Bakterie zamiast elektrowni. Czy rewolucja energetyczna drzemie w naszych toaletach?
Codziennie spłukujemy w toaletach fortunę, której kompletnie nie zauważamy. Ścieki to nie tylko uciążliwy odpad, ale gigantyczny, niewykorzystany magazyn energii i cennych minerałów. Naukowcy wskazują, że dzięki pomocy specjalnych bakterii możemy zamienić „brudny” problem w czysty zysk dla całej planety. Jak to zrobić?
Ścieki, jak nazwa wskazuje, traktowane są jako kłopotliwy i śmierdzący odpad. Każdego roku produkowana jest ich niewyobrażalna ilość: około 359 miliardów metrów sześciennych. To wystarczająco dużo, aby czterokrotnie wypełnić Jezioro Genewskie. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem prof. Uwe Schrödera z Uniwersytetu w Greifswaldzie postanowił bliżej przyjrzeć się potencjałowi drzemiącemu w ściekach. Wnioski opublikował na łamach „Frontiers in Science”. Energia w ściekach Ścieki są prawdziwą kopalnią wartościowych składników – to jeden z wniosków badaczy. Zawierają materię organiczną oraz cenne pierwiastki, takie jak fosfor i azot. Profesor Uwe Schröder wyliczył, że energia chemiczna uwięziona w globalnych ściekach to ponad 800 000 GWh. To tyle, ile rocznie produkuje 100 elektrowni jądrowych. Dodatkowo, odzyskując z nich substancje, moglibyśmy zaspokoić 11% światowego zapotrzebowania na amoniak i 7% na fosforany. Zamiast niszczyć ekosystemy, nasze odpady mogłyby zasilać rolnictwo. Ale jak to zrobić? Mikroby z elektryczną supermocą Jak wydobyć to potencjał płynący wraz z nieczystościami? Kluczem są technologie mikrobowych ogniw elektrochemicznych (MET). Wykorzystują one niezwykłe mikroorganizmy zwane bakteriami elektrogenicznymi. Podczas rozkładania nieczystości potrafią przekazywać elektrony na zewnątrz swojego ciała. Jeśli połączymy je z odpowiednimi elektrodami, stworzą przepływ prądu elektrycznego. To rozwiązanie jest znacznie sprawniejsze niż obecnie stosowane metody. Tradycyjne procesy odzyskują zaledwie 28% energii chemicznej ze ścieków. Nowoczesne systemy MET w laboratorium osiągają już wynik na poziomie 35%. Co to oznacza w praktyce? Cały sektor wodny zużywa obecnie około 4% światowej energii. Wprowadzenie „bakteryjnych elektrowni” mogłoby sprawić, że oczyszczalnie staną się samowystarczalne energetycznie. Technologia MET już działa, ale obecnie znajduje się na etapie przechodzenia z laboratoriów do testów w rzeczywistym świecie. Choć systemy te są technicznie wykonalne, ich powszechne wdrożenie napotyka na liczne bariery, w tym formalne. Od nawozów po światło w toalecie Odzyskiwanie energii ze ścieków to tylko początek korzyści. Mikroby mogą pomóc również z pozyskiwaniem z nich cennych składników nawozów. Normalnie ich produkcja jest bardzo energochłonna i szkodliwa dla klimatu. Dzięki bakteriom proces ten staje się naturalny i tani. Dodatkowo usuwanie tych związków ze ścieków chroni rzeki przed zakwitami alg, które duszą ryby. Po takim procesie woda może służyć do podlewania roślin lub chłodzenia maszyn w fabrykach. Technologia ta została już sprawdzona w ekstremalnych warunkach. Podczas słynnego festiwalu Glastonbury w Wielkiej Brytanii testowano system „Pee Power”. To toalety zasilane energią z moczu. System ten nie tylko przetwarzał ścieki, ale generował prąd do oświetlenia kabin. Podobne rozwiązania działają już w Ugandzie, Kenii i RPA. Przeszkody na drodze do rewolucji Skoro jest tak dobrze, to dlaczego bakteryjne ogniwa nie są jeszcze w każdym domu? Naukowcy wskazują na dwa główne hamulce: prawo i inżynierię. Obecne przepisy często blokują gospodarkę obiegu zamkniętego. – Obecnie jesteśmy na etapie, w którym technologie te są technicznie wykonalne. Kolejnym krokiem jest zapewnienie ich konkurencyjności ekonomicznej w stosunku do tradycyjnych metod oczyszczania – powiedział dr Deepak Pant z Flamandzkiego Instytutu Badań Technologicznych (VITO) w Belgii. Przykładowo, w wielu krajach prawo zabrania używania nawozów pochodzących z ludzkiego moczu do uprawy roślin jadalnych. Drugim wyzwaniem jest trwałość materiałów. Bakterie muszą pracować stabilnie przez lata, a urządzenia muszą być tanie w budowie. Mimo to badacze są optymistami. Twierdzą, że jesteśmy już na etapie budowania odpowiednich systemów. Źródło: Frontiers in Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zamiast żab plastik i niedopałki. Polskie bociany mają iście śmieciową dietę
Bociany w Polsce coraz częściej żywią się odpadami. Ich jadłospis mówi wiele o stanie naszego środowiska. W diecie ponad jednej trzeciej badanych par lęgowych znaleziono śmieci.
W tym artykule: Dieta bocianów Analiza diety Naukowiec w gnieździe Niepokojący skład diety Gdy myślimy o bocianach, przed oczami często staje nam obrazek majestatycznie kroczącego ptaka wśród mokradeł. W takim środowisku ma on szukać swojego pożywienia i najlepiej smakowitych żab. A jaka jest prawda o diecie tych zwierząt? Dieta bocianów Co na żabią dietę bocianów mówi ekspert? – Otóż to dawno i nieprawda, bo żab jest zwyczajnie za mało, a tak naprawdę nawet w warunkach eksperymentalnych nigdy nie stanowią ulubionego dania bocianów – wyjaśnia prof. Piotr Tryjanowski z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. – A w diecie polskich bocianów, niestety łatwiej o znalezienie śmieci niż tychże przysłowiowych żab – dodaje. Analiza diety Skąd wiemy o tym, że bociany są na śmieciowej diecie? Przyjrzeli się jej naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Uniwersytetu Zielonogórskiego, Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego i Stowarzyszenia Ptaki Silesiana. Badacze wzięli na warsztat niestrawione resztki pokarmu, które bociany białe (Ciconia ciconia) – podobnie jak ptaki drapieżne i sowy – wypluwają. Dzięki temu naukowcy mają cenny materiał do badań. Wyniki ich dociekań opublikowano w czasopiśmie „Environmental Science and Pollution Research”. Bocian biały to jeden z dwóch gatunków bocianów zamieszkujących Polskę i Europę. W naszym kraju gniazduje też bocian czarny (Ciconia nigra). – Analiza wypluwek to bardzo pracochłonne zajęcie, wymagające specjalistycznej wiedzy o tym, jak zachowują się resztki pokarmu po przejściu przez przewód pokarmowy bociana, jednak dostarcza niesamowitych wyników – wyjaśnia prof. Jerzy Karg z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Badacz był odpowiedzialny za opis składu diety z wypluwek. Metoda badawcza nie była dla ptaków groźna. Kiedyś, aby poznać dietę ptaków, zabijano osobniki i analizowano zawartość żołądków. Inna – polega na prowokowaniu wymiotów. Bociany białe ważą od 1,5 do 2 kg, a rozpiętość ich skrzydeł sięga do 1,5 m. Na wolności żyją około 12 lat. Wbrew stereotypowi nie wiążą się w parcy na całe życie. Wierne są tylko przez jeden sezon lęgowy. Naukowiec w gnieździe Aby pozyskać wypluwki ornitolodzy musieli dostać się do bocianich gniazd. – Najłatwiej takie prace wykonać podczas obrączkowania młodych bocianów w gniazdach – podkreślą współautorzy publikacji – Joachim Siekiera z Grupy Silesiana i dr Kazimierz Walasz z Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego, od lat zaangażowani w badania nad bocianem białym. To dzięki nim i szerokiej rzeszy współpracowników i firm energetycznych zarządzających liniami przesyłowymi udało się zebrać wypluwki ze 117 gniazd bocianich położonych w południowej i południowo-zachodniej Polsce. Gdzie odlatują bociany? Nie każdy osobnik zimuje w Afryce Na pytanie, gdzie odlatują bociany, przeważnie pada odpowiedź „do ciepłych krajów”. Czyli jakich? Listę państw, w których boćki przeczekują okres zimowy, prezentujemy poniżej. Niepokojący skład diety W diecie ponad jednej trzeciej badanych par lęgowych znajdowano sztuczne odpady, z czego najwięcej było plastiku i filtrów papierosów. Antropogeniczne śmieci znaleziono w blisko 23 proc. badanych wypluwek, przy czym najbardziej rozpowszechnione były plastik (8,4 proc.) i filtry papierosowe (6,9 proc.). – Można wręcz powiedzieć, że nasze wyniki są doprawdy alarmujące i wskazują na szeroko rozpowszechniony problem zanieczyszczenia środowiska przez odpady produkowane przez człowieka, nawet w obszarach wiejskich – mówi prof. Tryjanowski. W ocenie eksperta to, co bociany zjadają, odzwierciedla stan naszego środowiska. – Te wyniki są wyraźnym sygnałem, że musimy działać na rzecz ograniczenia zanieczyszczeń w środowisku – zaapelował naukowiec. Były to pierwsze tego typu badania bocianiej diety w Polsce. Źródła: Environmental Science and Pollution Research Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Maseczki chirurgiczne i opakowania na żywność. Teraz mogą powstawać z celulozy z krowich odchodów
Brytyjscy naukowcy opracowali metodę pozyskiwania celulozy z krowiego łajna – to może zmienić sposób, w jaki produkujemy maseczki, opakowania i materiały codziennego użytku. Rozwiązanie ma potencjał, by wspierać recykling i ograniczyć globalne zanieczyszczenie.
Spis treści: Celuloza dziś i wczoraj Nowa metoda pozyskiwania celulozy Celuloza z obornika – ekologiczne korzyści Celuloza jest jednym z najczęściej wykorzystywanych materiałów do produkcji materiałów stosowanych na co dzień. Występująca naturalnie w ścianach komórkowych roślin. Celuloza dziś i wczoraj Po raz pierwszy użyto jej do stworzenia materiałów syntetycznych w połowie XIX wieku, w tym tworzywa używanego w filmie fotograficznym, czyli celuloidu. Obecnie celulozę można znaleźć we wszystkim: od folii spożywczej po maski chirurgiczne, produkty papiernicze, tekstylia, żywność i farmaceutyki. Chociaż może być pozyskiwana ze źródeł naturalnych, jest też często produkowana syntetycznie przy użyciu toksycznych chemikaliów. Nowa metoda pozyskiwania celulozy Naukowcy z University College London (UCL) i Edinburgh Napier University opracowali nową technikę, która umożliwia przekształcenie drobnych pasm celulozy z krowiego łajna w celulozę, którą można użyć do wytwarzania wielu przedmiotów. Tę innowacyjną technologię naukowcy opisali na łamach „The Journal of Cleaner Production”. Określili ją jako „przędzenie pod ciśnieniem”. Wielokrotnie nagradzaną technologię opracował w 2013 roku z zespół z UCL Mechanical Engineering pod kierownictwem prof. Mohana Edirisinghe. W ich ocenie umożliwia ona tworzenia materiałów celulozowych taniej i czyściej od niektórych obecnie stosowanych metod produkcji. Jest to doskonały przykład recyklingu i gospodarki o obiegu zamkniętym, która ma na celu zminimalizowanie ilości odpadów i zanieczyszczeń poprzez ponowne wykorzystanie surowców. Naukowcy twierdzą, że wdrożenie tej technologii byłoby korzystne dla producentów, hodowców bydła mlecznego oraz środowiska. Celuloza z obornika – ekologiczne korzyści Odpady zwierzęce są rosnącym problemem na całym świecie. Z badań przeprowadzonych w 2019 r. wynika, że w latach 2003-2030 ilość odpadów zwierzęcych wzrośnie o 40%, do co najmniej pięciu miliardów ton. A wiele gospodarstw produkuje więcej obornika, niż może legalnie wykorzystać jako nawóz. Odpady te często trafiają do wody, gdzie mogą mieć niszczycielski wpływ na ekosystemy, a nawet prowadzić do chorób u ludzi. Dlatego recykling zaproponowany przez Brytyjczyków może być świetnym pomysłem na rozwiązanie tego problemu. Źródło: The Journal of Cleaner Production Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Śmieci w oceanie jest coraz więcej. Niektóre ośmiornice zaczynają się w nich chować
Z roku na rok przybywa śmieci w oceanie. Naukowcy odkryli, że dziś ośmiornicom jest dużo łatwiej znaleźć schronienie w śmieciach niż muszlach czy koralowcach.
W tym artykule: Ośmiornice wykorzystują śmieci w oceanie Śmieci szkodzą morskim organizmom Dlaczego w oceanie jest tyle śmieci? Naukowcy w najnowszych badaniach skupili się na życiu ośmiornic. Przeanalizowali setki zdjęć, na których zaobserwowano ponad 200 tych głowonogów z 24 gatunków, które chowają się w śmieciach. Niektóre wchodziły do wnętrza szklanych butelek lub zardzewiałych puszek, a inne zakopywały się pod stertą plastikowych nakrętek. O odkryciu poinformowano na łamach czasopisma naukowego „Marine Pollution Bulletin”. Ośmiornice wykorzystują śmieci w oceanie Będąc na wakacjach, prawdopodobnie większość z nas przynajmniej raz w życiu zebrała z plaży muszle na pamiątkę. Nie zdajemy sobie jednak sprawy, że w ten sposób pozbawiamy naturalnych schronisk morskie stworzenia. Autorzy badania zwracają uwagę na to, że głowonogi muszą przystosowywać się do nowej rzeczywistości, a wiele z tych zwierząt po prostu umiera. Paradoksalnie, śmieci są dla nich często ratunkiem. View oEmbed on the source website Odpady są jednak dla ośmiornic tylko alternatywą. Naukowcy zaznaczają, że w pewien sposób te stworzenia uczą się radzić sobie w nowej rzeczywistości, ale ma to również negatywne konsekwencje. – To, co na pierwszy rzut oka może wyglądać jak coś pozytywnego, w dłuższej perspektywie może mieć szkodliwe skutki – alarmują naukowcy z Federalnego Uniwersytetu Rio Grande w Brazylii. To oni odpowiadają za najnowsze badania. Śmieci szkodzą morskim organizmom Badacze twierdzą, że ośmiornice, które chowają się w odpadach, są narażone na wpływ szkodliwych substancji, w tym metali ciężkich. Autorzy w swojej prezentacji pokazali zdjęcie głowonoga, który zaplątał się w stary, zdezelowany akumulator. Naukowcy ostrzegają, że niektóre śmieci mogą powodować również obrażenia fizyczne. Jak pokonać dryfujące w oceanie śmieci? Jest pomysł na rozwiązanie ​Jeśli chcemy oczyścić oceany z miliardów drobin dryfującego plastiku, na dryfujące śmieci należy polować w pobliżu wybrzeży - sugerują naukowcy na łamach "Environmental Research Let... Autorzy badania zauważają, że coraz więcej ośmiornic ukrywa się w puszkach po piwie, które np. wyrzucają turyści za burtę statków wycieczkowych. Nurkowie, którzy biorą udział w akcji czyszczenia oceanów, często nie zdają sobie sprawy, że w tych właśnie śmieciach osiadły zwierzęta. Wyłowione stworzenia najczęściej umierają... Dlaczego w oceanie jest tyle śmieci? Rocznie do oceanów trafia kilkadziesiąt milionów ton śmieci, z czego ok. 14 milionów ton to plastik. Część syntetycznych odpadów opada na dno morskie. Inne ulegają fragmentacji, tworząc drobiny mikroplastiku. Jest on już nawet w powietrzu. Badacze zauważyli, że ośmiornice preferują przedmioty wykonane ze szkła. To aż 40% spośród wszystkich przedmiotów, z których korzystały zwierzęta. Plastikowe odpady były wykorzystywane w ponad 24% przypadków. View oEmbed on the source website Co więcej, w przypadku tego drugiego rodzaju odpadów, zwierzęta zazwyczaj siadały na wierzchu sterty plastiku lub zakopywały się nim. Uczeni przyznają, że taka tendencja może wynikać z faktu, że szklane śmieci bardziej przypominają muszle. Autorzy podkreślają również, że gatunkiem, który najczęściej wchodził w interakcje ze śmieciami był Amphioctopus marginatus, czyli ośmiornica kokosowa. Co ciekawe, na niektórych zdjęciach widać, że niektóre osobniki walczą ze sobą o miejsce w szklanych słojach lub butelkach. Eksperci podejrzewają, że ma to związek z faktem, że naturalnych „schronów” jest coraz mniej. Naukowcy w badaniu zwrócili również uwagę, że w latach 2018–2021 znacznie wzrosła liczba interakcji ośmiornic ze śmieciami. To oznacza, że stan oceanów z roku na rok pogarsza się. Niestety, nic nie wskazuje na to, żeby to miało się zmienić. Badacze szacują, że ilość odpadów, które trafiają do wody w ciągu kolejnych lat wzrośnie kilkukrotnie. Źródło: Marine Pollution Bulletin.
Sprzątanie świata. Akcja dotyczy też jezior. Te w Polsce są bardzo zaśmiecone
Sofy, butelki, kawałki metalu, liny, rozbite szkło, a nawet sedesy znajdują nurkowie w polskich jeziorach. Trudno wskazać, czego do nich nie wyrzucono. Skala śmiecenia jest olbrzymia. Rośnie jednak świadomość. Coraz więcej osób nie śmieci i dołącza do Akcji Sprzątanie świata.
W tym artykule: Śmieci w jeziorach jest coraz więcej Rośnie świadomość dotycząca potrzeby gospodarowania odpadami Śmieci w jeziorach są groźne zarówno dla ludzi jak i zwierząt Zbliża się 30. finał Akcji Sprzątanie świata. Tym razem odbędzie się od 15 do 17 września. Akcja ta jest częścią międzynarodowego ruchu na rzecz ochrony środowiska Clean up the World wywodzącego się z Australii. Uczestniczy w nim blisko 40 mln wolontariuszy z ponad czterdziestu krajów na całym świecie. W Polsce akcję w 1994 roku zainicjowała założycielka Fundacji Nasza Ziemia, Mira Stanisławska-Meysztowicz. W poprzedniej edycji wzięło w niej ponad 400 tys. Polaków. Śmieci w jeziorach jest coraz więcej – Każdy, kto sprząta śmieci po kimś innymi, nie będzie już śmiecić. Taka jest idea tej Akcji - powiedział „National Geographic Polska" pasjonat nurkowania i czystej natury Wojciech Zgoła. Zgóła jest też redaktorem naczelnym magazynu dla nurków „Perfect Diver" i koordynatorem podwodnej części Akcji Sprzątanie świata. Zwrócił uwagę na to, że śmiecenie nie dotyczy tylko lądu – lasów, pól czy łąk, ale akwenów. – Zajmuję się sprzątaniem dna jezior, rzek i mórz od kilkunastu lat. Na przestrzeni ostatnich dekad niestety widoczność pod wodą zmalała w ogromnej większości jezior. Śmieci jest coraz więcej – powiedział. Nurkowie znajdują na dnie najczęściej odpady z plastiku. To prawdziwa plaga. Groźny dla środowiska jest też mikroplastik, który nie jest widoczny gołym okiem. Z badań na całym świecie wynika, że mikro- i nanoplastik jest już w zasadzie wszędzie. W największych ilościach występuje w środowisku wodnym, morzach i oceanach. Jego cząsteczki kumulują się w łańcuchu pokarmowym zwierząt i ludzi. Potwierdzono, że plastikowe mikrocząstki pokonują barierę krew-mózg. Może to prowadzić do nasilania się zapaleń i chorób. Rośnie świadomość dotycząca potrzeby gospodarowania odpadami Jest jednak światełko w tunelu. W ocenie Wojciecha Zgoły rośnie świadomość dotycząca gospodarowania odpadami. Jednym ze świadectw tego jest fakt, że do akcji sprzątania świata każdego roku dołącza coraz więcej osób. Są to grupy szkolne, pracownicze, sąsiedzkie. – W zeszłym roku w czasie finału Akcji zebraliśmy w jeziorze Durowskim w Wągrowcu prawie tonę śmieci. Akcja trwała zaledwie półtorej godziny i uczestniczyło w niej 35 nurków. Śmieci jest tam więcej, dlatego w tym roku powrócimy w to miejsce – zapewnił Zgoła. W czasie akcji wydobywania śmieci z wody nurkowie schodzą pod powierzchnię z wytrzymałymi torbami raszlowymi. Są one wykorzystywane do przechowywania ziemniaków i cebuli. Urobek przekazują osobom czekającym na łodziach. Śmieci w jeziorach są groźne zarówno dla ludzi jak i zwierząt Groźnymi śmieciami w jeziorach są na przykład potłuczone szklane butelki. – Miałem taką sytuację jako nastolatek, gdy skakałem do wody w jeziorze Dominickim. Skoczyłem na fragment szkła. Skończyło się na poważnym skaleczeniu – opowiada Wojciech Zgoła. Potencjalnie niebezpieczne są też zgubione sieci i liny. Znane są przypadki, gdy nurkowie się w nie zaplątywali i ginęli uwięzieni pod wodą. Jak widać śmieci niosą za sobą zagrożenia różnego typu. Do wody trafiają też puszki po farbach, które są toksyczne. – Tak naprawdę nie ma takiego rodzaju śmieci w jeziorach, którego byśmy nie znaleźli w lasach. Jest to przerażające. Oprócz drobnych przedmiotów znajdowaliśmy meble, dywany, a nawet sedes czy wózek dziecięcy – wyliczył aktywista. Najwięcej śmieci jest z reguły przy pomostach, stanowiskach wędkarskich i niedaleko linii brzegowej. Prawdziwą zmorą na przykład na plaży są tysiące niedopałków po papierosach. Śmieci te nie tylko wyglądają nieestetycznie, ale stanowią też poważne zagrożenie dla przyrody. To z nich uwalnia się mikroplastik i inne toksyczne substancje. Dlatego niedopałki wrzucone do wody są szczególnie groźne dla środowiska. Czystsze jeziora są z reguły tam, gdzie znajdują się bazy nurkowe. – Nurkowie sprzątają śmieci często po prostu przy okazji, sami z siebie i bez okazji – podkreśla. Sprzątanie jezior jest zdecydowanie trudniejsze niż na lądzie. Nawet kilkukilogramowy odpad jest trudny w wydobyciu nie mówiąc o cięższych. Zgoła wspomina akcję wydobycia pełnego śmietnika zatopionego na głębokości 4-5 metrów w jeziorze Strzeszyńskim w Poznaniu. Jego wyciągnięcie było szczególnym wyzwaniem. Niestety w jeziorach zdarzają się też odpowiedniki dzikich wysypisk śmieci, które znane są z lasów. Nurkowie nazywają je utopiskami. Tam zgromadzonych śmieci jest szczególnie dużo. Finał tegorocznej akcji odbędzie się 15-17 września. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie Fundacji Nasza Ziemia. Wśród patronów medialnych wydarzenia jest magazyn "National Geographic Polska". Rok temu w trakcie całej akcji zebrano w Polsce w sumie blisko 500 ton odpadów. Czy w końcu będzie ich mniej? Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak chronić przyrodę na co dzień? Oto kilka sposobów
Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt i ich środowiska naturalnego. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę.
W tym artykule: Jak chronić przyrodę? Po pierwsze – nie szkodzić Oszczędzaj energię i surowce Przejdź na energię odnawialną Dbaj o bioróżnorodność Przekaż 1% podatku Adoptuj zwierzę Weź ślub z akcentem eko Zostań wolontariuszem Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt czy ich środowiska naturalnego. Od codziennych dobrych przyzwyczajeń, po aktywne działania na rzecz organizacji pozarządowych. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę – nawet nie wychodząc z domu. Pomaganie jest fajne! Jak chronić przyrodę? Po pierwsze – nie szkodzić Co to jest ekologia i czym się zajmuje? To rozbudowana dziedzina nauki. Ekologia zajmuje się opisywaniem zależności, które występują między poszczególnymi gatunkami organizmów żywych a ich środowiskiem bytowym. W zakresie tej dziedziny leży także badanie zjawisk, które zachodzą pomiędzy poszczególnymi organizmami żywymi. Dla każdego z nas ważne są natomiast działania ekologiczne. Dzięki nim możemy zminimalizować nasz negatywny wpływ na środowisko naturalne. Na pierwszym miejscu powinna się znaleźć zasada znana z medycyny. Przede wszystkim nie szkodzić. Ekologiczny dom – co zrobić, aby twój dom był bardziej ekologiczny? Na ekologiczny charakter domu wpływają decyzje, które podejmują jego mieszkańcy, ich nawyki i przyzwyczajenia. Jaki powinien być ekologiczny dom? Poniżej odpowiadamy na to pytanie. Chodzi o przestrzeganie przepisów prawa dotyczących przyrody. Nie powinniśmy jej zaśmiecać, palić ognisk w miejscach do tego nie przeznaczonych, straszyć lub zabijać zwierząt objętych ochroną. To ostatnie dotyczy też naszych ulubieńców. Nie spuszczajmy psów ze smyczy w lasach. Kotów zaś w ogóle nie powinniśmy wypuszczać z domu bez nadzoru. Oszczędzaj energię i surowce Nasza cywilizacja niszczy środowisko wskutek nieprzemyślanej konsumpcji. Kupujemy i wyrzucamy za dużo, nie zawsze z faktycznej potrzeby. Tymczasem produkcja każdego przedmiotu oznacza zużycie zasobów naturalnych i energii oraz emisję zanieczyszczeń. Warto więc ograniczyć konsumpcję na różne sposoby. Rosnące ceny energii sprzyjają dbaniu o planetę. Jak oszczędzać prąd w domu? Przede wszystkim stawiając na energooszczędne urządzenia AGD. Warto też mądrze korzystać z lodówki, zmywarki i żelazka. Oszczędzanie wody to m.in. branie prysznica zamiast kąpieli. Ale też zbieranie deszczówki, którą można np. spłukiwać toalety albo podlewać ogród. Ważną kwestią są też odpady. Co z nimi robić? Przede wszystkim ograniczać ich powstawanie. Wiele rzeczy można ponownie wykorzystać. Pomaga w tym m.in. upcycling. Pomysły z łatwością można znaleźć w internecie. Te odpady, które wytwarzamy, powinniśmy starannie sortować. Ułatwi to odzyskanie z nich surowców wtórnych. Należy przy tym zwracać uwagę na znaki recyklingowe. Warto też pomyśleć o kompostowaniu. Można je prowadzić nawet w warunkach domowych. Przejdź na energię odnawialną Jeśli mieszkasz w domu jednorodzinnym lub w zabudowie szeregowej, pomyśl o ekologicznej energii. Wciąż możliwe jest skorzystanie z rządowych dopłat i ulg podatkowych związanych z fotowoltaiką. Taka inwestycja może zwrócić się po kilku latach. Warto też zwracać uwagę na to, z kim podpisujemy umowę na dostawę energii. W Polsce działają firmy, które swoje usługi potwierdzą na przykład certyfikatem OZE, czyli świadectwem pochodzenia energii z odnawialnych źródeł energii. Dbaj o bioróżnorodność Jeśli masz ogród lub chociażby balkon, możesz wspierać bioróżnorodność. Posadź rośliny miododajne, które poprawią sytuację zapylaczy, takich jak pszczoły czy motyle. Ogranicz koszenie trawnika i wygrabianie ściółki jesienią. Staraj się nie stosować nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin. Przekaż 1% podatku Co roku musimy rozliczać się z urzędem skarbowym. To idealna okazja, by przekazać 1% podatku wybranej przez nas organizacji, wpisując w odpowiednią rubrykę jej KRS. Nic prostszego, a jak wiele zmienia! Ekonawyki – 6 prostych zmian, które pomogą planecie i środowisku W 2020 r. każdy z nas wygenerował średnio 342 kg odpadów komunalnych. To o 10 kg więcej niż w roku poprzednim i blisko 60 kg więcej niż pięć lat temu. Chociaż na tle innych krajów nie w... Nie wszystkie organizacje ekologiczne mogą otrzymywać 1% podatku. Dotyczy to tylko tzw. organizacji pożytku publicznego (OPP). Spełniają one specjalne kryteria. Listę OPP możesz znaleźć w serwisie podatki.gov.pl. Adoptuj zwierzę Jak pomóc zagrożonemu zwierzęciu? Przykładem może być akcja prowadzona m.in. przez WWF Polska. Dzięki niej możemy symbolicznie adoptować wybrane przez nas zwierzę: fokę, morświna, niedźwiedzia, rysia, tygrysa lub wilka. Można wybrać wpłatę jednorazową lub miesięczną. Otrzymamy informacje o naszej adopcji i zdjęcia adoptowanego zwierzątka. Możemy również sprawić radość osobie bliskiej i adoptować w jej imieniu. Podobną akcję przeprowadza również Klub Gaja – tu możemy adoptować rzekę. Greenpeace z kolei namawia do adopcji pszczół. Do sponsorowania zwierząt zachęcają także polskie ogrody zoologiczne. To jednak raczej oferta dla firm. Weź ślub z akcentem eko Jeżeli planujesz ślub w najbliższym czasie, zrezygnuj z kwiatów, wina czy nowej pralki od gości. Zamiast tego poproś o przekazanie darowizny na cel charytatywny. Taką akcję prowadził np. WWF pod nazwą „Nowożeńcy dla przyrody”. Możesz również wybrać dowolną organizację, którą chcesz wspomóc, wypisując jej dane do formularza przelewu i zostawiając w widocznym dla gości miejscu. Zostań wolontariuszem Jeżeli ci to nie wystarcza, zostań wolontariuszem! Weź udział w długoterminowych programach lub szybkich akcjach. Możesz poszerzać świadomość innych, pomóc w prowadzeniu kampanii, a nawet wyjechać i opiekować się dzikimi zwierzętami. Polecamy wyjazd do Felidae Centre w RPA - sprawdzone przez naszą kartograf, Joannę Kopkę. Ekoturystyka - na czym polega i jak podróżować ekologicznie? Ekologiczny styl życia powoli przestaje być już modą, a staje się społecznym obowiązkiem. Turystyka masowa wywiera niekorzystny wpływ na stan środowiska naturalnego. Jej przeciwieństwem j... Jeśli masz mało czasu, pomyśl o wolontariacie zdalnym. Możesz brać udział w działaniach ekologicznych także przez internet. Więcej informacji na ten temat znajdziesz np. w serwisie E-wolontariat.
Znaki recyklingowe - co znaczą symbole na opakowaniach?
Znaki recyklingowe to jedne z wielu symboli, które można zobaczyć na różnych opakowaniach: butelkach po napojach, kartonach po sprzęcie RTV, puszkach po wyrobach konserwowych i wielu innych. Poniżej opisujemy poszczególne znaki i rozszyfrowujemy ich znaczenie.
W tym artykule: Co oznaczają znaki recyklingowe na opakowaniach? Znak recyklingu Znak możliwości ponownego wykorzystania Symbol opakowania biodegradowalnego Symbol aluminium przeznaczonego do recyklingu Numer kodowy materiału przeznaczonego do recyklingu Znaki związane z ekologią Warto poznać znaczenie tych symboli, bo każdy z nich zawiera niezwykle cenną informację – podpowiada nam, co zrobić z pustym i niepotrzebnym opakowaniem. Czy znasz wszystkie znaki recyklingowe? Wiesz, co oznacza trójkąt na opakowaniach? Biorąc do ręki opakowanie z dowolnym produktem, większość osób zwraca uwagę przede wszystkim na informacje dotyczące składu, parametrów czy właściwości. Nie możemy jednak zapominać, że poza podstawowymi informacjami, na butelkach, puszkach, pudełkach i kartonach znajdziemy także wskazówki, które z globalnego punktu widzenia są niezwykle istotne. To symbole recyklingowe – piktogramy znacząco ułatwiające racjonalne gospodarowanie odpadami i realizację fundamentalnych podstaw idei GOZ, czyli gospodarki o obiegu zamkniętym. Co oznaczają znaki recyklingowe na opakowaniach? Każde opakowanie jest oznaczone licznymi piktogramami. Niektóre z nich dotyczą sposobu postępowania z danym produktem. Zastanawiasz się, co oznacza parasolka na opakowaniu? Ten znak informuje nabywcę, że dany produkt powinien być chroniony przed wilgocią. Taki symbol często pojawia się na opakowaniach sprzętu elektronicznego. Naukowcy stworzyli „bio-plastik”. W pełni biodegradowalny w ciągu godzin Zespół pod kierunkiem profesor Ting Xu ogłosił, że z powodzeniem stworzył materiał, który może prawie całkowicie ulegać biodegradacji w łatwych do osiągnięcia warunkach, jak wysoka te... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/04da57f7d4433e85854c598300739023454710c6-cec7923.jpeg" width="938" height="528" alt="Plastikowe śmieci są regularnie wyrzucane na plaże na całym świecie. Tu Kedonganan na Bali w Indonezji (fot. Putu Sayoga / Bloomberg via Getty Images)" title="Plastikowe śmieci są regularnie wyrzucane na plaże na całym świecie. Tu Kedonganan na Bali w Indonezji (fot. Putu Sayoga / Bloomberg via Getty Images)" /> O ile ta informacja jest szalenie istotna z punktu widzenia użytkownika, to nie można zapomnieć, że w kontekście troski o środowisko ważna jest nie tylko prawidłowa obsługa zakupionego urządzenia. Odpowiednio użytkowany telewizor, odtwarzacz lub inny sprzęt RTV może być eksploatowany dłużej, a dłuższe użytkowanie to mniej elektrośmieci. Istotne jest jednak także to, co zrobimy z opakowaniem, w którym dany produkt jest magazynowany, transportowany i sprzedawany. Nie dotyczy to wyłącznie sprzętu RTV/AGD, ale każdego produktu konfekcjonowanego. To właśnie znaki ekologiczne podpowiadają nam, czy dany materiał nadaje się do przetworzenia, ponownego wykorzystania lub kompostowania. Nie, nie wskazują, do którego kontenera powinny być wyrzucone, ale już sama wiedza na temat możliwości recyklingowania tworzywa podpowiada nam, gdzie odpad musi trafić. Znak recyklingu W tym kontekście, jednym z najistotniejszych piktogramów jest znak recyklingu, znany jako „Möbius loop”. Ten charakterystyczny symbol przypomina trójkąt ułożony z trzech załamujących się w środkowej części strzałek. Najczęściej mają kolor zielony, ale w niektórych przypadkach ich kontur nie jest wypełniony. Co oznacza trójkąt na opakowaniu? Obecność tego piktogramu wskazuje, że jest wykonane z surowca, który może być poddany recyklingowi. Oznacza to, że odpad może być wykorzystany ponownie w celu wytworzenia nowego produktu. Warto wspomnieć, że na niektórych opakowaniach trójkątne oznaczenie „Möbius loop” zawiera także liczbę. Oznacza ona procentową zawartość w opakowaniu surowca, który może być poddany recyklingowi. Znak możliwości ponownego wykorzystania Kolejny ważny symbol to piktogram, który wskazuje na na produkty nadające się do ponownego wykorzystania. Ten znak ma postać dwóch równoległych strzałek. Górna skierowana jest w prawo, natomiast dolna – w lewo. Charakterystyczny piktogram najczęściej pojawia się na butelkach, beczkach, kontenerach i szklanych pojemnikach. Jeżeli widzisz go na opakowaniu, oznacza to, że nadaje się do ponownego użycia. Symbol opakowania biodegradowalnego Niektóre opakowania są wykonane z materiałów ulegających biodegradacji. Do ich oznaczenia służy znak przypominający zaplecioną wstążkę, którą wieńczą dwa listki. Jeżeli zobaczysz taki znak na jakimkolwiek opakowaniu, będzie to oznaczało, że ulega ono rozkładowi i nadaje się do kompostowania. To oznacza, że powinno być wyrzucone do pojemnika z odpadami biologicznymi. Niektóre opakowania biodegradowalne są oznaczane kwadratowym piktogramem z trzema strzałkami skierowanymi w dół i kwiatem. Pomiędzy tymi symbolami znajduje się napis „OK compost”. Inne możliwe oznaczenie to zielony kwadrat z białą strzałką tworzącą odwróconą literę D i napisem „OK biodegradable”. Symbol aluminium przeznaczonego do recyklingu Jednym z surowców, który może być poddany recyklingowi, jest aluminium. O tym, że dane opakowanie zostało wykonane właśnie z tego metalu i może być ponownie przetworzone, informuje stosowny piktogram. Znak, o którym mowa składa się z dwóch tworzących okrąg strzałek, które są ułożone zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Wewnątrz koła umieszczony jest napis „alu”. Numer kodowy materiału przeznaczonego do recyklingu „Möbius loop” nie jest jedynym trójkątem, który może być umieszczony na opakowaniu. Na tych, które zostały wykonane z tworzywa sztucznego, pojawiają się także znaki identyfikujące dany materiał. Symbol, o którym mowa, składa się z trzech strzałek tworzących trójkąt (cieńszych niż te, które tworzą znak recyklingu), cyfry i słownego oznaczenia tworzywa. Czasami składają się wyłącznie z trójkąta i cyfry, trójkąta i oznaczenia słownego lub cyfry i oznaczenia słownego. PET – to politereftalan etylenu, tworzywo oznaczone cyfrą 1. Należy do najczęściej stosowanych tworzyw sztucznych. Wytwarza się z niego m.in. butelki i jednorazowe opakowania. Należy pamiętać, że ten materiał nie może być użyty ponownie; HDPE – to polietylen wysokiej gęstości, tworzywo oznaczone cyfrą 2. Taki materiał jest zaliczany do grupy bezpiecznych plastików, które mogą być wykorzystane ponownie. Z HDPE produkuje się m.in. plastikowe butelki na mleko; PVC – to polichlorek winylu, tworzywo oznaczone cyfrą 3. Ten materiał jest używany m.in. do produkcji folii spożywczej. Nie może być poddawany działaniu wysokiej temperatury, bo w takich warunkach zaczyna wydzielać toksyczne związki; LDPE – to polietylen niskiej gęstości, tworzywo oznaczone cyfrą 4. Jest zaliczany do grupy bezpiecznych plastików. Produkuje się z niego m.in. folię spożywczą i foliowe torebki; PP – to polipropylen wielokrotnego użytku, tworzywo oznaczone cyfrą 5. Kolejny plastik zaliczany do grupy bezpiecznych. Najczęściej ma zastosowanie w produkcji opakowań, które mają mieć kontakt z żywnością; PS – to polistyren (czyli styropian), tworzywo oznaczone cyfrą 6. Ten materiał został uznany za niebezpieczny w kontakcie z żywnością, dlatego jednorazowe opakowania i pojemniki, które zostały wykonane z PS, od 2021 roku nie mogą być sprzedawane w krajach Unii Europejskiej; INNE (OTHER) – to grupa tworzyw i laminatów z tworzyw sztucznych, oznacza się je cyfrą 7. Do tej grupy zaliczane są też materiały pochodzenia organicznego. Te symbole warto zapamiętać ze względu na zdrowie własne i osób najbliższych, ale nie tylko. Mają one duże znaczenie także w kwestiach związanych z recyklingiem. Tworzywa zaliczane do 7. grupy nie mogą być recyklingowane. Najlepiej do tego celu nadają się materiały z oznaczeniami 2, 4 i 5. Znaki związane z ekologią Na opakowaniach występują też symbole, które mają duże znaczenie nie tylko w kontekście recyklingu, ale także szeroko rozumianej ekologii. Należą do nich następujące znaki: „ZIELONY PUNKT” – dwie tworzące okrąg strzałki oznaczają, że dany producent wniósł wkład finansowy w budowę lub funkcjonowanie systemu odzyskującego odpady; „DBAJ O CZYSTOŚĆ” – symbol przedstawia postać wyrzucającą odpad do kosza. Przypomina, by właśnie w taki sposób pozbyć się pustego/zużytego opakowania; „NIETESTOWANE NA ZWIERZĘTACH” – znak króliczka w trójkącie zwykle pojawia się na kosmetykach. Oznacza, że dany produkt nie był testowany na zwierzętach (na żadnym etapie badań); „ZNAK EKOLOGICZNY” – koło, w którym zamknięty jest obrys Polski (z napisem „ZNAK EKOLOGICZNY EKO”) stanowi poświadczenie, że dany produkt został wytworzony w zgodzie z kryteriami ustalonymi przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji; „ZNAK MSC” – symbol ryby tworzącej „ptaszek” (znak zgodności) jest umieszczany na konserwach i przetworach rybnych. Oznacza, że surowiec, który posłużył do ich produkcji, został pozyskany poprzez zrównoważone połowy; „ROLNICTWO EKOLOGICZNE” – kłos w okręgu to unijny znak certyfikacyjny. Jego obecność wskazuje, że przynajmniej 95 proc. składników danego produktu powstało w drodze upraw ekologicznych; „PRZEKAZAĆ DO PUNKTU ZBIÓRKI ELEKTROŚMIECI” – przekreślony kontener na śmieci oznacza, że po zużyciu, dany produkt musi być przekazany do punktu zbiórki elektrośmieci. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Szklane butelki nie tak dobre dla środowiska. Przegrywają z plastikiem i aluminium
Naukowcy z Southampton porównali pięć rodzajów opakowań, w jakich sprzedawane są napoje gazowane, pod względem ich przyjazności dla środowiska. Okazało się, że szklane butelki wypadły w zestawieniu najsłabiej. Są gorsze dla środowiska niż plastik, ponieważ ich produkcja wymaga większego zużycia energii i zasobów.
Coraz większa świadomość ekologiczna sprawia, że częściej staramy się rezygnować z plastiku. W końcu plastikowe odpady i unoszący się w wodach na całym świecie mikroplastik w ostatnich latach stały się ogromnym problemem na skalę globalną. Wbrew przekonaniu, że wszystko co plastikowe jest złe, kolejne już badania pokazują, że produkcja i stosowanie plastiku może być mniej szkodliwe dla środowiska niż w przypadku artykułów z innych materiałów (patrz: Bawełniana torba najgorszym zamiennikiem plastikowej. Prześledzono "cykl życia" reklamówek). Problemem pozostaje za to brak właściwego gospodarowania plastikowymi odpadami. Naukowcy z Southampton postanowili przyjrzeć się plastikowi w bardzo wąskim zakresie, a mianowicie plastikowym opakowaniom napojów gazowanych, i porównać go z czterema innymi opakowania na tego typu produkty. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „”, a także po krótce opisane na łamach „The Conversation”, gdzie główni autorzy analizy wyjaśniają, skąd niska pozycja szklanych butelek. Miejsce 5: szklana butelka „Może to być zaskoczeniem, ale szklane butelki w naszej analizie zajęły ostatnie miejsce. Możesz instynktownie sięgnąć po szklaną butelkę, aby uniknąć zakupu plastikowej alternatywy, ale produkcja szkła wymaga więcej zasobów i energii. Produkcja szkła obejmuje wydobycie surowców, takich jak piasek kwarcowy i dolomit, które mogą uwalniać zanieczyszczenia, które wdychane mogą powodować krzemicę płuc. Do stopienia tych materiałów potrzebne są również wysokie temperatury, proces ten jest w przeważającej mierze napędzany paliwami kopalnymi” - wyjaśniają Ian Williams i Alice Brook z University of Southampton. „Szklana butelka o pojemności jednego litra może ważyć do 800 g, podczas gdy podobna butelka plastikowa waży około 40 g. Ta dodatkowa waga oznacza, że pojazdy przewożące szklane butelki zużywają więcej paliw, aby dostarczyć taką samą ilość płynu. Z tych powodów odkryliśmy, że butelki szklane mają około 95% większy udział w globalnym ociepleniu niż puszki aluminiowe” - dodają w artykule. Co więcej, szklane butelki są obecnie zbyt często wyrzucane po jednorazowym użyciu, zamiast trafić do ponownego użytku, co pozwoliłoby zrównoważyć wysoki koszt ekologiczny ich produkcji. Butelka może zostać użyta od 12 do 20 razy. Miejsce 4: szklana butelka z recyklingu Także szklane butelki wyprodukowane ze szkła z recyklingu nie wypadły w badaniu zbyt dobrze. „Szkło z recyklingu nadal zużywa dużo energii ze względu na wysokie temperatury potrzebne do jego stopienia. Więcej energii oznacza więcej emisji gazów cieplarnianych, a podczas tego procesu szkło może ponownie uwalniać dwutlenek węgla. W Wielkiej Brytanii wskaźnik recyklingu szkła wynosi 67,6%. Wymagałoby to poprawy, aby produkcja szklanych butelek była odbywała się jedynie dzięki recyklingowi” - podkreślają badacze. Miejsce 3: butelka plastikowa Lepiej od szklanych butelek wypadły plastikowe, które znalazły się na trzecim z pięciu miejsc. „Plastik ma idealne właściwości do przechowywania napojów. Jest mocny, odporny na chemikalia (więc składniki twojego napoju nie degradują plastiku) i jest lekki, co oznacza, że można transportować więcej przy mniejszej emisji. To dało plastikowi znacznie mniejszy wpływ na globalne ocieplenie niż szkło w naszej analizie” - wyjaśniają autorzy. „Jednak skutki odpadów z tworzyw sztucznych na całym świecie są dobrze udokumentowane. Szkło i aluminium nie rozpadają się na szkodliwe mikrocząsteczki, jak plastik. Recykling tworzyw sztucznych wymaga mniej energii ze względu na niższe temperatury związane z topieniem surowca. Ale plastiku, w przeciwieństwie do szkła czy aluminium, nie można poddawać recyklingowi w nieskończoność. Za każdym razem, gdy jest poddawany recyklingowi, skracają się łańcuchy cząsteczek tworzących plastik. Wszystkie tworzywa sztuczne osiągają punkt, w którym nie można ich już poddać recyklingowi i w ten sposób trafiają na wysypisko, są spalane lub trafiają do środowiska” - podkreślają autorzy, zwracając uwagę także na problem wciąż niewystarczającego poziomu recyklingu plastiku. Miejsce 2: aluminiowa puszka Na drugim miejscu minirankingu znalazły się puszki aluminiowe. „Odkryliśmy, że w mniejszym stopniu przyczyniają się do globalnego ocieplenia niż szkło i plastik, ponieważ do ich powstania zużywa się mniej energii i zasobów. Puszki są lżejsze od szkła i nie są też wykonane z paliw kopalnych, jak plastik” - podają naukowcy. Niestety produkcja aluminium także nie pozostaje bez wpływu na środowisko naturalne. „Produkcja aluminium wymaga rafinacji rudy boksytu, a boksyt wydobywczy może zanieczyścić wodę w krajach, z których jest pozyskiwany, w tym w Australii, Malezji i Indiach. Rzeki i osady zanieczyszczone metalami ciężkimi zagrażają zdrowiu ludzi i dzikiej przyrody w pobliżu kopalni” - czytamy w „The Conversation”. Miejsce 1: puszka z rezyklingu Najbardziej „eco-friendly” opakowaniem okazały się puszki aluminiowe produkowane z recyklatów. „Aluminium można stale poddawać recyklingowi bez zmiany właściwości. Recykling aluminium może zaoszczędzić 95% energii używanej do produkcji nowej puszki i nie wymaga wydobywania ani transportu nowego materiału” - podają autorzy. Niestety tu też zawodzi gospodarka odpadami. Wskaźnik recyklingu opakowań aluminiowych w Wielkiej Brytanii wynosi zaledwie 52% i – zdaniem naukowców – wymaga „radykalnej poprawy”. Ostatecznie autorzy analizy podkreślają, że choć materiały różnią się między sobą wpływem na środowisko, to każdy w jakimś stopniu odpowiada za jego eksploatację i zanieczyszczenie. „Najlepszym rozwiązaniem byłoby całkowite wycofanie opakowań jednorazowych i wprowadzenie systemu opakowań wielorazowych” - piszą. Źródło: The Conversation
Do 2070 roku Indie utoną w „miesiączkowym marnotrawstwie”. Winne tabu wokół menstruacji i brudu
Tabu dotyczące menstruacji oraz pojęcia brudu i wstydu przyczyniają się do narastającego kryzysu środowiskowego szczególnie w krajach rozwijających się, takich jak Indie – twierdzi Mariana Lopez z Manchester University. Indie pozbawione odpowiedniego systemu zarządzania odpadami już teraz toną w śmieciach, a w ciągu 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych zwiększy się tak bardzo, że kraj nie będzie w stanie sobie z nimi poradzić.
Jednorazowe produkty menstruacyjne (w tym tampony i podpaski) są często postrzegane jako jedyna możliwość zapewnienia kobietom „godnego zarządzania menstruacją”. Także przez rządy, organizacje pozarządowe czy fundacje na rzecz praw kobiet walczące z ubóstwem menstruacyjnym i brakiem dostępu do środków higienicznych. Jednak powstające w ten sposób odpady to rosnący problem, który ma znaczące konsekwencje dla środowiska. – Jest to szczególnie palący problem w krajach takich jak Indie, w których brakuje infrastruktury do usuwania odpadów – zauważa Mariana Lopez, badaczka z Global Development Institute. Aby dokładniej zobrazować problem Lopez postanowiła przeprowadzić analizę potencjalnego wzrostu marnotrawstwa miesiączkowego w Indiach, czyli oszacować wzrost ilości odpadów pochodzących z jednorazowych produktów higienicznych – tamponów, podpasek syntetycznych i wkładek. W związku z brakiem danych na temat poziomu tego typu odpadów w Indiach, badaczka skorzystała z danych od producentów, dotyczących poziomu sprzedaży oraz prognozowanego popytu na środki higieniczne. Okazało się, że w ciągu najbliższych 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych w Indiach może wzrosnąć ośmiokrotnie, do poziomu, z którym kraj nie będzie w stanie sobie poradzić. Nowa Zelandia walczy z ubóstwem menstruacyjnym. Blisko 100 tys. dziewczynek nie chodzi z tego powodu do szkoły 95 tysięcy dziewcząt w wieku od 9 do 18 lat zadeklarowało, że zdarza im się opuszczać zajęcia lekcyjne z powodu miesiączki. Dziewcząt w większości nie stać na środki higieniczne, co un... – Z moich szacunków wynika, że do 2070 r., kiedy sprzedaż osiągnie punkt nasycenia wynoszący 100 miliardów sztuk, Indie mogą mieć do czynienia z 800 000 ton odpadów menstruacyjnych rocznie. Dziś ilość tych odpadów przekracza 100 000 ton. Ale jest znaczna liczba kobiet, które jeszcze nie uzyskały dostępu do produktów menstruacyjnych – zauważa Lopez na łamach „The Conversation”. W najnowszym ogólnokrajowym badaniu przeprowadzonym w Indiach wykazano, że obecnie tylko 48% kobiet mieszkających na wsiach i 78% kobiet z miast stosuje „higieniczną metodę ochrony menstruacyjnej”. W badaniu uwzględniono jednak tylko kobiety w wieku od 15 do 24 lat i tylko te osoby, które identyfikują się jako kobiety. – W moim badaniu uwzględniłam tylko kobiety będące konsumentkami, co pokazuje, że rzeczywiste liczby mogą być jeszcze większe – zauważa badaczka. Dodatkowo na wzrost rzeczywistych liczb może wpłynąć fakt, że szacunki dotyczą tylko tych produktów jednorazowych, które trafiły na wysypiska. Tymczasem Lopez w swoim raporcie potwierdza, że wiele kobiet spala zużyte podpaski i tampony, zawija je w oddzielne torby po czym wyrzuca do ulicznych koszy na śmieci lub publicznych toalet, a część kobiet nawet myje i ponownie stosuje jednorazowe podpaski. – Praktyki te są oparte na pojęciach wstydu i brudu, które można przypisać wierzeniom kulturowym i religijnym dotyczącym menstruacji. Istniejące oceny wpływu produktów menstruacyjnych na środowisko często nie uwzględniają lokalnych praktyk utylizacji, takich jak te – zauważa badaczka. Sudan wprowadza przełomowe prawo i delegalizuje obrzezanie kobiet. „Podważa ich godność” Trzy lata więzienia albo grzywna – to kara, jaka czeka osoby, które naruszą nowe prawo zakazujące okaleczania żeńskich narządów płciowych. O ratyfikowaniu nowej ustawy delegalizującej r... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/00b84d328af49f6629b4d78985c004101a1405a3-0c3f204.jpeg" width="938" height="626" alt="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" title="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Istotnym problemem, na jaki zwraca uwagę Lopez jest rola „zbieraczy śmieci” w Indiach. – Zarówno kobiety, jak i mężczyźni zbierający odpady uważają, że krew menstruacyjna jest źródłem szkód dla osób, które są na nią narażone. Ponadto podzielają pogląd, że odpady menstruacyjne to „kobiece odchody” i powinny być obsługiwane wyłącznie przez kobiety – wyjaśnia badaczka. To sprawia, że jednorazowe odpady menstruacyjne nie są odpowiednio segregowane i poddawane utylizacji. Zamiast tego są wyrzucane na otwarte przestrzenie (jak place budowy, opuszczone nieużytki) lub spalane. To dodatkowo przyczynia się do problemów środowiskowych. – Należy zająć się tematami tabu dotyczącymi menstruacji, aby wprowadzić zmiany w praktykach usuwania i gospodarowania odpadami oraz zapobiec znacznemu pogorszeniu i tak już tragicznej sytuacji środowiskowej. Podczas gdy wiele krajów, w tym Indie, wdraża zasady mające na celu poprawę zarządzania higieną menstruacyjną, sposób w jaki te produkty są w rzeczywistości utylizowane, został w dużej mierze przeoczony. To musi się teraz zmienić – podkreśla Lopez. Po co jest placebo w pigułkach antykoncepcyjnych? Dla papieża. I to nie jest żart Dla papieża. Nie, to nie żart, naprawdę chodziło o to, by udobruchać głowę Kościoła katolickiego. Co ciekawe, po latach okazuje się, że nie trzeba ich brać i można przetrwać miesiąc ...
Ponad 2 mld odpadów przybywa rocznie na świecie. Jak to powstrzymać? [Podcast FuTuryści]
A każdy z nas wytwarza ich ponad 300 kg rocznie. Jak to zmienić? Czy możliwe jest życie wg zasady zero waste? Zapraszamy na wydanie specjalne podcastu FuTuryści nt. śmieci. Gościem Michała Cessanisa jest Anna Gauza, ekspertka Hydropolis
Zamiast nasion – nielegalne odpady. Wyniki kontroli w porcie w Gdyni
W kontenerach, które trafiły do gdyńskiego portu z Turcji, miały być przewożone nasiona roślin, zamiast tego znaleziono w nich przeszło 5 tysięcy ton odpadów. Odpady trafiły do Polski nielegalnie, sprawą zajęła się więc Prokuratura Rejonowa w Gdyni. Przemyt odpadów to coraz częstszy problem.
5,2 tys. ton odpadów w postaci gleby, ziemi i kamieni zostało ukrytych w 214 kontenerach. Nielegalny ładunek został znaleziony podczas kontroli prowadzonej przez Pomorską Krajową Administrację Skarbową z udziałem inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Gdańsku. Według deklaracji przewozowych w kontenerach miały znajdować się nasiona roślin. W związku z tym, że odpady znalazły się na terenie UE z naruszeniem przepisów międzynarodowego przemieszczania odpadów, Pomorski Urząd Celno-Skarbowy w Gdyni złożył zawiadomienie do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Do czasu zakończenia postępowania, odpady pozostaną pod dozorem celnym. Czynności wyjaśniające w sprawie prowadzi również prokuratura. Przywóz tego typu odpadów wymaga wcześniejszego zgłoszenia i zgody Głównego Inspektora Ochrony Środowiska – podaje KAS. Śmieciowy przemyt Dane dotyczące produkcji odpadów w Europie pokazują, że statystyczny obywatel Unii Europejskiej – podobnie jak statystyczny Polak – z roku na rok wytwarza więcej śmieci. Liczby za 2018 rok pokazują, że przeciętny mieszkaniec Polski w ciągu 12 miesięcy wyprodukował 329 kg odpadów komunalnych, a nasz krajowy wynik to zaledwie 67 proc. średniej unijnej i 43 proc. tego, co wytwarza przeciętny Duńczyk (766 kg na mieszkańca rocznie) – podaje Biznes Interia. Z szacunków, które przytacza serwis w raporcie wynika, że w 2030 roku statystyczny Polak będzie produkował już 370 kg śmieci komunalnych. A te stanowią zaledwie ok. 10 proc. wszystkich odpadów. Wskaźnik ten rośnie na całym świecie, nie tylko w Europie, nic więc dziwnego, że nielegalny handel i transport odpadów rośnie. To, co jeszcze do niedawna było niszą, teraz dla przemytników i handlarzy stało się rentownym biznesem. Odpady wędrują najczęściej z bogatszych krajów do biedniejszych, które powoli, acz systematycznie stają się ogólnoświatowym wysypiskiem śmieci. – W 2018 roku Główny Inspektorat Ochrony Środowiska stwierdził, że udaremniono 53 próby nielegalnego przywozu odpadów. Najwięcej, bo 111, powstrzymano w 2015 r., a później liczba udaremnionych prób utrzymywała się na poziomie 40-50 - mówi Paweł Głuszyński z Towarzystwa na Rzecz Ziemi. Według GIOŚ w 2018 roku próbowano przemycić do Polski ponad 14 tys. ton nielegalnych odpadów. Jednak w związku z tym, że prawdo dotyczące gospodarowania odpadami w Polsce staje się coraz bardzie surowe, nasz kraj coraz rzadziej jest ostatecznym celem przemytu, a coraz częściej jednym z przystanków na szlaku.
Przerażająca prawda o odpadach radioaktywnych! USA siedzi na bombie
Wszyscy dbają o to, by materiały promieniotwórcze nam nie zagrażały, prawda? Niestety, ale wcale nie...
II Wojna Światowa wciąż trwała na Pacyfiku w pierwszym tygodniu sierpnia 1945 roku, gdy mój ojciec i ja spędzaliśmy wakacje w Atlantic City, w stanie New Jersey, jedząc kraby i leniuchując nad oceanem. W salonie gier wkładałem drobne do modelu karabinu maszynowego i strzelałem w kierunku japońskich myśliwców Zero fruwających w poprzek ekranu. Na deptaku, żołnierze z karabinami na ramionach maszerowali i śpiewali: Gwiazdy i pasy załopoczą nad Tokio, Załopoczą nad Tokio, załopoczą nad Tokio, Gwiazdy i pasy załopoczą nad Tokio, Gdy 991-sza brygada trafi tam. Pewnego poranka mój ojciec pokazał mi gazetę z czerwoną czołówką, gdzie informowano o zrzuceniu ogromnej bomby na Hiroszimę. Trzy dni później kolejna spadła na Nagasaki i Japonia poddała się. Bomby te były tak wielkie, że chłopcy z 991-tej nie musieli wcale wybierać się do Tokio. Potęga atomu Mocna siła jądrowa, energia sprawiająca, że jądra atomowe to najbardziej ścisłe elementy we wszechświecie, została zerwana, uwalniając ogromną moc - równowartość 15 000 ton trotylu w Hiroszimie - i rozpoczynając wyścig do stworzenia potężniejszych broni. Siedem lat później pierwsza bomba wodorowa, o nazwie kodowej Mike, spowodowała wybuch o mocy 9,4 mln ton trotylu. Mike zrównałby z ziemią wszystkie pięć dzielnic Nowego Jorku. W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku, u szczytu zimnej wojny, USA zmagazynowało około 32 000 głowic jądrowych, a przy tym góry śmieci radioaktywnych z produkcji plutonu do tej broni. Wyprodukowanie jednego kilograma plutonu wymagało około 907 ton rudy uranowej. Pluton, generowany z uranu bombardowanego neutronami w reaktorze jądrowym, był oddzielany od uranu w piekielnych kąpielach w kwasach i rozpuszczalnikach, które nadal oczekują na utylizację. Długo odkładane oczyszczanie właśnie trwa w 114 z obiektów jądrowych USA, które obejmują powierzchnię równą stanom Rhode Island i Delaware, razem prawie 10 000 kilometrów kwadratowych. Wiele z mniejszych obszarów, tych łatwych, zostało oczyszczonych, ale wielkie wyzwania pozostają. Co zrobić z 47 174 tonami niebezpiecznego, bo radioaktywnego, zużytego paliwa z komercyjnych i wojskowych reaktorów jądrowych? Jak postąpić z 344,5 mln litrów wysokoaktywnych odpadów, które pozostały z przetwarzania plutonu, dziesiątkami ton plutonu, 450 tys. ton zubożonego uranu, milionami metrów sześciennych zanieczyszczonych narzędzi, skrawków metalu, odzieży, olejów, rozpuszczalników i innych odpadów? Ponadto, co z 240 milionami ton odpadów z przeróbki rudy uranu, mniej niż połową z nich stabilizowaną, zaśmiecającymi krajobraz? Góra pełna śmierci Aby zdać sobie sprawę ze skali: po załadowaniu odpadów do wagonów kolejowych, a następnie wlaniu 344,5 mln litrów odpadów do cystern, powstałby mityczny pociąg, sięgający wokół równika i jeszcze dalej. Miejscem składowania dla wspomnianych materiałów miała być wybrana przez rząd USA góra Yucca w stanie Nevada, ale lokalizacja ta napotykała od początku na opór. Do tej pory nie wiadomo, czy dojdzie do realizacji projektu, pomimo znacznych, poczynionych już, nakładów finansowych. Oprócz samego przechowywania odpadów, zanieczyszczone gleby i wody gruntowe muszą zostać przetworzone i ustabilizowane, reaktory jądrowe zamknięte, budynki rozebrane, część z zakopanych odpadów wykopana, posortowana i ponownie złożona w ziemi, ponieważ nie zostały od razu odpowiednio zakopane. Koszt całej operacji będzie oszałamiający - może nawet sięgnąć 400 miliardów dolarów przez 75 lat. Zadanie podzielone zostało na kilka agencji federalnych. Departament Energii (DOE) prowadzi instalacje i nadzoruje czyszczenie wykonywane przez wybranych podwykonawców. Agencja Ochrony Środowiska (EPA) ustanawia standardy zdrowotne i środowiskowe dla długoterminowego składowania odpadów. Tymczasem Departament Transportu nadzoruje większość transportów materiałów jądrowych, korzystając ze standardów określonych przez Komisję ds. Energii Atomowej (NRC), która nadzoruje również wszystkie reaktory, z wyjątkiem wojskowych podlegających Departamentowi Energii. Trudne pytanie Spędziłem sześć tygodni na podróżach do najważniejszych obiektów jądrowych w kilku stanach, gdzie rozmawiałem z kierownikami, naukowcami i inżynierami. Wielu z radością poświęciło czas na wyjaśnienie zagadnień z zakresu fizyki jądrowej i promieniowania, ale Departament Energii potrzebował ponad cztery miesiące, aby odpowiedzieć na ważne pytanie: ile odpadów radioaktywnych w różnych formach znajduje się w Stanach Zjednoczonych? Rozmawiałem także z ekologami, którzy cieszą się z samego faktu, że oczyszczanie w końcu się odbywa, ale patrzą podejrzliwie, pełni wątpliwości, czy działania będą zrealizowane zgodnie z ich standardami. – Rząd po prostu będzie kłamał – podsumował jeden z nich. Jak by nie patrzeć, amerykański „nuklearny establishment” odpowiedzialny za broń jądrową działał w ukryciu przez wiele lat, tworząc głębokie pokłady braku zaufania ze strony obywateli. W rezultacie, odpady jądrowe, broń i władza wzbudzają silne emocje. Od razu wyjawię swoją stronniczość - jako były oficer marynarki wojennej cenię to powołanie jako zajęcie honorowe i konieczne. Uważam broń jądrową za sprawdzony czynnik odstraszający przed wojną, nie jako zagrożenie dla pokoju. Ponadto, popieram rolę energetyki jądrowej w naszym bilansie energetycznym. Mimo to, podczas swojej pracy reporterskiej okazało się, że zgadzałem się z niektórymi stwierdzeniami ekologów, a nawet kwestionowałem rządowe plany trwałego składowania odpadów wysokoaktywnych. Jak sprzątać by nie zginąć? Sprzątanie śmieci nuklearnych byłoby o wiele łatwiejsze, gdybyśmy nie musieli się mierzyć z chemicznym i fizycznym chaosem groźnego dla zdrowia promieniowania, czyli emisji energii z materiału radioaktywnego. Stworzone w reaktorze jądrowym pluton, cez i stront, a także inne pierwiastki z tego obszaru tablicy Mendelejewa, emitują niebezpieczne promieniowanie, które może dosłownie wybić elektrony z atomów w naszych komórkach, zaburzając lub uszkadzając ich funkcjonowanie, a nawet powodując mutacje. Promieniowanie występuje pod postacią drobnych cząstek alfa lub beta bądź podróżujących z wielką energią promieni gamma. Pierwiastki promieniotwórcze emitują promieniowanie, ponieważ są niestabilne; chciałyby być czymś innym. Osiągają swój cel poprzez rozpad, dosłownie: wiele z nich emituje cząstki i fale miliardy razy na sekundę. Każdy element promieniotwórczy ma swój czas połowicznego rozkładu, inaczej zwany też okresem półtrwania - tyle potrzeba, aby połowa jego atomów uległa rozkładowi. Wartości te wynoszą od ułamka sekundy do miliardów lat, na przykład 4,5 mld dla uranu 238. Paradoksalnie, im dłuższy czas półtrwania, tym mniej intensywne promieniowanie. Nieco radioaktywny uran nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, jeśli obchodzić się z nim właściwie. Po dziesięciu okresach półtrwania, pierwiastek jest zazwyczaj nieszkodliwy. Naukowcy zliczają promieniowanie przyjęte przez ludzi za pomocą jednostki zwanej „rem”. Pojedyncza dawka 400 remów na całe ciało, co odpowiada ponad 40 000 prześwietleniom klatki piersiowej, zabije połowę osób wystawionych na jej działanie. Maksymalna ekspozycja dozwolona dla pracowników elektrowni jądrowych to 5 remów na rok. Wszędzie mamy do czynienia z promieniowaniem tła, zwanym tak, bo występuje cały czas, głównie pod postacią promieni kosmicznych i cząstek alfa z radonu. Inne źródła to promienie Roentgena stosowanie w medycynie, telewizory, a nawet cegły, które zawierają trochę uranu z gliny, z której je wypieczono. Nasze ciała są lekko radioaktywne, głównie w wyniku codziennego przyjmowania potasu. Promieniowanie tła na smaganej wiatrem kotlinie w stanie Colorado o nazwie Rocky Flats wynosi około 450 milliremów rocznie (milirem to jedna tysięczna rema), ale istnieje tam problem w postaci zakładu produkcji broni o tej samej nazwie i związanej z nim znacznej radioaktywności różnych pozostałych cząsteczek, głównie plutonu. Od 1952 roku do końca zimnej wojny w 1989 roku, technicy kształtowali tam kawałki plutonu w dziesiątki tysięcy kul służących do budowy broni termojądrowej. Postapokalipsa na żywo Rocky Flats znajduje się pomiędzy Denver i Boulder oraz mieszkającymi w nich krytykami, którzy z religijnym wręcz ferworem prowadzili kronikę skażeń gruntu; beczek, z których sączyły się odpady; kanałów wentylacyjnych, rur i gleb skażonych plutonem. Pluton ma jeden paskudny nawyk, a mianowicie jest piroforyczny, czyli zapala się samorzutnie, co spowodowało dwa duże pożary i mnóstwo małych, przyczyniając się do reputacji Rocky Flats jako jednej z najbardziej znienawidzonych fabryk broni w USA. Rockwell, właściciel fabryki, w końcu poszedł na ugodę w zakresie zarzutów przestępstw ekologicznych, w tym wycieków kwasu i czterech innych przestępstw, i zapłacił 18,5 mln dolarów grzywny. Dziś krytykę zatrzymuje Barbara Mazurowski, kierowniczka DOE w Rocky, która nadzoruje liczącą 5000 osób ekipę oczyszczającą, kosztem dwóch milionów dolarów dziennie. Mazurowski staje przede mną, przyjmując postawę tak zdecydowaną, że wydaje się wyrastać wprost z granitu Gór Skalistych. Kiedy mówi, jej ręce fruwają wokół jak dwa myśliwce, skręcające, gdy chce podkreślić, co ma na myśli. – Zepsuliśmy ten teren i teraz go oczyszczamy. Obszar tej wielkości nigdy nie był zamykany. Kiedy skończymy będzie tutaj tylko trawa. Patrząc na 1,6 kilometra kwadratowego budynków i dróg, które wchodzą w skład kompleksu, trudno mi w to uwierzyć. Jednak tu i ówdzie leżą zwały gruzu, pozostałości już zdemontowanych budynków. Mazurowski zabiera mnie na wycieczkę po budynku 771, dawnym centrum produkcji plutonu, opisanym kiedyś jako „najbardziej niebezpieczny budynek USA”, który wciąż zagraża promieniowaniem pomimo częściowego czyszczenia. Wciskamy się do gumowej odzieży ochronnej, od butów po okrycia głowy. Wystawione na zewnątrz są tylko nasze twarze, bo prawdopodobieństwo wystąpienia zanieczyszczeń w powietrzu jest znikome. Mijamy dziesiątki pudełek rękawiczek z mieszanki gumowych z ołowiem, chroniących techników przed promieniowaniem. Wyglądają jakby wciąż czekały na to, by ktoś wsunął do nich ręce, sięgnął w głąb stalowych skrzynek i zaczął formować pluton w kształt odpowiedni dla eksplozji. Pracownicy tną palnikami skrzynie, leżące odłogiem od 1989 roku, na kawałki odpowiedniej wielkości do włożenia w beczki i przetransportowania do Waste Isolation Pilot Plant, czyli Pilotażowego zakładu izolacji odpadów w Carlsbad w Nowym Meksyku, gdzie zostaną na stałe zakopane w głębokich na ponad 650 metrów grotach wyciętych w starożytnej soli. Pokój jest wilgotny i ciemny, a spod żaru palników wyfruwają iskry. Wycieram gołe czoło odzianą w gumową rękawiczkę ręką, zapominając, że zostało to zakazane, ponieważ na rękawiczkach mógł osiąść zagubiony kawałek plutonu, wypluwający promieniowanie w postaci miliardów cząstek alfa. To duży problem. Chociaż promieniowanie alfa zatrzymuje już kawałek papieru, jest one szczególnie niebezpieczne, jeśli jego źródło dostanie się do płuc lub zostanie połknięte. Przyznaję się do błędu. Technik rusza miernikiem promieniowania koło mojej twarzy w celu wykrycia alfa. Na szczęście, jestem czysty. Powyżej kotłują się kilometry rur, z których usuwana jest radioaktywna ciecz. Kawałek po kawałku, rura po rurze, skrzynia po skrzyni, budynek 771 przemienia się w łąkę. Zamiatanie pod trawę Opuściłem tego dnia Rocky Flats całkiem pod wrażeniem profesjonalizmu i wysiłków wkładanych w porządkowanie przez Mazurowski i jej żołnierzy. Później, aby poznać inny punkt widzenia, odszukałem Lena Acklanda, dyrektora Centrum dziennikarstwa środowiskowego z Uniwersytetu Kolorado w Boulder, autora krytycznej książki o zakładzie: „Making a Real Killing” (w wolnym tłumaczeniu, „Morderczy zysk”). Zapytałem go, co myśli o przywróceniu Rocky Flats naturze. – A co kryje się pod trawą? – zapytał znacząco. Odpowiedź: brud przeplatany z plutonem. Ekolodzy chcieliby usunięcia plutonu. DOE twierdzi, że promieniowanie będzie znikome, jeden millirem rocznie, dodając, że koszt wymiany gleby szedłby w miliony. Rocky Flats może i jest pokazowym miejscem dla DOE i sukcesu oczyszczania, ale siostrzany zakład, o powierzchni ponad 1500 kilometrów kwadratowych w Hanford, w stanie Waszyngton, to zupełnie inna sprawa. Tu spoczywa największy wolumen wysokoaktywnych odpadów jądrowych w USA. Co truje w Hanford? Hanford obejmuje 200 mln litrów odpadów z przetwarzania plutonu przechowywanych w zbiornikach podziemnych, prawie 2100 ton wypalonego paliwa jądrowego, cztery tony plutonu, ponad 700 tys. metrów sześciennych odpadów stałych i 1,1 mld metrów sześciennych zanieczyszczonej gleby i wód gruntowych. W basenie do składowania przyglądam się najbardziej śmiertelnemu źródłu promieniowania poza samymi rdzeniami reaktorów - 1936 stalowym cylindrom zawierającym cez i stront, przykrytymi czterema metrami wody. Kiedy technik wyłącza światło, promieniowanie z cylindrów rozświetla na błękitno pomieszczenie. Reaktory w Hanford przygotowywały pluton dla pierwszego wybuchu jądrowego, w pobliżu Alamogordo w Nowym Meksyku, w 1945 roku, a także do bomby zrzuconej na Nagasaki (w Hiroszimie użyto uranu). Do zamknięcia w 1989 roku zakład w Hanford wyprodukował około 53 tony plutonu odpowiedniego do zastosowania w bombie. Od pierwszych dni, naukowcy z Hanford zaobserwowali, że radionuklidy - bardzo szeroki termin na radioaktywne atomy - dostawały się do środowiska. Jod 131, gaz powstający w wyniku przetwarzania plutonu, ulatywał z pozbawionych filtrów kominów. Woda pobierana z pobliskiej rzeki Columbia do chłodzenia reaktorów powracała do rzeki z radioaktywnym sodem, cynkiem, arsenem, a nawet pierwiastkami rozszczepialnymi. Później przechowywane w zbiornikach podziemnych odpady wyciekły do gleby, a 170 mld litrów zanieczyszczonych zostało porzuconych na miejscu, niektóre w pobliżu przeciekających zbiorników. W ten sposób powstały podziemne „pióropusze” zanieczyszczenia, niektóre zagrażające rzece Columbia. Prasa zaczęła pisać o rosnącej liczbie zachorowań na raka i wad wrodzonych u ludzi oraz zwierząt na obszarach rolniczych w pobliżu Hanford. We wrześniu 1985 roku Michael Lawrence, kierownik DOE dla zakładu, spotkał się z rolnikami w celu omówienia ich obaw. Fakt, że promieniowanie spowodowało chorobę u konkretnej osoby jest praktycznie niemożliwy do udowodnienia; ale Lawrence postanowił uwolnić wcześniej tajne informacje, począwszy od 19 000 stron dokumentów napisanych przez naukowców z Hanford sięgających 1943 roku. Lawrence był pierwszym urzędnikiem z DOE, który coś takiego zrobił, a jego decyzja wywołała „zainteresowanie”, jak wspomina, w Waszyngtonie D.C. W Hanford inni też się interesowali, szczególnie Michele Gerber, gospodyni domowa, matka, historyk z wykształcenia, która przeglądała po kolei opublikowane dokumenty. – Naukowcy nie wierzyli, że ktokolwiek je przeczyta za ich życia – stwierdza. – Mnie zaskoczyła ich szokująca szczerość. Dlaczego nic z tym nie zrobiliście? Podczas pierwszych przypadków wydostawania się jodu 131 w 1940 roku, technicy nonszalancko zapisali, że radioaktywny gaz rozprzestrzenia się dalej, niż przewidywano. – Po prostu powiększyli kręgi dla pobierania próbek – tłumaczy Gerber – do 40, 80, 160, 240 kilometrów, aż do Spokane i Walla Walla. Jak w transie, Gerber czytała przez całą noc, aż do świtu. – Myślałam sobie, zrobiliście co? Dlaczego nie przestaliście? Dlaczego nie zmieniliście procesu produkcji tak, by zmniejszyć emisje?Wielu wątpiło w prawdziwość danych, aż zanieczyszczenia znaleziono na pustynnych kwiatach zdobiących biurko urzędnika. Troska rosła, ale Hanford musiało sprostać kwotom produkcji plutonu. Specjalne filtry oparte na srebrze w końcu zatrzymały 99 procent emisji jodu w 1952 roku. „On the Home Front” (Na domowym froncie), książka Gerber szczegółowo opisująca zanieczyszczenia w Hanford, została opublikowana w 1992 roku i stanowi beznamiętny opis sytuacji, z dokładnymi przypisami, literacki odpowiednik wybuchu atomowego. Konkluzja: choć naukowcy w Hanford wiedzieli, że zanieczyszczają środowisko, nie powiedzieli o tym opinii publicznej. Ta ostatnia poczuła się zdradzona. Roy Gephart, geohydrolog, który był zaangażowany w działalność Hanford przez 28 lat, z książki Gerber dowiedział się, jak stwierdził, „rzeczy, o których nigdy nie słyszał”. – Rozmawiałem z pracownikami, którzy poczuli się kompletnie zaskoczeni, gdy przeczytali książkę. Czuli się oszukani. Dlatego wielu Amerykanów wciąż nam nie ufa. Gephart jest obecnie kierownikiem programu nauk środowiskowych w Pacific Northwest National Laboratory, federalnym zakładzie naukowym niedaleko Hanford. – Ważne jest to, aby właściwie wykonać rekultywację i odzyskać zaufanie opinii publicznej – mówi – ale to może potrwać kolejne pokolenie. W tej chwili w Hanford konstruowany jest zakład do zeszklenia odpadów radioaktywnych do przechowywania - w olbrzymich dołach wyłożonych nieprzepuszczalnym plastikiem zakopywane są odpady niskoaktywne, wyszukiwany jest cez w zbiornikach reaktorów, konstruowane są stalowe stropy nad starymi reaktorami, pozwalające na wyczekanie 75 lat na spadek poziomu radioaktywności, a także instalowane są setki studni do monitorowania podziemnych pióropuszy. – Jeśli pióropusze kiedykolwiek zagrożą zdrowiu ludzi – tłumaczy Gephart – planujemy przerwać ich ruch, zbudować bariery i ustabilizować zanieczyszczenia. Jednak większość z nich pozostanie nietknięta ze względu na koszty, ryzyko i brak odpowiedniej technologii. – Zimna wojna naprawdę była wojną – wspomina Michele Gerber – a Hartford było polem bitwy z innym rodzajem zniszczeń, radionuklidami przedostającymi się do środowiska. Nie można osiągnąć poziomu produkcji jak w Hartford i nie mieć odpadów. Jestem optymistką i wierzę, że zostanie to wszystko oczyszczone. Moje życzenie to od początku po prostu czysta rzeka. Chmura plutonu Innym polem bitwy o rodowodzie sięgającym zimnej wojny jest Idaho National Engineering and Environmental Laboratory (INEEL), czyli Krajowe Laboratorium ds. Inżynierii i Środowiska w Idaho, leżące na zachód od Idaho Falls. Swoją karierę rozpoczęło jako cel dla dział pancerników w czasach II Wojny Światowej. Potem ten ogromny teren porośnięty chwastami i krzewami stał się centrum badań reaktorów jądrowych, a przez pewien czas był używany jako stałe składowisko odpadów dla niektórych z nich. Do INEEL przyjeżdżały z Rocky Flats tysiące beczek odpadów, do października 1988 roku, gdy gubernator Idaho Cecil Andrus polecił policji stanowej zablokowanie drogi ładunkowi. Pociąg wrócił do Kolorado, pośród wagonów jeden bordowy o numerze 6503, który można jeszcze zobaczyć na bocznicy w Rocky. Oczywiście odpady dawno już z niego usunięto. Transporty szybko jednak wznowiono. W 1995 INEEL postanowiło spalić odpady skażone plutonem w najnowocześniejszej spalarni. Jak mi wyjaśniono, urządzenie miało oddzielać pluton podczas spalania PCB (polichlorowanych bifenylów) i innych substancji chemicznych. Minimalna część plutonu mogła uciec, stwierdzili eksperci z INEEL ale nie na tyle dużo, aby było to szkodliwe. Około 160 kilometrów dalej, w Jackson w stanie Wyoming, modnym kowbojskim bastionie bogatych, a także punktu na drodze turystów zdążających do Yellowstone, ludzie nie podzielali zdania naukowców. – Martwiła ich „chmura cząstek plutonu wiejąca w naszą stronę” – tłumaczy Angus Thuermer, Jr., redaktor Jackson Hole News – Alarmy rozległy się po całej dolinie. Według INEEL było to bezpieczne, ale wiele osób tutaj nie ufa rządowi. Jednym z nich był Gerry Spence, słynny adwokat, który często pojawia się w programach telewizyjnych w koszuli ze skóry jelenia. – INEEL działało tak, jakby te cząstki miały spaść na ziemię, gdy tylko trafią na granicę stanu Wyoming – stwierdził. Na spotkaniu tysiąca mieszkańców Jackson w 1999 roku, Spence przedstawił zagrożenie powodowane przez pluton. – To było jak ostatnie argumenty przed przysięgłymi – wspomina – a ludzie zwyciężyli. Nuklearny śnieg Harrison Ford zobowiązał się przekazać 50 tys. dolarów na rzecz sprawy. Inni dołączyli i pół godziny później Spence zebrał 500 tys. dolarów. Powstała organizacja „Keep Yellowstone Nuclear Free”, czyli „Yellowstone wolne od cząstek nuklearnych”. W artykule redakcyjnym magazynu narciarskiego Powder spekulowano, że narciarze z Jackson będą szusowali po „nuklearnym puchu” podczas „zimy nuklearnej”, a światła nie będą im potrzebne, bo noc rozświetli blask materiałów jądrowych. Pluton nie świeci jednak w ciemnościach i niektórzy obywatele Jackson podchodzili bardzo sceptycznie do wizji opadów popiołów z plutonu na ich miasto. – Nie ma dowodów, nawet najmniejszych, że pluton lub jakikolwiek inny materiał promieniotwórczy spadnie Jackson – powiedział Jerry Fussell, były profesor inżynierii jądrowej na Uniwersytecie Tennessee specjalizujący się w ocenie ryzyka systemów jądrowych. – Czy możecie sobie wyobrazić trąbę powietrzną w Idaho Falls podnoszącą i rozrzucającą materiały jądrowe po Jackson Hole? To niedorzeczne – dodał Fussell, który był też amerykańskim delegatem do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej zajmującym rozmowami na temat emisji radioaktywnych. – To będzie wstyd, gdyby Jackson uniemożliwiło działanie tej spalarni. No i uniemożliwiło. Gerry Spence wystosował pozew, a po roku sporów zawarto umowę: INEEL miało zbadać alternatywy dla spalarni odpadów skażonych plutonem, które pozostawały na tym terenie. Spence zgodził się z kolei nie wnosić pozwów kwestionujących dysponowanie innymi odpadami. – To nie jest najmilsza rzecz mieć Gerry'ego Spence'a na ogonie – powiedział mi jeden urzędnik z INEEL. Przekazałem tę uwagę Spence'owi, na co on się uśmiechnął. Siedzieliśmy na ganku jego ranczo na północ od Dubois w stanie Wyoming. Spence wygląda na żywo na wyższego i młodszego - a miał wtedy 71 lat - niż w telewizji. Radośnie ćwierkająca grupa rudzików i pokrzewek nie przerwała jego ponurej oceny składowania odpadów nuklearnych. – Pomysł, że jesteśmy w stanie znaleźć bezpieczny sposób na poradzenie sobie z tymi odpadami to mit – stwierdził. – Najpierw trzeba je tu przywieźć. I ja mam uwierzyć, że nie zdarzą się żadne wypadki losowe? Tak samo mówili o Titanicu. Inne osoby na szlaku odpadów nuklearnych rozmawiały równie szczerze - naukowiec, działacz, kierownik DOE, ekolog i przewodnik po rzece. Jest tego znacznie więcej niż nam się wydaje Arjun Makhijani, urodzony w Indiach dr elektrotechniki, inteligentny, poinformowany i miły od 20 lat krytykuje całą nuklearną scenę. Od jego skroni ciągną się najbardziej niesamowite bokobrody, jakie kiedykolwiek widziałem - białe, grube, ogromne. Z ośmiu pracownikami prowadzi Institute for Energy and Environmental Research, czyli Instytut badań nad Energią i Środowiskiem, think tank w Takoma Park w stanie Maryland, na przedmieściach Waszyngtonu D.C. Makhijani wyjaśnił mi, że wolałby robić coś innego, ale DOE wciąż daje mu zajęcie. – Jestem konstruktywnym krytykiem – stwierdza. Jako przykład wskazuje na swoją iście detektywistyczną pracę dotyczącą ilości odpadów transuranowych zakopywanych w przypadkowy sposób w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, gdy ciężarówki po prostu wrzucały zanieczyszczone plutonem odpady do rowów i dołów. Warstwa gleby była rozrzucana na odpadach, a następnie wyrównywana przez maszyny budowlane. Następnie proces ten powtarzano. Starając się ocenić ilość odpadów w dołach, Makhijani przestudiował zapisy rządowe i stwierdził, że urzędnicy po prostu zgadywali. „Jakby rzucali lotkami”, stwierdza. Wysłał krytyczny artykuł do DOE. Departament Energii rozpatrywał dokument przez ponad dwa lata i w końcu zgodził się z nim, przyznając, że skażone plutonem odpady zakopane w dołach były dziesięć razy bardziej radioaktywne niż się wszystkim wydawało. – W samym Idaho jest mnóstwo plutonu – mówi Makhijani. – Część z niego przedostaje się przez glebę i zagraża warstwie wodonośnej rzeki Snake. Makhijani postuluje wycofanie energii jądrowej i zastąpienie jej energią z wiatru. – W 12 stanach na środkowym-zachodzie USA jest wystarczający potencjał do generowania trzy razy zapotrzebowania na energię elektryczną całych Stanów Zjednoczonych – tłumaczy. Marcus Page - buntownik w kapeluszu W Las Vegas, poznałem tego aktywistę walczącego z energią nuklearną i działacza na rzecz pokoju. Został kiedyś aresztowany za protestowanie przeciwko programowi Gwiezdnych Wojen przy bazie lotniczej Vanderberg w Kalifornii. Regularnie pojawia się na protestach przeciw energii nuklearnej, gdzie rozpakowuje przenośną stację radiową i rozpoczyna nadawanie dla katolickiej społecznej stacji robotników. Na nasze spotkanie przyszedł z okrągłym kapeluszem z czarnego filcu z wąskim rondem, który wydawał się nieco za mały, dokładnie takim jakiego spodziewałbym się po baśniowym karle. Podziwiałem go, a Page natychmiast zdjął go i mi dał. Chce wycofać broń jądrową i elektrownie, bo „po prostu tworzą więcej odpadów. Nie ma bezpiecznego sposobu ich przechowywania, więc jest nieodpowiedzialne, aby wygenerować materiały radioaktywne, które przetrwają setki pokoleń.” Inna utalentowana kierowniczka DOE, Triay uciekła z rodzicami z Kuby w wieku trzech lat, a później uzyskała stopień doktora chemii na Uniwersytecie w Miami. Kieruje Pilotażowym zakładem izolacji odpadów w Nowym Meksyku, punkcie składowania, który spodziewa się otrzymać 850 tys. beczek odpadów transuranowych do 2035 roku. – Mam zamiar skrócić to o co najmniej 15 lat – mówi Triay, która mimo mnogości przepisów prowadzi zakład „jak biznes” -- Istnieją dosłownie dziesiątki tysięcy wymagań, które muszę spełnić, a wiele z nich się pokrywa, co powoduje marnowanie czasu i pieniądzu. Jeśli się jej uda, osiągnie koszty niższe o około 8 miliardów dolarów od oryginalnego szacunku 16 miliardów dolarów. Joni Arends szuka dobrych rzeczy Jest dyrektorem programów zarządzania odpadami w Concerned Citizens for Nuclear Safety, czyli Stowarzyszenia obywateli na rzecz bezpieczeństwa nuklearnego, grupy zajmującej się ochroną środowiska w Santa Fe w Nowym Meksyku. Późnym popołudniem w restauracji tex-mex przy drodze Cerrillos siedzieliśmy przy barze, a ja słuchałem jak Arends recytowała listę środowiskowych problemów rządu, od cząstek alfa po całą gamę innych niepokojących zjawisk. Po trzech Dr Peppersach zapytałem: – Joni, czy jest coś, co rząd Stanów Zjednoczonych zrobił w ciągu ostatnich 50 lat, co popierasz? Odwróciła głowę w zamyśleniu, a po chwili spojrzała z powrotem w moją stronę. – Tak – powiedziała – prezydent Eisenhower zbudował układ dróg międzystanowych. Śmiercionośne kaczątko David Lyle to przewodnik po rzekach, który czuje się szczęśliwy, gdy pokonuje bystre prądy i „kiepsko”, gdy patrzy na ogromny kopiec odpadów uranu w pobliżu rzeki Kolorado koło jego domu w Moab w stanie Utah. „Kiepsko”, bo amoniak wypływa z odpadów do rzeki i zagraża już zagrożonym rybom, ponieważ rakotwórczy radon unosi się ze stosu i wisi jako radonowa „mgła”, a także przez to, że jest po prostu zmęczony patrząc na dziewięć milionów ton odpadów. – Obywatele Moab krzyczą o tym od 25 lat – protestuje Lyle. Stos w Moab jest jak brzydkie kaczątko wśród wspaniałej scenerii pustyni w Parku narodowym Arches i leżących niedaleko mokradeł im. Scotta M. Mathesona. DOE zastanawia się, czy je przenieść, kosztem 364 milionów dolarów, czy spróbować zatrzymać wycieki amoniaku i innych substancji zanieczyszczających wody podziemne. Dla Spence'a, Makhijaniego, Arends i wielu innych, bezpieczeństwo transportu materiałów nuklearnych drogami i koleją stanowi największy problem. Blisko Chugwater w stanie Wyoming trafiłem na taki transport podczas powrotu z wyjazdu na ryby do mojego domu w Denver. Grupa wojskowych dżipów pełnych żołnierzy, duże vany Chevy Suburban z napisami „Ochrona” i krążący helikopter eskortowały dużą ciężarówkę z białą naczepą z logo lotnictwa USA. Cała grupa pełzała 80 km na godzinę na międzystanowej autostradzie, gdzie można jechać 120. Na drzwiach wiodącego pojazdu widać było znak „Stany Zjednoczone Ameryki”. Jak dowiedzieć się, czy były to odpady nuklearne czy po prostu coś nuklearnego? Postanowiłem być uciążliwy, więc wyprzedziłem konwój i zaparkowałem przy drodze, trzymając komórkę w podejrzany sposób, a przynajmniej taką miałem nadzieję, i mój laptop otwarty. Za trzecim razem, gdy zaparkowałem, było już ciemno. Przestałem już się łudzić, że przyciągnę uwagę. Nagle moje drzwi otworzył wysportowany, wręcz kwadratowy, mężczyzna w niebieskim kombinezonie z pasem na naboje, który przedstawił się jako oficer U.S. Marshals. – Zastanawiamy się dlaczego pan to robi – powiedział. Podjechał blisko mojego samochodu z wyłączonymi światłami, a teraz zasłonił swoją prawą rękę, którą prawdopodobnie trzymał broń. Śmigłowiec zawisł nad nami, a jego reflektor skierowany był w moją twarz. Zmieszany, odpowiedziałem, że piszę dla NATIONAL GEOGRAPHIC i pracuję nad artykułem o odpadach promieniotwórczych. – Wiemy, kim jesteś – odparł. W tym momencie minął nas konwój z przyczepą. – Czy to odpady nuklearne? – zapytałem. – Nie – odpowiedział. – Czy może mi pan powiedzieć, co to jest? – Nie. Marshal Douglas Lineen zamknął drzwi mojego samochodu i odjechał. Helikopter odleciał, a ja postanowiłem przestać irytować tych ludzi i spróbować dowiedzieć się, czy podejrzany ładunek może być głowicą nuklearną. – Przy takim poziomie zabezpieczeń, prawdopodobnie kompletna głowica – wytłumaczył mi Douglas Ammerman, inżynier w Sandia National Laboratories, czyli Krajowym laboratorium Sandia w Albuquerque w Nowym Meksyku, którego zapytałem o to później. Ammerman zarabia na życie testując zbiorniki w skali od 1/4 do 1/2 przeznaczone do przewozu odpadów nuklearnych. Jego technicy zrzucają, palą, zanurzają, próbują przebić lub w jakikolwiek inny sposób wymęczyć pojemniki, aby sprawdzić ich integralność. W jednym, wyjątkowo spektakularnym przypadku, uderzyli lokomotywą poruszającą się z prędkością 130 km na godzinę w przestarzały, pełnowymiarowy zbiornik ustawiony na przyczepie, co uszkodziło lokomotywę, ale nie zbiornik. Ammerman powiedział mi, że nie potrafi wyobrazić sobie sytuacji, która mogłaby spowodować pęknięcie zbiornika. – Może gdybyśmy przejeżdżali koło wulkanu St. Helens, gdy wybuchał – zaproponował. Ekspert: Musimy wiedzieć, jaka katastrofa lub pożar spowodują przerwanie zbiornika Don Hancock, dyrektor programu zarządzania odpadami nuklearnymi w Southwest Research and Information Center, czyli Centrum Badań i Informacji dla regionu południowo-zachodniego w Albuquerque, zakwestionował stwierdzenie Ammermana. Hancock przytoczył fakt, że pociąg towarowy przewożący odpady niebezpieczne rozbił się w zeszłym roku w tunelu w Baltimore, powodując pożar, który palił się przez pięć dni. – Musieli zamknąć tunel. Co gdyby był to transport zużytego paliwa? – zapytał. Hancock zauważył, że propan pali się przy temperaturze ponad 1090 stopni Celsjusza. Nuclear Regulatory Commission, czyli Komisja ds. Uregulowań Nuklearnych określa, że pojemniki należy sprawdzać poprzez palenie przez pół godziny w temperaturze 800 stopni Celsjusza. W biurach NRC w Rockville w stanie Maryland, zadaję pytanie E. Williamowi Brachowi, dyrektorowi Biura ds. wypalonego paliwa. Dlaczego 800 stopni Celsjusza? Brach spojrzał na mnie, po czym zwrócił się z pytającym wyrazem twarzy w stronę Marka Delligattiego, starszego kierownika projektu, który wzruszył ramionami. Okazuje się, że NRC przyjęło standard w 1965 roku, przejmując go i inne z wymagań Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej opublikowanych w 1961 roku. Hancock uważa te 40-letnie normy za przestarzałe. – Chciałbym zobaczyć pełnowymiarowe pojemniki testowane aż do momentu awarii – mówi – tak jak samochody. Musimy wiedzieć, jaka katastrofa lub pożar spowodują przerwanie zbiornika. Wygląda to na istotną kwestię, ponieważ transporty wysokoaktywnych odpadów po drogach i szynach w całym kraju mogą w końcu przewozić dziesiątki tysięcy ton zużytego paliwa z elektrowni nuklearnych, statków marynarki wojennej i innych odpadów niebezpiecznych na składowiska. Samego wypalonego paliwa z elektrowni dochodzi 1800 ton rocznie. Już teraz kilka basenów do jego przechowywania jest pełnych, a nadmiarowe wypalone paliwo składowane jest nad ziemią w zbiornikach, które mogą być określone jako bezpieczne na co najmniej 20 lat. Niektórzy mówią, że należy te materiały przechowywać nad ziemią, a być może pojawi się nowa technologia, która posłuży rozwiązaniu problemu. Znaczące i niedopuszczalne zagrożenie Jeśli wszystko potoczy się po myśli rządu, transporty będą jechały do góry Yucca, 145 kilometrów na północny zachód od Las Vegas. To miejsce wybrane przez Kongres w 1987 roku jako potencjalne składowisko dla zużytych prętów paliwowych oraz innych odpadów wysokoaktywnych z całego kraju. DOE zainwestowało cztery miliardy dolarów w próby i wykonywanie tuneli w Yucca, pośród kontrowersji ścielących się tak grubo jak zagęszczony pył wulkaniczny, z którego zbudowany jest wysoki na ponad 450-metrów grzbiet. Stan Nevada stanowczo stwierdza „znaczące i niedopuszczalne zagrożenie” kryjące się niemal wszędzie przy górze Yucca, od geologii, przez wody podziemne, aż po pojemniki ze stopów niklu (na zużyte paliwo), które zdaniem DOE przetrwają co najmniej 10 tys. lat. Raczej 500 zdaniem stanu i wielu ekologów zgadza się z taką oceną. W styczniu, Spencer Abraham, Sekretarz ds. energii, oświadczył, że teren jest „właściwy z naukowego punktu widzenia” i „odpowiedni technicznie” do działań budowlanych, przekazując sprawę do Prezydenta, jak wymaga prawo, a jednocześnie atakując stanowisko stanu Nevada.Nevada odpowiedziała na to ogniem. Senator John Ensign odparł: – Departament Energii nieugięcie prze ku budowie w górze Yucca, bez względu na argumenty naukowe, etyczne i koszty. Gubernator Kenny Quinn zagroził wniesienie pozwu aż do Sądu Najwyższego. Po zatwierdzeniu lokalizacji przez prezydenta Busha, 15 lutego, Nevada wniosła w dniu 8 kwietnia wniosek wyrażający dezaprobatę, wysyłając sprawę do Kongresu, który może odrzucić weto Nevady większością głosów. Wokół terenu narosły ogromne kontrowersje i wciąż nie wiadomo, czy składowisko powstanie w od dawna określonym miejscu. Ale co będzie potem? Jedną z ważnych kwestii jest to, że Agencja Ochrony Środowiska orzekła, że DOE musi wykazać, że góra Yucca może spełniać normy EPA dla zdrowia publicznego i środowiska przez 10 tys lat. Czy to oznacza, radioaktywność nie będzie zagrożeniem po 10 tys lat? Nie. Według DOE największa dawka promieniowania oddawana do środowiska pojawi się po 400 tys lat. Niemniej jednak, pomimo sprzeciwów wielu naukowców, EPA zdecydowała się na okres 10 tys lat, ze względu na „ogromne wątpliwości” co do tego, co stanie się potem. – Czy myślisz, że wciąż będzie istniał Departament Energii za 300 tys lat? – zostałem zapytany przez Steve'a Page'a, dyrektora Biura ds. promieniowania i powietrza wewnętrznego w EPA. – Nie wiem. Nie ma jednak wątpliwości, co do tego, jak długo potrzeba, by radioaktywność ustąpiła. Jest to koło dziesięciu okresów półtrwania, czyli przypadku plutonu 239 do 240 tys lat. Nie ma podręcznikowych rozwiązań. Niektórzy ekolodzy zgodziliby się na okres zgodności od 250 tys do 500 tys lat. Szwedzi celują wyżej. Do przechowywania swoich odpadów wysokoaktywnych planują używać pojemników stalowych pokrytych miedzią, która nie ulegnie korozji w przypadku braku tlenu, osadzonych na głębokości 550 metrów w granicie (opcja odrzucona w USA) i otoczonych nieprzepuszczalną gliną, co zahamuje przenoszenie wilgoci. Oczekują, że taka struktura zatrzyma radioaktywność na milion lat. To mnóstwo czasu na to, by Homo sapiens doświadczył zmian ewolucyjnych. Być może zmienimy się w Homo furioso, zastanawiających się głośno, co ci starożytni Amerykanie myśleli, gdy zakopali te rzeczy w ziemi i postanowili, że 10 tys lat to wystarczająco długi czas na ich przetrzymywanie? Według Yoon Chang, eksperta w dziedzinie technologii reaktorów i dyrektora w Argonne National Laboratory, czyli Laboratorium krajowym Argonne, w pobliżu Chicago, może istnieć lepszy sposób. Dzisiejsze nieefektywne reaktory spalają tylko 3 procent paliwa. Pozostałe 97 procent uważa się za „zużyte” i nadające się tylko do góry Yucca. W ramach ambitnego projektu recyklingu, Chang chce używać tego paliwa w zaawansowanym „szybkim” reaktorze, który na papierze spalałby 99,9 procent paliwa, pozostawiając wyłącznie 0,1 procent plutonu i jego radioaktywnych przyjaciół wymagających długoterminowego składowania. – Większość odpadów zostanie spopielona i będzie nieszkodliwa w ciągu zaledwie 300 lat – przewiduje Chang, choć niektórzy się z nim nie zgadzają. Nawet Homer Simpson nie dałby rady sprowokować katastrofy szybkiego reaktora – mówi Chang. W porównaniu z dzisiejszymi reaktorami chłodzonymi wodą, sodowe chłodziwo ma wysoki punkt wrzenia i pochłonęłoby nadmiar ciepła. Tymczasem paliwa rozszerzałyby się i oddzielały, zatrzymując reakcję łańcuchową „bez interwencji człowieka”. Jak tłumaczy Chang, podstawy technologii szybkiego reaktora zostały pokazane, a kolejnym krokiem jest przygotowanie w pełni sprawnej zaawansowanej konstrukcji, co stanowi ogromny projekt, który wymagałby „około dziesięciu lat i dwóch miliardów dolarów funduszy federalnych”. Szybki reaktor brzmi zbyt dobrze, by mógł być prawdziwy i może tak właśnie jest. Sceptycy pytają, czy obietnice można faktycznie zrealizować, zwracając uwagę na fakt, że sód łatwo się zapala. Chang pozostaje jednak jest optymistą. Co powiecie na wart dwa miliardy dolarów zakład na rozwianie wątpliwości? Czy może lepiej budować składowisko jak w górze Yucca co mniej więcej 50 lat i naprawdę rozzłościć Homo furioso? A może lepiej rzucić wszystko co nuklearne i przenieść pieniądze na energię z wiatru lub słoneczną. Są to pytania, z którymi USA i inne kraję będą musiały się zmierzyć, tak samo jak z nadal nierozwiązanymi problemami z odpadami. Mnie męczy pięć zakładów przetwarzania plutonu w Hanford. Trzy z tych obskurnych szarych sarkofagów mają ponad 300 metrów długości i żelbetowe ściany grube na prawie trzy metry. Rozebrać te potwory i gdzie umieścić gruz? Niektórzy sugerują, by ich nie rozbierać. Lepiej wypełnić je niskoaktywnymi odpadami i przykryć czystą ziemią. Podoba mi się taki pomysł, harmonijne rozwiązanie dla kontrowersyjnego rozdziału w historii kraju - radioaktywność wracająca do łona, w którym powstała. Autor: Michael E. Long
Odpady starszą nawet w głębinach. Plastikowa torebka na dnie Rowu Mariańskiego
Nawet najodleglejsze zakątki Ziemi nie mogły się uchować przed plagą śmieci z plastiku.
Rów Mariański to najgłębszy punkt oceanu, który jest położony 10 994 metrów poniżej poziomu morza w odległej części Pacyfiku. Nawet ta część naszego globu nie uchroniła się przed falą zanieczyszczeń tworzywami sztucznymi. Znaleziona na jego dnie plastikowa torebka, taka sama w jaką pakujemy nasze zakupy, jest najgłębiej odnalezionym kawałkiem plastiku. Udało się to ustalić dzięki zdjęciom zebranym przez Japońską Agencję Technologiczną JAMSTEC. Zbudowanie bazy danych dotyczącej śmieci z dna mórz i oceanów trwało 30 lat i wymagało około pięciu tysięcy zanurzeń kilku sond badawczych. Zebrane w ten sposób informacje zostały niedawno upublicznione w internecie Większość zidentyfikowanych obiektów to tworzywa sztuczne. 89 % z nich to naczynia, butelki po wodzie i inne przedmioty jednorazowego użytku (w szczególności plastikowe torebki). Pozostałe tworzywa to metal, drewno i różnego rodzaju tkaniny. Duża część obiektów czeka na odpowiednie sklasyfikowanie. Na wielu zarejestrowanych obrazach (17%) widać, w jak dużym stopniu plastik wchodzi w interakcje z życiem morskim. Zwierzęta niejednokrotnie zaplątują się w te śmieci. Rów Mariański jawi się jako ciemne nieprzyjazne miejsce, jednak jest w nim więcej życia niż nam się wydaje. W 2016 r statek badawczy Okeanos Explorer Amerykańskiej Narodowej Administracji Oceanu i Atmosfery, przeszukując jego głębiny, natknął się na różnorodne gatunki, m. in. koralowce, meduzy i ośmiornice. SKĄD TAM WZIĄŁ SIĘ PLASTIK? Przytoczone w artykule badania to kolejny dowód na to, na jak wielka jest skala zanieczyszczenia planety tworzywami sztucznymi. Plastik jednorazowego użytku jest dosłownie wszędzie i potrzeba jest setek tysięcy lat, aby uległ biodegradacji po tym, jak już przedostanie się do środowiska. W lutym tego roku inny zespół badawczy wykazał, że w niektórych punktach Rowu Mariańskiego poziom ogólnego zanieczyszczenia jest wyższy niż w najbardziej zatrutych chińskich rzekach. Naukowcy uważają, że zanieczyszczenie chemiczne w Rowie Mariańskim może częściowo wynikać z rozpadu tworzyw sztucznych w słupie wody. Foliowe torebki trafiają do oceanów drogą bezpośrednią, porwane z plaży z podmuchem wiatru albo wyrzucane ze statków. Jednak większość zanieczyszczeń, które tam zalegają, pochodzi z rzek. Przeprowadzone w 2017 roku badanie wskazuje, że rzeki przepływające przez najbardziej zaludnione tereny „zbierają” po drodze śmieci i następnie wpadają do mórz i oceanów. Od niedawna można na oceanie zaobserwować tzw. Wielką Pacyficzną Plamę Śmieci, czyli plastikowe śmietnisko wielkości Teksasu, które dryfuje pomiędzy Hawajami a Kalifornią. Sarah Gibbens
Bomba ekologiczna na Górnym Śląsku. Bałagan nie tylko w przyrodzie, ale i w prawie. Sprawa trwa ponad 20 lat
To największy problem ekologiczny na Górnym Śląsku. Żeby poradzić sobie z toksycznymi pozostałościami po Zakładach Chemicznych Tarnowskie Góry już wydano 230 mln zł, unieszkodliwiono ponad milion metrów sześciennych odpadów. Ale jest jeszcze wiele do zrobienia
Dodatkowe 16,8 mln zł na walkę z odpadami przeznaczyły lokalne władze z katowickiego funduszu ochrony środowiska. Jednak aby skutecznie rozbroić tę największą śląską bombę ekologiczną trzeba w sumie ok. 100 mln zł. Od 1994 r. na likwidację zagrożenia wydano już 230 mln zł, unieszkodliwiając ponad milion metrów sześciennych odpadów. Do neutralizacji pozostało jeszcze 425 tys. m sześc. odpadów, w tym 272 tys. m sześc. na terenach prywatnych. Co się stanie z odpadami? Trafią na Centralne Składowisko Odpadów w Tarnowskich Górach - ok. 153 tys. m sześc. odpadów zalegających na zwałowiskach, w tym skażonego gruntu oraz gruzu po wyburzeniach obiektów budowlanych z terenu zlikwidowanych zakładów chemicznych. Dotychczas unieszkodliwiono ok. 70 proc. szkodliwych odpadów. Pozostałe zagrażają zbiornikowi wód podziemnych, z którego wodę pije ponad milion mieszkańców. Złożony problem Żeby zrekultywować teren trzeba poradzić sobie nie tylko z odpadami. Problemem jest także skomplikowany stan prawny. Chodzi przede wszystkim o sytuację własnościową skażonych gruntów. Dlatego cała sprawa trwa ponad 20 lat. Do tego Zakłady Chemiczne Tarnowskie Góry zostały już zlikwidowane, ale dalej figurują w KRS - stąd w świetle prawa zakłady są traktowane jak wciąż działający podmiot, w dodatku obciążony 3,5-milionowym długiem i postępowaniem komorniczym. Jeżeli zakłady przestaną figurować w KRS, posiadaczem wszystkich odpadów – również tych zalegających na gruntach prywatnych - stałby się Skarb Państwa. Na przeszkodzie stoi jednak zadłużenie dawnych Zakładów Chemicznych i prowadzona egzekucja komornicza. Na terenie byłych zakładów znajdowało się ok. 1,5 mln m sześć. toksycznych odpadów. Niebezpieczne substancje, w tym związki boru, baru, miedzi i cynku są zagrożeniem dla wód podziemnych. Próby rozbrojenia ekologicznej bomby trwają niemal od początków lat 90., jednak termin ostatecznego zakończenia prac był wielokrotnie przesuwany. Katowicki fundusz ekologiczny w minionych latach przeznaczył na działania związane z unieszkodliwieniem toksycznych odpadów w sumie ok. 70 mln zł. Źródło: PAP
W ciągu ostatnich miesięcy ilość punktów, gdzie mieszkańcy mogą oddać zużyte baterie wzrosła o kilkaset lokalizacji!
Zgodnie z polskim prawem (Ustawa o bateriach i akumulatorach) „Użytkownik końcowy [konsument] jest obowiązany do przekazania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w tym baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych, które nie mogą stanowić już źródła energii, do zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory lub do miejsca odbioru.” (Art. 44.). To znaczy, że baterii NIE wolno wyrzucić do kosza na zmieszane odpady komunalne czy do pojemnika, gdzie wyrzucamy np. metal. Baterie należy wyrzucać do odpowiednich pudełek czy pojemników znajdujących się w miejscach odbioru. Miejscami takimi mogą być: Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, sklepy, szkoły czy urzędy na terenie całego kraju. System zbierania baterii ELEKTRYCZNE ŚMIECI wyposaża w pojemniki (a następnie zapewnia odbiór zgromadzonych baterii) właśnie takie punkty. W ostatnim czasie zauważamy także zwiększone zainteresowanie firm czy korporacji, które chcą by pudełka na baterie stanęły w ich placówkach czy oddziałach – mówi Marta Szczecińska – Jest to związane zarówno z prowadzeniem przez firmy polityki społecznego zaangażowania (Corporate Social Responsibility) jak i własną inicjatywą pracowników tych firm, którzy mają wysoką świadomość ekologiczną. Ponieważ System zbierania baterii ELEKTRYCZNE ŚMIECI jest projektem rozwojowym, dlatego każda gmina, instytucja czy firma może bezpłatnie do niego dołączyć i otrzymać pojemnik na zbiórkę baterii. Więcej informacji na stronie: www.elektrycznesmieci.pl Oraz pod adresem mailowym: baterie@elektrycznesmieci.pl
Odpady: co z nimi robić, by chronić środowisko?
Jak wygląda inteligentna gospodarka odpadami we współpracy z obywatelami UE
W Unii Europejskiej gospodarka odpadami opiera się na trzech zasadach: zapobiegania powstawaniu odpadów, powtórnego wykorzystywania odpadów na drodze recyklingu oraz optymalizacji ostatecznego usuwania odpadów dzięki działaniom monitorującym. W 2010 roku całkowita ilość odpadów wygenerowana przez gospodarstwa domowe oraz firmy na obszarze UE wyniosła aż 2570 milionów ton, co odpowiada ilości 5,1 tony odpadów na osobę. Negatywny wpływ człowieka na środowisko naturalne oznacza konieczność wprowadzenia rygorystycznych standardów i przepisów dotyczących ochrony środowiska naturalnego. Nowatorskie rozwiązania znajdują zastosowania w różnych branżach, od transportu, poprzez gospodarkę odpadami i budownictwo, aż po systemy IT. Rosnąca ilość śmieci skłoniła Komisję Europejską do stworzenia programu BURBA, którego głównym celem jest racjonalna gospodarka odpadami. Finansowany ze środków unijnych trzyletni projekt BURBA (skrót pochodzi od “Bottom-up selection, collection and management of URBAn waste", czyli: „Oddolna segregacja, zbiórka i zarządzanie odpadami miejskimi”) zakłada nową koncepcję gospodarki odpadami. Projekt - już na etapie segregacji i zbiórki odpadów w miejscu ich powstawania - wykorzystuje nowatorskie, niskobudżetowe technologie, tj. radiowy system automatycznej identyfikacji RFID oraz system lokalizacji LBS, które zintegrowane są z inteligentnym pojemnikiem na odpady (IWAC). Pojemnik o pojemności 1100 l przeznaczony jest do użytku na gęsto zaludnionych terenach mieszkalnych, a w późniejszym etapie również na terenach przemysłowych. IWAC jest w stanie zidentyfikować użytkownika na podstawie jego osobistej karty RFID, kontroluje otwarcie pokrywy pojemnika oraz udziela informacji zwrotnej na temat prawidłowości usunięcia odpadów. Dane są przesyłane do ośrodka kontroli, który gromadzi dane na temat wszystkich pojemników IWAC oraz generuje szczegółowe podsumowanie zbiórki odpadów dla określonej lokalizacji i godziny. Ta sama informacja jest udostępniana mieszkańcom za pośrednictwem telefonu komórkowego wraz z poradami i wskazówkami pomocniczymi dotyczącymi segregacji i usuwania śmieci. Przydatne w walce z nielegalnym wyrzucaniem odpadów mogą być również tabliczki identyfikacyjne wykorzystywane w systemie gospodarki odpadami. Stosowanie systemu pojemników IWAC przez gminy i mieszkańców pozwala na wprowadzanie motywujących programów gospodarki odpadami, prowadzących do zwiększenia stopnia recyklingu odpadów pochodzących z gospodarstw stosujących tę technologię. Projekt BURBA opiera się na unikalnej koncepcji komputerowej obróbki danych dotyczących odpadów segregowanych. System nagradza pozytywne zachowania, np. poprzez obniżenie opłat za wywóz śmieci, czy ulgi podatkowe. Projekt BURBA jest realizowany przy współpracy 9 partnerów z Włoch, Hiszpanii, Polski, Portugalii i Chin. Są wśród nich akademickie ośrodki badawcze opracowujące prototypy najnowocześniejszego sprzętu oraz małe i średnie przedsiębiorstwa zajmujące się analizą przepisów bezpieczeństwa i technologiami lokalizacyjnymi. „Wybraliśmy trzy miasta różnej wielkości (Camogli we Włoszech, Santander w Hiszpanii i Rzeszów w Polsce) funkcjonujące według różnych zasad, ponieważ chcemy otrzymać przekrojowe informacje umożliwiające identyfikację ewentualnych problemów w dowolnym miejscu w Europie” – wyjaśnia Simona Bruna, manager projektu w D’Appolonia, włoskiej firmy koordynującej działania projektowe. W ramach projektu, badacze opracowują także tzw. analizę cyklu życia (LCA), której celem jest zbadanie korzyści wynikających z optymalizacji tras śmieciarek. Ponadto, pomysłodawcy chcą upewnić się, że koszty produkcyjne i koszty związane z eksploatacją systemu nie przewyższą uzyskanych dzięki niemu oszczędności. Zespół projektowy BURBA finalizuje obecnie prace nad stworzeniem pierwszych prototypów oraz przetestowaniem ich w warunkach rzeczywistych. Pojemniki IWAC zostaną udostępnione we Włoszech, w Polsce i Hiszpanii.
Ekojarmark jest niekomercyjnym wydarzeniem promującym zrównoważony styl życia oraz lokalną przedsiębiorczość opartą m.in. na produkcie lokalnym oraz turystyce przyjaznej przyrodzie
Ekojarmark jest organizowany przez Fundację EkoRozwoju nieprzerwanie od 2001 r. Odbywa się dwa razy do roku w samym sercu Wrocławia. Edycja JESIEŃ 2013 Najważniejszym miejscem, obok stoisk z najlepszymi produktami lokalnymi, również tymi wyprodukowanymi w systemie Fair Trade, będzie Jurta Spotkań – oryginalny namiot koczowników z Kirgizji. Odbędą się w niej spotkania dotyczące m.in. systemu Sprawiedliwego Handlu oraz jego oddziaływania na lokalne społeczności w Ameryce Południowej, opowieści o rozwoju agroturystyki i lokalnej produkcji herbaty w Gruzji, ze Spółdzielnią Gniazdko warsztaty z budowania pojazdu na wyprawy i dużo innych atrakcji. Zapraszamy na warsztaty z upcyklingu i pokazy rzemiosła, do namiotu zaś Doktora Bike’a chcących naprawić swój rower oraz nauczyć się jak samodzielnie o niego dbać. Nie zabraknie również strefy dobrego jedzenia, gdzie odwiedzający Jarmark będą mogli wygodnie usiąść i zjeść smakołyki od wystawców, czy napić się doskonałej ekologicznej kawy i herbaty z ekologicznych upraw w Gruzji. fot. Agata Uniatowicz Jurta Spotkań - opowieści z wypraw dalekich i tych bliższych Jurta już po raz drugi zagości na Szewskiej. W tym oryginalnym namiocie koczowników z Kirgizji można będzie odpocząć, delektując się gruzińską herbatą lub ekologiczną kawą z Cafe Targowa. Popołudnia w Jurcie to spotkania: podróżnicy opowiedzą o wyprawach zarówno dalekich, jak i tych bliższych, ale zawsze bogatych w smaki i lokalny koloryt. Przy gruzińskiej herbacie i lokalnych smakołykach opowiemy o działaniach na rzecz rozwoju agroturystyki i produktu lokalnego w Gruzji. Będzie o przemierzaniu świata z całą rodziną bez wielkiego budżetu i przygotowań, będzie garść wrażeń o tym, jak będąc dziewczyną na rowerze, dać sobie radę na bałkańskich bezdrożach. Będzie też życie w Tadżykistanie - a wszystko to w duchu odpowiedzialnej turystyki. Spotkania rozpoczynać się będą o godzinie 17. Szczegółowy grafik spotkań na www.ekojarmark.pl Jednoślad podbija świat warsztaty ze Spółdzielnią Gniazdko - 28.09, sobota, od godz.12. Zapraszamy na 2-godzinne recyklingowe warsztaty dla całej rodziny - "Jednoślad podbija świat". Podczas zajęć powstanie jedyny w swoim rodzaju magiczny rower z przyczepką, za pomocą którego (dzięki naszej nieograniczonej wyobraźni) wybierzemy się w podróż po naszej planecie! Nasz jednoślad zostanie wykonany z surowców wtórnych, a następnie ozdobiony flagami państw z całego świata. W ruch pójdą stare części rowerowe, kartony, butelki, nakrętki, tkaniny i wiele wiele innych "odzyskowych" elementów. Uwaga! Każdy może przyłączyć się do wspólnej zabawy, przynosząc własne nakrętki, które po skończonych warsztatach zostaną oddane Fundacji "Wrocławskie Hospicjum dla dzieci". Jarmarki Ekologiczne Odbywające się cyklicznie od 2001 roku wrocławskie Jarmarki Ekologiczne, w każdej edycji odwiedzane przez tysiące gości, są jedyną w Polsce niekomercyjną imprezą handlową promującą zrównoważony styl życia, lokalną przedsiębiorczość oraz kształtującą postawy odpowiedzialności konsumenckiej. Jarmark to także wiele wydarzeń kulturalno-społecznych: spotkań, prelekcji promujących wielokulturowość, warsztatów edukacyjnych oraz pokazów filmowych i imprez muzycznych. Stałą jego częścią jest prezentacja dziedzictwa kulturowego (przyrodniczego, kulinarnego, historycznego) regionów z innych stron świata. Uczestnicy Do udziału w imprezie skrupulatnie dobieramy uczestników, aby wrocławianom i turystom Wrocław odwiedzającym pokazywać prawdziwe rękodzieło, dobre lokalne jedzenie, ale również edukować, często przez zabawę. Każdorazowo zapraszamy około 80 wystawców: lokalnych producentów, rolników ekologicznych, rzemieślników, artystów ludowych oraz wszelkie organizacje, w tym lokalne partnerstwa i organizacje pozarządowe, działające na rzecz lokalnego dziedzictwa kulturowego, zrównoważonego rozwoju oraz zajmujące się edukacją ekologiczną. Zapraszamy do współpracy osoby oraz organizacje, które prócz sprzedaży swoich produktów i usług, są zainteresowane prowadzeniem pokazów lub warsztatów. Dla takich wystawców przewidujemy zniżki w opłacie za udział w imprezie. Edukacja Stawiamy na edukację konsumentów, potencjalnych odbiorców produktów lokalnych, ekologicznych i tradycyjnych. Przygotowujemy prężnie działający punkt informacyjny, w którym można zaopatrzyć się w materiały edukacyjne FER i naszych sprawdzonych partnerów oraz uzyskać informacje o możliwościach zakupu jarmarkowych produktów. Nieodzownym elementem jarmarku są również zajmujące pokazy, warsztaty, konkursy ekologiczne, prelekcje przybliżające kwestie związane z relacją między lokalnym zachowaniem wartości (kultura, sposoby uprawy etc.) a tendencjami globalizacyjnymi. Jest to kluczowe dla wzmocnienia tolerancji i rozumienia współzależności między społeczeństwami krajów już rozwiniętych (np. Polski) a krajami będącymi w okresie transformacji czy krajami Globalnego Południa.
Czy Twoja poprzednia lodówka wciąż stoi w piwnicy? Czy wiesz, co zrobić ze starą zmywarką, kiedy kupisz nową? Czy po wymianie, kolejny telefon chowasz do szuflady, bo nie wiadomo czy się jeszcze nie przyda? Czas dowiedzieć się dlaczego warto oddawać elektrośmieci w dobre miejsce
Dlaczego nie wyrzucić mikrofalówki na śmietnik? Wszyscy produkujemy elektroodpady, nadal jednak większość z nas nie wie gdzie oddać stary sprzęt elektryczny i elektroniczny. Zużyte urządzenia często wyrzucamy na wysypisko lub oddajemy do punktu złomu, gdzie niestety nie są poddawane odpowiednim procesom recyklingu i tym samym stają się niebezpieczne dla środowiska i ludzi. Często nie zdajemy sobie nawet sprawy z tego, że wyrzucanie elektroodpadów do zwykłego śmietnika grozi mandatem do 5 tysięcy złotych. Kary możemy uniknąć w bardzo prosty sposób – oddając zużyty sprzęt w dobre miejsce. Przeciętnie każdy z nas w ciągu roku produkuje około 6 kg elektrośmieci, jednak co ciekawe tylko 30% tej masy trafia do legalnych punktów zbiórki. Pozostałą część sprzętów chomikujemy w domu na tzw. „zapas” lub, mniejsze urządzenia – takie jak telefony komórkowe, suszarki czy zabawki, wyrzucamy wraz ze zwykłymi śmieciami. Co drzemie w elektrośmieciach? Nie zdajemy sobie sprawy z tego, że wszystkie sprzęty elektroniczne są pełne szkodliwych związków chemicznych. W wyniku nieprawidłowego demontażu, przedostają się one do wody lub gleby. Tylko profesjonalne zakłady przetwarzania są w stanie zapewnić bezpieczny recykling tych urządzeń. Porzucone elektroodpady, niczym elektrozombie, niszczą nasze środowisko oraz zdrowie uwalniając niebezpieczne substancje. Są to np. stosowane w komputerach związki bromu czy kadm, które uszkadzają mózg i system nerwowy. Rtęć, jeżeli wpadnie w niepowołane ręce, niszczy błony biologiczne zakłócając niezbędne do życia procesy biochemiczne w naszym organizmie. R-12, nazywany również freonem, odpowiedzialny jest za powiększanie się dziury ozonowej w atmosferze i od 1998 roku obowiązuje zakaz używania go w produkcji sprzętów elektrycznych. Niestety jest on nadal obecny w urządzeniach chłodniczych starszej daty i tym bardziej powinniśmy bezwzględnie oddawać je do odpowiednich punktów. Dobry EKO adres Chcesz oddać sprzęt do legalnego punktu zbiórki, ale nie wiesz gdzie takie miejsce znaleźć? Strona www.elektrosmieciwsieci.pl odpowie na to i wszystkie inne pytania dotyczące zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Znajdziesz tam m.in. mapę „dobrych miejsc” - legalnych punktów zbierania ZSEE (zużytych sprzętów elektrycznych i elektronicznych). W zlokalizowaniu najbliższego z nich pomoże Ci wygodna wyszukiwarka, która odnajdzie je dla podanego przez Ciebie kodu pocztowego. Dodatkowo znajdziesz odnośnik do facebookowej gry Atak Elektrozombie, która z humorem obrazuje w co „zamieniają” się zużyte urządzenia pozostawione w piwnicy. Jeśli uda Ci się pokonać maszyny, możesz wygrać atrakcyjny tablet! Aplikacja do gry dostępna jest na Fan Page projektu, Pogromcy Elektrozombie (https://www.facebook.com/elektroodpady/). Kampanię „Oddaj elektroodpady w dobre miejsce” wspiera pozytywny bohater – EKOkapitan, który zachęca do proekologicznych postaw. Recykling, czyli źródło szlachetnych surowców Oddając elektroodpady do odpowiedniego miejsca przyczyniasz się do ochrony środowiska i swojego otoczenia. Sprzęt jest tam demontowany w bezpiecznych warunkach, a następnie poddawany recyklingowi lub utylizacji. Działania te pozwalają także na odzyskanie surowców naturalnych takich jak, np. miedź, czy złoto. Są one następnie wykorzystywane do produkcji innych przedmiotów lub urządzeń. Przykładowo: tworzywa sztuczne pochodzące ze starych lodówek można przetworzyć na kołpaki samochodowe, a telefon komórkowy jest źródłem ponad 40 pierwiastków chemicznych. Jeśli więc nie chcesz zanieczyścić środowiska, płacić kary, a Twoja stara mikrofalówka kurzy się bezużytecznie w piwnicy, zajrzyj na www.elektrosmieciwsieci.pl i sprawdź, co możesz zrobić dla świata jeszcze dzisiaj. Nie zwlekaj!
Plastykowe zabawki, duże ilości zapalniczek, a nawet nietknięte pudełko z kremem do twarzy to przedmioty, które znajdowała dr Lindsay Young z Uniwersytetu Hawajów w żołądkach albatrosów.
Duża śmiertelność tych ptaków zaniepokoiła naukowców, którzy postanowili zbadać to zaskakujące zjawisko. Uczeni ze Stanów Zjednoczonych obserwowali dwie populacje albatrosów ciemnolicych, zamieszkujących dwa atole w pobliżu Hawajów: Kure i Oahu. Umieścili oni na nogach ptaków miniaturowe nadajniki, pozwalające śledzić ich miejsca żerowania. Płukanie żołądków ptaków z atolu Kure ujawniło nawet dziesięciokrotnie większe ilości połkniętego przez nie plastyku w porównaniu z albatrosami z atolu Oahu. Okazało się, że żerowały one w pobliżu rozległej plamy śmieci, która dryfowała tysiące kilometrów aż z Azji. Albatrosy, poszukując ryb, połykały resztki sieci rybackich oraz plastykowe przedmioty, czyli krótko mówiąc wszelakie śmieci, unoszące się na powierzchni oceanu. Plastyk w żołądku ptaka oznacza jego powolne umieranie. Blokowany jest jego przewód pokarmowy, co powoduje, że nie może on zaspokoić głodu, a do tego dochodzi jeszcze zatrucie toksycznymi substancjami. I taki los spotyka tysiące albatrosów. Nie pomaga im to, że są mistrzami szybowania. Albatrosy łączą się w pary na całe życie. Najstarsza samica albatrosa doczekała się już 30 piskląt, z czego część z partnerem, który towarzyszy jej od ponad 10 lat. Jednak ostatnio coraz częściej trafiają im się „rozwody”.
Wyobraźmy sobie górę powierzchniowo dwukrotnie większą od np. Teksasu, na którą składają się zużyte butelki, nakrętki na nie, reklamówki i inne opakowania, zapalniczki, strzykawki itp. odpady. Obrzydliwość.
Niestety góra ta istnieje w rzeczywistości, a odkrył ją ponad dziesięć lat temu ekolog, Charles Moore, w głębinach Oceanu Spokojnego. To plastykowe wysypisko usytuowało się w rejonie Wiru Północnopacyficznego, czyli miejsca, w którym spotyka się kilka dużych prądów oceanicznych, niosących śmieci z wybrzeża Ameryki Północnej, Kanady i południowo-wschodniej Azji. Na tym podwodnym śmietnisku prym wiodą odpady z tworzywa sztucznego i wiele z nich unosi się zaledwie kilka metrów pod powierzchnią wody. Ekolodzy biją na alarm, dostrzegając w tym zjawisku ogromne zagrożenie dla morskiej fauny. Już zresztą od dawna w żołądkach martwych ryb, ptaków i ssaków odnajdywane są plastykowe przedmioty. W konsekwencji ich chemiczne substancje mogą przedostać się do łańcucha pokarmowego człowieka! Znawcy przedmiotu twierdzą, że śmieciowa góra jest już zbyt duża, by można było ją zlikwidować. Jednak grupa obrońców środowiska postanowiła działać. Wymyślono projekt pt. Kaisei , czyli „oceaniczna planeta”, który zakłada utylizację tych sześciu milionów ton plastyku, bo na tyle oszacowano ową „górę”, zgromadzonego wśród wirujących prądów. Ekipy sprzątające złożone z naukowców, wynalazców, ekologów, marynarzy i innych ochotników, zamieszkają na statku zakotwiczonym w pobliżu wiru, który będzie pływającym „zakładem przetwórczym”, przerabiającym przynajmniej część plastyku na olej napędowy. Idea jest więc taka, by statek był całkowicie zasilany paliwem odzyskiwanym z wydobywanych sukcesywnie śmieci, bezpośrednio na nim przetwarzanych. Problemem mogą stać się niestabilne warunki pogodowe, panujące w rejonie „wysypiska”, a zwłaszcza wyjątkowo silne wiatry. – Jesteśmy pełni nadziei, że obecna technologia pozwoli rozpocząć likwidację tych śmieci, gdyż mamy świadomość, że na ich znaczącą redukcję potrzeba wielu lat - mówi pomysłodawca projektu, ekolog Doug Woodring – Mamy jednocześnie nadzieję, że problem ten uzmysłowi mieszkańcom Ziemi niebezpieczeństwa, wynikające ze zbyt swobodnego wykorzystywania tworzyw sztucznych. Tekst: Agnieszka Budo