wyciąganie owadów spod kory. Dzięcioły mają wyjątkową budowę czaszki i mózgu, która chroni ten wrażliwy organ podczas wielokrotnych uderzeń w drewno. Ich mózg szczelnie wypełnia wnętrze czaszki – nie unosi się w płynie mózgowo-rdzeniowym. Dzięki temu pozostaje nieruchomy nawet przy bardzo silnych wstrząsach. Dodatkowo język dwukrotnie oplata czaszkę i działa jak naturalny amortyzator, rozpraszając energię wytwarzaną podczas stukania w drzewo. Głos Przedstawiciele tego gatunku ptaków nie śpiewają w tradycyjnym znaczeniu. Główną formą komunikacji dzięcioła jest bębnienie w seriach. Zazwyczaj jest to kilkanaście krótkich i mocnych uderzeń dziobem w drzewo. To zachowanie pełni funkcje terytorialne i godowe: sygnalizuje innym ptakom zajęcie terytorium oraz gotowość do obrony, a jednocześnie przyciąga partnera. Dzięcioły często wykorzystują do bębnienia puste lub spróchniałe pnie, które wzmacniają rezonans dźwięku. W mieście natomiast mogą uderzać w metalowe powierzchnie, jak dachy, latarnie czy anteny, które pełnią podobną funkcję pudła rezonansowego. Oprócz bębnienia, dzięcioł wydaje także ciche dźwięki typu „kik kik”, gdy wspina się po pniu, oraz alarmowe „gi gi gi” w sytuacji zagrożenia. Ile lat żyje dzięcioł? Długość życia dzięcioła dużego wynosi około 5–11 lat, przy czym górna granica dotyczy osobników, którym udaje się uniknąć drapieżników i innych zagrożeń. W warunkach sprzyjających, takich jak obfitość pożywienia i brak poważnych zakłóceń w środowisku, dzięcioły żyją niemal dekadę, ale śmiertelność młodych piskląt w dziuplach jest wysoka. Pożywienie Dzięcioł duży jest ptakiem wszystkożernym, ale jego dieta zmienia się w zależności od pory roku. W okresie lęgowym spożywa głównie owady i ich larwy, wydobywane spod kory drzew. Gustuje w gąsienicach motyli, mrówkach, a nawet chrząszczach. Dzięcioły duże często też zjadają mszyce, a także ptasie jaja i pisklęta. Zimą, gdy owadów jest mniej, jego dieta uzupełnia się o nasiona drzew iglastych, owoce i padlinę. W miastach oraz ogrodach odwiedzają karmniki, gdzie chętnie korzystają z wystawianego dla sikorek tłuszczu zwierzęcego, np. słoniny. Ptaki te wykazują dużą pomysłowość w zdobywaniu pożywienia. Niektóre osobniki umieszczają szyszki w szczelinach kory lub rozwidleniach gałęzi, tworząc w ten sposób tzw. kuźnie, w których zajmują się wydobywaniem nasion. Zimą dorosłe dzięcioły często łączą się w mieszane stada z innymi drobnymi ptakami, np. sikorami, mysikrólikami i kowalikami, co pozwala im skuteczniej poszukiwać pożywienia i unikać drapieżników. Czy dzięcioł jest pożyteczny? Dzięcioł duży pełni istotną rolę w ekosystemie. Jego dieta, obejmująca owady szkodliwe dla drzew, przyczynia się do regulacji populacji szkodników, takich jak mrówki, gąsienice, mszyce czy chrząszcze. Wykuwając dziuple, dzięcioły tworzą także potencjalne miejsca lęgowe dla innych gatunków ptaków i drobnych ssaków, które zajmują opuszczone gniazda. Dzięki zdolności do przystosowania się do różnych siedlisk, dzięcioł duży jest także wskaźnikiem zdrowia lasu. Jego obecność w danym rejonie świadczy o bogactwie owadów i dostępności starych drzew z ubytkiem lub spróchniałym drewnem. Występowanie i gniazdo Dzięcioł duży zamieszkuje lasy liściaste, iglaste i mieszane, a także mniejsze zadrzewienia śródpolne, parki miejskie i ogrody. Jest w stanie funkcjonować zarówno na nizinach, jak i w terenach górzystych, wykazując przy tym dużą tolerancję co do wieku i gatunku drzew. Gniazda dzięciołów dużych umieszczone są od 0,5 do 20 m nad ziemią, najczęściej w drzewach z uszkodzonym drewnem. Średnica otworu waha się między 4,5 a 5,5 cm. Dziupla jest niewyścielona, a jedyny podkład stanowią odłamki drewna i trociny powstające podczas kucia. Często co roku wykuwana jest nowa dziupla, choć zdarza się też zasiedlanie skrzynek lęgowych. Partnerskie podejście do wychowania młodych Dzięcioły duże są monogamiczne i wyprowadzają zwykle jeden lęg w roku. Samica składa od 4 do 7 jaj o białej, połyskującej skorupce, które oboje rodziców wysiaduje przez 12–13 dni. Pisklęta przez 21–25 dni pozostają w dziupli, gdzie są karmione przez oboje rodziców. Młode są bardzo aktywne i głośne. Jedno z nich często wygląda z dziupli, czekając na rodziców z pożywieniem. Po opuszczeniu gniazda rodzice nadal je dokarmiają i uczą samodzielnego zdobywania pokarmu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Krytycznie zagrożony ptak widziany na Mazowszu. To jedyny raz w tym roku
Czajka towarzyska to ptak krytycznie zagrożony, a do tego nie występujący w Polsce. Widziano ją jednak w nadwiślańskiej wsi w województwie mazowieckim. Dla ornitologów to prawdziwa sensacja.
Sezon migracji ptaków już w pełni. Ornitolodzy co i rusz chwalą się niezwykłymi obserwacjami rzadkich gatunków. Niektóre z nich goszczą w Polsce sporadycznie, inne są sensacją ze względu na swój zagrożony status. Tak też jest w przypadku sensacyjnej obserwacji ostatnich dni: w Polsce pojawiła się krytycznie zagrożona czajka towarzyska. Gdzie i kiedy zaobserwowano czajkę towarzyską? To pierwsza obserwacja tego ptaka w 2025 roku. Czajkę towarzyską wypatrzył Mariusz Godlewski. 20 września 2025 zaobserwował ją w Starych Gniewniewicach – nadwiślańskiej wsi na Mazowszu, położonej niedaleko północnych krańców Puszczy Kampinoskiej. Czajka towarzyska była w stadzie innych, znacznie powszechniejszych czajek zwyczajnych. „Ten krytycznie zagrożony azjatycki gatunek ciągle jeszcze zalatuje do nas w miarę regularnie, a szczyt pojawów przypada właśnie na wrzesień. Gratulacje!” – pisze portal Birding Poland. Czajka towarzyska: zasięg występowania i wygląd To ptak faktycznie bardzo rzadki. Czajka towarzyska (Vanellus gregarius) w naturze występuje na południu Rosji i w Kazachstanie. Na zimę migruje do ciepłych krajów w Afryce, na Bliskim Wschodzie i na subkontynencie indyjskim. Kraje które wybiera najczęściej to: Sudan, Erytrea, Izrael, Palestyna, Liban, Arabia Saudyjska, Iran, Pakistan i Indie. O tej porze roku ptak ten jest w tzw. szacie spoczynkowej. Jego pióra mają pustynny, szaro-beżowy kolor, z jaśniejszym brzuchem i czarną „czapeczką” na głowie. W sezonie lęgowym przybiera bardziej jaskrawe ubarwienie, z dużo ciemniejszym brzuchem. W odróżnieniu od „naszej” czajki zwyczajnej nie ma na głowie charakterystycznego czubka. Dlaczego ten ptak jest tak rzadki? Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2004 roku klasyfikuje czajkę towarzyską jako gatunek krytycznie zagrożony. Według najnowszych danych jej populacja być może nareszcie wzrasta i jest ostrożnie szacowana na około 17 tys. osobników na całym świecie. Ogromne stada czajek towarzyskich obserwowano w 2007 roku w Turcji (ponad 3 tys. ptaków) oraz w Syrii (1500 osobników). Jednak z pewnością populacja tych ptaków drastycznie spadła pod koniec XX wieku – nawet o 75 procent. Naukowcy wskazują, że to wynik przede wszystkim polowań na szlakach migracyjnych. A skąd czajka towarzyszka wzięła się w Polsce? Dodajmy, że to nie jedyna jej obserwacja w naszym kraju – od 2021 roku widziano ją u nas 61 razy. To dalekie echo jej niegdysiejszego zasięgu występowania, bo kiedyś była powszechna w Europie. Ostatnią jej ostoją na naszym kontynencie była populacja w Ukrainie. Ostatnie tygodnie to ciekawy czas dla ornitologów. Polskę odwiedziły także: świerszczak melodyjny i pelikan kędzierzawy. Źródło: Birding Poland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Świerszczak melodyjny wrócił po 35 latach. To ornitologiczna sensacja
Po raz drugi w historii na terenie Polski stwierdzono świerszczaka melodyjnego. Tego unikatowego gościa zaobserwowano na terenowej stacji obrączkowania ptaków na Mierzei Wiślanej.
Świerszczaka melodyjnego zaobserwowali i zaobrączkowali ornitolodzy z Akcji Bałtyckiej. Złapał się w sieci na terenowej stacji obrączkowania ptaków na Mierzei Wiślanej. To drugie stwierdzenie świerszczaka melodyjnego w naszym kraju, i pierwsze zaobrączkowanie. W środowisku ornitologów to wielkie wydarzenie. Niezwykła obserwacja Akcji Bałtyckiej Ptaka zaobrączkował Maciej Wayda, a w skład zespołu Akcji Bałtyckiej weszli: Krzysztof Pyzio, Alicja Niedźwiedzka, Katarzyna Kosiuk, Ewa Kostorz i Paulina Półtorak. Co ciekawe poprzednia obserwacja i pierwsza w historii także należy do Akcji. W 1989 roku zaobserwowano świerszczaka na stacji Kopań, również na wybrzeżu, niedaleko Darłowa. To kolejna ornitologiczna sensacja To nie pierwsza ornitologiczna sensacja, do której doszło w tym roku za sprawą ornitologów i wolontariuszy z Akcji Bałtyckiej. W kwietniu zaobserwowali pierwszą w historii pokrzewkę kaspijską w Polsce. Potwierdzenie obserwacji wymagało badań genetycznych, czym Akcja pochwaliła się w sierpniu. „Mega! Myśleliśmy, że pokrzewka kaspijska to dostateczny prezent na tegoroczne urodziny akcji, jednak to nie wszystko - dzisiaj na stacji Mierzeja Wiślana złapał się 2. dla Polski świerszczak melodyjny Helopsaltes certhiola!” – ekscytują się ornitolodzy na profilu Akcji Bałtyckiej na Facebooku. Co wiemy o tym rzadkim gościu? Świerszczak melodyjny (Helopsaltes certhiola) to gatunek azjatycki. Jego typowy obszar występowania to Rosja, Mongolia, Chiny i Kazachstan. Jako że jest ptakiem wędrownym, na zimowiska przemieszcza się do Azji Południowo-Wschodniej, Indii i na Sri Lankę. Choć globalnie jest uznawany za gatunek najmniejszej troski, to w Polsce, ze względu na wyjątkowo rzadkie odwiedziny, jest ściśle chroniony. Jest blisko spokrewniony ze świerszczakiem zwyczajnym (Locustella naevia) i strumieniówką (Locustella fluviatilis), które naturalnie występują w Polsce. Ma smukłą sylwetkę, brązowy grzbiet i jaśniejszy spód ciała. Jest ptaszkiem dość niepozornym, dobrze maskującym się w gęstej roślinności. Jego charakterystyczny śpiew przypomina cykanie świerszczy, choć – jak sama nazwa wskazuje – jest bardziej melodyjny od innych świerszczaków. Akcja Bałtycka – niezwykły program obrączkowania ptaków Akcja Bałtycka to jeden z najstarszych i najdłużej działających programów obrączkowania ptaków na świecie. Powstała w 1961 roku z inicjatywy studenckiego Koła Naukowego Biologów Uniwersytetu Warszawskiego, a jej głównym organizatorem jest obecnie Stacja Badania Wędrówek Ptaków Uniwersytetu Gdańskiego (SBWP). Źródło: Akcja Bałtycka Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rzadki jastrząb z Bliskiego Wschodu polubił Polskę. Pojawia się u nas coraz częściej
Kurhannik to majestatyczny drapieżnik z rodziny jastrzębiowatych. Na co dzień zasiedla stepy i półpustynie Bliskiego Wschodu, ale od ponad miesiąca widywany jest w różnych miejscach w Polsce. Co go do nas sprowadza?
Spis treści Egzotyczny ptak z rodziny jastrzębiowatych został w Polsce na dłużej Kurhannik – występowanie, wygląd, zwyczaje Zwykle ten drapieżny ptak występuje i gniazduje w zdecydowanie cieplejszych regionach Europy oraz północnej Afryki i Azji. W tym roku co najmniej kilka osobników zatrzymało się jednak w różnych częściach Polski na dłużej, bo już prawie miesiąc. Egzotyczny ptak z rodziny jastrzębiowatych został w Polsce na dłużej Kurhannik zaczął się u nas pojawiać w drugiej połowie czerwca. Od tej pory zanotowano kilkanaście obserwacji w kilku województwach, zarówno ptaków dorosłych jak i młodych. Kurhannika widziano między innymi w okolicach Nowego Targu na Podkarpaciu, na Bagnie Pulwy na Mazowszu, w województwach podlaskim, lubelskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim. Miłośnicy ptaków wielokrotnie sfotografowali kurhanniki. Według mapy zamieszczonej na portalu ornitho.pl wyraźnie widać, że kurhanniki upodobały sobie wschodnie i zachodnie rubieże Polski, omijają natomiast centrum i wybrzeże. Możliwe, że część obserwacji to widziane kilka razy te same osobniki, ale z pewnością nie dotyczy to wszystkich. Kurhannik najwyraźniej większą grupą zawitał do Polski. Czy sprowadza go do nas cieplejszy klimat i stepowiejące z powodu suszy tereny? Trudno powiedzieć, skoro został nawet po niedawnej radykalnej zmianie pogody. Kurhannik – występowanie, wygląd, zwyczaje Kurhannik (Buteo rufinus) to średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych, podrodziny jastrzębi. Występuje głównie w Europie Południowo-Wschodniej, Azji Środkowej i na Bliskim Wschodzie. Najbliżej nas regularnie występuje na Węgrzech i w Ukrainie. Zamieszkuje otwarte tereny – stepy, półpustynie, suche równiny. Długość jego ciała to 50–65 cm, rozpiętość skrzydeł 120–160 cm. Upierzenie zmienne, zwykle jasnobrązowe z jaśniejszym spodem ciała i ciemniejszymi lotkami. Charakterystyczne dla kurhannika są długie, szerokie skrzydła i stosunkowo krótki ogon. W locie przypomina myszołowa zwyczajnego, ale jest od niego większy i jaśniejszy, z bardziej majestatyczną sylwetką. Poluje głównie na gryzonie, jaszczurki oraz większe owady. Gniazduje najchętniej skałach, budując solidne gniazda. W Polsce jest bardzo rzadkim gościem – zalatuje sporadycznie. U nas objęty jest ścisłą ochroną, choć na świecie uważany za gatunek najmniejszej troski. Przez ornitologów uważany za dobry wskaźnik stanu naturalnych stepowych siedlisk. Źródło: Clanga.com, Ornitho.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W polskim „królestwie ptaków” pojawił się rzadki, egzotyczny gość. To jeden z ibisów
Po raz trzeci w tym roku w Polsce zaobserwowano ibisa kasztanowatego. Ten piękny, majestatyczny ptak pojawił się w Parku Narodowym Ujście Warty. To mieszkaniec regionów podzwrotnikowych, ale przylatuje do nas coraz częściej.
Jak donosi Birding Poland, w Parku Narodowym Ujście Warty pojawił się ibis kasztanowaty. To dopiero trzecie stwierdzenie tego niezwykle rzadkiego w Polsce ptaka. Ibis kasztanowaty w naszym kraju nie gniazduje, a przylatuje także bardzo sporadycznie. Ibis kasztanowaty w Polsce Ptaka zaobserwowano dwa razy – pierwszy raz należy do Bartosza Krąkowskiego, a kolejnego dnia (7 września 2025) jego obecność w Parku Narodowym Ujście Warty potwierdzili kolejni obserwatorzy: Karina, Krystian i Olaf Sobota. W tym roku ibisy kasztanowate były widziane jeszcze dwukrotnie: w województwach mazowieckim i lubelskim. Michał Zawadzki z Birding Poland tłumaczy National Geographic: – To południowy gatunek . Najbliżej nas gnieździ się na Węgrzech i od 2023 roku na Słowacji. Wraz z ociepleniem klimatu można spodziewać się większej ilości stwierdzeń. W styczniu 2023 w Wielkopolsce Krystian Pytel dokonał pierwszej zimowej obserwacji w naszym kraju. Najczęściej zalatuje pojedynczo i w grupkach do 4 osobników. Maksymalnie 10 osobników zaobserwowali w 2014 w Gródku na Lubelszczyźnie Przemysław Stachyra i inni – kończy ornitolog. W Polsce ptak ten pojawia się rzadko i nieregularnie, głównie w okresie wiosennych i jesiennych przelotów. Do 2011 roku odnotowano niespełna 50 stwierdzeń, a do 2021 roku liczba ta wzrosła do około 85 obserwacji obejmujących łącznie ponad 100 osobników. Najczęściej widywany jest od marca do listopada, zwykle samotnie lub w niewielkich grupach, przeważnie w pobliżu zbiorników wodnych i mokradeł. Pojawia się w coraz to nowych regionach naszego kraju – w 2024 roku odnotowano go m.in. w Dolinie Baryczy, na Mazurach i Podkarpaciu. Zjawisko to może mieć związek ze zmianami klimatu. W Polsce gatunek podlega ochronie ścisłej, ale w cieplejszych rejonach świata występuje licznie i niemal na wszystkich kontynentach. Jak wygląda ibis kasztanowaty? Ibis kasztanowaty (Plegadis falcinellus) to efektowny, duży ptak brodzący o długości ciała około 55–65 cm i rozpiętości skrzydeł 80–105 cm. Ma długą szyję, długie nogi i silnie zakrzywiony dziób, które ułatwiają mu żerowanie w płytkiej wodzie. Jego upierzenie jest ciemnobrunatne z charakterystycznym, metalicznym, purpurowo-zielonkawym połyskiem na skrzydłach. W szacie godowej ptak jest wyraźnie bardziej „kasztanowaty”. Zasiedla mokradła, bagna, trzcinowiska, delty rzek i stawy, gdzie poluje na owady, skorupiaki, mięczaki oraz drobne ryby i płazy. Ibisy – niezwykła rodzina ptaków Do rodziny ibisów należy ok. 28–30 gatunków, w zależności od ujęcia systematycznego. To bez wyjątku piękne ptaki o nieco egzotycznym i majestatycznym wyglądzie. Najczęściej kojarzymy je ze starożytnym Egiptem – bo tam były czczone i często przedstawiane w sztuce. Nazwa jednego z gatunków – ibis czczony – pochodzi właśnie od tego faktu. Niektóre gatunki coraz częściej pojawiają się na nowych terenach, m.in. ibis grzywiasty. Nie zawsze jest to wiadomość optymistyczna, bo migracja nowych gatunków zagraża tym starym, jak w przypadku ekspansji ibisa czczonego w Europie, o której pisaliśmy tutaj. Znakomita większość ibisów to ptaki stref zwrotnikowych i podzwrotnikowych. Ich obecność w Polsce – czyli strefie klimatu umiarkowanego – to rzadkość. Jednak ocieplanie się klimatu zapewne sprawi, że ptaki te będą do nas przylatywać coraz częściej. Źródło: Birding Poland, Clanga.com
Sowy „przeprowadzają się” z CPK. Ornitolodzy im w tym pomagają
Spółka CPK zawarła porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Ochrony Sów. Celem jest przeniesienie lokalnych populacji dwóch gatunków sów poza teren przyszłego Centralnego Portu Komunikacyjnego.
Spis treści: Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK Co lubią pójdźki i płomykówki? Jak informuje strona Centralnego Portu Komunikacyjnego, tereny na których powstaje lotnisko, zamieszkuje rosnąca populacja sowy pójdźki. Spółka jest zobowiązana do realizacji działań kompensujących wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze. Ich początkiem jest rozwieszanie budek lęgowych dla sów. Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK CPK nawiązał w tym celu współpracę z ornitologami ze Stowarzyszenia Ochrony Sów. Pomagają oni w przeniesieniu i instalacji nowych budek lęgowych. "Pracujemy nad tym, żeby miały najwięcej miejsc odpowiednich w obrzeżach tej inwestycji. Staramy się wszędzie tam, gdzie jest odpowiednie siedlisko montować budki lęgowe" - tłumaczył Edwin Siwek ze Stowarzyszenia Ochrony Sów w rozmowie z Polsat News. Instalacja nowych budek i przenosiny starych mają zachęcić ptaki do przeprowadzki poza teren inwestycji. Budki montowane przez Stowarzyszenie mają specjalny kształt, z długą rurką przy wejściu, mającą chronić gniazdo przed atakiem drapieżników, np. kun. Dodatkowo są spryskiwane specjalnym środkiem odstraszającym. W czerwcu przeprowadzono obrączkowanie okolicznych sów, a istniejące budki przy tej okazji wyczyszczono. Budki lęgowe według ornitologów ze Stowarzyszenia dobrze się sprawdzają jako pomoc dla sów w regionie, czyli na Równinie Łowicko-Błońskiej. Przyszły teren CPK zamieszkują dwa gatunków tych ptaków: pójdźka i płomykówka, objęte ścisłą ochrona gatunkową. Z budek mogą skorzystać obydwa. Co lubią pójdźki i płomykówki? Sowa pójdźka to gatunek związany z człowiekiem i krajobrazem rolniczym. Buduje gniazda na terenach zamieszkałych przez ludzi, wybierając często budynki mieszkalne, transformatory czy otwory wentylacyjne. Pójdźki polują na pastwiskach i łąkach, które porasta niska roślinność. Żywią się owadami, dźdźownicami, czasem niewielkimi ssakami. Jest ptakiem nielicznym ,w latach 2013–2018 jej liczebność szacowano na 500–1000 par. Płomykówka to także sowa krajobrazu rolniczego. Większa i liczniejsza od pójdźki, żywi się głównie gryzoniami i ryjówkami. Na gniazdo wybiera najczęściej ciemne i rzadko odwiedzane części zabudowań, stodoły, strychy, ruiny, kościelne wieże, wiatraki itp., czasem dziuple drzew – a także budki lęgowe. Źródło: CPK, Zielona Interia Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Władcy przestworzy. Poznaj ptaki drapieżne w Polsce
Ptaki drapieżne w Polsce kojarzą się przede wszystkim ze szponiastymi. Warto jednak wiedzieć, że do tej grupy zaliczają się także przedstawiciele innych rzędów. Podniebne drapieżniki są obecnie niemal wszędzie, gdzie pojawiają się ich ofiary – na łąkach, polach, w lasach, a nawet w miastach. Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze gatunki.
Spis treści: Ptaki drapieżne, czyli właściwie jakie? Ptaki drapieżne w Polsce Nie zwracają uwagi barwnym upierzeniem, ani dźwięcznymi trelami. Trudno je wypatrzyć, a mimo to żaden ornitolog ani miłośnik dzikiej przyrody nie pozostaje na nie obojętny. Trudno się temu dziwić. Majestatycznie szybujące ptaki drapieżne zachwycają siłą, szybkością, sprytem i walecznością. Ptaki drapieżne, czyli właściwie jakie? Co do zasady, zwierzęta drapieżne to takie, które są przystosowane do zabijania i pożerania innych zwierząt. Kierując się tą definicją w odniesieniu do awifauny, należałoby stwierdzić, że drapieżnikiem jest zarówno żywiące się owadami dzięcioł i polujący na płazy bocian, jak i chwytający większą zdobycz jastrząb czy orzeł. Taka klasyfikacja byłaby zbyt ogólna, więc zgodnie z zasadami systematyki, za ptaki drapieżne należy uznać przedstawicieli trzech rzędów. Są to szponiaste, sokołowe i sowy. Ptaki drapieżne w Polsce Na całym świecie żyje około 400 gatunków podniebnych drapieżników. W Polsce stwierdzono występowanie 36 gatunków drapieżnych ptaków, z czego 19 to gatunki lęgowe. Przyjrzyjmy się kilku interesującym przedstawicielom tej grupy. Bielik zwyczajny, czyli największy podniebny łowca Zaczynamy od króla polskich przestworzy. Bielik zwyczajny to duży ptak z rzędu szponiastych, o masywnej, majestatycznej sylwetce. Osiąga od 74 do 92 cm długości i rozpiętość skrzydeł od 193 do 244 cm. Dojrzały osobnik może ważyć niemal 7 kg. W Polsce jest największym drapieżnym ptakiem lęgowym. W XX wieku krajowa populacja bielika zwyczajnego znalazła się na krawędzi wymarcia. Obecnie jest jedną z największych w Europie. Liczebność tych ptaków jest szacowana na ok. 1500 do 2000 par lęgowych. Najwięcej lęgowisk znajduje się na zachodzie kraju i na wybrzeżu. Każdego dnia majestatyczny bielik pokonuje około 120 km w poszukiwaniu zdobyczy. Ogromni łowcy gustują przede wszystkim w rybach i ptactwie wodnym. Ważnym składnikiem diety bielików jest też padlina. Ssaki stanowią niewielką część ich jadłospisu. Bieliki często polują w parach, głównie w dolinach rzecznych i nad zbiornikami wodnymi. Ofiarę chwytają z powierzchni wody, choć należy wspomnieć, że zdarza im się zaatakować zdobycz w locie, np. klucz gęsi. Orzeł przedni potrafi zapolować na „grubego zwierza” Kolejny wspaniały przedstawiciel szponiastych. Orzeł przedni jest tylko nieznacznie mniejszy od bielika. Osiąga długość od 80 do 93 cm, rozpiętość skrzydeł od 190 do 225 cm i masę ciała do 6,7 kg. W Polsce spotyka się go przede wszystkim w górach. Jest gatunkiem zagrożonym, objętym ścisłą ochroną. Do ograniczenia liczebności orłów przednich przyczyniło się nie tylko tępienie ich przez człowieka, ale także zmiany w środowisku. W tym miejscu należy wskazać przede wszystkim na zarastanie terenów otwartych, które są ich żerowiskiem. Na jaką zdobycz poluje orzeł przedni? Gatunek ten wyspecjalizował się w chwytaniu ssaków. W diecie wielkiego drapieżnika pojawiają się zające bielaki, świstaki i susły. Nie gardzi też gadami, płazami i ptakami. Ogromny drapieżnik nie ma jednak problemu z uśmierceniem większej zdobyczy. Zdarza się mu zapolować na lisa, a nawet na młodą kozicę północną czy owcę. To jeszcze nie wszystko, co potrafi. Należy wspomnieć o udokumentowanym przypadku zabicia jelenia przez tego ptaka. Sokół wędrowny jest szybki jak błyskawica Kolejny ptak na naszej liście udowadnia, że sprawny myśliwy nie musi być duży. Sokół wędrowny to średniej wielkości przedstawiciel sokołowych. Osiąga długość ciała do 51 cm i rozpiętość skrzydeł do 114 cm. Największe osobniki osiągają masę ok. 1,3 kg. Dawniej był rozpowszechnionym w Polsce ptakiem lęgowym. Dziś jest skrajnie nieliczny. W naszym kraju, liczebność tych ptaków jest oceniana na ok. 100 par lęgowych. Ok. 30 zasiedla lasy, ok. 20 – góry, a ok. 50 – miasta. Sokoły są typowymi ornitofagami. Łowią głównie ptaki wielkości gołębia, choć zdarza im się też upolować większą zdobycz. Gdy wypatrzy ofiarę, nie pozostawia jej większych szans. Sokół wędrowny spada na zdobycz lotem nurkowym z prędkością dochodzącą do 350 km/godz. Uszatka zwyczajna to cichy myśliwy Ostatni ptak na naszej liście reprezentuje sowy. Uszatka zwyczajna to średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny puszczykowatych. Osiąga długość do 40 cm, rozpiętość skrzydeł do 100 cm i masę ciała do 435 g. Jej znakiem rozpoznawczym są charakterystyczne sterczące „uszy”, które w rzeczywistości są niczym innym, jak tylko kępkami piór. W Polsce jest gatunkiem pospolitym, występującym na terenie całego kraju. Zasiedla lasy, okolice polan, zrębów śródpolnych zadrzewień, a nierzadko można ją spotkać także w miejskich parkach i na osiedlach. Uszatka wyspecjalizowała się w polowaniu na gryzonie. Jej przysmakiem są myszy i norniki. W jadłospisie tego ptaka pojawiają się też inne drobne ssaki. Rzadko chwyta ptaki, owady i żaby. Gdy poluje, porusza się bezgłośnym lotem ślizgowym, na wysokości ok. metra nad powierzchnią ziemi. Ofiarę chwyta masywnymi szponami. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
30 dźwięków na sekundę i niezwykła precyzja: polski ptak to jeden z najlepszych śpiewaków świata
Polscy biolodzy odkryli, że żyjące w Polsce zielonki – niewielkie ptaki z terenów podmokłych – potrafią tworzyć jedne z najlepiej skoordynowanych duetów wokalnych w świecie zwierząt.
Spis treści Ptasi śpiew w duecie to rzadkość w Europie Prezycja zielonki: śpiew z dokładnością do milisekund Wyniki badań nad niezwykłymi zdolnościami wokalnymi zielonki opublikowano własnie w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Autorzy pracy to dr. Jan Jedlikowski z Uniwersytetu Warszawskiego i dr. hab. Paweł Ręk z Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Ptasi śpiew w duecie to rzadkość w Europie W świecie ptaków śpiew w duecie nie jest zjawiskiem wyjątkowym, ale najczęściej występuje u wróblowatych z tropików, gdzie ptaki mają długi okres lęgowy i możliwość budowania trwałych par. To umożliwia im długą naukę śpiewu partnera i dopasowywanie się do jego wokalu. W strefie umiarkowanej – w tym w Europie – tak złożone wokalne duety są rzadkością. Tym większym zaskoczeniem jest odkrycie, że zielonki, mimo braku długotrwałych relacji czy wspólnych prób, potrafią tworzyć idealnie zsynchronizowane duety. Usłyszenie śpiewu zielonki nie jest jednak łatwe – to ptak rzadki i objęty ścisłą ochroną gatunkową. Liczebność jej populacji w Polsce w latach 2013–2018 szacowano tylko na 1500–2000 par. Występuje w gęstych zaroślach w dolinach rzek, m.in. Baryczy, Biebrzy i Odry. Prezycja zielonki: śpiew z dokładnością do milisekund Zielonki (Zapornia parva) śpiewają z niezwykłą precyzją – przerwy między dźwiękami partnerów wynoszą zaledwie 14 milisekund, a tempo może osiągać 30 dźwięków na sekundę. Dla porównania, u ptaków wróblowatych odstępy te wahają się zwykle od 50 do 500 milisekund. Tak dokładna synchronizacja bez wcześniejszego treningu sugeruje istnienie mechanizmu pozwalającego na błyskawiczne dostrojenie się do śpiewu partnera. Badacze tłumaczą, że zielonki osiągają tę zdolność dzięki utrzymaniu stałego rytmu i tempa śpiewu. Pozwala im to przewidzieć momenty pauzy drugiego osobnika i idealnie w nie wpasować własny głos. W efekcie duet przypomina współpracę dwóch perkusistów, którzy, choć nie słyszą każdego uderzenia, potrafią wspólnie utrzymać rytm i tempo, wyobrażając je sobie. Duet zielonek można zobaczyć i wysłuchać na filmie udostępnionym przez Jana Jedlikowskiego. To odróżnia zielonki od ptaków wróblowatych, których śpiew jest bardziej nieregularny i wymaga „dopasowywania się nuta po nucie”, co skutkuje dłuższymi przerwami pomiędzy głosami partnerów. Taki śpiew przypomina raczej bardziej wymagającą improwizację. Z badań wynika również, że tak szybki i precyzyjny duet możliwy jest tylko wtedy, gdy zielonki znajdują się bardzo blisko siebie. Sugeruje to, że śpiewanie w duecie może też nieść zakodowaną informację o odległości między osobnikami. To jednak na razie tylko hipoteza, którą naukowcy zamierzają sprawdzić w przyszłości. Odkrycie polskich biologów pokazuje, że również ptaki ze strefy umiarkowanej, mimo krótszych relacji partnerskich i ograniczeń środowiskowych, mogą wykazywać imponujące zdolności wokalne. Zielonki okazały się nie tylko mistrzami kamuflażu w trzcinowiskach, ale też absolutnymi wirtuozami śpiewu. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Z USA na Mazury – niespotykana podróż amerykańskiej mewy
Mewa delawarska to gatunek, który u nas nie występuje. A jednak, po raz kolejny w ciągu ostatnich lat, zaobserwowano ją w Polsce. Tym razem pojawiła się nad Jeziorem Wulpińskim na Pojezierzu Olsztyńskim.
Spis treści Mewa delawarska w Polsce Gdzie zwykle żyje mewa delawarska? Zamieszkuje Amerykę Północną, ale pojawiła się na Mazurach – i to nie po raz pierwszy. Mewa delawarska sporadycznie przylatuje do Polski i za każdym razem budzi poruszenie wśród rodzimych miłośników ptaków. Mewa delawarska w Polsce Mewę delawarską zaobserwowano 14 lipca, nad Jeziorem Wulpińskim pod Olsztynem, w województwie warmińsko-mazurskim. Obserwatorka Anna Włodarczak-Komosińska zauważyła tam jednego, oznakowanego osobnika. Według portalu Clanga.com jest to osobnik, który po raz kolejny wrócił w to miejsce. W ciągu ostatnich czterech lat, według danych Polskiej Komisji Faunistycznej, mewę delawarską obserwowano kilka razy i było to na pewno kilka osobników. Jeden z nich posiadał nadajnik i był wielokrotnie obserwowany w marcu oraz między lipcem a grudniem 2023 roku. Jezioro Wulpińskie także nie pierwszy raz jest miejscem, gdzie pojawiła się ta mewa. Ptak widywany jest tam od 2021 roku. Pierwsze potwierdzone stwierdzenie tego gatunku u nas miało miejsce w 2013 roku, gdy pojedynczy osobnik został zaobserwowany nad Zatoką Gdańską. Od tego czasu notowano pojedyncze obserwacje, najczęściej zimą lub wczesną wiosną. Polska Komisja Faunistyczna klasyfikuje ją jako „gatunek, którego wszystkie pojawy wymagają weryfikacji”. Gdzie zwykle żyje mewa delawarska? Mewa delawarska (Larus delawarensis) to średniej wielkości gatunek mewy, zamieszkujący Amerykę Północną – od Meksyku po Alaskę, gdzie jest jednym z najpospolitszych gatunków mew. Gniazduje głównie w Kanadzie i północnych Stanach Zjednoczonych, a zimą migruje na południe USA i do Meksyku. Ma białe ciało, szare skrzydła z czarnymi końcówkami, żółty dziób z charakterystyczną czarną obrączką (szczególnie widoczną u dorosłych osobników w tzw. szacie spoczynkowej) oraz różowe nogi. W okresie zimowym na głowie mogą pojawiać się delikatne szare wzory. Jest gatunkiem wyjątkowo zalatującym do Europy. Regularne, choć nieliczne jej obserwacje notowane są głównie w zachodniej Europie, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Francji i Hiszpanii. W Europie Środkowej i Wschodniej spotykana sporadycznie. Choć u nas niezwykle rzadka, IUCN uznaje ją za gatunek najmniejszej troski, z liczebnością szacowaną na około 2,5 miliona osobników. Źródła: Clanga.com, Polska Komisja Faunistyczna Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Do Polski zaleciał niespotykany u nas ptak oceaniczny. Ornitolodzy nie wiedzą jaki to gatunek
Zagadkowy ptasi gość odwiedził polskie niebo nad Bałtykiem. Na ten moment wiadomo tylko tyle, że to któryś z ptaków oceanicznych niewystępujących w Polsce. Ornitolodzy typują dwa możliwe gatunki.
Spis treści Tajemniczy ptak nad Bałtykiem Burzyk duży czy żółtodzioby? Te ptaki nie występują na naszym niebie, więc pojawienie się jednego z nich nad Bałtykiem to ornitologiczne wydarzenie. Jednak tego który dokładnie gatunek do nas zawitał, póki co nie wiadomo, choć kandydatów jest dwóch. Obydwa to oceaniczne burzyki – ptaki spotykane głównie na Atlantyku i jego wyspach. Tajemniczy ptak nad Bałtykiem „Niezidentyfikowany na ten moment burzyk lecący na zachód był widziany najpierw w Krynicy Morskiej na nowym punkcie obserwacyjnym Drapolicz a następnie w Ujściu Wisły w Mikoszewie. W grę wchodzą dwa bliźniaczo podobne gatunki: duży i żółtodzioby” – donosi portal ornitologiczny Birding Poland. Komentatorzy opisują jego specyficzny lot: szybkie i zwinne manewry i „piruety” w powietrzu. Niektórzy z początku wzięli przybysza za któryś z gatunków mew. Jednak właśnie sposób lotu raczej to wyklucza. Zdjęcia wykonane przez obserwatorów z dużej odległości jak na razie nie pozwalają na jednoznaczną identyfikację. Wielu miłośników ptaków z pewnością nadal będzie prowadzić obserwacje w okolicy, więc być może wkrótce się dowiemy. Niezależnie od finalnej identyfikacji, Polska nie jest miejscem występowania tych burzyków. To ptaki preferujące Ocean Atlantycki, nie związane z naszymi wodami ani podczas lęgów, ani podczas zimowania. Najbliżej nas regularnie występują na północnym wybrzeżu Francji. Burzyk duży czy żółtodzioby? Oba gatunki są do siebie bardzo podobne – stąd trudności w identyfikacji. Oba też zasiedlają podobne środowiska: są ptakami oceanicznymi, pokonującymi duże odległości i spędzającymi dużo czasu w powietrzu. Burzyki te mają też zbliżony rozmiar (rozpiętość skrzydeł 110-135 cm), tryb życia oraz dietę. Główna różnica tkwi w miejscach lęgów: burzyk żółtodzioby ogranicza się do Morza Śródziemnego i wysp włoskich, hiszpańskich, chorwackich i greckich. Natomiast burzyk duży rozmnaża się na wyspach Atlantyku: Maderze, Azorach i Wyspach Kanaryjskich. Burzyk żółtodzioby jest odrobinę masywniejszy i ma bardziej kontrastowe upierzenie. Królestwem obu gatunków są rozległe wody Atlantyku. Żywią się rybami, głowonogami i planktonem, często towarzysząc kutrom rybackim. Ptaki te są ciche w locie, ale w koloniach wydają charakterystyczne jękliwe odgłosy, z subtelnymi różnicami między dwoma gatunkami. Wszystkie burzykowate, których jest kilkadziesiąt gatunków, to ptaki otwartych mórz, lubiące złą wietrzną pogodę. Mistrzowsko wykorzystują zawirowania powietrza, ułatwiając sobie lot i polowanie. Ciekawostką jest ich wodoodporne, mocno natłuszczone upierzenie, które wydziela specyficzny zapach. Źródło: Birding Poland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sęp płowy ze Śląska nie przeżył. Smutny koniec historii niezwykłego gościa z południa
Kilka tygodni temu wywołał sensację na południu Polski. Aby go zobaczyć, zjeżdżali się miłośnicy ptaków z całego kraju. Niestety, sęp płowy, który u nas zagościł, nie żyje. Prawdopodobnie został porażony prądem w Lubaniu.
Spis treści Wielki padlinożerca z południa nie żyje Ostatni przystanek sępa płowego Sęp płowy to rzadki gość w Polsce To była ornitologiczna sensacja lata. Gdy tylko pojawił się na polskim niebie, wzbudził zachwyt obserwatorów przyrody i stał się bohaterem dziesiątek zdjęć. Sęp płowy, dostojny i rzadko spotykany ptak, przemierzał południową Polskę, zatrzymując się w zaskakujących miejscach. Niestety, jego niespodziewana wizyta zakończyła się tragicznie. Wielki padlinożerca z południa nie żyje Według informacji przekazanych przez lokalny portal ELubań obserwowany dwa tygodnie temu sęp płowy niestety nie żyje. Ptak wywołał sensację wśród ornitologów i był dość długo obserwowany. O jego obecności donosili także leśnicy. Sępy płowe to rzadkość w Polsce. Te ptaki od lat nie gniazdują u nas, a zalatują tylko sporadycznie. Sępa najprawdopodobniej poraził prąd, kiedy w nieszczęśliwy sposób przysiadł na słupie wysokiego napięcia. Według portalu Clanga.com „cechy charakterystyczne upierzenia wskazują, że jest to ten sam osobnik, który przebywał w dniach 12-19 czerwca na terenie MZGOK w Koninie”. O martwym ptaku jako pierwsze poinformowało na swoim profilu na Facebooku rodzinne gospodarstwo rolne Bazaltowa Dolina Lubań Księginki. Ptaka znaleziono obok Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów w Lubaniu. Ostatni przystanek sępa płowego Sęp płowy pojawił się najpierw w Górach Sowich, o czym z entuzjazmem donosili leśnicy z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu. Kilka dni później prawdopodobnie ten sam osobnik był już w odległym o niemal 300 km Koninie. Zatrzymał się na dłużej na dachu jednego z budynków Miejskiego Zakładu Gospodarki Odpadami Komunalnymi. W kolejnych dniach koniński MZGOK przeżył prawdziwy najazd obserwatorów ptaków z całej Polski. Specjalnie oddelegowano pracownika, który wpuszczał tylko zorganizowane grupy. Zakład zjednał sobie w ten sposób sympatię ptasich entuzjastów. Kolejnym – i niestety ostatnim – udokumentowanym przystankiem sępa był znów zakład gospodarowania odpadami, tym razem w Lubaniu. Dawne wyrobisko kopalni Księginki, gdzie stracił życie, to miejsce o wyjątkowych walorach przyrodniczych, któremu jednak grozi zasypanie i rekultywacja. Mieszkańcy Lubania walczą o jego utrzymanie. Sęp płowy to rzadki gość w Polsce Sęp płowy (Gyps fulvus) to jeden z największych ptaków Europy. Jego rozpiętość skrzydeł sięga nawet 2,8 metra, a masa ciała może przekraczać 10 kg. Jest typowym padlinożercą – żywi się głównie szczątkami dużych ssaków, pełniąc niezwykle ważną rolę sanitarną w ekosystemach. Naturalnie występuje w południowej Europie (Hiszpania, Bałkany), Azji Mniejszej i w Afryce Północnej. Gnieździ się na skalistych urwiskach w dużych koloniach, a jego lęgi są bardzo nieliczne – samica składa jedno jajo rocznie. W Polsce sęp płowy nie jest gatunkiem lęgowym, ale odnotowywane są jego regularne, choć nieliczne obserwacje. Większość dotyczy osobników zalatujących z południa Europy, głównie w okresie wiosennym i letnim. Do 2021 odnotowano 80 stwierdzeń, łącznie obserwowano 112 osobników. Źródło: Eluban.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pokonał kilkanaście tysięcy kilometrów i znów zawitał do Polski. To ornitologiczna sensacja
Biegus ostrosterny po raz drugi pojawił się w Polsce. Dla ornitologów to wyjątkowa wiadomość – ten ptak zwykle migruje dziesiątki tysięcy kilometrów od Polski. Został zauważony na stawach w województwie zachodniopomorskim. To dopiero druga w historii obserwacja biegusa ostrosternego w naszym kraju.
Spis treści Biegus ostrosterny znów zaskoczył obserwatorów Dlaczego ta obserwacja jest tak wyjątkowa? Biegus ostrosterny – mistrz długich migracji Może wydawać się niepozorny, ale dla ornitologów jest prawdziwą sensacją. Biegus ostrosterny został wczoraj dopiero drugi raz zaobserwowany w Polsce. Nic dziwnego, że tak rzadko do nas zalatuje. Jego naturalne obszary występowania znajdują się dziesiątki tysięcy kilometrów od Polski. Biegus ostrosterny znów zaskoczył obserwatorów Jak donosi portal Birding Poland, dorosłego osobnika biegusa ostrosternego zauważył obserwator Piotr Zientek w poniedziałek 23 czerwca. Dzień później, według strony Clanga.com ptak nadal był obecny w Polsce, co potwierdzili Agnieszka i Mirosław Nowiccy. Biegus ostrosterny (łac. Calidris acuminata) rozgościł się na stawach w Głowaczewie, w województwie zachodniopomorskim. To nieeksploatowane już stawy rybne o powierzchni ok. 30 ha, zarządzane przez Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze. Leżą blisko wybrzeża Bałtyku, niedaleko Kołobrzegu. Są idealne na obserwacje ptaków wodno‑błotnych szczególnie w czasie wiosennych i jesiennych przelotów. W szczycie migracji populacje biegusów i brodźców liczą do kilkuset osobników. Odnotowano tu m.in. warzęchę, orła przedniego, szczudłaka, siewkę złotawą, płatkonogi, żwirowca łąkowego, wodniczkę oraz górniczka Dlaczego ta obserwacja jest tak wyjątkowa? Wizyta biegusa ostrosternego w Polsce jest wyjątkowym i niezwykle rzadkim zjawiskiem ornitologicznym. Gatunek ten zamieszkuje głównie północno-wschodnią Azję, gdzie gniazduje w syberyjskiej tundrze. Zimuje z kolei w regionach Australii i południowo-wschodniej Azji. Jego naturalne trasy migracyjne przebiegają tysiące kilometrów od Europy, głównie wzdłuż wybrzeży Pacyfiku. Pojawienie się tego ptaka w Polsce to efekt tzw. błędu migracyjnego. Dzieje się tak, kiedy ptak z nieznanych przyczyn zbacza z typowej trasy przelotu. W Europie biegus ostrosterny pojawia się bardzo sporadycznie, zwykle pojedynczo i w dużym oddaleniu od swoich typowych szlaków migracyjnych. W Polsce pierwszy raz jego obecność odnotowano 3 i 4 sierpnia 2023 roku w Białej Oleckiej w woj. warmińsko-mazurskim. Następnie tego samego osobnika widziano od 4 do 10 sierpnia w Kukowie w woj. podlaskim. Tego rodzaju rzadkie obserwacje są rejestrowane i dokumentowane przez Komisję Faunistyczną, a zainteresowanie nimi jest ogromne – zarówno ze strony naukowców, jak i pasjonatów ptaków. Biegus ostrosterny – mistrz długich migracji Biegus ostrosterny to średniej wielkości ptak brodzący o masie ciała 39–114 g i rozpiętości skrzydeł 36–43 cm. Mierzy ok. 22 cm długości. Preferuje błotniste brzegi płytkich słodkich lub słonawych zbiorników – łąki, torfowiska, stawy. Żywi się głównie bezkręgowcami: owadami, mięczakami, skorupiakami oraz robakami, czasem ziarnami. Gniazduje w północno-wschodniej Syberii, głównie w pobliżu wybrzeży Morza Wschodniosyberyjskiego i Morza Czukockiego. Jesienią migruje na południe, by zimować w południowo-wschodniej Azji i Australii, szczególnie we wschodnich stanach Australii. Samica buduje płytkie gniazdo na ziemi w tundrze i składa zazwyczaj 4 jaja, które sama wysiaduje. Pisklęta opuszczają gniazdo tuż po wykluciu się z jaj. Migracja odbywa się głównie przez tzw. East Asian–Australasian Flyway. To jeden z najważniejszych szlaków przelotowych dla ptaków wodno-błotnych. Wiosną powrót na lęgowiska odbywa się tą samą trasą. IUCN uznaje ten gatunek za zagrożony wyginięciem, z populacją szacowaną na 60‑120 tys. osobników i trendem spadkowym. Główne zagrożenia to degradacja siedlisk na szlakach migracji, zwłaszcza mokradeł Azji i Australii. Źródła: Birding Poland, Clanga.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Olbrzymi padlinożerca z południa pożywiał się na Dolnym Śląsku. Potem poleciał w Polskę
Sęp płowy rozgościł się w województwie dolnośląskim. Najpierw widziano go w Laskach, potem w Nadleśnictwie Jugów w Sudetach, a w końcu na dłużej zatrzymał się w Koninie. To nie pierwszy osobnik widziany w Polsce w tym roku – innego zauważono na Podlasiu.
Spis treści Sęp płowy pojawił się w dolnośląskich lasach Zaskakująca wizyta na dachu zakładu w Koninie Dlaczego obecność sępa w Polsce to sensacja? Kamera zainstalowana w nadleśnictwie Jugów 8 czerwca uchwyciła niezwykłą scenę: na leśnej polanie obok dużego padłego zwierzęcia siedział olbrzymi sęp płowy. Ten wielki ptak został przyłapany na swoim naturalnym zachowaniu – sępy to padlinożercy. To prawdopodobnie ten sam osobnik, którego widziano w pobliskich Laskach. I być może ten sam, który pojawił się kilka dni później w Koninie. Sęp płowy pojawił się w dolnośląskich lasach Sęp płowy pożywiający się padliną to nieczęsty widok w polskich lasach. Gdyby nie kamera-pułapka zastawiona przez Wojciecha Lubasa w Nadleśnictwie Jugów w Górach Sowich, być może nigdy nie dowiedzielibyśmy się, że ptaki te nie tylko zalatują do Polski, ale i potrafią się tu urządzić. O niezwykłym gościu z entuzjazmem napisała Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu: „Sensacja ornitologiczna w Górach Sowich! Ten imponujący ptak, symbol dzikiej przyrody i cenny element ekosystemu, dotąd kojarzony był raczej z południowymi rejonami Europy. A tu proszę — w samym sercu Gór Sowich, nasza kamera przyrodnicza złapała go na naturalnym zachowaniu!”. Zaskakująca wizyta na dachu zakładu w Koninie Kilka dni później prawdopodobnie ten sam osobnik był już w odległym o niemal 300 km Koninie. Zatrzymał się na dłużej na dachu jednego z budynków Miejskiego Zakładu Gospodarki Odpadami Komunalnymi. Pracownicy mówią, że sęp obserwuje ich pracę od dwóch dni – mówił w piątek Henryk Drzewiecki, prezes MZGOK. Zakład mieści się za miastem, na zielonych terenach sąsiadujących m.in. ze stawami hodowlanymi i Jeziorem Pątnowskim. W kolejnych dniach koniński MZGOK przeżył prawdziwy najazd obserwatorów ptaków z całej Polski. Specjalnie oddelegowano pracownika, który wpuszczał tylko zorganizowane grupy, czym zakład zjednał sobie sympatię ptasich entuzjastów. Zdjęcia sępa płowego wykonał m.in. Andrzej Popielski. Dlaczego obecność sępa w Polsce to sensacja? Sęp płowy (Gyps fulvus) to jeden z największych ptaków Europy. Jego rozpiętość skrzydeł sięga nawet 2,8 metra, a masa ciała może przekraczać 10 kg. Jest typowym padlinożercą – żywi się głównie szczątkami dużych ssaków, pełniąc niezwykle ważną rolę sanitarną w ekosystemach. Naturalnie występuje w południowej Europie (Hiszpania, Bałkany), Azji Mniejszej i w Afryce Północnej. Gnieździ się na skalistych urwiskach w dużych koloniach, a jego lęgi są bardzo nieliczne – samica składa jedno jajo rocznie. W Polsce sęp płowy nie jest gatunkiem lęgowym, ale odnotowywane są jego regularne, choć nieliczne obserwacje. Większość dotyczy osobników zalatujących z południa Europy, głównie w okresie wiosennym i letnim. Do 2021 odnotowano 80 stwierdzeń, łącznie obserwowano 112 osobników. Pojawienie się sępa płowego na polskim niebie to zawsze gratka dla ornitologów i miłośników przyrody. Źródło: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu, Clanga.com, Birding Poland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykły gość z Afryki zaskoczył mieszkańców pod Warszawą. Spał na dachu
Pelikan różowy znów pojawił się w Polsce – tym razem w okolicach Warszawy. Towarzyszył bocianom, nocował na dachu domu i wzbudził sensację wśród obserwatorów ptaków.
Spis treści Pelikan na podwarszawskich polach Dlaczego ptaki lubią okolice Warszawy? Zwyczaje pelikana różowego Po raz drugi w tym roku zauważono rzadkiego ptasiego gościa w Polsce: pelikana różowego. Ten ogromny ptak na co dzień żyje na południu Europy i w Afryce. Sporadycznie zalatuje do Polski. W tym roku widziano go już raz na Podkarpaciu. Tym razem zawitał w pobliże Warszawy. Pelikan na podwarszawskich polach Pelikana różowego zauważono blisko południowych granic stolicy. Pojawił się we wtorek, na rozległych polach w pobliżu miejscowości Obory. Ptak spacerował w towarzystwie bocianów, z góry przyglądały mu się zdziwione mewy śmieszki. Nocował na budynku mieszkalnym w podwarszawskiej wsi Gassy. Obecność pelikana różowego odnotowano na portalu ornitologicznym Clanga.com i stronie Birding Poland. Na zdjęciach uwiecznił ptaka Krzysztof Bziuk. W Polsce pelikan różowy jest gatunkiem zalatującym, najczęściej pojedynczo i nieregularnie, głównie na południu kraju. Jego obecność zawsze budzi duże zainteresowanie ornitologów i jest traktowana jako sygnał zmian klimatycznych oraz przesuwania się ptasich tras migracyjnych. Dlaczego ptaki lubią okolice Warszawy? Południowy odcinek Wisły pod Warszawą to jedna z najcenniejszych ostoi ptaków w Polsce, zwłaszcza wokół rezerwatów Wyspy Zawadowskie oraz Ławice Kiełpińskie. Stanowią ostoję dla ok. 150 gatunków ptaków, w tym 85 lęgowych. Są to m.in. mewy śmieszki, rybitwy rzeczne, sieweczki oraz zimorodki. Nadrzeczne lasy łęgowe, łachy i piaszczyste wyspy tworzą doskonałe warunki dla ptaków. Dolina Środkowej Wisły to także korytarz migracyjny - tu ptaki żerują i odpoczywają. Jak widać okolice te spodobały się też pelikanowi różowemu. Zwyczaje pelikana różowego Pelikan różowy (Pelecanus onocrotalus) to masywny ptak wodny z rodziny pelikanowatych. Charakteryzuje się białym upierzeniem z różowym odcieniem, ogromnym dziobem z elastycznym workiem oraz rozpiętością skrzydeł dochodzącą do 3 metrów. Naturalnie występuje w południowo-wschodniej Europie (np. w delcie Dunaju), Azji oraz w Afryce Subsaharyjskiej. Globalnie uznawany jest za gatunek najmniejszej troski (LC) według IUCN, a w Polsce objęty jest ochroną jako część unijnej Dyrektywy Ptasiej. Żywi się głównie rybami, polując często grupowo. Preferuje płytkie, spokojne akweny. Źródło: Clanga.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wygląda jak z bajki, ale przez pół roku jest zamknięta dla świata. Poznaj wyspę ptasich opowieści
Oto jedno z najdzikszych miejsc na Wyspach Brytyjskich! Historia i natura tego terenu zapierają dech w piersiach, a ludzie są tu tylko gośćmi. Poznaj wyspę, o której słyszało niewiele osób.
Spis treści: Calf of Man – od pustelników do strażników przyrody Ptasi raj dostępny tylko przez część roku Calf of Man to niewielka wyspa położona na południowym krańcu Wyspy Man, oddzielona od niej wąską cieśniną Calf Sound. Jej nazwa pochodzi od staronordyckiego słowa „kalfr”, oznaczającego „małą wyspę leżącą blisko większej”. Mimo małych rozmiarów, ma niezwykłą historię – przez wieki była miejscem odosobnienia i pracy dla ludzi szukających ucieczki od cywilizacji. Calf of Man – od pustelników do strażników przyrody Choć Calf of Man ma zaledwie 2,6 km² powierzchni, wielu osobom wydawała się prawdziwym rajem. Już w średniowieczu stała się miejscem odosobnienia dla pustelników i mnichów, którzy szukali ciszy i spokoju do medytacji oraz modlitwy. Z czasem, oprócz duchownych, na tym terenie zaczęli osiedlać się rolnicy, którzy uprawiali ziemię i hodowali zwierzęta. Ich wysiłki niweczyły jednak wiatry, deszcze oraz trudne warunki atmosferyczne. W XVIII wieku, w obliczu rosnącego ruchu żeglarzy, pojawiła się potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa nawigacyjnego w okolicach tej wyspy. Z tego powodu w 1818 roku, na zlecenie władz, zaczęły na niej działać dwie latarnie morskie. Budynki zaprojektowane przez sławnego inżyniera Roberta Stevensona miały za zadanie ostrzegać przed niebezpiecznymi skałami i silnymi prądami w cieśninie Calf Sound. Kilkadziesiąt lat później, po kilku pożarach, na niewielkiej wyspie pojawiły się dwie kolejne latarnie. Choć od 2007 roku żadna z nich nie działa, Calf of Man szczyci się statusem obszaru o największej gęstości latarni morskich na świecie. Nie to jednak jest najbardziej interesującą informacją o tym terenie. Otóż w 1939 roku wyspa zmieniła właściciela i z rąk prywatnych trafiła do National Trust, by stać się rezerwatem ptaków. Dzisiaj Calf of Man jest jednym z najważniejszych miejsc lęgowych ptaków morskich w regionie. Na wyspie gniazduje około 33 gatunków, w tym maskonury, nurzyki, kormorany i mewy. Obszar ten jest również kluczowym punktem na trasie migracji ptaków w zachodniej Europie. Nie każdy może zobaczyć to jednak na własne oczy. Ptasi raj dostępny tylko przez część roku Dostęp do Calf of Man jest ściśle kontrolowany. Na wyspę można się dostać wyłącznie w sezonie letnim – od kwietnia do września organizowane są niewielkie rejsy z Port Erin i Port St Mary. Transport jest uzależniony od warunków pogodowych, dlatego przez pół roku turyści nie mają do tego terenu dostępu. A co z mieszkańcami? Na wyspie nikt nie przebywa na stałe – znajdują się na niej wyłącznie strażnicy przyrody, którzy monitorują i chronią lokalną faunę. Jedną z takich osób jest Aron Sapsford, który mieszkał i pracował na Calf of Man przez 11 sezonów (każdy z nich trwał 9 miesięcy), stając się najdłużej urzędującym strażnikiem na wyspie od czasu założenia obserwatorium ptaków w 1959 roku. Po raz pierwszy przybył tam w 1988 roku – wówczas na wyspie nie było prądu ani telefonu, a kontakt z ludźmi był mocno ograniczony. Korespondencja odbywała się w formie pisemnej. Listy były dostarczane statkiem, a na odpowiedź trzeba było czekać co najmniej trzy tygodnie. Mężczyzna całymi dniami zajmował się monitorowaniem populacji ptaków, a także ich łapaniem, obrączkowaniem, mierzeniem, a następnie wypuszczaniem. Przez to, że wiele tych zwierząt przebywa na klifach, musiał często się wspinać i chodzić po skałach. Jego praca niekiedy trwała od 12 do 18 godzin dziennie. Po dłuższej przerwie, pan Sapsford powrócił do Calf of Man w 2017 r. i piastował tę funkcję przez ostatnie osiem lat. Rozmyślając o zmianach, jakie napotkał, w rozmowie z BBC, stwierdził: „Kiedy wróciłem, mieliśmy internet, telefony... Też dużo więcej ludzi odwiedzało wyspę, więc nie było się tak odizolowanym. Łatwiej było tam spędzać dłuższe okresy czasu”. Równocześnie strażnik podkreślił, że choć „izolacja” Calf of Man stanowi wyzwanie, jest to jeden z jego ulubionych aspektów życia na tej wyspie. Z jakiego powodu? – Można wybrać się na wieczorny spacer, wiedząc, że nie spotka się nikogo innego – podsumował Aron Sapsford. Źródła: Wikivoyage, BBC, visitisleofman.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jej domena to ciepłe kraje, ale przyleciała aż do Gdyni. To pierwsza obserwacja tego ptaka w Polsce
Pasjonaci ptaków po raz pierwszy w historii polskich obserwacji zauważyli wierzbówkę zwyczajną. Ten mały ptaszek u nas nie występuje. Żyje na południu Europy i w Afryce – tym bardziej niezwykłe jest to, że zauważono go na północy Polski, na wybrzeżu.
Spis treści Pierwsza obserwacja wierzbówki zwyczajnej w Polsce Mała, brązowa, ale o silnym głosie – biologia wierzbówki zwyczajnej Jest niepozorna i maleńka, ale w środowisku polskich birdwatcherów wzbudziła sensację. Wierzbówka zwyczajna po raz pierwszy w historii obserwacji pojawiła się w Polsce. Jest gościem z gorącego południa, a doleciała aż nad Bałtyk. Pierwsza obserwacja wierzbówki zwyczajnej w Polsce Jak donosi strona Birding Poland, obserwatorzy Jakub Szuksztul i Jakub Topoliński jako pierwsi stwierdzili obecność jednego samca wierzbówki zwyczajnej. Usłyszeli go na terenie Gdyni 28 maja. Śpiewał na nieużytkach w pobliżu gdyńskiej elektrociepłowni. W kolejnych dwóch dniach inni obserwatorzy potwierdzili, że ptak jest nadal obecny i po raz pierwszy go zobaczyli i sfotografowali, a nie tylko usłyszeli. Ta obserwacja jest wyjątkowa, ale nie do końca niespodziewana. Wierzbówka występuje już np. w Wielkiej Brytanii, więc klimat chłodniejszy niż na południu Europy najwyraźniej jej tak bardzo nie przeszkadza. Ocieplający się klimat, a szczególnie brak srogich zim zapewne zachęcą tego ptaka do częstszych wizyt w Polsce. Mała, brązowa ale o silnym głosie – biologia wierzbówki zwyczajnej Wierzbówka zwyczajna (Cettia cetti) to niewielki ptak śpiewający, zamieszkujący głównie południową i środkową Europę, północną Afrykę oraz zachodnią i środkową Azję. Długość jej ciała to ok. 14 cm, waży zaledwie 12–15 gramów. Preferuje wilgotne siedliska z gęstą roślinnością, takie jak zarośla wzdłuż rzek, jezior, mokradeł i rowów. Występuje w trzech podgatunkach, różniących się zasięgiem geograficznym i nieznacznie ubarwieniem. Jest niełatwa do zaobserwowania ze względu na skryty tryb życia i upierzenie w odcieniach brązu, doskonale maskujące ją wśród zarośli. Jednak jej obecność zdradza charakterystyczny, głośny i „eksplodujący” śpiew, często opisywany jako jedno z najgłośniejszych zawołań wśród małych ptaków europejskich. Gdy czuje się zagrożona, charakterystycznie unosi ogon do góry. Jej zauważenie w Polsce wymaga dużej wiedzy o ptakach – jest bardzo podobna np. do występującej u nas brzęczki. Dzięki łagodnym zimom wierzbówka rozszerza swój zasięg na północ, m.in. do Wielkiej Brytanii, gdzie od pierwszego stwierdzenia w 1961 roku populacja znacznie wzrosła. Nie jest zagrożona wyginięciem i jest klasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern) przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN). Źródło: Birding Poland, Clanga.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Z Afryki i Ameryki na polskie niebo. Rzadkie ptaki zaskoczyły obserwatorów
Kaniuk zwyczajny jest niemal biały, a jego czerwone oczy dodają mu niezwykłej urody. Choć występuje głównie w Afryce i na Półwyspie Iberyjskim, sporadycznie pojawia się w Polsce. Miłośnicy ptaków wypatrzyli go kilka dni temu w Rezerwacie Beka nad Zatoką Pucką.
Spis treści Kaniuk zwyczajny: elegancki drapieżca afrykańskich sawann Rezerwat przyrody Beka: ostoja rzadkich ptaków w Polsce Miłośnicy ptaków zrzeszeni na portalu Clanga.com donoszą o kolejnych obserwacjach niezwykle rzadkiego ptaka. Tym razem udało im się zobaczyć kaniuka zwyczajnego. To dopiero czternasta potwierdzona obserwacja tego pięknego drapieżnika z rodziny jastrzębiowatych. Kaniuk zwyczajny: elegancki drapieżca afrykańskich sawann – Spojrzałem na ptaka i trzęsąc się jak galareta sięgam po aparat. Panika. Wyskakujemy ostrożnie z auta, rozstawiam lunetę, chociaż kiepsko mi to idzie. Na drzewie, 100 metrów od nas, siedzi dorosły kaniuk, zajada jakiegoś gryzonia!!! – pisze doświadczony obserwator ptaków, Samuel Sosnowski na swoim facebookowym profilu. Udało mu się zaobserwować kaniuka zwyczajnego dwa razy, 10 i 11 maja. Kaniuk zwyczajny (Elanus caeruleus), znany także jako kaniuk biały, to średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych. Występuje w Afryce, południowej Azji i na Półwyspie Iberyjskim, a ostatnio również sporadycznie w Europie Środkowej. Osiąga długość ciała od 30 do 36 cm. Rozpiętość jego skrzydeł zazwyczaj osiąga maksymalnie do 90 cm. Ma charakterystyczne, biało-szare upierzenie, czarne plamy na barkach i wyjątkowe, piękne czerwone oczy. Poluje głównie o świcie i zmierzchu, zawisając w powietrzu niczym pustułka – to tzw. trzepotanie. Dzięki ekspansji na północ uznawany jest za gatunek rozszerzający zasięg, co może być skutkiem zmian klimatu. Jego populacja globalnie jest stabilna, a Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje go jako gatunek najmniejszej troski (LC). W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Rezerwat przyrody Beka: ostoja rzadkich ptaków w Polsce Kilka dni temu w Rezerwacie Beka dokonano innej unikalnej obserwacji, która wprawiła ornitologów w niezwykłą ekscytację. Po raz pierwszy w historii polskich obserwacji pojawił się tam żuraw kanadyjski. To niezwykle bogaty przyrodniczo obszar, w którym birdwatching kwitnie. Miłośnicy ptaków potrafią tu zaobserwować nawet kilkadziesiąt gatunków podczas jednego dnia. Rezerwat Przyrody Beka to obszar chroniony. Jest położony nad Zatoką Pucką, między miejscowościami Rewa a Osłonino w województwie pomorskim. Został utworzony w 1988 roku i obejmuje ponad 190 ha słonawych łąk, szuwarów i torfowisk. To unikalne siedliska powstałe na skutek działalności morza i człowieka. Stwierdzono tu ponad 200 gatunków ptaków, z czego kilkadziesiąt gniazdujących. Wśród nich są m.in.: rycyk, batalion, bąk, ohar, kszyk, ostrygojad, czajka, gęgawa, błotniak łąkowy i kropiatka. Rezerwat jest też ważnym miejscem odpoczynku dla ptaków wędrownych. Beka ma znaczenie międzynarodowe jako część obszaru Natura 2000. Źródło: Clanga.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ptaki zimujące w Polsce – jakie gatunki można spotkać zimą?
Ptaki zimujące w Polsce potrafią zachwycić zdolnościami adaptacji do życia w trudnych warunkach. Sprawdź, jakie gatunki można spotkać zimą w naszym kraju i jak można im pomóc w przetrwaniu chłodnych miesięcy.
Spis treści: Dlaczego ptaki zimują w Polsce Najpopularniejsze gatunki ptaków zimujących Gdzie obserwować ptaki zimujące? Jak pomagać ptakom zimującym w Polsce? Nie wszystkie ptaki odlatują na zimę – wiele gatunków decyduje się zostać i szukać pożywienia w trudnych warunkach. Ptaki zimujące w Polsce to zarówno nasi stali mieszkańcy, jak i goście z północy. Poznaj gatunki, które możesz spotkać zimą na ulicach polskich miast. Dlaczego ptaki zimują w Polsce Nie wszystkie ptaki zimujące w Polsce spędzają nad Wisłą cały rok. Niektóre gatunki przylatują do nas z chłodniejszych zakątków Europy. Te, które żyją wśród nas stale, określa się mianem ptaków osiadłych. Gatunki przylatujące z kolei nazywamy ptakami migrującymi. Ptaki osiadłe, takie jak dzięcioły, wróble czy sikorki nie muszą migrować daleko, bo są lepiej przystosowane do środowiska, w którym żyją. Inne w poszukiwaniu pożywienia i łagodniejszego klimatu migrują z północy do Polski. Czasem zdarza się jednak tak, że gatunki osiadłe odlatują na zimę, a migrujące pozostają w naszym kraju na dłużej. Nieraz już ornitolodzy obserwowali w Polsce gatunki ptaków, których się tu nie spodziewali. Znana była sprawa sprzed dwóch lat, kiedy to w październiku 2023 roku w centrum Warszawy, na tzw. „Patelni” udokumentowano obecność rzadko spotykanej w naszym kraju pokrzewki aksamitnej (Curruca melanocephala). Gatunek ten pochodzi z basenu Morza Śródziemnego i jest uważany za osiadły, czyli rzadko opuszczający swoje naturalne środowisko. Z jakichś powodów jednak zawędrował aż do Warszawy. Być może to silne południowe wiatry skierowały pokrzywkę na północ. Najpopularniejsze gatunki ptaków zimujących Do najpopularniejszych gatunków zimujących w Polsce i najczęściej spotykanych należą m.in. ptaki wróblowate, krukowate, wodne, a także gołębiowate, dzięciołowate i drozdowate, rzadziej szponiaste i sowy. Oto 7 gatunków ptaków, które możemy spotkać zimą na ulicach polskich miast. Krzyżówka zwyczajna (Anas platyrhynchos) Kaczka krzyżówka jest ptakiem wodnym. Jej naturalny zasięg obejmuje całą półkulę północną. Dzięki badaniom ornitologicznym ustalono, że gatunek ten wędruje, choć niektóre populacje są osiadłe. Na ulicach polskich miast krzyżówkę można spotkać nad zbiornikami wodnymi, np. w parkach czy ogrodach, ale również nad rzeką, jeziorem czy sadzawką w ogrodzie. Jest też uznawana za jedno ze zwierząt gospodarskich. Wrona siwa (Corvus corone) Wrona siwa to ptak monogamiczny, co oznacza, że wiąże się pary na całe życie. W ubiegłym wieku ten gatunek najliczniej występował w krajobrazie rolniczym. Dzisiaj dużo łatwiej spotkamy wronę siwą w mieście. Jak wspominał w jednym z wywiadów w 2019 r. w miesięczniku „Dzikie Życie” nieżyjący już prof. Ludwik Tomiałojć, wybitny naukowiec i ikona polskiej ornitologii: „Kiedyś wrona była gatunkiem pospolitym na polach. Za orzącym traktorem szły zwykle dwa bociany, pięć wron, dziesięć gawronów i szpaki. Teraz prawie nic”. Wróbel zwyczajny (Passer domesticus) Wróbel zwyczajny, kiedyś nazywany domowym, pierwotnie zamieszkiwał Bliski Wschód. Około 200 lat temu, wraz z Europejczykami, rozpoczął podbój świata, kolonizując wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Według trendów liczebności ptaków z 2018 r. wróbel należy do trzech najliczniejszych gatunków ptaków lęgowych w Polsce, obok skowronka i zięby. Najczęściej spotkać go można w aglomeracjach miejskich, czyli w miejscach takich jak parki, skwery oraz okolice zabudowań mieszkalnych i żywopłotów. Gołąb miejski (Columba livia forma urbana) Gołąb miejski to jeden z najliczniej spotykanych ptaków w miastach przez cały rok. Wywodzi się od dzikich gołębi skalnych (Columba livia), zamieszkujących klify i jaskinie. Spotkać go można zarówno na ulicy, jak i np. w metrze. Ptaki te, z powodu zanieczyszczeń i przenoszenia chorób mogą być niesłusznie postrzegane jako zagrożenie dla ludzi. Gołębie miejskie są troskliwymi rodzicami i dobierają się w pary na całe życie. Wykazują też niezwykłe zdolności wykorzystywania charakterystycznych punktów krajobrazu do nawigacji podczas lotu. Sikorka bogatka (Parus major) W Polsce według Komisji Faunistycznej zajmującą się dokumentowaniem ptaków w naszym kraju stwierdzono aż 7 gatunków sikor. Wśród nich sikorka bogatka jest jednym z najpowszechniejszych gatunków występujących na obszarze miast. Podczas zimy przylatuje jako pierwsza do karmników, chwyta niełuskany słonecznik i migiem zaszywa się w gęstwinie drzew. Nie pogardzi również orzechami oraz tłuszczem słoniny. Sikorki dzięki swoim umiejętnościom rzadko głodują. Dzięki zaś zadziorności, bogatka potrafi zabić ptaka innego gatunku lub walecznie go przegonić. Zamieszkuje lasy, parki i ogrody, gdzie też najczęściej można ją spotkać zimą. Sikorka modraszka (Cyanistes caeruleus) Modraszka, inaczej zwana sikorą modrą jest tuż po bogatce najliczniejszym gatunkiem lęgowym wśród sikor w Polsce. Modraszkę można rozpoznać po niebieskim ciemieniu. Ptaki te zasiedlają różne typy lasów i zadrzewień. Podczas zimowej pory roku modraszki często odwiedzają karmniki w celu łatwego pożywienia się, ale też żywią się owocami roślin. Na terenie miasta najczęściej można zaobserwować ten gatunek na drzewach przyulicznych, w parkach, skwerach, ogrodach i sadach. Gawron (Corvus frugilegus) Gawron to duży czarny ptak z szaro-białym dziobem. Był niegdyś nazywany gapą. Według czerwonej listy ptaków Polski jest uznany za gatunek narażony na wyginięcie. Pomimo spadków liczebności populacji, gawrony nadal można spotkać na terenach zurbanizowanych podczas zimy, czyli w mieście. Ptaki często koczują w parkach, zagajnikach, alejach czy na osiedlach w pobliżu ludzi. Gdzie obserwować ptaki zimujące? Ptaki zimujące można obserwować w wielu miejscach, gdzie występują drzewa, krzewy lub inna roślinność. Najlepsze lokalizacje do obserwacji to lasy, parki i ogrody. Dodatkowo, obszary wodne, takie jak rzeki, jeziora czy stawy, przyciągają liczne gatunki ptaków wodnych. Zgodnie z danymi z Monitoringu Zimujących Ptaków Wodnych (MPP) w 2024 roku, najliczniejszymi gatunkami nad wodą w Polsce były: krzyżówka, gągoł, łyska, czernica, kormoran oraz 9 innych gatunków. W środowiskach niezwiązanych z wodą, zwłaszcza tam, gdzie znajdują się karmniki i łatwy dostęp do pożywienia, obserwuje się większą różnorodność gatunków. W miastach wiele ptaków zimuje lub przebywa przez cały rok, korzystając z obfitości pokarmu, co ułatwia im przetrwanie zimy. Dla obserwatorów ptaków miejskie środowisko daje dogodne warunki do podglądania skrzydlatych sąsiadów, przynosząc wiele frajdy i korzyści edukacyjnych. Jak pomagać ptakom zimującym w Polsce? Pomagać skrzydlatym mieszkańcom możemy na różne sposoby, z których najpopularniejszym jest ich dokarmianie. To działanie może przynosić zarówno korzyści jak i pewne zagrożenia. Z dokarmiania korzystają nie tylko gatunki osiadłe, ale też i przybysze z Północy, takie jak jemiołuszki, jery czy gile. Niektóre teorie sugerują, że regularne dokarmianie może prowadzić do uzależnienia ptaków, a nagłe zaprzestanie dostarczania pokarmu mogłoby narazić zwierzęta na głód, zwłaszcza jeśli przyzwyczaiły się do łatwo dostępnego jedzenia. Ponadto wskazuje się, że dokarmianie ma negatywny wpływ na instynkty migracyjne, co powoduje, że niektóre osobniki mogą zrezygnować z odlotów na zimowiska, pozostając w miejscu. Kluczowe w dokarmianiu jest odpowiedzialność, konsekwencja i troska o bezpieczeństwo. Regularne uzupełnianie karmników, utrzymanie higieny miejsca dokarmiania czy dobór odpowiedniego jedzenia to podstawy, które pozwolą uniknąć potencjalnych problemów i pomogą przetrwać trudny zimowy okres skrzydlatym towarzyszom. Źródło: National Geographic Polska