Las to nasz przyjaciel. Porady i etyczne wskazówki, jak prawidłowo zachować się w lesie.
Powinniśmy respektować życie dzikich zwierząt i szanować inne osoby przebywające w lesie. Dotyczy to każdego turysty – mówi leśnik i przyrodnik Adam Gełdon.
W tym artykule: Jak zachować się podczas spotkania z dzikim zwierzęciem? Jak bezpiecznie rozpalać ognisko? Na czym polega etyka outdoorowa? Jak zachować się podczas spotkania z dzikim zwierzęciem? Co zrobić w przypadku spotkania z dzikimi zwierzętami w lesie? Dzikie zwierzęta z zasady unikają spotkań z ludźmi. Jest to dla nich olbrzymi stres. Jeśli już dojdzie do spotkania, to nie należy ich prowokować, dotykać, zachodzić drogi. No i przede wszystkim – dokarmiać. W przypadku bliskiego spotkania ze zwierzęciem potencjalnie niebezpiecznym, które nie ucieka na nasz widok, nie należy w panice uciekać plecami odwróconymi do zwierzęcia. Może to spowodować instynktowne ruszenie w pogoń za człowiekiem. Dlatego najlepiej powoli oddalać się, będąc cały czas przodem skierowanym do zwierzęcia. Warto też robić hałas, np. okrzykami, machaniem rękami czy rzucaniem patyków. Jeśli jest taka możliwość, warto telefonem zrobić zdjęcie lub nagrać film takiemu niepłochliwemu osobnikowi. Zdjęcie? Film? W przypadku gatunków chronionych jak wilk, niedźwiedź czy ryś, będzie to przydatne Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska do dalszego postępowania. Ograniczy też tzw. fake newsy w mediach społecznościowych o faktycznych atakach dzikich zwierząt na ludzi. Kogo poinformować, gdy w lesie zobaczymy ranną sarnę lub dzika? Powinniśmy wezwać służby, takie jak nadleśnictwo lub ośrodek rehabilitacji dzikich zwierząt. Nigdy nie podejmujemy samodzielnej akcji ratunkowej. A jeśli spotkamy poszkodowane zwierzę na terenie zurbanizowanym, to informujemy urząd miasta, gminy lub powiatowe centrum zarządzania kryzysowego. Jeśli mamy do czynienia z gatunkiem chronionym, należy poinformować Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Pamiętajmy, że zwierzę chore, w stresie czy zaskoczone przez człowieka może zachować się nieprzewidywalnie. A jeśli ruszy do ataku? Najlepiej położyć się na ziemi w skulonej pozycji, ochraniając głowę i brzuch. Ucieczka nie jest najlepszym pomysłem, gdyż dzikie zwierzęta poruszają się w lesie o wiele szybciej od nas. Jak bezpiecznie rozpalać ognisko? Jakie naturalne materiały można znaleźć w lesie, które mogą być użyte do zapłonu ogniska? Najlepszym materiałem jest kora brzozy, dostępna całorocznie praktycznie w każdym lesie. Łatwo ją rozpalić, nawet gdy jest wilgotna. Pamiętajmy, aby nie pozyskiwać jej z żywych, stojących drzew tylko z tych powalonych lub ściętych. Dobrą rozpałką są również sosnowe czy świerkowe „smolne” szczapki. Znajdziemy je, odcinając suchą gałąź powalonego drzewa w miejscach uszkodzonego pnia lub nacinając korzeń. Łatwopalną żywicę można również znaleźć w stojącym świerku. Często sączy się z pnia w miejscu, w którym drzewo próbuje zabliźnić ranę, np. po ataku kornika czy uszkodzeniu mechanicznym. Suche trawy czy owocostany pałki wodnej też są dobra rozpałką. Jakie techniki ułatwiają utrzymanie ogniska, zwłaszcza w trudnych warunkach pogodowych? Przede wszystkim musimy mieć dostęp do suchego drewna. Drewno leżące bezpośrednio na ziemi i mające styczność z glebą będzie zawierało sporo wilgoci. Trzeba oczywiście zadbać o odpowiednią konstrukcję ogniska. Warto poświęcić temu trochę czasu i staranności. Są różne techniki i rodzaje przygotowania ogniska – od ułożenia drewna w kształcie piramidy, po bardziej skomplikowane typu nodia, które może dawać ciepło przez wiele godzin bez naszej ingerencji. Dobrze jest przy palącym się ognisku suszyć mokre polana, które można ułożyć w formie ścianki, dodatkowo odbijającej ciepło ogniska w naszą stronę. Są również techniki, kiedy do ogniska automatycznie zsuwają się nowe polana w momencie wypalenia starych. Jednak z takimi rozwiązaniami trzeba szczególnie uważać, gdyż nad ogniem trzeba mieć zawsze pełną kontrolę. Na czym polega etyka outdoorowa? Gdybyś miał wymienić 3 zasady etyki outdoorowej, aby minimalizować wpływ człowieka na środowisko naturalne, jakie by one były? Należy pamiętać, że etyczne zachowanie nie dotyczy jedynie środowisk bushcraftowych czy surwiwalowych, ale również każdego turysty przebywającego nie tylko w lesie, ale w ogóle w naturze. Po pierwsze: rozważne używanie otwartego ognia. A raczej minimalizowanie ognia w lesie i rozpalanie go wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych. Ogień jest niesamowitym darem, ale wypalona po ognisku ziemia zostawia w środowisku trwały ślad. Dlatego warto zadać sobie pytanie, czy rozpalenie ogniska jest mi niezbędne? Niestety, polskie lasy należą do czołówki najbardziej palnych lasów w Europie. Po drugie: to, co przyniesiemy do lasu, powinniśmy ze sobą zabrać. Jako certyfikowany trener etyki outdoorowej szczególnie zachęcam do stosowania międzynarodowej idei „leave no trace”. Pobyt na łonie natury warto wcześniej przemyśleć i przygotować. Zabrać odpowiednią ilość jedzenia i napojów, żeby później nie zostawiać resztek w lesie. Używać opakowań wielokrotnego użytku i nie śmiecić. Leśnicy wydają corocznie na sprzątanie lasu ok. 20 mln zł. Po trzecie: biwakowanie w odpowiedni sposób i trzymanie się wyznaczonych szlaków. Oprócz tego respektowanie życia dzikich zwierząt i szanowanie innych osób przebywających w lesie. Rozmawiała Iwona El Tanbouli-Jabłońska podczas „Leśnego spaceru” z marką Fjällräven. Adam Gełdon – leśnik i przyrodnik, pracownik Nadleśnictwa Spychowo. Tropiciel wilków, edukator leśny, kaletnik, certyfikowany trener etyki outdoorowej. Propagator leśnego obozowania i programu Lasów Państwowych pn. „Zanocuj w lesie”. Nasz ekspert Iwona El Tanbouli-Jabłońska Dyrektorka artystyczna National Geographic Polska, fotografka i współwłaścicielka studia fotograficzno-filmowego F11 STUDIO. Fotografią i fotoedycją zajmuje się od 18 lat. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych. Większość jej pracy koncentruje się na fotoreportażu i projektach długoterminowych. Podróżuje z aparatem po świecie podejmując trudne społecznie tematy. Prowadzi warsztaty, przeglądy portfolio, bywa jurorką w konkursach fotograficznych. Członkini stowarzyszenia RAV.A Stories. Podwójna laureatka tegorocznej edycji Grand Press Photo 2022. Jej fotoreportaż z Wysp Owczych zajął 1. Miejsce w kategorii Climate&Responsibility.
Kiedy zaczęliśmy gotować? W Hiszpanii znaleziono najstarsze paleniska wykorzystywane przez ludzi
W pobliżu Madrytu naukowcy natrafili na pozostałości prehistorycznych palenisk. Mają aż 250 tys. lat. Obok nich były kamienne narzędzia ze śladami żywności. Czyżby była to najstarsza kuchnia praludzi?
W tym artykule: Pierwsze ogniska Opanowanie ognia Idealna temperatura do gotowania Kiedy po raz pierwszy ludzie usiedli przy ognisku rozpalonym specjalnie po to, by coś na nim upiec? Według najnowszych badań stało się to około 250 tys. lat temu. To o pięćdziesiąt tysięcy lat wcześniej niż dotychczas sądzono. Na to wskazują badania palenisk znalezionych na stanowisku Valdocarros II, na wschód od Madrytu. Palenisk było wiele. Zdaniem badaczy ludzie, którzy przy nich zasiadali, najprawdopodobniej rozpalali ogień specjalnie po to, by przygotowywać posiłki. – To najstarsze ślady ognisk rozpalanych w sposób kontrolowany po to, by gotować i prowadzić życie społeczne – uważa dr Clayton Magill. Magill jest głównym autorem pracy o odkryciu, opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Pierwsze ogniska Naukowcy są zgodni co do jednego. Opanowanie ognia było przełomowym wydarzeniem w historii ludzkości. Można o nim pomyśleć jako o niezwykle ważnym narzędziu lub technologii, dającej człowiekowi kontrolę nad środowiskiem, w którym żył. To nie Homo habilis zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi Naukowcy znaleźli narzędzia kamienne pochodzące sprzed około 2,9 mln lat temu. To jedne z najstarszych takich znalezisk, na jakie kiedykolwiek natrafiono. Ich twórcy mogli nie należeć do rod... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-nie-homo-erectus-zrobil-pierwsze-kamienne-narzedzia-wyprzedzil-go-bliski-krewny-praludzi-fot-j-s-oliver-homa-peninsula-paleoanthropology-project-41a2413.jpg" width="938" height="468" alt="To nie Homo erectus zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi (fot. J.S. Oliver, Homa Peninsula Paleoanthropology Project)" title="To nie Homo erectus zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi (fot. J.S. Oliver, Homa Peninsula Paleoanthropology Project)" /> Prehistoryczni ludzie mieli aż kilka dobrych powodów, żeby nauczyć się palić ogniska. Ogień chronił przed niespodziewanym atakiem drapieżników, ponieważ zwierzęta bały się do niego podchodzić. Dawał ciepło, istotne dla tych z naszych praprzodków, którzy migrowali na północ. Wydłużał dzień – można było zgromadzić się przy nim po zmroku, rozwijając życie społeczne. I wreszcie pozwalał gotować żywność, zwiększając jej dostępność i kaloryczność. Zdaniem niektórych to ostatnie było szczególnie ważne. Istnieje kontrowersyjna hipoteza – autorstwa prof. Richarda Wranghama – według której to właśnie gotowanie uczyniło z nas ludzi. Dzięki ogniowi żywność stawała się miększa, łatwiejsza do strawienia i smaczniejsza. Ponadto dostarczała więcej kalorii niż jedzenie surowe. Tym samym dawała ewolucyjną przewagę tym, którzy potrafili gotować na ogniu. Opanowanie ognia Kiedy praludzie opanowali ogień? Naukowcy nie znają dokładnej odpowiedzi na to pytanie. Mogło to się stać nawet milion lat temu w Afryce. W Europie w kontrolowany sposób używano ognia ok. 400 tys. lat temu. Nie oznaczało to jednak jeszcze gotowania, które było najbardziej zaawansowanym sposobem korzystania z paleniska. Według Magilla dotychczasowe dowody wskazywały, że ludzie gotowali na ogniu ok. 200 tys. lat temu. – Teraz przesuwamy tę datę o 50 tys. lat wstecz – mówi Magill cytowany przez „Guardiana”. Znaleziska z Hiszpanii sugerują, że twórcy tamtych palenisk dobrze wiedzieli, jak rozpalić ogień, by dało się na nim gotować żywność. Idealna temperatura do gotowania Analiza chemiczna materiału znalezionego w paleniskach wskazuje, że ogień miał temperaturę między 280 a 350 st. C. – To idealna temperatura nie dla odstraszania zwierząt czy ogrzewania się, ale właśnie do gotowania – uważa dr Magill. W miejscach po wygasłych ogniskach znaleziono produkty rozpadu spróchniałego drewna sosnowego i grzybów. I choć sosny rosły w okolicy, to nie w bezpośrednim otoczeniu miejsca, gdzie były paleniska. Oznacza to, że ich twórcy specjalnie przetransportowali drewno, by na nim gotować. – Jeśli spojrzymy na rdzennych mieszkańców Ziemi żyjących współcześnie, to oni do palenia szukają właśnie spróchniałego drewna – mówi Magill. – Spalając je, łatwiej uzyskać idealną temperaturę do przetwarzania żywności – dodaje. Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem O tym, czy moda może zagłuszyć wybory ewolucji, dlaczego kobiety się stroją, choć w przyrodzie to samce pełnią rolę strojnisiów, i czy transhumanizm ma szansę wygrać z matką ewolucją ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-nic-nasza-technologia-i-cywilizacyjna-oglada-ewolucja-zawsze-zwyciezy-wywiad-z-prof-robinem-dunbarem-fot-colin-mcpherson-corbis-via-getty-images-2118a94.jpeg" width="938" height="626" alt="Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem (fot. Colin McPherson/Corbis via Getty Images)" title="Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem (fot. Colin McPherson/Corbis via Getty Images)" /> W samych paleniskach nie znaleziono jej śladów. Jednak przy nich natrafiono na kamienne narzędzia. Były na nich resztki tłuszczów zwierzęcych i roślin. Zdaniem badaczy to kolejna wskazówka przemawiająca z tym, że paleniska z Valdocarros II służyły do gotowania. Dr Magill idzie jeszcze dalej. – Jeśli kontrolujemy ogień i gotujemy na nim żywność, to prawie na pewno oznacza, że mamy strukturę społeczną i posługujemy się językiem – mówi. Na stanowisku znaleziono też resztki pozostałe po szlachtowaniu dużych zwierząt. A to, jak zauważa Magill, aktywność wymagająca współpracy całej grupy. Źródła: Scientific Reports, The Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kurs gotowania na… ognisku. Zapraszamy na unikatowe warsztaty kulinarne dla podróżników
W czasie kursu zgłębimy tajniki rozpalania ogniska, przygotujemy jadłospis, który pozwoli nam przetrwać długie dni w górach i przekonamy się, że soja potrafi udawać kurczaka, a patyczki w herbacie w niczym nie przeszkadzają.
Sztuka gotowania na ognisku W wiadrze paruje herbata z patyczkami, których nikt nie wyławia. W menażkach stygnie ryż. Nie brzmi zbyt apetycznie? Nic podobnego. Po pierwsze po całym dniu wędrowania, w środku beskidzkiego lasu, wszystko co ciepłe i przyprawione, wydaje się apetyczne. Po drugie zdziwilibyście się, jakie cuda można przygotować na ognisku. Wjazdowe menu to nie tylko paprykarz szczeciński i konserwa turystyczna. To na przykład… soczewica w 4 serach z ziołami prowansalskimi. Co prawda mieszana kijem prosto z drzewa i przygotowywana na wodzie z potoku, ale pełna fantazji i polotu. Bo gotowanie na ognisku to sztuka! A kto ją posiądzie, staje się praktycznie samowystarczalny. Kurs gotowania inny niż wszystkie Ten kurs udowadnia, że w czasie dłuższego wypadu poza cywilizacją można zjeść smacznie i nie zadowalać się sucharami. W czasie warsztatów porozmawiamy o tym, jak zaplanować jadłospis i jaki zabrać sprzęt. O tym, jak soja potrafi udawać kurczaka (na przykład w sosie hawajskim). Weźmiemy pod lupę gotowe posiłki takie jak liofilizaty, suszone warzywa, półprodukty własnej roboty, dodatki do herbaty. W programie m. in. krótki przegląd ziół i roślin jadalnych, które możemy zebrać już na szlaku oraz przypraw, które warto zabrać z domu, by jedzenie nie smakowało jak tektura. Udoskonalimy technikę rozpalania ogniska i sprawną organizację rozdzielania posiłków. A przede wszystkim przygotujemy 5-6 przykładowych dań. Do zobaczenia w lesie Warsztaty odbędą się w sobotę 1 kwietnia 2017 o 12:00 w Markach pod Warszawą. Na początku omówimy teorię. Następnie udamy się do pobliskiego lasu, gdzie przećwiczymy wszystko w praktyce. Koszt warsztatów to ok. 10-20 zł (cena pokrywa zakup produktów do wykorzystania podczas warsztatów). Organizatorem wydarzenia jest Studencki Klub Górski działający przy Uniwersytecie Warszawskim. Po wszystkim będziemy się śmiać z pierwszych nieporadnych wysiłków, żeby rozpalić ognisko i z wody, która się wylała z kociołka, nie wiadomo dlaczego. ZAPISY >>> Zobacz więcej.
Zgubienie się w lasach Polski i Europy Zachodniej nie niesie ze sobą większych zagrożeń – poza strachem, głodem i zmęczeniem, a zimą wychłodzeniem. Nawet w rozległych kompleksach leśnych w końcu trafi się jakaś droga, linia kolejowa lub elektryczna, które zaprowadza do cywilizacji.
Po zgubieniu się ważne jest, by w miarę możliwości iść prosto przed siebie, nie kluczyć, bo niepotrzebnie nadkłada się drogi. W górach warto zejść z biegiem strumienia do dolin, w których zawsze znajdzie się jakieś życie. Lasy i bagna Półwyspu Skandynawskiego oraz Europy Wschodniej to już poważna sprawa, ciągną się bowiem kilometrami – można iść wiele dni, nim natrafi się na jakąś drogę czy ścieżkę. W tajdze, puszczy amazońskiej, tropikalnych lasach równikowych Afryki lub Azji z założenia nie należy błądzić. W razie zagubienia można poszukać najwyższego punktu w okolicy (drzewo, wzgórze, skała), rozpalić tam ognisko, puszczać zajączki lusterkiem albo wypolerowanym kawałkiem metalu, krzyczeć w równych odstępach czasu, zamiast chaotycznie się wydzierać. W polskich lasach realne zagrożenie stanowią ataki żądlących owadów, pokonywanie niektórych podmokłych terenów bądź pożar. Osy i szerszenie Jeżeli nie jesteś uczulony, pojedyncze użądlenie nie jest niebezpieczne. Trzeba się obawiać ataku całego roju, zwłaszcza szerszeni, których jad powoduje silniejszy ból niż jad os i pszczół. Co robić Nie machaj rekami, bo to drażni owady jeszcze bardziej. Osy zakładają gniazda w ziemi, patrz wiec w miarę możliwości pod nogi, by nie przechodzić w miejscu, gdzie widać owady wylatujące z jakiejś norki. Szerszenie budują gniazda w dziuplach drzew, ale ponieważ o takie coraz trudniej, lokują się np. w budkach dla ptaków i innych miejscach osłoniętych od wiatru i deszczu (np. na strychach). Jeżeli jesteś uczulony na ukąszenia owadów, zawsze noś środki zmniejszające reakcję obrzękową (np. w aerozolu) oraz adrenalinę podawana podskórnie. Obrzękniętą okolicę dobrze jest mocno schłodzić, np. lodem (po użądleniu w okolicach ust i gardła można ssać kostki). Bagna Do tego worka można wrzucić różne tereny podmokłe, często grząskie, m.in.: torfowiska, turzycowiska, trzęsawiska, szuwary, łęgi, olsy. Największe niebezpieczeństwo grozi ci w miejscach, gdzie rzadkie błoto jest przykryte kożuchem roślinności. Jeżeli kożuch jest zbyt cienki, zarwie sie pod twoim ciężarem. Błoto ma to do siebie, ze im bardziej człowiek lub zwierze sie w nim szamocze, tym mocniej jest wsysany. Co robić Nie szamocz sie, bo błoto wciągnie jeszcze głębiej. Omijaj szerokim łukiem jeziora porośnięte kożuchem, trzęsawiska (końcowy etap zarastania jeziora, gdy lustro wody jest już niewidoczne) i wszelkie podmokłe miejsca rzadko porośnięte drzewami lub ich pozbawione. Skacz od kępy do kępy albo przechodź po zwalonych pniach. Jeżeli nie masz wyjścia i musisz się poruszać w terenie, gdzie ziemia pod stopami trzęsie się niczym galareta, badaj grunt przed sobą długim solidnym drągiem. Gdy się zapadniesz, położony na ziemi kij ułatwi ci wydostanie się na powierzchnie. Pożar W czasie wietrznej pogody w przesuszonym lesie sosnowym ogień rozprzestrzenia się błyskawicznie, skacząc po koronach drzew. Co robić Respektuj spowodowane susza zakazy wstępu do lasu. Szukaj jakiejkolwiek wody – leśnej strugi, rowu, podmokłego lasu. Zmocz ubranie, a najlepiej zanurz się cały. Jeżeli w pobliżu nie ma wody, a ogień odciął ci drogę, wypatruj polany lub szerokiej leśnej ścieżki, np. żwirowej – jeśli tylko nie ma silnego wiatru, pas gołej ziemi powinien zatrzymać płomienie. Obserwuj zwierzęta – biegną tam, gdzie jest bezpiecznie. Zwierzęta Wszystkie dziko żyjące stworzenia instynktownie unikają człowieka. Wyjątkiem są osobniki chore na wściekliznę, dlatego nie podchodź do zwierzęcia, które się ciebie nie boi! Żmija zygzakowata atakuje, gdy zostanie nadepnięta albo zaniepokojona. Jej zęby jadowe nie przebija butów trekkingowych i kaloszy. Nieliczne śmiertelne przypadki dotyczą dzieci lub dorosłych o słabym sercu. Nie zakłada sie opaski uciskowej, absolutnie nie wysysa sie miejsca ugryzienia! Delikwenta się unieruchamia i schładza ranę. Jeżeli biwakujesz w terenie, na którym żyją niedźwiedzie, nie trzymaj jedzenia w namiocie. Kleszcze przenoszą choroby takie jak borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza. Stosuj środki odstraszające, obejrzyj się dokładnie, czy jakiś osobnik nie wkręcił się w twoja skórę. Silny wiatr Uważaj na spadające gałęzie i przewracające się drzewa w rezerwatach (zwłaszcza ścisłych, w których nie brakuje starych, chorych i uschniętych drzew) i w dojrzałych drzewostanach. Okiść Drzewa obciążone grubą warstwą mokrego śniegu pękają niczym zapałki i zwalają się bez ostrzeżenia. Bądź czujny! Burza Piorun może uderzyć w każde wysokie drzewo, zwłaszcza samotne, np. na polanie. Chowaj sie w młodym, niskim lesie, najlepiej w zagłębieniu terenu. ABC przetrwania Schronienie Zbudowanie dobrego szałasu, który ochroni przed deszczem, wiatrem i zimnem, wymaga wysiłku i znajomości rzeczy. Najprościej jest oprzeć gałęzie o zwalony pień dużego drzewa, obłożyć je mniejszymi gałązkami, a później uszczelnić mchem, darnią i suchymi liśćmi. Przez same gałęzie (sosnowe i z drzew liściastych) woda łatwo przecieka, uchronią najwyżej przed poranna rosa. O rodzajach szałasów i metodach ich budowania przeczytasz na: survival.strefa.pl/szalasy.htm. Możesz tez poszukać naturalnego schronienia – kępy wysokich gęstych świerków, których gałęzie opadają do ziemi. Pod nimi znajdziesz suche zaciszne miejsce, gdzie w czasie, niedużego lub krótkotrwałego deszczu nie będzie ci kapać na głowę. Ognisko Zanim zabierzesz się za rozpalanie ogniska, przygotuj zapas drewna różnego kalibru. Najlepsze na rozpałką są skrawki kory brzozowej (pali sie nawet gdy jest wilgotna) albo pęk cieniutkich suchych gałązek świerkowych, które znajdziesz przy pniu starszych drzew. Kiedy ogień zajmie korę lub gałązki, połóż szybko patyczki, żeby się dobrze rozpalił. Później dokładaj gałęzi, uważając, by nie zdusić płomienia. Pamiętaj: Drewno, które się łatwo zapala, szybko się spala, np. brzoza, sosna, świerk; Im twardsze drewno, tym dłużej się pali, np. dąb, grab, buk, jawor. O rozpalaniu ognia przez pocieranie kawałków drewna przeczytasz na stronach: http://puszczanstwo.blogspot.com (zakładka: Ogien), http://survival.strefa.pl oraz www.survival.infocentrum.com (zakładka: ABC survivalowca). Woda Każdą znalezioną wódę traktuj tak, jakby była skażoną. Najprościej oczyścić ją z bakterii i pierwotniaków przez gotowanie. Jeżeli nie natkniesz się na żaden strumyk, możesz zdobyć wódę, szczelnie owijając folią dużą gałąź drzewa albo kopiąc dół i przykrywając go dużym kawałkiem folii. O różnych sposobach zdobywania i gotowania wody przeczytasz na: www.survival.infocentrum.com (zakładka: ABC survivalowca). Jedzenie Lepiej głodować, niż się otruć. Jedz tylko to, co dobrze znasz i na pewno z niczym nie pomylisz, jak czarne jagody, maliny, poziomki, jeżyny. Orientacja Jeżeli masz przy sobie zegarek ze wskazówkami i świeci słonce, spróbuj określić strony świata. Możesz tez wbić w ziemie patyk i przez 15–30 min obserwować przesuwający się koniec cienia. Ta linia wyznaczy kierunek wschód–zachód z dokładnością do kilku stopni przez większą cześć dnia. Inne sposoby wyznaczania kierunków świata: survival.strefa.pl/strony_swiata.htm. Orientując się w pochmurny dzień, nie sugeruj się porostami na pniach drzew (rosną nie tylko od północy) czy kształtem mrowiska (może być zdeformowane – np. przez dzięcioła zielonego, który jest amatorem mrówek – i jego północny stok nie będzie bardziej stromy niż pozostałe). Jeżeli masz przy sobie mapę z numeracją leśnych oddziałów, możesz ustalić swoje położenie po odnalezieniu któregoś ze słupków oddziałowych. Szerszenie i Wodnik Szuwarek Jak nie z własnej woli ćwiczyłem survival w polskich lasach. To był ładny sierpniowy dzień. Jak zwykle pojechałem na obchód lasu. Od kilku lat pracowałem w jednym z podwarszawskich parków krajobrazowych, a wyjazdy terenowe należały do moich obowiązków. Tym razem wybrałem się na zdegradowane torfowisko. Przez pokrzywy przedarłem sie do ambony myśliwskiej i wszedłem na górę solidnej konstrukcji z okiennica. Otworzyłem okienko, żeby popatrzeć na okolice i... w sekundę znalazłem się znów przy drabinie. Wokół mnie, niczym w filmie animowanym, krążyły dziesiątki szerszeni; czułem już dotkliwe pieczenie w dwóch miejscach. Ruszając okiennicą, uszkodziłem ich gniazdo zawieszone pod daszkiem. Zbiegałem tak szybko, że trafiłem tylko na dwa szczeble, po czym runąłem na ziemie. Ocknąłem się miedzy pokrzywami. Nie mogłem złapać oddechu. Pierwsza myśl: połamałem się, nikt mnie tu nie znajdzie. Dopiero później poczułem ból – prawego barku, a jeszcze silniejszy – prawej kostki; powyżej niej miałem głęboką ranę. Skakałem na jednej nodze, podpierałem się kijem, a ż po godzinie dotarłem do drogi, przy której zostawiłem samochód. Dobrze, że mogłem prowadzić. Po prześwietleniu okazało się, że nie jestem połamany, mimo że spadłem z wysokości kilku metrów. W ogóle miałem szczęście – nie jestem uczulony na jad szerszeni. Drugie wydarzenie trwało dosłownie kilkanaście sekund. Na Mazurach robiłem inwentaryzacje płazów, co w skrócie polegało na wyszukiwaniu oczek wodnych i spisywaniu zaobserwowanych gatunków. Szedłem z mapami przez młody ols, gdy ziemia nagle rozstąpiła się pode mną i wpadłem po pachy w bagno. Dziesiątki razy przedzierałem się przez olsy i wiedziałem, że mają twarde dno. Jednak tutaj wydobywano kiedyś torf, a ja trafiłem na dół wypełniony rzadkim błotem i zamaskowany roślinami. Pułapka doskonała. Czułem, że zapadam się coraz głębiej. Nachyliłem się, by możliwie największą powierzchnią ciała wyhamować to powolne zanurzanie, i wyciągnąłem ręce w kierunku rosnącej w pobliżu brzozy. Po kilku próbach udało mi się złapać jej pień i z trudem wyleźć z torfu. Gdyby drzewo rosło kilka centymetrów dalej... Jakiś czas później usłyszałem historie o osobie, która wpadła pod kożuch roślin na zarastającym jeziorze. Niedoszły topielec zachował jednak przytomność umysłu – zauważył prześwity w zasłonie, rozdarł ją i wydostał się na powierzchnie. Michał Jeliński Leśnik z wykształcenia, przyrodnik z zamiłowania, z zawodu fotograf. Pracuje w Warszawskiej Szkole Fotografii. www.michaljelinski.com