Powódź tysiąclecia – przebieg, przyczyny i skutki największego kataklizmu powojennej Polski
Powódź tysiąclecia to określenie katastrofalnych wydarzeń hydrologicznych, które miały miejsce w lipcu 1997 roku i objęły znaczną część południowej oraz zachodniej Polski, Czechy, północno-zachodnią część Słowacji, wschodnią Austrię oraz wschodnie Niemcy. Skala zjawiska, jego długotrwałość oraz konsekwencje społeczne i gospodarcze sprawiły, że powódź z 1997 roku uznawana jest za największą katastrofę naturalną w Polsce po II wojnie światowej. Wskutek żywiołu w naszym kraju pod wodą znalazło się 1362 miejscowości, a ponad 162,5 tys. osób zostało ewakuowanych.
Spis treści: Jak przebiegała powódź tysiąclecia w lipcu 1997 roku? Powódź tysiąclecia we Wrocławiu i Opolu Ile osób zginęło podczas powodzi w 1997 roku? Skala zniszczeń – straty materialne i infrastrukturalne Analizując powody powodzi z 1997 roku, badacze wskazują przede wszystkim na długotrwałe i intensywne opady deszczu, które występowały od 3 do 10 lipca 1997 roku. Kluczową rolę odegrał tzw. niż genueński, czyli układ baryczny, który przemieszczał się znad Morza Śródziemnego w kierunku Europy Środkowej, niosąc ogromne ilości wilgoci. Opady skoncentrowały się w dorzeczach Odry, Nysy Kłodzkiej oraz ich dopływów, prowadząc do szybkiego wzrostu stanów wód. Gleby, które były już wcześniej nasycone wilgocią, miały w tym czasie ograniczoną zdolność retencyjną. W efekcie rzeki wystąpiły z koryt, a infrastruktura przeciwpowodziowa w wielu miejscach okazała się niewystarczająca. Wobec tego przyczyny powodzi tysiąclecia należy rozpatrywać jako splot czynników naturalnych i systemowych. Jak przebiegała powódź tysiąclecia w lipcu 1997 roku? Powódź tysiąclecia rozwijała się etapami. Już na początku lipca sytuacja hydrologiczna na południu Polski była napięta. Pierwsze miejscowości zostały zalane 6 lipca, głównie w rejonie Nysy Kłodzkiej, Prudnika oraz Złotego Potoku. W kolejnych dniach fala powodziowa obejmowała coraz większe obszary. Kulminacja nastąpiła w kolejnych dniach, gdy wysoka fala dotarła do Odry. Rzeka wylewała na kolejnych odcinkach, a stan alarmowy ogłoszono w wielu województwach. W późniejszym czasie sytuację dodatkowo pogorszyła druga fala opadów, która rozpoczęła się 18 lipca i utrudniła usuwanie skutków kataklizmu. Powódź tysiąclecia była zjawiskiem długotrwałym i dynamicznym, co znacząco zwiększyło skalę zniszczeń. Powódź tysiąclecia we Wrocławiu i Opolu Sytuacja we Wrocławiu i Opolu doskonale obrazuje skalę powodzi tysiąclecia w Polsce – gwałtowny przybór rzek w połączeniu z długotrwałymi opadami spowodował straty materialne i społeczne o niespotykanej dotąd w skali, czyniąc ją jedną z największych katastrof naturalnych w historii kraju. Regiony te stały się symbolem heroizmu mieszkańców i skutecznej, choć ekstremalnie trudnej, walki z żywiołem. Wielka woda w Opolu W Opolu stan alarmowy został ogłoszony 6 lipca 1997 roku. Dwa dni później woda wdarła się do miasta, osiągając poziom 590 cm. Fala kulminacyjna dotarła do Opola 10 lipca. Najbardziej ucierpiała dzielnica Zaodrze Bliższe oraz wyspy Bolko i Pasieka, gdzie zalaniu uległa niemal cała zabudowa – fabryki, szkoły, przedszkola, instytucje kulturalne i media, w tym Radio Opole i dziennik „Nowa Trybuna Opolska”. W wyniku przerwania wałów w niektórych miejscach woda błyskawicznie zalała całe osiedla, a mieszkańcy przez wiele godzin szukali ratunku na dachach i balkonach. Dzięki intensywnym działaniom zabezpieczającym udało się ochronić Stare Miasto. W mieście zorganizowano punkty pomocy dla poszkodowanych, którzy często ocalili tylko to, co mieli przy sobie. Powódź tysiąclecia w Opolu pokazała dramatyczny charakter kataklizmu. Wrocław – dramatyczna walka z żywiołem Aby uchronić Wrocław przed zalaniem, rozważano przerwanie wałów w okolicznych wsiach. Jednak aktywny sprzeciw mieszkańców wsi uniemożliwił rozlanie wody. Najwyższa fala powodziowa dotarła do Wrocławia 12 lipca 1997 roku, ale przygotowania zaczęły się już wcześniej. Mieszkańcy obserwowali skutki powodzi w Raciborzu i Opolu, a lokalne władze miasta wzywały ich do gromadzenia zapasów wody pitnej. 11 lipca rozpoczęto budowę szalunków i układanie setek tysięcy worków z piaskiem, wspieranych przez wolontariuszy, strażaków i żołnierzy. Następnego dnia woda przelała się przez ul. Opolską i dotarła do centrum, odcinając północną część miasta od części południowej. Najbardziej ucierpiały osiedla Kozanów, Rakowiec i Szczepin, gdzie woda sięgała pierwszego piętra, niszcząc budynki mieszkalne i historyczne kamienice. Pomimo strat udało się ochronić wrocławski Ogród Zoologiczny. Walkę z powodzią charakteryzowała niezwykła solidarność mieszkańców, którzy przez kilka dni wspierali służby w zabezpieczeniu miasta. Małe miejscowości – dramat lokalnych społeczności Jednak skutki powodzi nie ograniczały się wyłącznie do dużych miast. W całym kraju woda zalała setki mniejszych miast i wsie, niszcząc domy, gospodarstwa rolne i lokalną infrastrukturę. Rolnicy tracili całe uprawy, stawy i sprzęt rolniczy, a mieszkańcy mniejszych społeczności często pozostawali odcięci od pomocy przez kilka dni. Skutki powodzi tysiąclecia w małych miejscowościach były szczególnie dotkliwe ze względu na ograniczone zasoby lokalnych służb ratunkowych. W wielu wsiach i miasteczkach odbudowa zajęła więcej czasu niż w większych ośrodkach, a pamięć o dramacie wciąż pozostaje w lokalnych społecznościach. Ile osób zginęło podczas powodzi w 1997 roku? Jednym z najbardziej dramatycznych skutków katastrofy była liczba ofiar śmiertelnych. Według oficjalnych danych powódź w Polsce w 1997 roku pochłonęła co najmniej 56 ofiar, choć w części opracowań pojawiają się nieznaczne rozbieżności wynikające z różnej metodologii liczenia. Liczba ofiar powodzi jest większa, jeśli doliczyć do niej osoby, które popełniły samobójstwo. Szacuje się, że z powodu powodzi samobójstwo popełniło 20 osób. Równocześnie skala społecznego dramatu była ogromna: ewakuowano ponad 162,5 tysięcy osób, a dziesiątki tysięcy osób straciły dobytek życia. W reakcji na wydarzenia 18 lipca 1997 roku ogłoszono w Polsce żałobę narodową, co podkreślało rangę tragedii i jej ogólnokrajowy wymiar. Powódź tysiąclecia unaoczniła także znaczenie solidarności społecznej – pomoc dla poszkodowanych płynęła zarówno ze strony państwa, jak i organizacji pozarządowych oraz tysięcy prywatnych darczyńców. Skala zniszczeń – straty materialne i infrastrukturalne Powódź tysiąclecia w Polsce pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń hydrologicznych końca XX wieku i do dziś stanowi punkt odniesienia dla analiz ryzyka powodziowego, plasując się wśród największych powodzi na świecie. Jej znaczenie wynika z rozległego zasięgu terytorialnego – woda zalała ponad 2% powierzchni Polski. Powódź objęła jednocześnie duże ośrodki miejskie oraz mniejsze miejscowości położone w dorzeczu Odry i jej dopływów. Zniszczenia materialne po powodzi tysiąclecia w Polsce były ogromne. Straty zostały oszacowane na około 12 miliardów złotych. Zniszczeniu lub uszkodzeniu uległo około 680 tysięcy mieszkań, niemal 1400 km dróg, ponad 1000 km wałów przeciwpowodziowych i blisko 480 mostów. Na zalanym terenie utonęło 6 tys. świń, 2 tys. krów i ponad milion sztuk drobiu. Dach nad głową straciło około 7 tysięcy osób. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
W tym miejscu powstanie najdłuższy tunel w Polsce. Trasa będzie przebiegać pod słynną rzeką
Spektakularna inwestycja drogowa w zachodniej Polsce otrzymała zielone światło. W skład rozbudowy drogi ekspresowej S6 wchodzić będzie budowa najdłuższego tunelu w Polsce. Obiekt o długości ponad pięciu kilometrów powstanie w ramach Zachodniej Obwodnicy Szczecina i przebiegać będzie pod Odrą oraz terenami portowymi.
Droga ekspresowa S6, której fragment znany jest jako Trasa Kaszubska to odcinek łączący dwa największe miasta północnej Polski – Gdańsk i Szczecin. Pierwsze koncepcje korytarza drogowego w tym przebiegu pojawiały się już w okresie międzywojennym w niemieckich planach autostradowych łączących Berlin ze Szczecinem i Gdańskiem. W latach 70. rozpoczęto budowę pierwszych elementów – m.in. obwodnicy Trójmiasta – a w kolejnych dekadach trasa była stopniowo rozbudowywana do standardu drogi ekspresowej. Zachodnia Obwodnica Szczecina, której budowa właśnie otrzymała „zielone światło”, ma odciążyć ruch w szczecińskiej aglomeracji i usprawnić komunikację w województwie zachodniopomorskim. Gdzie powstanie najdłuższy tunel w Polsce? Jednym z najważniejszych elementów planowanej trasy jest tunel przechodzący pod rzeką Odrą. Poprowadzona pod dnem rzeki przeprawa znajdować się będzie na północ od Polic, a wlot od strony wschodniej zlokalizowany zostanie około 500 metrów od brzegu Odry. Konstrukcja o długości 5003 metrów zostanie wydrążona przy użyciu maszyny TBM (potocznie nazywanej „kretem”, wykorzystywanej m.in. przy budowie warszawskiego metra) i stanie się najdłuższym tunelem drogowym w Polsce. W najniższym punkcie trasa przebiegać będzie około 45 metrów poniżej poziomu terenu, co uczyni obiekt jednym z najgłębiej położonych tuneli drogowych w kraju. Tunel będzie przeznaczony wyłącznie dla ruchu samochodowego i stanowić będzie kluczowy fragment Zachodniej Obwodnicy Szczecina w ciągu drogi ekspresowej S6. Kto zrealizuje budowę? Budowę tunelu pod Odrą w ramach odcinka Police – Goleniów – czyli tam gdzie znajduje się najdłuższy tunel – zrealizuje konsorcjum firm NDI i Dogus Construction. Ta pierwsza to sopocka spółka realizująca projekty budowlane i nieruchomościowe. Wśród największych realizacji firmy znajduje się m.in. kanał żeglugowy przez Mierzeję Wiślaną czy Rotunda PKO BP w Warszawie. To właśnie ich oferta – o wartości ponad 5,3 mld zł – została uznana za najkorzystniejszą w przetargu. Konsorcjum będzie odpowiadać za wykonanie najdłuższego tunelu drogowego w Polsce oraz całego fragmentu Zachodniej Obwodnicy Szczecina. Kiedy tunel będzie gotowy? Zgodnie z aktualnym harmonogramem tunel pod Odrą ma zostać oddany do użytku w 2032 roku. Sam proces drążenia tunelu przy użyciu maszyny TBM potrwa kilka lat i będzie jednym z najbardziej wymagających etapów całego projektu. Po zakończeniu prac konstrukcyjnych konieczne będzie jeszcze wyposażenie obiektu w systemy bezpieczeństwa, wentylacji i monitoringu. Dopiero po przeprowadzeniu testów technicznych i odbiorów możliwe będzie dopuszczenie tunelu do ruchu. Jeśli harmonogram nie ulegnie zmianie, kierowcy pojadą nową przeprawą na początku lat trzydziestych. Najdłuższe tunele w Polsce Dopóki na swoje otwarcie czeka odrzański tunel, miano najdłuższej podziemnej trasy w Polsce dzierży fragment Południowej Obwodnicy Warszawy. Ten mierzący ok. 2 335 m odcinek został oddany do użytku w 2021 roku. Co ciekawe, na stropie tunelu powstał jeden z pierwszych warszawskich parków linearnych. Kolejne miejsca w rankingu najdłuższych tuneli w Polsce zajmują dwa istotne obiekty infrastrukturalne. Tunel na trasie S3 Bolków – Kamienna Góra, położony na Dolnym Śląsku, jest obecnie najdłuższym pozamiejskim tunelem drogowym w kraju i niewiele ustępuje długością warszawskiemu liderowi. Natomiast tunel pod Martwą Wisłą w Gdańsku, liczący około 1380 metrów, stanowi kluczową przeprawę drogową w aglomeracji trójmiejskiej. Źródła: WNP.pl, Money.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie być chronionych przed odrą. Co więcej, dane z czerwca 2025 roku wskazują, że jedynie 82% dzieci w Nowej Zelandii otrzymało dwie wymagane dawki szczepionki. To oznacza, że co piąte dziecko jest narażone na zakażenie. Szczególnie niski poziom szczepień utrzymuje się wśród dzieci maorysów oraz pochodzenia pacyficznego. Podobne, niepokojące tendencje możemy zaobserwować również w Polsce. Pacyficzni obywatele Nowej Zelandii niekiedy nie mają jednak w ogóle dostępu do szczepionki, a Polacy świadomie jej odmawiają. Jak zapobiec katastrofie zdrowotnej? Zdaniem ekspertów konieczne są natychmiastowe działania. W Polsce liczba odmów obowiązkowej szczepionki wzrosła z 3077 w 2003 roku do 87 344 w 2023 roku. W 2024 roku odnotowano w Polsce niemal 300 przypadków odry. Warto przypomnieć, że szczepienie jest jedyną metodą zapobiegania tej groźnej chorobie. Na odrę nie ma lekarstwa, a może ona prowadzić do groźnych powikłań – także u dzieci. Spadek odporności społeczeństwa sprawia, że coraz więcej osób jest podatnych na infekcję wirusem odry i staje się nieświadomym nosicielem choroby. To zagrożenie dla wszystkich mieszkańców kraju: nie tylko dla dzieci. Źródło: Health New Zealand, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Żona barona Rothschilda nie chciała tego prezentu. Dziś to skarb Górnej Odry
Kraina Górnej Odry to miejsce pełne tajemnic, spektakularnych obiektów i zapomnianych historii. Od egipskiej mumii aż po Białą Damę – sprawdź, co czeka na odwiedzających ten region.
Spis treści: Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jezus na Odrze i diabeł w budce Tworków i cudowna pszenica Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Śląski obiad z widokiem na XIX wiek Choć druga co do wielkości polska rzeka, Odra, ma źródło na zboczu najwyższego szczytu Gór Odrzańskich, Fidluv Kopec w Czechach, to wpływa zaraz do nas przez Bramę Morawską, wąskie zapadlisko między Sudetami a Karpatami. Dostrzegam je z czubka wieży widokowej w formie ostro zakończonej piramidy. Stalową konstrukcję zakotwiczono wśród szachownicy pól położonej na polodowcowym, wydłużonym wzgórzu wsi Pogrzebień pod Raciborzem. – Przez Bramę Morawską wędrowały plemiona celtyckie, germańskie i słowiańskie, uczniowie Cyryla i Metodego niosący chrześcijaństwo, kupcy z Południa, a Sobieski poszedł na Wiedeń – przypomina mi Grzegorz Wawoczny, wicedyrektor Zamku Piastowskiego w Raciborzu, gdzie dziś nocuję. Widzimy stąd bohatera jesiennej powodzi. Czas poznać go z bliska. Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Największy zbiornik hydrotechniczny w Polsce, Racibórz Dolny, znajduje się w Krainie Górnej Odry, której „podbój” właśnie rozpoczęłam. – Ma 185 mln m³ pojemności i ubiegłej jesieni wraz z sąsiednim polderem Buków przyjął w ciągu kilkudziesięciu godzin całą falę powodziową, gromadząc ok. 147 mln m³ wody, czyli zapełnił się w 80% – opisuje Grzegorz Kawalec z Urzędu Miasta Racibórz. Teraz jest pusty – to jeden z największych suchych polderów na świecie – jego dno pokryte jest na przemian wyspami trawy i pól uprawnych należących do rolników z pobliskich miejscowości. Pracujące koparki wybierają żwir, stale pogłębiając zbiornik do docelowej objętości 300 mln m³. Polder jest tak ogromny (26,3 km²), że jego kres rozmywa się na horyzoncie. Potężna betonowa konstrukcja budowli przelewowo-spustowej zapory czołowej zbiornika, niczym wielkie szare zębiska wbite w dno, przypomina mi film „Totalna zagłada” z 2007 r. o fikcyjnym zalaniu Londynu. Dzięki zbiornikowi analogicznego losu uniknęły m.in. Opole i Kędzierzyn-Koźle. – Amatorzy dwóch kółek mogą legalnie dookoła objechać koronę zbiornika – podkreśla Grzegorz Kawalec, wskazując grupę cyklistów na porośniętym trawą wale. Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem „Mówi Amonet – ona będzie żyć” – tebańska wyrocznia, nadając kobiecie takie imię, najwyraźniej „zobaczyła” jej swoistego rodzaju nieśmiertelność – myślę, wpatrując się zafascynowana w mumię Dzed-Amonet-ius-anch, „gwiazdę” Muzeum w Raciborzu. To jedyna na Śląsku wystawa egipska. Bandaże spowijają kobietę tylko do piersi. Widzę wyschnięte, sczerniałe ramiona i twarz, której zrekonstruowany komputerowo wizerunek dowodzi, że była piękna i najwyżej 20-letnia. Teraz leży sobie wygodnie na łóżku w szklanej gablocie, a obok, w tym samym pomieszczeniu, wyeksponowano kartonaż zdobiony postaciami bóstw czuwających nad zmarłą oraz dwa sarkofagi. Zmumifikowana kobieta, urodzona 800 lat p.n.e., została wyjęta z grobowca w Tebach w XIX w., kupiona przez barona Anselma von Rothschilda i podarowana jako prezent… ślubny żonie Charlotte, też z Rothschildów, która miała go odrzucić, stąd w końcu trafiła do raciborskiej placówki. Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Opuszczam muzeum zlokalizowane oryginalnie w średniowiecznym budynku pokościelnym, aby przebiec się po starym mieście. PRL-owskie szpetne „pudełka” nie są w stanie zniweczyć uroku przedwojennych, pięknie odrestaurowanych poniemieckich kamieniczek zdobionych mozaikami – jak te ze Ślązaczką i Ślązakiem czy koszem kwiatów otoczonym wieńcem na ulicy Długiej. Na ryneczku zaskakuje mnie pierzeja odbudowana w stylu renesansu… lubelskiego, efekt popularnej po II wojnie światowej propagandy polskości Ziem Odzyskanych. Przed snem na Zamku Piastowskim, wzmiankowanym już przez Galla Anonima, zwiedzam działającą w nim warzelnię piwa Raciborskiego z obowiązkową degustacją (polecam Klasyczne!) i liczę gwiazdy na krzyżowo-żebrowym, błękitnym sklepieniu gotycko-strzelistej kaplicy, porównywanej z paryską Sainte-Chapelle. Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jaki musiał być piękny, zwłaszcza że zbudowany z miłością – spoglądam ze smutkiem na szkielet pałacu w Sławikowie, stojący na niewysokiej skarpie. Poszarpane gdzieniegdzie wojennymi kulami nagie ceglane mury i ziejące pustką otwory okienne – tyle pozostało z monumentalnej trzypiętrowej rezydencji pruskiego rodu von Eickstedtów. – Legenda mówi, że baron Ernest von Eickstedt wygrał pałac w karty od hazardzisty barona Adolfa von Eichendorffa, ojca Josepha – poety niemieckiego romantyzmu – opowiada Sławomir Pazderyn z Fundacji „Gniazdo”. – Ernest rozpoczął rozbudowę rodowej siedziby, a po jego śmierci podjął się jej brat Adalbert, architekt, który z pobytu w Italii, gdzie leczył się „na nerwy”, przywiózł do Sławikowa żonę, piękną Beatrice. I dla ukochanej kobiety stworzył neoklasycystyczne palazzo – dodaje. Wchodzimy do środka. Gruz chrzęści pod stopami, brak tynków, podłóg. – Potomkowie Ernesta wyjechali stąd w 1945 r., zniszczeń nie dokonali Rosjanie po odbiciu pałacu z rąk Wehrmachtu ani urzędujący tu potem PGR. Degradacja rozpoczęła się od zdjęcia miedzianego dachu będącego pochodną decyzji Rady Powiatu Raciborskiego o rozbiórce pałacyków „po Niemcach”. Podziwiam efekty przeprowadzonych prac: na tyle zabezpieczoną ruinę, że można ją zwiedzać (pod opieką przewodnika z Fundacji). Szykowana jest trasa turystyczna w niedostępnych jeszcze podziemiach. W wielohektarowym przypałacowym parku zostanie odtworzony ogród różany. Przykryty nowym dachem spichlerz obok pałacu już wynajmowany jest na imprezy. – Tylko trzeba uważać na tutejszą Białą Damę – gdy się ukaże, Boże broń nie zapalać jej świecy mimo próśb ducha, bo wtedy zabija, jak ongiś lokaja! – żartuje Zygmunt Kandora z Urzędu Gminy Rudnik. Według legendy służący towarzyszyć miał wspomnianemu poecie Josephowi Eichendorffowi w nocnym poszukiwaniu owej zjawy w podziemiach rezydencji. Gdy się na nią natknęli, lokaj nagle wyprzedził ducha, skręcając w korytarz, który ten mu wskazał. Wtedy zgasło światło, poeta usłyszał potworny krzyk... Sługa padł martwy, a Biała Dama zniknęła. Jezus na Odrze i diabeł w budce Z Grzegorzem Utrackim, wójtem gminy Krzyżanowice, jedziemy krętą drogą w kierunku Obszaru Chronionego Krajobrazu Granicznych Meandrów Odry. To 7,5-kilometrowy odcinek rzeki od dawnego przejścia granicznego Chałupki-Bogumin – tam ponoć sam diabeł wystawiał osmoloną łapę do pocałowania z budki strażniczej – do ujścia Olzy na północy. Granica między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czeską przebiega dosłownie przez środek i zmienia swój przebieg wraz z nieuregulowanym korytem rzeki: dzikiej, nieokiełznanej przez człowieka, kapryśnej zatem – tak jak dziś odbijającej w sobie stalową szarość nieba. Parkujemy pod wieżą widokową w Chałupkach – 114 stopni spiralnie pnących się 27 m w górę. Poniżej ścielą się, należące do rzadkości w całej Europie, lasy nadrzeczne z olszą czarną i jesionem, łęgi wierzbowo-topolowe i fragmenty wilgotnych łąk, na których „pasą się” sarny. Z wartkim nurtem suną kajakarze podczas jednego z wielu organizowanych na meandrach spływów, omijając pnie pogryzione przez bobry, a wójt pokazuje mi gniazdo – wykopaną na brzegu norę rybożernych zimorodków o wręcz nienaturalnie niebieściutkich skrzydłach. Tworków i cudowna pszenica I zabiera do Tworkowa, wsi na lewym brzegu Odry. Prężne osadnictwo, udokumentowane znaleziskami sprzed 200 tys. lat, te tereny mają zawdzięczać samemu… Jezusowi, który płynąc łodzią po rzece, pobłogosławił je. Tutejszy zamek, choć podpalony w 1931 r. przez samego właściciela Saurmę von der Jeltscha celem wyłudzenia ubezpieczenia, w efekcie przejęcia przez gminę jest dziś dostępną dla każdego, bezpieczną, efektowną ruiną z odbudowaną wieżą zegarową otoczoną zadbanym parkiem ze stawem. To na nim miała przed 200 laty wyrosnąć osobliwość przyrodnicza – samotna łodyga pszenicy z 83 kłosami po 60 ziaren każde, uwieczniona na zachowanym malowidle w zamku. Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Wraz z przewodniczką z Krainy Górnej Odry, Natalią Hołyk, ląduję w Rudach, których nazwę wieś i cała gmina zawdzięcza płynącej tędy rzeczce o rudawym odcieniu (za sprawą rud darniowych). Śpię w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym dźwigniętym z ruiny przez obecnego zarządcę, ks. Jana Rośka, laureata wielu nagród w dziedzinie konserwacji zabytków. Mnisi rezydujący tu od XIII w. stworzyli obecną do dziś sieć dróg do najbliższych miast. Zarządzali też młynami, hutami, browarem, fabryką szkła dającymi pracę ludności. Pewnie byliby dumni, widząc swój obiekt znów działający według ich motta „módl się i pracuj”. W otynkowanych z zewnątrz na żółto romańsko-gotyckich murach działają dom pielgrzyma – łóżka proste, ale komnaty przepastne – restauracja oraz sklepik. U cystersów balował Sobieski, a w podzięce za utrzymanie 15 tys. żołnierzy wysłał im pozłacany rydwan! O klasztor zahacza jedna z odnóg największego w Europie szlaku pątniczego – Drogi Świętego Jakuba. Przecina też zabytkową stację Kolejki Wąskotorowej, skąd następnego dnia telepiącą się drezyną będę eksplorować pełne uroczysk i tajemnic Lasy Rudzkie. Śląski obiad z widokiem na XIX wiek „Ślonski łobiod”, czyli rolada wołowa w sosie, gumiklyjzy – okrągłe kluski z charakterystyczną dziurką, i modro kapusta drażnią moje nozdrza kuszącą symfonią zapachów docierającą ze stołu. Za szybą przeszklonej oranżerii – restauracji klasycystycznego Pałacu Baranowice w Żorach – po żwirowych alejkach parku suną z wolna ubrane w długie suknie damy z parasolkami, jakby katapultowane tu sprzed wieku. Ich stroje są dziełem pracowni krawieckiej działającego w placówce centrum kultury dla lokalnej społeczności. To mój pożegnalny obiad w Krainie Górnej Odry w towarzystwie pomysłodawcy i zarządcy liczącej zaledwie 5 lat marki, Adama Wawocznego. Wspominam mu o porannej wizycie na polsko-czeskim, granicznym szlaku węgla i stali, w dawnej Kopalni Ignacy, gdzie zdumiały mnie gabaryty ponad 100-letniej wyciągowej maszyny parowej oraz multimedialna wystawa z informacjami o odkrywcach ery przemysłowej. – Zorganizowaliśmy czterokrotnie Festiwal Górnej Odry, największe tego typu wydarzenie w Polsce, otrzymaliśmy cztery certyfikaty na najlepsze produkty turystyczne w kraju oraz tytuł Polskiej Marki Turystycznej. Jesteśmy więc krainą naj i chcemy nią pozostać – podsumowuje dyrektor. źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Anna Kłossowska Od blisko dwóch dekad (z przerwą) współpracuję z National Geographic Traveler, byłam nawet częścią redakcji magazynu. Na jego łamach piszę najczęściej o Bel Paese, Pięknym Kraju, czyli o Włoszech. Italii poświęciłam kilka moich przewodników. Są wśród nich bestsellerowe „Włochy, jakich nie znacie” opatrzone żółtą ramką i wyróżnione w konkursie Granice.pl Choć z wykształcenia jestem muzykiem i polonistką, dziennikarskie (studia podyplomowe polskie i francuskie) i włoskie pasje zaszczepił we mnie Dziadek, w międzywojniu korespondent IKC z Rzymu i Adwokat Świętej Roty Rzymskiej. Wcześniej pracowałam m.in. w Prawie i Gospodarce oraz Życiu Warszawy. Pilotuję wycieczki do Italii i oprowadzam Włochów po Warszawie. Prowadzę bloga https://italiannawdrodze.blogspot.com/ Uwielbiam antyk, podróże ad hoc, gotowanie i naturalnie espresso.
Wiadomo już, co zabiło ryby w Odrze w 2022 roku. To nie toksyczne algi
W 2022 roku na Odrze doszło do jednej z najpoważniejszych katastrof ekologicznych w Europie. Zdaniem dr. Leszka Satory winne nie były sugerowane przez wielu badaczy złote algi, lecz występujący u niektórych gatunków mechanizm adaptacyjny skrzeli oraz warunki środowiskowe.
Spis treści: Gwałtowny spadek ilości ryb Kluczem do rozwiązania zagadki są skrzela Hiperplazja międzyblaszkowa Na ratunek rzekom Od końca lipca do początku września 2022 w pięciu polskich województwach – śląskim, opolskim, dolnośląskim, lubuskim i zachodniopomorskim – masowo wymierały ryby. W dolnym biegu Odry biomasa ryb zmniejszyła się o około 60%, co wpłynęło na równowagę ekosystemu rzecznego i lokalną gospodarkę rybacką. Kilka dni temu w czasopiśmie naukowym „Diseases of Aquatic Organisms” ukazał się artykuł autorstwa polskiego biologa, specjalisty z zakresu histopatologii skrzeli i toksykologa dr. Leszka Satory. Artykuł obala powszechnie przyjętą hipotezę, że do gwałtownego wymierania ryb w Odrze w 2022 roku przyczynił się zakwit złotych alg (Prymnesium parvum). Te mikroskopijne organizmy wydzielają toksyny (prymnezyny), które są śmiertelne dla ryb i małży, ale nie szkodzą ludziom. Do ich intensywnego rozmnożenia miały przyczynić się wysokie zasolenie rzeki, niski poziom wody i wysokie temperatury. Jednak badania polskiego naukowca wskazują na inny mechanizm. Gwałtowny spadek ilości ryb Dodajmy, że szczególnie dotknięte zostały gatunki preferujące zimne wody. Śmiertelność ryb nie była równomierna – niektóre odcinki rzeki pozostały nietknięte, a w innych nastąpił gwałtowny spadek biomasy ryb. – Już na pierwszych zdjęciach z katastrofy dostrzegłem, że śnięte ryby miały otwarte pyszczki i w charakterystyczny sposób odgięte wieczka skrzelowe. To sugerowało uduszenie się. Faktycznie w tamtym okresie panowały ogromne upały, a natlenienie wody na niektórych odcinkach rzek było bliskie zeru. Ale ani martwe osobniki, ani tym bardziej fotografie, nie są podstawą do badań. Potrzebowałem żywych okazów, bo skrzela mają tę właściwość, że już dosłownie w dwie minuty po śmierci ryby, ich nabłonek nabiera cech patologicznych – wyjaśnia dr Satora. Największa liczba martwych ryb odnotowana została w województwie zachodniopomorskim (67,9%), podczas gdy w śląskim i opolskim wyniosła zaledwie 3%. W dolnośląskim zginęło 10,5% ryb, a w lubuskim 18,6%. Martwe ryby najczęściej znajdowano w dniach 13–17 oraz 19–25 sierpnia 2022 roku. Zanieczyszczenie wody w próbkach pobranych z rzeki nie odbiegało wówczas znacząco od wcześniejszych wyników badań. To sugeruje, że główną przyczyną śmierci organizmów wodnych były niekorzystne warunki środowiskowe. Kluczem do rozwiązania zagadki są skrzela Badacz przeprowadził analizę dwóch gatunków ryb – certy (Vimba vimba) i płoci (Rutilus rutilus). U certy zaobserwowano uszkodzenia nabłonka skrzelowego oraz wzmożoną produkcję śluzu, co mogło być reakcją obronną organizmu. Ale najpoważniejsze zmiany wykazywały płocie. Przede wszystkim dostrzeżono przerost komórek nabłonka, zrośnięcie (złączenia) listków skrzelowych oraz pogrubienie bariery woda-krew, co mogło zwiększać podatność na niedotlenienie. U obu gatunków nie zaobserwowano oznak regeneracji skrzeli nawet kilka miesięcy po katastrofie. Dodajmy, że w czasie katastrofy odnotowano wysokie, wynoszące ponad 24 stopnie Celsjusza temperatury wody. Ponadto duże stężenie amonu (>4 mg/l) i niskie stężenie azotanów (<6,5 mg/l). Zasolenie rzeki było bardzo wysokie (maksymalnie 1,4 g/l), a stężenie tlenu drastycznie niskie – w dolnym odcinku Odry wynosiło zaledwie 0,26 mg/l. Oficjalne raporty wskazywały na zwiększoną przewodność elektryczną wody oraz wysokie stężenia chlorków i siarczanów, co w połączeniu z niską zawartością tlenu doprowadziło do nagłej śmierci ryb. W sierpniu 2022 r. koncentracja tlenu w dolnej Odrze spadła do poziomu poniżej 1 mg/l, co mogło być kluczowym czynnikiem powodującym śmierć organizmów wodnych. Hiperplazja międzyblaszkowa Niektóre gatunki, takie jak płoć, leszcz i okoń, rozwijają tzw. hiperplazję międzyblaszkową polegającą na przeroście masy komórek międzyblaszkowych (ILCM), która pomaga im chronić skrzela przed toksynami i pasożytami. Jednak w warunkach hipoksji (niedotlenienia) mechanizm ten może stać się szkodliwy, ponieważ zmniejsza powierzchnię wymiany gazowej. Właśnie te gatunki były najbardziej dotknięte katastrofą. Certy, które nie wykazują tej adaptacji, przeżyły w większym stopniu. U płoci stwierdzono zwiększoną obecność komórek śluzowych, które mogły ograniczać zdolność do pobierania tlenu. Dodatkowo zaobserwowano rozległe złączenia listków skrzelowych i znaczne pogrubienie komórek nabłonka. – To właśnie fakt, że to płocie, a nie certy miały większe zmiany w skrzelach, nasunął mi pomysł, że te gwałtowne śnięcie mogło wiązać się z mechanizmem adaptacyjnym, jaki wykształciły niektóre gatunki ryb. Mowa o hiperplazji międzyblaszkowej, która, w zależności od warunków tlenowych, sprawia, że ryby wykorzystują całą lub jedynie część powierzchni skrzeli. Przy niedotlenieniu działa cała powierzchnia skrzeli. W dobrych warunkach tylko część. Mechanizm ten dobrze się sprawdza w wielu sytuacjach. Kłopoty zaczynają się wtedy, gdy skrzela zaatakują pasożyty. Aby się przed nimi chronić, organizm niejako zamyka część skrzeli. Niestety, po zarażeniu pasożytem nie jest już w stanie pobierać tlenu całą powierzchnią skrzeli. Gdy dochodzi do dużego niedotlenienia, ryba po prostu się dusi – wyjaśnia dr Satora. Wszystko na to wskazuje, że śmierć ryb była raczej wynikiem ostrego niedotlenienia. Wysokie temperatury wody mogły sprawić, że nawet standardowe stężenia zanieczyszczeń stały się bardziej toksyczne dla organizmów wodnych. W konsekwencji mogło dojść do zakłócenia równowagi biologicznej rzeki, co może mieć wpływ na ichtiofaunę przez kolejne lata. Prawdopodobnie część gatunków ryb będzie miała trudności z odbudową populacji. Na ratunek rzekom Badanie pokazuje, że kluczowym czynnikiem katastrofy mogło być połączenie wysokiej temperatury, zasolenia i niskiego stężenia tlenu. Uszkodzenia skrzeli sugerują, że toksyny mogły odgrywać rolę w śmierci ryb, ale bardziej prawdopodobne jest, że ryby padły na skutek ostrego niedotlenienia. Wyniki te podkreślają znaczenie monitorowania, jakości wody i zarządzania ekosystemami rzecznymi, aby uniknąć podobnych tragedii w przyszłości. Konieczne są dalsze badania, aby zrozumieć pełne konsekwencje tej katastrofy dla ekosystemu Odry. Czy w takim razie istnieje sposób, by pomóc rybom przetrwać upały i niedostateczną ilość tlenu w wodzie? – Można naturalnie próbować napowietrzania, lecz jest to trudne do przeprowadzenia w warunkach rzeki. Moim zdaniem pomóc mógłby kilkudniowy zakaz zrzutów wodnych z zakładów przemysłowych w sytuacjach, gdy dane wskazują na niskie natlenienie wody, a temperatura wody i powietrza jest bardzo wysoka. Jednak te kwestie muszą rozwiązać już inni specjaliści – dodaje dr Satora. Uczony podkreśla konieczność współpracy międzyinstytucjonalnej. Badania były przeprowadzone we współpracy z Zachodniopomorskim Uniwersytetem Technologicznym w Szczecinie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Katastrofa ekologiczna odebrała dzikość Odrze. Jaką ją przywrócić?
Niespełna dwa lata temu miliony Polaków z niepokojem patrzyło, jak Odrę dotyka katastrofa ekologiczna. Co dokładnie działo się na rzece i czy można było tego uniknąć? I wreszcie: czy Odra odzyska swoją dzikość?
W tym artykule: Katastrofa ekologiczna na Odrze Jak pomóc polskim rzekom? „Przynoszę Ci dzikość” na Millenium Docs Against Gravity Postępujący rozwój cywilizacyjny niesie ze sobą wiele dobrodziejstw dla cywilizacji. Wynalazki XXI wieku zrewolucjonizowały kluczowe dziedziny nauki, w tym np. medycynę. Nie możemy być jednak obojętni wobec drugiej strony medalu. Zarówno ludzkość, jak i nasza planeta stają w obliczu coraz większej liczby zagrożeń. Jeszcze kilka lat temu termin „katastrofa ekologiczna” wydawał nam się w Polsce odległy pod względem czasowym i geograficznym. Do czasu. Katastrofa ekologiczna na Odrze Latem 2022 r. Odra – druga pod względem długości rzeka w naszym kraju – doświadczyła masowego wymierania ryb, bobrów i innych dzikich zwierząt. Na polskim odcinku rzeki wyłowiono wówczas ponad 100 ton martwych ryb. Jako że Odra jest naturalną granicą Polski i Niemiec, problem dotknął również naszych zachodnich sąsiadów. Niemcy wyłowili kolejne 35 ton śniętych ryb. Media nie tylko w Polsce obiegła wtedy wiadomość, że woda w rzece najprawdopodobniej została zatruta. Inne teorie mówiły, że skutkiem masowej śmiertelności zwierząt wodnych są wysokie temperatury. Przez wiele miesięcy politycy i badacze z Polski i Niemiec próbowali ustalić, co stało za wymieraniem dzikich zwierząt. W zbieranych próbkach pojawiała się między innymi rtęć. Pomiary wskazywały też na duże ilości soli w wodzie. Dopiero w lutym 2023 r. w raporcie JRC Komisji Europejskiej ogłoszono, że „bezpośrednią przyczyną katastrofy ekologicznej w rzece Odrze były toksyny prymnezyny z alg Prymnesium parvum”. Jak pomóc polskim rzekom? Polacy krytycznie ocenili działania ówczesnego rządu wobec obumierania ekosystemów rzeki. Jak wynika z sondaży, ponad 60% ankietowanych „nie pochwala reakcji rządu na katastrofę ekologiczną na Odrze”. Dramatyczna sytuacja sprzed dwóch lat rzuciła nowe światło na zły stan polskich rzek. Do dziś wybrzmiewa pytanie: czy tej katastrofy można było uniknąć, a przynajmniej ograniczyć jej skutki? W rozmowie z serwisem Dzikie Życie Robert Wawręty, wiceprezes Towarzystwa na rzecz Ziemi oraz ekspert zajmujący się sprawami gospodarki wodnej i energetyki, przyznał, że pomocny byłby automatyczny monitoring rzek i odprowadzanych do niej zanieczyszczeń. Niestety, jak na razie w Polsce takie monitoringu nie ma. – Od wielu lat likwidowane są kolejne punkty pomiarów temperatury wody [...] Przykładowo spośród 12 takich punktów działających nad Odrą obecnie funkcjonuje już tylko jeden, tuż przed Zalewem Szczecińskim. [...] Kolejne błędy to proceder wydawania pozwoleń wodnoprawnych i zintegrowanych bez uwzględnienia zmienności przepływów rzeki, jej temperatury, skumulowanego efektu zanieczyszczeń z innych źródeł oraz konieczności prowadzenia przyzwoitego monitoringu zrzucanych ścieków. Nikt nie myśli o tym, że rzeka ma swoją ograniczoną pojemność i skumulowany efekt zrzutu zanieczyszczeń z wielu źródeł może być dla niej zabójczy – mówi ekspert. „Przynoszę Ci dzikość” na Millenium Docs Against Gravity Zdjęcia śniętych ławic ryb słusznie niepokoiły internautów. Trudno było uwierzyć, że katastrofa ekologiczna dzieje się naszych oczach. I to na jednej z najdłuższych rzek w kraju, przepływającej przez cztery województwa oraz Wrocław. Rzeki, w tym Odra, są niezwykle ważne dla gospodarki, środowiska naturalnego i życia codziennego w Polsce. Odpowiednie zarządzanie nimi i ochrona są kluczowe dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju kraju. Dramat Odry osobiście dotknął także wiele osób. Jedną z nich jest muzyk Michał Zygmunt. Aby symbolicznie oddać rzece straconą dzikość, przepłynął drewnianą łodzią 1300 km. Towarzyszyli mu Dyba Lach i Adam Lach, a efektem ich wspólnej 40-dniowej podróży jest intymny film dokumentalny „Przynoszę Ci dzikość”. Czym jest wolność dla rzek, a czym dla ludzi? Czy te doświadczenia się przeplatają? Jaka czeka nas przyszłość? Jak odzyskać równowagę w życiu z naturą? To tylko niektóre z pytań, jakie zostają w głowie po seansie. Film „Przynoszę Ci dzikość” będzie miał swoją premierę 11 maja o godz. 16:00 w warszawskim kinie Kinoteka. Poniżej daty pozostałych seansów: Warszawa 12 maja godz. 18:30 w Kinie Iluzjon 14 maja godz. 14:45 w Kinotece 16 maja godz. 16:00 w Kinie Atlantic 19 maja godz. 12:30 w Kinie Iluzjon Poznań 14 maja godz. 16:45 w Kinie Muza 18 maja godz. 12:00 w Kinie Muza Gdynia 16 maja godz. 20:30 w Gdyńskim Centrum Filmowym Wrocław 17 maja godz. 19:00 DCF 19 maja godz. 11:15 DCF Katowice 19 maja godz. 18:00 w Kinie Światowid Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Rzeka jako osoba? To udało się w Nowej Zelandii i Indiach. Czy nasza Odra też uzyska osobowość?
Coraz więcej rzek na świecie uzyskuje osobowość prawną. Czy doczekamy się tego, że i polska rzeka Odra będzie traktowana jak osoba?
W tym artykule: Rzeka Whanganui jako pierwsza została osobą Inne przykłady osobowości prawnej przyrody Czy rzeka Odra uzyska osobowość prawną? Millennium Docs Against Gravity 2024 „Nadanie Odrze osobowości prawnej oznacza, że zyskałaby zdolność sądową, a zatem mogłaby stać się stroną postępowania. Obecnie Odra nie posiada swojej reprezentacji, nikt nie może zająć stanowiska w jej sprawie, i nikt nie może podjąć się jej obrony” – piszą aktywiści na stronie „Apelujemy o uznanie Odry za osobę prawną”. Pod apelem podpisało się ponad 14 tys. osób. Jak rzeka może zostać osobą? M.in. o tym opowiada film „Jestem rzeką, rzeka jest mną” (I Am The River, The River Is Me, reż. Petr Lom). W 2017 roku rzeka Whanganui w Nowej Zelandii – jako pierwsza na świecie – uzyskała osobowość prawną. Rzeka Whanganui jako pierwsza została osobą Whanganui to jedna z najdłuższych rzek w Nowej Zelandii. Mierzy blisko 300 km. Nowozelandzcy Maorysi starali się o nadanie rzece wyjątkowego statusu od 1873 roku. Uznają ją za żywą istotę i swojego przodka. Odzwierciedla to porzekadło w ich języku: „Ko Au Te Awa, Ko Te Awa Ko Au”. Czyli właśnie „Jestem rzeką, rzeka jest mną”. Jednym z bohaterów filmu pod tym tytułem jest przywódca plemienia Maorysów – Ned Tapa. Podczas spływu kajakowego rzeką opowiada o więzi, jaka łączy z nią jego lud. – Jesteśmy niepodzielni, powiązani ze sobą – mówi. Maorysi identyfikują się nie tylko poprzez imiona i nazwę plemienia, ale też poprzez nazwę swojej góry i rzeki. Przebywanie nad wodą i na wodzie przywraca Maorysom równowagę, odnawia ich mauri – niewidzialną siłę życiową. 15 marca 2017 roku Whanganui uzyskała osobowość prawną. Dotyczy ona wszystkich jej części fizycznych (a więc np. dopływów) i metafizycznych (wierzeń z nią związanych). Maorysi i rząd Nowej Zelandii wyznaczają po jednym jej opiekunie. Na rzece wciąż można budować elektrownie wodne i realizować inne projekty komercyjne. Wymaga to jednak zgody opiekunów. – Nie jesteśmy właścicielami rzeki. My tylko jej pilnujemy – podkreśla Ned Tapa. Efekty to jego zdaniem m.in. znaczna poprawa czystości wody w Whanganui. Inne przykłady osobowości prawnej przyrody Whanganui nie była pierwszym fragmentem przyrody uznanym za osobę. Precedens miał miejsce w 2014 r., również w Nowej Zelandii. Wówczas osobowość prawną zyskał teren znany wcześniej jako park narodowy Te Urewera. Po maorysku oznacza to „spalonego penisa”. Od 2017 r. status osoby uzyskały inne obszary. Oto przykłady: nowozelandzka góra Taranaki, rzeki Ganges i Jamuna w Indiach, rzeka Magpie w Kanadzie, dorzecze rzeki Atrato w Kolumbii. To zachęciło organizatorów podobnych inicjatyw na całym świecie. – Dbajcie o swoją wodę dla siebie i dla swoich dzieci. Posłuchajcie swojej rzeki, nawiążcie z nią kontakt – apeluje Ned Tapa. Czy rzeka Odra uzyska osobowość prawną? W lipcu 2022 roku pierwsi wędkarze zaobserwowali, że w Odrze znajdują śnięte ryby. Martwych zwierząt codziennie było coraz więcej. Odrę dotknęła katastrofa ekologiczna na niespotykaną wcześniej skalę. Zginęło ponad 360 ton ryb. „Sytuacja na rzece pogarszała się latami. Już w 2015 roku informowano o alarmującym tempie wzrostu zanieczyszczenia rzeki. Niestety, wciąż nie podjęto działań w celu zapewnienia rzece potrzebnej ochrony prawnej” – czytamy na stronie Osoba Odra. Dlatego powstała inicjatywa, by Odrę uznać za osobę prawną. Jakie byłyby tego konsekwencje? Rzeka uzyskałaby „prawa do czynności prawnych i reprezentacji podobnych do tych, które należą się osobie nieletniej, albo nieprzytomnej, która nie może bronić się sama”. Nadal jednak moglibyśmy z niej korzystać, podobnie jak mieszkańcy Nowej Zelandii. Millennium Docs Against Gravity 2024 Film „Jestem rzeką, rzeka jest mną” będzie można premierowo zobaczyć w podczas festiwalu Millennium Docs Against Gravity. To już 21. edycja największego polskiego festiwalu filmowego. Odbędzie się on w dniach 10–19 maja 2024 r. w kinach w 8 polskich miastach (Warszawa, Wrocław, Gdynia, Poznań, Katowice, Łódź i Bydgoszcz) oraz od 21 maja do 3 czerwca online na mdag.pl. „National Geographic Polska" jest patronem medialnym festiwalu Millennium Docs Against Gravity.
Najbardziej spektakularna inwestycja rowerowa w Polsce. Kiedyś tę trasę pokonywały pociągi
Wybrałem się w podróż nową trasą rowerową przez Pomorze Zachodnie. I odkryłem mnóstwo ciekawych miejsc. Wśród nich m.in. kościół z malunkiem diabła.
W tym artykule: Most na Odrze Rowerem przez Odrę „Odpocznij, rowerzysto drogi, bo przed tobą kawał drogi!” Kościół z malunkiem diabła w Czachowie Pomorze Zachodnie – informacje praktyczne Diabeł spoglądający na mnie ze ściany kościoła w Czachowie wygląda dość pociesznie, choć miał chyba wzbudzać szok i przerażenie. Szczerze mówiąc, gdybym nie wiedział, że ma 700 lat i jest jedyny w swoim rodzaju, powiedziałbym, że namalowało go jakieś dziecko. I to niezbyt uzdolnione artystycznie. Diabłu towarzyszy cały orszak postaci – rycerzy, duchownych, królów, aniołów i piekielnych istot porywających grzeszników. Wszystkie są równie pokraczne i dlatego fascynujące. By je zobaczyć, do maleńkiej wsi na zachodnich krańcach Polski podróżują ludzie z całego kraju. Most na Odrze Ja jednak przyjechałem zobaczyć coś zupełnie innego. To otwarty w lecie 2021 r. pieszo-rowerowy most na Odrze rozpalił moją wyobraźnię. Jest jedną z najbardziej spektakularnych inwestycji rowerowych w Polsce i właściwie od kiedy zobaczyłem zdjęcia z nowo powstałej trasy, chciałem ją sprawdzić. Lubię jeździć rowerem po dawnych szlakach kolejowych, a odnowiona konstrukcja miała być zwieńczeniem kilkudziesięciu kilometrów nowiusieńkiej ścieżki rowerowej pełnej pamiątek po dawnych czasach. Krajobraz, który ogląda się z wysokości nasypu kolejowego, budynki po byłych dworcach, opuszczone perony, wiadukty i wreszcie on – most Europejski, najdłuższa przeprawa na Odrze – 770 m. Tak naprawdę to dwa mosty o długości 335 i 325 m połączone groblą. Dopiero w lecie 2022 r. Niemcy skończyli remont swojej części konstrukcji, co otworzyło fantastyczne możliwości transgranicznych wycieczek – nie tylko rowerowych. Rowerem przez Odrę Mój plan był prosty jak linia kolejowa – przejechać nieco ponad 40 km w obie strony z najbliższej (czynnej) stacji kolejowej i wrócić pociągiem do domu w Poznaniu. Nie spodziewałem się, że trasa wydłuży się ponad dwa razy. Wysiadając z pociągu relacji Kostrzyn–Szczecin na stacji w Godkowie, nie wiedziałem, że Lars von Trier kręcił tu i w pobliskiej Chojnie film Europa. Choć zdobył on trzy nagrody w Cannes, to Złota Palma przyznana została komu innemu, za co reżyser śmiertelnie się obraził i pokazał Jury środkowy palec. Ale o tym dowiem się dużo później, na razie jadę równą jak stół ścieżką z nadzieją, że w godzinkę pokonam 20 km dzielące dworzec od Odry. Właściwie od razu pojawia się pierwsza przeszkoda w postaci dwóch bielików siedzących sobie na wysuszonym drzewie kilkadziesiąt metrów od trasy. Spotkanie z naszym narodowym ptakiem zawsze wywołuje duże emocje, nawet jeśli ów ptak nie bardzo ma ochotę ruszyć czymkolwiek poza głową. Parę kilometrów dalej mijam zagrodę danieli, które jak się okazuje, bardzo lubią jabłka – i właśnie nimi karmią je miejscowi. Stare jabłonie rosną wszędzie wzdłuż trasy, więc wiem już, że z głodu nie umrę. Takich owoców nie kupicie w sklepie – lekko kwaśne, nie za duże, nie za ładne, ale przepyszne i prawdziwe. A może mam po prostu taki sam gust jak daniele? Przy zagrodzie skręcam do Morynia – to miasteczko otoczone niemal idealnie okrągłym pasmem murów zachowanych prawie w całości. Za murami obejrzeć można kościół z XIII w., który również znany jest z wizerunków diabłów, ale jeszcze bardziej z tajemniczej szachownicy na jednej ze ścian wieży. Takie szachownice spotkać można na kilkudziesięciu kościołach w Polsce i Niemczech, a ich przeznaczenie nie jest do końca jasne. Zagadkę próbował rozwikłać Pan Samochodzik – to właśnie tutaj dzieje się akcja Księgi strachów, pierwszej książki z serii. Miasto leży nad pięknym jeziorem Morzycko. Czyste, głębokie na 60 m wody też kryją tajemnicę, dostępną tylko dla nurków – na dnie spoczywają szczątki radzieckiego myśliwca z czasów II wojny światowej. Po drugiej stronie jeziora, we wsi Gądno, znajduje się powoli podnoszony z ruin pałac również znany z powieści. Co roku z tego miejsca startuje rajd „Rowerem na szlaku Pana Samochodzika”. Podróż rowerem nie musi być nudna. Dowiedz się, czym jest bikepacking Każdy miłośnik kolarstwa, niezależnie od poziomu zaawansowania, może wybrać się na wyprawę bikepackingową. Jednak czym tak właściwie jest bikepacking, co trzeba ze sobą zabrać i jak za... „Odpocznij, rowerzysto drogi, bo przed tobą kawał drogi!” Wracam na stare tory idące przez malowniczo pofałdowany krajobraz. Wzgórza Moryńskie są czasem obrazowo nazywane Karpatami Moryńskimi, choć trzeba sporo fantazji, żeby wymyślić takie porównanie. Fantazji nie brakuje też Jolancie Kurpiel, która razem z rodziną zmieniła dawny dworzec w Klępiczu w miejsce odpoczynku i spotkań rowerzystów. Przed budynkiem stacji stoją ławeczki i stoliki, wszystko tonie w kwiatach i osobliwych instalacjach artystycznych. Do postoju zachęca napis: „Odpocznij, rowerzysto drogi, bo przed tobą kawał drogi!”. Inny wierszyk informuje o gościnności, kawie i herbacie. Można ją sobie zrobić samemu, a także poczęstować się fenomenalnym ciastem. W lodówce chłodzą się zimne napoje. Płaci się „co łaska” do puszki stojącej obok. Staję skołowany, bo nie spodziewałem się zobaczyć czegoś takiego w Polsce. Przypomina to raczej domy aniołów szlaków, czyli osób bezinteresownie pomagających podróżnikom na długodystansowych trasach w USA. Podobno ludzie naprawdę zostawiają pieniądze i do interesu nie trzeba dokładać. Ciasto jest za dobre, a po 20 kilometrach jazdy czuję, że mogę bezkarnie pochłonąć kilka kawałków. Wypada jednak w końcu ruszyć w kierunku celu wyprawy. Dalej nie ma już na szczęście kuszących skoków w bok, nie licząc food trucka z pierogami. Most nie zawiódł pokładanych w nim nadziei. A były one spore, bo obiekt otrzymał nagrodę Property Design Awards 2022 za najlepiej zaprojektowaną przestrzeń publiczną w Polsce. Futurystyczny taras widokowy jest obłędnym punktem obserwacyjnym na rozlewiska Odry chronione przez Cedyński Park Krajobrazowy. Żyje tu 180 gatunków ptaków żywiących się rybami, które pod koniec lipca pływały sobie jeszcze beztrosko, nie przeczuwając nadchodzącej katastrofy ekologicznej. Zbudowana w 1892 r. przeprawa została zniszczona przez Niemców w 1945 r., a istniejący dziś obiekt został odbudowany w latach 50. Co ciekawe, nigdy nie przejechał po nim żaden cywilny pociąg – w założeniu komunistycznych władz most miał służyć wyłącznie do transportu wojsk Układu Warszawskiego w razie wojny z NATO. Gdy groźba konfliktu minęła, most pozostawiono samemu sobie, by powoli niszczał. Na szczęście dwa lata temu odrodził się jako nowa atrakcja na styku Polski i Niemiec. Jest tu całkiem sporo turystów – pieszych i rowerowych, co stanowi ciekawą odmianę, bo do tej pory mogłem się cieszyć względną samotnością. Kościół z malunkiem diabła w Czachowie Teraz czas podjąć decyzję – jak wrócić na stację kolejową, by zdążyć na ostatni pociąg? Najciekawszym wariantem wydaje się pętla przez najdalej wysunięty na zachód punkt Polski i Cedynię. Ja jednak decyduję się na krótszy i szybszy wariant – przez maleńki, leżący na uboczu Czachów słynący z kościoła Matki Boskiej Częstochowskiej z XIII w. Umówmy się – nie jestem fanem zwiedzania świątyń, ale zaintrygowały mnie zdjęcia wesołego diabła, jak czasem nazywają najsłynniejsze malowidło przy chrzcielnicy. Kościół jest zamknięty, jednak po zasięgnięciu języka pukam do jednego z pobliskich domów. Właściwie to nie zdążyłem zapukać, bo pani Barbara Sobiś była na posterunku. Na bosaka prowadzi do kościoła, gdy znikąd pojawiają się kolejni turyści. Przewodniczka snuje opowieść o dawnej świetności Czachowa, o świeckich przedstawieniach średniowiecza i znaczeniu poszczególnych malowideł, ale ja wciąż nie mogę uwierzyć, że pochodzą z XIV w. i należą do najstarszych polichromii w Polsce. – No cóż, może lokalny artysta nie był szczególnie utalentowany, ale udało mu się oddać istotne fragmenty życia w tamtym czasie – wyjaśnia pani Basia. Co do tego nie ma akurat zgodności, bo specjaliści spierają się o rzeczywiste przesłanie malowideł. Pewnym jest, że odkryto je dopiero pod koniec lat 70. podczas remontu. Niezmordowana przewodniczka prowadzi nas na skraj wsi, skąd widać dość niespodziewaną atrakcję – jedną z niewielu ocalałych latarni lotniczych w Europie, która służyła do nawigacji podczas nocnych przelotów. Dokładnie nad Czachowem prowadziła trasa pierwszego nocnego lotu w Europie – 2 maja 1926 r. z Berlina do Królewca. Po takiej dawce wiedzy mogę spokojnie wracać na szlak, gdzie znowu czuję się trochę jak maszynista lokomotywy. Szkoda, że po tych arcyciekawych i malowniczych terenach nigdy już nie pojadą pociągi, ale po 70 latach stara trasa znowu żyje, służąc tym razem podróżnym jadącym w nieco wolniejszym tempie. Pomorze Zachodnie – informacje praktyczne 1. Co warto zobaczyć? Taras w Widuchowej – wyjątkowy w swej konstrukcji punkt widokowy; ze wzniesienia o wys. 72,6 m n.p.m. roztacza się wspaniały widok na dolinę Dolnej Odry. Trzcińsko-Zdrój – dawne uzdrowisko otoczone murami z bramami miejskimi oraz z jednym z najstarszych i najcenniejszych ratuszy w Polsce z XIII w. Góra Czcibora pod Cedynią – w 972 r. wojska Mieszka I stoczyły tu bitwę, która zadecydowała o przynależności Pomorza Zachodniego do Polski. Mamutowiec olbrzymi z Brwic – największy i najstarszy okaz sekwoi w Polsce; został posadzony w 1895 r. przez rodzinę generała Henninga von Tresckowa, organizatora zamachów na Hitlera – drzewo ma 27 m wysokości, obwód pnia 361 cm. 2. Dojazd Jeśli nie wybieramy się własnym samochodem, najbardziej sensownym rozwiązaniem jest dojazd pociągiem linii Szczecin–Kostrzyn nad Odrą do stacji Godków. Pociągi kursują często i mają miejsca do przewozu rowerów. Most w Siekierkach to punkt początkowy (lub końcowy) liczącego 338 km rowerowego Szlaku Pojezierzy Zachodnich wiodącego przez całe woj. zachodniopomorskie aż do okolic Białego Boru. Odcinek z mostu do Godkowa liczy 22 km i w całości biegnie po asfaltowej nawierzchni odpowiedniej dla każdego roweru. Część dalszej trasy również wytyczono po dawnej linii kolejowej, a przy dawnym dworcu we wsi Lubiana stoi imponująca lokomotywa z 1943 r. 3. Nocleg Pole namiotowe Marigold w kwiatowej wiosce Mirowo. Możliwość noclegu w jurcie albo namiocie wikińskim (trzeba mieć własny sprzęt biwakowy). Cena wynosi 25 zł od osoby. Agroturystyka Mętno 18. Za oknem łąki i konie. Za noc trzeba tu zapłacić od 180 zł za 2 osoby. Pensjonat Myśliwski w starym folwarku, tuż przy szlaku rowerowym. To jednak miejsce dla fanów myśliwskich klimatów. Ceny noclegów od 180 zł za 2 osoby. Klasztor Cedynia Hotel od 400 zł/2 os. Nocleg w pieczołowicie odrestaurowanym klasztorze cysterek z XIII w. przerobionym na hotel. Dodamy, że co roku w czerwcu u podnóża góry Czcibora odbywa się piknik historyczny i inscenizacja bitwy pod Cedynią, pierwszego historycznego zwycięstwa oręża polskiego – w 972 r. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler” . Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
W tym roku czeka nas powtórka katastrofy ekologicznej na Odrze? Szokujące ustalenia naukowców
Naukowcy twierdzą, że katastrofa ekologiczna na Odrze może powtórzyć się już w tym roku. Badacze przyznają, że ryzyko jest naprawdę duże.
W tym artykule: Co spowodowało katastrofę ekologiczną na Odrze? Sytuacja rzeki wciąż jest fatalna W tym roku może dojść do kolejnego zakwitu złotych alg Jak powstrzymać katastrofę? To jedna z największych katastrof ekologicznych w historii Polski. W lipcu 2022 roku pierwsi wędkarze zaobserwowali, że w Odrze znajdują śnięte ryby. Martwych zwierząt codziennie było coraz więcej. Miesiąc później na Dolnym Śląsku wyłowiono kilkanaście ton śniętych ryb. Co spowodowało katastrofę ekologiczną na Odrze? Wstępne raporty niemieckich naukowców wspominały o działalności człowieka w katastrofie. Władze w Berlinie wzywały wówczas polski rząd do pilnych działań, aby ratować Odrę. Polska analiza wykazała, że do zatrucia rzeki doprowadziła toksyna wytworzona przez tzw. złote algi, czyli mikroglony Prymnesium parvum. Organizmy te odpowiadają w sumie za pomór ponad 360 ton ryb. Raport zespołu ds. sytuacji na Odrze, za który odpowiada Ministerstwo Klimatu i Środowiska, wskazał, że za zakwit alg w Odrze odpowiadają przede wszystkim upały i susza hydrologiczna, które są spowodowane ociepleniem klimatu. W badaniach brało udział 49 naukowców z państwowych instytutów badawczych i uniwersytetów. Polscy uczeni przeanalizowali kilkadziesiąt tysięcy materiałów, aby dokładnie ustalić przyczyny katastrofy. Polski raport nie uwzględniał jednak działalności człowieka. Sytuacja rzeki wciąż jest fatalna Minęło już ponad pół roku od pierwszego przypadku odnalezienia martwych ryb w Odrze, a sytuacja wciąż jest daleka od poprawnej. Na początku lutego Finn Vielhberg, szef bałtyckiego oddziału WWF Niemcy, ocenił, że stan rzeki nadal jest „fatalny i bardzo niepokojący”. Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? Największe rzeki w Polsce nie są tak imponujące, jak światowi giganci. W tej kategorii, niepodzielnie rządzi Nil, który osiąga 6853 km, a tuż za nim plasuje się Amazonka, mierząca 6437 km... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksze-rzeki-w-polsce-jak-jest-najdluzsza-a-jaka-najglebsza-polska-rzeka-fot-getty-images-2108e73.jpg" width="938" height="629" alt="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" title="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" /> Vielhberg twierdzi, że oprócz ograniczenia odprowadzania zanieczyszczeń, należy również powstrzymać rozbudowę koryta Odry po stronie Polski i dążyć do renaturyzacji terenów zalewowych. Niemieccy naukowcy od początku uważali, że sytuacja na Odrze to efekt „zaniedbań”, które zostały spotęgowane przez zmiany klimatu. Nowy raport, który został przygotowany Wspólne Centrum Badawcze, jedną z Dyrekcji Generalnych Komisji Europejskiej, stwierdza, że w tym roku w Odrze może dojść do kolejnego rozkwitu złotych alg. Naukowcy podkreślają, że wciąż nie wiadomo dokładnie, jak to się stało, że glony Prymnesium parvum dostały się do Kanału Gliwickiego. Badacze przyznają jednak, że chociaż ten rzadki gatunek fitoplanktonu występuje głównie w wodach słonych, to ma zdolność adaptacyjną do warunków panujących w rzekach i jeziorach, czyli w wodach słodkich śródlądowych. W tym roku może dojść do kolejnego zakwitu złotych alg Zespół naukowców, który odpowiada za najnowszą analizę twierdzi, że złote algi „zadomowiły się” w rzece i w każdej chwili może pojawić się nowy toksyczny zakwit. – To jedna z naszych głównych obaw. Zakwit, który spowoduje kolejną katastrofę ekologiczną, może pojawić się ponownie w Odrze. Co więcej, toksyna może rozprzestrzenić się na inne rzeki – twierdzi Gary Free ze Wspólnego Centrum Badawczego. – Zła jakość wody stwarza idealne warunki dla Prymnesium parvum – dodaje uczony. Co robili wikingowie między Wisłą i Odrą? Nie tylko walczyli Dzięki archeologicznym odkryciom między innymi w okolicy Lednicy i na Wolinie śmiało można uznać, że wojownicy z Północy mieli wpływ na historię Polski. Prawdopodobnie byli czymś więce... Autorzy raportu zwracają uwagę, że nie można dopuścić do powtórzenia sytuacji z ubiegłego roku. Niewystarczająca komunikacja pomiędzy władzami niemieckimi i polskimi spowodowała, że wysiłki na rzecz ochrony ekosystemu Odry były zbyt późne i niekompletne. Naukowcy podkreślają, że na długości ok. 500 kilometrów zginęło nie tylko wiele ryb, ale również małży i ślimaków. Dietrich Borchardt z niemieckiego Helmholtz Centre for Environmental Research zaznacza, że organizmy te są naturalnym filtrem, który pomaga kontrolować zakwit toksycznych glonów. Spadek ich liczebności sprawia, że rzeka jest jeszcze bardziej podatna na kolejne zakwity. – W tym roku Odra będzie jeszcze bardziej wrażliwa na obecność Prymnesium parvum – zaznacza Borchardt. Jak powstrzymać katastrofę? Ekolodzy alarmują, że kolejna katastrofa na Odrze może być punktem krytycznym. Specjaliści przyznają, że nowy zakwit złotych alg może niemalże doszczętnie zniszczyć życie w rzece. Badania przeprowadzone przez Leibniz Institute for Freshwater Ecology and Inland Fisheries w Niemczech wykazały, że po ubiegłorocznych wydarzeniach populacja ryb zmniejszyła się o połowę. Źródło Odry znajduje się w Czechach. Rzeka ta płynie dalej przez Polskę i Niemcy, ale to u nas znajduje się aż 86% jej biegu. Badacze przyznają, że konieczne są działania, które oczyszczą rzekę i powstrzymają legalne i nielegalne zrzuty ścieków. Eksperci z Komisji Europejskiej sugerują, że władze powinny dysponować konkretnymi regulacjami prawnymi, które umożliwiają ograniczanie odprowadzania zanieczyszczeń w sytuacji zagrożenia. Źródło: Komisja Europejska Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wielkie epidemie w dziejach ludzkości dowodzą, że szczepienia są niezbędne
Ludzkość od dawna walczy z epidemiami. Chociaż medycyna znacząco rozwinęła się na przestrzeni lat, to jednak wciąż za mało, aby powstrzymać wszystkie patogeny powodujące choroby zakaźne. Co gorsza epidemie przez rozwój cywilizacji przestają być lokalne i zaczynają przekształcać się w pandemie. Jak dawni lekarze walczyli z epidemiami, jak robią to dziś? Czy kiedyś ostatecznie wygrają tę walkę? Skąd wziął się ruch antyszczepionkowy?
W tym artykule: Epidemie dzisiaj: nowe wyzwania w walce z chorobami zakaźnymi Jak szczepionki wyeliminowały epidemię ospy? Polio – choroba z którą wciąż nie wygraliśmy Dlaczego szczepienia przeciw polio budzą sprzeciw w Pakistanie? Jak powstał ruch antyszczepionkowy? Jakie są jego konsekwencje? Afera z wąglikiem, czyli czym może grozić badanie wirusów w laboratoriach Historia dżumy – co się zmieniło po epidemii czarnej śmierci? Epidemie dzisiaj: nowe wyzwania w walce z chorobami zakaźnymi Choroby zakaźne mają swoje ulubione epoki. Średniowiecze wybrały dżuma i trąd. Potem na scenę weszły ospa prawdziwa i kiła. Gruźlica zbierała swoje żniwo przez cały wiek XIX. Początek XX to czas pandemii grypy, w tym najbardziej znanej hiszpanki. Śmierć z powodu chorób zakaźnych przez wieki była normą. We współczesnych czasach atakują wirusy. Antybiotyki usunęły większość chorób zakaźnych wywoływanych przez bakterie, ale na wirusy nie działają. Aby się z nimi zmierzyć, świat musiał poczekać na stworzenie szczepionek przeciwko tym zarazkom. To nie oznacza jednak, że wygraliśmy wojnę z patogenami. Chociaż arsenał medyczny się powiększa, a lekarze mają już do dyspozycji całą gamę broni – nie wiadomo na jak długo wystarczy tej amunicji w walce z wielkimi epidemiami. I nie ma się co łudzić – patogeny nigdy nie znikną. Po pierwsze dlatego, że takie są prawa przyrody, a po drugie – bo sami robimy wiele, żeby się tak nie stało. Patogeny uznane za niemal wyeliminowane ze środowiska, jak np. wirus polio, wracają. Podnoszą głowę także choroby, na które powinniśmy się szczepić, ale tego nie robimy, np. odra. Pojawiają się nowe patogeny, jak ebola czy – zupełna nowość – wirus zika. Na domiar złego, epidemie przestają być lokalne. Dziś nowy szczep grypy, który pojawi się w Azji, w ciągu kilkunastu godzin może już trafić do Europy. Przeleci tam komfortowo samolotem wraz z pasażerem, którego wcześniej zakaził. Nowe patogeny pojawiają się w rolnictwie i wraz z drobiem, bydłem czy trzodą chlewną przekraczają granice. Wirusy będące do tej pory typowo zwierzęcymi m.in. z powodu zagęszczenia ludności przeskakują na człowieka, co sprzyja powstawaniu epidemii. Oczywiście to nie dzieje się z dnia na dzień, ale współczesny świat bardzo ułatwia im atak na szeroką skalę. Jak szczepionki wyeliminowały epidemię ospy? Pierwszym i dotychczas jedynym zwycięstwem człowieka nad wirusami było wprowadzenie powszechnych szczepień przeciwko ospie prawdziwej. Przed erą szczepień umierało na nią w samej Europie 400 tys. ludzi rocznie. U 25 proc. chorych choroba kończyła się zgonem. Jak bardzo ludzkość chciała się pozbyć epidemii ospy, dowodzi sam fakt, na co ludzie się godzili, by tylko zmniejszyć ryzyko zachorowania. Pierwsze próby szczepienia przeciwko ospie prawdziwej w Polsce rozpoczęły się już w XVII w. Wtedy polegały na celowym wywoływaniu jej łagodnej postaci, by organizm nabrał odporności. Robiono to, zdrapując strupy z osób chorych. Suszono je i ścierano na proszek, a następnie mieszano z ziołami i wcierano zdrowym osobom w śluzówkę nosa. To było niebezpieczne (osoba zakażona mogła czasem zakazić rodzinę), ale ryzykowano. Kolejnym sposobem była tzw. wakcynacja: do szczepienia pobierano materiał od chorej krowy. Szczepienia były coraz skuteczniejsze. Dzięki nim ospa prawdziwa została usunięta z powierzchni ziemi pod koniec lat 70. XX w. Akt całkowitego zwalczenia choroby podpisano 9 grudnia 1979 r. Dokonała tego międzynarodowa komisja, której przewodniczył Polak, prof. Jan Kostrzewski. Wyeliminowanie epidemii ospy prawdziwej potwierdzono pół roku później, 8 maja 1980 r. Takiego sukcesu nie powtórzono niestety z polio, zwanym inaczej chorobą Heinego-Medina lub nagminnym paraliżem dziecięcym. Polio – choroba z którą wciąż nie wygraliśmy Polio jest bardzo groźną chorobą neurologiczną wywoływaną przez wirusy. Istnieją trzy szczepy dzikiego polio, z których żaden nie może przetrwać przez dłuższy czas poza ludzkim ciałem. Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia: jeśli patogen nie będzie mógł znaleźć osoby niezaszczepionej, to po prostu „wymrze”. W 1988 r. pod auspicjami ONZ została powołana Światowa Inicjatywa na rzecz Walki z Polio (GPEI). Przewidywano, że do roku 2000 problem epidemii polio przestanie istnieć. Dzięki masowym szczepieniom choroba zniknęła z Ameryki już w połowie lat 90., zaś z Europy w 2002 r. W Indiach wyeliminowano ją w 2011 r. W Afryce do niedawna pojawiało się rocznie kilkaset nowych przypadków polio, dlatego za sukces należy uznać to, że od sierpnia 2014 r. nie wystąpiły kolejne. Jeszcze w 1988 r. odnotowywano zakażenia dzikimi szczepami polio w 125 krajach, a na chorobę zapadało ponad 350 tys. ludzi. Od tamtej pory udało się ograniczyć liczbę zachorowań o 99 proc. Obecnie istnieją tylko dwa endemiczne ogniska polio na świecie: w Afganistanie i Pakistanie. Do niedawna wirus występował też w Nigerii, ale od półtora roku nie odnotowano tam żadnego zachorowania i jeśli ten stan utrzyma się przez następny rok, WHO będzie mogła ogłosić, że kolejny kraj jest od polio wolny. (Zgodnie z przepisami można to zrobić po trzech latach bez nowych zakażeń). Niestety w eradykacji wirusa przeszkadzają dwa czynniki: wojna i poglądy. W 2015 roku zakażenie wirusem u dwójki dzieci potwierdziły władze Ukrainy, a jest to zapewne wierzchołek góry lodowej. Szacuje się, że tylko połowa dzieci na Ukrainie jest w pełni uodporniona na polio. Istnieją dwie szczepionki przeciw polio. Jedna zawiera fragmenty wirusa, a druga zarazek żywy, tyle że osłabiony. Wirus na Ukrainie jest o wiele łagodniejszy, choć może z czasem mutować i rozprzestrzeniać się w środowiskach, co może spowodować powstanie epidemii. Dlaczego szczepienia przeciw polio budzą sprzeciw w Pakistanie? Coraz cięższą sytuację z polio mamy także w Pakistanie. W połowie stycznia 2016 r. co najmniej 14 osób zginęło, a 23 zostały ranne w zamachu przeprowadzonym przed ośrodkiem szczepień. Zespół pracowników z policyjną ochroną miał właśnie wyjechać do miasta na trzydniową akcję szczepień, aby zapobiec powstaniu epidemii. Dlaczego obrano taki cel? Odpowiedzi jest kilka. Po pierwsze, szczepienia wspierają głownie organizacje międzynarodowe. W ich pracownikach widzi się tam wrogów islamu. Miejscowa ludność podejrzewa ich o szpiegostwo na rzecz zachodnich wywiadów. Skutkiem takiego myślenia może być udawana kampania szczepień zorganizowana przez pakistańskiego lekarza Szakila Afridi (zwerbowanego przez amerykańskie CIA). Doprowadziło to wywiad USA do kryjówki przywódcy Al-Kaidy Osamy bin Ladena w 2011 r. Amerykanie chcieli mieć pewność, że w miejscu, które chcą zaatakować, rzeczywiście ukrywa się Osama. Posiadłość była pilnie strzeżona, domownicy zachowywali wszelkie środki ostrożności. Jedynym sposobem pozwalającym się upewnić, że służby znalazły to, czego szukały, było pobranie DNA od dzieci mieszkających z domniemanym szefem Al-Kaidy. Materiał genetyczny miał zostać porównany z DNA siostry bin Ladena, która zmarła w Bostonie w 2010 r. Pomysł fałszywego programu szczepień w teorii był genialny. Aby wyglądał jak najbardziej naturalnie, w okolicy zaszczepiono liczne dzieci. Nie były to szczepienia przeciwko polio, ale wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Na dokładkę tajemnicą wywiadu USA pozostanie, czy pobranie DNA w ogóle się powiodło i przyniosło spodziewane informacje. Według niektórych specjalistów od szczepień podstęp wywiadu na lata zahamował proces usuwania z tamtych rejonów m.in. polio. Może to sprzyjać wybuchowi epidemii. Ludność na próby jakichkolwiek szczepień, mających na celu zahamowanie epidemii, reaguje dziś co najmniej wrogo. Jak powstał ruch antyszczepionkowy? Jakie są jego konsekwencje? Pół wieku temu świat błagał o nowe szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym. Naukowcy stawali na głowie, by coś znaleźć. Po pierwsze szczepionki, choć niedoskonałe, z prawdziwymi skutkami ubocznymi, ustawiały się kolejki. Współcześnie kraje Zachodu ogarnęła gorączka ruchów antyszczepionkowych. Wywołał ją lekarz oszust Andrew Wakefield. Używając sfabrykowanych danych, wykazywał związek między szczepionką MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce) a autyzmem. W 1998 r. na łamach prestiżowego pisma The Lancet Wakefield opublikował swoje wnioski. Oczywiście ośrodki naukowe od razu rzuciły się by badania te potwierdzić. Bezskutecznie. On sam też nigdy ich nie powtórzył. W 2010 r. The Lancet odciął się od publikacji, a nawet usunął ją ze swojego archiwum. A rok później Brytyjska Komisja Medyczna ogłosiła, że wykreśla Andrew Wakefielda i jego współpracownika Johna Walkera-Smitha z rejestru lekarzy. Komisja uznała, że ich wspólna praca była nieetyczna, nieuczciwa i niegodna profesji, jaką wykonywali. Ale cóż z tego? Ludzie uwierzyli Wakefieldowi. Pokłosiem ich aktywności były liczne epidemie odry m.in. w Niemczech czy Wielkiej Brytanii, ponieważ wystraszeni rodzice odmawiali szczepień swoich dzieci. W ciągu trzech lat od publikacji w Wielkiej Brytanii tylko 72 proc. dzieci otrzymało szczepionkę przeciwko odrze. To zbyt mało, by utrzymać zarazek w ryzach. Wirus odry przestaje stwarzać zagrożenie powstaniu epidemii dopiero wtedy, gdy zaszczepionych jest minimum 95 proc. populacji! W najbliższych latach Polska może zejść poniżej tego progu. Z danych WHO wynika, że w 2011 r. w 36 krajach europejskich zarejestrowano 26 tys. przypadków zakażenia odrą. Panika dotycząca tej choroby pojawiła się też w naszym kraju. W 2014 r. 12 tys. polskich dzieci nie przeszło obowiązkowych szczepień, zanotowano też 110 zachorowań. Cztery lata wcześniej było zaledwie 13 przypadków odry, w 2011 r. – już 38. Przed erą szczepień liczba zachorowań na odrę sięgała u nas do 200 tys. rocznie. Umierało około 300 dzieci, tysiące miały powikłania wymagające długotrwałej hospitalizacji. To m.in. zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, krtani, ucha środkowego, biegunka. Ale najgorsze są bardzo poważne powikłania neurologiczne: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Odległym w czasie powikłaniem odry jest podostre stwardniające zapalenie mózgu – choroba nieuleczalna. Co gorsza, objawy pojawiają się dopiero po kilkunastu latach od zachorowania. Według szacunków WHO odra powoduje 10 proc. wszystkich zgonów, wywołanych różnymi przyczynami, wśród dzieci poniżej 5. roku życia. Jeśli rodziców unikających szczepień będzie przybywać, epidemia odry powróci. To pewne. Afera z wąglikiem, czyli czym może grozić badanie wirusów w laboratoriach Dodatkowo musimy pilnować tego, co uczeni trzymają w laboratoriach, aby nie wywołać kolejnej epidemii w dziejach ludzkości. W czerwcu 2014 r. pracownicy amerykańskiego Centrum Kontroli Chorób i Prewencji (CDC) mogli zostać narażeni na kontakt z żywymi bakteriami kolejnego zabójcy, wąglika. – To nie miało prawa się stać – mówił Agencji Reutera dr Paul Meechan, dyrektor w CDC ds. bezpieczeństwa środowiska. Specjalna jednostka naukowców pracująca na co dzień w laboratoriach o najwyższym stopniu zabezpieczeń nie dochowała procedur. Skutkiem tego było narażenie nieświadomych zagrożenia ludzi na kontakt z potencjalnie śmiercionośnymi wirusami. A to mogłoby spowodować wybuch nowej epidemii w dziejach ludzkości. Do ekspozycji doszło w kwaterze głównej CDC w Atlancie. Pracownicy laboratoriów o niższym stopniu zabezpieczeń, do których przekazano szalki z laseczkami wąglika, byli przekonani, że próbki zawierają zabite bakterie. Nie mieli więc adekwatnych strojów do kontaktu z żywymi zarazkami. Sprawa wyszła na jaw, gdy zawierające bakterie wąglika szalki były zbierane do usunięcia. Okazało się, że na pożywce rosną żywe kolonie bakterii. Agencja podobno testowała nowy sposób zabijania wąglika. Jak widać, nieskuteczny. Sprawa była jednak na tyle poważna, że w wyjaśnienie, jak doszło do pozostawienia żywych bakterii, włączyło się FBI. Afera wąglikowa idealnie wpasowała się w gorącą debatę na temat sensowności wykonywania doświadczeń z udziałem zabójczych zarazków. Marc Lipsitch, epidemiolog z Harvard School of Public Health, razem z Alison Galvani, epidemiolożką z Uniwersytetu Yale, przekonywali, że ryzyko takich badań może przeważać nad korzyściami. Twierdzili, że wcześniej czy później niebezpieczne zarazki wymkną się z najbardziej chronionego laboratorium i rozprzestrzenią po świecie. Zawini zwykły ludzki błąd. Uczeni oszacowali, że ryzyko (na 10 laboratoriów najwyższego zabezpieczenia w USA, które prowadzą eksperymenty z groźnymi zarazkami), iż w ciągu 10 lat co najmniej jedna osoba zostanie zainfekowana, wynosi aż 20 proc. Pół biedy, jeśli natychmiast się zorientuje i zostanie poddana kwarantannie. A jeśli opuści laboratorium? Ilu ludzi zakazi po drodze przyczyniając się do wybuchu kolejnej epidemii? Marc Lipsitch najbardziej obawia się eksperymentów nad tzw. zdobywaniem funkcji zarazków. Polegają one na tworzeniu ich bardziej zakaźnych form niż te, które są w naturze, i studiowaniu materiału genetycznego w zaciszu laboratoriów. Są to np. mutacje, które pozwalają wirusom zagnieździć się w górnych drogach oddechowych człowieka, co ułatwia im rozprzestrzenianie się podczas kaszlu czy kichania. Są również korzyści z takich badań. Uczeni mogą pracować nad mutacjami, które czynią wirusy bardzo niebezpiecznymi, nie czekając na to, „co by było, gdyby było”. I szybciej zapobiegać wybuchowi kolejnej wielkiej epidemii. Mogą przygotować się na taką okoliczność i np. spróbować zwiększyć przeżywalność zakażonych osób. Takie doświadczenia mogą też przyspieszyć tworzenie szczepionek. Ale ich przeciwnicy twierdzą, że „podkręcone” zarazki nie są do tego potrzebne. A szczepionki można tworzyć bez materiału zakaźnego. Światowa Organizacja Zdrowia także po raz szósty odłożyła datę zlikwidowania próbek wirusów ospy prawdziwej oficjalnie przetrzymywanych w dwóch laboratoriach na świecie. Wirus jeszcze nie zostanie zniszczony, bo potrzebny jest do badań nad nowymi lekami przeciwwirusowymi. To na wypadek, gdyby ktoś chciał wykorzystać ospę jako broń biologiczną. Poza tym, według WHO, nie wiadomo, czy ktoś jeszcze nie przechowuje wirusa ospy – celowo lub nieświadomie, w zapomnianych magazynach, ryzykując wybuch epidemii. Niszcząc wirus, możemy stracić coś, o czym jeszcze nie wiemy – bronią próbek zwolennicy ich przechowywania. Niektórzy też nie wierzą, że wirus da się usunąć raz na zawsze. Miliony ludzi zmarło na ospę, wszędzie są ich groby. A nikt tak naprawdę nie wie, jak długo wirus ospy może przetrwać w ludzkim ciele po śmierci swej ofiary. Historia dżumy – co się zmieniło po epidemii czarnej śmierci? Kiedyś choroby zakaźne były istotnym czynnikiem selekcyjnym w ludzkiej populacji. Czarna śmierć, czyli światowa epidemia dżumy, między 1347 a 1351 r. uśmierciła 50 mln Europejczyków. Tym samym w ciągu kilku lat Europa „odchudziła” się o 30–50 proc. ludności. Jaki to miało wpływ na tych, którzy ocaleli? Po epidemii żyjący poradzili sobie doskonale. Ich potomkowie żyli znacznie dłużej i byli zdrowi jak nigdy dotąd. Naturalna katastrofa, jaką była globalna epidemia, wyeliminowała z populacji osoby starsze i schorowane. Zostawiła młode, w okresie rozrodczym i prawdopodobnie bardziej odporne na tę chorobę (i tę lepszą odporność ludzie przekazali potomstwu). Sharon DeWitte z Uniwersytetu Karoliny Południowej badała, w jaki sposób śmierć tylu osób wpłynęła na życie tych, którzy przetrwali na terenie Londynu. Z wcześniejszych badań wiadomo, że jego mieszkańcy przed wybuchem epidemii wiedli ciężkie życie. Część zbadanych przez uczonych ofiar dżumy miała oznaki krzywicy, anemii, zęby w fatalnym stanie i była niedożywiona. Dr DeWitte przebadała 600 szkieletów należących do londyńczyków pochowanych na cmentarzach z XI–XIII w. Okazało się, że warunki ich życia po kataklizmie bardzo się poprawiły. Ponieważ tuż po epidemii nie było komu pracować, skończyła się era wyzysku, przynajmniej na terenie Anglii. – Rosło wynagrodzenie za pracę, a spadały za to ceny jedzenia czy rzeczy materialnych – tłumaczy dr DeWitte. Podaje też, że między początkiem XIV w. a końcem XV płace wzrosły ponad trzykrotnie. I na takim poziomie utrzymywały się aż do czasów rewolucji przemysłowej. Ci, którzy przetrwali epidemię czarnej śmierci, wygrali więc podwójny los na loterii. Żyli, a ich stan zdrowia powodowany rosnącym dobrobytem znacznie się poprawił. Wzrosła też długość życia. Odbyło się to jednak ogromnym kosztem i współczesny świat nie przyjmuje do wiadomości, że coś takiego mogłoby się powtórzyć. W świecie, w którym wydawałoby się, że to człowiek jako gatunek ma nad wszystkim kontrolę, karty rozdają mikroby i wirusy ryzykując powstawanie kolejnych wielkich epidemii. Toczy się wojna światów.
„Lubię myśleć, że rzeka łączy, a nie dzieli”. Odra na zdjęciach Mikołaja Nowackiego [FOTOREPORTAŻ]
Z wodą wiążą się jego najpiękniejsze wspomnienia z dzieciństwa. Mikołaj Nowacki – fotograf National Geographic Polska, ambasador Lumix – mówi, że jego związek z Odrą jest nierozerwalny. „Idąc tym tropem myślałem: a jakie związki z tą rzeką mają inni ludzie?”. Zaczął znów wychodzić nad Odrę, tym razem z aparatem. Dodał do tego pływanie barkami, jachtami, kajakami… Jego fotografowanie związków ludzi z Odrą trwa już dwanaście lat! Przedstawiamy najnowszy fotoreportaż wykonany w 2019 roku.
Odra, 2019 r. Do źródeł Od 2008 r. pracuję nad projektem fotograficznym o Odrze i ludziach w jakiś sposób z nią związanych. Przez te dwanaście lat pływałem po Odrze statkami, barkami, motorówkami, jachtami, kajakiem i wpław. W lipcu zeszłego roku miałem dla odmiany ochotę przejechać się wzdłuż całego biegu rzeki samochodem. Mój wybór miejscowości, w których się zatrzymuję i miejsc, które odwiedzam, był całkowicie subiektywny – dałem sobie w tym zakresie całkowitą wolność. Kiedy docieram do źródła Odry w Czechach, jestem zdruzgotany. Znałem już to miejsce w Górach Odrzańskich w okolicy miasteczka Libavá, pośrodku czeskiego poligonu wojskowego. Byłem tam dwa razy od 2014 roku. Spodziewałem się zobaczyć piękny, mistyczny las świerkowy. Zamiast tego zobaczyłem pojedyncze drzewa sterczące wśród ciągnących się po horyzont gołoborzy. W wyniku globalnego ocieplenia i corocznych susz prawie na całym obszarze poligonu pod Libawą w ciągu kilku lat uschły niemal wszystkie świerki na powierzchni 25 000 hektarów. Z trudem, nie poznając tego miejsca, odnalazłem strumyczek, który jest początkiem rzeki. Droga oświetlona światłami stopu samochodu i pojedyncze drzewa pozostałe po katastrofie ekologicznej. Góry Odrzańskie, Czechy. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Jadę rowerem górskim ze wsi Spálov w górę strumienia. Na szczęście klęska suszy nie dotknęła lasów liściastych, przez które przepływa Odra. Wody jednak jest tak mało, że można swobodnie przechodzić po kamieniach z brzegu na brzeg. – W lecie zawsze było mało wody w Odrze, ale w wyniku susz i tak rok po roku wody ubywa – mówi mi Lubomir Milata, właściciel hotelu Maria Skala we wsi Spálov, który mieszka w tej okolicy od dzieciństwa. Odra w Czechach, w pierwszych kilometrach swojego biegu. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Z Czech ruszam do Raciborza, pierwszego większego polskiego miasta przez które przepływa Odra. Nad rzeką spotykam Waldemara Pudlaka wraz z drapieżnym ptakiem, myszołowcem towarzyskim o imieniu Karol. Pan Waldemar jeździ regularnie nad Odrę z Karolem w samochodzie. Nad rzeką ptak może swobodnie polatać. Z Karolem jest jak z psem, który musi się wybiegać. Tereny przy Odrze za miastem są dla niego idealne, żeby rozprostować skrzydła. Pan Waldemar traktuje swojego myszołowca, tak jak inni ludzie psy czy koty – Karol jest pupilem i przyjacielem. Waldemar Pudlak wraz z myszołowcem Karolem. Odra przed Raciborzem. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. „Lubecki" Ruszam dalej do największego miasta nad Odrą i zarazem mojego miasta rodzinnego – Wrocławia. W stoczni rzecznej Malbo jest remontowany historyczny statek "Lubecki". To bocznokołowiec, napędzają go dwa koła po obu stronach burt. Historia "Lubeckiego" jest bogata. Zbudowany w 1911 r. w Petersburgu holował barki na Wiśle. Był uszkodzony w czasie wojny polsko-bolszewickiej, a po odparciu bolszewików – wyremontowany. Pływał znów po Wiśle, transportując naftę. Po wybuchu drugiej wojny światowej został zatopiony przez załogę, a potem znów wyremontowany, by mógł dalej pracować. W 1977 r. został wyciągnięty na ląd. Obecnie należy do miasta Warszawy, a remont był zrobiony we Wrocławiu. "Lubecki" nareszcie rusza w swój pierwszy rejs po gruntownym remoncie. Towarzyszę kapitanowi Andrzejowi Podgórskiemu w nowoczesnej sterówce statku. Na pokładzie jest wielu specjalistów. Panuje dość nerwowa atmosfera: jak "Lubecki" da sobie radę po remoncie, czy będzie sterowny, jak zadziałają zamontowane na nim różne nowoczesne systemy? – ­Prowadzenie bocznokołowca, jednego ze statków, które zniknęły, kiedy ja się urodziłem i wychowałem ,to przyjemne doświadczenie – mówi kapitan Podgórski. –Pomieszała się historia ze współczesnością. Prowadzenie takiego statku to jak poruszanie się samochodem z poślizgiem kontrolowanym - jest pewna bezwładność. Tak duży statek jak „Lubecki" bardzo też reaguje na boczny wiatr – dodaje kapitan. Jednak prowadzi pewnie, bez cienia niepokoju. Od razu czuję, że statek rytmicznie i stale przechyla się z burty na burtę. Czuję się trochę jak na morzu. Okazuje się, że łopatki kół napędowych nie są jeszcze właściwie ustawione. W kolejnych rejsach próbnych tego kiwania na boki już nie będzie. Kapitan Andrzej Podgórski w sterówce "Lubeckiego". Odra, Wrocław. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. W tym roku, sto lat po ostrzelaniu w czasie wojny polsko-bolszewickiej, "Lubecki" wróci do Warszawy. Będzie płynął Odrą - z Wrocławia do Szczecina. Stamtąd popłynie na Bałtyk i będzie holowany wzdłuż brzegów do Gdańska. Z Gdańska z kolei popłynie w górę biegu Wisły do Warszawy, gdzie będzie statkiem wycieczkowym. Odwiedzam też we Wrocławiu Wyspę Opatowicką. To cudownie dzikie miejsce. Część Wyspy jest porośnięta lasem, część to łąka. Dziki charakter Wyspa zawdzięcza wielu starym, ponadstuletnim drzewom a także zwalonym, porośniętym mchem pniom, które są pożywieniem dla chrząszczy, co wzbogaca bioróżnorodność tego lasu. Na Wyspie Opatowickiej jest też częściowo zarośnięte starorzecze Odry, które w lecie przypomina widoki znane z filmów o Amazonii. To prawdziwa przyrodnicza perła w obrębie granic Wrocławia. Starorzecze Odry na Wyspie Opatowickiej. Wrocław. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Między Polską a Niemcami Ruszam dalej nad Odrę graniczną między Polską a Niemcami. Lubię myśleć, że rzeka nie dzieli, ale łączy oba kraje. Odwiedzam Słubice i Frankfurt po drugiej stronie mostu granicznego – Mostu Przyjaźni. Wielu Polaków czuje się we Frankfurcie jak u siebie w domu, spacerując po nabrzeżu, uprawiając jogging czy grając w piłkę nożną. Wielu Niemców po polskiej stronie robi zakupy, jada w restauracjach. Te dwa miasta - Słubice i Frankfurt, łączy o wiele więcej niż Most Przyjaźni. Zaczepiam Polaka, ojca chłopca grającego w piłkę pod niemiecką częścią mostu. Pytam go, jacy są Niemcy jako sąsiedzi. – Zwyczajni – odpowiada – tacy sami jak my. Chłopiec grający w piłkę pod Mostem Przyjaźni. Frankfurt nad Odrą. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Spacerując po frankfurckim nabrzeżu, moją uwagę zwraca dzwon wiszący na nowoczesnej, lśniącej jak lustro dzwonnicy. To Dzwon Pokoju – pomnik uznania granicy Odra-Nysa. Dzwon ma napis „Friede und Freundschaft mit allen Völkern” (Przyjaźń i pokój ze wszystkimi narodami). Tradycyjnie dzwon bije 1 września w Światowy Dzień Pokoju. Ruszam dalej wzdłuż rzeki. Po drodze mijam jeszcze rozlewiska dolnej Odry - między Krajnikiem Dolnym a niemieckim miastem Schwedt, które ciągną się aż do Szczecina. Słychać piękny klangor żurawi i gęgania gęsi. To raj dla wodnych ptaków. Sprawdzam na mapie i z zazdrością konstatuję, że po niemieckiej stronie jest Park Narodowy Dolnej Odry, u nas natomiast, na terenach niczym nie różniących się od tych po niemieckiej stronie, zaledwie Park Krajobrazowy. Jadąc od źródła rzeki (a także pływając barkami po niej przez ostatnich jedenaście lat), nie mogę się nadziwić, że tyle drzew w dzikich, nadodrzańskich lasach jest bezlitośnie wycinanych, a ochrona wielu tych niezwykle pięknych terenów to zaledwie Natura 2000, gdzie także prowadzi się wycinki. Zdecydowanie takie przyrodnicze skarby zasługują na silniejszą ochronę. Także u nas powinien powstać Park Narodowy Dolnej Odry. Skandalem jest, że ostatni park narodowy utworzono w naszym kraju 19 lat temu. „Już nie rzeka, jeszcze nie morze” W Szczecinie płynę pasażerską motorówką na Wyspę Grodzką. Większość wyspy w centrum miasta zajmują ogródki działkowe, co jest uroczym pomysłem na zagospodarowanie przestrzenne. Snuję się po ścieżkach między ogródkami, podjadam ukradkiem (przyznaję się!) dojrzałe jeżyny. Nad samą Odrą spotykam starszego mężczyznę zarzucającego wędkę. To Fryderyk Franczak, lat 78. Po krótkiej rozmowie zaprasza mnie na swoją działkę. Pijemy piwo, pan Fryderyk opowiada mi o swoim związku z działką i Odrą. – Działka to zdrowie i relaks. Latem jestem tu prawie codziennie, czasem tu śpię. Wkoło jest teren wędkarski, więc jak coś złowię, to robię paprykarz szczeciński albo do octu, do słoika. W Czaplinku pan Fryderyk ma łódź, którą sprowadzi do Szczecina. – Będę ją cumował obok działek i pływał po okolicy zwiedzając dzikie szczecińskie wyspy. Pan Fryderyk Franczak. Wyspa Grodzka, Szczecin. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Ze Szczecina ruszam do wsi Trzebież. Odra kończy swój oficjalny bieg w Roztoce Odrzańskiej na południu Zalewu Szczecińskiego. O 5. rano spotykam się z rybakami łowiącymi na Zalewie tradycyjną metodą – na żaki. To rodzaj sieci na okrągłych obręczach. Wsiadam do niewielkiego kutra bez kabiny. Towarzyszę trzem rybakom, którzy od wielu lat pływają ze sobą, tworząc zgraną drużynę. To Andrzej Kowalik, Ryszard Popakul i Artur Marszał. Wraz z kilkoma innymi załogami wypływamy na Zalew. Rybacy ze wsi Trzebież wypływają na połów na Zalew Szczeciński. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Mija około pół godziny aż dopływamy do pierwszych tyczek oznaczających miejsce zatopienia żaków. Z dużą wprawą, ale też z ogromnym wysiłkiem trzej rybacy wyciągają ciężką sieć i opróżniają ją z ryb. Małe, niewymiarowe rybki wracają do wody, większe do skrzyń. Trafią do sprzedaży w Szczecinie i do okolicznych smażalni. W ciągu siedmiu godzin pływania od jednych żaków do kolejnych mija nas kilka pełnomorskich kontenerowców. Mam poczucie znajdowania się w szczególnym miejscu Odry – to już nie rzeka ale też jeszcze nie morze. Rybacy na Zalewie Szczecińskim wyciągają ciężkie sieci. Od lewej Ryszard Popakul, Artur Marszał, Andrzej Kowalik. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Rzeka świadkiem Następnego dnia ruszam do Świnoujścia. Ujście Świny jest jednym z "wylotów" wód Odry z Zalewu Szczecińskiego do Bałtyku, największym po polskiej stronie. W Świnoujściu jeszcze z plaży widzę ogromny statek transportujący gaz, wpływający ostrożnie między główki falochronów, do portu w ujściu Świny. Sprawa musi być poważna skoro gazowcowi towarzyszy okręt Marynarki Wojennej. Ogromny statek wzbudza ciekawość turystów i spacerowiczów na Falochronie Zachodnim. Następnego dnia ogłoszono, że do Świnoujścia zawitał amerykański gazowiec "Oak Spirit" z dostawą skroplonego gazu dla Polski. Następnego dnia znów udaję się na Falochron Zachodni. Stoi tam Stawa Młyny- charakterystyczny dla Świnoujścia znak nawigacyjny wyglądający jak wiatrak. Obserwuję dyskretnie z aparatem w ręku parę młodych ludzi. Dziewczyna siedzi na kamieniach a chłopak nerwowo obchodzi ją wkoło. Po chwili dziewczyna wstaje i oboje idą kawałek dalej. W pewnej chwili chłopak klęka przed nią i podaje jej pudełeczko z pierścionkiem! Robię zdjęcie i nie mogę uwierzyć, że udaje mi się uchwycić taki moment. Podchodzę do nich i rozmawiamy. Tym chłopakiem był Adam Zapała, a dziewczyna to Zuzanna Pasińska. Adam Zapała: – Nie wiedziałem, jak to powiedzieć i dlatego byłem taki zdenerwowany. Miałem wszystko zapisane na karteczce, ale i tak wszystko zapomniałem. Kiedy już uklęknąłem słowa przyszły same. Kiedy Zuzanna powiedziała "tak" czułem radość. Zuzanna tak opisuje ten moment: – Szliśmy na kolację, a potem mieliśmy iść na imprezę. Ta kolacja skończyła się trochę wcześniej i Adam zaproponował spacer. Nie bardzo mi się chciało iść, bo to było dość daleko. Zapach glonów też mi nie sprzyjał. Ale kiedy doszliśmy pod "Młyn" i Adam klęknął przede mną i się oświadczył, poczułam, że moje wszystkie marzenia się spełniły. Jestem romantyczką, a Adam jest miłością mojego życia. Oświadczyny na Falochronie Zachodnim. Świnoujście, 2019 r. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Projekt „Odra” w 2019 r. mogłem zrealizować dzięki wsparciu Panasonic Lumix Europe, z aparatem Lumix G90. Mikołaj Nowacki View oEmbed on the source website
Samoa walczy z epidemią odry. Wprowadzono stan wyjątkowy
Przez Samoa przetacza się fala epidemii odry. Choroba jeszcze do niedawna uznawana za opanowaną, zabiła już ponad 70 osób, w większości dzieci poniżej czwartego roku życia. W całym kraju trwają szczepienia, a placówki medyczne pękają w szwach.
Samoa liczy zaledwie 200 tys. mieszkańców, z czego już blisko 5 tys. zachorowało na odrę. Jeszcze w listopadzie władze państwa ogłosiły stan wyjątkowy, zamknięto szkoły, a dzieciom zakazano spotykać się z innymi, aby jak najbardziej ograniczyć rozprzestrzenianie się choroby. Rozpoczęto także akcję masowych szczepień przeciwko odrze. Premier Samoa, Tuilaepa Sailele zapewnił, że celem jest zaszczepienie ponad 90 proc. wszystkich mieszkańców wyspy. Ponadto nakazał, aby osoby nieszczepione wywiesiły na drzwiach swoich domów czerwone flagi. Ma to być ostrzeżenie dla innych, ale głównie pomoc dla personelu medycznego. Akcję szczepień wsparł UNICEF, który wysłała ponad 110 tys. szczepionek. Na Samoa przybyły też pielęgniarki z Nowej Zelandii, wyposażone w profesjonalny sprzęt, które pomagają przeprowadzać szczepienia i opiekować się chorymi. Opinię publiczną na całym świecie poruszyła wiadomość, że mieszkańcy Rotoura z Nowej Zelandii wysłali na Samoa trumny dla dzieci. Białe trumny, ozdobione rysunkami kwiatów, gwiazd i serc, mają być przeznaczone dla rodzin, których nie stać na pochówek dziecka lub dzieci. W każdej trumnie umieszczono pluszowego misia. – To niełatwe. Nikt nie jest przygotowany na utratę dzieci – mówi jeden z wolontariuszy. Na chwilę obecną na skutek epidemii zmarło 70 osób, z czego ponad 60 to dzieci do czterech lat. Liczba ofiar może jednak wzrosnąć, ponieważ w szpitalach wciąż znajduje się co najmniej kilkunastu pacjentów w stanie krytycznym. Narodowe szukanie winnych Na Samoa warunki do rozwoju epidemii były idealne. Większość dzieci nie była zaszczepiona, a wszystko przez nieprawdziwe informacje, jakie pojawiły się w połowie 2018 roku. Wtedy to dwoje dzieci zmarło po podaniu szczepionki przeciwko odrze. Dochodzenia udowodniło, że przyczyną śmierci dzieci nie była szczepionka, a błąd dwóch pielęgniarek. Przy rozpuszczaniu szczepionki przed podaniem użyły przeterminowanego leku znieczulającego zamiast odpowiedniego rozpuszczalnika. W 2019 roku zostały skazane na 5 lat więzienia za błędne podanie leku i doprowadzenie do śmierci dzieci. Niestety, szkody zostały wyrządzone, a wieści o „śmiercionośnych” szczepionkach rozniosły się szybciej niż prawdziwa wersja wydarzeń. Rodzice rezygnowali ze szczepienia dzieci w obawie przed negatywnymi konsekwencjami. Aresztują antyszczepionkowców Władze Samoa zdecydowały się aresztować też jednego z działaczy ruchu antyszczepionkowego, Edwina Tamasese. Mężczyzna na Facebooku stwierdził, że masowa akcja szczepień przeciw odrze to „największa zbrodnia przeciw ludowi”. Radził też, aby odrę leczyć dużymi dawkami witaminy C i ziołami oraz nie przyjmować szczepień. Wypowiedzi Tamasese uznano za zagrożenie dla zdrowia publicznego. – Szczepienia to jedyne antidotum. Zioła ani jonizacja wody nie pomogą w walce z odrą – podkreślił premier Samoa informując o zatrzymaniu aktywisty. W 2018 roku na całym świecie z powodu odry zmarło 140 tysięcy osób.
Rekordowa liczba przypadków odry. Dzieci antyszczepionkowców: podjęłaś złą decyzję, chcę to naprawić
Alarmujące dane ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Ubiegły rok jest rekordowy: w regionie europejskim zanotowano 82 596 infekcji oraz 72 zgony. Wśród zmarłych na chorobę byli zarówno dorośli jak i dzieci. Do szpitala trafiło około 60% zdiagnozowanych przypadków.
Wśród 53 krajów tworzących region europejski WHO aż 47 zarejestrowało zachorowania na odrę, z czego 92% przypadków odnotowano w zaledwie 10 krajach. To pokazuje przede wszystkim, że epidemia istnieje i nie ma mowy tu o rozproszonych pojedynczych przypadkach, które można by zlekceważyć. Według doniesień CDC (służby medyczne USA) na terenie stanu Nowy Jork oraz Waszyngton także notuje się zwiększoną liczbę zachorowań. Stanowy Departament Zdrowia dla stanu Waszyngton stwierdził, że za tamtejsze infekcje odpowiedzialny jest szczep wirusa D8, ten sam, który rozpoznawany jest we wschodniej Europie. „Nie jesteśmy w stanie osiągnąć globalnie zdrowszej populacji, tak jak planowaliśmy w strategii WHO na kolejne pięć lat, jeśli nie będziemy pracować na poziomie lokalnym. Musimy się bardziej starać i być skuteczniejsi by chronić każdą osobę przed chorobą, której łatwo uniknąć” - dodaje Jakab. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny w 2018 roku w Polsce zanotowano 339 zachorowań na odrę. To aż pięciokrotnie więcej niż w 2017, kiedy zachorowały 63 osoby. Wzrost zachorowań na odrę związany jest z rosnącą popularnością ruchów antyszczepionkowych. Wraz z unikaniem szczepień ochronnych dla swoich dzieci rodzice tworzą luki w układzie odpornościowym populacji narażając nie tylko nieszczepione dzieci na chorobę. Tymczasem dzieci pionierów tego ruchu zaczynają dorastać i... szukać sposobu na zaszczepienie. Dzieci chcą nadrobić zaniedbanie rodziców Amerykańskie media opisują przypadki młodych ludzi, którzy zaczynają na własną rękę szukać sposobu przyjęcia szczepionki. Pierwsze kroki kierują oczywiście w stronę internetu. Przykładem jest Ethan Lindenberger, opisywany przez Science Alert, który po latach sporów z antyszczepionkową mamą postanowił działać sam. Po ukończeniu osiemnastego roku życia uznał, że chce być zaszczepiony, jednak nie ma pojęcia jak to zrobić. „Moi rodzice uważaj, że szczepionki to jakiś rodzaj rządowego spisku” – pisał w portalu Reddit - „Przez te przekonania nie zostałem zaszczepiony przeciwko czemukolwiek, Bóg wie jak to możliwe, że jeszcze żyję.” Podobnych historii w internecie krąży kilka, co pokazuje, że młodzieńczy bunt przeciwko rodzicom może być bardzo korzystny dla dziecka. Pod postem Lindenbergera pojawiło się ponad 1000 komentarzy, wypowiadali się w nich także pracownicy systemu ochrony zdrowia, doradzając jak się zaszczepić. Podczas, gdy inne dzieci z jego grupy rówieśniczej były szczepione, Ethan nie otrzymywał żadnych dawek. Chłopak wcześnie zainteresował się tematem czytając posty matki, która udostępniała treści przeciwników szczepień w mediach społecznościowych. Zaczął więc czytać opracowania naukowe, zajrzał do statystyk CDC i po zebraniu argumentów, zaapelował do matki by wraz z czwórką swojego rodzeństwa (w wieku 16, 14, 5 oraz 2 lat) mógł się zaszczepić. Nietrudno sobie wyobrazić, że matka była przeciwna, a jako jeden z argumentów podała podejrzenia, że szczepionki powodują autyzm (badanie na ten temat zostało obalone, a ich autorowi udowodniono oszustwo). Ethan o swojej sytuacji opowiedział gazecie The Washnington Post, matka nie chciała z nią rozmawiać, udzieliła natomiast wywiadu portalowi Undark. Jill Wheeler przyznała, że poczuła się zdradzona. - To jakby napluł mi w twarz mówiąc: „Nie wiesz nic, nie ufam ci w żadnej sprawie. Nie wiesz o czym mówisz. Podjęłaś złą decyzję i zamierzam to naprawić” - mówiła w rozmowie z Undark. W grudniu 2018 Ethan przyjął szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A oraz B, grypie, oraz wirusowi HPV. Wcześniej odwiedził lokalnego pastora by porozmawiać o tym, czy jest gotowy sam podejmować decyzje. W USA w 17 stanach rodzice mogą odmówić szczepienia dzieci z powodów światopoglądowych, we wszystkich poza trzema można to zrobić z powodów religijnych. Lendenberger przyznaje, że po swojej decyzji i wpisie w internecie obserwuje znaczny wzrost zainteresowania i pytań innych nieszczepionych dzieci, które chcą nadrobić zaniedbanie rodziców. „Ja, oraz moje rodzeństwo wierzymy, że szczepienia to kwestia zdrowia publicznego i osobisty obowiązek dla dobra populacji, a nie prawo, które można odebrać dziecku – pisze internauta określający się jako nastolatek. Stan Waszyngton w USA stał się prawdziwym polem bitwy zwolenników i przeciwników szczepień. Czynnikiem zapalnym jest między innymi wybuch epidemii odry w Clark Country, na północ od Portland. To miejsce uznawane wcześniej za wyjątkowo przyjazne antyszczepionkowcom. W stanach Oregon i Waszyngton zarejestrowano co najmniej 56 zachorowań. Inny nastolatek pisał w portalu Reddit apelując o zmianę prawa. Pochodzi z Minnesoty, gdzie opiekunowie mogą zdecydować o wyłączeniu dziecka z programu szczepień ochronnych z powodów światopoglądowych. Sam nie został z tego powodu zaszczepiony, mają 15 lat jeszcze nie może sam podjąć decyzji w tej sprawie. Wedle ostrzeżeń lekarzy choroba jest najbardziej zaraźliwa 5 dni przed pojawieniem się wysypki oraz przez 4 dni od momentu jej wystąpienia. U osób dorosłych choroba ma znacznie bardziej dokuczliwy przebieg niż u dzieci. Leczenie odbywa się jedynie objawowo, polega na kontrolowaniu gorączki, kaszlu oraz odpoczynku i zadbaniu o nawodnienie. Źródła: CNN, Science Alert, Undark
WHO ostrzega: odra rozprzestrzenia się w Europie. "Ryzykujemy zmarnowanie dekad ochrony naszych dzieci i społeczności"
Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że między 2016 a 2017 liczba zachorowań na całym świecie wzrosła o 30% - głównie z powodu rozsiewanych przez ruch antyszczepionkowy fałszywych informacji.
Nowy raport WHO wskazuje na stały wzrost przypadków zachorowań i związanych z tym zgonów. Wspólnie z amerykańskimi CDC organizacja przyjrzała się dokładnie przypadkom odry z ostatnich 17 lat. Ostatnie lata to coraz więcej chorych, a łącznie przypadków zgonów związanych z chorobą naliczono aż 110 tysięcy. Tendencje zdają się nie zmieniać, zatem kolejne lata zapowiadają się w bardzo niepokojąco. Obie Ameryki, Europa, region Morza Śródziemnego to miejsca gdzie wzrostów jest najwięcej. Tylko w jednym miejscu świata stwierdzono nieznaczny spadek – w regionie zachodnio-pacyficznym. Nierzadko zachorowaniom towarzyszą niepokoje ekonomiczno-społeczne. W trapionej kryzysem ekonomicznym Wenezueli niedawno doszło do załamania w systemie opieki zdrowotnej. Efektem jest jeden z najwyższych na świecie wzrostów infekcji odrą w kraj, który kiedyś został ogłoszony wolnym od tej choroby. Niestety ciągła migracja ludności pozwala chorobom szybko się rozprzestrzeniać. Ukraina, Włochy, Francja, Niemcy i Grecja to kraje, które już to odczuły. W Wielkiej Brytanii w tym roku pojawiły się pierwsze przypadki, wcześniej kraj ten uznany był za zupełnie wolny od odry. Naczelny lekarz tego kraju zdecydował się zaapelować do rodziców o szczepienie dzieci oraz ignorowanie antyszczepionkowych mitów. Dr Martin Friede z WHO powiedział w rozmowie z BBC, że Europa to miejsce, gdzie alarmująco rośnie liczba nieszczepionych dzieci. - W niektórych grupach jest to powodowane przekonaniami religijnymi, kilka innych natomiast rozsiewa fałszywe obawy o bezpieczeństwo szczepień – mówi i dodaje, że istotną rolę w rozsiewaniu dezinformacji odgrywają media społecznościowe. - Uprzemysłowione kraje nie mogą trwać w samozadowoleniu i zapomnieć, że choroba może wrócić jak burza – ostrzega – Nie trzeba wielu nieszczepionych dzieci by do tego doszło, a gdy to się stanie odra nie jest opryszczką, może uszkodzić mózg i wywołać ślepotę. Według raportu od 2000 roku podanie dwóch dawek szczepionki przeciw odrze mogło uratować 21 milionów żyć. - Bez natychmiastowego wysiłku by zwiększyć wyszepialność i identyfikację populacji o zbyt niskim stopniu zabezpieczenia ryzykujemy zmarnowanie dekad ochrony naszych dzieci i społeczności przed tą groźna, że w całości możliwą do zapobiegania chorobą - podsumowuje reprezentujący WHO dr Soumya Swamimnathan. Źródło: BBC
Dziewczynka złapała odrę podczas chemioterapii. Apel jej matki rozchodzi się po sieci
Kobieta zwróciła się do wszystkich rodziców by szczepili swoje dzieci. Zakażenia córki można było uniknąć.
Nicole Stellon O'Donnell opisała na Twitterze, przypadek swojej ośmioletniej córki, która podczas leczenia onkologicznego zaraziła się chorobą. Dziecko nie mogło zostać zaszczepione z powodu osłabienia układu immunologicznego podczas chemioterapii. "Drodzy rodzice dzieci, które nie mają raka: zwyczajne zetknięcie z odrą w sklepie spożywczym doprowadziło do następujących rzeczy, gdy moje dziecko miało chemioterapię" - zaczyna swoją opowieść kobieta. View oEmbed on the source website Przypadek tej kobiety doskonale pokazuje konsekwencje unikania przez rodziców szczepienia dzieci. Jej dziecko, choć niezaszczepione z powodu chemioterapii, mogłoby być bezpieczne ze względu na odporność zbiorową. Jeśli inne dzieci nie są szczepione ryzyko wzrasta ogromnie. Zdrowy układ odpornościowy zaszczepionego dziecka jest w stanie obronić się przed odrą, ospą, polio oraz wieloma innymi zakaźnymi chorobami. To szczególnie ważne na wczesnym etapie życia dziecka, kiedy choroby mogą wywołać poważne zmiany i zaburzenia rozwoju. Zbiorowa odporność jest szczególnie ważna dla dzieci, które mają alergię na część komponentów szczepionek, lub same nie mogą być szczepione z innych powodów. Inne szczepione dzieci są dla nich de facto tarczą przed chorobami. W szczepionkach znajdują się martwe lub osłabione szczepy danej choroby. Podczas zaszczepiania ciało tworzy przeciwciała dopasowane do patogenu i tym samym staje się gotowe do odparcia go w przyszłości. Odporność zbiorowa jest kluczowa dla osób zmagających się między innymi z wirusem HIV, cukrzycą typu pierwszego czy nowotworami. Ich układ odpornościowy jest na tyle słaby, że zetknięcie z patogenem może być śmiertelnie niebezpieczne. „Mur” zaszczepionych w społeczności, w której żyją stanowi dla nich zabezpieczenie, którego roli nie można przecenić. Źródło: Science Alert
Żarty się skończyły, 18 przypadków odry na Mazowszu. Kolejny "sukces" antyszczepionkowców
Kolejny przypadek zarejestrowano w powiecie pruszkowskim. Sanepid donosi, że na rozpoznane od 31 października 17 osób dwanaście zostało uznane za zdrowe, trzy wykazują objawy choroby, dwie wciąż znajdują się w szpitalu.
Najnowszy przypadek podejrzenia odry dotyczył pięciolatka, u którego nie potwierdzono szczepienia. W oficjalnym komunikacie Stacji Sanepidu w Warszawie czytamy, że dziecko zostało wypisano do domu, a jego stan określono jako dobry. Pięciolatek chodził do przedszkola w Nadarzynie, w którym wcześniej odnotowano już jeden przypadek zachorowania. Służby wykonują profilaktyczne szczepienia osób, które mogły być zagrożone po kontakcie z zakażonymi w Pruszkowie i Piasecznie. Punkty, gdzie można się zaszczepić wyznaczono w w przychodni w Pruszkowie, w Szpitalu Św. Anny w Piasecznie w gabinecie zabiegowym, w przychodni Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie. Jednocześnie służby donoszą o rosnącym zapotrzebowaniu na szczepionki i zgłaszających się z obawami rodzicach dzieci, które mogły mieć kontakt z chorym dzieckiem na szpitalnym oddziale SOR. Odra to jedna z najbardziej zakaźnych znanych nam chorób. Jej przyczyną jest wirus, który rozsiewa się najczęściej drogą kropelkową, a następnie przez śluzówkę, spojówki i układ oddechowy trafia do krwi. Przebycie choroby pozwala wykształcić odporność na nią na resztę życia, jednak o wiele bezpieczniejszą metodą ochrony jest szczepienie, które eliminuje ryzyko powikłań odry. Codziennie na odrę na całym świecie umiera 400 osób, dzieje się to przede wszystkim w krajach biednych i słabo rozwiniętych, gdzie mieszkańcy nie mają dostępu do szczepień ochronnych. Przypadki choroby opisywano już w XI i XII wieku. W XX wieku udało się prawie zupełnie wyeliminować chorobę w Europie dzięki szczepieniom. Jednak wraz z pojawieniem się teorii spiskowych dotyczących medycyny i wzrostu popularności ruchów antyszczepionkowych zaczęły pojawiać się ogniska epidemiczne. Antyszczepionkowcy krytykowali szczepienia zarzucając im, że wywołują autyzm. Mające świadczyć o tym wyniki badań zostały obalone, a ich twórcy udowodniono fałszerstwo. W tym roku w Polsce zarejestrowano 128 przypadków zachorowania na odrę, w ubiegłym było to 70., a w 2015 - 48. Według danych WHO w 2017 w Rumunii zachorowało 5562, we Włoszech 5006 i na Ukrainie 4767 osób. Państwowy Zakład Higieny zwraca uwagę, że na odrę chorują przede wszystkim osoby niezaszczepione. Choroba jest szczególnie niebezpieczna dla osób o osłabionej odporności. Główny Inspektor Sanitarny Jarosław Pinkas uspokajał w weekend: „Więc wygląda na to, że sytuacja jest w pełni opanowana.” Dodawał jednak, że w przypadku takich chorób nie można opuszczać gardy - Zobaczymy oczywiście, co przyniesie jutrzejszy dzień, ale mam taką nadzieję, a nawet pewność, że sytuacja jest w pełni opanowana – dodał i przekonuje, że gdyby niezaszczepionych osób było więcej, liczba zachorowań mogłaby sięgnąć kilkaset. Błażej Grygiel
Ośmiokrotny wzrost zachorowań na odrę w ciągu 2 lat i 37 ofiar śmiertelnych. WHO alarmuje
Epidemia choroby, która jeszcze kilka lat temu uznana była za niegroźną to efekt odmawiania szczepień przez coraz więcej osób. "Dziękujemy" antyszczepionkowcom, mogą pogratulować sobie skuteczności.
View oEmbed on the source website 41 tysięcy przypadków to liczba zarejestrowana w ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2018 roku. Według danych WHO to najwyższy wynik od ośmiu lat. Najwięcej przypadków zarejestrowano na Ukrainie: 23 tysiące dzieci i dorosłych. Następne w kolejce są Francja, Włochy i Grecja, gdzie odnotowano ponad tysiąc zachorowań (w każdym z państw z osobna). 37 zarejestrowanych w całej Europie ofiar śmiertelnych można by uratować, gdyby zostały zaszczepione. Najwyższy wskaźnik zgonów powiązanych z odrą ma Serbia, odnotowano tam 14 takich śmierci. W 2016 roku liczba zachorowań była najniższa w ciągu dekady, jednak teraz lekarze, w tym dr Zsuzsanna Jakab, regionalna dyrektor WHO, obserwują ostry wzrost w całej Europie. Ekspertka doradza wszystkim krajom dotkniętym problemem szybkie działania, w tym kwarantannę dla zakażonych. - Dobre zdrowie zaczyna się od odporności, a dopóki choroba nie zostanie wyeliminowana nie możemy osiągnąć naszych zobowiązań – dodaje mając na myśli stopień odporności zbiorowej społeczeństw krajów Europy. W Anglii do 13 sierpnia odnotowano 828 przypadków, to trzy razy więcej niż przez cały 2017 rok. W Polsce do połowy sierpnia odnotowano około 100 przypadków, według lekarzy przywiezionych zza granicy. Jak donosi The Independent w Wielkiej Brytanii najwięcej przypadków dotyczy młodych dorosłych oraz nastolatków urodzonych a przełomie tysiącleci. Wtedy miała miejsce pierwsza fala popularności ruchów antyszczepionkowych. Niestety przez lata, mimo obalenia ich głównych zarzutów względem szczepień, ruchy te wciąż pozostały silne i wręcz zyskują na popularności. Bardzo chętnie z ich zasobów korzystają populistyczni politycy budując swoje poparcie na walce z “białą mafią” oraz “bigfarmą” czyli przemysłem medycznym. Niezależnie od działań medycznych korporacji (które też do świętych nie należą) tego typu postulaty prowadzą do drastycznego obniżenia odporności zbiorowej danej społeczności i otwierają drzwi do powrotu ospy, odry, polio i wielu innych bardzo niebezpiecznych chorób. Błażej Grygiel
Październikowy numer National Geographic Polska już od piątku w kioskach!
Najnowszy numer magazynu National Geographic Polska dostępny już od 29 października
W październikowym numerze piszemy między innymi o dietach i głodówkach i tym, jaki naprawdę maja wpływ na nasz organizm. Tematem numeru jest miłość wśród pierwotnych ludów i jak wyglądało ich życie seksualne. Piszemy także o krwawym procederze handlu kością słoniową i tym, jaki ma to związek z religijnymi obrzędami. Przedstawiamy także, jak Brazylia próbuje ucywilizować otaczające każde większe miasto fawele przed zbliżającymi się wielkimi krokami Igrzyskami Olimpijskimi, a mikołaj Nowacki pokaże w swoim fotoreportażu Odrę - rzekę, którą człowiek najpierw zmienił, a potem zostawił w zapomnieniu. To wszystko i jeszcze więcej do znalezienia w październikowym numerze magazynu National Geographic Polska, w kioskach od 29 października!