Willa czy Galeria? Nie popełnij tego błędu! Odkrywamy tajemnice Villa Borghese w Rzymie
Villa Borghese to jedna z najbardziej rozpoznawalnych przestrzeni zielonych w Rzymie. Park Villa Borghese rozciąga się na ponad 80 hektarach i stanowi oazę spokoju w sercu tętniącego życiem miasta. To doskonałe miejsce do relaksu, spacerów i kontaktu z naturą i sztuką. Ogrody Borghese to nie tylko bujna roślinność, ale też wyjątkowa architektura wspaniałych willi i kolekcje dzieł sztuki, które nadają temu miejscu wyjątkowy charakter.
Spis treści: Od winnicy do ogrodów Borghese w sercu Rzymu Dlaczego Villa Borghese jest tak chętnie odwiedzana? Ogrody Villa Borghese – atrakcje dla turystów i mieszkańców Park Villa Borghese jest trzecim co do wielkości (po illa Doria Pamphili i Villa Ada) obszarem zielonym w Rzymie. Znajduje się na północ od historycznego centrum miasta, w pobliżu słynnych Schodów Hiszpańskich i Piazza del Popolo. Centralne położenie parku oraz liczne wejścia sprawiają, że jest on łatwo dostępny zarówno dla mieszkańców i turystów. Teren Villa Borghese jest pełen alei spacerowych, ogrodów tematycznych i punktów widokowych. Dzięki temu odwiedzający mogą poczuć się, jakby na chwilę uciekli od miejskiego zgiełku, zanurzając się w spokojnym, naturalnym otoczeniu. Villa Borghese nie jest jednolitą przestrzenią parkową. Składa się z różnorodnych części, w tym z Tajemniczych Ogrodów (Giardini Segreti), Doliny Platani (Valle dei Platani), Ogrodu Jeziora oraz Parku Daini, które razem tworzą niezwykle urozmaiconą strukturę parku. Od winnicy do ogrodów Borghese w sercu Rzymu Historia Villa Borghese sięga początków XVII wieku. Pierwotnie był to teren winnicy, który siostrzeniec papieża Pawła V, kardynał Scipione Borghese przekształcił w rozległe ogrody krajobrazowe. Kardynał był mecenasem sztuki i pasjonatem kolekcjonowania dzieł artystów swoich czasów. Chciał, aby jego luksusowa rezydencja na obrzeżach miasta była nie tylko miejscem odpoczynku, ale też ekspozycją sztuki i przestrzenią spotkań towarzyskich. Architekci Flaminio Ponzio i Giovanni Vasanzio opracowali projekty ogrodów i zabudowań, które miały harmonijnie łączyć architekturę z krajobrazem. Dzięki temu park zyskał charakter, który sprawia, że dzisiaj Villa Borghese jest jednym z najbardziej urokliwych miejsc w Rzymie. W XIX wieku Villa Borghese przeszła modernizację, m.in. za sprawą księcia Camilla Borghese, który był kolekcjonerem dzieł sztuki. Od 1901 roku tereny stały się oficjalnie dostępne dla publiczności. Park szybko stał się ulubionym miejscem spacerów dla mieszkańców stolicy Włoch i turystów. Czy Villa Borghese i Galeria Borghese to to samo? Wielu odwiedzających myli pojęcia Villa Borghese i Galeria Borghese, dlatego warto od razu wyjaśnić różnicę. Villa Borghese w Rzymie to rozległy park krajobrazowy, obejmujący liczne ogrody, alejki spacerowe, punkty widokowe, jeziora i rzeźby. Z kolei Galeria Borghese to muzeum sztuki mieszczące się w dawnej willi kardynała Scipione Borghese, znajdującej się na terenie ogrodów. Dziś jest ona postrzegana najczęściej jako osobna atrakcja turystyczna, odwiedzana głównie przez miłośników sztuki. Dlaczego Villa Borghese jest tak chętnie odwiedzana? Villa Borghese w Rzymie jest sławna przede wszystkim dzięki swojemu wyjątkowemu połączeniu zieleni, architektury i sztuki. Przyciąga miłośników przyrody, którzy chcą odpocząć w cieniu drzew, ale także osoby zainteresowane kulturą i historią. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów ogrodów jest wspomniana już wcześniej Galeria Borghese (Galleria Borghese), usytuowana na terenie parku. W galerii można podziwiać arcydzieła Berniniego, Caravaggia, Tycjana czy Rafaela, co sprawia, że miejsce to jest obowiązkowym punktem na mapie turystycznej Rzymu. Villa Borghese w Rzymie słynie też z pięknych punktów widokowych, fontann, rzeźb i malowniczych świątyń, takich jak wzniesiona na środku jeziora Świątynia Eskulapa czy Świątynia Diany. Szczególnie warte uwagi są fontanna Konika Morskiego oraz fontanna Wenus, która zdobi klasyczny ogród. Ich obecność podkreśla harmonijne połączenie wody, rzeźby i roślinności. Dodatkowo park jest miejscem licznych wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych. Wśród tych ostatnich szczególną popularnością cieszą się przejażdżki rowerowe po Villa Borghese i spływy łodziami po sztucznym jeziorze. Ogrody Villa Borghese – atrakcje dla turystów i mieszkańców Villa Borghese to znacznie więcej niż miejski park – to rozległa przestrzeń kultury, sztuki i relaksu, która od lat zajmuje szczególne miejsce na mapie Rzymu. Znajdują się tu m.in.: Piazza di Siena – słynne miejsce pokazów konnych i zawodów jeździeckich, znane również z letnich Igrzysk Olimpijskich w 1960 roku. Świątynia Eskulapa – wzniesiona w stylu jońskim świątynia nad sztucznym jeziorem, idealna do fotografii i spacerów wśród zieleni. Pincio Terrace (Terrazza del Pincio) – punkt widokowy oferujący spektakularną panoramę Rzymu, szczególnie piękną o zachodzie słońca. Giardini Segreti (Tajemnicze Ogrody) – historyczne ogrody, dostępne także w formie wycieczek z przewodnikiem. Park Daini i Dolina Platani – to historyczne części Villa Borghese; pierwszy był niegdyś książęcym rezerwatem z danielami i gazelami, a druga, zachowana od XVII wieku, do dziś służy jako popularna przestrzeń spacerowa zwana Doliną Psów. Hydrochronometr Embriaco – ciekawostka technologiczna z XIX wieku, stanowiąca atrakcję edukacyjną. Ogrody botaniczne i ścieżki spacerowe – dla miłośników flory park oferuje szeroki wachlarz roślin, od cyprysów i cedrów po orchidee i kapary, wśród których kryje się wiele gatunków ptaków. Ogrody Borghese w Rzymie to także miejsca rekreacji. Liczne kawiarnie i punkty gastronomiczne pozwalają odpocząć w cieniu drzew, a przestronne trawniki są idealne na pikniki. Dodatkowo park oferuje atrakcje dla dzieci, w tym centrum zabaw Casina di Raffaello z szeroką ofertą warsztatów edukacyjnych i różnorodnych zajęć. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Pałac i ogród w Przelewicach stały się symbolami całego województwa. Oto najpiękniejszy zakątek w Zachodniopomorskiem
Mimo upływu lat pałacowy ogród to oaza zieleni łącząca cechy lasu, parku i łąki. A sam pałac w Przelewicach jest ważnym punktem kulturalnym na Pomorzu Zachodnim.
Spis treści: Jak stworzyć las Ogród jako miłość życia Jak z Jane Austen Od nowa Wędrowanie po ścieżkach Ogrodu Dendrologicznego w Przelewicach przypomina odczytywanie palimpsestu. Przemieszczam się po żwirowych alejkach, przeskakuję po kamieniach pomiędzy strumieniami, przekraczam łukowate mostki, pławię się w cieple oranżerii. Każdy krok jest odkrywaniem światów ukrytych. Ogród, od momentu powstania w 1805 r., przechodził – i nadal przechodzi – nieustanne zmiany. Nic nie jest tu stałe: roślinność, obszar, bieg ścieżek, zabudowania, styl całości. Przy odrobinie uwagi wciąż można jednak dostrzec ślady minionego czasu. W jakimś sensie jest to podróż po historii Pomorza Zachodniego. Jej tryby uruchomił ówczesny właściciel Przelewic, August Heinrich von Borgstede, który zlecił nie tylko wybudowanie pałacu – stojącego do dziś w pobliżu ogrodu – ale też parku w stylu angielskim o powierzchni 248 mórg. Znalazło się w nim miejsce na sady owocowe, warzywniaki i szparagarnie, co świadczy o pragmatycznym podejściu do życia Augusta – plony z ogródka i sadu stanowiły ważną część zaopatrzenia pałacowej kuchni. Tę tradycję kontynuował książę August Pruski, kolejny właściciel przelewickiego majątku. Czy da się jeszcze znaleźć ślady tamtych użytecznych działek? Owszem, choć to trudne, gdyż książę w swoich twórczych ambicjach szybko wyszedł poza ramy praktyczności. Pałac wraz z ogrodem zakupił jako zabezpieczenie przyszłości dzieci pochodzących z nieformalnego związku z Augustą Arend (która później zyskała tytuł szlachecki i zaczęła mianować się baronową von Prillwitz) i być może z myślą o niej stopniowo upiększał ogród, tworząc coraz pokaźniejsze areały przeznaczone na rzeczy nie do konsumowania, lecz podziwiania: kwiaty i egzotyczne rośliny. Jak stworzyć las Prawdziwe zmiany nadeszły jednak w 1922 r., gdy ziemię kupił zamożny przemysłowiec z Berlina, Conrad von Borsig. Dorobił się na inżynierii mechanicznej, jego prawdziwą pasją – być może będącą przeciwwagą dla świata projektów i maszyn, w którym się na co dzień obracał – były drzewa. Jako członek Niemieckiego Towarzystwa Dendrologicznego przyglądał się różnym gatunkom roślin, dumając nad prawidłami ich aklimatyzacji w zmiennych warunkach. Gdy tylko stał się właścicielem pałacu w Przelewicach, zabrał się więc do przekształcania parku w Ogród Dendrologiczny. Jego pomysł na to miejsce okazał się klarowny – dotychczasowy park w stylu angielskim miał przybrać kształt naturalnego, choć okiełznanego ręką człowieka, lasu. Do przebudowy zatrudnił specjalistów z berlińskiej szkółki drzew, stawiając przed nimi wyzwanie wkomponowania jak największej liczby gatunków roślin w zastaną przestrzeń. To wówczas ogród zyskał charakter, który zachował w dużej mierze do dzisiaj. Nadal, mimo upływu lat oraz zniszczeń po drugiej wojnie światowej, jest to oaza zieleni łącząca cechy lasu, parku i łąki. Twórcy ogrodu nie pozbyli się jednak całkowicie tego, co stworzyli poprzedni właściciele majątku – do historii tego miejsca dołożyli tylko kolejną warstwę. Śladem wcześniejszych lat są, dziś już potężne, sosny wejmutki, platany, miłorzęby czy też, nieco mniej okazałe, jesiony, klony, lipy i buki. Borsig postanowił wykorzystać je jako rodzaj naturalnej ściany, tła dla nowo posadzonych, a obcych dla tego terenu gatunków roślin. Szpaler drzew i krzewów świetnie chronił je przed wiatrem, a zimą śniegiem. Jedynie od północnej strony parku zrobiono w starym lesie przecinkę, by zyskać widok na niemal 3-hektarową łąkę. Na skutek starań właściciela majątku i jego ekipy w przelewickim parku pojawiło się ponad pięćset gatunków drzew i krzewów, nie tylko europejskich, ale też pochodzących z Azji i Ameryki Północnej. Ogród jako miłość życia Przechadzając się po tym spowitym zielenią terenie, widzę oczyma wyobraźni Borsiga, jak wydeptuje ścieżki i dogląda coraz to kolejnych zakątków tematycznych, które tworzył: ogrodu japońskiego, wrzosowiska, polany śródleśnej czy wąwozu krzewów zimozielonych. Mijam mostki i imponujące japońskie pagody (popularne miejsca na zdjęcie), myśląc o tym, jak wiele pracy, ale też wyczucia wymagało połączenie tych siedlisk w harmonijną całość. Conrad Borsig poświęcał jednak temu miejscu mnóstwo czasu, wciąż coś udoskonalając. Chociaż głęboka miłość do ogrodu okazała się kosztowna – przedsiębiorca, pochłonięty pielęgnowaniem kolejnych okazów, trwał w Przelewicach przez całą wojnę, a gdy konflikt przyjął dla Niemców niekorzystny obrót, nie zdecydował się na opuszczenie ukochanego miejsca. Być może nie wierzył w ostateczną klęskę nazistowskich wojsk i do końca liczył na to, że uda mu się uchronić majątek. Zginął zastrzelony przez prących na zachód żołnierzy radzieckich. Pozostał w swoim ogrodzie na zawsze, pochowany na jego terenie. Gdy docieram do alei różanej, natykam się na poświęcony mu pamiątkowy kamień – był pierwszym dyrektorem ogrodu, a jego pomysł stworzenia arboretum wciąż jest wyznacznikiem dla obecnych właścicieli parku. Jak z Jane Austen Im bliżej pałacu, tym naturalistyczny świat roślin staje się bardziej uporządkowany, wytyczony według określonych linii, ujarzmiony. Ten fragment posiadłości przypomina mi scenerię z ekranizacji książek Jane Austen. Odruchowo rozglądam się za jakąś zakochaną elegancką parą, która wychynie zza przyciętego żywopłotu, by toczyć poważne dyskusje o świecie, delikatnie przy tym flirtując. Na tyłach dwupiętrowego budynku, pochodzącego z początków XIX w., zbudowano szeroki taras ze schodami, które prowadzą w labirynt roślinnych ścian, a dalej na równo wystrzyżony trawnik. To idealne miejsce na to, by odpocząć w promieniach słońca lub wypić kawę przy jednym ze stolików. Obiekt, po gruntownej i starannej modernizacji przeprowadzonej kilka lat temu, został dostosowany do potrzeb turystów. Można tu wynająć pokój, obejrzeć jedną z wystaw czasowych, coś zjeść czy w końcu wziąć udział w organizowanych cyklicznie konferencjach, warsztatach i spotkaniach z ciekawymi ludźmi, którzy zjeżdżają tu z całej Polski. Dziś, po wielu zawirowaniach historycznych i kolejnych zmianach właścicieli, pałac w Przelewicach jest bowiem siedzibą Zachodniopomorskiego Centrum Kultury Obszarów Wiejskich i Edukacji Ekologicznej. Pełni rolę ważnego punktu kulturalnego w regionie. Od nowa Po zakończeniu wojny majątek został znacjonalizowany i do późnych lat 70. pałac służył za magazyn i mieszkania. Nieremontowany powoli niszczał, a po zmianie systemu politycznego został porzucony na pastwę losu. Dopiero na początku tego stulecia, dzięki funduszom Unii Europejskiej, przejęty przez samorząd obiekt udało się wyremontować. Następny etap prac, przeprowadzony już z myślą o dostosowaniu pałacu do potrzeb przyjezdnych oraz instytucji kulturalnej, zakończył się w 2024 r. Przechadzając się po długich korytarzach rezydencji mam wrażenie, jakbym przemykał po budynku, któremu udało się umknąć spod władania czasu – wszystko jest tu niemal jak nowe, pieczołowicie zrekonstruowane i odnowione. Projektanci zadbali o zachowanie ocalałych śladów przeszłości. Dłuższą chwilę spędzam w piwnicy, z zadartą głową podziwiając sufit i górne partie ścian sali kolumnowej, w której widać relikty malowideł o motywach roślinnych z początku XX w. Czy patrzył na nie Conrad Borsig, gdy wieczorem schodził tu po jedną z przechowywanych w chłodzie butelek wina? Jestem pewny, że zarówno Borsig, jak i August von Borgstede czy książę August Pruski odnaleźliby się dziś w tych pałacowych przestrzeniach. Być może byliby nieco zdziwieni widokiem grupki miłośników jogi, rozciągających się w ramach wspólnych zajęć na matach lub lepiących z gliny naczynia podczas warsztatów garncarstwa. Z pewnością doceniliby jednak fakt, że pałac i ogród nadal istnieją. I choć są nieco inne niż lata temu, wciąż pozostały miejscem żywym, inspirującym i pozwalającym znaleźć nieco wytchnienia od codzienności. Przespacerować się między gęstymi drzewami, zasiąść na tarasie, zanurzyć stopy w chłodnej wodzie potoku. Przelewice wciąż, pomimo burzliwej historii, pozostały perłą Pomorza Zachodniego. Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia. Więcej o atrakcjach Pomorza Zachodniego piszemy w najnowszym wydaniu „National Geographic Extra” nr 1/2026 – już w sprzedaży!
Ćma bukszpanowa to nieproszony gość w polskich ogrodach. Może wyrządzić ogromne szkody
Ćma bukszpanowa należy do najgroźniejszych inwazyjnych szkodników, jakie w ostatnich dekadach pojawiły się w Polsce. Kombinacja specyficznych cech biologicznych i czynników ekologicznych zadecydowały o niebywałym sukcesie tego owada. Na Starym Kontynencie jest obecna zaledwie od kilkunastu lat, jednak w tym krótkim czasie zdołała doprowadzić do wystąpienia głębokich zmian w europejskim krajobrazie.
Spis treści: Jak wygląda ćma bukszpanowa? Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Inwazja ćmy bukszpanowej Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Pojawienie się ćmy bukszpanowej (Cydalima perspectalis) w Polsce to nie tylko problem ogrodniczy. Mówimy tu o istotnym wydarzeniu ekologicznym, które wywarło fundamentalny wpływ na prywatne ogrody, parki miejskie i historyczne założenia pałacowe. Szybkość i gwałtowność inwazji tego gatunku są bezprecedensowe. W ciągu zaledwie kilku dni, żarłoczne larwy potrafią obrócić pielęgnowane przez dziesięciolecia żywopłoty i formowane krzewy bukszpanu w ogołocone z liści szkielety gałęzi. Jak wygląda ćma bukszpanowa? Ćma bukszpanowa to nocny motyl, zaliczany do wachlarzykowatych. W Europie należy do największych przedstawicieli swojej rodziny. Każda faza cyklu życiowego tego owada wykazuje specyficzne cechy, umożliwiające jego precyzyjną identyfikację. Jajo Niewielkie jaja, o średnicy od 0,8 do 1 mm, mają kulisty kształt. Początkowo przybierają barwę biało-kremową lub jasnożółtą. W miarę rozwoju zarodka, stają się zielonkawożółte z widocznym wewnątrz pomarańczowym pierścieniem. Tuż przed wylęgiem gąsienicy, wewnątrz jaja staje się widoczna charakterystyczna czarna kropka. Jest to kapsułka głowowa larwy. Samica składa je w grupach, liczących od 10 do 30 sztuk, na spodniej stronie zdrowych, najczęściej młodych liści bukszpanu, głęboko w gęstwinie krzewu. Złoża jaj są przytwierdzone do liścia za pomocą lepkiej, śluzowatej wydzieliny, która chroni je przed deszczem i wiatrem. Larwa Stadium larwalne jest jedynym, które bezpośrednio odpowiada za niszczenie roślin. Świeżo wylęgnięte gąsienice są bardzo małe – mierzą od 1 do 2 mm. Mają zielonkawożółty kolor. W miarę wzrostu, który trwa około miesiąca, ich wygląd staje się bardziej charakterystyczny. Ciało przybiera intensywnie zieloną lub żółtozieloną barwę. Wyraźnie widoczne stają się ciemnobrązowe lub czarne pasy, biegnące wzdłuż grzbietu. Pojawiają się też czarne plamki po bokach. Rozwinięta gąsienica jest rzadko pokryta drobnymi włoskami. Najważniejszą i niezmienną cechą identyfikacyjną larwy na każdym etapie jej rozwoju jest duża, błyszcząca, czarna głowa. U niektórych osobników można na niej dostrzec słabo widoczny znak w kształcie litery „Y”. Gąsienice są niezwykle żarłoczne i szybko rosną, osiągając ostatecznie długość od 35 do 44 mm, a w sprzyjających warunkach – nawet do 4,5 cm. Poczwarka Poczwarka mierzy od 1,5 cm do 3 cm. Początkowo jest jasnozielona z ciemnymi pasami na grzbiecie. W miarę rozwoju dorosłego motyla wewnątrz, ciemnieje i staje się jednolicie brązowa. Zazwyczaj znajduje się wewnątrz luźnego kokonu, utkanego z przędzy jedwabnej pomiędzy kilkoma liśćmi i gałązkami bukszpanu, co zapewnia jej ochronę i kamuflaż. Imago Dorosły motyl jest dość duży jak na przedstawiciela rodziny wachlarzykowatych. Rozpiętość jego skrzydeł zazwyczaj wynosi od 36 do 46 mm. Ciało ćmy bukszpanowej jest białawe, z brązowo owłosionym tułowiem i brązowym zakończeniem odwłoka. Występuje w kilku formach barwnych. Ta cecha wskazuje na dużą zmienność genetyczną w europejskiej populacji i jest dowodem na wysokie zdolności adaptacyjne owada. Najczęściej spotykaną, bo stanowiącą aż 60–80% populacji, jest forma typowa. Skrzydła są perłowo białe z szeroką, ciemnobrązową obwódką na obu parach. Forma melanistyczna jest rzadszą odmianą, obejmującą 10–30% osobników. Skrzydła są niemal w całości jasnobrązowe, często z fioletowym, opalizującym połyskiem. Także w tym przypadku widoczna jest ciemniejsza obwódka na krawędziach. Najrzadsza, bo stanowiąca do 10% populacji, jest forma pośrednia o cechach mieszanych. Wspólną cechą identyfikacyjną dla wszystkich form barwnych jest charakterystyczna, biała plamka w kształcie półksiężyca na przednim skrzydle. Na skrzydłach formy typowej może być ona słabiej widoczna, ponieważ znajduje się na białym tle. Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Przyglądając się cyklowi życiowemu ćmy bukszpanowej, można dojść do wniosku, że owad ten jest doskonale przystosowany do maksymalnego wykorzystania zasobów rośliny żywicielskiej przez cały sezon wegetacyjny. Przebieg rozwoju tego motyla jest uzależniony od warunków pogodowych, przede wszystkim od temperatury. W Polsce w ciągu roku rozwijają się zwykle dwa do trzech pokoleń. W wyjątkowo ciepłe i długie sezony wegetacyjne może pojawić się czwarte pokolenie. Okres od marca do kwietnia Gdy temperatura powietrza utrzymuje się powyżej 10 stopni Celsjusza, przezimowane gąsienice opuszczają swoje kryjówki i natychmiast rozpoczynają intensywne żerowanie na liściach bukszpanu. Pierwsza fala zniszczeń jest szczególnie dotkliwa, bo rośliny dopiero rozpoczynają wegetację i są osłabione po zimie. Okres od maja do czerwca Po kilku tygodniach żerowania gąsienice przepoczwarczają się. Pojawia się pierwsze pokolenie dorosłych motyli. Owady odbywają loty godowe od końca kwietnia lub początku maja do czerwca. Są aktywne nocą. Po zapłodnieniu samice składają jaja, rozpoczynając cykl na nowo. Okres od czerwca do sierpnia Z jaj złożonych przez pierwsze pokolenie wylęgają się gąsienice. Okres ten często przynosi najbardziej katastrofalne szkody, ponieważ populacja larw osiąga swoje maksimum, a wysokie temperatury sprzyjają ich błyskawicznemu rozwojowi. W ciepłą i wilgotną pogodę cały cykl rozwojowy może zamknąć się w 6–8 tygodniach. Okres od sierpnia do października Drugi lot motyli następuje późnym latem, dając początek trzeciemu pokoleniu gąsienic. Te żerują przez sierpień, wrzesień, a jeśli jesień jest ciepła, nawet do października lub listopada. Późna jesień Gąsienice z ostatniego pokolenia nie kończą swojego rozwoju. Zamiast tego, przy odpowiednim sygnale środowiskowym, przerywają żerowanie i budują hibernakula, czyli zimowe kokony składające się z dwóch zdrowych liści bukszpanu, połączonych jedwabną przędzą. W takich warunkach przetrwają zimę i wraz z nastaniem wiosny przystąpią do żeru. Potencjał rozrodczy Ćma bukszpanowa imponuje zdolnościami rozrodczymi. W ciągu całego życia pojedyncza samica może złożyć od 190 do 790 jaj. Składa je w niewielkich grupach. Taka strategia pozwala znacząco ograniczyć konkurencję pokarmową między potomstwem. Czas rozwoju jest silnie uzależniony od temperatury otoczenia. W ciepłym okresie wylęg może nastąpić po 3–7 dniach. Całe stadium larwalne, w zależności od warunków, trwa od 17 do 87 dni. Inwazja ćmy bukszpanowej Ojczyzną tego gatunku jest Azja Wschodnia. Naturalny zasięg występowania ćmy bukszpanowej ogranicza się do obszaru Chin, Japonii, Korei i rosyjskiego Dalekiego Wschodu. W jaki sposób ten szkodnik „przywędrował” do Europy? Z Azji do Europy Inwazja tego owada najprawdopodobniej nastąpiła w wyniku niezamierzonego działania. Przypuszcza się, że ćma została zawleczona wraz z importem zainfekowanych roślin z Azji. Pierwsze oficjalne stwierdzenie jej obecności nastąpiło w 2007 roku w Niemczech i Holandii, choć niektóre dane sugerują, że mogła pojawić się już rok wcześniej. Stamtąd błyskawicznie rozprzestrzeniła się na cały kontynent, docierając w kolejnych latach m.in. do Szwajcarii, Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Inwazja na Polskę W Polsce, ten gatunek inwazyjny po raz pierwszy zidentyfikowano w 2012 roku, w okolicach Wałbrzycha i Wrocławia. W początkowej fazie, ekspansja postępowała z zachodu na wschód, głównie przez południowe regiony. Specjaliści zauważyli, że drogi rozprzestrzeniania się owada były powiązane z przebiegiem głównych szlaków komunikacyjnych. Wskazuje to, że o ile naturalne przeloty motyli (na dystansie 5–10 km) odpowiadają za lokalne rozprzestrzenianie się, to za szybką, ogólnokrajową kolonizację odpowiada transport materiału szkółkarskiego przez człowieka. Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Za spektakularny sukces inwazji ćmy bukszpanowej odpowiada cały szereg sprzyjających jej czynników ekologicznych: brak naturalnych wrogów – w Azji populacja ćmy jest regulowana przez wyspecjalizowane drapieżniki, pasożyty i patogeny. Po przybyciu do Europy została „uwolniona” od tej presji; dostępność pożywienia – bukszpan jest jedną z najpopularniejszych roślin ozdobnych w Polsce i Europie. Jest masowo sadzony w ogrodach, parkach i na terenach zieleni publicznej, często w formie gęstych, jednorodnych żywopłotów, które stanowią dla tego wyspecjalizowanego roślinożercy niemal nieograniczone źródło pożywienia; obrona chemiczna – rośliny z rodzaju Buxus zawierają toksyczne alkaloidy. Gąsienice ćmy bukszpanowej są ewolucyjnie przystosowane do ich spożywania i magazynowania. To czyni je niesmacznymi lub wręcz trującymi dla większości niespecjalistycznych drapieżników. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zakazane Miasto po 100 latach otworzyło ukryty ogród. To jeden z najcenniejszych zabytków Chin
Przez ponad sto lat jeden z najbardziej tajemniczych zakątków Zakazanego Miasta pozostawał zamknięty przed światem. Ukryty Ogród Qianlong, stworzony jako prywatne miejsce wypoczynku cesarza, dawno obrósł legendą. Teraz można go wreszcie zobaczyć.
Pod koniec września historia Zakazanego Miasta otworzyła nowy rozdział. Ogród Qianlong, stworzony w latach 70. XVIII wieku jako prywatne schronienie cesarza, został udostępniony zwiedzającym po raz pierwszy od ponad stu lat. Jego renowacja, trwająca 25 lat i realizowana m.in. dzięki wsparciu World Monuments Fund, pochłonęła 15-18 milionów dolarów. Celem konserwatorów było nie tylko odtworzenie zabytkowej architektury i dawnego wystroju, lecz także przywrócenie unikatowej atmosfery jednego z najbardziej wyrafinowanych ogrodów dynastii Qing. Nowy rozdział w historii Zakazanego Miasta Przez wieki Zakazane Miasto pozostawało sercem chińskiej władzy. Ten rozległy kompleks pałacowy w Pekinie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, składa się z niemal tysiąca budynków, w których niegdyś rezydowali cesarze z dynastii Ming i Qing. Do dziś zachwyca monumentalną architekturą, perfekcyjną symetrią, misternymi rzeźbami i bezcennymi zbiorami sztuki, przyciągając co roku miliony odwiedzających. Teraz na jego terenie pojawia się nowa, długo niedostępna atrakcja, czyli odrestaurowany Ogród Qianlong, jedno z najbardziej wyszukanych założeń ogrodowych epoki Qing. Na jego renowację wydano kilkanaście milionów dolarów, lecz chiński przywódca Xi Jinping uznał inwestycję za nie tylko uzasadnioną, lecz wręcz konieczną. Podczas wizyty podkreślał, że ogród jest „ważnym symbolem chińskiej cywilizacji” i że należy „dołożyć większych starań, aby chronić, odnawiać i dobrze wykorzystywać te zabytki kulturowe”. Również Ho Puay-peng, przewodniczący UNESCO ds. dziedzictwa architektonicznego w Azji, ocenił efekt prac jednoznacznie: „Cieszę się, że poświęcili temu tak dużo czasu”. Ogród Qianlong jako arcydzieło sztuki cesarskiej Ogród Qianlong, znany także jako Pałac Spokojnej Długowieczności, uchodzi za jeden z najbardziej wyrafinowanych kompleksów Zakazanego Miasta. Rozciąga się na czterech połączonych dziedzińcach, w których rozmieszczono 27 pawilonów pełniących niegdyś funkcję osobistych przestrzeni wypoczynku cesarza. Uzupełniają je ogrody skalne, strumienie oraz wiekowe drzewa, tworzące atmosferę sprzyjającą ciszy i kontemplacji. Równie imponujące są także wnętrza pełne zabytkowych mebli, dekoracji i unikalnych zdobień. Jak podkreśla World Monuments Fund, ten „pałac w pałacu”, który przetrwał niemal niezmieniony od XVIII wieku, zawiera jedne z najdoskonalszych przykładów chińskiej sztuki aranżacji wnętrz. Organizacja dodaje, że renowacja miała nie tylko przywrócić dawny wygląd ogrodu, lecz także wyznaczyć standardy dla przyszłych projektów konserwatorskich w Zakazanym Mieście. Co istotne, całe przedsięwzięcie stało się przykładem udanej współpracy chińsko-amerykańskiej sprzyjającej pogłębianiu międzykulturowego dialogu. Warto dodać, że renowatorzy musieli zmierzyć się z wyjątkowymi wyzwaniami. W rozmowie z „The Art Newspaper” rzecznik WMF mówił o konieczności zabezpieczenia rzadkich jedwabnych malowideł, zabytkowej stolarki oraz inkrustacji z jadeitu i włókien bambusowych. W wielu przypadkach wymagało to odtworzenia technik, które wyszły już z użycia, aby zachować pełną autentyczność ogrodu przy jednoczesnym wykorzystaniu współczesnych rozwiązań konserwatorskich. Zwiedzający mogą już podziwiać efekty tych prac po zakupieniu biletów do Muzeum Pałacowego, przy czym, z uwagi na wysokie zainteresowanie, warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem. Źródło: Travel + Leisure, The Art Newspaper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Arboretum Wojsławice to niezwykłe miejsce. Próżno szukać drugiej tak imponującej kolekcji roślinnej
Arboretum Wojsławice to wyjątkowe miejsce, które cieszy się ogromną popularnością wśród turystów. Jest tłumnie oblegane, ale nie sposób odczuć tam ścisku. Wspaniały ogród dendrologiczny ma powierzchnię aż 60 ha, więc każdy zwiedzający może przechadzać się tam z dużą swobodą. Swobodą i przyjemnością, bo panuje tam iście bajkowa atmosfera. Co do zaoferowania ma ten wspaniały ogród? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Od romantycznego ogrodu do arboretum Arboretum Wojsławice to miejsce stworzone do odpoczynku Co jeszcze można zobaczyć w Wojsławicach? Niemcza, niewielkie miasto w województwie dolnośląskim, rozciąga się wśród ukształtowanych południkowo pasm Wzgórz Gumińskich, Krzyżowych i Dębowych, wchodzących w skład chronionego krajobrazu Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Wśród wspaniałej przyrody, w dzielnicy Wojsławice, znajduje się niesamowity twór ludzkich rąk – Arboretum Wojsławice. Wprost trudno uwierzyć, że to zapierające dech w piersiach miejsce jest oddalone od Wrocławia o zaledwie 50 km. Od romantycznego ogrodu do arboretum Pierwsze pisemne wzmianki o parku w Wojsławicach pochodzą z księgi adresowej, datowanej na 1880 rok. Zachowane mapy topograficzne z 1827 roku sugerują jednak, że taki obiekt istniał tam już w latach 20. XIX wieku. To właśnie wtedy przy parku wzniesiono pałac, który uległ zniszczeniu w latach 60. XIX wieku. Początki parku w Wojsławicach Od 1848 roku wojsławickim majątkiem zarządzali przedstawiciele rodu von Aulock. Tuż przy folwarku utworzono wtedy dwa przedzielone groblą stawy. Na wale ziemnym posadzono dęby szypułkowe, co sugeruje, że niemieccy szlachcice chcieli wykorzystać wyjątkowe walory przyrodnicze tego terenu do założenia ogrodu o charakterze romantycznym. Właścicielom Wojsławic z rodu von Aulock przypisuje się też uprawę drzew obcego pochodzenia: sosny wejmutki, kasztanowca zwyczajnego, tulipanowca amerykańskiego i dębu czerwonego. Pod tym względem, wojsławicki park był ewenementem na całym Śląsku. Dzieło życia Fritza von Oheimba Swój obecny charakter ogród zawdzięcza Fritzowi von Oheimbowi, botanikowi, który w 1880 roku został właścicielem dóbr wojsławickich. Dysponując odpowiednią wiedzą na temat miejscowego mikroklimatu i panujących tam warunków glebowych, śląski ziemianin przystąpił do przebudowy parku, powiększając jego teren i wytyczając kręte alejki. Uzbroił teren w instalację wodną i przystąpił do realizacji swojej wizji. Obrzeża parku wyznaczały ogromne buki, cisy, lipy, dęby, świerki i sosny. Część wewnętrzną wypełnił drzewami, krzewami i roślinami zielonymi, które pozostawały atrakcyjne kolorystycznie przez cały rok. Osiągnął ogromny sukces w uprawie krzewów różaneczników. W 1920 roku na jego kolekcję tych wymagających roślin składało się ponad 4 tys. okazów w ok. 300 odmianach. Upadek i odbudowa parku Druga połowa XX wieku nie była zbyt łaskawa dla wspaniałego parku. W tamtym czasie teren ten często wielokrotnie właścicieli, a zabudowa dworska i parkowe instalacje zaczęły niszczeć. Zaginęła także cześć roślin i kto wie, jak dziś wyglądałby ten teren bez pomocy instytucji i ludzi, którzy systematycznie uzupełniali tamtejszą kolekcję. Komisja Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce zadecydowała o zmianie statusu parku na arboretum w 1977 roku. Sześć lat później, obiekt o powierzchni niemal 5 ha doczekał się wpisu do rejestru zabytków kultury. W 1988 roku pieczę nad tym terenem zaczął sprawować Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego. Wówczas ogród zaczął rozkwitać, dosłownie i w przenośni. Już w 1990 roku do obszaru arboretum przyłączono 5 ha nowych gruntów. 15 lat później ogród osiągnął powierzchnię 62 ha. Nadal powstają tam nowe alejki i sadzone są nowe gatunki roślin. Arboretum Wojsławice to miejsce stworzone do odpoczynku Arboretum Wojsławice służy przede wszystkim celom naukowym, ale nie tylko. Każdy, kto na własne oczy chce zobaczyć to bajkowe miejsce, może udać się tam od 13 kwietnia do 26 października. Teren jest doskonale przygotowany na przyjazd zwiedzających. Nie brakuje tam drewnianych altan i ław, przy których można odpocząć. Są miejsca piknikowe, a nawet paleniska, gdzie całkowicie legalnie można rozpalić ognisko i upiec kiełbaskę. Rośliny to największe bogactwo ogrodu Kolekcja wojsławickiego arboretum obejmuje ponad 6,5 tys. odmian i gatunków roślin drzewiastych i ponad 7,4 tys. odmian i gatunków bylin. Już w kwietniu rozpoczyna się tam niesamowity spektakl natury, który trwa aż do września. W kwietniu do życia budzą się wczesne byliny i krzewy – magnolie, narcyzy, fiołki, ciemierniki i kaczeńce. W maju zaczynają tam kwitnąć rododendrony, piwonie, azalie, magnolie i krzewy z rodziny wrzosowatych. W czerwcu rozkwitają historyczne odmiany czereśni, róże i funkie. Lipiec to z kolei miesiąc liliowców. Sierpień jest czasem kwitnienia hortensji, floksów, powojników, budlei, zawilców, astrowatych, jeżówki i traw. We wrześniu można podziwiać buki, klony i miskanty. Październik to przygotowanie do zakończenia sezonu. Z tej okazji w arboretum odbywają się festiwale i inne imprezy. W 2025 roku ostatni spacer z przewodnikiem zaplanowano na 20 października. Trasy zwiedzania Na terenie arboretum wyznaczono dwie trasy zwiedzania. Pierwsza, krótsza, obejmuje jedynie centralną część ogrodu. Na jej pokonanie trzeba zarezerwować 1–2 godz. Dłuższa pozwala lepiej poznać tamtejsze kolekcje roślinne, a także zahacza o punkt widokowy na pasma Sudetów. W tym wariancie zwiedzanie wojsławickiego ogrodu zajmuje ok. 3–4 godz. Co jeszcze można zobaczyć w Wojsławicach? Wspaniałe okazy flory są główną atrakcją tego magicznego miejsca. Główną, ale nie jedyną. Niemałą atrakcją wojsławickiego arboretum jest zabytkowy folwark, na terenie którego znajduje się wiele ciekawych miejsc. W tym miejscu należy wskazać na skansen dawnych narzędzi ogrodniczych i rolniczych i unikatową kuźnię kołową. Organizowane są tam także wystawy tematyczne. Przechadzając się tamtejszymi alejkami, warto obrać kurs na Czereśniowe Wzgórze. To jedna z najmłodszych części arboretum, założona na zboczach góry Ostrosz. Rozpościera się stamtąd wspaniała panorama, obejmująca Przedgórze Sudeckie, Ślężę, Góry Sowie i Karkonosze. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Fakty i mity o wpływie żywotnika na bezpieczeństwo ludzi i zwierząt
Tuja to jedna z najpopularniejszych roślin w polskich ogrodach. W ostatnim czasie pojawia się jednak wiele wątpliwości dotyczących jej bezpieczeństwa. Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Czy są trujące dla psów i kotów? Czy są toksyczne dla ludzi? Czy warto mieć tuje koło domu? Wyjaśniamy.
Spis treści: Czy tuje to iglaki? Czy tuje są toksyczne? Czy kleszcze żyją w tujach? Czy tuje są szkodliwe w ogrodzie (dla drzew owocowych)? Tuje, znane również jako żywotniki, to jedne z najczęściej sadzonych roślin w polskich ogrodach. Estetyczne, zimozielone i łatwe w pielęgnacji, szybko zyskały popularność jako żywopłoty i naturalne ogrodzenia. Coraz częściej jednak w sieci pojawiają się pytania: czy tuje są szkodliwe dla zdrowia człowieka? Czy tuje są trujące dla psów i kotów? Czy bezpiecznie jest mieć tuje w koło domu? W tym artykule rozwiewamy wątpliwości i analizujemy fakty. Czy tuje to iglaki? Zacznijmy od podstaw. Tuje, czyli żywotniki, to iglaki należące do rodziny cyprysowatych, które przez cały rok zachowują intensywny, zielony kolor. Charakteryzują się zwartym pokrojem, gęstymi łuskowatymi igłami i szybkim wzrostem, co czyni je idealnymi roślinami na żywopłoty. Ponadto tuje są odporne na mrozy i nie mają wygórowanych wymagań glebowych, dlatego tak chętnie sadzi się je w ogrodach przydomowych. W Polsce najczęściej spotykamy tuje z gatunków: żywotnik zachodni (Thuja occidentalis) i żywotnik olbrzymi (Thuja plicata). Choć pochodzą z Ameryki Północnej, doskonale zadomowiły się w naszym klimacie. Czy tuje są toksyczne? Mówiąc krótko i na temat: tuje zawierają w sobie tujon – związek chemiczny, który może wpływać negatywnie na układ nerwowy ludzi i zwierząt. Tujon to substancja należąca do grupy terpenów, występująca naturalnie w niektórych roślinach – takich jak wrotycz, piołun, szałwia i tuja właśnie. Działa psychoaktywnie i w większych dawkach może wywoływać: niepokój, pobudzenie, drażliwość, bóle głowy, zawroty głowy, mdłości. W skrajnych przypadkach zatrucie tujonem może prowadzić do drgawek, skurczów mięśni, a nawet zgonu. Należy jednak zaznaczyć, że trucizna nie działa poprzez sam kontakt ze skórą. Zagrożenie dotyczy wyłącznie spożycia dużych ilości tej substancji. Czy tuje są szkodliwe dla człowieka? Przed zakupem drzewek do ogrodu, wiele osób zastanawia się, czy tuje są szkodliwe dla zdrowia. Jak już wyjaśniliśmy, iglaki te zawierają tujon, ale stężenie toksyny w ich tkankach jest zbyt niskie, by mogło spowodować zatrucie u człowieka. Tym bardziej, że gałązki roślin nie zachęcają do jedzenia ani wyglądem, ani smakiem. Dorośli nie są zatem narażeni na szkodliwe działanie tui. Oczywiście warto zachować więcej ostrożności w przypadku dzieci, które lubią wkładać do buzi różne rzeczy (np. fragmenty gałązek). Dla dorosłego niewielka ilość nie stanowi zagrożenia, ale u dziecka objawy zatrucia mogą pojawić się szybciej. Czy tuje są szkodliwe dla zwierząt? Kolejne ważne pytanie to: czy tuje są szkodliwe dla psów i kotów? Cóż, podobnie jak u ludzi, tujon może być toksyczny dla zwierząt, ale tylko w przypadku spożycia dużych ilości. Sama obecność tego drzewka lub krzewu w ogrodzie nie stanowi więc zagrożenia ani dla domowników, ani dla ich pupili. Należy jednak pamiętać o tym, że zwierzęta mają tendencję do gryzienia liści i gałązek, co w przypadku tui może być ryzykowne. Objawy zatrucia u psa lub kota to m.in.: wymioty, apatia, drgawki, Z tego powodu warto zabezpieczyć teren wokół żywotników, jeśli w ogrodzie przebywają zwierzęta. Ostrożności nigdy za wiele. Czy tuje są rakotwórcze? Pośród pytań, które często pojawiają się w odniesieniu do żywotników, jest również to, czy tuje są rakotwórcze. To jeden licznych z mitów, które krążą po sieci. Nie ma jednak żadnych dowodów naukowych na to, że tuje mają działanie rakotwórcze. Tujon jest toksyczny w dużych dawkach, ale nie wykazuje działania kancerogennego. Czy tuje są alergizujące? Inne ważkie pytanie: czy tuje mogą uczulać? Otóż olejki eteryczne zawarte w żywotniku, podobnie jak inne olejki roślinne, mogą działać drażniąco na osoby ze skłonnością do alergii. U niektórych ludzi kontakt z unoszącymi się w powietrzu cząstkami może wywołać reakcje alergiczne – takie jak kaszel, duszność, katar czy podrażnienie skóry. Zwłaszcza w wietrzne dni lotne substancje z tui mogą być intensywniej rozprzestrzeniane. To może nasilać objawy u alergików i osób z chorobami układu oddechowego. Czy kleszcze żyją w tujach? Kolejne z najczęściej zadawanych pytań odnośnie żywotników: czy kleszcze żyją w tujach? Odpowiedź brzmi: pajęczaki te raczej nie wybierają tui jako swojego głównego siedliska (m.in. ze względu na wspominany tujon, który odstrasza wiele owadów, w tym kleszcze właśnie), ale... Kleszcze preferują wysoką trawę, wilgotne miejsca i niską roślinność liściastą. Jeśli zatem tuje rosną w cienistym, wilgotnym zakątku ogrodu – a wokół nich znajdują się np. liście, mech lub inne krzewy – wtedy pasożyty mogą się tam pojawić. Wskazówka: regularne grabienie igieł spod tui, koszenie trawnika i unikanie tworzenia „dzikich zakątków” wokół krzewów znacząco ogranicza ryzyko obecności kleszczy. Czy tuje są szkodliwe w ogrodzie (dla drzew owocowych)? Oczywiście same w sobie tuje nie są szkodliwe dla drzew owocowych, ale ich obecność w ogrodzie może nie być dla nich całkowicie obojętna. Żywotniki to rośliny silnie konkurujące – mają gęsty system korzeniowy, który może „podkradać” wodę i składniki odżywcze z gleby. Jeśli tuje rosną bardzo blisko drzew owocowych, mogą utrudniać im rozwój, zwłaszcza w suchych latach. Dodatkowo gęste nasadzenia tui ograniczają cyrkulację powietrza i dostęp światła, co sprzyja rozwojowi chorób grzybowych u bardziej delikatnych roślin, w tym niektórych odmian jabłoni czy wiśni. Warto więc zachować dystans przy sadzeniu tych dwóch typów roślin – nie dlatego, że tuje są toksyczne, ale dlatego, że mogą tworzyć niekorzystne warunki glebowe i świetlne dla drzew owocowych. Z tego powodu zaleca się, by nie sadzić tui zbyt gęsto i nie tworzyć z nich „monokultury” ogrodowej.
Rośliny, dzięki którym odstraszysz komary. Czy są skuteczne?
Jakie rośliny odstraszają komary? Aromatyczne zioła, lawenda oraz uznawany za pospolity chwast wrotycz – to zaledwie kilka gatunków. Jakie jeszcze rośliny zaliczamy do tej grupy?
Spis treści: Zioła nie tylko do obiadu Lawenda dobra na wszystko Popularne kwiaty ogrodowe Komarzyca Bardzo przydatny chwast Chociaż komary uprzykrzają nam ciepłe letnie wieczory, to te niewielkie, krwiożercze owady są całkiem pożyteczne. Komary stanowią m.in. pokarm dla innych zwierząt. Żywią się nimi pająki i płazy, a larwy komarów są przysmakiem dla wielu gatunków ryb. Gdybyśmy spróbowali wyeliminować komary, po prostu skazalibyśmy wiele gatunków na głód. Bo komary, czy tego chcemy, czy nie, są po prostu częścią ekosystemu. Co nie zmienia faktu, że dla nas samych komary są istnym utrapieniem. Szczególnie dla wszystkich tych, którzy lubią spędzać czas w przydomowym ogrodzie. Na szczęście sama natura dała nam kilka rozwiązań do odseparowanie się od tych bzyczących krwiopijców. Jakie rośliny odstraszają komary? Zioła nie tylko do obiadu Przede wszystkim możemy w ogrodzie zasadzić szereg roślin, których charakterystyczny aromat – choć zwykle całkiem przyjemny dla nas – jest wyjątkowo odrzucający dla komarów. Wśród tych roślin prym wiodą te, które uprawiamy jako przyprawy. Bazylia, tymianek, rozmaryn, mięta pieprzowa i melisa to rośliny, które nie tylko poprawiają smak naszych dań, ale też wydzielają wyjątkowo aromatyczne olejki. Na nas olejki te działają odświeżająco i uspokajająco. Same zioła dodane do letnich dań nie tylko podkreślają ich smak, ale też wspierają trawienie. Jednak to, co dla jednych jest piękne, u innych wywołuje wstręt. Komary nie lubią silnie pachnących ziół. Dlatego stworzenie własnego zielnika w ogrodzie, na tarasie lub balkonie jest świetnym rozwiązaniem nie tylko kulinarnym. Szczególnie, jeśli do powyższego zestawu dorzuci się fenkuł, czyli koper włoski. Lawenda dobra na wszystko Lawenda króluje w naszych ogrodach od lat. Jest piękna, aromatyczna, przydatna i łatwa w uprawie. Jest też znakomitą rośliną odstraszającą komary i kleszcze. Wyróżniany kilka gatunków lawendy. Oto te najpopularniejsze. Lawenda wąskolistna Najbardziej znany i rozpowszechniony gatunek lawendy w Polsce. Kwiaty drobne, fioletowe i bardzo aromatyczne. Kwitnie w maju lub czerwcu. Mrozoodporna, więc może rosnąć w całym kraju. W sprzedaży dostępne są odmiany Munstead, Hidcote, Draft Blue. Lawenda Hidcote jest często wybierana przez polskich ogrodników. Lawenda pośrednia Najbardziej znana odmiana to Grosso. Kwiaty ciemnofioletowe, w kształcie kłosa. Kwitnie od początku lipca do początku października. Wykorzystywana do wytwarzania kosmetyków, torebek zapachowych i kulek na mole. Dodawana do produktów spożywczych. Lawenda francuska Wysoka i dekoracyjna lawenda. Kwiaty z ozdobnymi, „motylkowatymi” wypustkami na szczycie kwiatostanów. Lawenda nie tylko odstraszy komary, ale także zwabi pszczoły – jest wyjątkowo miododajną rośliną. Możemy też używać jej do wyrobu dżemów, a nawet do produkcji octu winnego. Kwiaty lawendy są częstym dodatkiem do herbaty, przygotowuje się z nich również aromatyczne napary. Popularne kwiaty ogrodowe Nie tylko lawenda działa odpychająco na komary. Podobnie działają też popularne na naszych balkonach pelargonie, aromatyczna kocimiętka, komarzyca czy niezbyt przyjemnie pachnące aksamitki. Kocimiętka to wieloletnia roślina o drobnych, fioletowych, niebieskich, białych lub różowych kwiatach. Wydzielany przez nią zapach naprawdę przyciąga koty, więc zasadziwszy kocimiętkę nie zdziw się, jeśli w twoim ogrodzie zgromadzą się okoliczne futrzaki. Jest to, podobnie jak lawenda, roślina bardzo lubiana przez pszczoły. Za to nielubiana przez meszki, klaszcze i właśnie komary. Natomiast chętnie sadzone w skrzynkach balkonowych pelargonie wydzielają przyjemny dla naszych nosów cytrynowy aromat, którego nie znoszą komary. Olejki eteryczne pelargonii zawierają substancje o działaniu leczniczym, jest to zatem nie tylko ozdobna, ale i wyjątkowo pożyteczna roślina. Uprawiana w domu pelargonia odstrasza mole. Komarzyca Nie zapominajmy o komarzycy. Już sama jej nazwa wskazuje na wyjątkowo silny związek rośliny z komarami. Roślina ta, o biało obrzeżonych liściach, charakteryzuje się długimi, zwisającymi pędami. Zapach komarzycy jest intensywnie, choć najmocniej wyczuwalny po roztarciu liścia w dłoniach. Przypomina on zapach kamfory i ma właściwości odstraszające komary. Komarzycę warto posadzić w pobliżu miejsca, w którym spędza się letnie wieczory. Natomiast popularne aksamitki odstraszają komary, ponieważ wytwarzają bardzo nieprzyjemny zapach. Zarówno dla nas, jak i dla owadzich krwiopijców. Kolejną rośliną powstrzymującą komary jest bodziszek. Bodziszek kwitnie od czerwca do września a jego fioletowe kwiaty są naprawdę dekoracyjne. Roślina charakteryzuje się ponadto specyficznymi omszałymi liśćmi. Popularną odmianą jest bodziszek korzeniasty. Ta częściowo zimozielona bylina dorasta do 50 cm wysokości, a jej zapach skutecznie odstrasza komary. Bardzo przydatny chwast Jest jeszcze jedna roślina, którą warto mieć w swoim ogrodzie. Mowa o pospolitym wrotyczu, który często, choć błędnie, uznawany jest za chwast. Wrotycz należy do rodziny astrowatych i nie ma dużych wymagań środowiskowych, co pozwala mu rosnąć praktycznie wszędzie. Charakteryzuje się okazałymi kwiatostanami, składającymi się z kilkunastu niewielkich żółtych kwiatów, a także intensywnym, ziołowym zapachem. Wrotycz ma też właściwości antybakteryjne i przeciwwirusowe, dzięki czemu przyspiesz gojenie się ran. Preparaty na bazie wrotyczu pomagają pozbyć się szkodników ogrodowych. Jak widać natura sama przygotowała nam zestaw chroniący przed komarami. W dodatku znacznie bardziej przyjazny i zdecydowanie piękniejszy niż jakikolwiek fabrycznie produkowany środek. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy krety mają oczy? Poznajcie ciekawostki o tych niezwykłych zwierzętach
Czy krety mają oczy? Żyją głównie pod ziemią, kopiąc wielokilometrowe tunele, więc czy wzrok w ogóle jest im potrzebny? Rozwiejmy wątpliwości: czy rzeczywiście są ślepe, a także poznajmy inne fascynujące fakty o tych niezwykłych zwierzętach.
Spis treści: Czy krety mają oczy? Znaczenie zmysłu wzroku u kretów Krety i ich oczy kluczem do naprawy zniszczonej siatkówki u ludzi? Czy kret to szkodnik? Ciekawostki na temat kretów W Polsce mamy ambiwalentne skojarzenie z podziemnymi futrzakami, czyli kretami. Z jednej strony popularnością cieszy się postać sympatycznego Krecika z czechosłowackich kreskówek. Z drugiej – działkowicze narzekają na ich obecność i niszczenie upraw. Jaka jest prawda o tych zwierzętach? Rozbrójmy wspólnie mity na ich temat. Czy krety mają oczy? Dla naukowców jest zagadką, co i jak widzą zwierzęta. Panuje przekonanie, że krety nie mają oczu i są niewidome. Okazuje się, że nie jest to prawda. Wszystkie gatunki kretów posiadają oczy, ale ich średnica wynosi 1 mm! Tyle samo mierzy drobinka zmielonej kawy, naostrzona końcówka ołówka czy duża cząsteczka kurzu. Ciekawostką jest to, że oczy niektórych kretów pokryte są skórą. Tak jest np. w przypadku kretów iberyjskich (Talpa occidentalis). U większości gatunków wyglądają trochę jak maleńkie czarne koraliki. A jak z innymi zmysłami? Krety mają dobrze ukryte, ale świetnie działające przewody słuchowe. Posługują się też zmysłem węchu. Jeśli chodzi o dotyk, to korzystają z tzw. wibrysów, czyli włosów czuciowych. Zatem ustaliliśmy jedno: krety mają oczy, choć są naprawdę niewielkie. Czy zatem są funkcjonalne? Czy to pozostałość po procesie ewolucji, która nie pełni już żadnej praktycznej roli? I tu znów zaskoczenie. Mimo że krety przez większość czasu są pod ziemią, to ich oczy na swój sposób działają. Nie rozróżniają kolorów i są krótkowzroczne, jednak doskonale wykrywają światło, nawet gdy ich oczy są zamknięte. Znaczenie zmysłu wzroku u kretów Naukowcy odkryli również, że zmysł wzroku kretów odgrywa kluczową rolę w kontroli zegara biologicznego i rytmu okołodobowego. Dzięki oczom rozróżniają dzień od nocy, a nawet pory roku. To kluczowa sprawa, bo kuzyni Krecika rozmnażają się tylko na wiosnę. Siatkówka kretów jest w pełni rozwinięta. Posiada wszystkie typy komórek służące do wykrywania światła oraz takich, które tworzą połączenia z ich mózgami. Z analiz badaczy wynika też, że struktura komórek odbierających światło w ich siatkówkach jest typowa dla zwierząt żyjących w świetle dziennym. Takie ustalenie jest dość nowe. Zaprezentował je w 2009 roku dr Martin Collinson z Uniwersytetu w Aberdeen. Co z niego wynika? Krety i ich oczy kluczem do naprawy zniszczonej siatkówki u ludzi? Być może badania nad wzrokiem kretów przyniosą rewolucję w leczeniu chorób oczu u ludzi. Jak wyjaśnia dr Collinson, w siatkówkach ludzi występuje rodzaj komórek macierzystych zwanych komórkami Müllera, które mogą być kluczem do naprawy siatkówki po chorobie lub urazie prowadzącym do ślepoty. – Chociaż te komórki macierzyste są uśpione i praktycznie nieaktywne u ludzi, u kretów są one obudzone i reaktywowane. Gdybyśmy mogli dowiedzieć się, jak robią to krety, mielibyśmy klucz do naprawy siatkówki u ludzi – opisuje badacz. Wygląda na to, że „ślepe” krety w przyszłości mogą pomóc nam lepiej widzieć. Jak widać, stan badań nad tymi podziemnymi ssakami nie jest zbyt zaawansowany. Ze względu na swój styl życia, krety są jednymi z najsłabiej zbadanych ssaków. Czy kret to szkodnik? To, że mamy kreta w ogrodzie to dobry znak. Tak mówią przyrodnicy. Zdaniem Karola Zuba, profesora Instytutu Biologii Ssaków PAN, obecność kreta przynosi więcej pożytku, niż szkód. Ten mały ssak zjada szkodniki, takie jak np. turkuć podjadek oraz spulchnia ziemię. A to z kolei sprzyja jej nawodnieniu. – Oczywiście kretowi podczas kopania korytarzy zdarza się przy okazji uszkodzić jakąś roślinę, przekopać rabatę kwiatową czy trawnik. Dla człowieka, który pielęgnuje swój ogródek, może to być bardzo uciążliwe, jednak korzyści z jego obecności są niewspółmiernie większe od szkód – podkreślił biolog w rozmowie z serwisem Nauka w Polsce. Zatem: nie warto wytępiać kretów. W sklepach oferowane są czasem chemiczne preparaty, które mogą być szkodliwe dla naszych upraw. Z kolei mechaniczne pułapki przyczyniają się do cierpienia kretów. Ciekawostki na temat kretów Naukowcy ciągle poznają krety. Każdego roku dowiadujemy się o nich czegoś nowego i to z reguły zaskakującego. Oto kilka ciekawostek na temat kretów: Krety mają dodatkowy kciuk na każdej przedniej kończynie. Opierają się na nim w czasie kopania tuneli. Dodatkowy kciuk nie posiada ruchomych stawów. Zamiast tego składa się z pojedynczej kości w kształcie sierpa; Krety chwytają dżdżownice i przechowują je na później w „spiżarniach”. Są przy tym dość sadystyczne, bo utrzymują swój pokarm przy życiu. Unieruchamiają dżdżownice poprzez nadgryzienie ich głów. Maksymalnie w jednej kreciej spiżarce zanotowano blisko 500 dżdżownic; Dzięki mięsistym, przypominającym palce wypukłościom na ryjku, jeden z gatunków kreta – gwiazdonos, może złapać i zjeść zdobycz w zaledwie 230 milisekund. Okazuje się, że robi to najszybciej ze wszystkich ssaków. To ustalenie z 2005 roku; Krety żyją niemal wszędzie. Ich siedliska znajdują się na łąkach, wydmach, lasach, bagnach i mokradłach. Zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Ameryki Południowej i Antarktydy; Krety mają „białą laskę”, mimo że nie są niewidome. Oczywiście, to żart. Mowa o ogonie, który czasem określany jest w ten sposób. Wyposażonym jest we włosy czuciowe. Pomaga w orientowaniu się w przestrzeni. Źródła: National Geographic, Nauka w Polsce, Aberdeen University, University of Zurich, Fundacja Primum Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zamek Książ i jego zaginiony ogród. Naukowcy poznali nieznane fakty na jego temat
Niewiele elementów pozostało po zaginionym ogrodzie, który niegdyś posiadał Zamek Książ. To szpaler kasztanowców i malownicza promenada uważana za majstersztyk ogrodnictwa krajobrazowego. Naukowcy poznali właśnie jego twórcę.
W tym artykule: Zaginiony ogród Zamku Książ Co pozostało po zaginionym ogrodzie? Nie tylko badania historyczne Zamek Książ – długa i pasjonująca historia Zamek Książ to jedno z najbardziej znanych i popularnych wśród turystów założeń obronnych w Polsce. Przyjezdni doceniają przepiękną architekturę tego miejsca, niezwykłą historię, w której nie brakuje legend i tajemnic. Jak się okazuje, mimo wielu dekad prac naukowców związanych z historią i dziejami zamku, założenie to ciągle skrywa tajemnice. Jedną z nich właśnie udało się rozgryźć badaczom z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (UPWr). Zaginiony ogród Zamku Książ Jedną z zagadek nie tyle zamku, co założenia ogrodowo-parkowego, które do niego przylegało w XIX wieku, było to, kto był ich twórcą. – Ustaliliśmy, że projekt ogrodów w Książu w latach 70. XIX wieku wykonał Eduard Neide, dyrektor królewskich ogrodów Tiergarten w Berlinie. Jest on znany nie tylko dzięki projektom zrealizowanym dla berlińskiego parku w Tiergarten, ale także jako projektant ogrodów w Albrechtsberg w Dreźnie oraz miejskich terenów w Hamburgu – powiedziała dr Justyna Jaworek-Jakubska z Katedry Architektury Krajobrazu UPWr. Tę nową aranżację ogrodów tarasowych przylegających do zamku zlecił książę Hans Heinrich XI von Hochberg-Pless. Zainicjował on szeroko zakrojoną przebudowę zamku i ogrodów wraz z otoczeniem. – Końcowy efekt przekształceń znamy tylko dzięki licznym fotografiom z przełomu XIX i XX wieku. Obecnie niewiele zachowało się z ogrodów zaprojektowanych przez berlińskiego projektanta – dodaje naukowczyni UPWr. W latach 1909–1923 tarasy całkowicie przekształcono w ramach wielkiej rozbudowy zespołu zamkowego. Co pozostało po zaginionym ogrodzie? Tylko dwa elementy dawnego założenia parkowo-ogrodowego autorstwa Edwarda Neide przetrwały do dzisiaj. Są to: szpaler drzew na Tarasie Kasztanowcowym. Kasztanowce, które go tworzą są, zdaniem dr Roberta Sobolewskiego z Katedry Architektury Krajobrazu UPWr, najstarszymi drzewami na tarasach ogrodowych; parkowa promenada, nazywana kiedyś „Kunsstrasse”. Łączy Przedzamcze z Bramą Lubiechowską. Promenada uchodziła za „majstersztyk ogrodnictwa krajobrazowego”. Wkomponowano ją malowniczo w zbocza doliny Pełcznicy. Dzięki temu ukazywała różnorodne widoki na Zamek Książ i dolinę. To obecnie trasa wiodąca do punktu widokowego nazywanego Grobem Olbrzyma. Nie tylko badania historyczne Współpraca naukowców UPWr z Zamkiem Książ rozpoczęła się w 2018 roku. – W tym czasie powstały dwie strategie dotyczące kierunków rewaloryzacji tarasów ogrodowych oraz założenia parkowego w Książu. Rozpoczynając współpracę, zależało nam przede wszystkim na wypracowaniu nowego, bardziej zintegrowanego podejścia do zarządzania zabytkowym ogrodem w Książu – wyjaśnia koordynatorka projektu, dr Justyna Jaworek-Jakubska z UPWr. W ramach interdyscyplinarnego projektu przeprowadzono badania historyczne i konserwatorskie. Ich głównym celem była ocena stanu zachowania oraz wskazanie możliwych kierunków ochrony i rewaloryzacji założenia ogrodowo-parkowego. Drugi element obejmował przygotowanie inwentaryzacji danych przestrzennych metodą fotogrametryczną i naziemnego skaningu laserowego, a także przygotowanie przestrzennej bazy danych 2D i 3D dla tarasów ogrodowych przy zamku. W ten sposób pracownicy zamku posiadają teraz nowoczesne narzędzie do zarządzania ogrodami. Zajmowali się tym specjaliści z Instytut Geodezji i Geoinformatyki oraz Centrum Zasobów i Wsparcia Dydaktyki UPWr pod kierownictwem dr. Przemysława Tymkowa. Zmiany na terenie parku są wdrażane stopniowo. W ciągu ostatniego roku na Tarasie Daisy dekoracyjne rabaty zastąpiono gładkimi powierzchniami trawników, a pod koniec zeszłego roku posadzono dwa tulipanowce w ich historycznych lokalizacjach. W ten sposób przywracany jest historyczny wygląd tarasu. Zamek Książ – długa i pasjonująca historia Pierwsza pisemna wzmianka o dzisiejszym Zamku Książ (po niem. Fürstenstein) pochodzi z końca XIII wieku. Był to jeden z wielu zamków obronnych księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego. Miał ważne strategiczne znaczenie. Po wygaśnięciu Piastów z linii świdnicko-jaworskiej, zamek przejęli królowie czescy z dynastii Luksemburgów. W latach 1497–1508 zamek należał do króla Czech i Węgier, Władysława II Jagiellończyka. W pierwszej połowie XVIII wieku Konrad Ernest Maximilian von Hochberg zainicjował pierwszą wielką przebudowę zamku. Powstało wówczas m.in. reprezentacyjne skrzydło barokowe. Bajkowa twierdza naukowców. Zachodnia Słowacja ma zaskakujący zabytek – zamek w Smolenicach Zamek w Smolenicach to najmłodsza twierdza w Słowacji. Skończył w tym roku 70 lat. Z zewnątrz wygląda jednak jakby powstał w czasach, gdy żyły smoki i szlachetni rycerze. W rzeczywistości... W 1941 zamek skonfiskowali naziści. W czasie II wojny światowej przechowywano w nim zbiory Królewskiej Biblioteki Pruskiej z Berlina. W latach 1943–1945 do Zamku Książ wkroczyła nazistowska paramilitarna organizacja „Todt“. Prawdopodobnie przygotowywano tu jedną z głównych kwater Hitlera. Prowadzono liczne przebudowy określane przez historyków sztuki jako „barbarzyńskie”. Wówczas powstały też również podziemne tunele pod zamkiem i Dziedzińcem Honorowym. Ich funkcja dzieli historyków. Po wojnie zamek zajęli Sowieci, którzy rozkradli jego wyposażenie. Obecnie zamkiem zarządza Spółka Zamek Książ w Wałbrzychu, której założycielem i właścicielem jest Gmina Wałbrzych. Możliwe jest jego zwiedzanie, a nawet nocleg w hotelu. Źródła: Wrocławski Uniwersytet Przyrodniczy Zamek Książ. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Trudno o drugie tak piękne miejsce w Polsce. Ogrody Hortulus zapragniesz odwiedzić ponownie
Wędrówka po Ogrodach Hortulus jest podróżą przez kolejne kraje, strefy klimatyczne i kultury. A to wszystko w Dobrzycy, zaledwie dwadzieścia kilometrów od Koszalina.
W tym artykule: Ogrody Hortulus w Dobrzycy Kiedy najlepiej zwiedzać ogrody Hortulus? Jeżeli marzyliście kiedyś o zagubieniu się w roślinnym labiryncie – niczym bohaterowie romantycznych filmów – to w Ogrodach Hortulus Spectabilis macie ku temu okazję. Gigantyczny grabowy labirynt ma korytarze o łącznej długości ponad trzech kilometrów. Jego ścieżki meandrują na wszystkie możliwe sposoby, utrudniając śmiałkom znalezienie drogi do wyjścia. Próby przemierzenia labiryntu można obserwować z góry, z wysokiej na dwadzieścia metrów wieży i ewentualnie pomagać zagubionym, podrzucając im wskazówki dotyczące aktualnego położenia. Ogrody Hortulus w Dobrzycy W oddalonych od siebie o dwa kilometry Ogrodach Tematycznych Hortulus oraz Hortulus Spectabilis jest jednak znacznie więcej atrakcji. Oba są ogromnymi gospodarstwami pokazowymi – zgromadzono w nich tysiące roślin z całego świata i urządzono dziesiątki przeróżnych ogrodów. Jednym z nich jest Ogród Czterech Pór Roku – rozrysowany na planie kwadratu – którego centralny punkt wyznacza dorodny platan. Miejsce zostało podzielone na cztery części, każda z przypisaną własną porą roku. I zależnie od daty w kalendarzu dany fragment rozkwita lub przybiera najbardziej okazałą kolorową formę, stając się wizytówką wiosny, lata, jesieni lub zimy. Ciekawym punktem w Hortulus Spectabilis jest też Ogród Kalendarza Celtyckiego. Rosną tu dwadzieścia dwa drzewa, które, zgodnie z wierzeniami druidów, są patronami ludzi o poszczególnych cechach charakteru. Zależnie od naszej osobowości możemy więc znaleźć tu własne drzewo-opiekuna. Nieco inny charakter ma Ogród Tematyczny Hortulus. Ten liczący 88 hektarów powierzchni teren (to wielkość około 125 boisk piłkarskich), stał się domem dla roślin pochodzących z przeróżnych stron świata. Jest tu więc zakątek japoński (w którym oprócz roślin są też charakterystyczne mostki, pagody i rzeźby), ogród śródziemnomorski, francuski czy angielski. Przygotowano także ogród skalny, leśny i zielny. Razem znalazło tu miejsce niemal trzydzieści różnych zakątków tematycznych. Kiedy najlepiej zwiedzać ogrody Hortulus? Temu bogactwu roślin i kwiatów sprzyja nie tylko troska pracowników, ale także lokalizacja ogrodu. Leży on bowiem w tak zwanej strefie klimatycznej 7b, która, jak na nasz kraj, jest wyjątkowo ciepła, z łagodnymi zimami i sporą ilością opadów. Te warunki sprzyjają florze. Rośnie tu więc ponad sześć tysięcy gatunków, w tym również te egzotyczne i pochodzące z odleglejszych regionów świata. Ogrody czynne są przez cały rok i każdego miesiąca przybierając nieco inny wygląd. Wiosną wybuchają kolorami tulipany, narcyzy i hiacynty. Lato to czas azalii i rododendronów, a jesień to moment feerii głębokich barw. Zimą wszystko się zaś uspokaja, a ogród staje się bardziej minimalistyczny i wyrazisty. Sprzyja powolnej, niemal medytacyjnej kontemplacji. Dodajmy, że Ogrody Tematyczne Hortulus otwarte są od poniedziałku do soboty w godzinach 9:30-19:00 oraz w niedziele i święta w godzinach 10:00–18:00. Natomiast Ogrody Hortulus Spectabilis – od wtorku do niedzieli w godz. 10:30–20:30. W 2023 roku, głosami internautów, Ogrody Hortulus w Dobrzycy znalazły się na liście laureatów wakacyjnego plebiscytu magazynu National Geographic Traveler „Cuda Polski”. Zachodniopomorska propozycja okazała się lepsza od dwóch innych popularnych atrakcji regionu, czyli Morskiego Centrum Nauki w Szczecinie oraz Mostu Europejskiego Siekierki-Neurüdnitz. Pełna lista zwycięzców plebiscytu „Cuda Polski 2023”: Dolnośląskie – Miasto Bardo; Kujawsko-pomorskie – Wyspa Młyńska z Młynami Rothera; Lubelskie – Włodawa; Lubuskie – Park Książęcy Zatonie; Łódzkie – Monopolis; Małopolskie – Pustynia Błędowska; Mazowieckie – Park Nauki Torus w Ciechanowie; Opolskie – Twierdza Nysa; Podkarpackie – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce; Podlaskie – Odkrywkowa Kopalnia Kredy w Mielniku; Pomorskie – Zagroda Inicjatyw Twórczych Swołowo; Śląskie – Żelazny Szlak Rowerowy; Świętokrzyskie – Geopark Świętokrzyski; Warmińsko-Mazurskie – Gołdap; Wielkopolskie – Antidotum Airshow Leszno; Zachodniopomorskie – Ogrody Hortulus w Dobrzycy.
Wiszące ogrody Semiramidy – jeden z siedmiu cudów starożytnego świata, który wciąż kryje tajemnice
Wiszące ogrody Semiramidy powstały za panowania Nabuchodonozora II i były darem dla jego żony. Choć uznawane są za jeden z siedmiu cudów starożytnego świata, do dzisiaj nie wiadomo, czy faktycznie istniały i gdzie się znajdowały.
W tym artykule: 7 cudów świata starożytnego Czym były wiszące ogrody Semiramidy i kiedy powstały? Co się stało z wiszącymi ogrodami Semiramidy? W epoce starożytności powstało wiele fascynujących obiektów, które po dziś dzień budzą podziw i zachwyt. Mimo że po niektórych nie ma ani śladu, ich przeszłość wciąż intryguje historyków. Tak jak w przypadku wiszących ogrodów Semiramidy – jednego z siedmiu cudów świata starożytnego, którego istnienie nadal nie zostało potwierdzone. 7 cudów świata starożytnego Siedem cudów świata starożytnego (liczbę tę od dawien dawna uznawano za świętą) wyróżniało się swoją wyjątkowością i niepowtarzalnością, przybierając albo niebywałe rozmiary, albo będąc w szczególny sposób budowane, albo po prostu zachwycając swym pięknem. Pierwszą tego typu listę najsłynniejszych budowli sporządził ponad 2000 lat temu starożytny grecki poeta, Antypater z Sydonu. Zestawienie to miało być swego rodzaju przewodnikiem po wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Antypater wymienił: Piramidy w Gizie – zbudowane przez Egipcjan przed pięcioma tysiącami lat. Są one najstarszym i zarazem jedynym zachowanym do dziś cudem starożytnego świata; Wiszące ogrody Semiramidy – istniejące już tylko w ludzkiej świadomości jako raj na pustyni. Były położone nad brzegami Eufratu w Mezopotamii (obecnie Irak); Posąg Zeusa dłuta Fidiasza, ustawiony około 433 r.p.n.e. w specjalnie do tego celu wybudowanej świątyni w greckiej Olimpii. Gdy w czasach rzymskich świątynia rozpadła się, został przewieziony w 394 r.n.e. do Konstantynopola, gdzie prawdopodobnie uległ zniszczeniu w pożarze; Świątynię Artemidy w Efezie o 127 kolumnach i burzliwych losach. W 336 r.p.n.e. została podpalona przez Herostratesa. Odbudowano ją na życzenie Aleksandra Wielkiego w 250 r. p.n.e. Zniknęła z powierzchni ziemi w 262 r. n.e. za sprawą wędrujących plemion Gotów; Mauzoleum w Halikarnasie, stolicy Karii w dzisiejszej Turcji. Zostało zbudowane jako królewski grobowiec przez panującego tam w IV w. p.n.e. Mauzolosa. Od jego imienia w późniejszych czasach podobne grobowce nazywano mauzoleami; Kolosa Rodyjskiego, zbudowanego na wyspie Rodos u wybrzeży Turcji. Zaledwie 66 lat po jego ukończeniu, w wyniku potężnego trzęsienia ziemi przewrócił się do morza; Latarnię w Aleksandrii na wysepce Faros u wejścia do portu, która oddana została do użytku w 279 r.p.n.e. Była pierwszą największą budowlą tego typu (122 m wysokości). Przetrwała wiele trzęsień ziemi aż do 796 r.n.e. W 1477 r. na jej ruinach zbudowano, istniejącą do dziś, twierdzę Fort Kait Bey. Czym były wiszące ogrody Semiramidy i kiedy powstały? Największe zainteresowanie badaczy i historyków spośród wszystkich siedmiu cudów starożytnego świata wzbudzają wiszące ogrody Semiramidy. Ani ich istnienie, ani dokładna lokalizacja nadal nie zostały ostatecznie potwierdzone. Miały one powstać na przełomie VI i VII wieku p.n.e. z rozkazu Nabuchodonozora II, króla Babilonu w latach 604–562 p.n.e. Warto wspomnieć, że to właśnie za jego rządów leżące w Mezopotamii starożytne państwo semickie stało potęgą. Podczas panowania Nabuchodonozora II w Babilonie wybudowano między innymi: bramę Isztar; świątynię Marduka E-sagila; potrójny system murów. Jak podają źródła ogólnie dostępne, wiszące ogrody Semiramidy były prezentem babilońskiego przywódcy dla jego żony, księżniczki Amytis. Kobieta pochodziła z Medii, a charakterystyczna dla tej części świata bujna roślinność, ulokowana w ogrodach Babilonu, miała choć na chwilę przypominać jej o przynależności do swojej ojczyzny. Ogrody najprawdopodobniej zostały nazwane na cześć legendarnej królowej, fundatorki miasta i twórczyni olbrzymiego imperium, Semiramidy. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Wiszące ogrody Semiramidy tworzyło siedem oddzielnych tarasów o wymiarach 5 metrów na 1,5 metra, czyli łącznej powierzchni ok. 40 m kw. Dach każdego z poszczególnych poziomów był izolowany smołą i powłoką ołowianą, aby uniknąć powodzi lub zalania. Zwisające z tarasów pnącza zakrywały mury pałacu, dzięki czemu sprawiały wrażenie zawieszonych w powietrzu. Bardzo ważne było regularne dostarczanie roślinom odpowiedniej ilości wody. Bardzo pomocne okazały się systemy kanałów i drenów, dzięki którym rośliny miały stały dostęp do pochodzącej z rzeki Eufrat wody. Co się stało z wiszącymi ogrodami Semiramidy? Przypuszcza się, że wiszące ogrody Semiramidy zostały zniszczone w I wieku p.n.e. w wyniku trzęsienia ziemi. Dowodem na ich istnienie mają być przeprowadzone w miejscu ich domniemanego położenia wykopaliska. Badania archeologów potwierdziły obecność pozostałości rozległego pałacu Nabuchodonozora II oraz specjalnej konstrukcji tarasów i studni. Kluczowe w odkryciu tajemnic starożytnego Babilonu okazały się ustalenia Roberta Koldeweya, który przez prawie dwie dekady stacjonował na Bliskim Wschodzie. Efektem było odkrycie przez niemieckiego archeologa zigguratu Etemenanki oraz bramy Isztar. Ponadto opracował on metodę identyfikowania cegieł glinianych, z których były zbudowane wiszące ogrody Semiramidy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Chwasty są pożyteczne, a niektóre nawet smaczne. 7 powodów, dla których warto dbać o „niepotrzebne” rośliny
Chwasty to rośliny, które rosną tam, gdzie sobie tego nie życzymy. Fakt ten nie pozbawia ich jednak wartościowych właściwości, dzięki którym mogą korzystnie wpływać nie tylko na ekosystemy, ale i na nasze zdrowie.
W tym artykule: Chwasty pozytywnie wpływają na jakość gleby Chwasty mogą służyć jako wskaźnik stanu gleby Chwasty to źródło cennej biomasy, np. na kompost Chwasty zapewniają schronienie i pożywienie dla owadów Chwasty mogą być jadalne, mają też właściwości lecznicze Chwasty pomagają w stworzeniu zrównoważonych upraw rolnych Chwasty są częścią rolniczych tradycji w różnych regionach świata Z roślinami, które nazywamy chwastami, postępujemy wyjątkowo okrutnie. Opryskujemy je, wyrywamy, wycinamy, wykopujemy i palimy. A to wszystko z bardzo prozaicznego powodu. – Dany gatunek jest chwastem wtedy, gdy rośnie w złym – z punktu widzenia rolnika czy leśnika – miejscu – tłumaczy prof. UW dr hab. Marcin Zych, dyrektor Ogrodu Botanicznego UW. – Status chwastu zależy więc od kontekstu. Rosnąc gdzie indziej może być już uważany za roślinę przydatną. Rośliny niepożądane – jak przyrodnicy wolą nazywać chwasty – na swoją złą sławę ciężko zapracowały. Zabierając miejsce, światło i składniki pokarmowe, obniżają plony roślin uprawnych i utrudniają ich zbiory. Wpływają też negatywnie na ich jakość. Np. nasiona tobołków nadają mące gorzki smak, a zjedzone przez krowy piołuny zmieniają zapach ich mleka. Niektóre rośliny – np. barszcz Sosnowskiego czy lulek czarny – są trujące. Inne są żywicielami groźnych dla roślin uprawnych chorób i szkodników. Chwasty istnieją jednak wyłącznie z punktu widzenia człowieka. W naturalnym środowisku te same rośliny pełnią kluczowe funkcje w ekosystemach. Gwarantują m.in. dogodne warunki środowiskowe dla innych roślin oraz zwierząt. Chwasty pozytywnie wpływają na jakość gleby – Chwasty są dowodem na to, że przyroda walczy o naturalną sukcesję roślin. Kiedy usuwamy rodzimą roślinność i zakładamy roczne plony, powstrzymujemy tę sukcesję – pisze Preston Sullivan w „Principles of sustainable weed management for croplands”. Malaryczne komary mają nowego sojusznika zza oceanu Zawleczona z Ameryki do Afryki Wschodniej roślina może utrudnić walkę z malarią, ułatwiając przetrwanie samicom komarów – informuje „New Scientist”. Takie działania mogą nieść negatywne skutki. M.in. dlatego, że wiele roślin powszechnie uważanych za chwasty pozytywnie wpływa na życie biologiczne gleby. Na przykład szczawie i osty sprzyjają akumulacji substancji pokarmowych, które są warunkiem przetrwania mikroorganizmów glebowych. Co więcej, po śmierci naziemnej części rośliny, jej korzeń staje się dodatkowym pokarmem mikroorganizmów. W wyniku następującego później rozkładu rośliny gleba uzupełnia zasoby próchnicy. W końcu, gdyby nie chwasty, ludzkość mogłaby cierpieć z powodu globalnego głodu. Dlaczego? W regionach, gdzie często pada, wieje albo jest pochyły krajobraz, erozja gleby jest poważnym problemem. W jej wyniku cenna, wierzchnia, nadająca się pod uprawy warstwa gleby zmywa się z każdym ulewnym deszczem. Chwasty ten proces powstrzymują. – Mechanizm ten działa nawet w naszych ogrodach. Jako ogrodnik nie lubię perzu, ale jest to roślina, która doskonale stabilizuje podłoże. Tego typu roślin jest więcej. Dzięki elastycznym i mocnym kłączom tworzą podziemną sieć, która sprawia, że pochyłe i piaszczyste podłoża czy skarpy są bardziej zwarte i odporne na erozję – mówi prof. Zych. W czasie upałów chwasty działają też jak klimatyzacja. Utrzymują niższą temperaturę gleby i zatrzymują wilgoć. Chronią tym samym jej pożytecznych mieszkańców, czyli np. bakterie i grzyby. Chwasty mogą służyć jako wskaźnik stanu gleby Dziko rosnące rośliny mogą być przekaźnikami wielu praktycznych informacji dotyczących zdrowia i rodzaju gleby. Ich gatunek i rozmiar wskazują na panujące w danym miejscu pH. Pomagają też zidentyfikować niedobory minerałów. Na przykład paluszniki mogą wskazywać, że gleba jest sucha i zagęszczona. Bujne drzewostany jasnoty różowej mogą oznaczać, że gleby są mocno zasadowe. Duże skupiska szarłatu spożywczego mogą wskazywać na niską zawartość wody w glebie. Jak wyglądałby świat bez GMO? Sporo byśmy utracili Bez żywności modyfikowanej genetycznie musielibyśmy zrezygnować z pomarańczy i pogodzić się z obecnością ptasiej grypy i rosnącego niedożywienia. O rozmieszczeniu w ziemi składników odżywczych świadczy też system korzeniowy rosnących w danym miejscu roślin. Jeśli mają one korzenie płytkie, to oznacza to, że większość składników odżywczych i wody znajduje się przy wierzchniej warstwie gleby. Jeśli zaś korzenie przypominają odwróconą do góry nogami choinkę to znaczy, że składniki odżywcze ukryte są głęboko. Mogą być to wskazówki dla hodowców, którzy na ich podstawie mogą zdecydować, jakie warzywa i rośliny warto w danym miejscu sadzić. Chwasty to źródło cennej biomasy, np. na kompost Zazwyczaj chwastami nazywa się gatunki roślin, które mogą być szkodnikami, takie jak szarłat, lebioda czy palusznik. Ale np. producenci herbicydów zaliczają do nich też koniczyny, rajgras czy wykę kosmatą. Czyli gatunki, które wielu rolników ceni jako rośliny pastewne czy okrywowe. Mrówki, które zostały rolnikami. Znacznie wcześniej niż ludzie Tuż pod powierzchnią lasu w Ameryce Południowej żyje wysoko rozwinięta społeczność rolników Wiele z nich nadaje się również na wartościowy zielony nawóz. Ze względu na złożone systemy korzeniowe są bowiem skuteczne w wydobywaniu z gleby i akumulowaniu wartościowych minerałów w szerokim zakresie poziomów pH. Jest jednak jeden warunek. Zebrana i przetworzona biomasa musi być pozbawiona nasion. Inaczej kompost może stać się rozsadnikiem kolejnych roślin. Wszelkiego rodzaju rośliny niepożądane nadają się też do tworzenia pewnej odmiany podniesionych grządek, tzw. hugelkultur. Wały tworzone z warstw kłód, gałęzi i dużej ilości materii organicznej (chwasty, liście, nawóz) na sam koniec pokrywane są ziemią. Taka podwyższona grządka szybciej się nagrzewa, przez co ułatwia roślinom wiosenny start. Spróchniałe drewno chłonie też bardzo duże ilości wody, która może być przez rośliny pobierana w bardziej suchych okresach. Chwasty zapewniają schronienie i pożywienie dla owadów Nie tylko gleba, również owady potrzebują „niepotrzebnych” roślin. Zostawiając zachwaszczone tereny, zapewniamy źródło pożywienia i schronienie zapylaczom, z których wiele należy do gatunków zagrożonych. – Jeśli w ogrodzie czy sadzie chce się mieć motyle, to trzeba mieć np. pokrzywy. Dla rusałki admirała czy rusałki pokrzywnika jest to roślina pokarmowa. Bez niej gąsienice motyli nie przetrwają – mówi prof. Zych. Obecność kwitnących chwastów dwuliściennych sprzyja rozwojowi łańcucha pokarmowego i wpływa dodatnio na liczebność i różnorodność owadów w okolicy. Trzmiel a bąk – wskazujemy różnice między owadami Niektórzy uważają, że trzmiel to bąk i może ugryźć. To nieprawda! Wyjaśniamy, czym różnią się trzmiele i bąki, a także jak pomagać pożytecznym trzmielom. – Pamiętajmy, że trzy czwarte upraw na świecie wymaga zapylaczy. Zboże jest wiatropylne, więc żadna pszczoła czy muchówka się nim nie pożywi. Rośliny niepożądane są tak naprawdę sprzymierzeńcami rolników. Jeśli ci mają sady i hodują warzywa, to potrzebują zapylaczy, a te potrzebują pożywienia – tłumaczy prof. Zych. – Dlatego tak ważne są okrajki i miedze. Rosnące na nich rośliny są naturalnymi rezerwuarami pokarmu w czasie, kiedy sady nie kwitną. Miguel Altieri w książce „Agroecology: The science of sustainable agriculture” wskazuje też, że wyeliminowanie wszystkich chwastów z ekosystemu uprawy może zniszczyć wartościowe siedliska naturalnych wrogów owadzich szkodników. A tym samym zwiększyć koszt ich zwalczania. Po wyeliminowaniu tych roślin pozostaje już tylko stosowanie pestycydów, które nie sprzyjają środowisku naturalnemu. Badania pokazują, że ich stosowanie wpływa negatywnie na kondycję populacji zapylaczy, które w wyniku kontaktu ze środkami chemicznymi są coraz mniejsze i coraz mniej płodne. Chwasty mogą być jadalne, mają też właściwości lecznicze Tak zwane chwasty są często przysmakami zwierząt hodowlanych. Kozy uwielbiają ostrężnice, winorośle i wszelkie trawy. Świnie słyną ze zjadania nawet ich korzeni. Wśród roślin, które tak namiętnie tępimy, można znaleźć też szeroki wybór tych, które sami możemy jeść. Często są to rośliny, które były dawniej hodowane, ale na przestrzeni lat zostały zapomniane. Mniszek lekarski, gwiazdnica pospolita, dzikie jagody, sumak, krwawnik, dziewanna, pokrzywy, szczaw – to tylko część nadających się do przetwarzania i spożywania gatunków. Z ich pędów, liści, nasion i kwiatów można przygotowywać bogate – szczególnie w żelazo i witaminę K – dania. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. Zbieractwo chwastów, tzw. wildcrafting, należy jednak uprawiać odpowiedzialnie, podpierając się wiedzą na temat poszczególnych gatunków. – Coś, co dla jednych jest chwastem, dla innych może być wartościową rośliną uprawną. Osobiście bardzo lubię komosę i kwaśno-pieprzową portulakę, a do omletu dodaję młode liście pokrzywy – mówi prof. Zych. Wiele z tak zwanych chwastów ma też właściwości lecznicze i prozdrowotne. Wśród nich jest na przykład chaber bławatek, z którego napary wspomagają m.in. leczenie chorób układu moczowego i stanów zapalnych skóry, a także nawrot polny. W Wielkiej Brytanii planuje się go hodować na skalę przemysłową w celu pozyskiwania kwasów tłuszczowych omega-3. Chwasty pomagają w stworzeniu zrównoważonych upraw rolnych Intensyfikacja rolnictwa, rozwój technik wielkopowierzchniowej uprawy i chemicznego zwalczania roślin konkurujących z roślinami uprawnymi doprowadziły do tego, że wiele „mniej przydatnych roślin” znalazło się na krawędzi zaniku. Uprawy monokulturowe zdominowały dzisiejsze rolnictwo, ale istnieje dla nich wiele alternatyw. Tego się po nich nie spodziewaliście. Pająki są wege? Zdarza się Choć pająki są typowymi drapieżnikami polującymi na owady, także w ich diecie pojawia się pokarm pochodzenia roślinnego – informuje „Journal of Arachnology”. Permakultura to system produkcji żywności, który ma na celu naśladowanie naturalnych zbiorowisk roślinnych i procesów ekologicznych. Polega m.in. na utrzymywaniu mniej użytecznej roślinności, aby pozostawić minimalną przestrzeń dla uciążliwych chwastów. Podobnie działają uprawy okrywowe, sadzenie roślin o dużej gęstości i tzw. międzyplony. Duża ilość roślin nie tylko zabiera przestrzeń bardziej kłopotliwym chwastom, ale jest też gwarantem zróżnicowanego gatunkowo. A przez to także zdrowego ekosystemu. – Jeżeli mamy stabilną fitocenozę, czyli zbiorowisko roślinne, to mamy też grzyby mikoryzowe. A dzięki nim rośliny rosną lepiej – twierdzi prof. Zych. Chwasty są częścią rolniczych tradycji w różnych regionach świata W ramach tradycyjnych systemów ogrodnictwa rośliny towarzyszące cieszą się większym poważaniem niż w nowoczesnych. Meksykańscy rolnicy z ludu Tarahumara opracowali system zarządzania uprawami, w ramach którego pozwalają na rozwój nieszkodliwych roślin niepożądanych, przy jednoczesnym usuwaniu tych bardziej inwazyjnych. Meksykański las namorzynowy jest niepodobny do żadnego innego na świecie Drzewa słodkowodne przechowują informacje z czasów, gdy po raz ostatni zniknęły lodowce. Na ich polach można znaleźć nawet do 75 gatunków roślin, wśród których są i te, które w innych częściach świata zalicza się do chwastów. Meksykanie uprawiają je w wielopoziomowych zbiorowiskach drzew, krzewów, traw, warzyw i ziół, co zapewnia szeroki wybór żywności, paszy i leków i pozostawia niewiele miejsca na rozwój szkodliwych chwastów. Tarahumara polegają też na jadalnych chwastach w czasie, gdy ich plony jeszcze nie są dojrzałe i gotowe do zbioru. Zdarza się, że systemowe pozbywanie się chwastów przynosi negatywne skutki dla całych społeczności. W krajach rozwijających się zbyt silna kontrola nad chwastami i zastąpienie tradycyjnych polikulturowych upraw monouprawami zachwiało bezpieczeństwem żywnościowym. Praktyki te ograniczyły bowiem lokalną produkcję żywności i wyeliminowały pożywne chwasty, takie jak szarłat czy portulaka. Pozbawiło to społeczności o niskich dochodach ważnego i smacznego źródła witamin i składników mineralnych. – Rolnictwo, w ramach którego nie eliminuje się wszystkich nieprzydatnych roślin, jest warunkiem utrzymania rezerwuaru biologicznego i się nam po prostu opłaca – tłumaczy prof. Zych. – Wierzę, że jest ono możliwe, ale musimy spełnić pewne warunki. Trzeba postawić na długofalową strategię myślenia i odejść od rabunkowego podchodzenia do świata.
Zobacz jeden z najpiękniejszych ogrodów na świecie
Na 75 hektarach zgromadzono 22 tysiące roślin z całego świata.
Największy chiński ogród poza Azją, największa kolekcja drzewek bonsai poza Japonią, a oprócz tego pagody, stawy, w których pływają karpie, czaple i żółwie. To oczywiście nie jedyne atrakcje Ogrodu Botanicznego w kanadyjskim Montrealu, który uznawany jest za jeden z najpiękniejszych na świecie. W tej prawdziwej oazie spokoju, w środku gwarnej metropolii, rośliny można podziwiać w 10 szklarniach i ponad 20 ogrodach tematycznych. 22 tys. roślin z całego świata zgromadzono na 75 hektarach powierzchni. Po prostu rajski ogród!
Zadbaj o zieleń wokół siebie. Jak zrobić to mądrze i z korzyścią dla środowiska?
Zielony uspokaja, a nigdzie nie odpoczywa się tak dobrze, jak wśród kwiatów albo na miękkim soczyście zielonym trawniku. Ale miłośnicy zieleni muszą pamiętać, że ziemia to nie tylko gleba, ale i woda. Jeśli będziemy nią mądrze gospodarować, pomożemy zachować ekosystem całej planety.
Globalne ocieplenie sprawia, że okresy suszy są coraz częstsze, a więc nasze przydomowe ogródki i trawniki wymagają większego nawodnienia. Dużo wody zużywamy szczególnie w czasie letnich miesięcy. W jaki sposób mądrze dbać o otaczającą nas zieleń, robić to oszczędnie i z korzyścią nie tylko dla naszego trawnika, ale całej planety? Sprawdź nasze rady. Podlewaj ogród o właściwej porze W ciągu dnia ziemia jest nagrzana, więc woda odparowuje z niej bardzo szybko. Najlepiej podlewać ogród wcześnie rano, ewentualnie późnym wieczorem. W tym czasie temperatura ziemi spada, więc mniejsza ilość wody zamienia się w parę. Ponieważ niewielu z nas ma ochotę wstawać o świcie, aby podlać trawnik, warto skorzystać z prostego rozwiązania jakim jest sterownik nawadniania. Urządzenie wykona za nas konieczną pracę, a my będziemy cieszyć się wolnym porankiem. Ważne, żeby podlewać rośliny w odpowiednich porach (fot. Gardena) Uważaj na kałuże! Wielu amatorów ogrodnictwa zbyt obficie podlewa trawę, co powoduje wytworzenie płytkiego i słabego systemu korzeniowego. Trawnik staje się mało odporny na suszę, a do tego podatny na rozwój mchu i chorób. Przemoczona gleba utrudnia także pobieranie tlenu korzeniom, które bez niego dosłownie toną. Innym problemem jest podlewanie nierównomierne, co skutkuje powstaniem na trawniku żółtych plam przesuszonej trawy. Zraszacz wahadłowy pozwoli równomiernie podlać trawnik (fot. Gardena) Używaj sprawdzonego sprzętu Ogród możesz podlewać ręcznie lub całkowicie automatycznie. Niezależnie od tego, którą metodę wybierzesz, ważne jest, aby robić to mądrze i przy użyciu narzędzi, które pozwolą maksymalnie oszczędzać wodę. Dobrym rozwiązaniem będzie montaż sterownika nawadniania, dzięki któremu zaprogramujesz podlewanie ogrodu nawet w nocy. Świetnie sprawdzi się też czujnik wilgotności gleby, który nie uruchamia lub przerywa nawadnianie, jeśli gleba jest zbyt wilgotna – na przykład po nocnych opadach deszczu. Ekologicznym i oszczędnym pomysłem jest też zbieranie deszczówki i wykorzystywanie jej do podlewania roślin. Możesz do tego wykorzystać pompę do deszczówki. Inteligentny sterownik nawadniania pozwoli ci zaoszczędzić wodę, czas i pieniądze (fot. Gardena) Podlewaj z wyczuciem Grządki kwiatowe wystarczy podlać raz lub dwa razy w tygodniu. Rzadsze, ale obfite nawadnianie jest korzystniejsze niż częste podlewanie małą ilością wody. Nawet jeśli lekko przesuszysz rośliny między kolejnym nawadnianiem, stymulujesz w ten sposób rozrost korzeni roślin. Z kolei trawnik zwykle najkorzystniej jest podlewać co drugi dzień – przy zachowaniu rad z powyższych punktów.
Raj miłośników nurkowania. Palau - pływający ogród
Z lotu ptaka wyglądają, jak unoszące się na wodzie brokuły - archipelag Palau składa się z 250 wysp.
Ich łączna powierzchnia wynosi 490 km kw. Oddalone są o jakieś 650 km od Filipin i zaledwie 8 z nich jest zamieszkałych. Przodkowie mieszkańców Palau przybyli tu prawdopodobnie 4,5 tys lat temu z Indonezji. Z kolei pierwszym Europejczykiem, który zawitał w te strony, w 1543 roku, był Hiszpan Ruy López de Villalobos. Po tym wydarzeniu wyspy na 300 lat trafiły w ręce Hiszpanów. Potem zostały sprzedane Niemcom, a w czasie I wojny światowej okupowali je Japończycy. Dziś to niezależny kraj, na czele którego stoi prezydent. Turyści przyjeżdżają na ten koniec świata, żeby ponurkować, ponieważ są tu najlepsze na ziemi miejsca do uprawiania tego sportu. Oprócz zjawiskowych raf koralowych, pełnych egzotycznych rybek, których nie znajdziemy w żadnym innym miejscu, można tu także spotkać żółwie, delfiny, rekiny, są tu również wspaniałe podwodne jaskinie i mnóstwo innych atrakcji. A dodatkowo temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie 27 st. C. Szkoda tylko, że ten raj od Polski dzieli ponad 11 tys. kilometrów.
Ogród to zatopiony w zieleni kawałek ziemi, który oddziela nas od świata zewnętrznego, dając ukojenie i poczucie szczęścia.
Od wygnania Adama i Ewy z Edenu człowiek tęskni do rajskich ogrodów – symbolu dobrobytu, nieśmiertelności i więzi z Bogiem – i próbuje je odtworzyć. Chociaż cień wysokich drzew i chłód bijący od sadzawek szczególnie był miły mieszkańcom spalonych słońcem pustyń, ogród, jako miejsce zaświatowej szczęśliwości, jest uniwersalnym toposem. Boska harmonia Każdy bogacz miał ogród, o którego utrzymanie dbały rzesze specjalistów. I tak w Egipcie zaczęło się od skromnych grządek cebuli i sałaty oraz sadzawek, z czasem dołączyły do nich krzewy winorośli, kwiatowe klomby i drzewa. Podczas gdy w III tys. p.n.e. w basenie Morza Śródziemnego pojawiły się pierwsze przydomowe warzywniaki, w Chinach pisano już traktaty o architekturze ogrodowej. W Państwie Środka ogrody były odbiciem wschodniej filozofii i kultury. Pod wpływem taoizmu ogrodnicy tworzyli miniatury naturalnych pejzaży, w których rzeka była arterią ziemi, a pagórki i kamienie siłami twórczymi przyrody. Ponieważ ogrody służyły kontemplacji, buddyści zaczęli stawiać w nich pagody, mostki, altanki i pawilony. Geometrycznie i naturalnie Ogrody przy rezydencjach przybierały różne formy również ze względu na warunki klimatyczne, ilość przestrzeni oraz panującą modę. Już w starożytności zieleń otaczająca budynek „wchodziła” do jego wnętrza (np. w rzymskich willach) lub gościła na tarasach. W średniowieczu sztuka ogrodowa podupadła, gdyż w ciasnych zamkach i zatłoczonych miastach nie było na nie miejsca. Specjalistami od zielników, warzywniaków i sadów stali się mnisi. Do odrodzenia sztuki ogrodniczej doszło w renesansie we Włoszech, kiedy przy pałacach pojawiły się tarasowe ogrody wzorowane na klasztornych wirydarzach i antycznych perystylach. Pomysł ten trafił do Francji m.in. dzięki Katarzynie Medycejskiej. Francuscy królowie, a w ślad za nimi cała arystokratyczna Europa Zachodnia, rozkochali się w ogrodach. Symbolem rozmachu, a zarazem narzuconej przez człowieka harmonii był ogród w Wersalu projektu architekta krajobrazu André Le Nôtre (1613–1700). Pełne geometrycznych figur, bukszpanowych rzeźb, kwiatowych klombów i fontann parki francuskie miały konkurencję w postaci stawiających na naturalność brytyjskich ogrodów krajobrazowych. Ogrody pasji Rozmach założeń ogrodowych wiązał się z wielkimi pieniędzmi, ale ich uroda zależała od zaangażowania ich właścicieli najpierw w planowanie, a potem pielęgnację. Słynny francuski ogród otaczający zamek Marqueyssac w Vezac powstał już za Ludwika XIV, ale arcydzieło ogrodnictwa uczynił z niego dopiero w XIX w. zapalony ogrodnik Julien de Cerval, zasadzając w nim 100 tys. krzaków bukszpanu, które przyciął w kule i inne kształty tworzące labirynty, przejścia i fantazyjne figury. W kwiatów toni Dziś każdy posiadacz domku ma swój kawałek ziemi. Jednak nadal to, czy jest on duży, kunsztownie zaplanowany i pełen egzotycznych roślin, świadczy o bogactwie właściciela albo ogrodniczej pasji. Ogród to symbol bogactwa niezwykle subtelny i wymagający poświęcenia oraz cierpliwości – w końcu nie zmusimy drzew, by urosły w miesiąc. Agnieszka Krzemińska / Polityka
11 ogrodów, które trzeba odwiedzić. Tu zobaczysz najpiękniejszą wiosnę
Na przełomie marca i kwietnia w całej Polsce otwierają się Ogrody Botaniczne. Warto je odwiedzić po zimowej przerwie i zobaczyć jak najróżniejsze rośliny budzą się do życia. Zebraliśmy dla Was najciekawsze miejsca!
Wybierz się do ogrodów! ======>
Uwaga, złe kwiaty! Są piękne, zabójcze i... jedna z nich może być Twoja - Festiwal Roślin Owadożernych
Dla tych, którzy zdecydują się długi weekend w Warszawie mamy całkiem egzotyczną propozycję. Odwiedźcie Ogród Botaniczny w Powsinie, gdzie będzie się odbywał Festiwal Roślin Owadożernych! Uwaga, te rośliny mogą być groźne, ale i fascynujące!
W dniach 3 – 7 maja Ogród Botaniczny w Powsinie wypełni się tysiącami muchówek, kapturnic, rosiczek i dzbaneczników. Do Polski zostaną sprowadzone najbardziej okazałe egzemplarze roślin owadożernych. To tak, jakbyśmy weszli do więzienia, gdzie są najgroźniejsi złoczyńcy…tylko że w świecie roślin. Niewinne i delikatne z wyglądu potrafią wabić, trzymać w żelaznym uścisku, dusić i rozpuszczać swoje ofiary. Najczęściej są nimi owady, ale małe ssaki również muszą mieć się na baczności. Człowiek zalicza się do dużych ssaków, prawda? Zobacz galerię! Zielone łakomczuchy Eksperci wskazują, że przeważająca większość gatunków roślin owadożernych wywodzi się ze zbliżonych siedlisk. Są to głównie ubogie i wilgotne gleby. Aby przetrwać i rekompensować braki składników odżywczych, przekształciły swoje liście w różnego rodzaju pułapki. W trakcie Festiwalu odbędą się prelekcje i pokazy karmienia, ale już krótka charakterystyka sprowadzonych okazów pokazuje, że nie są to łagodni oprawcy. Poznajcie festiwalowe gwiazdy: Rosiczki mają na liściach włoski pokryte lepką cieczą. Są one jak słodko pachnący lep na owady. Gdy tylko jakiś komar da się zwieść, to zostaje unieruchomiony i … strawiony. Organizatorzy przewidują, że sporym zainteresowaniem wśród odwiedzających będą się cieszyć muchówki. Te pochodzące z amerykańskiego południa (Karolina Pn i Płd) smakoszki nauczyły się polować na większe porcje. Ich system pułapek opiera się na reagujących na dotyk włoskach czuciowych. Dwukrotne dotknięcie jednego z nich (lub dotknięcie dwóch włosków jednocześnie) może wyzwolić zamknięcie „paszczy”. Ta jednak zwiera swe szczęki w ciągu 1/10 sekundy. Uważajcie robaczki! Mechanizm reagowania dopiero po dwukrotnym dotyku jest nastawiony na oszczędzanie energii. Muchówki nie są takie głupie, aby „kłapać dziobem” przy okazji każdej kropli deszczu, która spadnie na ich powierzchnię. Na wystawie nie może zabraknąć dzbaneczników. Szklarnia „Zielony Raj” stanie się tymczasowym domem dla najbardziej imponujących okazów, które mogą stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo nawet dla niewielkich ssaków. Objętość niektórych kielichów potrafi wynieść kilka litrów. Ofiary kuszone są barwą oraz nektarem, którym nasączone jest obrzeże dzbana. Gdy już jakaś na nim przysiądzie to ześlizguje się do wnętrza kielicha. Tam czeka ją kąpiel, ale już nie w nektarze, a w soku trawiennym. Nabierają się nie tylko owady, ale także myszy czy ptaki. Imponujące kępy sarraceni (kapturnic), których rurki potrafią osiągnąć metr wysokości, tworzą kompozycje cieszące ludzkie oko. Dla insekta często są zapowiedzią marnego końca. Mechanizm pułapki jest podobny do tego, jaki wykształciły dzbaneczniki. Słodki nektar, chwila zapomnienia i zjazd po śliskim obrzeżu wprost do wnętrza wypełnionego enzymami trawiennymi. Rośliny owadożerne wabią zapachem, kolorem, po prostu atrakcyjnym wyglądem. Organizatorzy zapewniają, że nawet ludzie dają się uwieść ich urodzie. Opracowała Martyna Wasilewska na podstawie informacji od Organizatora, National Geographic jest patronem tego wydarzenia. Szczegóły dostępne na stronie www.festiwalroslin.pl.
Zobacz 7 milionów tulipanów! Ten ogród to najbardziej kolorowe miejsce nie tylko w Europie
Wiosna w holenderskim Keu­kenhof rozkwita 800 gatunkami różnokolorowych tulipanów. Niezwykła wizyta!
Nigdzie indziej nie rozkwita aż tyle kwiatów co w ogrodzie botanicznym Keukenhof w holenderskim Lisse. Każdego roku jesienią sadzonych jest tu ponad 7 mln tulipanów, hiacyntów, krokusów i narcyzów. To największy ogród z kwitnącymi roślinami cebulowymi na świecie, założony w 1949 r. Wcześniej, bo w XV w., tereny należały do holenderskiej księżnej Jakoby z Bawarii. Sadzono tu zioła dla zamkowej kuchni, stąd też nazwa Keukenhof – „ogród kuchenny”. Tylko tu zobaczycie tulipany odmiany „Władimir Putin”, „Michelle Obama” czy „Myszka Miki”. Żeby zwiedzić ogród, potrzeba kilku godzin. To również największy w Holandii park rzeźb i najczęściej fotografowane miejsce na świecie. Nie zapomnijcie więc aparatu! W tym roku ogród będzie otwarty od 23 marca do 21 maja 2017. View oEmbed on the source website
Zobacz wodne ogrody Kanału Augustowskiego [Polskie zakątki cz. 2]
Zapraszamy na kolejny odcinek naszego nowego cyklu podróżniczego. Artur Kordian Cybulski odkrywa polskie skarby!
Choć trasę kajakową Czarnej Hańczy trudno nazwać zakątkiem gdyż latem bywa tam więcej kajaków niż miejsca na nie, ale my się tam wybraliśmy jeszcze przed sezonem, i taki termin polecam. Relacja z całej trasy będzie jeszcze w osobnym artykule. Dzisiaj chciałem zwrócić Państwa uwagę na jeden zakątek, który najczęściej się nie zauważa. Być może dla tego, że gdy wioślarze docierają do Kanału Augustowskiego, to są już po kilku dniach spływu i zmęczenie robi swoje. Zaś śluzy, które się w tym miejscu mijają, robią tak duże wrażenie, że odcinki pomiędzy nimi się po prostu przegapia. A szkoda. Z drugiej strony co się dziwić, bo widok buzującej wody wdzierającej się do śluzy przez otwarte grodzie robi wrażenie. Zwłaszcza gdy siedzimy w małej łupince i nieco nerwowo przytrzymujemy się zwisającego ze ścian śluzy łańcucha wędrując to w górę, to w dół. Ale nie o tym. Kanał Augustowski w swych latach świetności, będąc arterią transportową, miał regulowane brzegi poprzez umocnienie ich palami. Przez lata technologie się zmieniały a sam kanał stracił na znaczeniu. Obecnie dawne pale są już w korycie płynącej wody, zaś natura posługując się wodą, wiatrem i ptakami, naniosła na nie nasiona roślin, czyniąc każdy z nich osobnym ogrodem. Nazwałem je wodnymi ogrodami. Ktoś mógłby nazwać to przesadą, ale niektóre z tych miniaturowych kompozycji nie ustępują swym wykonaniem dziełom sztuki, wykonanym przez azjatyckich mistrzów ogrodnictwa. Szkoda że nie mam takiego talentu do fotografii jak bym sobie życzył. Galeria dołączona do artykułu nawet w setnej części nie oddaje ich uroku. Ale niech to będzie zachętą do tego, że gdy ktokolwiek z czytelników tam trafi, to zachęcam do zaplanowania sobie większego zapasu czasu na ten odcinek szlaku Czarnej Hańczy. Każdy z pali to osobne dzieło sztuki ogrodniczej i choć mijamy ich całkiem sporo, to warto, przy niektórych z nich przystanąć, bo jest co podziwiać. Osobiście płynąłem tym szlakiem już trzy razy i dopiero za czwartym zwróciłem uwagę na te detale. Aż nasuwa się refleksja że w pogoni życia przegapiamy za dużo drobiazgów, które mogą sprawić że droga / rzeka stają się piękne. Zapraszam do galerii, a najlepiej jeśli wybierzecie się tam osobiście. Szlak spływu nie jest wymagający a sprzęt można, za nieduże pieniądze, wypożyczyć w okolicznych wypożyczalniach. Podwiozą na początek szlaku, odbiorą na końcu a jak kto zmotoryzowany to i samochód jest gdzie zostawić. Oczywiście mam swoją ulubioną wypożyczalnie, ale nie chcę tu uprawiać kryptoreklamy. Wybór w okolicy jest spory. Cóż można powiedzieć więcej - zapraszam do wodnych ogrodów. Tekst: Artur Cybulski Jak ogląda góry niewidomy alpinista? Jurek Płonka przemierza najwyższe pasma Europy i zdobywa kolejne szczyty. Posłuchaj jego opowieści! View oEmbed on the source website
Dolina Pałaców i Ogrodów Dolina Pałaców i Ogrodów jest szlakiem turystycznym prowadzącym po zabytkach architektury pałacowej i zamkowej przez niezwykle ciekawe krajobrazowo tereny podnóża Rudaw Janowickich i Karkonoszy. Kotlina Jeleniogórska jest miejscem szczególnym na kulturowej mapie Polski. Z jednej strony - wspaniałe krajobrazy Karkonoszy i Rudaw Janowickich, a z drugiej - największe nasycenie w obiekty zabytkowe. Ilość, ale przede wszystkim jakość oraz rozmaitość historycznych budowli takich jak: średniowieczne wieże i zamki, renesansowe dwory, barokowe pałace, XIX-wieczne założenia pałacowo-parkowe nadają regionowi unikatowy charakter. Owo połączenie walorów naturalnego krajobrazu i dziedzictwa kultury materialnej podkreślają wspaniałe założenia parkowe otaczające najświetniejsze rezydencje. Tu zmaterializowała się wizja romantycznego krajobrazu. Parki, często połączone ze sobą historycznymi alejami, wtapiają się w naturalne wzgórza, lasy i polany kotliny. Wyjątkowa harmonia działań twórczych człowieka i naturalnego krajobrazu już pod koniec XVIII w. zyskała status miejsca niezwykłego. Rezydencje na terenie Kotliny Jeleniogórskiej Na terenie Kotliny Jeleniogórskiej swoje rezydencje zakładały najświetniejsze rody europejskie: Habsburgowie, Hohenzollernowie, Schaffgotschowie, Czartoryscy, Radziwiłłowie, książęta hescy i orańscy. W okresie romantyzmu kotlina stała się znanym miejscem turystycznym i uzdrowiskowym. Przybywali tu artyści, miłośnicy przyrody i podróżnicy z całej Europy i Ameryki, m.in. Fryderyk Chopin, Johan Wolfgang Goethe, Jon Quincy Adams. Urzeczeni krajobrazem malarze zakładali tu kolonie i szkoły artystyczne. Do dziś możemy podziwiać setki XIX-wiecznych grafik i obrazów przedstawiających krajobraz i architekturę. Gdy w połowie XIX w. pruska rodzina królewska nabyła rezydencje w Karpnikach, Mysłakowicach i Wojanowie, swoją działalność w Kotlinie Jeleniogórskiej rozpoczęli najlepsi ówcześnie architekci i architekci krajobrazu: Karl Friedrich Schinkel, Friedrich August Stüller, Peter Joseph Lenne. Intensywny napływ turystów sprawił, iż w całym regionie rozwijała się wspaniała architektura uzdrowiskowa, rezydencjonalna i willowa. Dolina Pałaców i Ogrodów jest szlakiem turystycznym o znaczeniu regionalnym dla Województwa Dolnośląskiego (uchwała 2445/III/2009 z dn. 17.02.2009). Szlak jest oznakowany. Trasa prowadzi po zabytkach architektury pałacowej i zamkowej przez niezwykle ciekawe krajobrazowo tereny podnóża Rudaw Janowickich i Karkonoszy. Wykaz obiektów 1. Bukowiec (k. Kowar) - Pałac w Bukowcu 2. Brunów - Pałac w Brunowie* 3. Ciszyca (k. Kowar) - Pałac w Ciszycy 4. Cieplice (Jelenia Góra) - Pałac Schaffgotschów 5. Ciechanowice - Pałac w Ciechanowicach* 6. Janowice Wielkie - Dwór w Janowicach Wielkich 7. Janowice Wielkie - ruiny Zamku Bolczów w Janowicach Wielkich 8. Jelenia Góra - Dwór Czarne w Jeleniej Górze 9. Jelenia Góra - Pałac Paulinum w Jeleniej Górze Powiat: jeleniogórski Gmina: Jelenia Góra Położenie - współrzędne geograficzne: 50°53’’’N 15°54’43’’E Pałac Paulinum zlokalizowany jest na obrzeżu Jeleniej Góry, tuż przy trasie wylotowej na Karpacz. Rys historyczny Pierwsze wzmianki o dobrach paulińskich pochodzą z 1655 r. i są związane z przybyciem jezuitów do Jeleniej Góry. Dzięki nim szybko utrwaliła się nowa nazwa folwarku Paulinenhof. W połowie XIX wieku folwark i otaczające je ziemie kupił znany jeleniogórski fabrykant Richard von Kramst. W roku 1855 zlecił on jeleniogórskiemu ogrodnikowi Siebenhaarowi, twórcy plant jeleniogórskich, założenie na Górze Krzyżowej parku krajobrazowego. Willę w stylu zamkowo-dworskim zlokalizował on na specjalnie uformowanej skarpie na wschodnim zboczu góry. W 1906 roku Oskar Carlo rozpoczął przebudowę i modernizację pałacu. Powierzył to zadanie wrocławskiemu architektowi Karolowi Grosserowi, który rozbudował pałac w duchu eklektycznym. Rozległy trójkondygnacyjny pałac wzniesiony został na wzgórzu na wschód od centrum Jeleniej Góry. Malownicza budowla z założeniem tarasowym, zaopatrzona jest w liczne wieżyczki, wykusze oraz loggie skierowaną ku zboczu i nieregularne porozmieszczane okna. Wnętrza pałacu zachowały swój pierwotny wystrój oraz charakter. Pałac otacza rozległy park. Współczesność Obecnie w pałacu mieści się hotel, restauracja oraz centrum konferencyjne. W pałacowych salach organizowane są koncerty oraz wystawy. Pałac Paulinum w roku 2007 został laureatem w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków- ZABYTEK ZADBANY. Stan zachowania obiektu bardzo dobry. Istnieje możliwość zwiedzania. Kontakt: Pałac Paulinum ul. Nowowiejska 62 58-500 Jelenie Góra www.dolinapalacow.pl 10. Karpniki - Pałac w Karpnikach 11. Karpniki - Pałac Dębowy w Karpnikach 12. Kowary - Pałac Miejski w Kowarach 13. Kowary - Nowy Dwór w Kowarach 14. Łomnica - Pałac i Dom Wdowy 15. Miłków - Pałac w Miłkowie 16. Mniszków - Dwór w Mniszkowie 17. Mysłakowice -Pałac w Mysłakowicach 18. Pakoszów - Pałac w Pakoszowie 19. Radomierz - Dwór w Radomierzu 20. Siedlęcin - Wieża Rycerska w Siedlęcinie 21. Sobieszów - Pałac w Sobieszowie 22. Sobieszów - Zamek Chojnik 23. Staniszów - Pałac w Staniszowie 24. Staniszów - Pałac na Wodzie w Staniszowie 25. Wojanów - Pałac w Wojanowie Powiat: jeleniogórski Gmina: Mysłakowice Położenie - współrzędne: 50°52’32’’N 15°48’50’’E Pałac jest usytuowany po płd. stronie drogi z Jeleniej Góry do Trzcińska. Rys historyczny Pierwsze wzmianki o dobrach w Wojanowie pochodzą z końca XIII w. W 1281 r. rycerskie lenno należało do Eberharda von Schildau, a w 1286 r. jako właściciel dóbr w Wojanowie wymieniany jest Henryk de Schildow. W 1607 roku Nickel von Zedlitz und Nimmersath wybudował nowy, renesansowy dwór w Wojanowie. W 1643 r. w czasie wojny trzydziestoletniej renesansowy dwór Zedlitzów spalili Szwedzi, a odbudowany dwór otrzymał już wystrój barokowy, choć wykorzystano do jego wzniesienia zachowane mury i elementy renesansowego dworu. Karl Ike w latach 1832-1834 dokonał przebudowy obiektu, która nadała pałacowi jego dzisiejszy wygląd. Przebudowy dokonano w modnym wówczas stylu neogotyckim, a dokładniej w jego klasycystycznej, wczesnej odmianie. 9 maja 1839 r. dziedziczna lenna posiadłość rycerska Wojanów przeszła w posiadanie księżniczki Luizy, żony księcia Fryderyka Niderlandzkiego, córki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III. Para książęca dokonała kolejnej przebudowy pałacu w latach 1839 -1840. Przyjmuje się, iż prace budowlane prowadził wówczas uczeń Schinkla, Friedrich August Stüller lub Hermann Alexander Wentzel, architekt księcia holenderskiego. Powstał wtedy park krajobrazowy przekształconym w pierwszej połowie XIX wieku przez Piotra Józefa Lenné, architekta króla pruskiego. Dobra w Wojanowie należały do pruskiego domu panującego w latach 1839-1908. Trójkondygnacyjny pałac założono na planie prostokąta, z narożnymi okrągłymi alkierzowymi wieżami. Bryłę nakryto stromym dachem namiotowym. Pałac zachował od strony ogrodu rozległy taras z bocznymi szerokimi schodami. Zabudowę flankują po obu stronach oranżerie połączone z pałacem krytymi przejściami. Przed pałacem znajduje się duży dziedziniec z dawnymi zabudowaniami gospodarczymi i oficyną mieszkalną. Całość otoczona jest kilkunastohektarowym parkiem krajobrazowym. Współczesność Obecnie w obiekcie mieści się centrum konferencyjno- hotelowe. W ramach organizowanego konkursu "Dolnośląska Budowa 2007-2008" - Pałac w Wojanowie otrzymał Grand Prix za przeprowadzone w latach 2004-2008 prace budowlano - konserwatorskie po pożarze, który strawił obiekt w 2002 roku. Pałac otacza park krajobrazowy. Na terenie obiektu organizowane są spektakle teatralne oraz koncerty. Istnieje możliwość zwiedzania obiektu. Kontakt: Pałac w Wojanowie Wojanów 9, Wojanów 58-508 Jelenia Góra www.dolinapalacow.pl 26. Wojanów - Pałac w Wojanowie- Bobrowie *obiekt poza obszarem Kotliny Jeleniogórskiej Fundacja Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej www.dolinapalacow.pl