National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-04-03T08:02:24.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: „Ryba zagłady” znaleziona na plaży. Czy to zwiastun kataklizmu?
items: Od zmierzchu do świtu – tak żyje puszczyk zwyczajny. Jest najpospolitszą sową Europy
items: Ptaki zimujące w Polsce – jakie gatunki można spotkać zimą?
items: Najładniejsze psy z włosami gubią mało sierści. Którą rasę wybrać?
items: Pingwin równikowy żyje na gorących wyspach Galapagos. To jeden z najrzadszych gatunków na świecie
items: Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
items: Nowo odkryty grzyb zamienia pająki w zombie. Co gorsza, można je spotkać w Polsce
items: Był na szczycie łańcucha pokarmowego. Tak wyglądał pradrapieżnik sprzed 30 milionów lat
items: Czy psy udomowiły się same? Na to wskazuje nowe badanie ich ewolucji
items: Ryby to baczni obserwatorzy z głębin. Potrafią rozpoznać konkretnego człowieka
items: Zwierzęta wielkimi budowniczymi. Kilkaset gatunków znacząco przekształca krajobraz
items: Wilki wyginęły tu wieki temu. Ich powrót ma spowolnić globalne ocieplenie
items: Te drapieżne ryby mają dodatkowe szczęki. Chwytają nimi ofiary z lądu
items: Czarny diabeł morski na drugim nagraniu w historii. „Myślałem, że to sztuczna inteligencja”
items: W Krakowie zobaczycie goryla z sierścią kozy. To nasz bliski krewny w świecie zwierząt
items: Umbriaga to legendarny kot-żeglarz. Do dziś jest dumą Szczecina
items: Dlaczego kot miauczy? Pomysłowe zwierzaki nauczyły się tego specjalnie dla ludzi
items: Lądzień czerwonatka ochoczo zapuszcza się do ludzkich siedzib. Czy jest szkodnikiem?
items: „Męskie rozkosze” Władysława Warneńczyka. Czy syn Jagiełły był gejem?
items: Nasi przodkowie nie obchodzili Walentynek. W Polsce szlacheckiej stosunek do miłości był bardzo praktyczny
items: W tych krajach Walentynki są zakazane. Za ich świętowanie grożą kary, a nawet więzienie
items: Luperkalia to pogański festyn. Zapoczątkował on dzień zakochanych, czyli Walentynki
items: „Mostów miłości” jest coraz więcej. Romantyczny gest czy wandalizm?
items: Erotyczna poezja Owidiusza nikogo nie pozostawiała obojętnym. To przyczyna jego wygnania?
items: Język miłości sprzyja wpadkom. Uważaj na te zwroty

„Ryba zagłady” znaleziona na plaży. Czy to zwiastun kataklizmu?
type: item
date: 2025-04-03T06:52:07.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: legendy
subject: meksyk
subject: Odkrywca
subject: plaże
subject: ryby
description: Fale wyrzuciły na brzeg rzadkiego wstęgora królewskiego, zwanego „rybą zagłady”. Według dawnych wierzeń, jego pojawienie się zwiastowało nadchodzący kataklizm.
encoded: W tym artykule: „Ryba zagłady”, czyli wstęgor królewski Wstęgor królewski zwiastuje kataklizm? „Ryba zagłady” znowu dała o sobie znać Mało znane gatunki zwierząt zawsze wzbudzają ogromne zainteresowanie, zwłaszcza gdy ich nagrania trafiają do sieci. Nie inaczej było w przypadku niezwykłego znaleziska na jednej z plaż w Meksyku, gdzie fale wyrzuciły na brzeg tajemnicze stworzenie. Jak się później okazało, była to owiana wieloma legendami „ryba zagłady”. „Ryba zagłady”, czyli wstęgor królewski Wstęgor królewski (Regalecus glesne), dawniej znany jako król śledziowy, to prawdziwy gigant oceanicznych głębin. Jego długie, bocznie spłaszczone ciało przypomina szeroką wstęgę, co tłumaczy jego nazwę. Przydomek „królewski” zawdzięcza natomiast efektownej, czerwonej płetwie grzbietowej. Przeciętna długość dorosłego osobnika wynosi od 6 do 8 metrów, choć odnotowano również rekordowe okazy mierzące 11 metrów. Istnieją też relacje sugerujące, że niektóre osobniki mogły osiągnąć nawet 17 metrów. Najcięższy potwierdzony okaz ważył 272 kilogramy. Można go spotkać we wszystkich oceanach oraz w wielu morzach na całym świecie. Zazwyczaj przebywa na głębokościach od 20 do 1000 metrów. Wstęgor królewski zwiastuje kataklizm? Wstęgor królewski często bywa nazywany „rybą zagłady” lub „zwiastunem zagłady”. To określenie wywodzi się z wierzeń, według których pojawienie się tej ryby blisko brzegu jest złowieszczym omenem, zapowiadającym nadchodzący kataklizm. Najsilniej ten mit zakorzenił się w Japonii, gdzie każda obserwacja tej ryby wzbudza obawy o nadciągające trzęsienie ziemi czy tsunami. Naukowcy podchodzą do tych wierzeń z dystansem. Dotychczas nie znaleziono bowiem żadnych racjonalnych dowodów na to, że pojawienie się wstęgora królewskiego zwiastowałby jakąkolwiek katastrofę. Gdyby jednak ta hipoteza miała potwierdzenie w rzeczywistości, jej przykładem mogłyby być wydarzenia z 2011 r. w Japonii oraz z 2024 r. w Los Angeles. W obu przypadkach najpierw pojawiły się wstęgory królewskie, a …

ryba-zaglady-17688f5.jpg
width: 2395
height: 1196

Od zmierzchu do świtu – tak żyje puszczyk zwyczajny. Jest najpospolitszą sową Europy
type: item
date: 2025-02-23T12:02:05.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: dzikie zwierzęta
subject: Odkrywca
subject: ptaki
subject: sowy
description: Polska nazwa puszczyka zwyczajnego nie oddaje tego, jak ciekawym jest ptakiem. Zwyczajność może oznaczać tu tylko jedno: póki co jest gatunkiem licznym i niezagrożonym. Występuje od zawsze na terenie Polski i Europy i znalazł sobie poczesne miejsce w folklorze wielu krajów.
encoded: Spis treści: Puszczyk zwyczajny – zasięg i częstość występowania Biologia puszczyka zwyczajnego Nocne życie puszczyka zwyczajnego Puszczyk w kulturze ludowej i popularnej Jego głos słychać w horrorach, a w dawnych wierzeniach był tajemniczym wysłannikiem śmierci. Puszczyk zwyczajny to fascynująca sowa, która, mimo iż pospolita, kryje się przed ludzkim wzrokiem w mroku nocy. Nocne życie puszczyka jest intensywne, ciekawe i całkiem głośne – bo najbardziej charakterystyczną i znaną cechą tego ptaka jest jego głos. Puszczyk zwyczajny – zasięg i częstość występowania Jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym i łatwo adaptującym się do różnych środowisk. Naturalny zasięg występowania puszczyka zwyczajnego obejmuje niemal całą Europę, z wyjątkiem północnych krańców Skandynawii oraz Islandii. Na wschodzie jego areał rozciąga się przez Rosję, północną część Azji Środkowej i Syberię. Spotykany jest również w północnej Afryce oraz na Bliskim Wschodzie, a także wyspowo w Pakistanie i północnych Indiach. Puszczyk zwyczajny preferuje lasy, choć równie dobrze radzi sobie w pobliżu ludzkich siedzib. Często zasiedla parki miejskie, ogrody, gospodarstwa i cmentarze. Jest gatunkiem osiadłym – dorosłe osobniki rzadko migrują na większe odległości. Tylko młode puszczyki, po opuszczeniu gniazda podejmują wędrówki w poszukiwaniu własnego terytorium, które może obejmować od kilku do kilkudziesięciu kilometrów kwadratowych. Według najnowszych danych Monitoringu Ptaków Polski, w 2024 r. puszczyk zwyczajny był najliczniejszą leśną sową w kraju. Jego obecność stwierdzono na ponad 90% badanych powierzchni. Szacunkowo w Polsce co roku rozmnaża się do 75 tysięcy par puszczyków. W Europie – nawet milion. Biologia puszczyka zwyczajnego Puszczyk to ptak średniej wielkości (41–46 cm) o krępej sylwetce, krótkim ogonie i dużej, okrągłej głowie bez charakterystycznych „uszu”, czyli kępek piór, które występują u innych sów, np. uszatki. Waży około 450 g (samce) lub 550 g (samice). Rozpiętość skrzydeł to 8…

puszczyk-e6595a5.jpg
width: 1000
height: 665

Ptaki zimujące w Polsce – jakie gatunki można spotkać zimą?
type: item
date: 2025-02-23T08:58:10.000Z
subject: Przyroda
subject: Odkrywca
subject: ornitologia
subject: polska
subject: ptaki
subject: zima
description: Ptaki zimujące w Polsce potrafią zachwycić zdolnościami adaptacji do życia w trudnych warunkach. Sprawdź, jakie gatunki można spotkać zimą w naszym kraju i jak można im pomóc w przetrwaniu chłodnych miesięcy.
encoded: Spis treści: Dlaczego ptaki zimują w Polsce Najpopularniejsze gatunki ptaków zimujących Gdzie obserwować ptaki zimujące? Jak pomagać ptakom zimującym w Polsce? Nie wszystkie ptaki odlatują na zimę – wiele gatunków decyduje się zostać i szukać pożywienia w trudnych warunkach. Ptaki zimujące w Polsce to zarówno nasi stali mieszkańcy, jak i goście z północy. Poznaj gatunki, które możesz spotkać zimą na ulicach polskich miast. Dlaczego ptaki zimują w Polsce Nie wszystkie ptaki zimujące w Polsce spędzają nad Wisłą cały rok. Niektóre gatunki przylatują do nas z chłodniejszych zakątków Europy. Te, które żyją wśród nas stale, określa się mianem ptaków osiadłych. Gatunki przylatujące z kolei nazywamy ptakami migrującymi. Ptaki osiadłe, takie jak dzięcioły, wróble czy sikorki nie muszą migrować daleko, bo są lepiej przystosowane do środowiska, w którym żyją. Inne w poszukiwaniu pożywienia i łagodniejszego klimatu migrują z północy do Polski. Czasem zdarza się jednak tak, że gatunki osiadłe odlatują na zimę, a migrujące pozostają w naszym kraju na dłużej. Nieraz już ornitolodzy obserwowali w Polsce gatunki ptaków, których się tu nie spodziewali. Znana była sprawa sprzed dwóch lat, kiedy to w październiku 2023 roku w centrum Warszawy, na tzw. „Patelni” udokumentowano obecność rzadko spotykanej w naszym kraju pokrzewki aksamitnej (Curruca melanocephala). Gatunek ten pochodzi z basenu Morza Śródziemnego i jest uważany za osiadły, czyli rzadko opuszczający swoje naturalne środowisko. Z jakichś powodów jednak zawędrował aż do Warszawy. Być może to silne południowe wiatry skierowały pokrzywkę na północ. Najpopularniejsze gatunki ptaków zimujących Do najpopularniejszych gatunków zimujących w Polsce i najczęściej spotykanych należą m.in. ptaki wróblowate, krukowate, wodne, a także gołębiowate, dzięciołowate i drozdowate, rzadziej szponiaste i sowy. Oto 7 gatunków ptaków, które możemy spotkać zimą na ulicach polskich miast. Krzyżówka zwyczajna (Anas platyrhynchos) Kaczka krzyżówka jest…

ptaki-zimujace-AdobeStock474476860-f2175c6.jpeg
width: 5100
height: 2328

Najładniejsze psy z włosami gubią mało sierści. Którą rasę wybrać?
type: item
date: 2025-02-22T11:46:52.000Z
creator: redakcja
subject: Przyroda
subject: Odkrywca
subject: pies
subject: psy
subject: rasy
subject: zwierzęta
description: Gubią mniej sierści, rzadziej uczulają i wspaniale się prezentują. Oto najładniejsze psy z włosami. Chodzi o rasy pozbawione tzw. podszerstka.
encoded: Spis treści: Co to jest podszerstek? Najładniejsze psy z włosami Hasło „najładniejsze psy z włosami” może budzić zdziwienie. Przecież prawie każdy pies ma sierść. Wyjątkami są oczywiście rasy pozbawione owłosienia, takie jak np. nagi pies meksykański czy nagi pies peruwiański. Jednak kwestia włosów u psa jest bardziej złożona. Co to jest podszerstek? U większości ras sierść składa się z dwóch części: dłuższego włosa okrywowego, krótkiego podszerstka znajdującego się przy skórze. Podszerstek jest miękki i dobrze zabezpiecza skórę zwierzęcia przed wahaniami temperatury. Jest też do pewnego stopnia nieprzemakalny. Tu dochodzimy do definicji psów z włosami. Istnieją bowiem rasy, które w ogóle nie mają podszerstka, jak boksery, buldogi czy pinczery. Tradycyjnie pojawiają się one na liście psów, które nie gubią sierści. Są też takie rasy, u których podszerstek jest słabo wykształcony. Psy z podszerstkiem nie są polecane alergikom. Na gęstych włoskach zatrzymuje się dużo alergenów. Należy jednak pamiętać, że uczulać mogą wszystkie rasy, a więc także psy z włosami. Najładniejsze psy z włosami Nie istnieje coś takiego, jak jedyny słuszny kanon zwierzęcego piękna. Dla każdego właściciela jego psiak jest najpiękniejszy, a debaty zwolenników konkretnych ras ciągną się w nieskończoność. Poniższe zestawienie najładniejszych psów z włosami jest więc bardzo subiektywne. Przedstawiamy je w kolejności alfabetycznej. Basenji Jedna z tzw. ras pierwotnych. Nazywany jest także psem kongijskim lub terierem kongijskim. Basenji jest mądry, pojętny, wesoły i wierny, niezależny i jednocześnie czujny. Wymaga dużo ruchu i szybko się nudzi. Prawie w ogóle nie szczeka. Bichon frise Małe, towarzyskie, łagodne i skore do zabawy psy. Są długowieczne. Mają długą, kręconą białą sierść, przypominającą nieco watę cukrową. Ich włosy wymagają starannej i codziennej pielęgnacji. Bichon frise to znakomita rasa dla każdego, kto potrzebuje miejskiego towarzysza. Chart afgański To pełne wdzięku psy myśliwskie …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/be15a3c57d769a8888002253c96869cddc40711b-8460811.jpeg
width: 760
height: 506

Pingwin równikowy żyje na gorących wyspach Galapagos. To jeden z najrzadszych gatunków na świecie
type: item
date: 2025-02-22T09:01:08.000Z
subject: Przyroda
subject: galapagos
subject: ochrona zwierząt
subject: Odkrywca
subject: pingwiny
subject: ptaki
description: Przez miliony lat pingwin równikowy radził sobie dobrze w ciepłym klimacie. Dziś jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Jak naukowcy próbują uratować te ptaki?
encoded: Spis treści: Skąd pingwin równikowy wziął się na równiku? Zagrożenia dla pingwinów równikowych Nowe gniazda się sprawdzają Pingwin równikowy – ciekawostki Ponad dekadę temu biolożka P. Dee Boersma wydrążyła niewielki otwór w lawie na Wyspach Galapagos. Miała nadzieję na zwabienie jednego z najrzadszych nielotów na świecie. Pięć miesięcy później para pingwinów równikowych (Spheniscus mendiculus) wprowadziła się do tak przygotowanego gniazda i odchowała młode. W następnym roku wprowadziła się tam kolejna para. Obecnie co najmniej 84 z 120 gniazd, które wydrążyli prof. Boersma z University of Washington w Seattle i jej współpracownicy, nadal nadają się do użytku. A ostatni spis liczebności pingwinów na Galapagos wykazał, że ​​jedna czwarta z nich to osobniki młodociane. To niemało zważywszy na to, że liczebność gatunku szacowana jest między 1500 a 4700 osobników. Po raz pierwszy od dłuższego czasu prof. Boersma, badaczka National Geographic mówi, że jest nadzieja dla tych ptaków. Pingwiny równikowe i tak muszą zmagać się ze zmiennym klimatem Galapagos. Woda tam jest raz ciepła, raz zimna. Zależy to od cyklicznych zjawisk pogodowych El Niño i La Niña. To drugie schładza wodę, co sprawia, że wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej pojawia się większa ilość ryb. A to z kolei przyczynia się do obecnego wzrostu populacji pingwinów równikowych, gdyż zapewnia im więcej pożywienia. Skąd pingwin równikowy wziął się na równiku? Nikt dokładnie nie wie, w jaki sposób pingwiny, które znane są z życia w południowych, często lodowatych środowiskach, znalazły się na równiku. Pingwin równikowy jest najbliżej spokrewniony z pingwinem Humboldta z wybrzeża Peru i Chile. Możliwe, że miliony lat temu niektóre pingwiny Humboldta popłynęły z prądem oceanicznym, zatrzymały się na Galapagos i tam zostały. W drodze ewolucji do trzech razy w roku nauczyły się wychowywać pisklęta na skalistych wyspach wystarczająco gorących, aby usmażyć jajko. Pingwiny z Galapagos potrzebują cienia w pobli…

pingwin-rownikowy-1-efb90ec.jpg
width: 3661
height: 2479

Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
type: item
date: 2025-02-21T11:30:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: australia
subject: dinozaury
subject: dzikie zwierzęta
subject: gatunki
subject: kontynenty
subject: kreda
subject: Odkrywca
subject: prehistoria
description: Paleontolodzy odkryli w Australii pierwsze skamieniałości należące do karcharodontozaurów. Ich cechą szczególną były ostre zęby, stąd nazwa: jaszczury o zębach rekina. Ich szczątki zdradzają tajemnicę superkontynentu Gondwana.
encoded: Spis treści: Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Jaszczur z zębami rekina nie była sam Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Nieznany do tej pory w Australii dinozaur należy do teropodów. Zwierzęta te żyły od początku późnego triasu, czyli około 228 mln lat temu, aż do końca okresu kredy, czyli 65 milionów lat temu. Wówczas doszło do impaktu, który zmiótł z powierzchni Ziemi wiele form życia, w tym dinozaury. Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Artykuł na temat znalezienia szczątków karcharodontozaurów opublikowano właśnie na łamach „Journal of Vertebrate Paleontology”. Ich nazwę można tłumaczyć jako „jaszczur z zębami rekina”. W artykule opisano badania prowadzone przez Museums Victoria Research Institute i doktoranta Monash University Jake'a Kotevskiego. Do odkrycia doszło w południowo-wschodnim stanie Wiktoria, na jego wybrzeżu. Skamieniałości znajdowały się w warstwach sprzed około 121-108 mln lat. Choć karcharodontozaury uznawane są za jednych z największych mięsożerców wszech czasów, osobniki z Australii były mniejsze niż te odkrywane dziś na innych kontynentach, co jest dość zaskakujące. Jaszczur z zębami rekina nie była sam – Odkrycie karcharodontozaurów w Australii jest przełomowe – mówi Jake Kotevski. Z jakiego powodu? Bo w tym samych warstwach paleontolodzy dostrzegli skamieniałości najstarszego znanego na świecie megaraptora (jego nazwa to „duży rabuś” – z gr. mega i łac. rapto) – dużego mięsożernego dinozaura znanego z Ameryki Południowej. – Fascynujące jest zobaczyć, jak hierarchia drapieżników w stanie Wiktoria różniła się od tej w Ameryce Południowej, gdzie karcharodontozaury osiągały rozmiary podobne do Tyrannosaurus rex, do 13 metrów, górując nad megaraptorydami. Tutaj role się odwróciły, co podkreśla wyjątkowość ekosystemu Australii z okresu kredy – dodaje Kotevski. Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Na podstawie nowych znalezisk naukowcy sądzą, że prehistoryczny krajobraz stanu Wiktoria sprzed 12…

Low-ResCretaceous-Australia-Landscape.-Artwork-by-Jonathan-Metzger.-Source-Museums-Victoria-1-84aac9f.jpg
width: 700
height: 440

Nowo odkryty grzyb zamienia pająki w zombie. Co gorsza, można je spotkać w Polsce
type: item
date: 2025-02-20T08:41:30.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: Odkrywca
subject: owady
subject: zwierzęta
description: To już kolejny przykład pasożytniczego grzyba, który zabija ofiary, a potem wykorzystuje je do dystrybucji swoich zarodników. Tym razem badacze zidentyfikowali nowy gatunek, którego ofiarami są pająki zamieszkujące Europę. Można je spotkać także w Polsce.
encoded: Spis treści: Grzyb zamienia pająki w zombie Tajemniczy mechanizm działania Czy ludzie mają powody do obaw? Nowe możliwości w nauce Słowo „zombie” zazwyczaj kojarzy nam się z tzw. żywymi trupami. To zasługa filmów grozy, które mimo wątpliwej jakości od lat cieszą się niesłabnącą popularnością. Ma ono jednak również naukowe zastosowanie, choć nie jest to oficjalna nomenklatura. Serwisy popularnonaukowe co jakiś czas informują o wirusach zombie zamrożonych na Grenlandii i dalekiej Rosji. Nie mniejsze emocje wzbudzają grzyby, które zamienią w zombie owady. Jeden z najbardziej znanych takich przypadków dotyczy mrówek i Ophiocordyceps unilateralis. Drapieżny grzyb najpierw przejmuje kontrolę nad mrówkami, a następnie je zabija. Grzyb zamienia pająki w zombie Bezbronne wobec takich grzybów nie są również pająki. Naukowcy zidentyfikowali nieznany wcześniej gatunek grzyba. Gibellula attenboroughii, działa w podobny sposób jak dalekiego kuzyna atakującego mrówki. Wywabia z siebie, zabija, a następnie wykorzystuje zwłoki pająków do rozprzestrzeniania swoich zarodników. Szczegóły tego, jak grzyb wpływa na mózg pajęczaka, pozostaje jednak zagadką. Zgodnie z badaniem opublikowanym na łamach „Fungal Systematics and Evolution” ewolucja G. attenboroughii i jego wpływ na środowiska rodzą wiele pytań – na razie bez odpowiedzi. – Bardzo dobrze znamy przypadki mrówek czy os, ale [ten grzyb – przyp. red] jest w innej rodzinie, więc to nowe źródło manipulacji zachowaniem [...] To coś naprawdę interesującego, co nie jest super powszechne w świecie pasożytów – komentuje współautor badania dr João Araújo, mykolog z Muzeum Historii Naturalnej w Danii cytowany przez cnn.com. Jak dodaje, odkrycie rzuca nowe światło na różnorodność grzybów, które jeszcze nie zostały zidentyfikowane przez naukowców. Tajemniczy mechanizm działania Gibellula attenboroughii to przedstawiciel większej grupy grzybów, które infekują wyłącznie pająki. Po raz pierwszy zaobserwowano go w 2021 roku podczas kręcenia program…

shutterstock2318303517-a3c4ce7.jpg
width: 6000
height: 4000

Był na szczycie łańcucha pokarmowego. Tak wyglądał pradrapieżnik sprzed 30 milionów lat
type: item
date: 2025-02-19T14:14:46.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: egipt
subject: Odkrywca
subject: paleontologia
subject: skamieniałości
description: Paleontolodzy odkryli w Egipcie doskonale zachowaną czaszkę drapieżnika sprzed 30 mln lat. Bastodont, bo taką otrzymał nazwę, żył przed wyewoluowaniem kotów, psów czy hien.
encoded: Spis treści: Przerażający hienodont z Egiptu Okoliczności odkrycia pradrapieżnika Pradrapieżnik jak egipska bogini Jak się okazuje, Egipt to nie tylko raj dla archeologów i pasjonatów historii starożytnej. Egipsko-amerykański zespół naukowców ogłosił właśnie ważne odkrycie paleontologiczne. Dotyczy dzikiego zwierzęcia, które żyło 30 milionów lat temu w rejonie dzisiejszej oazy Fajum w północnym Egipcie. Przerażający hienodont z Egiptu Odkryta czaszka należy do zwierzęcia z rodziny hienodontów, którego nazwano bastetodontem (łac. Bastetodon syrtos) – czytamy w artykule opublikowanym w „Journal of Vertebrate Paleontology”. Pradrapieżnik posiadał ostre zęby podobne do hien i potężne mięśnie szczęki. Był wielkości lamparta i ważył nie więcej niż 30 kg. Ostatecznie wymarł – nie przetrwał do naszych czasów. Znajdował się na szczycie łańcucha pokarmowego. Oznacza to, że nie zagrażało mu w zasadzie żadne inne zwierzę i to on polował. A wszystko to rozgrywało się w czasach, gdy nasi przodkowie bardziej przypominali małpy niż ludzi. Być może na nich żerował, podobnie jak na poprzednikach współczesnych hipopotamów czy słoni. Warto wspomnieć, że 30 mln temu był to obszar porośnięty gęstym lasem, a dziś – pustynia. Okoliczności odkrycia pradrapieżnika Taka historia powtarza się w czasie wykopalisk archeologicznych i paleontologicznych bardzo często. Do ważnych znalezisk dochodzi w ostatni dzień wielotygodniowych prac. Tak też było w przypadku znaleziska hienodonta. – Przez wiele dni zespół skrupulatnie wykopywał warstwy skał datowane na około 30 milionów lat. Gdy już mieliśmy kończyć naszą pracę, jeden z członków zespołu zauważył coś niezwykłego – grupę dużych zębów wystających z ziemi – wspomina paleontolożka i główna autorka badania Shorouq Al-Ashqar z Uniwersytetu w Mansurze i Uniwersytetu Amerykańskiego w Kairze. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/02/Low-ResShorouq-Al-Ashqar-the-lead-author-with-the-Bastetodon-syrtos-skull-and-a-Bastet…

pradrapieznik-767e00a.png
width: 1200
height: 630

Czy psy udomowiły się same? Na to wskazuje nowe badanie ich ewolucji
type: item
date: 2025-02-19T09:51:52.000Z
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: Odkrywca
subject: pies
subject: udomowienie
subject: wilki
description: Spośród kilku teorii udomowienia wilków, coraz bardziej prawdopodobna jest ta, że to one same zdecydowały się żyć w pobliżu ludzi. Nowy matematyczny model pokazuje, że przemiana wilków w psy mogła trwać tylko 8000 lat.
encoded: Spis treści: Jak człowiek mógł kierować ewolucją psa? Teoria samoudomowienia psa Model oswajania wilków To nie koniec debaty o udomowieniu psa Pies jest towarzyszem człowieka od kilkudziesięciu tysięcy lat, a jego przodkiem jest wilk – na ten temat panuje powszechna zgoda. Ale jak właściwie do tego doszło? To pytanie na które wciąż nie mamy jasnej odpowiedzi. Udomowienie psa jest przedmiotem ożywionych debat naukowych. W procesie udomowienia bierze udział nie tylko człowiek – same zwierzęta także przystosowują się do życia obok nas. Zatem czy to ludzie sami wybierali łagodne wilki na swoich towarzyszy? A może niektóre wilki były bardziej tolerancyjne wobec ludzi i same do nich dołączały, skuszone resztkami jedzenia i większym bezpieczeństwem? Jednym z głównych pytań w tej debacie jest to, czy ewolucja miała wystarczająco dużo czasu, by sama wytworzyć nowy gatunek, jakim jest pies. Czy znając mniej więcej moment, od jakiego psy żyją z ludźmi, można obliczyć czy są efektem działania naturalnej ewolucji, czy raczej sztucznego, celowego doboru przez ludzi? Nowy zestaw modeli matematycznych, opublikowany w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences” sugeruje, że psy wyewoluowały z wilków naturalnie. Obliczenia pokazują, że w odpowiednich warunkach wilki mogłyby przekształcić się w psy w ciągu około 8000 lat. A to znacznie krócej niż najstarsze archeologiczne dowody na istnienie udomowionych psów. Jak człowiek mógł kierować ewolucją psa? Psy żyją blisko ludzi od co najmniej 30 tys. lat. Alex Capaldi, ekolog z Uniwersytetu Jamesa Madisona w Wirginii mówi: „Istnieją mocne dowody na to, że sztuczna selekcja psów była obecna we wszystkich kulturach w ciągu ostatnich 15 tys. lat”. Innymi słowy, to ludzie wybierali psy z pasującymi im cechami, zamiast pozwolić, aby ewolucja przebiegała własnym torem. Jednak co z czasami wcześniejszymi niż 15 tys. lat wstecz? Tego do tej pory nikt nie zbadał. Jedna z teorii mówi, że ludzie mogli hodować oswojone wilki i u…

udomowienie-psow-4b0940f.jpg
width: 1000
height: 667

Ryby to baczni obserwatorzy z głębin. Potrafią rozpoznać konkretnego człowieka
type: item
date: 2025-02-19T07:49:10.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: badania
subject: Odkrywca
subject: ryby
subject: zwierzęta
description: Czy ryby mogą rozpoznawać ludzi? Najnowsze badania dowodzą, że tak. Podobnie jak psy czy koty, ryby mogą tworzyć zindywidualizowane relacje z człowiekiem, identyfikując nas po cechach wizualnych. Ich zażyłość odbiega jednak od tego, co łączy opiekunów i ich czworonogów.
encoded: Spis treści: Jak widzi ryba? Eksperyment w naturalnym środowisku Ryby rozróżniają ludzi Ponoć ryby i dzieci głosu nie mają. Ryb nie można też pogłaskać – co dodatkowo w pewnym sensie deprecjonuje ich pozycję wśród innych zwierząt domowych. Ot co, mogą jedynie cieszyć oko domowników, pływając w akwarium. Wystarczy jednak zagłębić się w ich zachowania, żeby stwierdzić, że ryby to jedne z najbardziej fascynujących zwierząt na Ziemi. Mowa zarówno o rybkach akwariowych, jak i tych zamieszkujących naturalne akweny. Niektóre osobniki potrafią na przykład pływać tyłem. Do tego nielicznego grona należy m.in. okoń. Dzięki najnowszym badaniom opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Biology Letters” możemy uzupełnić ciekawostki o rybach o kolejny zaskakujący fakt. Jak widzi ryba? Naukowcy nurkujący w jednej ze stacji badawczych na Morzu Śródziemnym od kilku sezonów obserwowali, że miejscowe ryby śledziły ich i wykradały pożywienie przeznaczone na nagrody w eksperymentach. Co ciekawe, dzikie ryby zdawały się rozpoznawać konkretnego nurka. Podążały jedynie za tym, który wcześniej miał przy sobie jedzenie. Aby sprawdzić, czy to prawda, zespół badawczy z Instytutu Zachowania Zwierząt im. Maxa Plancka (MPI-AB) w Niemczech przeprowadził serię eksperymentów. Badacze nosili różne stroje do nurkowania. Jak się okazało, dzikie ryby potrafią odróżniać ludzi. Pomagają im w tym pewne wskazówki wizualne. W ostatnich dekadach relacja człowieka ze zwierzętami ewoluowała w kierunku silnej więzi porównywanej do przyjaźni. Według badań wiemy na przykład, jak pies okazuje miłość. Czy w przypadku ryb również możemy mówić o jakichkolwiek interakcjach? Za wcześnie, aby stwierdzić, że szprotki i śledzie żywią do nas jakieś uczucia. Jednak, według naukowców, nie jesteśmy im obojętni. Do tej pory nie dysponowaliśmy wieloma naukowymi dowodami na to, że ryby są w stanie rozpoznawać ludzi. Wcześniejsze badania wykazały, że jeden gatunek hodowlany, strzelczyk indyjski, potrafi rozpoznawać komputerowo …

Maelan-i-ryba-dd1556e.png
width: 1037
height: 752

Zwierzęta wielkimi budowniczymi. Kilkaset gatunków znacząco przekształca krajobraz
type: item
date: 2025-02-18T13:00:06.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ekologia
subject: krajobrazy
subject: Odkrywca
subject: zwierzęta
description: Wpływ zwierząt na kształtowanie krajobrazu jest niedoceniany. Tylko w ciągu roku 500 dzikich gatunków zwierząt zmienia przestrzeń z siłą setek tysięcy ekstremalnych powodzi.
encoded: Spis treści: Co potrafią zwierzęcy inżynierowie? Potęga zwierząt w kształtowaniu krajobrazu Kluczowa rola zwierzęcych inżynierów Oczywistym wydaje się stwierdzenie, że zwierzęta wpływają na otaczającą nas przestrzeń. Po działalności kretów widzimy niewielkie kopczyki, bobry wznoszą tamy, a dżdżownice spulchniają i napowietrzają glebę. Ale jaka jest skala przekształceń krajobrazu dokonywana przez zwierzęta? Na pierwszy rzut oka nie wygląda imponująco. Co potrafią zwierzęcy inżynierowie? Prof. Gemma Harvey z Queen Mary University of London wraz z zespołem geografów fizycznych postanowiła sprawdzić, w jaki sposób setki gatunków zwierząt kształtują krajobrazy. Pracę na ten temat opublikowano właśnie na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Jest to naprawdę unikatowe badanie. Autorzy przyjrzeli się działalności ponad 600 dzikich gatunków, rodzajów lub rodzin, a także pięciu taksonom zwierząt gospodarskich, które mają przekształcają krajobraz. Zespół prof. Harvey na potrzeby analiz zapoznał się z setkami prac naukowych, w których odnotowano taką działalność zwierząt. Potęga zwierząt w kształtowaniu krajobrazu Autorów badania zaskoczyła imponująca skala energii, którą generują zwierzęta. W badaniu osobno przyjrzano się zwierzętom dzikim i hodowlanym: zwierzęta dzikie (paręset gatunków) – generują rocznie 76 000 gigadżuli. To tyle samo, co energia wytworzona przez setki tysięcy ekstremalnych powodzi. Badacze zastrzegają, że szacunki te są prawdopodobnie zaniżone, ponieważ istnieją znaczne luki w wiedzy, które dotyczą szczególnie regionów tropikalnych i subtropikalnych. Tam różnorodność biologiczna jest najwyższa, ale badania – ograniczone; zwierzęta hodowlane (zaledwie kilka gatunków) – w oparciu o opublikowane szacunki biomasy zwierząt gospodarskich, ich potencjalny wkład w procesy geomorficzne może przewyższać te generowane przez dzikie zwierzęta aż 450-krotnie i wynosić 34,5 miliona gigadżuli! View oEmbed on the source website Nau…

sila-przyrody-ac0483e.png
width: 1200
height: 630

Wilki wyginęły tu wieki temu. Ich powrót ma spowolnić globalne ocieplenie
type: item
date: 2025-02-18T10:58:36.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: dzikie zwierzęta
subject: Odkrywca
subject: ssaki
subject: wilki
subject: zmiany klimatyczne
description: Wilki wzbudzają różne skojarzenie. W bajkach często są przedstawiane jako czarne charaktery. Tym czasem okazuje się, że ci drapieżnicy mogą mieć zbawienny wpływ na ograniczenie emisji CO2, a więc i zawrotne tempo pogłębiających się zmian klimatu. Jak to możliwe?
encoded: Spis treści: Wilki a zmiany klimatu Czy drapieżniki uratują świat? Kto się boi wilka? Nadmierna emisja dwutlenku węgla i zmiany klimatu są jednymi z największych wyzwań dla ludzkości w XXI w. To właśnie CO2 (tak jak i inne gazy cieplarniane) zatrzymuje ciepło w atmosferze, co prowadzi do globalnego ocieplenia. Wilki a zmiany klimatu Emisje CO2 to skutek nie tylko rewolucji przemysłowej, ale też naturalnych procesów na Ziemi – np. erupcji wulkanów. Wkład człowieka w to zjawisko jest jednak znaczący. Z badań NASA wynika, że ostatnie 9 lat było najcieplejszymi w historii pomiarów. Co więcej, według Met Office w 2024 roku globalna emisja CO2 osiągnęła rekordowy poziom. Jak temu zaradzić? Sposobem mają być m.in. rozwój energii odnawialnej i elektromobilności oraz ograniczenie zużycia paliw kopalnych. Co jakiś czas słyszymy też o mniej oczywistych rozwiązaniach. Przykładowo, badanie przeprowadzone przez naukowców z University of Leeds wykazało, że reintrodukcja wilków w regionie Highlands na północy Szkocji może doprowadzić do ekspansji rodzimych lasów, a w efekcie pomóc w zmagazynowaniu 1 mln ton dwutlenku węgla rocznie. Naukowcy wskazują, że problemem dla naturalnej regeneracji lasów jest nadmierna populacja jeleni, które zjadają młode drzewka. Wprowadzenie wilków miałoby ograniczyć liczbę jeleni i umożliwić odrodzenie się drzewostanu. Według wyliczeń populacja ok. 167 wilków mogłaby skutecznie kontrolować liczebność tych zwierząt. To z kolei przełożyłoby się na wzrost powierzchni leśnej. Czy drapieżniki uratują świat Każdy wilk mógłby przyczynić się do pochłaniania około 6080 ton CO2 rocznie. To – przy obecnych wycenach wartości pochłanianego węgla – daje wartość około 154 tys. funtów na zwierzę. Wilki w Szkocji wyginęły około 250 lat temu. Ich brak doprowadził do tego, że populacja jeleni wzrosła do około 400 tys. osobników. Obecnie rodzime lasy pokrywają jedynie 4% powierzchni kraju, co czyni Szkocję jednym z najmniej zalesionych państw Europy. Dla porównania, w Euro…

Wilki-06aa27a.jpg
width: 4960
height: 3230

Te drapieżne ryby mają dodatkowe szczęki. Chwytają nimi ofiary z lądu
type: item
date: 2025-02-18T07:27:28.000Z
creator: redakcja
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ewolucja
subject: Odkrywca
subject: ryby
description: Mureny to drapieżne ryby z rodziny węgorzowatych, które nie widzą żadnego problemu w tym, że ich ulubione przysmaki chodzą po lądzie. Wykształciły w swoim gardle wysuwane szczęki, dzięki którym mogą polować ponad powierzchnią wody.
encoded: Spis treści: Podwójne szczęki muren Mureny są przystosowane do każdych warunków Zdolności muren to koszmar dla zwierząt, które żyją w pobliżu wody. Drugi zestaw szczęk błyskawicznie wysuwa się do przodu, żeby wczepić się w ofiarę i wciągnąć ją szybko do przełyku.Ten przerażający mechanizm pomaga murenie zrobić coś, co w przypadku większości ryb jest absolutnie niemożliwe. Mogą połknąć ofiarę z lądu bez konieczności opuszczania środowiska wodnego. Podwójne szczęki muren Wszystkie ryby kostnoszkieletowe – czyli te, których szkielet zbudowany jest głównie z kości, a nie z chrząstek – oprócz szczęki głównej posiadają również szczęki gardłowe. Znajdują się one za krtanią i są mniejsze od głównych szczęk w jamie gębowej. Jak podaje Narodowe Muzeum Historii Naturalnej Smithsonian, służą one do chwytania i przebijania lub miażdżenia pokarmu. Jednak w przeciwieństwie do szczęk gardłowych większości ryb, te u muren są niezwykle mobilne. – Mogą przemieścić się przez gardło, by dostać się do jamy gębowej tych ryb – twierdzi prof. Rita Mehta z Wydziału Ekologii i Biologii Ewolucyjnej na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz (UCSC). W 2007 roku prof. Mehta opisała, jak mureny wykorzystują ten ekstremalny ruch podczas karmienia. Używają szczęk jako swoistych kleszczy, którymi chwytają zdobycz. Kolejne badania skupiły się na filmowaniu muren w czasie polowania na swoje ofiary. View oEmbed on the source website – Opierając się na tym, co wiedzieliśmy o mechanice szczęk gardłowych u muren, miało sens, gdyby były one w stanie uchwycić zdobycz w obszarach pływowych lub na lądzie. Mogą połknąć swoją ofiarę na ziemi bez polegania na wodzie – mówi prof. Mehta. Dodaje, że w przypadku innych ryb takie sytuacje byłyby niemożliwe, jako że podczas połykania zdobyczy kluczowa jest kwestia ruchu wody, który umożliwia pokarmowi przedostanie się do żołądka. Mureny są przystosowane do każdych warunków Szkolenie muren do wychodzenia z wody w eksperymentach laboratoryjnych, a następnie rejestrowa…

murena-2db05ed.jpg
width: 1000
height: 564

Czarny diabeł morski na drugim nagraniu w historii. „Myślałem, że to sztuczna inteligencja”
type: item
date: 2025-02-17T12:09:14.000Z
creator: Jason Bittel
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: głębia
subject: Odkrywca
subject: ryby
description: Przez dziesięciolecia czarny diabeł morski uchodził za jednego z najbardziej niedostępnych mieszkańców oceanicznych otchłani. Tym razem badacze zarejestrowali go żywego, w ruchu, tuż pod powierzchnią wody. Dlaczego stwór opuścił ciemne odmęty oceanu?
encoded: Spis treści: Czarny diabeł morski gwiazdą mediów Wyjątkowo rzadkie nagranie Dlaczego czarny diabeł morski płynął ku powierzchni? Co czarny diabeł morski zdradza o głębinach morskich? Wody słone zajmują około 3/4 powierzchni naszej planety. Teoretycznie powinny być więc dobrze zbadane. A jednak najgłębsze odmęty ziemskich akwenów nadal skrywają wiele tajemnic. Szacuje się, że nie znamy ponad połowy form życia w oceanach. To, że wiemy o istnieniu pewnych żyjątek, nie musi z kolei oznaczać, że mamy pewność, jak funkcjonują na co dzień. Badanie zwierząt morskich utrudnia fakt, że wiele z nich żyje w środowiskach trudno dostępnych dla ludzi. Przykładem takiego okazu jest tzw. czarny diabeł morski. To Melanocetus johnsonii – gatunek z rodziny żabnicowatych. Czarny diabeł morski gwiazdą mediów Od kilku tygodni czarny diabeł morski gości na nagłówkach mediów na całym świecie. Dlaczego? 26 stycznia naukowcy prowadzący badania terenowe na Wyspach Kanaryjskich zobaczyli coś, czego do tej pory nie udało się udokumentować nikomu. Chodzi o nagranie czarnego diabła morskiego powoli zbliżającego się do powierzchni oceanu. – To było jak spełnienie marzeń – mówi David Jara Bogunyà, fotograf przyrody morskiej z organizacji pozarządowej Condrik Tenerife. –Kiedy byłem dzieckiem, miałem książkę z głębinowymi stworzeniami, uwielbiałem ilustracje w niej. Były dla mnie szalone. Te zwierzęta nie wyglądały na prawdziwe. A jednak przez około godzinę Jara i jego koledzy na pokładzie statku Glaucus fotografowali czarnego diabła morskiego. Czyli gatunek, który zazwyczaj pływa na głębokości od 200 do 2000 metrów. Wyjątkowo rzadkie nagranie Nieoficjalna polska nazwa „czarny diabeł morski” (Melanocetus johnsonii) jest dość adekwatna, biorąc pod uwagę ich rozwarte szczęki, ostre kły i bioluminescencyjne przynęty przyczepione do czoła – te ryby używają ich do wabienia ofiar. Ich wygląd może przerażać, ale realne zagrożenie stanowią tylko dla małych rybek (jak Nemo i Dory z animacji Disneya). Żabnice t…

zabnica-0411d0c.jpg
width: 1040
height: 544

W Krakowie zobaczycie goryla z sierścią kozy. To nasz bliski krewny w świecie zwierząt
type: item
date: 2025-02-17T11:21:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ewolucja
subject: goryl
subject: kraków
subject: Odkrywca
subject: rekonstrukcja
subject: wystawa
description: To największy przedstawiciel małp człekokształtnych i bliski zwierzęcy krewny człowieka. W Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ w Krakowie zobaczycie spektakularną rekonstrukcję goryla. Jego włosie wykonano z sierści kóz.
encoded: Spis treści: Krakowski goryl i jego „pochodzenie” W jaki sposób wykonano rekonstrukcję goryla? Nie tylko goryl, ale też neandertalczyk Rekonstrukcja goryla znalazła się na wystawie poświęconej ewolucji człowieka nieprzypadkowo. Jego linia ewolucyjna oddzieliła się od linii Homo sapiens i szympansów ok. 10 mln lat temu. Wtedy żył ostatni wspólny przodek goryli, szympansów i człowieka. Goryle są naszymi bliskimi krewnymi – dzielimy z nimi blisko 98% genów. Krakowski goryl i jego „pochodzenie” Eksperci postanowili wykonać rekonstrukcję największego znanego podgatunku goryla – nizinnego występującego nad rzeką Kongo. Samce goryli osiągają średnią wagę ok. 160 kg, choć znany jest goryl o wadze nawet 267 kg. Samice są niższe i lżejsze, ważą mniej więcej połowę tego, co samce. Egzemplarz na wystawie waży pewnie około 160 kg. – Do przeniesienia go po schodach potrzeba było trzech mężczyzn, a i tak było ciężko. Samego silikonu użyto około 60–70 kilogramów. Do tego dochodzi warstwa laminatu poliestrowo-szklanego, na którym wspiera się silikonowa skóra, i ciężar szkieletu z profili stalowych – ujawnia National Geographic Polska Małgorzata Kołodziej, kustosz Działu Antropologicznego CEP UJ. Sylwetka goryli jest bardzo charakterystyczna. Ich ramiona i górne kończyny się silnie rozbudowane, a dolne – trochę krótsze i nie tak umięśnione. Imponuje rozpiętość ramion samców, bo dochodzi do nawet 2,6 metra. Szczególną cechą goryla nizinnego są plecy pokryte srebrnym włosiem, określanym jako silverback. Pojawia się w momencie uzyskania pełnej dorosłości, zwykle około 15. roku życia. O tym, jak podobne są do nas goryle świadczy to, że posiadają na palcach linie papilarne. Na wystawie wyeksponowano stopy i ręce tak, aby było je dobrze widać. Ciekawostką jest fakt, że słowo „gorilla” pochodzi z języka greckiego i oznacza „owłosioną kobietę”. Zapewne jako pierwszy użył jej kartagiński żeglarz Hannon, który dopłynął do wybrzeży Afryki Zachodniej ok. 480 r. p.n.e. Goryle są zwierzętami niezw…

goryl-z-kozim-wlosiem-98b0295.png
width: 1200
height: 630

Umbriaga to legendarny kot-żeglarz. Do dziś jest dumą Szczecina
type: item
date: 2025-02-17T10:29:44.000Z
subject: Historia
subject: koty
subject: morze
subject: Odkrywca
subject: szczecin
description: Tę opowieść można by zacząć tak... Dawno, dawno temu, w czasach gdy mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej żyli za żelazną kurtyną, był sobie nieustraszony kot o imieniu Umbriaga. Nie był on jednak zwyczajnym futrzakiem.
encoded: W tym artykule: Legenda morza Dąbskiego Historia kota Umbriagi Pomnik kota Umbriagi, który lubił żeglować Jego historia związana jest ze Szczecinem, wodnym miastem leżącym u ujścia Odry do Bałtyku. Rzeka jest sercem tego miasta, a woda rozlewa się między jego dzielnicami, tworząc sieć kanałów i wysp. Wschodnia odnoga Odry – Regalica – zasila także wody jeziora Dąbie, zwanego przez żeglarzy Mare Dambiensis. Cały ten obszar nazywany jest także szczecińskim Międzyodrzem. To świat ptaków, ryb i wodnych kwiatów. Legenda morza Dąbskiego Legenda Mare Dambiensis (Morza Dąbskiego) narodziła się pod koniec lat 40. XX wieku w środowisku żeglarzy akademickich Szczecina. Wtedy to z przyczyn politycznych wprowadzono ograniczenia w uprawianiu żeglarstwa. Władze Polski Ludowej zamknęły dla swobodnej żeglugi Odrę, Zalew Szczeciński i polską strefę przybrzeżną. Pływanie jachtami dopuszczono tylko w Szczecinie, na wodach jeziora Dąbskiego. Była to jedna z nielicznych enklaw wolności w komunistycznym świecie. W czasach stalinowskich, żeglarze szczecińscy śnili o świecie wolności i dalekich podróżach. Stąd też, żeglując po jeziorze, nadali jego częściom nowe nazwy i sporządzili mapę. W tym czasie zrodziły się tam nowe lądy i morza, świat w który można było wpłynąć tylko jachtem. Świat tajemniczy i pełen niezwykłych przygód, które mógł przeżyć każdy, kto przekroczył granice Mare Dambiensis. Po przejściu magicznej linii czasu, można było żeglować do Morza Sargassowego, Parvo Mare, Ptasiej Wyspy, Meduzostanu, Svante, Przylądka Czterech Szkieletów, Przylądka Białego Słonia, Kanału Krętego Węża, Piwnego Rowu, Kanału Jacka, Kwadratu i Ziemi Umbriagi. Tam też znajdował się Trójkąt Bermudzki i były wraki zatopionych statków. To magiczny świat, za którym tęskni wielu z nas. Bohaterami tego akwenu byli nie tylko młodzi żeglarze, ale także kot Umbriaga. Nie był to zwykły kot, mówiono o nim kot-żeglarz. Pod taką nawą przeszedł do historii Szczecina i polskiego żeglarstwa. Historia kota Umbriagi Któ…

kot-d08e3cf.png
width: 945
height: 630

Dlaczego kot miauczy? Pomysłowe zwierzaki nauczyły się tego specjalnie dla ludzi
type: item
date: 2025-02-17T09:11:16.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: egipt
subject: koty
subject: Odkrywca
subject: starożytny egipt
description: Koty miauczą przy ludziach znacznie częściej niż w obecności innych przedstawicieli swojego gatunku. Przyczyny tego stanu rzeczy są intrygujące. Zwierzęta nauczyły się bowiem korzystać z naszych instynktów opiekuńczych.
encoded: W tym artykule: Jak udomowiono kota? Kot, przyjaciel człowieka Dlaczego koty miauczą? Od kiedy koty towarzyszą ludziom? Długo uznawano, że zwierzęta te jako pierwsi udomowili starożytni Egipcjanie. Udomowienie kota miało nastąpić nad Nilem ok. 4 tys. lat temu. W XXI w. pojawiły się dowody archeologiczne, które podważyły tę hipotezę. Archeolodzy pracujący na Cyprze znaleźli pochówek dziecka, które pogrzebano wraz z kotem. Mogiła znajdowała się na neolitycznym stanowisku sprzed ok. 9,5 tys. lat. Koty nie występują w tym regionie, więc musiały przybyć tam z ludźmi. Obecnie przypuszcza się, że zwierzęta te zostały udomowione na Bliskim Wschodzie tysiące lat przed tym, jak zainteresowali się nimi Egipcjanie. Jak udomowiono kota? W jaki sposób koty stały się naszymi towarzyszami? Wszyscy opiekunowie kotów wiedzą, że są to zwierzęta niezależne, lubiące chodzić swoimi ścieżkami. Zanim ich drogi skrzyżowały się z naszymi, ta niezależność była posunięta znacznie dalej. Koty były samotnikami. Wolały żyć i polować w pojedynkę niż w grupach. Jeśli już wchodziły w relacje społeczne, to wyłącznie w początkowym okresie życia z matką. Wtedy (i tylko wtedy) wokalizowanie – czyli miauczenie – było jak najbardziej przydatne. Dlaczego jednak koty nauczyły się miauczeć do nas? Kocie pomruki i miauki na łamach portalu „The Conversation” analizuje Grace Carroll, zoolożka z Queen’s University Belfast. Według niej koty zostały najprawdopodobniej udomowione ok. 10 tys. lat temu. Zbiegło się to z zakładaniem przez ludzi pierwszych stałych osad. Oraz z rozwojem rolnictwa, którego skutkiem było gromadzenie zapasów żywności. Żywność, szczególnie zboża, przyciągała do ludzkich osad myszy, za którymi pojawiły się koty. Kot, przyjaciel człowieka Później wszystko potoczyło się zgodnie z zasadą „wróg twojego wroga jest twoim przyjacielem”. Ludzie musieli zwrócić uwagę na zwierzęta, które pomagały im zwalczać plagę myszy. Jednak udomowienie kotów przebiegło inaczej niż psów. Psy ludzie dobierali w pary…

dlaczego-kot-miauczy-3c96ddf.jpg
width: 1000
height: 667

Lądzień czerwonatka ochoczo zapuszcza się do ludzkich siedzib. Czy jest szkodnikiem?
type: item
date: 2025-02-17T07:26:53.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: Odkrywca
subject: roztocza
subject: zwierzęta
description: Lądzień czerwonatka to charakterystyczny roztocz, który licznie występuje niemal na całym świecie, w tym także w Polsce. Każdego roku, wraz z nadejściem wiosny, pojawiają się informacje o inwazji tych pajęczaków. Czy rzeczywiście należy się ich obawiać? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Czym jest lądzień czerwonatka? Gdzie występuje lądzień czerwonatka? Czy lądzień czerwonatka jest niebezpieczny? Czy lądzień czerwonatka może być pożyteczny? Roztocza to wyjątkowo liczny rząd pajęczaków, na który składa się ponad 30 tys. gatunków. Obejmuje mikroskopijne zwierzęta, ale wśród nich nie brakuje też prawdziwych „kolosów”, mierzących od kilku milimetrów do nawet kilku centymetrów. Lądzień czerwonatka zalicza się do drugiej grupy. Charakterystyczny pajęczak, gdy występuje w dużej populacji, jest trudny do przeoczenia, tym bardziej, że upodobał sobie miejsca, w których żyją ludzie. Czym jest lądzień czerwonatka? Trombidium holosericeum, czyli lądzień czerwonatka (zwany także aksamitką), to niewielki pajęczak z rzędu roztoczy. Reprezentuje rodzinę Trombidioidea, której przedstawiciele należą do największych poznanych roztoczy. Jak wygląda lądzień czerwonatka? Lądzień czerwonatka to niewielki pajęczak. Jego okrągły tułów (pokryty gładkimi włoskami) z dwiema parami odnóży, szczękonóżkami i sierpowato ukształtowanymi szczękoczułkami mierzy zaledwie 4 mm długości. Pod względem rozmiarów, przypomina główkę szpilki. Jest mały jak na pajęczaka, ale wśród roztoczy uchodzi za kolosa, bo większość przedstawicieli tego rzędu można obserwować tylko w powiększeniu. Mimo to, pojedynczego osobnika bardzo łatwo przeoczyć, nawet pomimo intensywnie czerwonego koloru, który jest zasługą zawartych w ciele pajęczaka karotenoidów. Jaskrawoczerwone ubarwienie to naturalny mechanizm odstraszający potencjalnych agresorów. Gdzie występuje lądzień czerwonatka? Lądzień czerwonatka doskonale czuje się na obszarach rolniczych, łąkach, w lasach i parkach. Charakterystyczny roztocz zapuszcza się także do siedzib ludzkich. To ciepłolubny pajęczak, który szuka silnie nasłonecznionych miejsc. Ochoczo odwiedza tarasy, balkony i werandy. Można go zauważyć na ramach okien, a także na elewacji budynku. Warto podkreślić, że aksamitkę można zaobserwować wyłącznie wiosną i latem, gdy sło…

ladzien-czerwonatka-4e4d012.jpg
width: 1000
height: 695

„Męskie rozkosze” Władysława Warneńczyka. Czy syn Jagiełły był gejem?
type: item
date: 2025-02-15T09:04:20.000Z
creator: Marek Teler
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: lgbt
subject: Odkrywca
subject: średniowiecze
description: Niemal sześćset lat po śmierci król Polski i Węgier Władysław Warneńczyk nadal cieszy się dużą popularnością. Jednym z częściej dyskutowanych tematów jest jego orientacja seksualna. Już w kronice Jana Długosza można znaleźć wzmiankę o „męskich rozkoszach” monarchy, choć historycy nie są zgodni, o jakie „rozkosze” mogło chodzić.
encoded: Spis treści: Warneńczyk w sidłach „haniebnej namiętności” Partner Warneńczyka Spór o króla W 21. odcinku serialu historycznego TVP „Królowie”, kontynuacji „Korony królów”, widzowie zobaczyli zmysłową scenę. Sługa Fedko wyciera króla Władysława Warneńczyka ręcznikiem, po czym zawstydzeni mężczyźni odsuwają się od siebie, kiedy w drzwiach pojawia się rycerz Jan Hincza. Króciutki fragment wystarczył, aby w sieci rozgorzała żywa dyskusja na temat orientacji seksualnej polskiego monarchy. Wbrew niektórym internetowym komentarzom homoseksualizm Warneńczyka nie stanowi efektu bujnej wyobraźni scenarzystów. Opiera się na jednej z możliwych interpretacji fragmentu „Roczników czyli kronik sławnego Królestwa Polskiego” pióra Jana Długosza. a więc dzieła pisanego na dworze królewskiego brata Kazimierza Jagiellończyka. Warneńczyk w sidłach „haniebnej namiętności” Władysław Warneńczyk przyszedł na świat 31 października 1424 r. w Krakowie jako syn króla Polski Władysława II Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Wstąpił na tron jako niespełna dziesięcioletni chłopiec po śmierci ojca, zmarłego 1 czerwca 1434 r. w Grodnie. Przez kolejne pięć lat rządy regencyjne w jego imieniu sprawował biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki wraz z Radą Opiekuńczą. W 1440 r. szlachta węgierska obrała go królem Węgier, licząc na to, iż pomoże ich państwu poradzić sobie z rosnącą potęgą Turków. Pragnąc wywiązać się z pokładanych w nim nadziei, jesienią 1443 r. Władysław rozpoczął zbrojną wyprawę przeciw sułtanowi Muradowi II, która w początkowej fazie stanowiła pasmo sukcesów. 12 czerwca 1444 r. sułtan podpisał z Władysławem dziesięcioletni rozejm, lecz już we wrześniu 1444 r. król Polski i Węgier zaatakował go ponownie przy wsparciu hospodara wołoskiego Vlada II Diabła (ojca słynnego Vlada Palownika zwanego Drakulą). Skłonności polskiego króla To właśnie opisując królewskie wyprawy na Turków, Jan Długosz zamieścił kontrowersyjną informację na temat życia seksualnego władcy, której interpretacja podzieliła histo…

warnenczykkrolowie-352e417.jpg
width: 6526
height: 4351

Nasi przodkowie nie obchodzili Walentynek. W Polsce szlacheckiej stosunek do miłości był bardzo praktyczny
type: item
date: 2025-02-13T11:47:47.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: miłość
subject: obyczaje
subject: Odkrywca
subject: polacy
description: Walentynki są obce naszej kulturze. W Polsce szlacheckiej organizowano kuligi, sanny, zabawy, bale. Małżeństwa rzadko były zawierane z miłości – mówiła prof. Maria Bogucka.
encoded: Spis treści: Obyczaje Polski szlacheckiej Praktyczne podejście do miłości Frywolna epoka saska Polska tolerancja seksualna Co powiedzieliby na widok dzisiejszych walentynek nasi rodacy z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej? prof. Maria Bogucka: To, co by powiedzieli, trzeba byłoby „wypikać” w telewizji lub wykropkować w prasie. Byliby z pewnością przerażeni, zgorszeni i zdegustowani. Walentynki są obce naszej kulturze i tradycjom. No, ale żyjemy w erze globalizacji... Obyczaje Polski szlacheckiej Przodkowie zarzuciliby nam, że przyjmujemy obce wzory, zapominając o własnych? Czyli o czym? W XVI–XVIII w. organizowano kuligi, sanny, zabawy, bale. Trwały czasem po kilka dni. Bawiła się szlachta po dworach, ale także mieszczanie w domach, a nawet chłopi w chatach i gospodach. To się łączyło z karnawałem. Polegało na rozluźnieniu surowego obyczaju codziennego i do pewnego stopnia na zakwestionowaniu hierarchii społecznej. Szlachcic przebierał się za księdza, chłop za szlachcica, szlachcianka za karczmarkę. Ta zamiana miała ogromną rolę w rozładowywaniu napięć i zatargów społecznych. Wyśmiewano się również z małżeństw nierównych wiekiem. Urządzano im kocią muzykę pod oknami. Często się zdarzało, że dziewczęta zmuszano do małżeństw z podstarzałymi, ale wpływowymi mężczyznami? Nie. Zresztą takie przypadki kończyły się czasem tragicznie. W XVII w. Stanisław Koniecpolski, będąc w podeszłym wieku, poślubił bardzo młodą dziewczynę. Aby „stanąć na wysokości zadania”, zażył jakieś afrodyzjaki. I zmarł biedak drugą czy trzecią noc po ślubie. Cała Rzeczpospolita aż huczała na ten temat... Ale zwykle pary starano się lepiej dobierać. Co nas różni od tamtego czasu, to fakt, że małżeństwo dziś jest domeną prywatną, głównie sprawą uczuć. Natomiast w XVI–XVIII w. było na ogół zawierane nie przez parę młodych, lecz rodziny. Omawiano to, negocjowano. Działali nawet zawodowi swaci. Chodziło o to, by małżonkowie byli równi stanem i by ich majątki były podobne. Najmniej brano pod uwagę uczuc…

szlachecka-milosc-75bab37.png
width: 1644
height: 1032

W tych krajach Walentynki są zakazane. Za ich świętowanie grożą kary, a nawet więzienie
type: item
date: 2025-02-13T07:30:00.000Z
subject: Kierunki
subject: Lifestyle
subject: Traveler
subject: miłość
subject: obyczaje
subject: Odkrywca
subject: religie
subject: walentynki
description: Celebracja miłości, zainspirowana chrześcijańskim świętym, bywa uważana za obcą i niemoralną. Oto kraje, w których Walentynek zakazano lub są one niemile widziane.
encoded: Spis treści: Arabia Saudyjska Pakistan Malezja Iran Indie Alternatywy dla Walentynek Serca, kwiaty, czekoladki i pocałunki są nieodłączną częścią Walentynek. Od wieków w cywilizacji zachodniej są one kojarzone z okazywaniem miłości. W badaniu Ipsos, przeprowadzonym wśród ludzi w 28 krajach na całym świecie, aż 55% respondentów stwierdziło, że planuje uczcić tę okazję ze swoim partnerem. Jednak dla ludzi w niektórych częściach świata, Walentynki – czyli dzień św. Walentego, chrześcijańskiego męczennika – są tabu, a nawet nielegalne. W grę wchodzą zarówno kwestie religijne, jak i obawy dotyczące rozprzestrzeniania się zachodniej kultury komercyjnej. Od zakazów po masowe aresztowania, a nawet groźby przymusowych małżeństw – takie rzeczy mogą się przydarzyć w związku ze świętowaniem miłości. Arabia Saudyjska Przez dziesięciolecia 14 lutego był po prostu kolejnym dniem w Arabii Saudyjskiej. Zakazała ona Walentynek jako święta sprzecznego z islamskim pojęciem przyzwoitości. Chociaż niektórzy ostrożnie wymieniali prezenty i kwiaty w lutym, ryzykowali w ten sposób spotkanie z policją religijną. Osoby, które ośmieliły się obchodzić Walentynki, były często aresztowane. Właścicielom sklepów uniemożliwiano sprzedaż towarów walentynkowych. Zmiana nastąpiła w 2016 r. Wówczas następca tronu Arabii Saudyjskiej, książę Mohammad bin Salman, pozbawił Komitet Krzewienia Cnót i Zapobiegania Złu wielu uprawnień. Od tego czasu, jak podaje Al Arabiya English, Saudyjczycy otwarcie przyjęli to święto. Ceny kwiatów i prezentów z serduszkami – wcześniej wysokie z powodu nielegalności Walentynek – zauważalnie spadły. Pakistan Święto to jest nadal kością niezgody w Pakistanie. W 2016 r. ówczesny prezydent kraju Mamnoon Hussain wezwał Pakistańczyków do unikania Walentynek. Przemawiając do zgromadzenia, w którym przeważały studentki podkreślał, że święto to „nie ma żadnego związku z naszą kulturą”. Uwagi te, powszechnie uznane za wyraz poparcia dla radykalnych islamistów, doprowadziły do ​​zakazu …

zakazane-walentynki-f34251a.jpg
width: 1024
height: 819

Luperkalia to pogański festyn. Zapoczątkował on dzień zakochanych, czyli Walentynki
type: item
date: 2025-02-12T09:42:35.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: Odkrywca
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: walentynki
description: Luperkalia były praktykowane na długo zanim chrześcijaństwo stało się religią państwową w Cesarstwie Rzymskim. Po wydaniu edyktu tesalońskiego, wielki festyn ku czci Lupercusa miał zostać zniesiony. Jednak święto cieszyło się tak dużą popularnością, że niewielu zamierzało rezygnować z jego obchodów. Nie było innego wyjścia, jak tylko zastąpić je nowym zwyczajem, pasującym do chrześcijańskiej doktryny. Jak przebiegały luperkalia? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Luperkalia, czyli starożytny przodek walentynek Święto zakochanych zamiast festynu płodności Który Walenty patronuje zakochanym? Szukając początków tradycji dnia zakochanych, wiele osób zapewne wskaże na Noc Kupały – słowiańskie święto, przypadające na najkrótszą noc w roku. Faktycznych korzeni walentynek należy jednak szukać gdzie indziej – w starożytnym Rzymie. Wielki festyn płodności, któremu towarzyszyły nie tylko bezwstydne, ale także krwawe i bestialskie obrzędy, cieszył się tak dużą popularnością, że rzymski senat nie zamierzał dopuścić do delegalizacji jego obchodów, nawet po zalegalizowaniu chrześcijaństwa. Luperkalia, czyli starożytny przodek walentynek Wiele ze współcześnie obchodzonych świąt i praktykowanych obrzędów ma swoje korzenie w pogańskiej tradycji. Karnawał, dawniej znany jako zapusty, ugruntował się w średniowiecznej Europie, jednak naukowcy doszukują się genezy tego okresu w starożytności. Ich zdaniem, czas noworocznego folgowania sobie sięga starożytnych procesji ku czci boga Dionizosa. Nazwa najprawdopodobniej nawiązuje do carrus navalis – przypominającego okręt wozu, który służył jako platforma paradna. Oczywiście, karnawał to tylko jeden z wielu przykładów współczesnych tradycji z pogańską genezą. Kolejnym są walentynki. Coroczne święto zakochanych, które w Polsce zyskało na popularności dopiero w latach 90. XX wieku, w Europie Zachodniej i Południowej było obchodzone już w średniowieczu. Ustanowione przez Kościół, miało być przeciwwagą dla luperkaliów – rzymskiej tradycji, która w opinii duchownych była zarezerwowana jedynie dla „nikczemnego motłochu”. Czym były luperkalia? Luperkalia, ustanowione przez Euandrosa dawne rzymskie święto, pierwotnie były związane z kultem Fauna zwanego Lupercusem. Staroitaliańskie bóstwo, mające postać pół człowieka, pół kozła, patronowało płodności, lasom górskim i brało w opiekę pasterzy i ich stada. Z czasem luperkalia stały się wielkim świętem płodności, któremu towarzyszyła nie tylko huczna…

Camasei-luperkalia-4ddc90f.jpg
width: 2953
height: 1893

„Mostów miłości” jest coraz więcej. Romantyczny gest czy wandalizm?
type: item
date: 2025-02-11T11:49:02.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: miłość
subject: mosty
subject: Odkrywca
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: turystyka
description: To zjawisko jednych rozczula, a innych irytuje. Kłódkomania, bo o niej mowa, na stałe wpisała się w krajobrazy miast nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. Kłódki z inicjałami zakochanych pojawiają się bardzo szybko na nowych mostach, a nawet i kładkach. Na pewno je widzieliście. I to nie raz.
encoded: Spis treści: Kłódki na mostach. Co to za zwyczaj? Gdzie znajdują się najsłynniejsze „mosty miłości”? Czy wieszanie kłódek na moście jest legalne? Zakochani, trzymając się za ręce, wchodzą na most. Stają obok siebie przy barierce. Nie, nie skaczą w odmęty. Wyjmują kłódkę, składają na niej podpis niezmywalnym flamastrem, po czym przypinają ją do balustrady. Kluczyk wrzucają do rzeki. Tak wygląda rytuał, który od lat odprawiany jest na „mostach miłości” na całym świecie. Kłódki na mostach. Co to za zwyczaj? Globalna kłódkomania wybuchła w 2006 r., kiedy włoski pisarz Federico Moccia opisał w powieści „Tylko ciebie chcę” scenę, w której główni bohaterowie, na znak miłości, przypinają kłódkę na Ponte Milvio w Rzymie, a kluczyk wrzucają do Tybru. Czytelnicy byli zachwyceni. Wkrótce na Ponte Milvio kłódki zaczęły pojawiać się naprawdę. Czy oznacza to, że za nowe globalne szaleństwo odpowiedzialny jest powieściopisarz? Nie. Tradycja wieszania kłódek prawdopodobnie pochodzi ze wschodnich Chin, znad Jeziora Qiandao. Na jednej z wysp znajdujących się na jeziorze odwiedzający mają możliwość zakupu pamiątkowych kłódek. Umieszczają na nich osobiste wiadomości i wieszają w specjalnie do tego przeznaczonym miejscu. Każdego roku kłódki są zdejmowane, a napisy wyświetlane w porządku chronologicznym w hali wystawowej, aby zwiedzający mogli zobaczyć swe oryginalne inskrypcje. W Europie kłódki pojawiły się latach 80. XX wieku. Mieszkańcy węgierskiego miasta Pecz przypinali je do żelaznego ogrodzenia przy ulicy Pannoniusa, łączącej główny plac miasta z katedrą. Skąd ten zwyczaj? Tego do końca nie wiadomo, ale tradycje podchwycili zakochani i jest tam do dziś podtrzymywana. Gdzie znajdują się najsłynniejsze „mosty miłości”? Metalowe kłódki zakochanych są wciąż szczególnie popularne we Włoszech. „Mosty miłości” można zobaczyć podczas zwiedzania Wenecji, Florencji, Turynu, Palermo i oczywiście Werony. W tym mieście zakochani wieszają kłódki pod balkonem szekspirowskiej Julii. W innych europ…

Klodki-na-moscie-w-Niemczech-b398fae.jpg
width: 8192
height: 5464

Erotyczna poezja Owidiusza nikogo nie pozostawiała obojętnym. To przyczyna jego wygnania?
type: item
date: 2025-02-11T10:59:38.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: cesarstwo rzymskie
subject: literatura
subject: miłość
subject: Odkrywca
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Pisanie skandalicznych wierszy o bogach i śmiertelnikach przyniosło Owidiuszowi wielu rzymskich fanów. Wyjątkiem był cesarz August, który wygnał poetę. Ale czy powodem rzeczywiście były jego śmiałe wiersze?
encoded: Spis treści: Wczesny sukces Owidiusza Owidiusza recepta na romans Metamorfozy Owidiusza Gniew cesarza Augusta Tajemnice wygnania Owidiusza Znany dziś z „Metamorfoz”, olśniewających przeróbek greckich i łacińskich mitów, Owidiusz zasłynął również w swoich czasach z żywej, kontrowersyjnej poezji miłosnej, w tym „Amores” (Miłości) i „Ars amatoria” (Sztuka kochania). Te szczere poetyckie refleksje na temat rzymskich zwyczajów seksualnych przyniosły mu sławę, ale także przyczyniły się do jego upadku. Po opublikowaniu swojego opus magnum Owidiusz podpadł cesarzowi, został zmuszony do opuszczenia Rzymu i wygnany do Tomis, miasta nad Morzem Czarnym. To właśnie tutaj, na obrzeżach imperium, Owidiusz tęsknił za swoim ukochanym Rzymem i błagał o powrót. Według relacji samego Owidiusza, wygnanie było karą za „błąd”, który rozwścieczył cesarza Oktawiana Augusta. Owidiusz uważał się za szczęściarza, że uniknął egzekucji za to przestępstwo, ale nigdy nie wyznał, co nabroił. Uczeni przez wieki zastanawiali się nad przyczyną wygnania, która do dziś pozostaje zagadką. Wczesny sukces Owidiusza Owidiusz urodził się w 43 r. p.n.e. w Sulmo (obecnie Sulmona), 160 km na wschód od Rzymu. Jego listy i „Tristia” („Żale”), pięciotomowy zbiór wierszy napisanych na wygnaniu, dostarczyły historykom wielu szczegółów autobiograficznych. Od młodości opisywał siebie jako urodzonego poetę. Po krótkim okresie podróżowania, a następnie studiowania w Atenach, zrezygnował z kariery politycznej i udał się do Rzymu, by zostać poetą. Zakochał się w tym mieście, a jego mieszkańcy – w jego twórczości. Ukończonym w 16 r. p.n.e. pierwszym ważnym dziełem Owidiusza były „Amores”, zbiór wierszy opisujących romans z młodą kobietą o imieniu Koryna. W tym pierwszym tomiku z wierszami Owidiusz użył eleganckiego, ironicznego stylu. Niektórzy sugerowali, że Koryna istniała naprawdę. Sydoniusz Apolinary, żyjący w V wieku poeta, zidentyfikował ją jako Julię Starszą, córkę Augusta, i twierdził, że Owidiusz miał z nią romans…

owidiusz-c380276.jpg
width: 1000
height: 662

Język miłości sprzyja wpadkom. Uważaj na te zwroty
type: item
date: 2025-02-11T10:08:03.000Z
subject: Historia
subject: francja
subject: historia
subject: języki obce
subject: Odkrywca
subject: Wolny czas
description: Język francuski jest uważany za język miłości. Tak jak i Paryż uchodzi za miasto zakochanych. Historia francuszczyzny jest jednak dość zawiła i pokazuje, jak ewoluował język Victora Hugo. Do dziś nie trudno o wpadki słowne, które mogą być wstydliwe.
encoded: Spis treści: Język francuski nabiera na znaczeniu Język miłości podbija świat Wpadki językowe. Francuski też bywa podstępny Mniej więcej do XVI wieku jedynym „poważnym” językiem była łacina. Akty prawne oraz traktaty religijne i naukowe wydawano w języku starożytnych Rzymian. W XVI wieku francuski zaczął stawać się głównym językiem piśmiennictwa. W 1539 roku na mocy edyktu z Villers-Cotterêts awansował na urzędowy język całego królestwa. Język francuski nabiera na znaczeniu Różne dialekty francuszczyzny oraz języki takie jak bretoński, baskijski czy alzacki nadal były używane w mowie. Jednak językiem pisma stał się wyłącznie coraz bardziej ustandaryzowany le francoys (XVI-wieczna forma le français, czyli język francuski). Bastard (bękart) zamienił się w bâtard, cognoisseur (koneser) w connaisseur, a słowo amour (miłość) w niezmienionym kształcie stało się ogólnokrajową normą. Prawdziwa moc edyktu z Villers-Cotterêts tkwi w jego nacjonalistycznym założeniu. Odtąd francuski miał się cieszyć taką samą estymą, co łacina. Artykuły 110 i 111 edyktu to najstarsze wciąż obowiązujące we Francji przepisy: artykuł 110 stanowi, że wszelkie akty prawne muszą być napisane w sposób jasny i zrozumiały (powodzenia!), natomiast 111, że należy je sporządzać po francusku. Równocześnie w trosce o zrozumiałość to właśnie w latach 30. XVI wieku powstały pierwsze tłumaczenia Biblii na francuski. Ponieważ jednak katolicki król Franciszek I zabraniał przekładania świętych tekstów na mowę plebsu, drukowano je w Belgii i w Szwajcarii, a potem rozprowadzano we Francji. W świecie francuskiego renesansu rodził się kolejny ruch nacjonalistyczny. W 1549 roku poeta i dyplomata Joachim du Bellay opublikował manifest La Deffence et illustration de la langue françoise (Obrona i uświetnienie języka francuskiego). Du Bellay nakłaniał poetów do pisania po francusku (nie w łacinie nowożytnej) i dorównywania literatom łacińskim, greckim i włoskim, a nawet przewyższania ich maestrią. Jego apel nie trafił w p…

Zakochaniu-w-Paryzu-f5419c7.jpg
width: 5208
height: 3472