Tajemnica jaskini Wonderwerk. Przełom w badaniach nad użyciem ognia
Głęboko w afrykańskiej jaskini badacze natrafili na ślady ognia, który nie powstał przypadkowo. Dzięki analizie mikroskopijnych szczątków gryzoni udało się potwierdzić, że przodek człowieka podtrzymywał płomienie w tym miejscu i troszczył o nie, by nie zgasły około 1,5 mln lat temu. To nowy rekord.
Umiejętność rozpalania i podtrzymywania ognia były jednymi z najważniejszych momentów w historii rodzaju Homo, prowadzącymi do fundamentalnej zmiany w relacjach między naszymi przodkami a ich otoczeniem. Ogień nie tylko zapewniał ciepło i ochronę przed drapieżnikami, ale także wydłużał dzień, pozwalając na aktywność po zmroku. Co więcej, możliwość podgrzewania pokarmów pozwoliła na pozyskiwanie większej ilości kalorii. Przypuszcza się, że wczesny człowiek początkowo pozyskiwał ogień w czasie pożarów buszu, a następnie z wielkim trudem podtrzymywał go w swoich obozowiskach lub jaskiniach. Wonderwerk. Rozświetlona jaskinia sprzed setek tysięcy lat Jaskinia Wonderwerk w RPA to unikatowe miejsce dla archeologów, ponieważ skrywa ślady obecności człowieka sprzed blisko dwóch milionów lat, które zachowały się w niemal nienaruszonym stanie. W przeciwieństwie do wielu innych stanowisk, osady tutaj nie zostały przemieszczone przez wodę, co pozwala badaczom precyzyjnie przypisać znaleziska do konkretnych okresów. To tutaj odkryto bardzo stare ślady po działalności ognia. Znajdowały się aż 30 metrów od wejścia do jaskini. Taka odległość daje naukowcom pewność, że spalenizna nie była dziełem przypadku czy naturalnego pożaru, który mógłby wniknąć do środka, lecz wynikiem świadomego działania homininów. Należy zaznaczyć, że nie mówimy tu o rozniecaniu ognia, ale o jego kontrolowaniu. Człowiek zaczął rozpalać ogniska dopiero kilkaset tysięcy lat temu. Jak rozpoznać ogień sprzed dwóch milionów lat? Identyfikacja śladów ognia sprzed setek tysięcy lat jest niezwykle trudna, ponieważ czas całkiem skutecznie zaciera takie ślady. Tradycyjnie badacze polegali na kolorze kości, ale ten bywa mylący – czarna kość może być spalona, ale równie dobrze mogła zostać zabarwiona przez minerały takie jak mangan. Badacze stosują też spektroskopię podczerwieni, jednak ma ona swoje ograniczenia i nie zawsze pozwala wykryć spalanie w niższych temperaturach. Nowatorska metoda „świecących kości” Aby pokonać te trudności, zespół badawczy wprowadził nową, szybką i bezpieczną dla zabytków metodę opartą na luminescencji. Polega ona na oświetlaniu kości specjalnym, niebieskim światłem. To powoduje, że fragmenty, które kiedyś zostały poddane działaniu ognia, zaczynają emitować charakterystyczny czerwony blask. Metoda ta, zainspirowana technikami stosowanymi w medycynie sądowej, pozwala niemal natychmiast odróżnić spalone szczątki od tych, które zmieniły kolor w sposób naturalny. Dzięki temu badacze mogli przebadać znacznie większą liczbę próbek niż dotychczas. Pomocne sowy i gryzonie Badacze opublikowali właśnie na łamach czasopisma „PLOS One” wyniki analiz niestrawionego pokarmu sów w postaci kości gryzoni – są to tzw. wypluwki. Ptaki te zwróciły szczątki ofiar i w ten sposób powstała bardzo wartościowa dla archeologów warstwa. Na sowich wypluwkach ludzie sytuowali ogniska. To pozwoliło naukowcom na obiektywne potwierdzenie obecności ognia nawet tam, gdzie nie zachowały się wyraźne paleniska. Bardzo wczesny ogień Dzięki sowim wypluwkom udało się ustalić, że przodek człowieka kontrolował ogień już w okresie od 1,79 do 1,07 miliona lat temu – tak datowane są zlokalizowane warstwy. Zatem znaleziska z Wonderwerk są jednymi z najstarszych na świecie dowodów na pielęgnowanie przez praczłowieka płomieni. Analiza pokazała również, że spalanie nie było jednorazowym incydentem, ale powtarzało się wielokrotnie w różnych okresach, co sugeruje, że nasi przodkowie – najprawdopodobniej Homo erectus – systematycznie wykorzystywali płomienie w jaskini. Do tej pory za najsolidniejszy dowód na wczesne używanie ognia uznawano znaleziska z tej samej jaskini, ale z późniejszej warstwy datowanej na milion lat. Inne potencjalne miejsca, gdzie troszczono się o ogień od 800 tysięcy do 1,5 mln lat temu pochodzą z jaskini Swartkrans, również w RPA, Koobi Fora w Kenii oraz z Gesher Benot Ya’aqov w Izraelu. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Osły-strażacy ratują Hiszpanię przed ogniem. Bohaterskie kłapouchy w akcji
W Hiszpanii do walki z niszczycielskimi pożarami ruszyły brygady osłów. Zwierzęta codziennie wyjadają suchą roślinność, eliminując w ten sposób naturalne paliwo dla rozprzestrzeniającego się ognia. Ta ekologiczna metoda ochrony przyrody okazuje się rewolucyjnym sposobem na ratowanie ekosystemów.
Każdego lata w Hiszpanii szaleją pożary. Tysiące hektarów terenów ginie w płomieniach nie tylko z powodu upałów i suszy, ale także wyludniania się obszarów wiejskich – mniej ludzi i stad oznacza coraz większe nagromadzenie niekontrolowanej roślinności. Niektóre społeczności znalazły jednak rozwiązanie równie proste, co skuteczne. Przywracają do pracy osły, powierzając im nową rolę – naturalnych „strażaków”. Zwierzęta działają w niewielkich „brygadach”, zjadając i usuwając nadmiar roślinności, która w przeciwnym razie mogłaby stać się łatwopalnym materiałem. Misja ta stała się pilniejsza niż kiedykolwiek. Do sierpnia 2025 roku w różnych regionach Hiszpanii spłonęło blisko 400 tysięcy hektarów ziemi, co uczyniło ten rok najgorszym pod względem pożarów od trzech dekad. Skala kryzysu zmusiła rząd do ogłoszenia stref klęski żywiołowej w Kastylii i León, Galicji, Asturii, Estremadurze, Madrycie oraz Andaluzji. W tym kontekście powolna, systematyczna praca osłów może wydawać się niemal rewolucyjna – to swoisty powrót do dawnych, naturalnych metod, które mają pomóc w walce z bardzo współczesnym kryzysem. Osły jako naturalni strażacy Od około 2014 roku 18 osłów patroluje obrzeża Parku Narodowego Doñana. Wszystkie pochodzą z organizacji El Burrito Feliz („Szczęśliwy Osiołek”), która ratuje porzucone zwierzęta i szkoli je do nowej roli. Jak mówi jej prezes, Luis Manuel Bejarano, to „najlepsi roślinożerni strażacy”. Mortadelo, Magallanes, Leonor, Ainoa i Ume to tylko niektórzy członkowie „oślej brygady przeciwpożarowej” w Doñanie. Zwierzęta działają według ściśle określonego planu: od marca do listopada patrolują teren nawet przez siedem godzin dziennie, poruszając się wzdłuż ruchomych pasów przeciwpożarowych wyznaczonych ogrodzeniami. Każdego dnia osły trafiają do wyznaczonego obszaru, gdzie wyjadają pas roślinności o szerokości kilkudziesięciu metrów, wypijają nawet 30 litrów wody, a następnie wracają na odpoczynek. W efekcie usuwają niemal cały łatwopalny materiał ze swojego rejonu, znacząco zmniejszając ryzyko wybuchu pożaru. Ta strategia okazuje się wyjątkowo skuteczna. Podczas gdy Hiszpania zmaga się z coraz bardziej intensywnymi pożarami, w Parku Narodowym Doñana – będącym kluczowym schronieniem dla ptaków z Europy i Afryki, rysi iberyjskich oraz innych zagrożonych gatunków – od dziewięciu lat nie odnotowano ani jednego pożaru. – Osły przeciwpożarowe stały się symbolem skuteczności – podkreśla Luis Manuel Bejarano. Ich sukces przyniósł im nawet wsparcie Wojskowej Jednostki Ratunkowej (UME) – hiszpańskiego korpusu, który interweniuje podczas pożarów, powodzi i trzęsień ziemi, gdy służby cywilne są przeciążone. Podczas wizyty w parku żołnierze UME symbolicznie „adoptowali” jednego z osłów i wręczyli mu miniaturowy hełm strażacki. Na miejscu osły nie działają same. Są stale monitorowane przez wolontariuszki z organizacji Mujeres por Doñana, które zapewniają wsparcie logistyczne — m.in. transportują wodę taczkami przez obszary leśne niedostępne dla pojazdów. Choć brzmi to jak wymagająca praca — i rzeczywiście taka jest — z perspektywy osłów to niemal rajskie warunki. Zwierzęta mogą swobodnie żerować przez cały dzień, są otoczone opieką i uwagą, a czasem goszczą nawet tak znamienitych gości jak królowa Zofia. Dlaczego osły są skuteczne w zapobieganiu pożarom? W przeciwieństwie do krów czy owiec, osły nie mają skomplikowanego, wielokomorowego żołądka, co pozwala im wielokrotnie przeżuwać ten sam pokarm. Jedzą powoli, ale często, zamieniając nawet najsuchszą i najtwardszą trawę w energię. Ich prosta dieta i stały apetyt mają kluczowe znaczenie: każda przeżuta gałązka to mniej paliwa dla kolejnej fali upałów. Eksperci w dziedzinie ekologii wypasu i odnowy ekosystemów, tacy jak Rosa María Canals Tresserras, profesor ekologii pastwisk z Uniwersytetu Publicznego w Nawarrze, potwierdzają: wypas osłów zmniejsza ilość „paliwa roślinnego”, a tym samym ogranicza rozprzestrzenianie się ognia w krajobrazach coraz gęściej zarastających krzewami i roślinnością drzewiastą. – Osły były niegdyś bardzo powszechne, nie jako zwierzęta hodowane na mięso, lecz jako zwierzęta pociągowe – do transportu, prac rolniczych czy orki – wyjaśnia Canals. – Pojawienie się traktorów, samochodów i maszyn stopniowo je wyparło. Taka była ich funkcja, a jak z wieloma rzeczami w życiu – ich wartość doceniamy dopiero wtedy, gdy ich zabraknie. Brak osłów jest dziś szczególnie odczuwalny w wielu regionach. Zanik dużych roślinożerców – od prehistorycznych mamutów po swobodnie pasące się zwierzęta hodowlane – w połączeniu z upadkiem tradycyjnego wypasu, rezygnacją z wykorzystywania drewna opałowego oraz wyludnianiem się wsi sprawił, że krajobrazy stały się gęstsze i bardziej suche. W takich warunkach zmiany klimatu działają jak naturalny katalizator pożarów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/pozar-d2082eb.jpg" width="4912" height="3264" alt="Mimo rosnącej liczby pożarów w Hiszpanii w ostatnich latach, w Parku Narodowym Doñana od dziewięciu lat nie odnotowano ani jednego pożaru" title="Mimo rosnącej liczby pożarów w Hiszpanii w ostatnich latach, w Parku Narodowym Doñana od dziewięciu lat nie odnotowano ani jednego pożaru" /> Osły wracają do łask. Inne regiony idą tym samym śladem Sukces projektu z Andaluzji zainspirował kolejne regiony. W następnych latach społeczności wiejskie w całej Hiszpanii zaczęły wdrażać podobne rozwiązania, dostosowując je do lokalnych warunków. W Katalonii, Kraju Basków i Galicji powstały nowe „brygady”, łączące ochronę środowiska z zapobieganiem pożarom. Przez tysiąclecia osioł uchodził za symbol uporu. – Konie działają z obowiązku. Osły działają z przekonania – mówi Joan Cedó, który w 2020 roku stworzył projekt Tivissa Donkeys Firefighters. To, co zaczęło się jako projekt pilotażowy z trzema osłami na obszarze 2 hektarów, przerodziło się w codzienną pracę około 40 zwierząt – wszystkich uratowanych z zaniedbania lub złego traktowania. Dziś zajmują się one oczyszczaniem blisko 400 hektarów terenów publicznych i prywatnych w górzystym regionie Tarragony w Katalonii. – Osioł waży trzy razy więcej niż koza, więc skuteczniej przerzedza roślinność – wyjaśnia Joan Cedó. – Do tego zjada nawet dziesięć razy więcej, co znacząco zwiększa jego wpływ na środowisko. Efekty są widoczne. – Odkąd wprowadziliśmy osły w naszej gminie, nie odnotowaliśmy ani jednego pożaru – podkreśla. Jego zdaniem przy większym wsparciu państwa stado mogłoby się powiększyć do 300 zwierząt i chronić znacznie większy obszar. W Allariz w prowincji Ourense osły ze stowarzyszenia Asociación Andrea dbają o około 1000 hektarów lasów w rezerwacie biosfery UNESCO. Projekt rozpoczął się w opuszczonej wsi i stopniowo objął kluczowe obszary rezerwatu. Zwierzęta poruszają się swobodnie i są monitorowane przez GPS, pokonując nawet 20 kilometrów dziennie i żywiąc się głównie krzewami — czyli roślinnością sprzyjającą pożarom. Lema podkreśla jednak, że choć ta metoda walki z pożarami okazała się skuteczna, prawdziwa prewencja zależy przede wszystkim od tego, co rośnie w otaczającym krajobrazie. – Nie można dalej obsadzać lasów łatwopalnymi gatunkami, takimi jak sosna czy eukaliptus, bo to praktycznie gwarantuje pożar – mówi. Jak dodaje, choć osły są cennym narzędziem, nie stanowią pełnego rozwiązania problemu. – To element szerszej strategii walki z pożarami – podsumowuje. Źródło: National Geographic
Archeolodzy znaleźli najstarsze „krzesiwo” na świecie. „Najbardziej niezwykłe odkrycie w mojej karierze”
Zestaw przedmiotów, który służył do rozpalania ognia odkryli archeolodzy w Wielkiej Brytanii. Pochodzi sprzed 400 tysięcy lat. Najwcześniejsze „krzesiwa” znane do tej pory miały „zaledwie” 50 tysięcy lat. Kto pierwszy rozpalił ogień?
Rozpalanie ognia to unikatowa umiejętność, którą pochwalić się mogą jedynie ludzie. Jest to jedna z kluczowych umiejętności na ścieżce ewolucyjnej naszego gatunku obok produkcji narzędzi czy kultury symbolicznej. Wykorzystanie ognia przez ludzi niknie w mrokach pradziejów. Najwcześniejsze dowody na wykorzystanie naturalnie powstałego ognia, w przeciwieństwie do jego celowego tworzenia i kontrolowania, pochodzą ze stanowisk archeologicznych w Afryce i mają nawet ponad milion lat. Archeolodzy przypuszczali, że ludzie zaczęli rozpalać ogień już nawet kilkaset tysięcy lat temu. Brakowało jednak koronnego dowodu. Najstarszy znany do tej pory zestaw do krzesania ognia miał „zaledwie” 50 tys. lat i pochodził z Francji. Palenisko i ślady ognia sprzed prawie pół miliona lat W najnowszym wydaniu magazynu „Nature” badacze z Muzeum Brytyjskiego w Londynie opublikowali przełomowe odkrycie ze stanowiska paleolitycznego w Barnham na polu w hrabstwie Suffolk. Było to obozowisko sprzed 400 tysięcy lat. Oto, co świadczy o kontrolowaniu ognia w tym miejscu w tak wczesnym okresie: podgrzana glina/ił – analizy geochemiczne wykazały, że osady te zostały podgrzane w temperaturach przekraczających 700°C. Ten sygnał cieplny był zlokalizowany, powtarzalny i niezwiązany z regionalnymi pożarami, co silnie sugeruje działalność antropogeniczną. W tym miejscu było pewnie palenisko; podgrzane narzędzia krzemienne – w pobliżu zaczerwienionego iłu znaleziono znaczną koncentrację artefaktów kamiennych, w tym pięściaki i odłupki krzemienne popękane od gorąca; przedmioty do rozpalania ognia – odkryto dwa małe fragmenty utlenionego pirytu żelaznego. Prastare „zapałki” z Wielkiej Brytanii Naszą uwagę powinny zwrócić fragmenty utlenionego pirytu. Jest to naturalnie występujący minerał siarczku żelaza (FeS₂). Piryt był uderzany o krzemień i w ten sposób powstawały iskry. Obok kładziono łatwopalną hubkę. W ten sposób można było łatwo wzniecić ogień. Fakt, że piryt jest bardzo rzadki w okolicy, a mimo to został znaleziony na stanowisku, silnie sugeruje, że ci ludzie znali jego właściwości. Wiedzieli, gdzie go zdobyć i celowo przynieśli go na miejsce, aby móc rozniecić ogień. – Implikacje [znaleziska – przyp. red.] są ogromne. Umiejętność rozpalania i kontrolowania ognia to jeden z najważniejszych punktów zwrotnych w historii ludzkości, przynoszący praktyczne i społeczne korzyści, które zmieniły ewolucję człowieka – powiedział jeden z badaczy stanowiska, dr Rob Davis z Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Taka kontrola nad ogniem miała praktyczne korzyści w postaci ochrony przed drapieżnikami oraz generowania ciepła, co umożliwiało ludziom rozprzestrzenianie się i rozwój w chłodniejszych i trudniejszych warunkach. Co ważne, poszerzyła ona zakres produktów spożywczych, które można było bezpiecznie spożywać. Dzięki wysokiej temperaturze możliwe stało się usuwanie toksyn z korzeni i bulw lub patogenów z mięsa. Kto rozpalił ogień? Ślady po działalności ognia w Barnham w Anglii, datowane na około 400 000 lat, zostały pozostawione najprawdopodobniej przez wczesne grupy neandertalczyków. – To jest najbardziej niezwykłe odkrycie w mojej karierze i jestem bardzo dumny z pracy zespołowej, która pozwoliła dojść do tego przełomowego wniosku – skomentował jeden z badaczy, prof. Nick Ashton z Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Umiejętność tworzenia ognia jest przykładem złożonego zachowania charakteryzującego neandertalczyków. Zdolności te pojawiły się w okresie, gdy wielkość mózgu neandertalczyków zbliżyła się do takiej, jak w przypadku człowieka współczesnego. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wyrafinowana pirotechnika epoki lodowcowej. Naukowcy mają dowody z Ukrainy
Paleniska używane do ogrzewania i pieczenia w czasie epoki lodowcowej składały się nie tylko z drewna. Do ich podtrzymywania używano również kości i tłuszczu zwierzęcego.
Spis treści: Ukraińskie tropy dotyczące kontroli ognia Nie tylko drewno. Co palono w czasie epoki lodowcowej? Jedną z kluczowych umiejętności jeśli chodzi o przetrwanie człowieka w epoce lodowcowej, było rozpalanie i kontrola ognia. Trwają dyskusje, kiedy to się stało. Są pośrednie dowody na to nawet sprzed ponad miliona lat. Ukraińskie tropy dotyczące kontroli ognia Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem ekspertów Uniwersytetu Algarve i Uniwersytetu Wiedeńskiego opublikował na łamach „Geoarchaeology” wyniki analiz kilku palenisk odkrytych na terenie Ukrainy. Pochodzą z okresu ostatniego maksimum zlodowacenia, które miało miejsce ok. 23–21 tysięcy lat temu. Są to unikatowe znaleziska, bo z tych czasów archeolodzy znajdują zaskakująco niewiele pozostałości po paleniskach. A to dość zaskakujące zważywszy na to, że był to najzimniejszy okres epoki lodowcowej w Europie. – Wiemy, że ogień był szeroko rozpowszechniony przed i po tym okresie, ale niewiele jest dowodów z okresu największego zlodowacenia – mówi William Murphree, główny autor badania i geoarcheolog z Uniwersytetu Algarve. Co było tego powodem? Nie tylko drewno. Co palono w czasie epoki lodowcowej? Analiza trzech palenisk na pradziejowym stanowisku archeologicznym Korman 9 w Ukrainie pokazuje, że ludzie z ostatniej epoki lodowcowej budowali różne rodzaje palenisk. Co prawda do podsycania ognia używali głównie drewna, ale prawdopodobnie także tłuszczu i odchodów zwierzęcych. Być może dlatego niewiele palenisk nie zachowało się do naszych czasów. Badacze natknęli się też na kości. – Niektóre z kości zwierzęcych znalezionych na stanowisku zostały spalone w ogniu o temperaturze ponad 650 stopni Celsjusza. Obecnie badamy, czy zostały one użyte jako paliwo, czy po prostu przypadkowo spalone – opowiada Marjolein D. Bosch, jedna z autorek i zooarcheolog z Uniwersytetu Wiedeńskiego i Austriackiej Akademii Nauk i Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu. Jednym z interesujących ustaleń było to, że ogniska te osiągały temperaturę ponad 600 st. C, co dowodzi wyrafinowanego opanowania pirotechniki, nawet w obliczu ekstremalnych warunków środowiskowych. Archeolodzy ustalili też, że paleniska budowano na różne sposoby, dostosowując ich konstrukcje do pór roku. Do analizy palenisk zastosowano spektrum metod geoarcheologicznych: mikrostratygraficzną, mikromorfologię i analizę kolorymetryczną. Badania archeologiczne pokazują, że Homo sapiens w Europie w okresie górnego paleolitu, czyli między 45 000 a 10 000 lat temu, wykorzystywał ogień na różne sposoby. – Ogień nie służył tylko do utrzymywania ciepła. Był również niezbędny do gotowania, wytwarzania narzędzi i spotkań towarzyskich – tłumaczy Philip R. Nigst, jeden z głównych autorów publikacji i archeolog z Uniwersytetu Wiedeńskiego. Źródło: Geoarcheology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kolczatka australijska to zadziwiający ssak. Składa jaja i potrafi przespać pożar buszu
Kolczatka australijska potrafi przetrwać szalejący pożar buszu. Samce mają cztery penisy, a samice składają jaja. W dalszej części artykułu przedstawiamy zadziwiające ciekawostki o kolczatkach.
W tym artykule: Czy kolczatka żyje w Australii? Czy kolczatki wykluwają się z jaj? Kolczatka australijska – ciekawostki Kolczatki wyglądają jak jeże o grubych łapach i pyszczkach przypominających miniaturową trąbę. Osiągają do 45 cm długości i 6 kg wagi. Często mieszkają w podziemnych norach lub wewnątrz powalonych pni. Mają długie języki, którymi łowią pokarm, czyli owady. Zamiast zębów mają rogowe narośla. Czy kolczatka żyje w Australii? Kolczatka australijska (Tachyglossus aculeatus) ma cztery podgatunki. Zwierzęta te spotkać można nie tylko w Australii. Występują w Oceanii – od tropikalnej Nowej Gwinei na północy, po Tasmanię na południu. Osobny rodzaj to prakolczatki (Zaglossus). Zaliczamy do nich trzy gatunki. Prakolczatki żyją tylko na Nowej Gwinei. Czy kolczatki wykluwają się z jaj? Kolczatki australijskie należą do unikatowej grupy zwanej stekowcami. To najmniejsza z trzech grup ssaków. Stekowce składają jaja jak ptaki i gady, ale również, jak inne ssaki, produkują mleko. Dziobaki są jeszcze bardziej niezwykłe, niż sądziliśmy. Ich futro świeci! Dziobaki od lat budzą naszą ciekawość i podziw. Ta nietypowa w świecie zwierząt krzyżówka okazuje się jeszcze bardziej interesująca niż dotychczas sądziliśmy. A to za sprawą badań na... Samica składa zwykle jedno jajo, które wysiaduje około 10 dni. Potem młode zaczynają się wykluwać dzięki zębowi jajowemu. Kierują się do gruczołów mlekowych, gdzie zlizują mleko matki. Kolczatka australijska – ciekawostki Kolczatki to bardzo nietypowe zwierzęta. Oto zbiór ciekawostek na ich temat. Czy kolczatka strzela kolcami? Wyczuwając niebezpieczeństwo, kolczatka podnosi igły na sztorc i zwija się w kulkę. Czyli zachowuje się tak, jak europejskie jeże. Nie potrafi jednak strzelać kolcami. Wbrew mitom, nie umie tego także jeżozwierz. Czy kolczatka jest jadowita? Kolczatki nie produkują jadu. Potrafi to natomiast inny australijski ssak zaliczany do stekowców – dziobak. Jad zlokalizowany jest w ostrogach przy piętach samców. Kolczatka zapada w torpor Kolczatka potrafi zapaść w tzw. torpor. Jest to kontrolowane obniżenie temperatury u zwierząt stałocieplnych. Towarzyszy mu spowolnienie pracy serca oraz większości innych czynności fizjologicznych. Torpor spotykany jest między innymi u myszy, nietoperzy, kolibrów oraz jerzyków. Pozwala oszczędzać energię gdy temperatura jest niska, a żerowanie niemożliwe. Kolczatka przesypia pożary Suche zarośla pokrywające rozległe obszary Australii często ulegają samozapłonowi. Ogień rozprzestrzenia się z prędkością sięgającą 100 kilometrów na godzinę, pozostawiając pogorzelisko. Większość zwierząt instynktownie obawia się ognia i stara się przed nim uciec. Ale kolczatka nie ucieka. Jest jednym z nielicznych zwierząt zdolnych do przeżycia pożaru – nawet w miejscach, gdzie z zarośli pozostały tylko popioły. Kolczatka ukrywa się i wchodzi w torpor. Kolczatka ma cztery penisy Kolczatka australijska ma poczwórny penis. Ekspertom udało się ustalić, że podczas erekcji zwierzę używa tylko 2 z 4 główek swojego organu. Pozostałe są w spoczynku. Penisy kolczatek są niezwykłe również dlatego, że w przeciwieństwie do większości innych ssaków, zwierzęta te używają ich tylko do reprodukcji – nie do oddawania moczu. Zamiast tego kolczatki używają kloaki, czyli wielofunkcyjnego otworu służącego do oddawania moczu, defekacji, a u samic także do składania jaj. Zwykle nieużywane penisy samców są schowane wewnątrz ciała. W stanie wzwodu wynurzają się przez otwór kloaki. Jądra zaś przez cały czas pozostają wewnątrz ciała. Plemniki kolczatki są połączone w wiązki Nietypowe są też plemniki kolczatek. Łączą się w wiązki do 100 komórek, które są połączone czubkami główek. Tworzą kształt przypominający kulę. Większe wiązki wydają się pływać lepiej, niż pojedyncze plemniki lub mniejsze skupiska plemników. Jak wygląda kopulacja kolczatek Samica przywiera brzuchem do podłoża, a część głowy i przednie łapy zakopuje w ziemi. Żeby się do niej dobrać samce zaczynają kopać rowek wokół, równocześnie odpychając rywali. Wreszcie zostaje jeden, najsilniejszy, który kontynuuje prace ziemne głaszcząc wybrankę przednia łapą, tylną zaś próbując unieść jej ogon. Czasem musi się tak starać cztery godziny, zanim samica dopuści go do łask. Część samców kolczatek zapładnia śpiące samice Samce kolczatek zapadają w odrętwienie w samym środku gorącego lata, które na półkuli południowej przypada w lutym. Samice idą w ich ślady kilka tygodni później – jesienią. Samce budzą się w środku zimy, samice wiosną – i często są już zapłodnione. Kiedy leżały odrętwiałe w zimowej norze, mógł je wytropić świeżo obudzony samiec. Wykorzystał okazję pilnując, żeby jego wybranki nie odkrył rywal. Źródła: Wikipedia, archiwum NG, PAP.
Kiedy zaczęliśmy gotować? W Hiszpanii znaleziono najstarsze paleniska wykorzystywane przez ludzi
W pobliżu Madrytu naukowcy natrafili na pozostałości prehistorycznych palenisk. Mają aż 250 tys. lat. Obok nich były kamienne narzędzia ze śladami żywności. Czyżby była to najstarsza kuchnia praludzi?
W tym artykule: Pierwsze ogniska Opanowanie ognia Idealna temperatura do gotowania Kiedy po raz pierwszy ludzie usiedli przy ognisku rozpalonym specjalnie po to, by coś na nim upiec? Według najnowszych badań stało się to około 250 tys. lat temu. To o pięćdziesiąt tysięcy lat wcześniej niż dotychczas sądzono. Na to wskazują badania palenisk znalezionych na stanowisku Valdocarros II, na wschód od Madrytu. Palenisk było wiele. Zdaniem badaczy ludzie, którzy przy nich zasiadali, najprawdopodobniej rozpalali ogień specjalnie po to, by przygotowywać posiłki. – To najstarsze ślady ognisk rozpalanych w sposób kontrolowany po to, by gotować i prowadzić życie społeczne – uważa dr Clayton Magill. Magill jest głównym autorem pracy o odkryciu, opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Pierwsze ogniska Naukowcy są zgodni co do jednego. Opanowanie ognia było przełomowym wydarzeniem w historii ludzkości. Można o nim pomyśleć jako o niezwykle ważnym narzędziu lub technologii, dającej człowiekowi kontrolę nad środowiskiem, w którym żył. To nie Homo habilis zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi Naukowcy znaleźli narzędzia kamienne pochodzące sprzed około 2,9 mln lat temu. To jedne z najstarszych takich znalezisk, na jakie kiedykolwiek natrafiono. Ich twórcy mogli nie należeć do rod... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-nie-homo-erectus-zrobil-pierwsze-kamienne-narzedzia-wyprzedzil-go-bliski-krewny-praludzi-fot-j-s-oliver-homa-peninsula-paleoanthropology-project-41a2413.jpg" width="938" height="468" alt="To nie Homo erectus zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi (fot. J.S. Oliver, Homa Peninsula Paleoanthropology Project)" title="To nie Homo erectus zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi (fot. J.S. Oliver, Homa Peninsula Paleoanthropology Project)" /> Prehistoryczni ludzie mieli aż kilka dobrych powodów, żeby nauczyć się palić ogniska. Ogień chronił przed niespodziewanym atakiem drapieżników, ponieważ zwierzęta bały się do niego podchodzić. Dawał ciepło, istotne dla tych z naszych praprzodków, którzy migrowali na północ. Wydłużał dzień – można było zgromadzić się przy nim po zmroku, rozwijając życie społeczne. I wreszcie pozwalał gotować żywność, zwiększając jej dostępność i kaloryczność. Zdaniem niektórych to ostatnie było szczególnie ważne. Istnieje kontrowersyjna hipoteza – autorstwa prof. Richarda Wranghama – według której to właśnie gotowanie uczyniło z nas ludzi. Dzięki ogniowi żywność stawała się miększa, łatwiejsza do strawienia i smaczniejsza. Ponadto dostarczała więcej kalorii niż jedzenie surowe. Tym samym dawała ewolucyjną przewagę tym, którzy potrafili gotować na ogniu. Opanowanie ognia Kiedy praludzie opanowali ogień? Naukowcy nie znają dokładnej odpowiedzi na to pytanie. Mogło to się stać nawet milion lat temu w Afryce. W Europie w kontrolowany sposób używano ognia ok. 400 tys. lat temu. Nie oznaczało to jednak jeszcze gotowania, które było najbardziej zaawansowanym sposobem korzystania z paleniska. Według Magilla dotychczasowe dowody wskazywały, że ludzie gotowali na ogniu ok. 200 tys. lat temu. – Teraz przesuwamy tę datę o 50 tys. lat wstecz – mówi Magill cytowany przez „Guardiana”. Znaleziska z Hiszpanii sugerują, że twórcy tamtych palenisk dobrze wiedzieli, jak rozpalić ogień, by dało się na nim gotować żywność. Idealna temperatura do gotowania Analiza chemiczna materiału znalezionego w paleniskach wskazuje, że ogień miał temperaturę między 280 a 350 st. C. – To idealna temperatura nie dla odstraszania zwierząt czy ogrzewania się, ale właśnie do gotowania – uważa dr Magill. W miejscach po wygasłych ogniskach znaleziono produkty rozpadu spróchniałego drewna sosnowego i grzybów. I choć sosny rosły w okolicy, to nie w bezpośrednim otoczeniu miejsca, gdzie były paleniska. Oznacza to, że ich twórcy specjalnie przetransportowali drewno, by na nim gotować. – Jeśli spojrzymy na rdzennych mieszkańców Ziemi żyjących współcześnie, to oni do palenia szukają właśnie spróchniałego drewna – mówi Magill. – Spalając je, łatwiej uzyskać idealną temperaturę do przetwarzania żywności – dodaje. Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem O tym, czy moda może zagłuszyć wybory ewolucji, dlaczego kobiety się stroją, choć w przyrodzie to samce pełnią rolę strojnisiów, i czy transhumanizm ma szansę wygrać z matką ewolucją ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-nic-nasza-technologia-i-cywilizacyjna-oglada-ewolucja-zawsze-zwyciezy-wywiad-z-prof-robinem-dunbarem-fot-colin-mcpherson-corbis-via-getty-images-2118a94.jpeg" width="938" height="626" alt="Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem (fot. Colin McPherson/Corbis via Getty Images)" title="Na nic nasza technologia i cywilizacyjna ogłada. Ewolucja zawsze zwycięży! Wywiad z prof. Robinem Dunbarem (fot. Colin McPherson/Corbis via Getty Images)" /> W samych paleniskach nie znaleziono jej śladów. Jednak przy nich natrafiono na kamienne narzędzia. Były na nich resztki tłuszczów zwierzęcych i roślin. Zdaniem badaczy to kolejna wskazówka przemawiająca z tym, że paleniska z Valdocarros II służyły do gotowania. Dr Magill idzie jeszcze dalej. – Jeśli kontrolujemy ogień i gotujemy na nim żywność, to prawie na pewno oznacza, że mamy strukturę społeczną i posługujemy się językiem – mówi. Na stanowisku znaleziono też resztki pozostałe po szlachtowaniu dużych zwierząt. A to, jak zauważa Magill, aktywność wymagająca współpracy całej grupy. Źródła: Scientific Reports, The Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Archeolodzy odnaleźli najstarszy dowód na wykorzystanie ognia do pieczenia jedzenia
W Izraelu odnaleziono resztki olbrzymiego karpia, który został upieczony na ognisku prawie 800 tysięcy lat temu. Oznacza to, że jest to najstarszy dowód na używanie ognia przez ludzi.
W tym artykule: Naukowcy odkryli najstarszą pieczoną rybę w historii Ryby już kilkaset tysięcy lat temu były podstawą diety człowieka Umiejętność obróbki termicznej surowego mięsa była przełomem w rozwoju Gdy człowiek po raz pierwszy nauczył się korzystać z ognia, jego życie zmieniło się całkowicie. Prehistoryczni ludzie mogli w końcu oświetlać ciemność nocy oraz przygotowywać sobie ciepłe posiłki. Był on niezbędny do przetrwania, a przez tysiące lat przyczynił się do rozwoju cywilizacyjnego. Naukowcy od wielu lat spierają się o to, kiedy człowiekowi po raz pierwszy udało się ujarzmić ogień. Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest taka oczywista. Naukowcy odkryli najstarszą pieczoną rybę w historii W czerwcu 2022 r. naukowcy dokonali analizy krzemiennych narzędzi odnalezionych w Izraelu sprzed ok. 800 tysięcy lat. Okazało się, że widoczne były na nich ślady ognia. 26 przedmiotów rozgrzano do nawet 600 stopni Celsjusza. To skłoniło badaczy do hipotezy, że narzędzia były wykorzystywane w celu przyrządzania posiłków nad ogniskiem. Teraz zespół międzynarodowych naukowców dokonał odkrycia, które może potwierdzać tę hipotezę. Badacze przeprowadzili analizę szczątek dużej, 2-metrowej ryby z rodziny karpiowatych, którą odnaleziono w Izraelu na stanowisku archeologicznym Gesher Benot Ya'aqob. Uczeni odkryli, że znajdują się na niej ślady gotowania lub pieczenia, które pochodzą sprzed 780 tysięcy lat. Dotychczas najstarsze ślady wykorzystania ognia w celu gotowania żywności pochodziły sprzed 170 tysięcy lat. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Nature Ecology and Evolution”. Ryby już kilkaset tysięcy lat temu były podstawą diety człowieka – Nasze badanie pokazało, jakie znaczenie miały ryby dla prehistorycznych ludzi. Być może była to podstawia ich diety. Co więcej, dzięki odkryciu karpia możemy dowiedzieć się więcej, jakie gatunki ryb żyły w jeziorze Hula setki tysięcy lat temu. Niektóre z nich już wyginęły – mówi dr Irit Zohar, jedna z autorek badania. Jak dodaje, odkrycie rzuca również nowe światło na wiedzę o tym, gdzie żyli prehistoryczni ludzie. Ustalono, kiedy praczłowiek zszedł z drzewa. Dzięki Ardi i Lucy - doskonale zachowanym skamieniałościom Nowe badania pokazują, że nasi prehistoryczni przodkowie Ardipitekowie, którzy żyli 4,4 mln lat temu na terenach dzisiejszej Afryki, potrafili wspinać się na drzewa, jak dzisiejsze szympansy.... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ardipitekowie-zyli-glownie-na-drzewach-i-zywili-sie-owocami-fot-mauricio-anton-science-library-6ffb779.jpeg" width="860" height="460" alt="Ardipitekowie żyli głównie na drzewach i żywili się owocami (fot. Mauricio Anton/Science Library)" title="Ardipitekowie żyli głównie na drzewach i żywili się owocami (fot. Mauricio Anton/Science Library)" /> – Siedliska w okolicy wód słodkowodnych miały bardzo duże znaczenie dla naszych prehistorycznych przodków. To niesamowite, że już 780 tysięcy lat temu ludzie wiedzieli, że należy surowe mięso poddać obróbce termicznej i już wtedy wiedzieli, jak kontrolować ogień – kontynuuje dr Zohar. Autorzy badania napisali w artykule, że przeprowadzili analizę zębów ryb, a dokładniej szkliwa, które zmienia swoją strukturę pod wpływem wysokiej temperatury. Naukowcom zależało, aby dowiedzieć się, czy ryba po złowieniu została spalona przypadkowo (np. w wyniku pożaru), czy poddano ją kontrolowanej obróbce, aby osiągnąć odpowiednią temperaturę. – Nie jesteśmy pewni, jak dokładnie gotowano lub smażono ryby, ale na podstawie analizy kryształków szkliwa stwierdziliśmy, że nie zostały one bezpośrednio wrzucone do ognia i spalone – twierdzą badacze. Umiejętność obróbki termicznej surowego mięsa była przełomem w rozwoju Badacze zwracają uwagę na to, że umiejętność smażenia i gotowania surowego mięsa była olbrzymim przełomem w życiu ludzi. Doprowadziło to też do rozwoju ewolucyjnego. Pokarm poddany obróbce termicznej jest trawiony szybciej, dostarcza więcej kalorii oraz usuwa niebezpieczne bakterie i pasożyty. Autorzy przyznają, że od tego momentu zaczął się proces zmiany struktury szczęki i czaszki człowieka. Co więcej, zmiana diety miała również duży wpływ na rozwój społeczny i behawioralny prehistorycznego człowieka. Naukowcy w swojej pracy stwierdzili, że w okresie, z którego pochodzą szczątki ryby, w regionie żyli ludzie z kultury aszelskiej. Jej przedstawiciele przybyli do Lewantu z Afryki w wyniku migracji. Poszukiwali słodkiej wody pitnej oraz pożywienia m.in. ryb. Badacze sugerują, że grupy zbieracko-łowieckie skupiały swoje społeczności wokół ognisk, które były wówczas źródłem życia. – Ludzie, którzy żyli tu 700-800 tysięcy lat temu korzystali z bogactwa doliny Hula i pozostawili po sobie ślady osadnictwa. Na stanowisku archeologicznym udało nam się odnaleźć również pozostałości różnych gatunków roślin i orzechów oraz narzędzia kamienne i bazaltowe – dodają badacze. Źródło: Nature Ecology and Evolution Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak strażacy walczą z ogromnymi pożarami lasów?
Widok strzelających płomieni, płonących drzew i spalonej ziemi staje się powoli znajomy dla ludzi na całym świecie. Od Brazylii po Australię i od Kalifornii po Syberię, wielkie pożary niszczą ogromne połacie lasów. Obecnie z wielkimi pożarami zmagają się Grecja i Turcja. Jak więc z nimi walczyć?
W tym artykule: Po pierwsze: szybkie wykrycie Suche i mokre techniki Udział w akcji gaszenia pożaru biorą wszystkie służby Ugaszenie pożaru lasu to jeszcze nie koniec Po pierwsze: szybkie wykrycie Po pierwsze, jak najszybsze wykrycie pożarów daje strażakom większe szanse na utrzymanie ich na niewielkim obszarze. Z pomocą przychodzi tutaj nowe oprogramowanie komputerowe, które służy do modelowania zachowania się ognia, i które może pomóc w ocenie ryzyka jeszcze przed wybuchem pożaru, a następnie przewidywać jego drogę i rozwój. Większość krajów o obszarach podatnych na pożary lasów posiada jakąś formę systemu wczesnego ostrzegania. Oceniają one temperaturę, wilgotność i prędkość wiatru. Daje to całkiem dobre wyobrażenie o tym, jak mogą wyglądać najbliższe dni i tygodnie. Kiedy przewidywana jest „krytyczna pogoda" - występowanie gorących, suchych wiatry lub burz z piorunami - technologia ta, w połączeniu z mozolnie zdobywanym doświadczeniem, pozwala planistom na wstępne rozmieszczenie wozów strażackich, buldożerów, samolotów i ekip uzbrojonych w łopaty i piły łańcuchowe w miejscach, gdzie będą mogły szybciej zareagować. Jeśli ogień się pojawi, pierwszym krokiem w walce z nim jest wykrycie dymu. Może ono pochodzić od osoby zgłaszającej pożar lub, w odległych rejonach, z kamer i wież widokowych, które go wykrywają. W niektórych krajach przy pierwszych oznakach dymu wysyłane są samoloty gaśnicze. Inaczej jest jednak w Europie, gdzie samoloty te są mobilizowane dopiero po trzech lub czterech dniach. Kiedy pożar jest już wykryty i znane jest miejsce jego występowania, przychodzi czas na tzw. „pierwszy atak”, czyli wysłanie zespołu szybkiego reagowania. Są to ekipy, które są w pełni wyposażone w sprzęt gaśniczy i pojazdy przewożące wodę. Jeśli miejsce jest nieco bardziej oddalone od szlaków komunikacyjnych, w USA np. od razu wysyłany jest samolot lub mały helikopter. Zazwyczaj jest to robione tylko w celu sprawdzenia terenu i pozwala na oszacowanie rozmiaru pożaru. Suche i mokre techniki Stosowane są zarówno suche, jak i mokre techniki gaszenia pożarów. Metoda sucha polega na tworzeniu granic poprzez wycinanie lasów i zarośli a czasami ich kontrolowane wypalanie wokół pożaru i pozwalaniu, aby sam się wypalił. Jeśli nie uda się stłumić ognia w ciągu pierwszej godziny, następuje następnej faza: „atak rozszerzony”. W tej sytuacji, potrzeba już znacznie więcej środków by poradzić sobie z żywiołem. Im więcej czasu daje się dzikim pożarom na rozprzestrzenienie się, tym większe się stają i tym trudniej je opanować. W amerykańskiej Kalifornii, kiedy pożar przejdzie przez pierwszą fazę ludzkiej reakcji, tworzone są zespoły kontroli incydentów. Oznacza to, że w odpowiednich instytucjach władz lokalnych i zarządzania kryzysowego pracują całe sztaby ludzi, którzy koordynują działania i myślą o szerszej strategii walki z ogniem. Jeśli pożar jest w pobliżu miasta, gaszenie go angażowane są wszystkie dostępne siły. Początkowo są to tylko niewielkie pojazdy i strażacy, ale jak najszybciej do akcji skierowane są specjalistyczne wozy strażackie duże cysterny z wodą. Używane są też inne maszyny, takie jak buldożery, do usuwania roślinności i tworzenia wspomnianych granic wokół pożarów. Taktyka, która jest stosowana, zależy od rodzaju terenu. Sposób walki z pożarem trawy różni się znacznie od sposobu walki z pożarem np. wysokiego lasu sosnowego. Ale ogólnie rzecz biorąc, jest to operacja dwufazowa, składająca się z ataków bezpośrednich i pośrednich. Bezpośrednio atakowane są boki pożaru, aby zawęzić jego obszar. Często odbywa się to za pomocą wody, bezpośredniego duszenia ognia przez specjalne narzędzia (podobnie jak gasi się palącą trawę kocem) lub przez kopanie granic w ziemi równolegle do płomieni. Strażacy starają się działać z obszarów, które już zostały spalone, ponieważ jest mało prawdopodobne, aby ponownie się zapaliły. Jeśli jednak ogień jest zbyt intensywny i nie można bezpiecznie wysłać ludzi i wozów strażackich do akcji, przechodzi się do ataków pośrednich. Oznacza to rozmieszczenie załóg z dala od pożaru i atakowanie go za pomocą samolotów. Można też zwalczać ogień ogniem, wypalając roślinność przed nadchodzącymi płomieniami. Kiedy nadchodzi faza ataków pośrednich, używane są głównie specjalistyczne samoloty do zrzucania środków przeciwpożarowych i wody. Ale gdy tylko dym staje się zbyt silny, a widoczność zbyt słaba, muszą być sprowadzone na ziemię. Inną formą ataku pośredniego jest też kopanie wspomnianych linii kontrolnych przed miejscem pożaru. Udział w akcji gaszenia pożaru biorą wszystkie służby Służby odpowiedzialne za opanowanie pożaru współpracują też ściśle z policją i wojskiem, aby ewakuować ludzi i zamykać drogi. Jeśli jest już za późno, aby mogli wyjechać, wtedy ludność lokalna jest wzywana do pozostania na miejscu i obrony. Wtedy bezpieczniej jest po prostu przygotować domy i pozostać w środku. W najgorszym przypadku w terenie działają setki ludzi, różne agencje i instytucje zaangażowane w akcję i oraz cała flota samolotów w powietrzu. Można powiedzieć, że ogień jest pod kontrolą, gdy jest wokół niego funkcjonująca granica lub gdy jego centrum zaczyna wygasać. Innymi słowy - kiedy nie może się już dalej rozprzestrzeniać. Ale nawet gdy pożar jest już opanowany, trwa długi proces sprzątania i gaszenia wszelkich pozostałości po nim. Kiedy już cała zewnętrzna część pożaru jest pod kontrolą i nie może się on poza nią wydostać, ekipy strażackie wchodzą na płonący obszar gaszą po kolei wszystkie płonące drzewa. Odbywa się to zazwyczaj przy pomocy ekip naziemnych i maszyn. Strażacy podkreślają, że niezwykle ważne jest upewnienie się, że wszystko wokół krawędzi obwodu pożaru jest ugaszone. W suchych warunkach, kilka dni lub nawet tygodni po pożarze, jeśli coś się jeszcze tli, a wiatr znów się wzmaga, iskra może spowodować drugi pożar. Dlatego proces oczyszczania terenu jest traktowany bardzo poważnie jako ostatni etap walki z pożarem. Ugaszenie pożaru lasu to jeszcze nie koniec Kiedy jest już po wszystkim, nawet kilka tygodni po ugaszeniu pożaru lasu teren jest wciąż patrolowany. W terenie strażacy oceniają, czy można go ponownie udostępnić ludziom i usuwane są drzewa, które mogłyby się przewrócić i zranić ludzi. Odbudowa społeczności to najdłuższa część procesu po pożarze. Po dużym pożarze mieszkańcy terenów dotkniętych przez kataklizm mogą odczuwać jego skutki jeszcze wiele lat później. Zespół stresu pourazowego jest istotnym problemem, a np. rząd Australii zapewnia opiekę i doradztwo, aby ludzie mogli odbudować swoje życie i firmy. Jak mówi Kirsten Langmaid, kobieta strażak z Australii: „Jako strażacy staramy się nie ulegać zbytnim emocjom. Widzisz, jak płoną farmy i domy, o których ocalenie walczysz przez 10 godzin. Ale potem patrzysz na sąsiedni padok lub dom, który udało ci się uchronić przed spaleniem i to sprawia, że wszystko jest tego warte. Najważniejsze jest jednak zapobieganie i odpowiedzialne zachowanie. Wielu pożarów można uniknąć, gdyby ludzie bardziej uważali i np. nie zaprószali ognia”.
Drony zrzucają kule ognia! To nowy sposób na kontrolowane pożary lasów
Eksperymentalne „smocze jaja” mogą okazać się pomocne przy odnowie zniszczonych prerii.
Trawiaste pola, które niegdyś pokrywały Wielkie Równiny, dziś stopniowo zanikają – w niepokojącym tempie zastępują je drzewa i krzewy. Głównym narzędziem używanym do pozbywania się drzew na rzecz trawy jest ogień – a kontrolowane pożary organizowane są co parę lat na wybranych terenach Równiny, by oczyszczać krajobraz. Mimo wszystko pożary nie są w stanie zatrzymać procesu rośnięcia drzew i krzewów. Dirac Twidwell, ekolog z University of Nebraska, twierdzi, że wie, dlaczego tak się dzieje. Jego zdaniem problem nie tkwi w tym, że kontrolowane pożary są zbyt destrukcyjne. Chodzi o to, że nie są wystarczająco destrukcyjne. Potrzeba więcej ekstremalnych pożarów, ponieważ są bardziej skuteczne w radzeniu sobie z głęboko zakorzenionymi krzewami i w robieniu miejsca dla szybko rosnących traw. Wymyślił więc nowe narzędzie do radzenia sobie z sytuacją: to wyrzucane z dronów ogniowe pociski zapalające znane jako „smocze jaja”. Te plastikowe kule rozmiaru piłeczek pingpongowych wyrzucane są za pomocą bezzałogowego systemu powietrznego - rodzaju miniaturowego drona – by móc kontrolować skalę pożaru. - Ludzie rozumieją stopień wylesiania tropikalnych lasów deszczowych – twierdzi Twidwell. – Na Wielkich Równinach mamy z kolei odwrotną sytuację – nie trawa a drzewa dają tu niepożądane, porównywalne z deforestacją efekty. W przeszłości pożary wywoływane przez pioruny rozchodziły się w naturalny sposób na terenie całych Wielkich Równin. Rdzenni Amerykanie, widząc płynące z tego korzyści, okresowo wypalali tereny równiny, by polepszyć warunki wypasu dla bizonów. Kiedy Równiny zostały zasiedlone przez kolonizatorów, a obszary trawiaste wykorzystane pod uprawę zbóż i do wypasu bydła, pożary zaczęto traktować jako zagrożenie i gasić. W ciągu ostatnich 50 lat, w miarę jak zaczęło przybywać roślin drzewiastych, które zamieniały tereny trawiaste w ekosystemy leśne, pożar powrócił na tereny równin w formie kontrolowanych wypaleń. Istnieje jednak różnica pomiędzy naturalnymi pożarami z przeszłości a tymi wzniecanymi przez człowieka. Współczesne kontrolowane pożary są często mało intensywne – częściowo ponieważ osoby nimi zarządzające często obawiają się wzniecenia ekstremalnych pożarów, które mogą się rozwinąć w sposób niekontrolowany, palić w różnych kierunkach i prowadzić do burz ogniowych. Twidwell zaczął badać ekstremalne pożary kilka lat temu w czasie suszy w Teksasie i w regionie Sandhills w Nebrasce. Odkrył, że łatwo pali się jałowiec, a trawy szybko odrastają. Dwa lata po pożarach testowane odcinki ziemi nie miały w sobie łysych, zniszczonych miejsc. - Nikt tak naprawdę nie studiuje pożarów o wysokiej intensywności, bo inni uznaliby to za szaleństwo – tłumaczy Twidwell. Jednak ogień jest zdaniem Twidwella „siłą stabilizującą” na Wielkich Równinach. Zaczęło się od żartu Użycie drona Twidwell i współautor pomysłu Craig Allen, naukowiec z amerykańskiej agencji naukowo-badawczej United States Geological Survey w Nebrasce, początkowo traktowali jako żart. Następnie pomysł został przeniesiony do ośrodka badawczego Nebraska Intelligent MoBile Unmanned Systems Lab, gdzie powstał mini dron – tak zwany heksakopter. Można go używać również do zarządzania kontrolowanymi pożarami w zachodnich lasach, gdzie suche drewno gromadzące się na leśnym podłożu jest palone, by zapobiec rozprzestrzenianiu się małych pożarów, a także do pomocy strażakom przy ograniczaniu rozmiaru pożarów. Twidwell uważa, że drony pozwalają na bezpieczniejsze i tańsze zarządzanie pożarami. Wyniki jego badań zostały opublikowane w zeszłym tygodniu w czasopiśmie naukowym Frontiers in Ecology and the Environment. Zaprezentuje je również w tym tygodniu na spotkaniu amerykańskiego naukowego stowarzyszenia ekologicznego Ecological Society of America w Fort Lauderdale. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Laura Parker
Dinozaury, mimo dominacji wynikającej z bycia ostatnim ogniwem łańcucha pokarmowego, nie miały lekko.
Najnowsze badania sugerują, że zanim ich świat uległ zagładzie (prawdopodobnie po uderzeniu planetoidy), dinozaury z gatunków takich jak parksozaur (powyżej) i psitakozaur oraz im pokrewnych wędrowały po ognistej planecie. Pozostałości węgla drzewnego z okresu kredy sprzed blisko 80 mln lat wykazują, że w atmosferze było wtedy aż 25 proc. tlenu (obecnie jest tylko 21 proc.). Przyczyniało się to do szybkiego rozprzestrzeniania się pożarów zainicjowanych uderzeniem pioruna, które pochłaniały nawet wilgotne drzewa i krzewy. Paleobotanik Sarah Brown podejrzewa, że pożary stały się nieodłączną częścią życia dinozaurów − zmuszając je do masowych migracji. Nie wspominając o stresie związanym z poszukiwaniem jedzenia ocalałego przed ogniem.