Tego wirusa ma prawie każdy z nas. U niektórych potrafi uruchomić śmiertelną lawinę
Wirus Epsteina-Barr od lat podejrzewany jest o wywoływanie poważnych chorób autoimmunologicznych. Najnowsze badania z Uniwersytetu Stanforda rzucają nowe światło na jego działanie i związek z toczniem.
Spis treści: Jak EBV wpływa na układ odpornościowy? Toczeń – choroba trudna do przewidzenia Co wykazały badania Stanforda? Autoreaktywne komórki i przewlekły stan zapalny Co to oznacza dla leczenia i profilaktyki? Niemal wszyscy dorośli są nosicielami wirusa Epsteina-Barr. Nowe badania pokazują jednak, w jaki sposób potrafi on przejąć kontrolę nad komórkami układu odpornościowego i wywołać przewlekłą chorobę autoimmunologiczną, która atakuje organizm od środka. Od dziesięcioleci naukowcy podejrzewali, że powszechny wirus, którym większość ludzi zakaża się w dzieciństwie, może później uruchamiać toczeń – przewlekłą chorobę, zdolną uszkodzić niemal każdy narząd w ciele. Dokładny związek między nimi pozostawał jednak niejasny. Jak EBV wpływa na układ odpornościowy? Teraz nowe badania przeprowadzone na Uniwersytecie Stanforda przynoszą jedno z najjaśniejszych jak dotąd wyjaśnień. Wyniki pokazują, w jaki sposób wirus Epsteina-Barr (EBV) potrafi przejąć kontrolę nad układem odpornościowym w sposób, który u osób podatnych może prowadzić do rozwoju tocznia. – Na całym świecie około 95 procent dorosłych przeszło zakażenie EBV, co oznacza, że niemal wszyscy jesteśmy nosicielami tego wirusa – mówi William Robinson, profesor immunologii i reumatologii na Uniwersytecie Stanforda oraz główny autor badania. Wiadomo, że EBV na stałe zagnieżdża się w limfocytach B – komórkach układu odpornościowego odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał. Po pierwotnej infekcji zazwyczaj pozostaje uśpiony. Badanie opublikowane 12 listopada w czasopiśmie „Science Translational Medicine” pokazuje jednak, że EBV może się czasem „przebudzić” i przeprogramować limfocyty B, uruchamiając reakcję łańcuchową, która napędza toczeń. Toczeń – choroba trudna do przewidzenia Toczeń, oficjalnie nazywany układowym toczniem rumieniowatym, to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy omyłkowo atakuje własne tkanki i narządy. – Może zajmować stawy, skórę, nerki, komórki krwi, a także mózg – wyjaśnia Robinson. Szacuje się, że z chorobą żyje około 1,5 mln Amerykanów i co najmniej 5 milionów osób na całym świecie. Toczeń zdecydowanie częściej dotyka kobiet. Objawy są bardzo zróżnicowane, ale często obejmują przewlekłe zmęczenie, bóle stawów, obrzęki i zmiany skórne. W cięższych przypadkach choroba może prowadzić do stanu zapalnego nerek, płuc, serca lub ośrodkowego układu nerwowego. – Toczeń może powodować trwałe uszkodzenie narządów, niepełnosprawność, a nawet zwiększać ryzyko przedwczesnej śmierci – mówi Shady Younis, immunolog i reumatolog ze Stanfordu oraz pierwszy autor pracy w „Science Translational Medicine”. Co wykazały badania Stanforda? Mimo dziesięcioleci badań naukowcy wciąż nie w pełni rozumieją, co wyzwala toczeń ani w jaki sposób ryzyko genetyczne łączy się z infekcjami. Aby lepiej wyjaśnić rolę EBV w rozwoju choroby, zespół Robinsona pobrał próbki krwi od 11 osób z toczniem oraz 10 zdrowych ochotników. Przy użyciu specjalnej metody sekwencjonowania naukowcy przeanalizowali ponad 300 000 limfocytów B, ustalając, które niosą w sobie wirusa. Nowa metoda pozwoliła wychwycić rzadkie zakażone komórki ukryte w ogromnej puli zdrowych. Wcześniejsze techniki nie dawały takiej możliwości. Zespół następnie sprawdził, jakie podtypy limfocytów B preferencyjnie atakuje EBV i obserwował, jak wirus je zmienia. Wyniki były uderzające – u osób z toczniem zakażone przez EBV limfocyty B występowały około 25 razy częściej niż u zdrowych. Co więcej, EBV wykazywał silną skłonność do infekowania autoreaktywnych limfocytów, które najłatwiej atakują własne tkanki. – Wirus wybierał i „wzmacniał” dokładnie te limfocyty B, które napędzają rozwój tocznia – mówi Younis. Autoreaktywne komórki i przewlekły stan zapalny Po wniknięciu do komórek EBV uruchamiał geny wirusa oraz szlaki odpowiedzi immunologicznej, związane z przewlekłym stanem zapalnym i autoimmunizacją. Zamieniało to limfocyty B w komórki wzmacniające aktywność tocznia. Odkrycia te stanowią jedno z najsilniejszych mechanistycznych wyjaśnień, w jaki sposób – jak mówi Younis – bardzo powszechny wirus może przyczyniać się do rzadkiej, wyniszczającej choroby. Deepak Rao, reumatolog z Brigham and Women’s, podkreśla, że praca pokazuje potencjalne powiązanie EBV i tocznia. Zaznacza też, że udało się wskazać szlaki odpowiedzi immunologicznej, których wcześniej nie obserwowano. Badanie ma jednak ograniczenia – zespół analizował limfocyty krążące we krwi, a nie te obecne w narządach, gdzie toczeń często wyrządza największe szkody. Choć wyniki silnie wspierają tezę o roli zakażonych EBV limfocytów B, Robinson zaznacza, że potrzeba dalszych badań. Trzeba zrozumieć, dlaczego nie u wszystkich nosicieli EBV rozwija się toczeń. Co to oznacza dla leczenia i profilaktyki? Oprócz rozwiązania wieloletniej zagadki, wyniki wskazują na nowe możliwości profilaktyki, diagnostyki i terapii. – Nasze ustalenia dodatkowo wzmacniają argumenty za szczepionkami przeciw EBV i terapiami przeciwwirusowymi – mówi Robinson. Ma to znaczenie, bo kilka szczepionek przeciw EBV jest już w badaniach klinicznych. Dają one nadzieję, że ochrona przed wirusem mogłaby w przyszłości zmniejszać ryzyko rozwoju tocznia. Odkrycia mogą też usprawnić diagnostykę – wykrywanie autoreaktywnych limfocytów B zakażonych EBV, lub ich molekularnych „śladów”, mogłoby pomóc identyfikować osoby o podwyższonym ryzyku. Być może najbardziej ekscytujące są konsekwencje dla terapii – badanie wskazuje na nowe strategie leczenia, które selektywnie celują w zakażone przez EBV limfocyty B, przy jednoczesnym oszczędzaniu zdrowych komórek. Takie terapie mogłyby uzupełniać, a nawet przewyższać obecnie stosowane leki, które często szeroko tłumią układ odpornościowy. – Naszym celem jest teraz przełożenie tej wiedzy na precyzyjne, potencjalnie skuteczne terapie – podsumowuje Robinson. Źródło: National Geographic
Odkrycie obwodowej tolerancji immunologicznej uhonorowane Noblem. Wśród laureatów kobieta!
Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell i Shimon Sakaguchi zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2025 roku. Dostali ją za przełomowe odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej. To mechanizm, który zapobiega szkodliwemu wpływowi układu odpornościowego na organizm.
Laureaci medycznego Nobla zidentyfikowali tzw. limfocyty T regulatorowe (TREG). Jaką rolę pełnią w organizmie? Limfocyty TREG – Komórki te działają bardzo podobnie do sterydów: hamują nadmierną aktywność układu odpornościowego, ale robią to bardzo precyzyjnie. Włączają się dopiero w momencie zaistnienia reakcji zapalnej lub gdy układ odpornościowy zaczyna niszczyć własne tkanki. Hamują to działanie jedynie w miejscu rzeczywistego uszkodzenia, nie wpływając na inne tkanki organizmu, a tym samym nie doprowadzają do efektów ubocznych – wyjaśnia prof. dr hab. med. Piotr Trzonkowski z Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Limfocyty TREG stanowią mniej niż 1 proc. wszystkich białych ciałek krwi. – Głównie od komórek regulatorowych zależy tzw. tolerancja immunologiczna, czyli zdolność do rozróżniania własnych i obcych komórek. Gdy ten mechanizm zawodzi, nasze własne tkanki przestają być tolerowane, układ immunologiczny rozpoczyna na nie atak i zaczynają się choroby, takie jak cukrzyca typu I, stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów – dodaje prof. Trzonkowski. Dokonania noblistów W tym roku Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny uhonorowano troje naukowców. Mary E. Brunkow Urodzona w 1961 roku amerykańska badaczka od 2009 roku pracuje jako Senior Program manager w Institute for Systems Biology w Seattle. Wspiera projekty naukowe dotyczące różnorodnych obszarów medycznych, w tym biologii systemowej boreliozy, biomarkerów sepsy i naukowego podejście do szeroko rozumianego dobrego samopoczucia. Badaczka obroniła doktorat na Uniwersytecie Princeton, następnie przez ponad dekadę pracowała w branży biotechnologicznej. W serwisie ResearchGate można znaleźć 84 artykułu naukowe jej autorstwa, cytowane w ponad 12 tysiącach innych publikacji naukowych. Zdaniem ekspertów Komitetu Noblowskiego, Mary Brunkow wraz z kolegami przyczyniła się do zrozumienia, w jaki sposób organizm utrzymuje tolerancję immunologiczną. Jednym z kluczowych wyników było powiązanie mutacji w genie FOXP3 z chorobą autoimmunologiczną IPEX. Jest 14 kobietą uhonorowaną Noblem w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Dzięki niej liczba noblistek ogółem sięgnęła 67. Frederick J. Ramsdell Kolejny z nagrodzonych, urodzony 4 grudnia 1969 roku w Elmhurst, Illinois Frederick J. Ramsdell, jest obecnie dyrektorem ds. badań (Research Director) w Parker Institute for Cancer Immunotherapy w San Francisco. Noblista ukończył biologię na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego oraz uzyskał doktorat z immunologii na UCLA w 1987. Pracował m.in. w National Institutes of Health, a następnie w firmach biotechnologicznych w okolicach Seattle. Ramsdell i jego zespół odkryli białko FOXP3 u myszy z mutacją scurfy oraz u dzieci z zespołem IPEX. Badacze wykazali, że FOXP3 odgrywa kluczową rolę w rozwoju regulatorowych limfocytów T. W 2017 r. wraz z Shimonem Sakaguchim i Alexandrem Rudenskym otrzymał Nagrodę Crafoorda za odkrycie komórek T regulatorowych. Shimon Sakaguchi Urodzony 19 stycznia 1951 roku w Japonii Shimon Sakaguchi jest immunologiem i profesorem Uniwersytetu w Osace. Największą rozpoznawalność przyniosło mu w 1995 r. odkrycie limfocytów T regulatorowych (TREG) i opisanie ich roli w układzie odpornościowym. Znalazło to zastosowanie w leczeniu nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Sakaguchi jest absolwentem Uniwersytetu w Kioto. Jego odkrycia naukowca stanowią fundament nowej dziedziny badań nad regulacją układu odpornościowego, szczególnie w kontekście chorób autoimmunologicznych i nowotworów. Co ciekawe, już dekadę temu, w 2015 roku, był wymieniany przez Thomson Reuters jako potencjalny laureat Nagrody Nobla. Kto był typowany do Nagrody Nobla? Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nobla. Tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate w dziedzinie fizjologii lub medycyny to: Andrea Ablasser, Glen N. Barber, Zhijian ‘James’ Chen – za badania nad układem odpornościowym, John E. Dick – za badania nad białaczką, Kenji Kangawa, Masayasu Kojima – za odkrycie greliny. Źródło: Nobelprize.org Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy będziemy odporni na wszystkie wirusy? Naukowcy testują nową metodę
Rzadka mutacja genetyczna może chronić organizm przed niemal wszystkimi wirusami – a naukowcy właśnie opracowali sposób, by ją odtworzyć. To szansa na uniwersalną odporność, nie tylko na znane, ale też przyszłe patogeny.
Naukowcy badają niezwykle rzadką mutację genetyczną, która sprawia, że organizm staje się niemal całkowicie odporny na wirusy. Eksperymenty na myszach umożliwiły tymczasowe „włączenie” jej u zdrowych osobników. To daje nadzieję na nowe terapie, także u ludzi. Jak działa naturalna odporność przy mutacji ISG15? Deficyt genu ISG15 (interferon-stimulated gene 15) wywołuje u nosicieli łagodne, przewlekłe zapalenie, które utrzymuje układ odpornościowy w stanie ciągłej czujności. Pacjenci z mutacją przechodzili zakażenia takimi wirusami jak grypa, odra, ospa czy świnka, ale nie odczuwali poważnych objawów chorobowych. Oznacza to, że ich komórki były stale przygotowane do walki, wytwarzając antywirusowe białka na niskim, ale wystarczającym poziomie. Mutacja unemozliwia wygaszenie działania cytokin - białek o silnych właściwościach przeciwwirusowych i prozapalnych. Prowadzi do stałego i nieprzerwanego zwalczania infekcji wirusowych w organizmie. Immunolog Dusan Bogunovic z Columbia University w USA, który pierwszy opisał to zjawisko 13 lat temu, od dawna zastanawiał się, czy ten mechanizm można odtworzyć u zdrowych osób. W najnowszych badaniach jego zespół wykorzystał technologię podobną do szczepionek mRNA, by tymczasowo wywołać niedobór ISG15 u myszy i chomików. Skuteczność nowej terapii i jej potencjał u ludzi Nowo opracowana terapia wywołuje w komórkach produkcję dziesięciu kluczowych białek odpowiadających za efekt przeciwwirusowy. Podczas testów z wykorzystaniem koronawirusa okazało się, że białka skutecznie ograniczały rozwój infekcji, nie zakłócając przy tym pozostałych procesów odpornościowych. Poziom indukowanego zapalenia był znacznie niższy niż u osób z naturalnym niedoborem ISG15. Ochrona nie była jednak trwała – utrzymywała się maksymalnie przez cztery dni. Zdaniem badaczy to wystarczająco długo, by w sytuacjach kryzysowych zapewnić ochronę na przykład pracownikom służby zdrowia. Bogunovic podkreśla, że technologia mogłaby działać nawet w przypadku nowych, nieznanych nauce wirusów. Byłoby to przełomowe narzędzie w walce z przyszłymi pandemiami, które niewątpliwie nadejdą. Póki co największym wyzwaniem jest bezpieczne i skuteczne dostarczanie mRNA do odpowiednich tkanek u ludzi. Choć mechanizm działania terapii jest obiecujący, przeniesienie go do praktyki klinicznej wymaga jeszcze sporo pracy. Dodatkową przeszkodą może być rosnąca społeczna nieufność wobec technologii mRNA, szczególnie po pandemii COVID-19. Źródło: Science Translational Medicine Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nasze komórki odpornościowe nie tylko zabijają bakterie. Wykorzystują je też jako pożywienie
Naukowcy odkryli, że gdy makrofagi zjadają bakterie, traktują je jak pożywienie. Jednocześnie dowiedzieli się więcej o tym, jak te komórki układu odpornościowego regulują reakcję zapalną.
Spis treści: Jak działają makrofagi Makrofagi żywią się bakteriami Jak powstaje stan zapalny Komórki odpornościowe, które zjadają bakterie w organizmie, nie traktują ich jak odpady, jak kiedyś sądzono. Mikroby są wykorzystywane jako kluczowe składniki odżywcze. Dzięki nim nasze komórki wytwarzają białka i energię. Takie wnioski płyną z badań naukowców z University of Colorado Anschutz Medical Campus. Jak działają makrofagi Kluczową rolę odgrywają tu makrofagi, zwane też inaczej monocytami, jeśli znajdują się we krwi. Te komórki pojawiają się m.in. w serialu „Było sobie życie”. Wyglądają w nim jak maszyny poruszające się na kółkach – swoiste śmieciarki, które pochłaniają martwe mikroby. Jak to wygląda w rzeczywistości? Po rozpoznaniu wroga przez układ odpornościowy do akcji ruszają właśnie makrofagi. Potrafią podpełznąć na przykład do bakterii i wchłonąć ją do swego wnętrza, a następnie zniszczyć. Taki proces nazywamy fagocytozą. Makrofagi usuwają w ten sposób także wirusy, komórki nowotworowe czy ciała obce, takie jak np. pył dostający się do płuc. Makrofagi żywią się bakteriami Przez długi czas uważano, że makrofagi faktycznie traktują to, co pochłaniają jak śmieci. Resztki bakterii miały przechowywać w wyspecjalizowanych pęcherzykach. Teraz wiemy, że jest inaczej. Bakterie ulegają strawieniu. – Jesteśmy tym, co jemy. To, co jemy, zmienia skład naszego organizmu. Gdy komórki odpornościowe zjadają bakterie, dzieje się z nimi to samo – powiedział współautor badania Angelo D’Alessandro, profesor biochemii i genetyki molekularnej. Wyniki zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Jak powstaje stan zapalny Naukowcy odkryli również, że gdy makrofagi zjadają żywe bakterie, wyzwala to reakcję zapalną. Ale gdy pochłaniają martwe bakterie, nie dochodzi do tego. – Kiedy komórki fagocytarne zjadają martwe bakterie, niektóre z małych cząsteczek, które pochłaniają, sygnalizują im, aby nie wywoływały stanu zapalnego, że wszystko będzie dobrze – powiedział prof. D’Alessandro. – Ale kiedy zjadają żywe bakterie, ten sygnał nie istnieje. To może wywołać przewlekły stan zapalny, który jest przyczyną wielu chorób. Przewlekły stan zapalny może powodować mnóstwo problemów: od długiego COVID-u po półpasiec. Zwiększa ryzyko rozwoju chorób takich jak nowotwory, cukrzyca i miażdżyca oraz powoduje uczucie przemęczenia. Medycyna wciąż nie dysponuje skutecznym sposobem zwalczania przewlekłych zapaleń. Naukowcy dogłębnie zbadali działanie makrofagów, aby lepiej zrozumieć „przełączniki”, które włączają i wyłączają stan zapalny. Odkryli kluczowy kompleks białkowy o nazwie mTORC1, który reguluje sposób, w jaki makrofagi wykorzystują składniki odżywcze z bakterii. Odkryli również, że martwe bakterie zawierają cząsteczkę znaną jako cAMP, która może informować komórki odpornościowe, że bakterie są martwe. – W ciągu następnych 10 lat będziemy mieli do czynienia z coraz większą liczbą szczepów bakterii opornych na antybiotyki. Zrozumienie, jak regulowany jest stan zapalny, pomoże nam wyeliminować lub wzmocnić tę reakcję, w zależności od okoliczności – powiedział prof. D’Alessandro. Źródło: Nature
Czy brud jest dobry dla dzieci? Brak higieny jest korzystny dla ich układu odpornościowego
Każde dziecko od czasu do czasu musi się ubrudzić. Eksperci wskazują, że to nic złego. Okazuje się, że odrobina brudu wzmacnia układ odpornościowy najmłodszych.
W tym artykule: Brudne dziecko to szczęśliwe dziecko? Wpływ brudu na zdrowie niemowlaków „Trzymaj wrogów blisko” Najważniejszy jest zdrowy rozsądek Można powiedzieć, że są dwa typy rodziców. Jeden wiecznie pilnuje swojego dziecka, aby nie wchodziło do kałuży, nie wkładało rąk, gdzie popadnie, nie dotykało brudnych powierzchni ani żadnych rzeczy, które są poza domem. A i w domu najlepiej jak myją ręce po każdym dotknięciu podłogi. Ci rodzice dbają po prostu o to, żeby dziecko było ciągle czyste, dlatego najlepiej, gdyby w ogóle nie wychodziło na zewnątrz. Brudne dziecko to szczęśliwe dziecko? Drugi typ rodzica to taki, który pozwala na wszystko: zabawę w błocie, piasku i wszelkim brudzie. Od czasu do czasu wytrze dziecku twarz, gdy jest już zbyt brudna i uniemożliwia mu dalsze funkcjonowanie. Ci rodzice na pierwszy rzut oka sprawiają wrażenie, jakby nic ich nie obchodziło, a ich zachowanie można uznać za nieodpowiedzialne. Okazuje się jednak, że taka postawa nie jest wcale taka najgorsza. Eksperci twierdzą bowiem, że dziecko musi się od czasu do czasu ubrudzić. Co więcej, w przeszłości naukowcy badali, czy brud ma wpływ m.in. na układ immunologiczny najmłodszych. A także czy obcowanie z nim może zmniejszać ryzyko rozwoju alergii i różnych chorób. W skrócie – stały kontakt z bakteriami i innymi drobnoustrojami pomaga w prawidłowym rozwoju układu odpornościowego, który kształtuje się przez pierwsze 3 lata życia. Wpływ brudu na zdrowie niemowlaków Właśnie dlatego dzieci, które wychowują się w warunkach nadmiernej higieny, mogą mieć wyższe ryzyko różnego rodzaju dolegliwości w późniejszych latach. – Sygnały molekularne napędzające ekspansję układu odpornościowego pochodzą głównie od drobnoustrojów żyjących w jelitach – mówi w rozmowie z Live Science Graham Rook, profesor mikrobiologii medycznej na University College London. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produktow-ktore-wzmocnia-twoj-organizm-wiekszosc-z-nich-na-pewno-masz-w-domu-e0bc5fc.jpg" width="938" height="528" alt="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" title="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" /> Chodzi o mikrobiotę jelitową, zwaną również florą bakteryjną jelit. To zespół mikroorganizmów, głównie bakterii, które tworzą w układzie pokarmowym złożony ekosystem. Jest to niezbędny element zdrowia każdego człowieka. – Na przykład niektóre z tych drobnoustrojów pomagają wytwarzać witaminy niezbędne do życia i pomagają nam trawić żywność – wyjaśnia prof. Rook. Badacz podkreśla, że dla rozwoju mikrobioty najważniejszy jest pierwszy rok życia. Niemowlęta przychodzą na świat już z „własnymi” bakteriami, które pochodzą z organizmu matki. W miarę dorastania dzieci są stale wystawione na kontakt z kolejnymi drobnoustrojami. „Trzymaj wrogów blisko” Dzieci rodzą się z własnymi białkami odpornościowymi – immunoglobinami klasy IgM. Nie są one jednak wystarczające, aby w pełni chronić zdrowie najmłodszych. Dodatkową ochronę zyskują wraz z mlekiem matki. Otrzymują wówczas m.in. immunoglobuliny IgG, czyli bardzo ważne białka, które biorą udział w odpowiedzi wtórnej organizmu i zapewniają tymczasową odporność. To jednak też nie wystarczy, aby maluchy były w pełni odporne. Tutaj z pomocą przychodzi właśnie brud i hipoteza „starych przyjaciół”. Prof. Rook twierdzi, że im więcej drobnoustrojów, na które jesteśmy narażeni we wczesnym dzieciństwie, tym bardziej zróżnicowana stanie się nasza mikrobiota. Czyli ogół mikroorganizmów, takich jak bakterie, archeony, grzyby, pierwotniaki, które zasiedlają organizm człowieka. Słynne przysłowie głosi „trzymaj przyjaciół blisko, a wrogów jeszcze bliżej”. I właśnie o to chodzi w hipotezie, o której wspomina prof. Rook. Warto jednak zauważyć, że kilka lat temu badania wykazały, że „brak” higieny we wczesnym dzieciństwie nie ma dużego związku z występowaniem alergii w dorosłości. Najważniejszy jest zdrowy rozsądek – Chociaż mikrobiom jest ważny, istnieje wiele innych czynników, które wpływają na ryzyko wystąpienia alergii u danej osoby, w tym genetyka – powiedział Live Science dr Robert Wood, profesor pediatrii w Johns Hopkins Medicine w Baltimore. – Należy jednak zachęcać dzieci do wychodzenia na zewnątrz i zabawy „w ziemi” – dodaje uczony. W Finlandii z kolei badano, czy układ odpornościowy dzieci żyjących w miastach można wzmocnić trawą i ziemią pobraną z… lasu. Naukowcy odkryli, że w ciągu miesiąca dzieci bawiące się w tej ziemi miały na skórze bardziej zróżnicowaną „kolekcję” nieszkodliwych bakterii oraz więcej komórek immunoregulacyjnych, niż dzieci bawiące się tradycyjnych, miejskich placach zabaw. Co ciekawe, badania wykazały również związek między dorastaniem na wsi lub w gospodarstwie domowym ze zwierzętami a mniejszym prawdopodobieństwem wystąpienia alergii u dzieci w porównaniu z dziećmi żyjącymi w miastach lub w domach, w których nie było żadnych zwierząt. Oczywiście nie oznacza to, że teraz dzieci mają się tylko brudzić i spędzać czas z samymi zwierzakami. Najważniejszy jest zdrowy rozsądek i brak radykalnych postaw. Źródło: Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dlaczego częściej przeziębiamy się zimą? Naukowcy wreszcie znaleźli konkretną odpowiedź na to pytanie
Infekcje wirusowe atakują nas przede wszystkim późną jesienią i zimą. Ale właściwie dlaczego właśnie wtedy? Ponieważ w tych porach roku zawodzi pierwsza linia obrony immunologicznej organizmu, odkryli badacze. Czyli konkretny molekularny mechanizm uruchamiany w nosie.
W tym artykule: Dlaczego częściej przeziębiamy się zimą? Pierwsza linia obrony jest w śluzówce nosa Jak aktywuje się system obronny w nosie Utrata połowy odporności zimą Konieczne badania na ludziach Późna jesień albo początek zimy. Mało kto odważy się wyjść z domu bez chusteczek higienicznych. Dni są krótsze, zimniejsze i wszyscy dookoła zaczynają prychać i kichać. Jak doskonale wiemy, to jest właśnie okres, kiedy najłatwiej zachorować. Ale właściwie dlaczego tak się dzieje? Co sprawia, że wirusy wywołujące przeziębienie, grypę, a ostatnio również COVID-19 atakują nas wyjątkowo skutecznie wtedy, gdy robi się chłodno? Na to pytanie nie istniała dotychczas jedna konkretna odpowiedź. Naukowcy wskazywali na kilka przyczyn. Gdy dni są krótsze, może brakować nam witaminy D, wzmacniającej układ odpornościowy. Wirusy łatwiej rozprzestrzeniają się w chłodnym i wilgotnym powietrzu. Zimą spędzamy więcej czasu w niewietrzonych wnętrzach, co sprzyja łapaniu infekcji. Dlaczego częściej przeziębiamy się zimą? Wszystkie te wyjaśniania nie są niesłuszne. Żadne jednak nie odnosiło się do konkretnego biologicznego mechanizmu, związanego z odpornością, którego działanie utrudniałaby niska temperatura. Zakładano, że nasz układ odpornościowy może gorzej działać w zimie. Jednak nie konkretnie z powodu zimna, ale różnych innych czynników pośrednich. A więc np. braku słońca czy mniejszej aktywności fizycznej. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produktow-ktore-wzmocnia-twoj-organizm-wiekszosc-z-nich-na-pewno-masz-w-domu-e0bc5fc.jpg" width="938" height="528" alt="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" title="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" /> Jak się właśnie okazało, to założenie nie było słuszne. Na łamach czasopisma „The Journal of Allergy and Clinical Immunology” ukazały się właśnie przełomowe badania zespołu naukowców z ośrodka Massachusetts Eye and Ear i Uniwersytetu Northeastern. Odkryli oni, że istnieje konkretny molekularny proces chroniący nas przed wirusami, który jest bardzo podatny na wpływ niskich temperatur. Pierwsza linia obrony jest w śluzówce nosa Wirusy dostają się do naszych dróg oddechowych najczęściej przez nos. Możemy przenieść je tam sami, pocierając nos brudnymi rękami, albo wciągnąć je wraz z powietrzem. Co się wówczas dzieje? Odpowiedź organizmu jest natychmiastowa. Błona śluzowa wyścielająca nos zaczyna wytwarzać miliardy tzw. pęcherzyków wewnątrzkomórkowych (EVs). To mikroskopijne woreczki wypełnione płynem i otoczone błoną lipidową, składającą się z dwóch warstw. W porównaniu z komórkami, mają na powierzchni nawet 20 razy więcej receptorów, do których przyłączają się wirusy. – Pęcherzyki te, choć nie dzielą się jak komórki, stanowią ich mini wersje, istniejące wyłącznie po to, by wyłapywać i niszczyć wirusy – wyjaśnia dr Benjamin Bleier, główny autor badań. – Działają jak wabiki. Kiedy więc wdychamy wirusy, przyklejają się one natychmiast do EVs zamiast do komórek – dodaje. Następnie zaś trafiają do wydzieliny, co uniemożliwia wirusom przeniknięcie do dalszej części dróg oddechowych. Jak aktywuje się system obronny w nosie Gdy organizm wykrywa obecność patogenu w nosie, produkcja pęcherzyków gwałtownie wzrasta. Bleier porównuje to do kopnięcia gniazda szerszeni. Gdy to zrobimy, natychmiast na zewnątrz pojawi się mnóstwo owadów, które uniemożliwią nam zbliżenie się do gniazda. Tak samo działają EVs. Jednak tylko wtedy, gdy jest ciepło. Zespół naukowców sprawdził, że cały opisany wyżej system działa aż o 50 proc. słabiej w niższej temperaturze. Utrata połowy odporności zimą Wykazano to, pobierając komórki błony śluzowej nosa od osób przechodzących zabiegi i od zdrowych ochotników. Następnie kultury komórek zainfekowano jednym z koronawirusów oraz dwoma rinowirusami, wywołującymi zwykłe przeziębienie. Gdy obniżono temperaturę o 5 st. Celsjusza, okazało się, że wydzielanie pęcherzyków wewnątrzkomórkowych zmniejszyło się aż o 42 proc. Nowa metoda oceny wieku biologicznego. Pokaż mi swoje oko, a powiem ci, jak zużyty jest twój organizm Wiek biologiczny, czyli stopień „zużycia” naszego ciała można precyzyjnie ocenić na oko. A konkretniej – wystarczy zbadać soczewkę oka – Zimne powietrze jest więc związane z większą podatnością na infekcje. Wystarczy bowiem mały spadek temperatury, abyś stracił połowę swojej odporności – skomentował dr Bleier dla CNN. Konieczne badania na ludziach Ważne jest, że ten mały spadek temperatury dotyczy temperatury nie za oknem, ale wewnątrz nosa. Oczywiście czym bliżej nozdrzy, jest w nim chłodniej. Jednak i tak jest to o wiele cieplej niż poza organizmem. By ustalić, jak zmieni się temperatura w nosie, naukowcy poprosili zdrowych ochotników, by przeszli z pomieszczenia o temperaturze pokojowej do takiego, w którym było tylko nieco ponad 4 st. C. Po kwadransie okazało się, że wewnątrz nosów badanych spadek temperatury wynosił właśnie 5 st. C. Stąd następnie o tyle obniżono temperaturę, w której trzymane były hodowle komórek. Naukowcy podkreślają, że ich badania, przeprowadzone in vitro, są dopiero wstępne. Uzyskane wyniki muszą zostać zreplikowane – z użyciem innych patogenów, na zwierzętach i na ludziach. Dopiero wówczas będzie można myśleć o stworzeniu konkretnych leków, które lepiej niż dotychczasowe chroniłyby nas przed przeziębieniami, grypą i koronawirusem. Źródła: EurekAlert, The Journal of Allergy and Clinical Immunology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu
Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upodobań i możliwości finansowych.
W tym artykule: Jakie produkty zwiększają odporność? Cebula Grzyby Miód Zioła Kurkuma i pieprz Czarnuszka Żurawina Zimne ziemniaki i czerstwe pieczywo Owoce bogate w witaminę C Warzywa bogate w prebiotyki Zielona herbata Czarny bez Sok z brzozy Woda kokosowa Sok z owoców noni Jakie produkty zwiększają odporność? Dietetycy odchodzą od koncepcji tzw. superjedzenia (superfoods). Pojedyncze składniki pokarmowe, nawet najbardziej wymyślne i egzotyczne, nie czynią cudów. Dla naszego dobrostanu liczy się ich kompozycja. Jeśli chcemy zachować zdrowie, powinniśmy stosować urozmaiconą dietę bogatą w żywność niskoprzetworzoną. Szczególnie w owoce i warzywa, a także w zdrowe tłuszcze i białko. Są jednak takie produkty, które warto mieć w kuchni i w spiżarni, zwłaszcza w sezonie przeziębieniowo-grypowym. Poza tym, że urozmaicą one nasze menu, zwiększą sprawność układu odpornościowego i pomogą mu w zwalczaniu chorobotwórczych mikrobów. Oto nasz krótki przewodnik, który ułatwi dokonywanie zdrowych wyborów podczas zakupów, a co najważniejsze – pomoże zwiększyć odporność. Jemy coraz zdrowiej? Nie. W skali globalnej przez ostatnie 30 lat niewiele się zmieniło Naukowcy przez trzy dekady przyglądali się zwyczajom żywieniowym dorosłych i dzieci ze 185 krajów. Wniosek jest zaskakujący: wcale nie jemy coraz zdrowiej, lecz prawie tak samo, jak trzydzie.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jemy-coraz-zdrowiej-nie-na-skale-globalna-przez-ostatnie-trzydziesci-lat-niewiele-sie-zmienilo-fot-getty-images-bbbd872.jpg" width="938" height="626" alt="Jemy coraz zdrowiej? Nie. Na skalę globalną przez ostatnie trzydzieści lat niewiele się zmieniło (fot. Getty Images)" title="Jemy coraz zdrowiej? Nie. Na skalę globalną przez ostatnie trzydzieści lat niewiele się zmieniło (fot. Getty Images)" /> Cebula Podobnie jak czosnek, zawiera tzw. fitoncydy. To naturalne środki hamujące rozwój mikrobów. Cebula zawiera także ważne dla naszego organizmu minerały: fosfor, magnez, siarkę, cynk, krzem. Jednak w cebuli znajdziemy jeszcze coś – kwercetynę. To substancja o działaniu przeciwzapalnym i przeciwutleniającym, a także przeciwzakrzepowym. Ma działanie podobne do aspiryny. Syrop sporządzony z cebuli pomaga, gdy męczy nas ból gardła, kaszel, gorączka lub zakażenia dróg moczowych. Może być stosowany przez dorosłych i dzieci. O ile oczywiście zaakceptują jego specyficzny smak. Grzyby Kiedyś uważano, że mają wyłącznie walory smakowe. Dziś wiemy, że mogą zawierać też cenne dla zdrowia substancje. Przykładem jest grzyb reishi, wykorzystywany w azjatyckiej medycynie od tysięcy lat. Występuje także w Polsce – jego oficjalna nazwa to lakownica żółtawa (Ganoderma lucidum). Zawarte w nim białka wpływają na układ immunologiczny, m.in. pobudzając wytwarzanie przeciwciał chroniących nas przed infekcjami. Wyciąg z lakownicy jest podawany pacjentom w trakcie chemioterapii, aby zwiększyć ich odporność. Taką suplementację trzeba jednak prowadzić pod nadzorem lekarza. W kuchni natomiast warto stosować grzyby shiitake, w Polsce znane jako twardnik japoński (Lentinula edodes). Dodaje się je często do potraw tajskich. Zawierają m.in. lentinan, zwiększający aktywność komórek układu odpornościowego i działający przeciwnowotworowo. Miód Ten słodki pszczeli produkt zawiera korzystne dla zdrowia przeciwutleniacze oraz substancje o działaniu bakteriobójczym. Oczywiście dotyczy to tylko miodu naturalnego (sztuczny zawiera wyłącznie cukier i barwniki). Ogólna zasada jest taka, że im ciemniejsza barwa miodu, tym więcej przeciwutleniaczy. Warto pamiętać, że pieczenie czy gotowanie niszczy większość cennych składników w miodzie (temperaturą graniczną jest 40–45 st. C). Podobnie działa tzw. rozgrzewanie, stosowane w części pasiek po to, by produkt dłużej zachowywał cenioną przez klientów płynną konsystencję. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Jeden z najlepszych miodów na świecie to manuka, powstający z nektaru drzewa herbacianego, które rośnie w Australii i Nowej Zelandii. Ma niezwykłe właściwości bakteriobójcze, które zawdzięcza dużej zawartości metyloglioksalu. Substancja ta hamuje rozwój różnych bakterii – gronkowców, paciorkowców, a nawet wywołującej wrzody żołądka Helicobacter pylori. Pomaga też w leczeniu anginy i innych infekcji układu oddechowego. Metyloglioksal występuje także w naszych miodach, np. gryczanym czy lipowym, ale więcej jest go w manuce – nawet do 500 mg na kilogram. Zioła Zioła z własnego ogródka czy doniczki mają piękny zapach, wyjątkowy smak i więcej przeciwutleniaczy niż suszone. Dlatego warto dodawać do potraw świeże oregano, rozmaryn, tymianek, majeranek czy szałwię. Ta ostatnia jest dobrym lekiem – napar z jej liści (także suszonych) skutecznie zwalcza bakterie odpowiedzialne za stany zapalne gardła i jamy ustnej. Kurkuma i pieprz Kurkuma, obecna m.in. w mieszankach curry, budzi ostatnio duże zainteresowanie naukowców. Ta przyprawa – a konkretnie zawarty w niej związek zwany kurkuminą – zabija komórki nowotworowe i hamuje ich podział. Może pomagać w leczeniu choroby Alzheimera, łuszczycy i schorzeń stawów. Ma też silne działanie przeciwutleniające i przeciwwirusowe. Przy okazji substancja ta chroni pacjentów przed zapaleniem mięśnia sercowego – częstym powikłaniem grypy. Problem jednak w tym, że kurkuma słabo się wchłania z przewodu pokarmowego. Dlatego najlepiej dodawać do potraw kurkumę wraz z pieprzem. Piperyna zawarta w pieprzu ułatwia wchłanianie kurkuminy. Czarnuszka Tę przyprawę można spotkać praktycznie na całym świecie. W wielu krajach Bliskiego Wschodu stosuję się ją jako lek na astmę, zapalenie oskrzeli, dolegliwości żołądkowe i stany zapalne. Czarnuszka ma też silne działanie zwalczające mikroby: wirusy, bakterie i grzyby. Badania wykazały, że szczególnie aktywny jest zawarty w oleju z czarnuszki tymochinon. Jako przyprawę można wykorzystywać liście tej rośliny. Jednak najczęściej kupujemy jej czarne nasiona. Warto je dodawać do twarożków, sałatek, past, a także do pieczonego w domu chleba. W sprzedaży są też naturalne sery tzw. zagrodowe z dodatkiem czarnuszki. Żurawina Owoce żurawiny kojarzą się głównie z leczeniem infekcji dróg moczowych. To zasługa właściwości przeciwbakteryjnych. Żurawina jest szczególnie skuteczna w zwalczaniu groźnych odmian pałeczki Escherichia coli. W czasie choroby najlepiej pić niesłodzony 100-procentowy sok. Po żurawinę warto sięgnąć również wtedy, kiedy dopada nas przeziębienie i mamy gorączkę. Najlepiej tę, która jest suszona w sposób naturalny, bez dodatku cukru i oleju. Zimne ziemniaki i czerstwe pieczywo Skrobia jest wielocukrem – łańcuchem zbudowanym z cząsteczek cukru zwanego glukozą. Im dłuższy jest ten łańcuch, tym trudniej nam go strawić. Dlatego pokarmy bogate w skrobię gotujemy, pieczemy i smażymy. Obróbka termiczna sprawia, że łańcuch się „rozplątuje” i rozpada na krótsze odcinki, a to ułatwia przyswajanie węglowodanów. Jednak gdy proces ten przebiega zbyt łatwo, organizm może zostać „przeładowany” glukozą. Co więcej, nadmiar łatwo przyswajalnej skrobi nie służy bakteriom jelitowym. Czy można jeść skórki od banana? Tak, a naukowcy wymyślili, jak jeszcze można je wykorzystać Okazuje się, że wyrzucanie skórek od banana to duży błąd. Zawierają one wiele cennych witamin i minerałów, można je jeść, robić z nich kremy do twarzy. Co więcej – naukowcy odkryli... Dlatego warto jeść ugotowane i schłodzone ziemniaki czy ryż, a także czerstwe pieczywo. W tych produktach łańcuchy skrobi, które „rozplątały” się w czasie obróbki termicznej, uległy ponownie częściowemu splątaniu. W ten sposób powstaje tzw. skrobia oporna, która dostarcza mniej energii naszemu organizmowi i korzystnie wpływa na bakterie w jelitach. Znajdziemy ją też m.in. w zielonych bananach. Owoce bogate w witaminę C Można ją znaleźć w każdej aptece, ale dla naszego organizmu najlepsza jest jej naturalna postać. Bogate źródła witaminy C, czyli kwasu askorbinowego, to natka pietruszki (178 mg/100 g), czarna porzeczka (182 mg/100 g), owoce dzikiej róży, a nawet ziemniaki. Z badań klinicznych wynika, że kwas askorbinowy w dawkach powyżej 200 mg dziennie nie ma wpływu na objawy przeziębienia. Ale mniejsze dawki mogą skrócić czas trwania choroby – o 8 proc. u dorosłych i 14 proc. u dzieci. Witamina C silniej działa na osoby narażone na stres lub duży wysiłek fizyczny. U maratończyków może zmniejszyć ryzyko przeziębienia prawie o 50 proc. Zapewne ma to związek z antyoksydacyjnym działaniem kwasu askorbinowego. Gdy chorujemy, żyjemy w stresie lub intensywnie ćwiczymy, w organizmie rośnie poziom szkodliwych wolnych rodników. Witamina C, tak jak inne antyoksydanty, chroni nas przed nimi. Warzywa bogate w prebiotyki To substancje, które pomagają bakteriom „zadomowić” się w naszym układzie pokarmowym. Znajdziemy ich sporo w żywności. Przykładem może być cykoria, która zawiera dużo inuliny korzystnie wpływającej na rozwój bifidobakterii. Inulinę zawiera także słonecznik bulwiasty (topinambur) i mniszek lekarski, zwanym mleczem lub dmuchawcem. Na targu warzywnym znajdziemy też inne naturalne prebiotyki: karczochy, szparagi, zielone banany, cebulę, pasternak, wężymord (skorzonerę), pora. Zielona herbata W Azji napar herbaciany stosowany był jako lekarstwo przez setki lat. Współcześni uczeni znaleźli naukowe dowody na jego terapeutyczne właściwości. Herbata działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, a jest to zasługa m.in. substancji zwanych katechinami. W zielonej herbacie jest ich nieco więcej niż w czarnej. Herbata lekiem na całe zło? Ma wiele niepodważalnych zalet Filiżanka herbaty może sprawić, że poczujesz się lepiej i z nową perspektywą spojrzysz na dotychczasowe problemy. I nie chodzi tylko o to, że ta chwila dla siebie pozwoli ci zebrać myśli ... Na szczególne zainteresowanie zasługuje wyjątkowo silnie działający związek z grupy flawonoidów: galusan epigallokatechiny (EGCG). Potrafi on nawet hamować namnażanie się niektórych wirusów grypy. Dlatego napar z zielonych liści jest lepszym wyborem w czasie choroby niż czarna herbata z cytryną. Trzeba tylko pamiętać, że liście herbaty zielonej zalewamy wodą, która przestała już wrzeć. W zależności od gatunku powinna mieć tempraturę 60–90 st. C. Zbyt gorąca woda może zniszczyć cenne składniki. Czarny bez Dobroczynne substancje – witamina C oraz flawonoidy, które potrafią hamować namnażanie wirusów np. grypy – znajdują się zarówno w kwiatach, jak i w owocach czarnego bzu. Z kwiatów można przygotować herbatkę, która ma silne działanie napotne, rozkurczające, obniżające temperaturę oraz wykrztuśne. Z owoców wytwarza się m.in. syrop, który ma podobne właściwości, a dodatkowo działa moczopędnie. Badania wykazały, że ekstrakt z czarnego bzu skraca o 3–4 dni czas trwania grypy. Ale uwaga – owoce tej rośliny mogą być trujące. Należy zbierać tylko te dojrzałe, a następnie poddać je obróbce termicznej: ugotować lub wysuszyć. Nie rób tego przy stole. 5 zwyczajów, o których nie miałeś pojęcia W niektórych kulturach nóż postrzegany jest jako broń, a obyczaj wymaga, by do stołu zasiadać w pokojowych zamiarach. Świat ludzkich kultur jest nieskończenie różnorodny. Nie inaczej jest... Sok z brzozy Zawiera dużo cennych witamin i składników mineralnych, których często brakuje w naszej diecie, m.in. potas, magnez, wapń, żelazo, fosfor. Co ważne, są one łatwo przyswajalne przez organizm. Sok z brzozy poprawia odporność, wspomaga też pracę układu moczowego, a według medycyny ludowej zapobiega nowotworom. Można go pić profilaktycznie – zalecane dawkowanie to 2–3 razy dziennie po ćwierć szklanki przez 20 dni. Wiosną sok z brzozy łatwo pozyskać samemu, nacinając gałęzie drzew i przymocowując do nich puste butelki. Taki napój nie nadaje się jednak do długiego przechowywania. Dlatego poza „sezonem brzozowym” najlepiej kupować go w sklepie. Woda kokosowa Nie należy jej mylić z mleczkiem. Wodę kokosową pozyskuje się z młodych, jeszcze zielonych owoców palmy. Zawiera dużo wapnia, magnezu, potasu, fosforu, witamin z grupy B, witaminę C oraz kwas laurynowy występujący w mleku kobiecym. Co ciekawe, jej skład mineralny jest niemal identyczny jak skład osocza krwi ludzkiej. Woda kokosowa obniża ciśnienie krwi i zmniejsza poziom cholesterolu, zapobiega biegunkom. Działa przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybicznie. Sok z owoców noni Zawiera dużo potasu, wapnia, magnezu, witaminy A i E. Porcja 50 g pokrywa dzienne zapotrzebowanie na witaminę C. Znajdziemy w nim także kwercetynę (działa podobnie jak aspiryna). Sok z noni pomaga w walce z gorączką i infekcjami, można go też pić profilaktycznie. Jest dobrym uzupełnieniem diety osób uskarżających się na złe samopoczucie, zaburzenia snu, nadciśnienie, astmę, wysoki poziom cholesterolu lub cukrzycę. Należy pamiętać, że zalecana dzienna dawka u dorosłych to 1–2 porcje soku po 15–30 ml, wypijane na 30 minut przed posiłkiem.
Naukowcy odkryli, jak niesporczaki radzą sobie ze skrajnym odwodnieniem. Do czego można to wykorzystać?
W komórkach niesporczaków znajdują się specjalne białka, które sprawiają, że zwierzęta są w stanie przetrwać bardzo długo nawet w ekstremalnych warunkach. Czyli np. po utracie prawie całej wody z organizmu.
W tym artykule: Jak niesporczaki radzą sobie bez wody? Jak działają białka CAHS? Do czego mogą się przydać badania niesporczaków? Niesporczaki to bardzo małe zwierzęta bezkręgowe długości ok. 1 mm. Mają charakterystyczny wygląd „ślepych niedźwiadków” – walcowate, krępe ciało z odnóżami zakończonymi pazurkami. Tym, co zapewniło im sławę, są zdolności przetrwania oraz regeneracji, unikatowe w świecie organizmów żywych. W 2007 r. dwa gatunki niesporczaków zostały wysłane na niską orbitę okołoziemską. Przez dziewięć dni krążyły wokół Ziemi na wysokości około 270 km nad powierzchnią. W tym czasie były wystawione na promieniowanie kosmiczne oraz temperatury wahające się między minus 180 a plus 100 st. C. Po powrocie na Ziemię – i po nawodnieniu – wróciły do życia. Okazało się nawet, że nadal były w stanie się rozmnażać. Do typu niesporczaków zalicza się 1300 gatunków. Charakteryzuje je zdolność do wejścia w stan kryptobiozy, czyli spoczynku – w momencie, gdy warunki życia stają się niekorzystne. Jedną z form kryptobiozy jest anhydrobioza, czyli odwodnienie. Niesporczak Schrödingera – polski fizyk wprowadził zwierzę w stan kwantowej superpozycji. Jak to możliwe? Niesporczak to pierwsze w historii wielokomórkowe zwierzę wprowadzone w nieokreślony, kwantowy stan. Czy niesporczak podzielił los słynnego kota Schrödingera? W tym stanie zwierzęta mogą stracić nawet 95 proc. wody z organizmu i mimo to przetrwać. Jak to możliwe? Jak niesporczaki radzą sobie bez wody? – Chociaż woda jest niezbędna dla życia takiego, jakie znamy, niesporczaki mogą sobie bez niej radzić potencjalnie nawet przez dekady – mówi Takekazu Kunieda z Uniwersytetu Tokijskiego. Japoński biolog jest jednym z autorów pracy o niesporczakach, która ukazała się w czasopiśmie naukowym „PLOS Biology”. – Trik polega na tym, w jaki sposób komórki niesporczaków radzą sobie z mechanicznym naciskiem, powstającym podczas wysychania – opowiada naukowiec. Badacze przyjęli hipotezę, że gdy woda opuszcza ciało niesporczaka, wewnątrz jego komórek musi uaktywniać się jakieś białko, które chroni komórki przed zapadnięciem się. – Po przetestowaniu kilku rodzajów odkryliśmy, że to białka z grupy CAHS (ang. cytoplasmic-abundant heat soluble) chronią ich komórki przed skutkami odwodnienia. Są unikatowe dla niesporczaków – mówi Takekazu Kunieda. Jak działają białka CAHS? O tym, że białka te mogą mieć właściwości ochronne, gdy niesporczak wchodzi w stan anhydrobiozy, ci sami badacze wspominali już w pracy sprzed sześciu lat (opublikowanej w „Nature Communications”). Teraz dokładniej przyjrzeli się całemu procesowi. Ustalili, że białka CAHS uaktywniają się, gdy z komórki niesporczaka znika woda. Tworzą wówczas przypominające żel włókna, które, wysychając, twardnieją. Tym samym powstaje wewnętrzna siatka, która pozwala komórce zachować kształt nawet wówczas, gdy utraciła większość wody. Naukowcy odkryli niesporczaka sprzed 16 milionów lat! Skamieniałe szczątki niesporczaka zostały znalezione dominikańskim bursztynie. Co ciekawe, proces jest odwracalny. Gdy niesporczak zostaje nawodniony, tymczasowa struktura zbudowana z białek się rozpada. Dzieje się to stopniowo, tak by zmiany ciśnienia nie naruszyły komórki. Do czego mogą się przydać badania niesporczaków? Naukowcom udało się wykazać, że białka CAHS zachowują się w ten sam sposób również poza komórkami niesporczaków. A to otwiera pole do wymyślania dla nich zupełnie nowych zastosowań – np. w transplantologii, by zwiększyć czas przechowywania pobranych narządów. Wiadomo już przy tym, że ten typ białek występuje również u owadów i u ludzi. – Jeśli chodzi o niesporczaki, wszystko jest fascynujące. Ekstremalne środowiska, w jakich mogą przetrwać niektóre ich gatunki, prowadzą nas do badania nieznanych wcześniej mechanizmów i struktur – mówi Takekazu Kunieda. – Dla biologa ta dziedzina to żyła złota – dodaje badacz. Źródła: EurekAlert, PLOS Biology, Nature Communications. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Grecja, o której opowiada to wydanie specjalne Travelera, to nie tylko tysiące wysp z uroczymi białymi domkami. To wspaniałe antyczne miasta, jak Ateny, które są nieprzerwanie zamieszkane od 5 tys. lat, kolebka naszej cywilizacji, czy Saloniki – kulinarna mekka tej części Europy. To największa liczba muzeów archeologicznych na świecie, niezliczone starożytne zabytki poukrywane wśród górskich dolin i zboczy – kraj ten w ponad 80 procentach pokrywają góry. To klimat – nawet 300 słonecznych dni w roku, i bliskość morza – z dowolnego jego miejsca na plażę jest nie dalej niż 130 km. To dźwięk cykad, który towarzyszył mi tu od rana do wieczora, gdy piłam poranną kawę, jadłam lunch, zwiedzałam nieśpiesznie – bo temperatura wymusza tutaj swego rodzaju spowolnienie, leżałam na plaży czy delektowałam się kolacją, mając pod stopami piasek, a w tle poza cykadami szum morza i dla ochłody przyjemną śródziemnomorską bryzę. Uwielbiam greckie wieczory, kiedy temperatura spada, a mieszkańcy całymi rodzinami, łącznie z malutkimi dziećmi, opuszczają domy i idą do tawern, by wspólnie spędzać czas; jedząc, rozmawiając, śmiejąc się, śpiewając, tańcząc. I właśnie to bycie razem w tak gwarny, nieskrępowany, pozbawiony dystansu sposób stanowi jeden z sekretów szczęścia, zdrowia i długowieczności mieszkańców tego kraju. Ekspertami w tej dziedzinie są mieszkańcy Ikarii, wyspy, na której statystycznie żyje najwięcej greckich stulatków, a co trzecia osoba dożywa 90 lat. Kluczem do ich dobrego samopoczucia jest też oparta na lokalnych produktach dieta bogata w oliwę z oliwek, warzywa i zioła oraz codzienna dawka zdrowej, niewymuszonej aktywności. Proste przyjemności, które wprawiają mnie w taki zachwyt nad tym krajem, że już nie mogę się doczekać kolejnej podróży do Grecji. REDAKTOR NACZELNA Agnieszka Franus
Beton na fińskich placach zabaw zastąpiono ściółką. To wpłynęło na odporność dzieci
Miesiąc biegania po ściółce leśnej pokrywającej place zabaw kilku przedszkoli w Finlandii pozwoliło korzystnie zmienić działanie układu immunologicznego grupy maluchów w wieku 3-5 lat.
Opisany w czasopiśmie ”Science Advances” wspólny eksperyment badaczy z uczelni w Helsinkach i Tampere oraz instytutu badań nad zasobami naturalnymi LUKE zgodny jest z powszechnie panującą opinią, że ”umorusane dzieciaki latające po podwórku” wyrastają na zdrowszych dorosłych. Spośród 10 biorących udział w doświadczeniu placówek z miast Lahti i Tampere pracownicy 4 rozłożyli na placach zabaw naturalną trawę, posadzili wrzosy i jagody. Zachęcali też dzieci do opieki nad roślinami zasadzonymi w skrzynkach które ustawiono na ściółce. W pozostałych przedszkolach albo stan pozostawiono bez zmian (dzieci nadal bawiły się na typowych betonowych placach), albo zdecydowano się na zmianę codziennej rutyny i zaczęto wyprowadzać malców na codzienne wycieczki do lasu. – Dzieci z pierwszych 4 placówek mogły się bawić na tej ściółce 5 razy w tygodniu. Po krótkim czasie flora bakteryjna w przewodzie pokarmowym i na skórze tych maluchów była znacznie zdrowsza – informują naukowcy w informacji prasowej. Klasyczny plac zabaw (L) i taki pokryty ściółką leśną (P)/zdj. Uniwersytet w Helsinkach W porównaniu do dzieci bawiących się na betonie, te mające przez miesiąc kontakt ze ściółką leśną miały zwiększoną liczbę limfocytów T. Po badaniach krwi pozytywną zmianę odnotowano także w przypadku szeregu innych markerów immunologicznych (np. cytokin TGF-beta). – Mikrobiota w przewodach pokarmowych przedszkolaków mających zwiększony kontakt z roślinami przypominała tę obserwowaną u dzieci odwiedzających las każdego dnia – stwierdziła Marja Roslund z Uniwersytetu Helsińskiego. Naukowcy już wcześniej odnotowywali, że wystawienie młodego organizmu na kontakt z roślinnością w jakiś sposób poprawia funkcjonowanie układu immunologicznego. Dzieci wiejskie rzadziej np. zapadają na alergię czy astmę. Nie wiadomo jednak, czy zachodzi w tym przypadku związek przyczynowo-skutkowy. Może to też być efekt wdychania lepszej jakości powietrza, dłuższego kontaktu ze słońcem, ćwiczeń na świeżym powietrzu czy relaksu, który zapewnia naturalne otoczenie. Jak przekonują fińscy badacze, ich eksperyment jest pierwszym, w którym wprost manipulowano środowiskiem miejskim w którym przebywają dzieci a potem poddawano ocenie zmiany w ich mikrobiocie i układzie immunologicznym. Zgodnie ze teorią różnorodności biologicznej, im uboższy jest nasz ekosystem, im mniej jest on różnorodny, tym większe prawdopodobieństwo występowania wśród żyjących w nim ludzi chorób immunologicznych. - Żeby nasz układ odpornościowy mógł nauczyć się zwalczać patogeny i bakterie, musi mieć z nimi jakiś kontakt. Im bardziej oczyszczamy z roślin i zwierząt nasze otoczenie, tym bardziej stajemy się bezbronni. Idealnie by było, żeby dzieci mogły każdego kopać dołki w naturalnej glebie i bawić się w kałużach– zauważają naukowcy z Helsinek. Autorzy eksperymentu sugerują, że wszystkie placówki oświatowe, a szczególnie te zajmujące się najmłodszymi, powinny zmieniać swoje bezpośrednie otoczenie na bardziej naturalne. Przekonują, że zastosowane w ich doświadczeniu materiały jak trawa czy sadzonki nie są czymś kosztownym, a zysk w postaci poprawy zdrowia dzieci jest ewidentny.
Umeboshi, złote mleko... Oto 5 egzotycznych sposobów na wzmocnienie odporności
Są kraje, które mogą pochwalić się skutecznymi sposobami w walce z zimnem. Sprawdź, jak to się robi w Japonii, Mongolii czy Indiach.
Poznaj 5 egzotycznych sposobów na wzmocnienie odporności >>>
Wypady w góry, rower, ognisko, grzyby – jesiennych atrakcji nie brakuje. Pod warunkiem, że nie dopadnie nas przeziębienie czy grypa. Ale to zależy też od nas. Czas popracować nad odpornością.
Odporność w gotowości W najlepszej sytuacji są ci, co właściwie wykorzystali lato: podróżowali, wspinali się po górach, pływali w morzu, itp. A do tego wygrzali (ale nie poparzyli!) się na słońcu. Wypoczęty organizm ma dużo sił, by bronić się przed wirusami i radzić sobie z niekorzystnymi warunkami pogodowymi. Ale pamiętajmy – zdobyczy letnich nie wolno zaprzepaścić. Trzeba ciągle dbać o kondycję. Ci, którym letni odpoczynek się w tym roku nie udał, niech nie wpadają w rozpacz – stres dodatkowo osłabi ich odporność. Przede wszystkim musimy pamiętać o ruchu na świeżym powietrzu, który zapewnia organizmowi odpowiednią ilość tlenu. A więc jak najwięcej podróży bliskich i dalekich. Wykorzystajmy każdą chwilę, by pojeździć na rowerze, wybrać się do lasu, iść na spacer. I to niezależnie od tego, czy pada deszcz, wieje wiatr czy szczypie mróz. Zwłaszcza wtedy trzeba wyjść z domu – tylko w taki sposób organizm nauczy się przystosowywać do zmian temperatury i stanie się odporniejszy na kaprysy pogody. Niezbędne jest też zdrowe odżywianie. Trzeba pamiętać o produktach bogatych w witaminę C (owoce, czarna porzeczka, natka pietruszki, papryka, brokuły, kapusta kiszona) oraz cynk (jogurt, kiełki pszenicy, mięso wołowe i indycze). To najsilniejsi „ochroniarze”, broniący dostępu wirusom i wspomagający organizm w ich zwalczaniu. Witamina A (marchew, brokuły, kapusta włoska, grejpfruty czy brzoskwinie) wzmacnia śluzówkę. Dzięki temu wirusy nie tak łatwo zadomowią się w nosie i gardle. Na szczęście jesień obfituje w świeże owoce – korzystajmy z nich do woli. Zapomnijmy też o mitach, że jesienią warto pozwolić sobie na tłuste i słodkie potrawy, bo organizm gromadzi energię na zimę. Nic bardziej błędnego. unikajmy tłuszczów i słodkości. Każdy zbędny kilogram osłabia organizm. Lepiej pijmy dużo wody i herbatek owocowych oraz ziołowych – pozwalają usunąć szkodliwe produkty przemiany materii i nawadniają tkanki. wysypiajmy się – co najmniej 7–8 godzin na dobę. Po wstaniu z łóżka, mimo pokusy gorącej kąpieli, lepiej wziąć prysznic. I to na przemian ciepłe i zimne. To świetnie hartuje organizm. Pamiętajmy, że taką kąpiel kończymy zimnym prysznicem. nie lekceważmy przeziębienia czy kataru, ale je leczmy. Te drobne infekcje osłabiają organizm. Jeśli dotychczas często chorowaliśmy, może warto się zaszczepić? Pamiętajmy, że szczepionka zaczyna działać dopiero po 2, a w pełni skuteczna staje się po 4–6 tygodniach. Swoje ochronne właściwości traci natomiast po 3–6 miesiącach. Badania dowodzą, że skuteczność szczepionek wynosi nawet 80–90 proc. U zaszczepionych, którzy jednak zachorują, infekcja z reguły przebiega łagodniej i rzadziej dochodzi do komplikacji.