Orki potrafią mówić ludzkim głosem? Badanie pokazało ich zadziwiające możliwości
Orki, największy gatunek delfinowatych i jedne z najinteligentniejszych drapieżników oceanów, od lat fascynują naukowców złożoną komunikacją i niezwykle rozwiniętymi więziami społecznymi. Najnowsze badania ujawniły jednak coś jeszcze bardziej zaskakującego – zdolność, która w świecie ssaków morskich pozostaje absolutną rzadkością.
Jak pokazały nagrania badawcze, orki potrafią naśladować ludzką mowę w sposób, który wydawał się niemożliwy. Wideo dokumentujące dźwięki przypominające wyraźne słowa (takie jak „hello” czy „bye bye”) wywołało zdumienie i niepokój wielu internautów. Naukowcy podkreślają, że choć zwierzęta te nie „mówią” w ludzkim rozumieniu, ich umiejętność precyzyjnej imitacji głosu człowieka otwiera nowe pytania o granice zwierzęcej komunikacji i poznania. Eksperyment, który zaskoczył badaczy. Orka naśladuje ludzkie słowa Badanie, które ujawniło niezwykłe umiejętności wokalne orek, zostało przeprowadzone przez zespół naukowców z Niemiec, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Chile, a jego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Uczeni chcieli ustalić, jak wszechstronny może być aparat głosowy orek i czy zdolne są one do naśladowania dźwięków całkowicie spoza ich naturalnego repertuaru. – Chcieliśmy sprawdzić, jak elastyczne potrafią być orki w kopiowaniu dźwięków. Pomyśleliśmy, że naprawdę przekonujące będzie zaprezentowanie im czegoś, czego nie mają w repertuarze, a „cześć” zdecydowanie nie jest słowem, które wypowiedziałaby orka – wyjaśniał w rozmowie z „The Guardian” prof. Josep Call z Uniwersytetu St Andrews. Obiektem badania była 14-letnia samica Wikie, mieszkająca w ośrodku Marineland na południu Francji. Na początku uczono ją imitować trzy dźwięki wydawane przez jej młode, a następnie testowano, czy potrafi odwzorować pięć nieznanych jej wokalizacji pochodzących od innych orek. Później naukowcy przeszli do eksperymentu kluczowego: Wikie odtworzono nagrania sześciu dźwięków wydawanych przez ludzi, w tym słowa „hello”, „Amy”, „one, two”, „ah ha” czy „bye-bye”. Ku zaskoczeniu zespołu samica nie tylko próbowała je powtarzać, ale w dwóch przypadkach zrobiła to poprawnie już za pierwszym razem, wykazując zdolność do szybkiej imitacji i niezwykłą plastyczność wokalną. Nagrania Wikie wywołały poruszenie. Co mówią naukowcy? Nagrania dokumentujące próby naśladowania ludzkiej mowy przez Wikie szybko trafiły do mediów społecznościowych, wywołując skrajne reakcje odbiorców. Wielu użytkowników określało dźwięki wydawane przez orkę jako „niepokojące” czy wręcz „upiorne”. W komentarzach pojawiały się opinie: „To jest równie przerażające, co zabawne”, „Drugie »cześć« brzmiało niemal demonicznie. Trudno uwierzyć, że to dźwięk wydany przez zwierzę”, „Teraz naprawdę się boję” czy „To najstraszniejszy dźwięk, jaki w życiu słyszałam”. Jednocześnie wielu internautów podkreślało niezwykłość tego zjawiska, pisząc: „To absolutnie niesamowite”, „Te olbrzymy są znacznie mądrzejsze, niż się nam wydaje” oraz „To przełomowa obserwacja – fakt, że kolejny ssak potrafi w przybliżeniu naśladować ludzki język, może mieć duże znaczenie dla zrozumienia inteligencji orek”. View oEmbed on the source website Josep Call, współautor badania, zwrócił uwagę, że eksperyment dostarczył pierwszych jednoznacznych dowodów na zdolność orek do imitacji głosu. – To pokazuje, że potrafią uczyć się nowych dźwięków poprzez naśladowanie, co prawdopodobnie stanowi podstawę dialektów obserwowanych u dzikich populacji – wyjaśnił. Jak dodał, mimo odmiennej budowy narządów głosowych, orki są w stanie generować dźwięki zbliżone do tych wydawanych przez inne gatunki, w tym ludzi. Podkreślił jednak, że nie ma dowodów na to, by zwierzęta rozumiały znaczenie wypowiadanych słów. Aby lepiej zrozumieć mechanizmy uczenia się dźwięków, konieczne będą dalsze badania – tym razem prowadzone na dzikich osobnikach. Źródła: vt.co, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Co się dzieje z orkami? Znalazły sobie kolejną ofiarę. Takiego zachowania nie widziano jeszcze nigdy
Orki w ostatnich latach coraz częściej zadziwiają naukowców. Widziano już, jak noszą na głowach „kapelusze” z martwych łososi, całują się, a ostatnio sieją postrach w Portugalii wywracając łodzie. Teraz grupa kierowana przez samca Moctezumę odkryła nową, brutalną technikę polowania – ich ofiarą padł najgroźniejszy morski drapieżnik.
Choć żarłacz biały (Carcharodon carcharias) uchodzi za najgroźniejszego morskiego drapieżnika, obserwacje z wybrzeży RPA i Meksyku dowodzą, że sam staje się ofiarą. A polują na niego sprytne orki (Orcinus orca), które nauczyły się… wyjadać rekinom wątroby. Wyspecjalizowani zabójcy rekinów U wybrzeży RPA znana jest para orek, które tak skutecznie polowały na żarłacze, że te całkowicie opuściły swoje tradycyjne żerowiska. Teraz, po raz pierwszy, podobne zachowanie widziano w Zatoce Kalifornijskiej w Meksyku. Stado orek, znane jako „grupa Moctezumy” (od imienia dominującego samca), zaczęło polować na młode żarłacze. Badacze zarejestrowali te spektakularne sceny zarówno z powietrza, jak i pod wodą. View oEmbed on the source website Grupa Moctezumy polowała na rekiny wielorybie, ale po jakimś czasie wpadła na innowacyjny pomysł. Orki zaczęły „przewracać na plecy” żarłacze białe, by dobrać się do rekiniej wątroby. Pomysłowy sposób orek na posiłek z wątroby To nie przypadek: rekiny odwrócone na grzbiet całkowicie nieruchomieją – to znany biologom dziwny odruch, występujący też u innych zwierząt. Ma on prawdopodobnie na celu „udawanie martwego”. Orki jednak nie dają się na to nabrać. Naukowcy widzieli, jak grupa pięciu dorosłych orek wspólnie przewraca młodego rekina, po czym z chirurgiczną precyzją wydobywa jego wątrobę – niezwykle bogaty w tłuszcze i składniki odżywcze organ. Resztę zdobyczy orki porzucają. Pierwsze takie polowanie zaobserwowano w sierpniu 2020 roku, a drugie w sierpniu 2022, co sugeruje, że ataki na rekiny mogą być sezonowe, być może związane z ich okresem rozrodu. W obu przypadkach orki dzieliły się zdobyczą z młodymi osobnikami, co wskazuje na społeczne przekazywanie wiedzy łowieckiej. Jeden gatunek, wiele specjalizacji Jak podkreśla biolog morski Erick Higuera Rivas, to zachowanie potwierdza niezwykłą inteligencję orek. Techniki łowieckie przekazywane są z pokolenia na pokolenie, więc poszczególne stada mają różne specjalizacje. Choć orki należą do jednego gatunku, różnią się między sobą tzw. ekotypami – grupami o odmiennych zwyczajach i preferencjach żywieniowych. Stado Moctezumy koncentruje się niemal wyłącznie na rekinach i płaszczkach, jest więc doskonałym przykładem specjalizacji. Wybierając na ofiary młode osobniki, orki minimalizują ryzyko podczas polowania. Żarłacze uciekają w popłochu Jak zauważa ekolog morski Salvador Jorgensen, dorosłe żarłacze na widok orek natychmiast uciekają i nie wracają przez wiele miesięcy. Nie wiadomo jednak, czy taka reakcja jest instynktowna, czy wynika z doświadczenia. Zjawisko orek polujących na rekiny nie jest nowe – podobne przypadki notowano już od lat 90., m.in. przy atakach na rekiny wielorybie. Jednak tylko stado Moctezumy wykazuje tak wyraźne i powtarzalne ukierunkowanie na tę grupę ofiar. Badacze podkreślają, że potrzeba dalszych obserwacji, by ustalić częstotliwość tych polowań i ich wpływ na populację rekinów w Zatoce Kalifornijskiej. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
350 delfinów odzyska wolność. Meksyk zakazuje rozrywki kosztem ssaków morskich
Meksyk podjął decyzję, która zapisze się w historii ochrony zwierząt. Nowe prawo oznacza koniec delfinariów i pokazów z udziałem morskich ssaków. W ciągu półtora roku 350 delfinów ma trafić do specjalnych rezerwatów.
Spis treści: Przełomowa decyzja meksykańskich władz Reforma, która objęła 30 ośrodków i 350 delfinów w Meksyku Dlaczego zakaz delfinariów w Meksyku wpisuje się w światowy trend? Od wieków człowiek wykorzystuje zwierzęta jako źródło rozrywki – od cyrków po delfinaria. Z czasem jednak coraz głośniej zaczęły wybrzmiewać protesty przeciwko takim praktykom, a wraz z nimi postulaty etycznego traktowania zwierząt i ochrony przyrody. Te głosy doprowadziły do przełomowej decyzji w Meksyku. Tamtejsza Izba Deputowanych jednogłośnie zatwierdziła poprawkę do Ustawy o Ochronie Przyrody, zakazującą wykorzystywania delfinów, lwów morskich i orek w widowiskach organizowanych w niewoli – zarówno w formie pokazów stałych, jak i objazdowych. Przełomowa decyzja meksykańskich władz Branża rozrywki z udziałem delfinów funkcjonuje w Meksyku od dziesięcioleci, szczególnie w regionach turystycznych, gdzie przyciągała miliony odwiedzających. Z biegiem lat zaczęły jednak narastać obawy dotyczące dobrostanu zwierząt, co przełożyło się na coraz liczniejsze apele o wprowadzenie ograniczeń. W ostatnich latach świadomość społeczna w kwestii niewoli ssaków morskich w Meksyku znacząco wzrosła. Zaczęli jej się sprzeciwiać m.in. naukowcy, co potwierdza list otwarty z 2022 roku, podpisany przez ponad stu ekspertów, którzy jednoznacznie opowiedzieli się przeciwko przetrzymywaniu delfinów w niewoli. Na zmianę nastawienia opinii publicznej ogromny wpływ miała także popkultura. Jak zauważył David Phillips, dyrektor Międzynarodowego Projektu Ochrony Ssaków Morskich i założyciel Free Willy Keiko Foundation, przełomową rolę odegrała historia Keiko – orki znanej z filmu „Uwolnić orkę”. – Od małego akwarium w Mexico City po rodzinne wody Islandii jej historia okazała się przełomowa. Dzięki niej, a także takim produkcjom jak „Blackfish” i „The Cove”, nastąpiła radykalna zmiana w postrzeganiu dobrostanu delfinów i wielorybów w niewoli – podkreślił Phillips. Pod wpływem tych czynników meksykański Senat 26 czerwca 2025 roku jednogłośnie przyjął ustawę zakazującą pokazów delfinów, ich rozmnażania w niewoli, a także komercyjnych atrakcji polegających na pływaniu z delfinami. Nowe przepisy, poparte przez nowo wybraną prezydent Claudię Sheinbaum, weszły w życie natychmiast po ogłoszeniu. Zgodnie z ustawą wszystkie delfinaria w kraju mają 18 miesięcy na zaprzestanie działalności i przeniesienie zwierząt do rezerwatów morskich. Reforma, która objęła 30 ośrodków i 350 delfinów w Meksyku Dr Claudia Edwards, dyrektor programowa Humane World for Animals Mexico, która aktywnie wspierała przygotowanie projektu ustawy, podkreśliła: „To głosowanie stanowi decydujący krok w kierunku zakończenia eksploatacji wielorybów, delfinów i innych ssaków morskich w celach rozrywkowych i oznacza ogromny postęp w działaniach na rzecz dobrostanu zwierząt oraz ich ochrony w Meksyku”. Reforma obejmuje około 30 ośrodków w całym kraju, w których obecnie przetrzymywanych jest około 350 delfinów. Zakaz dotyczy nie tylko stałych pokazów, lecz także objazdowych występów i dalszego pozyskiwania ssaków morskich. Dla Meksyku, od lat będącego jednym z globalnych centrów rozrywki z udziałem delfinów, nowe przepisy oznaczają fundamentalną zmianę moralną i polityczną. – Teraz istnieje szansa na przeniesienie ponad 350 delfinów z betonowych zbiorników do nadmorskich rezerwatów – zaznaczył David Phillips. Uchwalenie ustawy to jednak dopiero pierwszy krok. Meksyk ma bowiem niejednoznaczną historię w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących ochrony środowiska – część regulacji była w przeszłości realizowana wybiórczo, a niektóre zupełnie ignorowane. Jednomyślne poparcie dla ustawy w Senacie, w połączeniu ze wsparciem ze strony prezydent Claudii Sheinbaum, daje jednak nadzieję, że tym razem sytuacja będzie wyglądać inaczej. – Czy egzekwowanie prawa rzeczywiście nastąpi, dopiero się okaże, ale jednomyślne uchwalenie ustawy daje powody do optymizmu. Uda się to tylko wtedy, gdy rząd wykona swoje zadanie, ściśle monitorując przestrzeganie prawa i zapewniając przeniesienie delfinów z betonowych zbiorników do morskich zagród – dodał Homero Aridjis, prezes Grupy 100 i wieloletni obrońca środowiska w Meksyku. Dlaczego zakaz delfinariów w Meksyku wpisuje się w światowy trend? Choć przeniesienie delfinów z niewoli do morskich rezerwatów będzie ogromnym wyzwaniem, zakaz jest zgodny z coraz liczniejszymi badaniami dotyczącymi wpływu zamknięcia na ssaki morskie. Jak wskazują organizacje zajmujące się dobrostanem zwierząt, delfiny trzymane w niewoli częściej doświadczają stresu i przejawiają nietypowe zachowania, niespotykane u ich dzikich odpowiedników. Te niezwykle inteligentne i społeczne zwierzęta mają złożone potrzeby, których nie sposób w pełni zaspokoić w sztucznych zbiornikach. Właśnie ta wiedza naukowa i rosnąca świadomość społeczna sprawiły, że Meksyk zdecydował się na odważny krok, który jednocześnie wpisuje się w globalny trend odchodzenia od wykorzystywania ssaków morskich w celach rozrywkowych. W opinii publicznej na całym świecie zaszła bowiem znacząca zmiana: to, co niegdyś uchodziło za rodzinną rozrywkę, coraz częściej uznawane jest za okrutne i przestarzałe. Nowe prawo należy do najbardziej kompleksowych zakazów eksploatacji delfinów na świecie, a Meksyk dołącza do grona krajów, takich jak Kanada i Francja, które całkowicie lub stopniowo rezygnują z hodowli ssaków morskich w celach rozrywkowych. Także w Stanach Zjednoczonych i wielu krajach Europy liczne ośrodki zostały zamknięte w wyniku rosnącego sprzeciwu społecznego i zaostrzania regulacji prawnych. – Ten zakaz to dobitne przypomnienie, że dzikie zwierzęta nie istnieją po to, by zabawiać ludzi. To wyraźny sygnał dla branży turystycznej, że przyszłość podróży musi być etyczna i przyjazna przyrodzie. Biura podróży i rządy mają obowiązek zaprzestać promowania atrakcji, które wykorzystują delfiny i inne dzikie zwierzęta. Turyści szukają wartościowych oraz odpowiedzialnych doświadczeń i nadszedł czas, by branża wreszcie ich posłuchała – dodała Ester Mora, dyrektor ds. kampanii korporacyjnych w World Animal Protection. Źródła: Karmacive, Sandos, Save Dolphins, World Animal Protection Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Delfiny bawią się z orkami? Mamy niezwykłe nagranie
Interakcje orki z delfinami mogą mieć zupełnie inny charakter, niż dotąd sądzono. Nowe badania pokazują, że północne populacje orki są tolerowane, a nawet aktywnie poszukiwane przez mniejsze walenie – nie z powodu strachu, lecz strategii.
Spis treści: Nowe spojrzenie na relacje międzygatunkowe Gdzie można spotkać północne orki? Ich terytorium zaskakuje zasięgiem Nowe dane z dronów i analiza naukowców Jednostronna zabawa czy strategia przetrwania? Różne oblicza orki – północ kontra południe Grupa delfinowców białobokich (Leucopleurus acutus) zbliża się do dorosłej orki oceanicznej (Orcinus orca), pływając pod nią i wokół niej przez kilka minut, zanim traci zainteresowanie i przenosi się do innych orek – matki z młodym. Gdy tylko pojawiają się delfiny, młode orki wydają się podekscytowane, przyspieszają i próbują je dogonić. Matka w końcu się irytuje, ale młode wyglądają, jakby świetnie się bawiły – zauważa Brittany Visona-Kelly, biolożka morska z kanadyjskiej organizacji Ocean Wise Conservation Association. Irytacja matki przeradza się w uderzenia ogonem o powierzchnię wody. Delfiny nic sobie z tego nie robią i dopiero po kilku minutach dalszej zabawy spokojnie odpływają. To zachowanie to jedna z wielu ciekawostek o delfinach – ich towarzyskość, ciekawość i skłonność do interakcji z innymi gatunkami morskimi wciąż zaskakują badaczy. Nowe spojrzenie na relacje międzygatunkowe Ten moment zabawy delfinów z orkami został uchwycony przez drona. Nagrana interakcja to tylko jeden z wielu przypadków interakcji między orkami drapieżnymi, morświnami Dalla (Phocoenoides dalli) i delfinami białobokimi na wybrzeżu Kolumbii Brytyjskiej. Te interakcje mogą być pierwszym znanym przypadkiem pozytywnej relacji innych gatunków waleni z orkami – drapieżnikami szczytowymi oceanu. Naukowcy podejrzewają, że mniejsze gatunki mogą wykorzystywać „przyjazne” orki jako tarczę przed polującymi orkami wzdłuż wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej. – Delfiny i morświny wydają się być przyciągane przez orki drapieżne – mówi Brittany Visona-Kelly. View Ediplayer on the source website Gdzie można spotkać północne orki? Ich terytorium zaskakuje zasięgiem Orki żyją we wszystkich oceanach na Ziemi. Północne populacje orki, nazywane również orkami drapieżnymi, zasiedlają rozległe akweny wzdłuż wybrzeża Pacyfiku – od północnej części wyspy Vancouver, przez wody Kolumbii Brytyjskiej, aż po południowo-wschodnią Alaskę. To właśnie w tych rejonach dochodzi do nakładania się ich zasięgu z innymi gatunkami waleni, takimi jak morświny Dalla czy delfiny białobokie, z którymi orki wchodzą w nietypowe, pokojowe interakcje. Terytorium północnych orek nie jest jednak wyłączne. Na południu przecina się z obszarem występowania południowych populacji orki, a wzdłuż całego wybrzeża można również zaobserwować obecność innych odmian tych ssaków – m.in. orek Biggsa (zwanych też orkami przejściowymi) oraz orek pelagicznych. Choć należą one do tego samego rodzaju, różnice w zachowaniu, diecie i wzorcach społeczeństwa są na tyle znaczące, że wielu badaczy rozważa ich klasyfikację jako osobne gatunki. – Wszystkie trzy typy orki są niemal uważane za odrębne gatunki – komentuje Brittany Visona-Kelly, biolog morski z organizacji Ocean Wise. Jej słowa podkreślają, jak zróżnicowana może być ekologia tych drapieżników, nawet jeśli współdzielą część środowiska z innymi przedstawicielami swojego rodzaju. Dodatkowo warto zaznaczyć, że zakres występowania orek może się dynamicznie zmieniać w zależności od dostępności pożywienia – zwłaszcza łososia chinook, który stanowi podstawę ich diety – oraz warunków środowiskowych, takich jak temperatura wody czy aktywność ludzka w regionie. Nowe dane z dronów i analiza naukowców W badaniu opublikowanym niedawno w czasopiśmie „Ecology and Evolution” Brittany Visona-Kelly i jej współpracownik Lance Barrett-Lennard przeanalizowali 42 interakcje między orkami północnymi, morświnami Dalla i delfinami białobokimi, uchwycone przez drona w latach 2018–2021 w cieśninie Johnstone między wyspą Vancouver a lądem stałym Kolumbii Brytyjskiej. View Ediplayer on the source website Filmy te ujawniły słabo poznane dotąd zachowania, wcześniej obserwowane jedynie z łodzi lub brzegu. Jednostronna zabawa czy strategia przetrwania? W tych spotkaniach delfiny i morświny aktywnie zbliżały się do północnych populacji. Na nagraniach widać było mniejsze walenie płynące w formacji z orkami – czasami wszystkie trzy gatunki jednocześnie. Morświny i delfiny bawiły się również z cielętami orki, zwykle przez kilka minut, czasem nawet przez ponad godzinę. Visona-Kelly i jej kolega nie są pewni, dlaczego morświny i delfiny to robią, ale mają kilka teorii. Jedna z nich zakłada, że wykorzystują północne orki, które żywią się łososiem chinook, jako tarczę przeciwko orkom Biggsa, które polują na inne ssaki morskie, w tym właśnie morświny i delfiny. Choć wizualnie podobne, delfiny i morświny mogą rozróżniać je po odgłosach – orki Biggsa poruszają się cicho, stawiając na skrytość. Możliwe również, że mniejsze gatunki po prostu chcą się bliżej przyjrzeć mniej groźnemu drapieżnikowi, by wiedzieć, z kim mają do czynienia, jeśli zostaną zaatakowane przez orki Biggsa. – Jak każde zwierzę, żyją w pejzażu strachu – mówi Sarah Teman, doktorantka nauk o ssakach morskich na Uniwersytecie Waszyngtońskim, która nie brała udziału w badaniu Visona-Kelly. – To ma sens, że delfiny i morświny chcą przez chwilę się od tego uwolnić, „łapiąc się” większych zwierząt, które im nie zagrażają. W czasie podróży zarówno morświny, jak i delfiny są znane z surfowania na fali dziobowej statków – mogą więc robić to samo z północnymi orkami, wykorzystując ich prąd, dodaje Visona-Kelly. Zauważa też, że mniejsze gatunki mogą czasami próbować wyjadać resztki po orkach, choć na nagraniach tego nie zaobserwowano. Różne oblicza orki – północ kontra południe Trudno powiedzieć, czy orki czerpią jakąkolwiek korzyść z tych interakcji – mówi Visona-Kelly. Orki północne zwykle nie dzielą diety z mniejszymi waleniami, które jedzą drobniejsze ryby niż łosoś chinook. Visona-Kelly twierdzi, że dorośli przedstawiciele gatunku zazwyczaj jedynie tolerują obecność delfinów i morświnów, czasami się irytując i odganiając je. Teman porównuje to do zabawy z dziećmi kuzyna na imprezie. Na początku jest fajnie. Ale – w końcu mówisz: „potrzebuję trochę przestrzeni”. Z drugiej strony, Teman i jej współpracownicy opublikowali badanie dotyczące interakcji południowych populacji orki z morświnami – zarówno Dalla, jak i zatokowymi – i nie przebiegały one już tak pokojowo dla mniejszych waleni. W tych przypadkach to niemal zawsze orki inicjowały kontakt. Wyrzucały morświny z wody albo uderzały je. Choć ich nie zjadały, czasami zabijały je w trakcie. Zdarzało się też, że grały w swoistą „grę”, w której dwie lub trzy orki płynęły razem, niosąc morświna nad powierzchnią wody między sobą. Zabawa była jednak jednostronna – stres związany z takimi interakcjami prawdopodobnie „zabijał” morświny – mówi Teman. View Ediplayer on the source website Amy Van Cise, biolog morska z Uniwersytetu Waszyngtońskiego, która nie brała udziału w żadnym z badań, jest zaskoczona, jak bardzo różnią się zachowania północnych i południowych orki wobec morświnów. – Te dwie populacje są tuż obok siebie i mają dokładnie taką samą ekologię – mówi. Jak twierdzi, badanie Visona-Kelly może być pierwszym przypadkiem, kiedy zwierzę aktywnie szuka kontaktu z orkami w pozytywnym celu. W większości innych przypadków interakcje z orkami nie kończą się dobrze dla stworzeń morskich. – Miło było zobaczyć, że te północne orki są nieco delikatniejsze wobec morświnów – mówi Teman. źródło: National Geographic
Orki przynoszą ludziom prezenty. Co się kryje za tym fascynującym zachowaniem?
Dzikie orki oceaniczne dzielą się upolowanym jedzeniem z ludźmi. 34 udokumentowane przypadki pokazują, że te fascynujące drapieżniki mogą próbować nawiązać z nami relację – z ciekawości, potrzeby kontaktu lub altruizmu.
Spis treści Orki przynoszą ludziom jedzenie – na całym świecie Co orki najczęściej ofiarują? Zabawa, eksploracja, a może uogólniony altruizm? Ostatnie badania nad zachowaniem orek oceanicznych przynoszą coraz więcej fascynujących obserwacji. Widziano już orki noszące na głowach martwe łososie, robiące sobie toaletę za pomocą wodorostów, czy delikatnie się „całujące”. Tym razem naukowcy wzięli na warsztat inne zachowanie: orki regularnie przynoszą ludziom jedzenie, a wygląda to jak dawanie prezentów. Orki przynoszą ludziom jedzenie – na całym świecie Nowe badania opublikowane w „Journal of Comparative Psychology” dokumentują 34 przypadki, w których dzikie orki próbowały podarować ludziom jedzenie. Obserwacji tych dokonano w ciągu ostatnich 20 lat, w wielu odległych od siebie miejscach na czterech oceanach. Zachowania te występowały zarówno w pobliżu łodzi, na otwartym morzu, jak i z brzegu. Najwyraźniej są wśród dzikich orek czymś powszechnym. Według Jareda Towersa z organizacji Bay Cetology w Kanadzie, jednego z autorów badania, dzielenie się jedzeniem to u orek zachowanie prospołeczne i sposób na budowanie relacji wewnątrzgatunkowych. Skoro orki dzielą się także z ludźmi, może to świadczyć o ich chęci nawiązania kontaktu także z nami. Co orki najczęściej ofiarują? Orki oceaniczne (Orcinus orca) znane są z wyjątkowo złożonych struktur społecznych. Żyją w grupach rodzinnych prowadzonych przez samice-matki. Więzi rodzinne trwają przez całe życie – młode nie opuszczają grup, wspólnie z matkami żyją i polują. W niektórych regionach takie stada łączą się w większe społeczności, tworząc klany. Orki bawią się (np. podrzucając wodorosty czy wyskakując z wody), nawiązują przyjaźnie, a nawet flirtują. To wszystko sugeruje bogate życie emocjonalne tych wielkich drapieżników. W analizowanych w badaniu przypadkach orki oferowały ludziom łącznie 18 różnych gatunków upolowanych zwierząt, a także roślin. Były to w większości ryby, ale też ssaki i ptaki, a nawet jeden gad, bezkręgowce i wodorosty. 97% z tych sytuacji wiązało się z oczekiwaniem na reakcję człowieka. Orki pływały w pobliżu, patrzyły i czekały kilka minut, a gdy prezent został odrzucony lub zignorowany, próbowały ponownie. W dwóch przypadkach orki ponownie podały tego samego ptaka, którego wcześniej ludzie im oddali. Zabawa, eksploracja, a może uogólniony altruizm? Część interakcji miała cechy zabawy (38% przypadków), badacze uważają jednak, że dominował motyw eksploracji i ciekawości. Świadczy o tym różny wiek orek, oferowanie świeżych zdobyczy, a także to, że w ponad 75% przypadków, gdy człowiek zignorował ofiarę orka wykorzystała ją później sama lub podzieliła się z innymi. Zachowania te mogą być przejawem tzw. uogólnionego altruizmu – rzadkiej cechy u zwierząt społecznych, polegającej na dzieleniu się bez oczekiwania wzajemności. Mogą również odzwierciedlać ciekawość poznawczą oraz chęć zrozumienia, jak ludzie reagują. Orki podobnie „testują” nieznane sobie wcześniej osobniki we własnych grupach. W większości przypadków jedna lub dwie orki oddzielały się od grupy z „prezentem”, co sugeruje indywidualną motywację, a nie zachowanie pokazowe. Co ciekawe, w niektórych rejonach świata, jak Australia czy Rosja, odnotowano przypadki współpracy między orkami a rybakami, co może mieć wpływ na to ciekawe zachowanie. Choć pozostają dzikimi i niebezpiecznymi drapieżnikami, orki najwyraźniej są też ciekawskimi i otwartymi na nowe doświadczenia zwierzętami. Potwierdza się przypuszczenie że ich duży mózg oraz stadny tryb życia przekładają się na wysokie umiejętności społeczne. Źródło: Journal of Comparative Psychology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czułe giganty: po raz pierwszy nagrano „całujące się” orki
Udokumentowno nigdy wcześniej niewidziane zachowanie dzikich orek – delikatne dotykanie się pyskami, przypominające całowanie. Nagranie z fiordów północnej Norwegii rzuca nowe światło na społeczne interakcje tych morskich ssaków.
Spis treści „Całujące się” orki dotychczas widziano tylko w niewoli Gesty czułości czy coś więcej? Jak naukowcy interpretują pieszczoty orek W październiku 2024 roku, podczas ekspedycji snorkelingowej w fiordach Kvænangen w północnej Norwegii, grupa naukowców-amatorów zaobserwowała i udokumentowała niezwykle rzadkie zachowanie dwóch dzikich orek. Zwierzęta przez około dwie minuty delikatnie dotykały się pyskami, w tym trzykrotnie wzajemnie podgryzały się w języki. Zachowanie to przypominało całowanie. Nagranie i artykuł naukowy poświęcony tej obserwacji opublikowano w czasopiśmie "Oceans". „Całujące się” orki dotychczas widziano tylko w niewoli Do tej pory podgryzanie języków i „całowanie” u orki oceanicznej odnotowano tylko kilka razy i to wyłącznie w niewoli. Po raz pierwszy w 1978 roku, a ponownie m.in. w 2019 w ogrodzie zoologicznym Loro Parque na Teneryfie. Obserwacja z Norwegii stanowi pierwszy dowód występowania tego zachowania w naturze. View Ediplayer on the source website Według autorów publikacji, tego rodzaju pieszczoty mogą pełnić funkcję społeczną, podobnie jak inne formy kontaktu pyskiem u ssaków społecznych. U małp "całowanie" i dotykanie ust jest wyrazem przywiązania i zaufania, u psów i wilków lizanie pyska oznacza często uległość lub szacunek. Wśród ssaków morskich podobne interakcje obserwowano także u białuch arktycznych (Delphinapterus leucas). Wygląda na to, że w wodzie kontakt z użyciem jamy ustnej może pełnić ważne funkcje komunikacyjne, bo inne formy dotyku są ograniczone. Gesty czułości czy coś więcej? Jak naukowcy interpretują pieszczoty orek Dr Javier Almunia, współautor badania i dyrektor Loro Parque Fundación, podkreśla, że podgryzanie języków jest u orek niezwykle rzadkie. Chociaż opiekunowie orek w kilku ośrodkach znają to zjawisko, występuje ono sporadycznie i nieregularnie – może pojawić się raz, a potem zniknąć na całe lata. Naukowcy nie są zgodni co do interpretacji tego zachowania. Może to być forma zacieśniania więzi, zabawy, a nawet próba wywołania transferu pokarmu. Dr Luke Rendall z Uniwersytetu w St. Andrews w Szkocji zaznacza jednak, że bez danych dotyczących struktury społecznej dzikich orek nie da się jednoznacznie określić funkcji tego zachowania. Ostrzega też przed nadmiernym poleganiem na danych z niewoli, gdzie środowisko społeczne jest nieporównywalne z naturalnym. W artykule autorzy sugerują, że "całowanie" może być też formą tzw. zachowania trendowego – podobnie jak zakładanie martwych łososi na głowy, które udokumentowano w jednej z populacji orek. Obecność tego zachowania u dzikich zwierząt potwierdza, że nie jest ono efektem życia w niewoli, lecz częścią naturalnego behawioru orek. Mimo fascynującej obserwacji, badacze przyznają, że na razie nie można wysnuwać zbyt daleko idących wniosków. Zachowanie zostało zaobserwowane tylko raz, a jego znaczenie wymaga dalszych badań, w tym porównań liczbowych między środowiskiem naturalnym a warunkami kontrolowanymi. Źródło: Oceans Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Orka atakuje żarłacza białego. Pierwsze takie nagranie z powietrza!
Pierwszy raz w historii udało się nagrać z powietrza, jak orka zabija żarłacza białego. To spektakularne ujęcie dokumentuje nieznane dotąd zachowania jednych z najgroźniejszych drapieżników oceanu – i rzuca nowe światło na ich relacje w łańcuchu pokarmowym.
Spis treści: Pierwszy w historii film z powietrza, na którym widać atak orki na żarłacza Naukowcy opisali dokładną strategię ataku orek Czy za ataki na rekiny odpowiada ta sama para orek? Orki mogą zagrażać lokalnej populacji rekinów Zarówno orka oceaniczna (Orcinus orca), jak i żarłacz biały (Carcharodon carcharias), są drapieżnikami alfa. Znajdują się na szczycie łańcucha pokarmowego. Oznacza to, że nie mają naturalnych wrogów (oprócz człowieka), które by na nie polowały. Zdarzają się jednak przypadki, gdy orki atakują rekiny ludojady. Co więcej, eksperci w ostatnich latach odnotowali spadek populacji żarłacza u wybrzeży południowej Afryki. Pierwszy w historii film z powietrza, na którym widać atak orki na żarłacza Naukowcy z Republiki Południowej Afryki postanowili wyjaśnić ten fenomen. Przeprowadzili badania, podczas których obserwowali zachowania orek. Uczeni mieli nadzieję, że z helikoptera uda im się nagrać moment, w którym ssaki te polują oraz – co ważniejsze – na kogo. Badacze odnieśli sukces, czego efektem jest pierwszy w historii film i dowód, który może zredefiniować naszą wiedzę o morskich ekosystemach. Badaczom udało się uchwycić moment ataków orek na żarłacze 16 maja. Na filmie widać, jak dwie orki pływają w przepięknej, turkusowej wodzie Oceanu Indyjskiego, w zatoce Mossel Bay, nieopodal osamotnionego rekina. W pewnym momencie z głębin wyłania się trzecia orka, która atakuje drapieżnika, a kolor wody w tym miejscu zaczyna przybierać czerwoną barwę. Naukowcy opisali dokładną strategię ataku orek – Takie zachowanie nigdy wcześniej nie zostało zaobserwowane, a już na pewno nie z powietrza – mówi Alison Towner, biolog morski z Uniwersytetu Rhodes w RPA, który był współautorem naukowej publikacji, która pojawiła się na łamach czasopisma „Ecology” na początku października. Badacze krok po kroku przeanalizowali strategię działania drapieżników. View Ediplayer on the source website Drapieżnik bardzo szybkim ruchem obrócił rekina na bok i ugryzł jego brzuch. P pewnym czasie żarłacz znika w czeluściach oceanu, a na powierzchnie wody wypływa jego wątroba. Naukowcy zwracają uwagę na to, że orki działały zespołowo. Podczas gdy jedna przygotowywała się do ataku z wody, pozostałe odwracały uwagę żarłacza i pływały wokół niego. Badacze twierdzą, że w podobny sposób orki w ciągu godziny zabiły co najmniej 3 rekiny ludojady. Czy za ataki na rekiny odpowiada ta sama para orek? Co ciekawe, jeden z drapieżników został zidentyfikowany jako osobnik nazwany przez naukowców „Sterburtą”. To ta sama orka, która miała być wcześniej podejrzewana o zabicie kilku rekinów, których zwłoki zostały odnalezione na kilku plażach RPA. Czterem rekinom brakowało wątroby. Zwierzę w przeszłości widywane było z inną orką, którą nazwano Port. Uważa się, że para wspólnie poluje na żarłacze białe w regionie. – Po raz pierwszy widziałem Sterburtę w 2015 roku. On wraz z bliskim mu Portem są podejrzewani o zabicie łącznie 7 rekinów w False Bay – mówi David Hurwitz, który jest operatorem łodzi zajmującej się obserwacją waleni i rekinów. – W 2019 roku widzieliśmy na własne oczy, jak zabijają żarłacza miedzianego, ale to, co pokazuje nagranie, to coś zupełnie nieprawdopodobnego – dodaje. Orki mogą zagrażać lokalnej populacji rekinów Co ciekawe, nagrano w sumie dwa niezależne od siebie filmy. Jeden z drona, a chwilę przed z helikoptera. Na obydwu widać ataki, a naukowcy podejrzewają, że stoją za tym te same orki. Czy to możliwe, że mamy do czynienia z oceaniczną parą zabójców niczym Butch Cassidy i Sundance Kid lub Bonnie i Clyde? Pierwsze wideo zostało zarejestrowane o godzinie 14:07, a cztery minuty wcześniej obserwatorzy zauważyli uciekające z okolicy rekiny. Tego samego dnia, wszystkie zarejestrowane materiały filmowe udokumentowały w sumie 10 rekinów. Po tym wydarzeniu, przez wiele tygodni w Mossel Bay, nie zauważono żadnego. Eksperci zwracają uwagę, że strategia orek jest niezwykle skuteczna i wyrafinowana. Istnieje jednak obawa, że gdy więcej drapieżników zacznie zachowywać się w podobny sposób, może to zagrozić lokalnej populacji żarłaczy białych. Źródło: National Geographic Polska, Ecology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Orka oceaniczna to szczytowy drapieżnik. Potrafi upolować wieloryba, ale nie wykazuje agresji wobec ludzi
Orka oceaniczna jest jednym z największych i przy okazji najniebezpieczniejszym morskim drapieżnikiem. Jednak to nie siła jest najbardziej fascynującą cechą tych zwierząt. Na największą uwagę zasługuje ich inteligencja. Co warto wiedzieć na temat zachowań orki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda orka oceaniczna? Gdzie występuje orka oceaniczna? Tryb życia orki oceanicznej Czym żywi się orka oceaniczna? W swoim środowisku orka oceaniczna znajduje się na samym szczycie łańcucha pokarmowego. Nad innymi drapieżnikami góruje nie tylko siłą, ale także zwinnością i złożonymi zachowaniami społecznymi. Aż trudno uwierzyć, jak bardzo inteligentne są te niezwykłe zwierzęta. To w połączeniu z ogromnymi rozmiarami i masą czyni z orki drapieżnika idealnego, który może zapolować właściwie na dowolną zdobycz. Jak wygląda orka oceaniczna? To charakterystyczne zwierzę trudno pomylić z jakimkolwiek innym morskim ssakiem. Orka oceaniczna (Orcinus orca), zwana też orką lub miecznikiem, wyróżnia się przede wszystkim kontrastowym ubarwieniem. W części grzbietowej jest czarna. Na tym tle wyraźnie maluje się biała plama za okiem i biaława za płetwą grzbietową. Kształt i odcień tej drugiej jest różny u poszczególnych populacji. Część brzuszna orki jest biała i łączy się z białą plamą na boku. Kolejnym wyróżnikiem przedstawicieli tego gatunku jest płetwa grzbietowa. Charakterystycznie wysoka i trójkątna, jest największa w rodzinie delfinowatych. U samców osiąga wysokość do 180 cm. Długie są także płetwy piersiowe. Te mają zaokrąglony kształt. U samców są wyraźnie większe niż u samic. Rozmiary i masa Orka oceaniczna jest największym przedstawicielem rodziny delfinowatych. Dorosły samiec osiąga do 980 cm długości i masę do 6600 kg. Samice są wyraźnie mniejsze. Mierzą do 770 cm i maksymalnie ważą 4700 kg. Ogromne wrażenie robią nie tylko dojrzałe osobniki, ale także noworodki. Po przyjściu na świat, te piękne zwierzęta osiągają do 260 cm długości i ważą do 180 kg. Gdzie występuje orka oceaniczna? Orka oceaniczna jest nie tylko największym, ale także najbardziej rozpowszechnionym delfinowatym. To gatunek kosmopolityczny. Te niezwykłe zwierzęta można spotkać właściwie we wszystkich oceanach i większych morzach, od równika do obu stref polarnych. Tak duże rozpowszechnienie gatunku jest zasługą niezwykłych zdolności adaptacyjnych, które pozwalają orce żyć i polować zarówno w zimnych wodach arktycznych, jak i w ciepłych morzach tropikalnych. Należy jednak podkreślić, że przedstawiciele tego gatunku najlepiej czują się w okolicach Arktyki i Antarktydy i to właśnie tam żyją najliczniejsze grupy orek. Tryb życia orki oceanicznej Orki oceaniczne to zwierzęta stadne. Są uznawane za najbardziej społeczne walenie. Tworzą matriarchalne klany składające się z kilku lub kilkudziesięciu osobników (od 5 do 40), zwykle z przedstawicieli trzech pokoleń. Na czele grupy stoi najstarsza i najbardziej doświadczona samica. Po śmierci przywódczyni, samce rozpoczynają samotną wędrówkę. Z kolei samice ze swoim potomstwem zakładają nowe grupy. Należy jednak podkreślić, że więzy łączące poszczególnych przedstawicieli stada nigdy nie ulegają zerwaniu. Mimo że na pierwszy rzut oka może wydawać się niezgrabna i ociężała, pod wodą orka oceaniczna okazuje się niezwykle zwinna. Pływa z prędkością dochodzącą do 60 km/godz. Z łatwością wyskakuje ponad lustro wody. Dziennie pokonuje do 150 km, a do nawigacji używa zmysłu echolokacji, jak choćby morświn kalifornijski. Jak komunikują się orki oceaniczne? Orki dysponują szerokim repertuarem dźwięków. Trzeba jednak zaznaczyć, że każdy klan wykształca swój własny dialekt, który jest przekazywany z pokolenia na pokolenie. Inteligencja orki oceanicznej Już same złożone zachowania społeczne i umiejętność posługiwania się unikatowym dialektem wskazują na niezwykle wysoką inteligencję tych zwierząt. To jednak jeszcze nie wszystko. Orki wykazują zdolność rozwiązywania problemów i tworzenia skomplikowanych strategii. Potrafią się uczyć, co jest szczególnie widoczne u osobników trzymanych w niewoli. W oceanariach orki ochoczo uczą się poleceń i złożonych sztuczek. Interakcje z ludźmi Człowiek jest dla orki łatwą zdobyczą, jednak nasz gatunek nie jest naturalnym celem dla tych wielkich drapieżników. Do ataków na ludzi dochodzi niezwykle rzadko i zdaniem naukowców, każdy z tych przypadków miał charakter przypadkowy – orka pomyliła człowieka z innym zwierzęciem. W kontaktach z ludźmi, znacznie częściej niż agresję orki wykazują ciekawość. Nie dotyczy to wyłącznie osobników trzymanych w niewoli. Za przykład weźmy dwie dobrze poznane i opisane grupy: „Southern Residents” i „Northern Residents”. Zwierzęta żyjące u zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej, na amerykańsko-kanadyjskim pograniczu, ochoczo podpływają do kajakarzy, ale nigdy ich nie atakują. Orki w niewoli Intencjonalne ataki dotyczą wyłącznie osobników trzymanych w niewoli. Do takich sytuacji dochodzi niezmiernie rzadko, ale odnotowano kilka przypadków celowej agresji kierowanej w stronę opiekunów. Zdaniem badaczy, takie zachowania wynikają z nieprzystosowania tych zwierząt do życia w ciasnym basenie. Brak przestrzeni to jedno. Osobniki hodowane w parkach morskich cierpią też z powodu nieustannego przebywania w tym samym środowisku, bez zmian ciśnienia i temperatury wody. To staje się przyczyną zwyrodnienia płetwy grzbietowej – u osobników trzymanych w niewoli staje się oklapła. Wiele orek trzymanych w oceanariach daje wyraz frustracji, uderzając płetwami w wodę. Ten gest jednoznacznie wskazuje na niezadowolenie. O tym, jak bardzo cierpią w niewoli, świadczy także długość życia. Na wolności te piękne ssaki dożywają sędziwego wieku. Orki oceaniczne żyją średnio 60 lat, choć należy podkreślić, że znane są osobniki, które dożyły 90 lat. W niewoli umierają po 25–30 latach. Czym żywi się orka oceaniczna? Dieta orek oceanicznych jest zróżnicowana. Jako drapieżniki szczytowe, te wielkie zwierzęta mogą zapolować na każdą zdobycz, którą napotkają. W ich jadłospisie znajdują się ryby (także ławicowe), mniejsi przedstawiciele rodziny delfinowatych, żółwie morskie, głowonogi, foki, morsy i pingwiny. Orki nie mają dużego problemu z upolowanie rekina i nie chodzi tu wyłącznie o mniejsze gatunki. Ofiarą tych drapieżników może paść żarłacz tygrysi, a nawet biały. To jednak jeszcze nie wszystko. W ich zasięgu są tak potężne ssaki, jak humbak czy płetwal błękitny, czyli największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na naszej planecie. W sumie wśród ofiar tych drapieżników wymienia się 140 gatunków zwierząt. Jak to możliwe, że orki z powodzeniem atakują tak dużą zdobycz? To nie tylko zasługa ich siły. O ich skuteczności decyduje przede wszystkim inteligencja, pozwalająca tworzyć im skomplikowane strategie łowieckie. Strategia polowania Kluczem do sukcesu orek jest współpraca. Zwierzęta potrafią wytworzyć falę na tyle dużą, by mogła zmieść do wody odpoczywającą na lodowej krze fokę. By schwytać zwinnego delfina, zaganiają go do płytkiej zatoki, gdzie staje się łatwym celem. Dzięki wyśmienitej współpracy, mogą skupić i zacieśnić ławicę, a następnie – ogłuszyć ryby. Trafione osobniki wystarczy tylko zebrać. Orki nierzadko gonią swoją ofiarę tak długo, aż ta się zmęczy. Zdarza im się wypływać na brzeg, by pochwycić nieuważną zdobycz. Najbardziej imponująco przedstawia się jednak polowanie na „grubego zwierza”. W celu uśmiercenia dużego walenia, część stada przypuszcza atak na jego płetwy. Pozostałe osobniki atakują nozdrza. A jak radzą sobie z gigantycznym płetwalem błękitnym? Wpływając do jego ogromnego pyska zwierzęcia. Orki pożywiają się na języku wieloryba. Ofiara po czasie wykrwawia się, a myśliwi mogą dalej ucztować na najzasobniejszych fragmentach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Dlaczego orki zatapiają łodzie? To może być po prostu zabawa znudzonych nastolatków
Wypadki taranowania łodzi przez orki w okolicach Półwyspu Iberyjskiego mogą mieć prozaiczną przyczynę. Młode ssaki mają ostatnio więcej czasu na zabawę. Dlaczego? Ponieważ odnowiły się ławice tuńczyka. I orki nie muszą już całymi dniami szukać żywności.
W tym artykule: Orki nie są agresywne Dlaczego orki zatapiają łodzie Jak się bawią orki? Jak się uchronić przed zabawami orek Wszystko zaczęło się w maju 2020 roku. Wówczas odnotowano pierwsze niebezpiecznie bliskie spotkania orek z łodziami. Dochodziło do nich w południowo-zachodniej Europie, na wodach wokół Półwyspu Iberyjskiego. Żyje tam niewielka, krytycznie zagrożona populacja orek oceanicznych. Szacuje się, że liczy około 40 osobników. A jednak już tyle orek wystarczy, żeby siać chaos wokół Gibraltaru. Tylko w 2020 roku naliczono 52 incydenty z ich udziałem. Przez incydent rozumie się podpływanie kilkutonowych zwierząt do łodzi, a następnie stukanie nosem w ster i próby staranowania. W 2021 roku takich zdarzeń było już 197, a rok później – 207. Do dzisiaj orki zabawiały się z łodziami łącznie 673 razy. W sześciu przypadkach zakończyło się to zatopieniem łodzi. Dlaczego te zwierzęta nagle zainteresowały się łodziami i ich sterami? Pojawiały się różne nietypowe teorie: np. że orki zatapiają łodzie z zemsty. Przyczyna dziwnego zachowania może być jednak znacznie bardziej prozaiczna. Młode orki najprawdopodobniej się w ten sposób bawią. Orki nie są agresywne Do takiego wniosku doszedł zespół naukowców z Międzynarodowej Organizacji Wielorybnictwa (ang. International Whaling Commission, IWC). Pod koniec maja badacze opublikowali raport, opisujący nowe dziwne zachowanie orek. Po przeanalizowaniu nagrań incydentów i ich opisów eksperci stwierdzili, że łodziami interesuje się ok. 15 osobników. I że są to wyłącznie młode orki, najczęściej samce. Naukowcy porównali zachowanie orek z innymi nagraniami pokazującymi ssaki w czasie polowania albo podczas zabaw. Doszli do wniosku, że w czasie incydentów orki nie okazują wrogości. – Zbliżają się spokojnie do łodzi i wyglądają, jakby się bawiły. Następnie delikatnie trącają ster końcówką nosa – opowiada stojący na czele zespołu badaczy Alex Zerbini z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w Seattle. – Ich zachowanie nie ma w sobie agresji. I nie jest intencjonalne. Orki nie mają pojęcia, że ich figlarność powoduje szkody – dodaje badacz. Dlaczego orki zatapiają łodzie Pytanie brzmi – dlaczego młode orki zajęły się łodziami właśnie cztery lata temu? Co takiego zmieniło się wówczas w ich środowisku, że skłoniło je do poszukania sobie nowej formy zabawy? Wspomniany wyżej raport sugeruje, że ma to związek z tuńczykiem. Tuńczyk pospolity stanowi podstawowe pożywienie orek. Jednak w ostatnich dekadach poprzedniego wieku był regularnie przeławiany. W późnych latach 90. oraz na początku XXI wieku ławice tuńczyka skurczyły się do krytycznie niskich poziomów. Później podjęto wysiłki zmierzające do odbudowy populacji. Okazały się skuteczne. W ostatnich kilkunastu latach we wschodnich rejonach Atlantyku i na Morzu Śródziemnym tuńczyk się odrodził. Efekt? Orki mają teraz znacznie łatwiejszy dostęp do ulubionej żywności. I nie muszą już poświęcać całego czasu na polowania. – Teraz, gdy tuńczyk powrócił, logiczne jest, że wieloryby nie tylko są dobrze odżywione, ale i mają więcej czasu. Dlatego angażują się w bardziej towarzyskie aktywności – mówi Zerbini. To się dzieje naprawdę. Orka sama zabiła żarłacza białego. Pierwszy udokumentowany przypadek Do czego zdolna jest orka? Jak się okazuje, drapieżnik ten potrafi samodzielne zabić i wypatroszyć żarłacza białego. Aż trudno uwierzyć, ile czasu trwa cała taka „operacja”. Jak się bawią orki? Nie ma przesady w stwierdzeniu, że orki są wyjątkowo inteligentnymi łowcami. Poszczególne populacje wykształciły własne sposoby polowania na różnego typu ofiary. Orki żyjące na wodach australijskich umieją działać w zespole, by polować na płetwala błękitnego – największe zwierzę na Ziemi. Z kolei orki z wód północnych używają fal jako narzędzia do zrzucania fok z kry do wody. Wrodzona bystrość pozwala im również znajdować sobie różne sposoby spędzania wolnego czasu. I tak jak wśród innych nastolatków, trendy u orek również są zmienne. Przykładowo w latach 80. ubiegłego wieku młode orki z zatok Puget Sound nosiły na głowach martwe łososie niczym kapelusze. Z kolei orki z Salish Sea od kilkudziesięciu lat bawią się młodymi morświnami: podrzucają je albo chwytają w pysk (jednak ich nie zjadają). Jak się uchronić przed zabawami orek Czy jest szansa, że orkom znudzą się stery łodzi i zajmą się czymś innym? Zanim to się stanie, naukowcy sugerują rozsądek i ostrożność. Staranowanie przez orki może być groźnym doświadczeniem, dlatego na widok grupy zwierząt najlepiej natychmiast się oddalić. Badacze chcą również przetestować inne środki: przebudowę steru (tak by trącanie go nosem przestało być dla orek atrakcyjne), holowanie pontonów czy wydawanie specjalnych odstraszających dźwięków. Ważne jest jeszcze jedno. – Nie chcemy, aby więcej łodzi zostało zatopionych i nie chcemy, aby ludzie znajdowali się w niebezpieczeństwie – mówi Zerbini w rozmowie z serwisem „New Scientist”. – Jednak nie chcemy też, aby zwierzęta cierpiały. Musimy pamiętać, że znajdują się we własnym siedlisku. I to my im tam przeszkadzamy. Źródła: IWC, Live Science, BBC, NG. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To się dzieje naprawdę. Orka sama zabiła żarłacza białego. Pierwszy udokumentowany przypadek
Do czego zdolna jest orka? Jak się okazuje, drapieżnik ten potrafi samodzielne zabić i wypatroszyć żarłacza białego. Aż trudno uwierzyć, ile czasu trwa cała taka „operacja”.
W tym artykule: Pierwsza taka orka znana badaczom Tak polują orki Zła wiadomość dla rekinów Orka może wydawać się zwierzęciem mało groźnym, a jednak gatunek ten słynie (przynajmniej w kręgach biologów morskich i oceanografów) z umiejętności wydobywania trzewi ofiar z niemal z chirurgiczną precyzją. Być może nieprzypadkowo jedna z jej angielskich nazw to killer whale. Jak odkryli niedawno naukowcy, wachlarz krwiożerczych sztuczek orek jest bogatszy, niż zakładano. Badacze morscy po raz pierwszy zaobserwowali orkę, która w pojedynkę zabiła żarłacza białego. Przypomnijmy, że to jeden z najbardziej śmiercionośnych drapieżników występujących w naturze. Historyczne nagranie powstało w czerwcu 2023 r. w Mossel Bay w Republice Południowej Afryki. Widać na nim, jak samiec orki, nazwany przez biologów Starboard, zabija młodego żarłacza białego o długości blisko 2,5 m. Następnie napastnik wyrwał wątrobę z wnętrzności ofiary i oddalił się, mijając łódź kamerzysty z zakrwawionym pyskiem. Cała akcja zajęła mu niecałe dwie minuty. Pierwsza taka orka znana badaczom Dlaczego to nagranie jest tak ważne? Zachowanie Starboarda to odstępstwo od normy, ponieważ orki są zwierzętami znanymi ze ścisłej współpracy nawet podczas polowania. Tymczasem obserwowany samiec postanowił z powodzeniem działać na własną rękę, a właściwie płetwę. – Strategia Starboarda naprawdę nas zaskoczyła. Wcześniej obserwowaliśmy, jak polował w pobliżu innych osobników. Miał swój udział w pracy zespołowej przy zaganianiu żarłaczy białych i zdobywaniu ich wątrób – komentuje Alison Towner, ekspertka ds. rekinów na Uniwersytecie Rhodes, zaangażowana w badania opublikowane na łamach czasopisma naukowego „African Journal of Marine Science”. Starboard zazwyczaj żeruje w pobliżu Kapsztadu w Republice Południowej Afryki wraz ze swoim krewnym Portem. Badacze przypuszczają, że orki mogą być braćmi. Z obserwacji wynika, że od 2015 r. polują m.in. na żarłacze białe, stosując specjalną technikę. Najpierw zaganiają je w wybrane miejsce, a następnie rozrywają obręcz piersiową ofiar i wydobywają bogate w kalorie wątroby. Resztę tuszy pozostawiają nienaruszoną. Podczas samotnych żerów Starboarda Port również był w pobliżu, ale zachował dystans.Czy to oznacza, że rodzeństwo uczy się pracować w pojedynkę? Według Alison Towner zachowanie atakującej orki świadczy o jej „sile i doświadczeniu”. Możliwe więc, że nie był to jego pierwszy samodzielny atak. Tak polują orki Żyjące na całym świecie orki są wyjątkowo kreatywne w swoich strategiach polowania. Robert Pitman, ekolog morski z Oregon State University, przypomina w mailu do redakcji National Geographic, że menu tych zwierząt jest bardzo różnorodne. Obejmuje między innymi rekiny, inne ryby oraz ssaki morskie. Aby ujarzmić większą ofiarę, taką jak np. wieloryby, niektóre orki polują w stadach przypominających wilcze watahy. Od kilku lat stadne polowania orek cieszą się coraz większym zainteresowaniem badaczy. Zauważono na przykład, że pewna populacja z Antarktyki współpracuje, tworząc fale, które spychają ofiary z kry lodowej. W 2017 roku w Rosji orki połączyły siły, by upolować wieloryba grenlandzkiego. Z kolei w Australii naukowcy byli w ostatnich ladach świadkami sytuacji, kiedy to grupy co najmniej 12 orek zabijały płetwale błękitne. Nie jest jednak tajemnicą, że orkom zdarza się polować samotnie. Na przykład u zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Samotne polowanie na większe gatunki wiąże się jednak z większym ryzykiem. Dlatego orki zazwyczaj polują solo, kiedy podejrzewają, że potencjalna ofiara jest bezbronna, na przykład chora lub młoda. Tak też było w przypadku żarłacza białego u wybrzeży RPA. Niezwykłe osiągnięcie Starboarda nieszczególnie zaskoczyło Simona Elwena, badacza orek i dyrektora organizacji non-profit Sea Search z siedzibą w Kapsztadzie. – To wciąż dość jednostronna walka – komentuje. I przypomina, że samo serce orki jest około 6 razy cięższe od serca żarłacza białego. Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką” W Maroku naukowcy natrafili na doskonale zachowane szczątki potężnego morskiego gada. Pod koniec ery dinozaurów był on niekwestionowanym królem mórz – morskim drapieżnikiem znajdującym s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-szczatki-gigantycznego-gada-ktory-rzadzil-morzami-wyobraz-sobie-polaczenie-smoka-z-komodo-z-zarlaczem-bialym-tyranozaurem-i-orka-eb4fcb3.jpeg" width="938" height="528" alt="Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką”" title="Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką”" /> Zła wiadomość dla rekinów Nowa sztuczka Starboarda może mieć negatywne konsekwencje dla rekinów w regionie. W ostatnich latach drapieżniki te coraz częściej zostawiają południowo-zachodnie wybrzeże Republiki Południowej Afryki właśnie z powodu dominacji orek. Po zabiciu młodego osobnika w czerwcu 2023 r. żarłacze białe opuściły ten obszar na około cztery miesiące. Według Alson Towner wróciły już w mniejszych grupach. Jak dodaje, brak drapieżników szczytowych może wywołać negatywne skutki na całym wybrzeżu Afryki Południowej. Możliwe jest na przykład zwiększenie liczebności fok i ryb. To w konsekwencji może zaburzyć działanie całego ekosystemu. Źródło: National Geographic, African Journal of Marine Science. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ciekawostki o zwierzętach domowych i egzotycznych - sprawdź czy je znasz
Ciekawostki o zwierzętach potrafią zaskoczyć niejednego miłośnika przyrody, tej dzikiej i udomowionej. Wydaje ci się, że świat przyrody nie kryje przed tobą tajemnic? Zatem koniecznie sprawdź ciekawostki o zwyczajach zwierząt, które przygotowaliśmy.
W tym artykule: Ciekawostki o zwierzętach egzotycznych Ciekawostki o zwierzętach domowych Każdy przedstawiciel królestwa fauny wykazuje inne zachowania, które są uzależnione przede wszystkim od specyfiki środowiska, w którym przyszło mu żyć. Jak dotąd, naukowcom udało się odkryć 1,9 mld gatunków zwierząt i roślin bytujących na naszej planecie. Dużo? Otóż niekoniecznie. Badacze z Uniwersytetu Yale nie mają wątpliwości, że nieodkrytych przedstawicieli świata fauny i flory jest wielokrotnie więcej. Mało tego, wiele z nich wyginie, zanim uda nam się je poznać. To oznacza, że przyroda nigdy nie przestanie zaskakiwać człowieka, tym bardziej, że wciąż niewiele wiemy na temat już odkrytych okazów. Ciekawostki o zwierzętach egzotycznych Ze względu na naturalne środowisko, w którym żyją, zwierzęta egzotyczne pozostają dla nas największą zagadką. To sprawia, że każdy ich zwyczaj, który uda nam się poznać, stanowi nie lada nowinę. Poniżej wymieniamy najbardziej interesujące ciekawostki ze świata zwierząt egzotycznych. Urodzony zabójca Orki są najskuteczniejszymi myśliwymi w królestwie zwierząt. W swoim naturalnym środowisku nie mają wrogów, a dzięki wielkiej sile i niebywałej inteligencji potrafią upolować każdą ofiarę. Ich łupem padają nie tylko pingwiny, morsy, żółwie morskie czy rekiny, ale także wieloryby. Jak to możliwe, że orki są w stanie zabić tak duże zwierzę? To zasługa sprytnej strategii - gdy namierzą ofiarę, odgryzają jej język i czekają, aż się wykrwawi. Kultura jedzenia, czyli jak polują orki Orki pokazują, na co je stać, gdy wspólnym wysiłkiem organizują sobie coś na ząb. Nie tylko człowiek łowi ryby za pomocą sieci Dzięki obserwacji życia humbaków, naukowcy dowiedzieli się, że te fiszbinowce polują... zastawiając sieci. Jak to możliwe? Jeden lub dwa osobniki poruszają się po obwodzie okręgu, wypuszczając z siebie bąbelki. Te tworzą tzw. sieć bąbelkową, która wypływa na powierzchnię, a po drodze zgarnia ławicę ryb. Zagraj z szympansem "Papier, nożyce i kamień" to jedna z najprostszych gier. Nie ulega jednak wątpliwość, że pojęcie jej zasad wymaga posłużenia się myśleniem logicznym, jak i abstrakcyjnym. Człowiek poradzi sobie z tym bez trudu, ale zwierzę? Otóż, tak. Szympansy są w stanie opanować tę grę na poziomie 4-letniego dziecka. Kobieta wdała się w „romans” z szympansem. Pracownicy zoo musieli interweniować W filmach wielokrotnie mogliśmy oglądać wyjątkowe przyjaźnie między ludźmi a dzikimi zwierzętami. Takie relacje w rzeczywistości mogą bardziej szkodzić niż pomagać. Chłopiec czy dziewczynka? Okazuje się, że płeć krokodyli jest uzależniona od temperatury, w jakiej znajdowały się złożone jaja. W niższej temperaturze wykluwają się samice, a w wyższej - samce. Sprytne żerowanie Obserwując żyrafę podczas posiłku, łatwo można zauważyć, że te ogromne zwierzęta niezbyt długo pożywiają się przy jednym drzewie. Nie, nie wynika to z ich wybredności. To raczej przemyślana strategia. Drzewa wcale nie chcą być zjadane, więc wykształciły szereg mechanizmów chroniących je przed roślinożercami. Jednym z nich jest wydzielanie gorzkiej taniny, której zapach dociera do kolejnych drzew niczym sygnał alarmowy. Właśnie dlatego, żyrafy żerują pod wiatr i przechodzą do kolejnego drzewa, nim dotrze do niego sygnał ostrzegawczy. Ciekawostki o zwierzętach domowych Wielu z nas zwierzęta domowe towarzyszą na co dzień. Właścicielom sympatycznych psów, kotów i innych pupili najczęściej wydaje się, że znają swoich ulubieńców jak samych siebie. Tymczasem okazuje się, że zwierzaki domowe wciąż skrywają wiele zagadek. Niektóre ich zachowania wydają nam się dziwne, inne - śmieszne. Trzeba jednak wiedzieć, że każde z nich ma zarówno przyczynę, jak i cel. Koty są niezwykle pamiętliwymi zwierzakami Mówi się, że na przyjaźń kota trzeba sobie zasłużyć. Nic dziwnego, zwłaszcza jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że te sympatyczne futrzaki są obdarzone świetną pamięcią. Podczas gdy pamięć psa trwa najczęściej najwyżej 5 minut, kot potrafi zapamiętać nawet do 16 godzin. Pod tym względem, jego wyższość muszą uznać nawet człekokształtne. „Wierny jak kot?” Koty mogą przywiązywać się do człowieka silniej niż psy Koty mają reputację zdystansowanych i niezależnych. Jednak badanie sposobu, w jaki koty domowe reagują na swoich opiekunów, sugeruje, że ich zdolności społeczno-poznawcze i głębia więzi ... Nos jak linie papilarne Człowieka można zidentyfikować po wielu indywidualnych cechach. Trzeba jednak wiedzieć, że nie mamy monopolu na unikatowość. Najbardziej charakterystyczną cechą kotów jest nos. Naukowcy nie mają wątpliwości, że nie ma dwóch identycznych kocich nosków. Ta sama cecha dotyczy także psów. Świetny wzrok, z jednym małym "ale" Dla nikogo nie jest chyba tajemnicą, że koty są obdarzone dobrym wzrokiem. Do widzenia wystarczy im 1/6 światła, którego potrzebuje oko człowieka. Widzą w znacznie szerszym polu i mogą dostrzegać nawet promienie UV. Okazuje się jednak, że koty nie są w stanie zobaczyć tego, co znajduje się poniżej linii ich nosa. Śnią zupełnie jak ludzie Chyba każdy właściciel psa był świadkiem "nocnych biegów" swojego czworonoga. Wszelkie ruchy i poszczekiwanie świadczą o tym, że psiak śni. Naukowcy udowodnili, że psy i ludzie mają identyczną fazę snu REM. Wśród psów również są geniusze. Jedna rasa wydaje się szczególnie inteligentna Najnowsze badania nad utalentowanymi psami dowodzą, że wśród czworonogów rzadko trafiają się następcy Mozarta czy Einsteina. Naukowcy chcą dowiedzieć się dlaczego. Kolorowy świat w oczach psa Jeszcze nie tak dawno temu powszechne było twierdzenie, że psy nie widzą kolorów. Nie jest to prawdą, choć należy podkreślić, że barwy, które rejestruje wzrok czworonoga, są znacznie mniej intensywne niż te same kolory widziane przez ludzkie oko. Między bajki można też włożyć teorię, według której psy nie widzą obrazu wyświetlanego na ekranie telewizora. Jeżeli urządzenie odświeża obraz w częstotliwości przynajmniej 75 Hz, psy widzą płynnie. Trzy powieki Nie każdy wie, że natura obdarzyła psy trzema powiekami. Ta ostatnia pomaga utrzymać wilgoć oka i chroni je przed czynnikami zewnętrznymi. Specyficzne wymagania żywieniowe Często zapominamy, że natura "skonstruowała" organizm psa inaczej niż ludzki. To oznacza, że nie wszystko, co sami jemy, możemy podawać psom. Naszym pupilom najbardziej szkodzą winogrona i rodzynki. Nawet niewielka ilość takiego przysmaku może doprowadzić u nich do wystąpienia niewydolności nerek. Z kolei pestki jabłek i gruszek (ze względu na zawartość arsenu) mogą być dla nich śmiertelne. Aoshima: japońska wyspa kotów. Raj dla miłośników zwierząt Dla większości Japonia kojarzy się przede wszystkim z sushi, mangą i kwitnącymi kwiatami wiśni. Niewiele osób wie jednak, że to właśnie w tym położonym na zachodnim Pacyfiku państwie z... Przyjaciel na całe życie Szukasz zwierzęcia, które będzie ci towarzyszyć aż do późnej starości? Żółw nie jest jedynym wyborem. Duże papugi (m.in. kakadu i ary) mogą żyć dłużej niż 70 lat. Ulubieniec Amerykanów Jakie jest najpopularniejsze zwierzę domowe w USA? Pies? A może kot? Otóż nie. Mieszkańcy Stanów Zjednoczonych najbardziej cenią sobie towarzystwo rybek akwariowych. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„To nowa strategia przetrwania”. Orki nauczyły się kraść jedzenie z łowisk i sieci
Orki uczą się od siebie nawzajem, jak kraść ryby i resztki z połowów z ludzkich łowisk i sieci rybackich. Do takich wniosków doszli naukowcy, którzy prześledzili zachowania tych ssaków żyjących na wodach Oceanu Indyjskiego.
W tym artykule: Orki oceaniczne kradną ryby od lat 90. Orki oceaniczne nauczyły się kraść od innych Rybacy pracujący u wybrzeży Wysp Crozeta od dawna wiedzą, że orki oceaniczne (Orcinus orca) nie boją się pływać w pobliżu terenów zamieszkanych przez ludzi. Nie odstraszają ich łodzie, ludzkie krzyki, ani zarzucane sieci. Co więcej, stały się na tyle śmiałe, że zaczęły podkradać ryby z lokalnych komercyjnych łowisk antara patagońskiego (Dissostichus eleginoides), a nawet porywać połowy rybaków. Nie gardzą też resztkami, które ci wrzucają do wody po oczyszczeniu ryb przeznaczonych na sprzedaż. Ponieważ liczba tego typu incydentów stale rośnie, kilku ekspertów z rożnych dziedzin postanowiło połączyć siły i sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Czy orki wykradają połowy rybaków, bo ich zwyczajowe źródła pożywienia się wyczerpały? A może powiększyła się ich populacja i potrzebują więcej jedzenia? Wyniki badań właśnie opublikowano w czasopiśmie naukowym „Biology Letters”. Losy tej orki opłakiwał cały świat. Teraz znowu się pojawiła, nie sama Historia orki o imieniu Tahlequah poruszyła tysiące serc na całym świecie. W 2018 roku zaobserwowano jak samica pływa unosząc swoje martwe młode, nie mogąc się z nim pożegnać. Teraz hist... Orki oceaniczne kradną ryby od lat 90. Aby dowiedzieć się, czemu liczba napadów orek-złodziei rośnie, naukowcy przeanalizowali dane z programu badawczego monitorującego lokalną populację tego gatunku. Zbadali też doniesienia rybaków o utraconych połowach. „Na wodach subantarktycznych ekspansja komercyjnych połowów antara patagońskiego już w latach 90. XX wieku została powiązana z grabieżą przez orki na większości łowisk, od południowego Chile po południowy Ocean Indyjski” – napisali autorzy badania. Do „kradzieży połowów” najczęściej dochodzi w rejonie Wysp Crozeta. Od czasu powstania w tym miejscu komercyjnych łowisk (w 1996 r.), orki oceaniczne pożerają ponad 180 ton ryb rocznie. W większości zabierają zdobycze z takli, czyli dryfujących sznurów wyposażonych w haki służące do łowienia ryb. Dane zgromadzone od rybaków i oceanologów wykazały, że od lat 90. liczba doniesień o orkach porywających połowy stale rosła, mimo że liczebność populacji orek nie uległa zmianie. To wykluczyło hipotezę, że kradzieży jest więcej, bo rośnie zapotrzebowanie orek na pożywienie. Humbaki chronią inne zwierzęta przed atakami orek. Jak to wyjaśnić? Możliwe, że robią to przez pomyłkę. Jednak jest także teoria, która mówi, że to prawdziwi altruiści. Orki oceaniczne nauczyły się kraść od innych Po odrzuceniu powyższego wyjaśnienia, naukowcy sformułowali kolejną teorię. Uznali, że rosnąca liczba incydentów może być spowodowana tym, że początkowo połowy podkradało tylko kilka orek, a później do procederu dołączyły kolejne, być może z innych, sąsiednich populacji. Aby sprawdzić potencjał nowego założenia, przestudiowali zdjęcia orek wykonane przez rybaków, naukowców i lokalnych turystów, które udało im się zdobyć. Ponieważ każda orka ma nieco inne ułożenie kolorów na skórze, dość łatwo jest je od siebie odróżnić. Badacze przejrzeli zdjęcia i odkryli, że za wszystkimi rabunkami stały „miejscowe orki”. Co więcej, liczba orek przeprowadzających naloty na łowiska w ciągu siedmiu lat wzrosła z 17 do 43. Tylko kilka ssaków przechodzi menopauzę. Orki, jak się okazuje, są wyjątkiem Rozmnażanie, obok m.in. oddychania i wydalania, to jedna z czynności życiowych łączących wszystkie istoty żywe. Co ciekawe, tylko ludzie i cztery z wielu gatunków waleni przechodzą menopau... Zdaniem naukowców to dowód, że orki nauczyły się od siebie nawzajem, jak w łatwy i pewny sposób pozyskiwać pożywienie, żerując na terenie łowisk i opróżniając rybackie sieci. Taka zdolność do uczenia się nowych umiejętności nie powinna dziwić. Orki należą bowiem do rodziny delfinowatych i są uważane za jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt. „Nasze odkrycia pokazują, w jaki sposób zmiany w dostępności zdobyczy, spowodowane działalnością człowieka, prowadzą do szybkich i postępujących innowacji u orek. To nowa strategia przetrwania, która prawdopodobnie wpłynie na zmianę roli tego drapieżnika w ekosystemie” - podkreślają autorzy badania. Źródło: Biology Letters.
Zwierzęta Antarktydy - jakie gatunki tam żyją?
Antarktyda - najdalej wysunięty na południe kontynent - to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. Południowy biegun zimna jest jedynym kontynentem nieeksploatowanym gospodarczo i niezamieszkanym na stałe. To całkowicie zrozumiałe. Mówimy tu przecież o miejscu, które w 98 proc. jest pokryte grubą czapą lodową i gdzie panują wyjątkowo trudne warunki. To właśnie na Antarktydzie notuje się najniższe temperatury, występują tam także najsilniejsze wiatry. Wydaje się więc, że miejsce to jest wyjątkowo niesprzyjające organizmom żywym. Trzeba jednak podkreślić, że bytuje tam wiele gatunków, które natura przystosowała do życia w najbardziej niesprzyjających warunkach. Jakie zwierzęta mieszkają na Antarktydzie?
W tym artykule: Pingwin cesarski Foka Rossa Lampart morski Orka oceaniczna Płetwal błękitny Fauna Antarktydy wyróżnia się jedną szczególną cechą - na południowym biegunie zimna nie występują żadne rodzime kręgowce lądowe. Każdy z bytujących tam ssaków (z pominięciem gatunków typowo wodnych) reprezentuje nadrodzinę płetwonogich, co oznacza, że są dostosowane do życia w środowisku wodnym i lądowym. W praktyce, mieszkańcy Antarktydy wychodzą na ląd głównie po to, by zregenerować siły, w celach reprodukcyjnych oraz by przejść okres linienia i pierzenia. Ich życie koncentruje się jednak wokół środowiska morskiego. Fauna lądowa składa się tam z bezkręgowców, głównie z muchówek ochotkowatych. To właśnie wyróżnia Antarktydę na tle obszaru otaczającego przeciwległy biegun ziemski - o ile zwierzęta Arktyki są reprezentowane przez liczną grupę ssaków, to na Antarktydzie żyje tylko 6 ssaków płetwonogich i 10 ssaków wodnych. Oprócz tego, dość licznie reprezentowane jest tam ptactwo. Poniżej opisujemy najciekawsze gatunki. Pingwin cesarski Naszą listę otwiera najbardziej charakterystyczny nielot Antarktydy. Pingwin cesarski jest największym przedstawicielem swojego rzędu - osiągają nawet 135 cm wysokości i mogą ważyć 45 kg. Natura doskonale przystosowała te ptaki do życia w środowisku morskim. Opływowe ciało pingwina stawia niewielki opór w wodzie, a sztywne skrzydła (przypominające płetwy) znacząco ułatwiają poruszanie. Na lądzie, ten niezwykły ptak jest ociężały i niezgrabny, za to doskonale odnajduje się w wodzie. Pingwiny cesarskie potrafią nurkować na głębokość 265 metrów i mogą pozostać pod wodą nawet przez 18 minut! Na tej głębokości, ciśnienie 40-krotnie przewyższa wartość panującą na powierzchni. Jak to możliwe, że w takich warunkach zwierzę nie dostaje urazu ciśnieniowego? Struktury kostne pingwina cesarskiego nie są wypełnione powietrzem, a stałą tkanką. W trakcie zanurzenia, tętno ptaka obniża się do 15-20 uderzeń na minutę, a wszystkie mniej ważne organy wewnętrzne ulegają skurczeniu. Wszystko to sprawia, że ptak może nurkować na znaczną głębokość i pozostawać w takich warunkach przez długi czas. Zwierzęta żyjące w pobliżu bieguna południowego musiały wykształcić mechanizmy pozwalające im przetrwać w niesprzyjającym środowisku. Pióra pingwina cesarskiego zapewniają mu izolację przed zimnem na poziomie do 90 proc. Nie bez znaczenia jest też warstwa podskórnej tkanki tłuszczowej, która u tego ptaka osiąga do 3 cm grubości. Foka Rossa Kolejny ciekawy osobnik na naszej liście to najmniejszy przedstawiciel rodziny fokowatych na Antarktydzie. Foka Rossa osiąga 2-2,5 m długości i masę ok. 220 kg. Dieta tego drapieżnego ssaka składa się przede wszystkim z głowonogów, ryb i kryla. Foki Rossa charakteryzują się smukłym ciałem, grubą i dość długą szyją oraz niewielką głową. W okolicy grzbietu i po bokach ich ubarwienie jest szare, ale od strony brzusznej staje się wyraźnie jaśniejsze. Futro tych zwierząt jest krótkie, ale niezwykle gęste. Są doskonałymi pływakami. Potrafią nurkować na głębokość ok. 100 metrów, lecz jeżeli zachodzi taka konieczność, bez większego trudu zwiększają głębokość nawet do 220 metrów. Mogą przebywać pod wodą przez ok. 6 minut. Lampart morski Ssaki Antarktydy kojarzą się przede wszystkim z łagodnymi fokami, których dieta składa się przede wszystkim z ryb. Wśród nich występuje jednak osobnik, którego natura przystosowała do polowania na znacznie większą zdobycz. Mowa o lamparcie morskim. Ten silny i agresywny myśliwy zamieszkuje wybrzeża Antarktydy i większość wysp otaczających kontynent. Nie można jednak nie wspomnieć, że te niezwykłe zwierzęta są też spotykane w obszarze południowego wybrzeża Australii, w Nowej Zelandii, na Tasmanii, w obszarze RPA i Ziemi Ognistej. To jeden z największych przedstawicieli rodziny fokowatych - osiąga do 3,5 metra długości i może ważyć nawet pół tony. Masywne cielsko lamparta morskiego pokrywa rzadkie futro, na którym można dostrzec cętki. Silne szczęki drapieżnika są zaopatrzone w długie, ostre kły i siekacze. Zęby trzonowe służą mu przede wszystkim do filtrowania wody z kryla. Nietypową budową charakteryzuje się szyja lamparta morskiego. Podobnie jak wąż, wielka foka potrafi wyciągnąć łeb do tyłu, by silnym uderzeniem wgryźć się w ciało swej zdobyczy. Terenem łowieckim lamparta morskiego jest woda. W tym środowisku, z łatwością poluje na pingwiny, słonie morskie i inne fokowate. Zwierzę nie gardzi też krylem, a nawet padliną. Orka oceaniczna Kolejny okaz żyjący na Antarktydzie (a właściwie - w wodach Antarktydy) jest największym i najgroźniejszym oceanicznym drapieżcą. Orka oceaniczna osiąga do 10 metrów długości i może ważyć nawet 9 ton. Dzięki czarno-białemu ubarwieniu, nie da się ich pomylić z żadnym innym waleniem. Orki spotyka się na całym świecie, ale najliczniej występują w wodach Arktyki i Antarktydy. W kwestii diety, jeden z najsprawniejszych myśliwych oceanicznych wód nie jest zbyt wybredny. Jego łupem padają różnych rozmiarów ryby, żółwie morskie, głowonogi, foki, pingwiny, delfiny, morsy, a nawet rekiny. Często zdarza się, że orki polują w grupach. W takiej sytuacji, stanowią zagrożenie nawet dla dużych wielorybów. Płetwal błękitny Na koniec zostawiliśmy prawdziwego króla oceanów. Płetwal błękitny jest największym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek zamieszkiwało naszą planetę. Ogromny waleń osiąga długość do 30 metrów, a jego ogromne cielsko może ważyć nawet 200 ton! Rozmiary płetwala błękitnego mogą sugerować coś innego, ale należy wiedzieć, że król oceanów jest wyjątkowo łagodnym olbrzymem. Żywi się planktonem, odcedzanym z wody za pomocą fiszbin.
Tylko kilka ssaków przechodzi menopauzę. Orki, jak się okazuje, są wyjątkiem
Rozmnażanie, obok m.in. oddychania i wydalania, to jedna z czynności życiowych łączących wszystkie istoty żywe. Co ciekawe, tylko ludzie i cztery z wielu gatunków waleni przechodzą menopauzę – proces, po którym dalsza prokreacja nie jest możliwa, ale pozostałe czynności życiowe pozostają nienaruszone.
W tym artykule: Nowa populacja genetyczna orek Menopauza u ssaków Menopauza, nazywana też przez naukowców fazą poreprodukcyjną, to ewolucyjna zagadka. Do tej pory badaczom nie udało się jednogłośnie ustalić, skąd się wzięła i dlaczego. Według przewodnich teorii cecha ta miała wyewoluować po to, żeby starsze samice mogły pomóc w wychowywaniu potomstwa młodszych osobników. To rekiny dbają o zdrowie oceanów. Ich brak może doprowadzić do katastrofy Podwodne drapieżniki odgrywają kluczową rolę w stabilizowaniu swoich ekosystemów — to szczególnie ważne w obliczu postępujących zmian klimatycznych. Nowa populacja genetyczna orek Według badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Ecology and Evolution”, istnieją genetyczne dowody na to, że menopauzę przechodzi również unikalna populacja orek (Bigg's) zamieszkująca wybrzeża stanu Waszyngton i Kolumbii Brytyjskiej. Wcześniej naukowcy uważali, że w przypadku tych mierzących nawet 8 m długości zwierząt wystąpienie fazy poreprodukcyjnej jest mało prawdopodobne. Dodajmy, że orki są jednym z najbardziej zróżnicowanych gatunków zwierząt – żyją we wszystkich siedmiu oceanach. Dzielą się na wiele populacji genetycznych, które różnią się, chociażby dietą czy miejscem występowania. Mia Nelson, główna autorka badania, mówi, że znane jej orki żyją w stałych strukturach społecznych składających się z matek, potomstwa i dalekich krewnych. Osobniki bardzo rzadko opuszczają swoją grupę i nawet kiedy nie mają już zdolności rozrodczych, mogą dalej brać czynny udział w rodzicielstwie swoich wnuków. Badane orki Bigg's żyją jednak w znacznie mniejszych stadach (matka i potomstwo), dlatego w ich przypadku trudno zastosować teorię o babciach. Bukowe lasy Bieszczad wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO Na myśl o Bieszczadach nie wszyscy myślą o bukach. To właśnie te drzewa trafiły na listę UNESCO. Menopauza u ssaków Aby potwierdzić, że orki Bigg's rzeczywiście przechodzą menopauzę, Nielsen i jej współpracownicy, przeanalizowali dane zebrane od nich i ich kuzynów z innej populacji genetycznej w ciągu 40 lat. Informacje uwzględniały daty urodzenia i śmierci poszczególnych wielorybów, a także harmonogram okresów rozrodczych. Jak się okazało, wiele je łączy, w tym m.in. upodobanie do podobnych siedlisk. Poza strukturą społeczną różni je też dieta. Orki rezydenci z Ameryki Północnej żywią się wyłącznie rybami, a populacja Brigg's zjada też inne ssaki, przykładowo foki. Obie przestają rodzić po 30. roku życia, ale dożywają od 60 do nawet 80 lat. Odkrycie zaskoczyło naukowców. Zespół przewidywał, że nawet jeśli orki Bigg's przechodzą menopauzę, to dochodzi do niej później. Badacze skłaniają się ku hipotezie, że odpowiedzialnym za to podobieństwo między populacjami musi być ich wspólny starożytny przodek. Co z korzyściami ewolucyjnymi menopauzy u orek? Naukowcy wyjaśniają, że starsze samice pełnią później rolę przewodników, pokazując stadu najlepsze miejsca do polowań. Orki po menopauzie nie muszą też walczyć z innymi członkiniami grupy o partnerów, co reguluje relacje w grupie. Nielsen planuje przeprowadzić kolejne obserwacje za pomocą dronów, które pomogą jej jeszcze lepiej zrozumieć relacje między waleniami.
Losy tej orki opłakiwał cały świat. Teraz znowu się pojawiła, nie sama
Historia orki o imieniu Tahlequah poruszyła tysiące serc na całym świecie. W 2018 roku zaobserwowano jak samica pływa unosząc swoje martwe młode, nie mogąc się z nim pożegnać. Teraz historia znalazła swój optymistyczny ciąg dalszy – orkę zauważono w towarzystwie zdrowego cielęcia.
W 2018 roku Tahlequah spędziła 17 dni, nosząc martwe młode. Przepłynęła z nim ponad 1500 kilometrów. Historia matczynej miłości wzruszyła tysiące serc, a fotografie pogrążonej w żałobie orki pojawiały się w programach telewizyjnych na całym świecie. Tym bardziej cieszy, że w tym roku udało się przyłapać Tahlequah, jak radośnie pływa w wodach wschodniej cieśniny Juana de Fuca, w towarzystwie swojego młodego. View oEmbed on the source website Obserwatorzy z Centrum Badań nad Wielorybami podają, że 21-letnia obecnie samica urodziła najpewniej 4 września, a młode – na potrzeby badań – zostało nazwane przez naukowców „J57”, choć mama na pewno zwraca się do niego bardziej pieszczotliwie. Tahlequah i cielę wydają się być zdrowi, a niemowlę „pływa energicznie obok matki” – poinformowali eksperci. Datę narodzin oszacowano na podstawie wyprostowanej płetwy grzbietowej młodego. „Wiemy, że wyprostowanie jej po zgięciu w łonie zajmuje dzień lub dwa, więc narodziny wyznaczamy na 4 września 2020 r.” – wyjaśnił zespół. Nadal nie podano też, jakiej płci jest mała orka. Nie pozwoliła na to zbyt krótka obserwacja. „Zakończyliśmy nasze spotkanie z nią po kilku minutach i życzyliśmy im powodzenia. Mamy nadzieję, że to cielę to historia sukcesu” – napisali obserwatorzy z ośrodka obserwacji wielorybów. Matka w żałobie Tahlequah nie po raz pierwszy została mamą. W 2010 roku wydała na świat cielę, które żyje do dziś – orkę znaną jako „J47” lub pod imieniem Notch. Ale Samica ma też za sobą poronienie, do którego doszło w 2010 roku, oraz tragedię z 2018, kiedy cielę zmarło wkrótce po narodzinach. View oEmbed on the source website Eksperci obserwujący Tahlequah obawiali się o bezpieczeństwo tegorocznej ciąży, dlatego odetchnęli z ulgą, kiedy między stanem Waszyngton a wyspą Vancouver orka pojawiła się w towarzystwie zdrowego cielęcia. „Mamy nadzieję, że wodni kompani zapewnią im dużo miejsca do żerowania w tym ważnym czasie. Przy tak małej populacji każdy udany poród jest niezwykle ważny” – poinformowała cytowana przez „Daily Mail” grupa non-profit Sealife Response, Rehabilitation and Research, której pracownicy jako pierwsi zaobserwowali w lipcu, że samica jest w ciąży. Na krawędzi wyginięcia Populacja orek na Pacyfiku jest zagrożona – obecnie w południowych wodach można znaleźć zaledwie 72 osobniki. Dlatego też każde nowe narodziny witane są z ogromną radością. Tym bardziej, że dochodzi do nich coraz rzadziej. Zdaniem ekspertów za złe warunki reprodukcyjne orek odpowiada po pierwsze głód – malejące zasoby łososia w rejonie południowych wysp Pacyfiku, oraz spowodowany głodem stres. Potęguje go ponadto zanieczyszczenie środowiska oraz podwodny hałas, zakłócający zdolności łowieckie orek, które w poszukiwaniu zwierzyny kierują się dźwiękiem. View oEmbed on the source website Badacze apelują o ograniczenie ruchu łodzi w rejonie zamieszkiwanym przez orki. Z ostatnich obserwacji wynika, że ruch na tym terenie się zwiększył, a łodzie płyną ze zbyt dużą prędkością, co powoduje wzrost natężenia hałasu. Naukowców martwi nie tylko brak młodych osobników, lecz także kondycja żyjących orek. Wiele z nich jest zbyt chudych. Przy tak złych warunkach oraz dużym stresie żywieniowym w ostatnich latach duży procent ciąż kończy się niepowodzeniem, a śmiertelność młodych cieląt wynosi około 40 proc.
Kobiety są jak orki? My tak nie uważamy, ale jest takie badanie...
Badania nad drapieżnymi waleniami - orkami - mogą pomóc w wyjaśnieniu zjawiska menopauzy – informuje serwis BBC News.
Orka (Orcinus orca) to gatunek ssaka z rodziny delfinowatych o charakterystycznym czarno-białym ubarwieniu. Samce dorastają do 9 metrów długości i 9 ton wagi, samice są nieco mniejsze. Podobnie jak w przypadku ludzi, samice orek przestają być zdolne do rozmnażania na długo przed końcem życia – w wieku około 30-40 lat (żyją około 90 lat). Występowanie menopauzy stwierdzono tylko u kilku gatunków ssaków. Nawet długo żyjące słonie i wielkie małpy pozostają płodne przez większą cześć życia. Niektórzy naukowcy uważają, że ludzka menopauza to uboczny skutek długiego życia, inni - że wynika z uwarunkowań społecznych – tak jak u orek. Naukowcy z uniwersytetów w Exeter i Yorku badają zachowanie orek podczas badań terenowych, używając m.in. dronów. Dzięki filmowaniu z powietrza można dokładnie śledzić społeczne interakcje w stadzie orek – pomoc w polowaniu na zdobycz, interwencje podczas konfliktów, opiekę nad młodymi. Dzieci orek tworzą wraz z matką zwartą, nierozłączną grupę. Jak wykazały badania, starsze samice w okresie menopauzy przekazują innym członkom stada informacje pomocne w poszukiwaniu pokarmu, na przykład łososi. Jest to szczególnie ważne w okresach niedoboru pożywienia. Mogą też pomagać w rozwiązywaniu konfliktów. Wcześniejsze obserwacje (lata 1974-2010) dowiodły, że pomoc doświadczonej samicy szczególnie przydaje się jej własnym, dorosłym synom. W przypadku samca w wieku powyżej 30 lat śmierć matki prawie 14-krotnie zwiększała ryzyko zgonu w kolejnym roku. Dla córek utrata matki nie była aż tak niebezpieczna - powyżej trzydziestki ryzyko rosło trzykrotnie, natomiast w przypadku samic poniżej 30. roku życia śmierć matki nie zmieniała wskaźnika przeżywalności. Naukowcy przypuszczają, że u ludzi menopauza pozwoliła uwolnionym od macierzyństwa kobietom zająć się wnukami, podczas gdy samice orek przez długie lata opiekują się własnym potomstwem. Źródła: PAP
Rower daje nam wolność wyboru, nie zanieczyszcza środowiska, bo nie potrzebuje paliwa, wszędzie nim dojedziemy, nie stoimy w korkach, jest cichy, przyjazny, pozwala zatrzymać się tam, gdzie chcemy. To my decydujemy, gdzie nim dojedziemy i jak szybko to zrobimy, a oprócz tego dba o naszą kondycję. Brzmi jak opis najwspanialszego pojazdu na świecie? Bo tak właśnie jest – dlatego z myślą o rowerzystach przygotowaliśmy to wydanie Travelera. Najlepsze trasy polecają nasi autorzy – wytrawni podróżnicy, którzy kochają rowery i na nich zwiedzają świat. Jak chociażby Mateusz Waligóra, który z żoną Agnieszką kilka lat temu zorganizował wyprawę przez Amerykę Południową – razem przejechali 16 tys. km. Zdobyli siedem gór i przeżyli miliony przygód. Nie wspominając o tym, ile fascynujących osób poznali po drodze. Dla nas Mateusz opisał najtrudniejszy, a jednocześnie najbardziej fascynujący fragment swojej wyprawy – Drogę Śmierci w Boliwii. Ale mamy też łatwiejsze trasy – np. szlak winny na Morawach przejechał Michał Głombiowski. Jakub Rybicki z kolei zwiedzał rowerem Kubę, a Maciej Wesołowski podróżował nim po Chorwacji. Mam nadzieję, że Wy też już nie możecie się doczekać, kiedy wsiądziecie na rower i ruszycie na wyprawę życia.
Humbaki chronią inne zwierzęta przed atakami orek. Jak to wyjaśnić?
Możliwe, że robią to przez pomyłkę. Jednak jest także teoria, która mówi, że to prawdziwi altruiści.
W maju 2012 roku badacze zaobserwowali stado orek oceanicznych atakujących pływacza szarego i jego małego w zatoce Monterey Bay w Kalifornii. W pojedynku zginął mały pływacz. Jednak na to co miało miejsce później nie da się znaleźć łatwego wytłumaczenia. Dwa humbaki były już na miejscu, kiedy orki oceaniczne zaatakowały rodzinę pływaczy. Jednak po śmierci małego pływacza na miejsce przypłynęło jeszcze około 14 humbaków - prawdopodobnie po to, żeby orki nie zjadły ciała małego. - Jeden konkretny humbak, czyli długopłetwiec oceaniczny, pojawił się obok tuszy małego wala, z głową skierowaną w jego stronę, stał na odległość długości swojego ciała, wydawał głośne dźwięki i uderzał ogonem za każdym razem, kiedy orka podpływała na żer – opowiada Alisa Schulman-Janiger, badaczka zajmująca się wielorybami w ramach projektu California Killer Whale Project. Przez sześć i pół godziny humbaki uderzały orki oceaniczne swoimi płetwami i ogonem. I pomimo zauważonych w pobliżu gęstych rojów kryli – ulubionego pożywienia humbaków – te nadal czuwały. Nie jest jasne, dlaczego humbaki ryzykowały obrażeniami i straciły tyle energii na ochronę całkowicie innego gatunku. Pewne jest jednak to, że nie był to odosobniony przypadek. W ciągu ostatnich 62 lat pomiędzy humbakami i orkami oceanicznymi zarejestrowano 115 interakcji – jak wynika z badań opublikowanych w lipcu w czasopiśmie naukowym Marine Mammal Science. – Takie zachowanie humbaka powtarza się na wielu obszarach na całym świecie – twierdzi Schulman-Janiger, która współprowadziła badania. - Byłam świadkiem kilku spotkań tych zwierząt, ale nigdy nie były tak spektakularne [jak wydarzenie z maja 2012 roku] – podkreśla. To najdłuższa znana naukowcom interakcja pomiędzy humbakami i orkami oceanicznymi. Co się tu dzieje? Najbardziej logiczne z punktu widzenia biologii wyjaśnienie takiego obronnego zachowania humbaków jest takie, że z ingerencji w polowania orek czerpią swego rodzaju korzyści. Przykładowo orki znane są z tego, że atakują humbaki, które z kolei najbardziej narażone na atak są jako młode osobniki. Jednak w momencie osiągnięcia dojrzałości jeden humbak jest na tyle duży, że może poradzić sobie z atakiem całego stada orek oceanicznych. W związku z tym możliwe, że zachowanie obronne zrodziło się z potrzeby pomocy swojemu gatunkowi w przetrwaniu najsłabszego etapu życia – humbaki reagują, kiedy życie młodego osobnika jest zagrożone. Jest również prawdopodobne, że atakowane młode są spokrewnione z wielorybami przybywającymi na pomoc. - Jako że młode humbaki zwykle powracają do miejsc żywienia i rozrodu swoich matek, osobniki z jednego obszaru mogą być bardziej związane z sąsiadującymi humbakami niż z całą populacją – twierdzi kierujący badaniami Robert Pitman, ekolog morski z amerykańskiej agencji rządowej ds. oceanów i atmosfery NOAA oraz stypendysta Towarzystwa National Geographic. Jednak i takie wytłumaczenie nie jest do końca przekonujące. Ze wszystkich incydentów badanych przez naukowców w ciągu ostatnich 50 lat, orki oceaniczne atakowały humbaki zaledwie w 11 procentach czasu. Pozostałe 89 procent orki spędzały na polowaniach na foki, lwy morskie, morświnowate i inne ssaki morskie. Zarejestrowano nawet jeden przypadek, w którym humbaki najwyraźniej próbowały uratować parę samogłów przed staniem się przekąską dla orek. Może to sprawa osobista. Schulman-Janiger zauważa, że nie wszystkie humbaki mieszają się w polowania orek, a wiele z nich posiada blizny po wcześniejszych atakach ze strony orek. W związku z tym możliwe, że osobista historia popycha humbaki do reagowania na polowania orek. Z badań wynika również, że humbaki mogą bardziej odpowiadać na dźwięki wydawane przez orki niż na atakowane przez orki zwierzęta. To by oznaczało, że humbaki nie wiedzą, jakie gatunki są atakowane, dopóki nie włożą energii w dopłynięcie do pola walki. Takie zachowanie może utrzymywać się u populacji, ponieważ humbaki okazjonalnie czerpią z tego korzyści – najwyraźniej wystarczająco duże, by usprawiedliwić spędzanie większości czasu na pomaganiu innym gatunkom. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Jason Bittel
Uwolnić delfina. Z delfinarium na wolność
Kiedyś zamknęliśmy tysiące delfinów w morskich parkach rozrywki. Dziś na nowo uczymy je życia na wolności.
Morze w zatoce Gökova nieopodal wioski Karaca w południowo-zachodniej Turcji jest krystalicznie czyste. Tuż przy brzegu w wodzie umieszczono okrągłe zagrody z sieci, jakich normalnie używa się w hodowlach ryb. W jednej z nich, nieco przerobionej, o średnicy 30 i głębokości 15 m, pływają dwa samce delfina butlonosego: Tom i Misha. Są w pożałowania godnym stanie. Jeff Foster, 55-letni specjalista od ssaków morskich ze Seattle, trafił tu w styczniu 2011 r. Z dostępnych informacji wynikało, że delfiny schwytano pięć lat wcześniej gdzieś na Morzu Egejskim. Na początku trzymano je w delfinarium w nadmorskim mieście Kaş, a w 2010 r. przewieziono w głąb lądu. Trafiły do betonowego basenu w górskiej miejscowości Hisarönü. Za 50 dolarów turyści mogli łapać je za płetwy lub przez 10 minut dać się holować w wodzie. Hisarönü to zbieranina tanich hoteli i barów. Muzyka dudni tu do późnych godzin nocnych. Trudno wyobrazić sobie bardziej nieprzyjazne miejsce dla morskich ssaków. Do tego dno ich basenu szybko pokryło się zdechłymi rybami i odchodami, bo system filtracji był niesprawny. Rozwścieczeni miłośnicy zwierząt zorganizowali protesty, co zmusiło właścicieli do zamknięcia obiektu. We wrześniu do akcji wkroczyła brytyjska fundacja Born Free, która wykupiła Toma i Mishę i przewiozła do morskiej zagrody koło Karaki. Fundacja zatrudniła Jeffa Fostera, by dokonał czegoś naprawdę trudnego. Miał przywrócić Toma i Mishę do formy fizycznej, nauczyć je wszystkiego, co potrzebne do życia na wolności, a potem wypuścić do Morza Egejskiego. – Przedsięwzięcie obarczone jest bardzo wysokim ryzykiem, bo mamy do czynienia z nieprzewidywalnym stworzeniem – twierdził Will Travers, prezes Born Free. – Ale nie ma wyboru. Jeśli czegoś nie zrobimy, oba zdechną. Wątpliwości natury etycznej dotyczące trzymania delfinów w niewoli, zwłaszcza dla rozrywki, nasilają się, w miarę jak rośnie nasza wiedza o intelektualnych i poznawczych zdolnościach tych ssaków. Mają one bowiem samoświadomość, życie społeczne, rozwinięte umiejętności porozumiewania się. Używają gwizdów identyfikacyjnych – czegoś w rodzaju osobniczych podpisów czy imion. Potrafią rozpoznać swoje odbicie w lustrze, rozumieją pojęcia abstrakcyjne, pojmują podstawy gramatyki i składni. Przez ostatnie 50 lat wypuszczono na wolność ponad 30 delfinów przetrzymywanych w niewoli przez dłuższy czas. Skutki były rozmaite. Tom i Misha miały szansę wnieść wkład w rozwój nauki i praktykę przywracania delfinów do życia na wolności. Mogły przetrzeć szlak dla innych delfinów. – To wzruszające. Jeśli uda nam się z Tomem i Mishą, sukces zainspiruje ludzi, którzy zaczną kwestionować słuszność wystawiania delfinów na pokaz – mówił Travers. Dla Jeffa Fostera Tom i Misha były z kolei szansą na częściowe odkupienie win. W wieku 15 lat Jeff zatrudnił się w oceanarium w Seatle. W 1976 r. (miał wtedy 20 lat) zaczął pomagać odławiać na wodach Islandii orki dla oceanariów SeaWorld. Przez kolejne 14 lat Foster uczestniczył w schwytaniu dwudziestu paru orek; łowił także inne gatunki delfinów, uchatki, foki. Jako młody człowiek zaczął łowić orki, bo był to znacznie ciekawszy sposób zarabiania pieniędzy niż smażenie hamburgerów. Poza tym szczerze wierzył, że to dobra droga do wzbogacenia wiedzy o tym słabo poznanym ssaku morskim. Ale błagalne krzyki młodych zwierząt oddzielanych od matek zamkniętych w zbiorniku na łodzi zmusiły go do refleksji. Paradoks polega na tym, że doświadczenie, jakie zdobył, chwytając żywe delfiny do życia w niewoli, stało się doskonałą kwalifikacją do zajęcia się odwróceniem tego procesu. I dlatego fundacja Born Free chcąc nie chcąc zwróciła się właśnie do niego. – Jeff był silnie związany z branżą wykorzystującą zwierzęta trzymane w niewoli, więc trochę się niepokoiliśmy – przyznaje Alison Hood, która kierowała przedsięwzięciem z ramienia fundacji. – Ale jego wiedza była nieoceniona. Foster założył, że proces rehabilitacji oraz przygotowanie delfinów do wypuszczenia na wolność zajmą od sześciu do ośmiu miesięcy i będą kosztowały pół miliona dolarów. To koszt zagrody pływającej, personelu, sprzętu, żywych ryb. Born Free liczyła, że wystarczy niespełna połowa tej kwoty. Obie strony nie miały racji.
Orki pokazują, na co je stać, gdy wspólnym wysiłkiem organizują sobie coś na ząb.
Wielka literatura nie opiewa orek. Wprawdzie ich szlachetne, opływowe kształty, ubarwienie biało-czarne jak u pandy i „zębów pełen pysk” nadają im wygląd istot nie z tej ziemi, ale to nie wystarczyło, by orka stała się bohaterem jakiejś znanej powieści. Nie ma wśród orek żadnego Moby Dicka. Niemniej jednak większość z nas ma przed oczami obraz tych zwierząt wzięty z telewizji i filmów przedstawiających orki w oceanariach, jak popisują się skokami w trakcie cyrkowych pokazów albo pływają bez ustanku w kółko w ciasnych, surowych basenach. Wiele osób uważa, że trzymane w niewoli cierpią psychiczne tortury, bo pozbawione są bogactwa bodźców, jakich dostarcza życie na wolności. Smuci to każdego, kto wie, jakie te ssaki są na swobodzie – przebojowe i rozumne, radosne i sprytne, jak kochają ocean, polowanie, życie. Pewnego zimnego styczniowego dnia otaczają mnie setki czarno-białych orek pomykających watahami po wodach norweskiego Andfjorden, 320 km na północ od koła podbiegunowego. Orcinus orca, jak brzmi naukowa nazwa gatunku, to największy przedstawiciel delfinów. Grzbiety i sterczące płetwy połyskują w arktycznym zmierzchu, gdy orki, na przemian nurkując i wynurzając się, naganiają, spędzają w zbity kłąb, a potem pożerają srebrzyste śledzie. Czasem któraś orka plaśnie ogonem o powierzchnię wody. Potrafią też machnąć nim pod wodą; dla śledzi takie uderzenie to „dzwon pogrzebowy”, jak to ujęła Tiu Similä, zoolożka, która opisała polowania orek metodą zwaną „żerowaniem karuzelowym”. Uderzenie ogonem nie tyle zabija ryby, ile je ogłusza, przez co stają się łatwym łupem. – To, co widać na powierzchni, to drobny fragment tego, co się dzieje pod wodą – wyjaśnia uczona. – Każda orka ma swoje zadanie. Tu obowiązuje ścisła choreografia, jak w balecie. Zwierzęta koordynują działania, porozumiewają się ze sobą, podejmują decyzje w zależności od zmian sytuacji. Mimo że śledzie są liczne, wcale nie należą do zdobyczy łatwych. Pływają szybciej niż orki i umieją tworzyć zwarte obronne formacje, które sforsować równie trudno jak mury fortecy. Orki nie mogą się na nie rzucić i połykać wraz z wodą, jak to czynią walenie fiszbinowce. Ale nauczyły się zaganiać śledzie niczym psy pasterskie owce, tworząc z nich zwarte grupy, nad którymi są w stanie zapanować. – Muszą uniemożliwić rybom schronienie się w głębinach. Aby utrzymać je tuż pod powierzchnią zbite w kulę, pływają wokół nich po okręgach. Członkowie stada na zmianę nurkują pod ławicę śledzi i opływają ją, tworząc karuzelę, a równocześnie płoszą ryby, wypuszczając bańki powietrza, wydając dźwięki i przewracając się na wznak, by straszyć je białymi brzuchami. Ryby zbijają się coraz ściślej. Gdy karuzela rozkręci się na dobre, śledzie zaczynają wyskakiwać z wody, rozpaczliwie próbując uciec. – To wygląda tak, jakby morze się zagotowało – mówi Tiu Similä. Gdy orki mają już śledzie pod kontrolą, jedna z nich uderza w skraj ławicy ogonem i w ten sposób ogłasza, że obiad podano. Ssaki, które teraz obserwowaliśmy, nie tworzyły klasycznej karuzeli. Pływały to tu, to tam w masie ryb, ale nie dookoła pod ławicą. Chociaż tym razem powierzchnia morza nie gotowała się od wyskakujących ryb, orki i tak miały ucztowanie. Świadczyły o tym uderzenia ogonami i wypływające co rusz ogłuszone czy martwe śledzie oraz luźne łuski unoszące się na powierzchni niczym srebrne monety. Żerowanie karuzelowe orek to jedna z ich kilkunastu metod polowania. Niektórzy naukowcy, w tym Tiu Similä, uważają, że są one przejawem odrębnych „kultur” tworzonych przez populacje orek. Na te kultury składają się rozmaite strategie myśliwskie stosowane przy postępowaniu z różnymi typami zdobyczy. W Argentynie na przykład orki wyskakują na brzeg, by chwytać niczego nie podejrzewające młode uchatki. W wodach Antarktyki stadka orek wspólnymi siłami wywołują duże fale, które zmywają foki z kry. Młode orki uczą się tych myśliwskich forteli od osobników dorosłych. Nigdy nie zaobserwowano, by orki współpracowały przy polowaniu z innymi gatunkami waleni. Zdarza im się za to polować na przedstawicieli takich gatunków waleni jak kaszaloty, pływacze, finwale, humbaki i innych; dlatego wielorybnicy nazywają orki „zabójcami wielorybów”. I dlatego też Tiu Similä jest zdziwiona tym, co teraz widzimy. Zazwyczaj tutejsze stada orek polowały na ryby same, tymczasem dzisiaj pływają wśród orek humbaki i finwale, zajadając się wspólnie śledziami. Orki się uwijają, zaganiając śledzie, a humbaki wyskakują do góry, rozdziawiają paszcze i łykają ryby, zanim orki się do nich dobiorą. Finwale natomiast pokazują swoje zakrzywione płetwy grzbietowe tylko na krótkie chwile, nabierają powietrza i znikają pod wodą, by ucztować w głębi. – Nigdy czegoś takiego nie widziałam – przyznaje badaczka. – Czyżby różne gatunki współpracowały przy łapaniu ryb? Virginia Morell, 2015 Poniższy artykuł jest trzecim i ostatnim w cyklu "Zrozumieć delfiny". Przeczytaj też dwa poprzednie: "Pora porozmawiać" i "Uwolnić delfina".
Temu zwierzakowi się naprawdę udało. Orki goniły fokę, kiedy niespodziewanie pojawili się oni [VIDEO]
Małe zwierzątko znalazło schronienie na ludzkiej łodzi. Całe zdarzenie udało się zarejestrować.
Kirk Fraser pływał wraz ze swoją rodziną na jachcie gdy nagle ich oczom ukazała się dramatyczna scena. Potężne orki ścigały niedużą fokę. W pewnym momencie ta zdecydowała salwować się ucieczką tam, gdzie drapieżniki nie mogłyby jej złapać - na powierzchnię. Wybrała jedyne dostępne w tej chwili miejsce, pokład łodzi Kirka Frasera. Przez prawie 45 minut zwierzątko i ludzie czekali, aż orki zrezygnują z foczego obiadu. W końcu odpłynęły zostawiając ich w spokoju. - To najbardziej intensywne doznanie, jakiego kiedykolwiek doświadczyłem. Natura jest piękna, ile ta foka miała szczęścia - komentuje nagranie Kirk Fraser. | Zobaczcie sami: View oEmbed on the source website
Wstrząsające wyznania byłego łowcy waleni
7 mln dolarów zaproponowano byłemu łowcy orek za złapanie ośmiu ssaków dla rosyjskiego Soczi na czas minionych igrzysk olimpijskich.
Od 1972 roku Jeff Foster zajmował się łapaniem orek w lodowatych wodach północnego Atlantyku na zlecenie SeaWorld i innych firm. Swoje polowania często nagrywał. Niedawno podzielił się z telewizją CNN godzinami materiałów z lat 80., a więc dekady, w której biznes łapaczy orek kwitł w najlepsze. Na jednym z filmów widać, jak Foster pomaga świeżo złapanemu, młodemu wielorybowi pływać w płytkim basenie. Zwierzę jest tak zdezorientowane, że nie potrafi utrzymać się w naturalnej pozycji i płynąć. Inne wideo z 1986 roku pokazuje cztery młode orki na dnie osuszonego basenu. Zwierzęta piszczą, gdy weterynarz podaje im zastrzyki z antybiotykami, a współpracownicy Fostera polewają je wodą. Foster, który głównie poławiał orki na wodach otaczających Islandię twierdzi, że jest odpowiedzialny za schwytanie dziesiątek waleni. Twierdzi, że im dłużej się tym zajmował, tym gorzej czuł się z powodu tych praktyk. – Zacząłem czuć się winny oddzielając młode od matki... To niemal jak płacz dziecka, ściska serce - mówi Foster reporterowi CNN Ivanowi Watsonowi. – W ciągu zaledwie kilku lat wszystko zaczęło się zmieniać. Ludzie zaczęli zdawać sobie sprawę, że to bardzo inteligentne zwierzęta i zaczęliśmy uczyć się o nich w ich środowisku naturalnym – wspomina. – Dowiedzieliśmy się, że te wieloryby spędzają swoje całe życie w stadzie. Doszedłem do momentu, w którym dosłownie popatrzyłem w lustro i powiedziałem do siebie: nie mogę tego robić. Nie mogę już więcej brać udziału w łapaniu orek. W 1990 roku Foster odszedł, by zająć się działalnością na rzecz ratowania zwierząt. Od tego czasu zajmu się pomocą, rehabilitacją i przywracaniem morskich zwierząt naturze. Niedawno Foster otrzymał bardzo kuszącą ofertę powrotu do poprzedniej profesji. Gdyby ją przyjął, mógłby przejść na emeryturę jako milioner. To była propozycja niemal nie do odrzucenia. Za załapanie ośmiu orek w wodach Pacyfiku u wybrzeży Rosji, pośrednik ze Wschodu zaoferował mu 7 milionów dolarów. – Wspominał, że dwa wieloryby trafiłby na olimpiadę, do miasta, o którym nigdy nie słyszałem, Soczi – mówi Foster.
Porady praktyczne dla planujących nurkowanie z orkami w Norwegii.
Powierzchnia: cały archipelag Lofotów liczy ponad 1 200 km2. Największą wyspą jest Austvagoy z miastem portowym Svolvar. Ludność: ok. 25 tys. Waluta: korona norweska (NOK); 1 korona = ok. 50 gr. Prawie wszędzie można płacić kartami kredytowymi. Aby zobaczyć orki, najlepiej wybrać się w listopadzie i zaklinać dobrą pogodę. Norwegia nie należy do UE, ale obywatele Polski nie podlegają obowiązkowi wizowemu. Samolotem z Warszawy przez Oslo do Bodo, a następnie do Svolvar, koszt ok. 2 700 zł w obie strony. www.norwegian.no), a następnie 3,5-godzinna podróż szybkim promem do Svolvar (www.ovds.no), koszt 130 zł w jedną stronę. Mimo pojawiających się ofert wstępnych jeszcze nigdy żaden wyjazd grupowy z polskim biurem podróży na nurkowanie z orkami nie doszedł do skutku. Warto wykupić miejsce u jednego z doświadczonych touroperatorów norweskich. Tygodniowe safari na łodzi organizuje m.in.: www.lofotdykk.no. Koszt safari od 6 500 zł, uczestnicy powinni mieć własny sprzęt nurkowy. W cenie pełne wyżywienie, noclegi, szkolenie dotyczące orek i wszystko, co niezbędne do nurkowania. Wypożyczenie suchych skafandrów i innego sprzętu nurkowego jest możliwe po zrobieniu wcześniejszej rezerwacji. Koszt wynajęcia suchego skafandra to ok. 170 zł/dzień, ok. 500 zł za tydzień, a całego sprzętu nurkowego razem ze skafandrem ok. 1 250 zł za tydzień. Jednodniowe wycieczki na podglądanie orek kosztują od 470 zł. W cenie prezentacja dotycząca orek w Norwegii, wycieczka łodzią i posiłek po powrocie. Aby zanurkować podczas takiej wycieczki, trzeba wydać prawie dwa razy więcej, bo ponad 850 zł. Cena obejmuje szkolenie i posiłek, ponadto grupy są mniejsze, a łodzie przystosowane do nurkowania. W przypadku sztormowej pogody warto przed przyjazdem upewnić się, czy wyprawa dojdzie do skutku. www.lofoten-opplevelser.no Baza hotelowa w Svolvar jest bardzo zróżnicowana. Do wyboru są dobrze wyposażone domki przypominające chaty pierwszych wielorybników – np. Svinoya Rorbuer (www.rica-lofoten.no), to wydatek od 490 zł od osoby za noc. Tańszą opcją jest Svolvar Sjohuscamp zlokalizowany w samym porcie – pokój 2-os. kosztuje od ok. 220 zł za noc. Chętni do oglądania waleni z pokładu łodzi powinni zabrać ze sobą ciepłe i wodoodporne ubrania. Wskazane są specjalne termoizolacyjne kombinezony. W listopadzie noce na Lofotach są długie, ale zamiast spać, lepiej wypatrywać zórz polarnych. Nurkować mogą osoby posiadające certyfikaty organizacji nurkowych. Zwyczajowo każdy nurek wypełnia przed rozpoczęciem wyprawy ankietę, w której oświadcza, że jest zdrowy, przeszkolony i będzie przestrzegał dopuszczalnych reżimów nurkowych. Jeżeli przebył wcześniej choroby mogące przeszkadzać w nurkowaniu albo ukończył 50 lat, organizator safari może zażądać zaświadczenia o zdolności do nurkowania. www.killerwhale.no www.killerwhale.org
Nie ma chyba na świecie nurka, który po obejrzeniu filmu o przygodach sympatycznego Willy’ego – tytułowego bohatera filmu uwolnić orkę – nie chciałby, choć przez chwilę popływać w towarzystwie tych fascynujących zwierząt. Ja też nie byłem wyjątkiem.
Zastanawiałem się, gdzie mogę obserwować w naturze te zwierzęta. Dowiedziałem się, że największe populacje żyją w Atlantyku w okolicach Islandii i Norwegii oraz w Pacyfiku u wybrzeży Alaski i Kanady. Zdecydowałem się na Norwegie, ale nie tylko z powodu odległości. Po pierwsze, orki pacyficzne polują na duże zwierzęta, głównie foki i pingwiny, przepadają także za łososiami. Natomiast orki z Morza Norweskiego odżywiają się śledziami, sporadycznie tylko polując na większe ofiary. O ile jestem w stanie uwierzyć, że wygłodzony waleń w szale zerowania mógłby ewentualnie uznać mnie za fokę, to przy moich blisko dwóch metrach wzrostu pomyłka z kilkunastocentymetrowym śledziem jest całkowicie wykluczona. Po drugie, w USA i Kanadzie przepisy dotyczące ochrony waleni są rygorystyczne przestrzegane, przez co praktycznie nie da sie podpłynąć w ich pobliże. Bez porównania lepiej wygląda sytuacja w Norwegii – przepisy sa tam bardziej liberalne. Wybrałem wiec Norwegie, a dokładniej Lofoty. To właśnie w chłodnych i bogatych w plankton wodach tego archipelagu od ponad 20 lat ogromne ławice śledzi szukają schronienia późną jesienią. Za rybami przybywają orki, a za nimi ludzie. Pierwsze spotkanie Do portowego miasteczka Svolvar na Lofotach przybywam pewnego listopadowego dnia. U nabrzeża Anker Bridge czeka mój pływający hotel – kuter Odin, który mieści na pokładzie do 10 osób plus załogę. Wieczorem, gdy wszystkie osoby mające wziął udział w tygodniowym safari są już w komplecie, oglądamy diaporamę oddającą nastrój pierwszych kilku wypraw „Orca Diving”. Zorganizowało je jedno z najlepszych centrów nurkowych w Norwegii, mające siedzibę w małej osadzie Stromsholmen oddalonej o kilkaset kilometrów od Lofotów. Właśnie tamtejsi nurkowie pierwsi zaczęli organizować „safari” z orkami, a na wyprawy zapraszać najlepszych fotografów podwodnych z całego świata. Wypływamy wczesnym rankiem. Jasno zaczyna się robić dopiero po godz. 9.00 (w listopadzie słońce pokazuje się tu nad horyzontem tylko na kilka godzin). Krajobraz wokół jest ekstremalnie różny od tego, co dotychczas kojarzyło mi się z nurkowaniem: ośnieżone skaliste zbocza zanurzają się w krystalicznie czystej wodzie. Płyniemy do miejsca, gdzie poprzedniego dnia rybacy widzieli kilka żerujących stad orek. Od czasu gdy Olav – organizator naszej wyprawy – pomógł rybakom uwolnić z sieci zaplątane zwierzę, zawsze może liczyć na najświeższe informacje. Są one naprawdę cenne, bo nawet na Lofotach odszukanie orek nie jest proste. Zaczęliśmy ich wypatrywać ze sterówki, z pokładu, a nawet specjalnie przygotowanego do tego celu bocianiego gniazda. Po chwili setki metrów przed nami pojawiły się pierwsze płetwy grzbietowe. Po ich kształcie i wielkości łatwo rozpoznać płeć: u samców są dużo większe, blisko dwumetrowej długości i ostro zakończone, zaś u samic lekko zakrzywione do tyłu – przypominają trochę płetwy ogromnych rekinów. U nasady każdej z nich znajduje się tzw. szara plama. To trochę jak linie papilarne u ludzi – każda ma swój charakterystyczny kształt i wielkość. Doświadczeni obserwatorzy na jej podstawie potrafią rozpoznać poszczególne osobniki. Przed nami płyną dwa duże samce i kilka samic. Szybko zakładamy skafandry, zabieramy maski, płetwy, balast i przesiadamy się do pontonu. Już wcześniej ustaliliśmy, że pierwszego dnia będziemy nurkować na bezdechu, a zestawów powietrznych zaczniemy używać, gdy już się oswoimy z zimną wodą i widokiem ogromnych zwierząt. Nawet mi to odpowiadało: wiedziałem, że orki, podobnie jak wszystkie inne delfiny, nie lubią szumu powietrza wydychanego z automatów. Na bezdechu będzie łatwiej się do nich zbliżyć. Łódka zrównała się teraz ze zwierzętami i wolno płynie ich tempem. To jedna z podstawowych zasad bezpieczeństwa – trzeba je przyzwyczaić do obecności człowieka i sprawdzić, jak reagują na niespodziewane towarzystwo. Od Olava dowiedziałem się, że jeżeli w stadzie będzie chociaż jedno młode, nie uda się nam podpłynąć do zwierząt. Przewodząca grupie samica, obawiając się o bezpieczeństwo młokosa, zmieni kurs, a gonienie orek nawet motorówką nie ma najmniejszego sensu, potrafią one bowiem rozwinąć prędkość do 60 km/godz.! Co gorsza, może to narazić walenie na niepotrzebne zmęczenie i stres. Mamy jednak szczęście, grupa spokojnie płynie dalej. Wyprzedzamy więc zwierzęta, a że podążają naszym tropem, możemy zacząć nurkowanie. Wskakujemy do wody parami; w pierwszej jestem ja z Niemcem Kurtem. Za plecami słyszę jeszcze komentarz Włocha Maurizzia: – Nic dziwnego, że tak nas gonią, w końcu na blaszanym półmisku przypłynęło śniadanie... Wcale nie jest mi do śmiechu, bo sam nie wiem, czego się spodziewać, zsuwam się jednak z pontonu jak najciszej, by nie spłoszyć orek, ale też nie przyciągnąć ich nadmiernej uwagi. Lodowata woda szczypie mnie w policzki. Mimo że bacznie rozglądam się dookoła, w przezroczystej wodzie widzę tylko migoczące promienie słoneczne. I nagle pojawiają się! Mkną jak torpedy prosto w moją stronę. Są przepiękne: czarny grzbiet, białe podbrzusze, do tego mała biała plama za okiem i większa w tylnej części ciała. Nie okazują najmniejszych wrogich zamiarów – przypominają raczej rozbawione dzieciaki biegnące w stronę piaskownicy. Odnoszę wrażenie, że oglądają mnie z ciekawością równie wielką jak moja. Opływają mnie i podążają dalej swoją trasą. Szybko wracam do pontonu, bowiem w kolejce czekają już kolejni nurkowie. Oni też wskakują do wody przed płynącymi waleniami, widać jednak, że orki coraz bardziej tracą zainteresowanie wspólnym pływaniem z ludźmi – mijają nas obojętnie, aż w końcu całkiem znikają nam z oczu. Wielkie żarcie Następny dzień okazuje się jednym z takich, o jakich się marzy: niebo bez jednej chmurki, a morze gładkie jak stół. Jeszcze przed świtem kapitan wypatrzył pierwsze stado orek płynące dokładnie według książkowych opisów: w środku młode, po bokach samice, wokół nich krążą samce. Stada orek liczą zwykle od kilku do 40 sztuk, nasze należy do tych największych. Widać dominującą orkę, jej córki, wnuki i kilka dorosłych samców. Chociaż zwierzęta nie wyglądały na specjalnie zaniepokojone naszym towarzystwem, postanawiamy ich nie płoszyć. Ryzyko, że nurkowie znajdą się między matką a młodym, jest zbyt duże. Niezadowolona samica mogłaby odepchnąć niespodziewanego intruza. Szybko znajdujemy inną grupę waleni. Podpływamy blisko i wyskakujemy z pontonu. Tym razem pod wodą wyczuwam dziwny nastrój grozy. Nieustannie dobiegają do mnie głośne piski i trzaski – to waleni śpiew! Przejrzystość wody, która w tym okresie roku nierzadko przekracza kilkadziesiąt metrów, tutaj spadła do kilkunastu. Przed moimi oczami pojawiają się tysiące małych srebrnych łusek. Z każdym pokonanym metrem atmosfera gęstnieje jak w horrorach. Skłębione śledzie wirują niczym świetlista kula, wokół pływają głodne dorsze, z góry pikują mewy. Co tu się dzieje? Zaniepokojony wynurzyłem się na powierzchnię i zobaczyłem kilkanaście dużych czarno-białych drapieżników pławiących się w kipiącej zupie śledziowej. Ryby w panice wyskakują w górę, szukając ratunku w powietrzu, lecz tam czekają na nie ptaki. Co jakiś czas następuje silne uderzenie ogonem. Zajmują się tym największe orki, czasem do łowów dopuszczając młodzież – pewnie po to, by dzieciaki nabrały wprawy. Reszta stada krąży wokół ławicy, strasząc śledzie białymi plamami na brzuchu i pilnując, by się nie rozpierzchły. Co jakiś czas „patrol” podpływa bliżej i wyjada ogłuszone ogonem ryby. Orki wybierają je z wody bardzo ostrożnie niczym słone paluszki, nigdy nie rzucając się z otwartą paszczą na całą ławicę. Wyglądają jak arystokracja w czarnych frakach i białych koszulach na wykwintnym przyjęciu. Nagle z migoczącej srebrem kuli wypływa ze śledziem w pysku „chłopczyk” – waży na oko jakieś 4 tony – i zaczyna mi się bacznie przyglądać. Wkrótce dołącza do niego z dziesięć innych orek. Najwyraźniej bardziej je zainteresowałem niż śledzie. Mam tylko nadzieję, że nie potraktują mnie jak konkurenta do suto zastawionego stołu. Aby im się przypodobać, usiłuję pływać jak delfin. O dziwo, moje wygibasy chyba przypadają orkom do gustu (na pewno oglądają najbardziej pokracznego delfina, jakiego można sobie wyobrazić). Zwierzęta podpływają coraz bliżej, a nawet jakby próbują się bawić. Po chwili wracają jednak do śledzi, porzucając nudziarza, który nie potrafi na dłużej zająć ich uwagi. Pod wieczór zmarznięty, ale szczęśliwy wracam do łodzi, marząc tylko o gorącej herbacie. Skóra na moich dłoniach przypomina papier ścierny – słona woda i coraz silniejszy wiatr zrobiły swoje. Dopiero przy kolacji czuję, jak bardzo jestem zmęczony. Kolorowy świat pod wodą Kolejnych kilka dni upływa pod znakiem śniegu, mgły i sztormu. Wprawdzie szukamy orek w bardziej osłoniętych przed wiatrem rejonach, ale bez rezultatów. Na osłodę nurkujemy w miejscach polecanych przez lokalne przewodniki. Podwodne krajobrazy wyglądają niczym z bajki: wielkie brunatnice przypominają tajemniczy stary las, w którym jak duchy przemykają ryby. W norach między kamieniami świecą ogniki oczu krabów, krewetek i innych skorupiaków. Podwodne widoki, pełne kolorowego życia, zmieniają moje wyobrażenie o ubogiej przyrodzie północnej Norwegii. To, czego nie ma na powierzchni, jest ukryte pod wodą – formy, kształty i kolory zaskakują swoją różnorodnością. Gdy już tracę nadzieję, że jeszcze zanurkuję z orkami, przestaje wiać i pojawia się słońce. Płyniemy w stronę słynnego fiordu Tyss – jednego z najbardziej lubianych przez delfiny. Nie odpływamy zbyt daleko od portu, gdy naszą łódź zaczynają gonić dwa młode walenie. Wyskakują w powietrze zaledwie kilka metrów od nas i z wielkim pluskiem wpadają do wody. Wyprzedzają łódkę, a my podążając ich tropem, docieramy do zatoki, w której pływa ponad sto orek. Możemy wybierać stado, z którym chcemy nurkować – to prawdziwy podwodny raj. Wprawdzie wyprawa dobiega końca, ale już wiem, że na pewno tu wrócę. Nowy kierunek: Kristiansund Na Lofoty wróciłem w zeszłym roku. Zaplanowałem wyprawę w najlepszym możliwym okresie – mój 14-dniowy rejs przypadał na drugi i trzeci tydzień listopada. Wówczas śledzie i orki docierają już w rejon archipelagu, ponadto słońce świeci wtedy stosunkowo długo w ciągu dnia. Niestety, nie mogłem przewidzieć, że po upalnym lecie ryby wcale nie będą się spieszyły w rejony przybrzeżne. W pierwszym tygodniu pogoda była wprawdzie piękna, ale spotykaliśmy tylko pojedyncze walenie nerwowo poszukujące swego przysmaku. Głodne orki nie były skłonne do zabaw i unikały towarzystwa ludzi. Nie brakowało za to bielików – wystarczyło złapać na wędkę kilka dorszy i wrzucić ich wnętrzności do wody, a natychmiast pojawiały się ptaki. Walenie mogliśmy podziwiać dopiero w drugim tygodniu, ale tylko z pokładu, bo jak na złość zepsuła się pogoda. Dowiedziałem się wtedy, że populacja śledzi zimująca na Lofotach nie jest już tak liczna jak kilka lat wcześniej – ryby tworzą ławice w innych rejonach. Takim nowo odkrytym (przez orki i ludzi) miejscem są okolice Kristiansund na zachodnim wybrzeżu, niedaleko Trondheim. Firma ze Stromsholmen już planuje zorganizować tam safari. Pewnie też na nie pojadę.
O spotkaniu pod wodą oko w oko z największym delfinem oceanów marzyłem od lat. Gdy mi się wreszcie udało, przeżyłem chwile pełne podziwu i zachwytu.
Zawsze sądziłem, że zwierzę, którego noworodek waży 200 kg, a jego rodzice dorastają do 10 metrów i ważą ponad 9 ton, powinno samym swoim wyglądem budzić respekt i grozę. Nic bardziej mylnego! Pod wodą orka wygląda jak wielka pluszowa zabawka dla dzieci, która z nieprawdopodobną lekkością i gracją ugania się za małymi rybami. Bez wątpienia orki należą do najbardziej inteligentnych stworzeń, jakie kiedykolwiek spotkałem pod wodą. Grupę orek, liczącą od kilku do nawet 40 osobników, prowadzi zwykle największy samiec, w środku płyną młode, po bokach samice, a pozostałe samce krążą wokół matek i dzieci. Podziwiając, jak sprawnie stado potrafi uformować z ławicy śledzi wielki, wirujący szaszłyk, a następnie błyskawicznym uderzeniem ogona ogłuszać i wyjadać niczym fistaszki pojedyncze srebrzyste ryby, można nabrać szacunku dla ich przebiegłości i zdolności organizacyjnych. Zabijaniem śledzi zajmują się zwykle największe zwierzęta, tylko czasem młodzież jest dopuszczana do łowów, dla nabrania wprawy. Reszta stada krąży wokół ławicy, pilnując, by śledzie się nie rozpierzchły i tylko co jakiś czas wpływając na przekąskę w połyskującą chmurę ryb. Osaczone śledzie nie mają najmniejszych szans. Obserwując polowanie z pokładu łodzi, ma się wrażenie, że powierzchnia morza to kipiąca zupa śledziowa, w której beztrosko poruszają się stworzenia z dwumetrowymi płetwami grzbietowymi. Dodatkowe efekty dźwiękowe tworzy upiorny jazgot setek mew krążących tuż nad wodą i co jakiś czas nurkujących w poszukiwaniu oszołomionych ryb. Przez tę kakofonię przebijają się wyraęnie myśliwskie nawoływania waleni. Norweska orka żywi się prawie wyłącznie rybami, natomiast u kanadyjskich, czy argentyńskich odmian ryby stanowią tylko 5 proc. pokarmu, resztę zaś ssaki i ptaki, przeważnie foki i pingwiny. Obie odmiany porozumiewają się podobnymi dla ludzkiego ucha językami, jednak dla orek mowa ich krewniaków jest całkiem obca i niezrozumiała. Wieczorem na gładkiej jak tafla lodu wodzie widać ostatnie orki oglądające horyzont. Co jakiś czas wynurza się pionowo łaciata głowa zastyga w bezruchu, po czym powoli chowa się pod wodą. Tak jak niespodziewanie pojawiły się orki w norweskich fiordach, mogą, niestety, zniknąć. Nigdy nie ma pewności, czy będą chciały przypłynąć tu za rok.