Książki o Afryce. 10 propozycji, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię Czarnego Lądu
Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynoszą odpowiedzi na najbardziej nurtujące pytania dotyczące Czarnego Lądu.
W tym artykule: Książki o Afryce: „Dziś wieczorem nie schodźmy na psy. Afrykańskie dzieciństwo”, Alexandra Fuller, 2001 Książki o Afryce: „Pożegnanie z Afryką”, Isak Dinesen, 1937 Książki o Afryce: „Amerykaana”, Chimamanda Ngozi Adichie, 2013 Książki o Afryce: „Nielegalny. Moje dzieciństwo w RPA”, Trevor Noah, 2016 Książki o Afryce: „In Arabian Nights”, Tahir Shah, 2007 Książki o Afryce: „Down the Nile”, Rosemary Mahoney, 2007 Książki o Afryce: „West With the Night”, Beryl Markham, 1942 Książki o Afryce: „O chłopcu, który ujarzmił wiatr”, William Kamkwamba, 2009 Książki o Afryce: „Droga do domu”, Yaa Gyasi, 2016 Książki o Afryce: „Biblia jadowitego drzewa”, Barbara Kingsolver, 1998 Książki o Afryce: inne tytuły godne polecenia Wybraliśmy 10 książek, które przedstawiają różne perspektywy na temat miejsca o niezliczonych skomplikowanych i fascynujących historiach. Tytuły te obejmują zarówno prawdziwe opowieści o dorastaniu w cieniu apartheidu i o wznoszeniu się wysoko jako pilotka w buszu, jak i toczącą się przez kolejne stulecia powieść o niewolnictwie i wolności. Mamy nadzieję, że nasza lista zainspiruje cię do odbycia podróży przez strony książek, a wkrótce także do samej Afryki. Książki o Afryce: „Dziś wieczorem nie schodźmy na psy. Afrykańskie dzieciństwo”, Alexandra Fuller, 2001 Dzieci w Afryce nie mają łatwego życia. Wychowana w czasie wojny rodezyjskiej, Fuller wraz z rodziną przemierza drogę od ich podniszczonej farmy w Zimbabwe do Malawi i Zambii, opisując ją w tej przepełnionej uczuciem opowieści o przetrwaniu. Jej ekscentryczni rodzice tworzą życie domowe, które nieustannie przechodzi od tragicznego do ekstatycznego. Fuller jednak opowiada o tym wszystkim ze szczerością, przejęciem i z wywalczonym z trudem poczuciem humoru. Książki o Afryce: „Pożegnanie z Afryką”, Isak Dinesen, 1937 „Pożegnanie z Afryką” to prawdziwy klasyk. Autorka prowadziła plantację kawy u stóp Wzgórz Ngong niedaleko Nairobi i tak pisała o tym czasie: "Spoglądając wstecz na pobyt na afrykańskich wyżynach, uderza cię poczucie, że żyłeś przez jakiś czas w powietrzu". W książce udało jej się utrwalić zwiewne rytmy i zawiłe romanse Afryki Wschodniej, dryfującej od tradycji do nowoczesności. Książki o Afryce: „Amerykaana”, Chimamanda Ngozi Adichie, 2013 Afryka z nieco innej perspektywy. Na przełomie tego stulecia nigeryjscy kochankowie Ifemelu i Obinze wyruszają na Zachód, zmagając się z problemami tożsamości kulturowej i rozłąki. Choć uznana nigeryjska powieściopisarka Adichie często zagłębia się w wątki pełnej napięć historii Afryki, to tym razem bardziej skupia się na kulturze diaspory, rzucając krzywe, często romantyczne spojrzenie na zgiełk Lagos, mglisty urok Londynu i społeczności uniwersyteckie Wschodniego Wybrzeża Ameryki. Książki o Afryce: „Nielegalny. Moje dzieciństwo w RPA”, Trevor Noah, 2016 Afryka oczami prowadzącego znany w USA program satyryczny „The Daily Show”. Trevor Noah opowiada o dzieciństwie spędzonym w miasteczku Soweto podczas ostatnich dni apartheidu w RPA, jako syn matki z ludu Xhosa i szwajcarsko-niemieckiego ojca. W czasach, gdy taki związek był nielegalny, Noe we wczesnych latach swojego życia był w dużej mierze ukrywany przez matkę. Ten zbiór esejów jest tak naprawdę odą do niej oraz jej silnej woli i determinacji, by dać synowi wolność i możliwość dokonywania wyborów, których ona nigdy nie miała. 5 książek, które warto przeczytać w 2022 roku Literatura faktu, biografie, książki podróżnicze. Tytuły, które inspirują i skłaniają do refleksji. Oto lista książek, które warto przeczytać w 2022 r. Książki o Afryce: „In Arabian Nights”, Tahir Shah, 2007 Książki o Afryce, które nie doczekały się jeszcze tłumaczenia na język polski to między innymi „In Arabian Nights”. Choć wszystkie państwa Afryki są niezwykle interesujące, zainspirowany „Baśniami tysiąca i jednej nocy" Shah podróżuje po Maroku gromadząc historie. Od przepełnionych wonią neroli dziedzińców w Marrakeszu, przez kawiarnie w Fes, aż po remontowaną przez siebie posiadłość w Casablance. „Historie czynią nas tym, kim jesteśmy” – powiedział mu emerytowany chirurg w Casablance. „Czynią nas Marokańczykami”. Książki o Afryce: „Down the Nile”, Rosemary Mahoney, 2007 Ludność Afryki potrafi być fascynująca. Dlatego zaklęta przez Sfinksa Mahoney samotnie wiosłowała w dół Nilu w rybackiej łódce (niebezpiecznie blisko krokodyli), aby przyjrzeć się kulturom zamieszkującym jego brzegi i złożyć hołd wielkim podróżnikom (Gustave Flaubertowi i Florence Nightingale), którzy byli tu przed nią. TOP 5 najciekawszych księgarni na świecie To ulubione miejsca czytelników. Sprawdź, czy je znasz. Książki o Afryce: „West With the Night”, Beryl Markham, 1942 Ciekawostki o Afryce mogą mieć różny charakter. W książce „West With the Night” autorka przywołuje swoje dzieciństwo na obszarze Wielkich Rowów Afrykańskich w Kenii i swoje wyczyny jako pilot w buszu. Była pierwszą osobą, która odbyła samotny lot transatlantycki ze wschodu na zachód. I to jest jedno z najmniej interesujących wydarzeń w jej życiu! Książki o Afryce: „O chłopcu, który ujarzmił wiatr”, William Kamkwamba, 2009 Plemiona afrykańskie muszą zmagać się z wieloma przeciwnościami losu. Ten pamiętnik na temat dotkniętej suszą wioski w Malawi podnosi na duchu – dosłownie. Mały William projektuje wiatrak z części znalezionych na złomowisku. Wytwarzana przez niego energia elektryczna pomaga w pompowaniu wody, która ratuje jego rodzinne gospodarstwo. Wersja filmowa, w której główną rolę gra Chiwetel Ejiofor, miała swoją premierę w 2019 roku w serwisie Netflix. Książki o Afryce: „Droga do domu”, Yaa Gyasi, 2016 Książki o Afryce mierzą się z różnorodnymi problemami. Poruszając się pomiędzy XVIII-wieczną Ghaną a Ameryką XXI wieku, ta obszerna powieść śledzi losy dwóch przyrodnich sióstr i ich potomków. Przemieszczamy się pomiędzy nadmorskimi wioskami Afryki i południowoamerykańskimi plantacjami, od Harlemu z epoki jazzu do współczesnej Akry. Po drodze Gyasi, która sama jest imigrantką, porusza tematy nadziei, ale także ciągłej rozpaczy związanej z niewolnictwem. Jak mówi jedna z postaci: „Nikt nie zapomina, że kiedyś był w niewoli, nawet jeśli teraz jest wolny”. Książki o Afryce: „Biblia jadowitego drzewa”, Barbara Kingsolver, 1998 Afryka w opowieści o chrześcijańskiej rodzinie misjonarzy z Gruzji, która trafia w 1959 r. do Konga Belgijskiego. W wyniku zderzenia różnych wartości, ratowanie dusz staje się trudniejsze, niż się wydawało. Książki o Afryce: inne tytuły godne polecenia „Maska Afryki”, V.S. Naipaul, 2015; „Marzyłam o Afryce”, Kuki Gallmann, 2017; „Nocni wędrowcy”, Wojciech Jagielski, 2021; „Historia współczesnej Afryki”, Martin Meredith, 2022; „Zabiłam. Historie matek skazanych za zbrodnię ludobójstwa w Rwandzie”, Natalia Ojewska, 2022. Źródło: NationalGeographic.com.
„Jezioro Wiktorii obumrze w ciągu 50 lat”. Afryka potrzebuje radykalnych zmian, by chronić skarby natury
– W ciągu następnych 50 lat, jeśli nie podejmiemy radyklanych kroków, jezioro Wiktorii obumrze z powodu tego, co do niego wlewamy – powiedział Peter Anyang ’Nyong’o, gubernator hrabstwa Kisumu w Kenii. Największe afrykańskie jezioro jest zalewane zanieczyszczeniami i eksploatowane ponad normę.
W tym artykule: Brudna woda na ulicach Urbanizacja i wycinka lasów Co w niej pływa? Jezioro Wiktorii jest największym jeziorem Afryki. Ma niemal 60 tys. km kw. Powierzchni i jest drugim na świecie największym pod względem powierzchni jeziorem słodkowodnym. Jego wody zamieszkują hipopotamy, wydry, krokodyle i żółwie. W przeszłości było niezwykle bogate w ryby, jednak wiele gatunków już zostało wyniszczonych ze względu na masowe odławianie. Zresztą połowy wciąż są jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla bioróżnorodności Jeziora Wiktorii. Wielu Ugandyjczyków, z których 80 proc. żyje z rolnictwa, zostało zmuszonych do przeniesienia się nad brzeg Jeziora Wiktorii lub znalezienia pracy w branżach takich jak leśnictwo i rybołówstwo. Każdego roku z jeziora odławianych jest ok. miliona ton ryb. Sytuację dodatkowo pogarsza kłusownictwo. Szacuje się, że bliskość jeziora zapewnia środki utrzymania i życia nawet 30 milionom ludzi. Brudna woda na ulicach W ostatnich tygodniach poziom wody w Jeziorze Wiktorii znacznie wzrósł. Ale myliby się ten, kto sądzi, że to dobra wiadomość. W końcu ostatnimi laty – w wyniku ocieplenia klimatu – jezioro stopniowo wysychało. Tymczasem obecnie trwające deszcze (które mogą potrwać nawet do połowy sierpnia) sprawiły, że poziom wody podniósł się o metr, w porównaniu z poziomem z października. Podniesienie poziomu wody spowodowane jest też zwiększonym dopływem wywołanym działalnością człowieka wokół Jeziora Wiktorii i 23 rzek, które je zasilają. Niektóre z tych rzek płyną aż z Burundi, a działania na całej linii rzek mają wpływ na sytuację w jeziorze. – Rzeki doprowadzające wodę do jeziora Wiktorii z krajów położonych powyżej rzeki podwoiły swoje wpływy. Częściowo z powodu ulewnych deszczów. Ta woda przepływa przez Sudan Południowy, Sudan i kończy swoją drogę w Morzu Śródziemnym – powiedział Sam Cheptoris, minister wody i środowiska w Ugandzie. Jezioro Wiktorii ma tylko jedno ujście, Biały Nil. Uwalnianie wody w Jinja (dolnym biegu Nilu w Ugandzie) wzrosło do 2200 metrów sześciennych na sekundę, w porównaniu z 1000 m sześciennych na sekundę w październiku ubiegłego roku. – Uganda musiała zmierzyć się z taką ilością opadów w latach 1961–1964 i 1996–1998, co spowodowało wzrost poziomu rzek i jezior w regionie, ale obecna sytuacja jest znacznie gorsza z powodu degradacji środowiska i urbanizacją – powiedział Cheptoris,. Urbanizacja i wycinka lasów To głównie ludzkie działania przyspieszyły szybki wzrost wód Wiktorii. – Utrata pokrywy leśnej, wkraczanie na tereny podmokłe, brzegi jezior i brzegi rzek, w tym złe praktyki użytkowania gruntów, doprowadziły do erozji gleby, prowadząc do zamulenia naszych zbiorników wodnych – powiedział Alfred Okot Okidi, stały sekretarz Ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska. Okidi dodał, że urbanizacja zwiększyła ilość nieprzepuszczalnych powierzchni, takich jak drogi, dachy i chodniki, zmniejszając przenikanie wody do gleby i zwiększając ilość wody odprowadzanej do kanalizacji burzowej i innych zrzutów. Znaczny wzrost poziomu wód w Jeziorze Wiktorii to zagrożenie dla okolicznych mieszkańców. Ponad 200 000 osób mieszkających tuż nad brzegami jeziora i rzek zostało przesiedlonych lub pozostawionych bez domów. Zniszczone zostały nieruchomości warte miliony szylingów ugandyjskich – od domów po duże kurorty nadmorskie. Zanieczyszczona woda z jeziora wpłynęła także na ujęcia wody pitnej, jakość systemów sanitarnych, miejsca pomocy medycznej, drogi czy elektrownie. Charles Olaro, dyrektor ds. medycznych w Ugandyjskim Ministerstwie Zdrowia, stwierdził, że wylanie wód z jeziora może zwiększyć ryzyko wystąpienia chorób takich jak cholera, czerwonka, malaria i schistosomatoza. Rwąca woda porywa za sobą także przybrzeżne rośliny i masy ziemi, które niszczą infrastrukturę wodną. Co w niej pływa? Zagrożeniem jest nie tylko podnoszący się poziom wody, ale głównie to, co w niej pływa. Mieszkańcy przybrzeżnych miejscowości z Kenii, Tanzanii i Ugandy wypuszczają do wody coraz więcej zanieczyszczeń. Pierwotnie okoliczne mokradła pozwalały naturalnie filtrować wodę, która później trafiała do jeziora, ale teraz na tych bagiennych terenach wzrósł poziom zanieczyszczeń – które prostą drogą trafiają do wód Wiktorii, grożąc zabiciem lokalnej przyrody. Na początku lipca rząd centralny Ugandy zagroził zwolnieniem urzędników, którzy nie podjęli działań przeciwko ludziom stawiającym budynki mieszkalne w wrażliwych obszarach wokół jeziora, w tym chronionych strefach mokradeł, jezior, rzek i rezerwatów leśnych. Zgodnie z polityką ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska można się osiedlać w odległości minimum 100 metrów od brzegów rzek, 30 metrów od terenów podmokłych i 200 metrów od brzegu jeziora. Kultywacja na stromych zboczach również musi zostać zatrzymana, aby ograniczyć erozję gleb i spływy ziemi z pagórkowatych obszarów do zbiorników wodnych. Dora Byamukama, członkini parlamentu Ugandy we Wschodnioafrykańskim Zgromadzeniu Ustawodawczym (EALA), powiedziała, że kraje dzielące Jezioro Wiktorii mają podobne przepisy, ustanowione przez odpowiedni krajowy organ zarządzania środowiskiem każdego kraju w porozumieniu z EALA. Niemniej jednak oczekuje się, że oddziaływanie ludzi na pogarszającą się sytuację w Jeziorze Wiktorii będzie kontynuowane, m.in. w wyniku wydobycia żwiru, leśnictwa czy rolnictwa. – Zmiany klimatu stają się bardziej dotkliwe niż kiedykolwiek wcześniej, ale jeśli nie powstrzymamy działalności człowieka wzdłuż brzegów jezior, rzek i rezerwatów leśnych, grozi nam katastrofa, na udźwignięcie której kraje afrykańskie nie mają środków – ostrzegł Revocatus Twinomuhangi z Wydziału Geografii, Geoinformatyki i Klimatu na Uniwersytecie Makerere w Kampali w Ugandzie.
Znamy wyniki konkursu „Pokaż nam Afrykę”. Oto świat sawanny w miniaturze Waszymi oczami
Słoń, żyrafa, a może urocza zebra? Na sawannach można spotkać wiele gatunków zwierząt. Spora część z nich żyje w stadach, co ułatwia im znalezienie pokarmu i przetrwanie. A które spośród nich okazały się ulubionymi zwierzętami naszych czytelników? Przekonacie się dzięki wynikom konkursu „Pokaż nam Afrykę”.
Cechą charakterystyczną sawann jest występowanie tylko dwóch pór roku – suchej i deszczowej. W okresie suchym panuje bezchmurna pogoda, a temperatury są bardzo wysokie. Okres deszczowy charakteryzuje się z kolei dużą ilością opadów i nieco niższą temperaturą. Nic dziwnego, że klimat sawanny sprawia, że tylko określone gatunki zwierząt i roślin - rzadko spotykane na innych obszarach - są w stanie tutaj przetrwać. Najbardziej znane gatunki zwierząt, zamieszkujących sawanny, to z pewnością zebry o charakterystycznych białych paskach na czarnej sierści, lwy – drapieżne ssaki z rodziny kotowatych, gepardy uważane za najszybsze zwierzęta lądowe, słonie - największe współcześnie żyjące na lądzie zwierzęta lądowe, czy bawoły żyjące w stadach. Natrafimy tu też na antylopy, emu, gazele czy hieny. Wiele z tych zwierząt można też znaleźć w jajkach Kinder Niespodzianka z serii Natoons oraz spotkać w wirtualnej rzeczywistości dzięki dedykowanej aplikacji Applaydu. Właśnie dzięki aplikacji uczestnicy konkursu „Pokaż nam Afrykę”, niczym za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, mogli przenieść się w świat dzikiej sawanny. Stało przed nimi niełatwe zadanie – musieli bowiem wybrać jedno ulubione zwierzę, uchwycić je na fotografii (bez wychodzenia z domu - dzięki filtrom dostępnym w Applaydu) i uzasadnić, czemu akurat to zwierzę skradło ich serca. Który z mieszkańców dzikiej Afryki cieszy się największą sympatią? Poznajcie laureatów konkursu i przekonajcie się sami! Autorzy 10 najciekawszych zgłoszeń otrzymają zestaw nagród o wartości 350 zł, który zawiera pluszową zabawkę, kubek Kinder Niespodzianka, maskotkę oraz jajka Kinder Niespodzianka. Dziękujemy za liczne zgłoszenia konkursowe. Serdecznie gratulujemy laureatom, do których odezwiemy się drogą mailową. Laureaci konkursu Michał z woj. śląskiego Patrycja z woj. podkarpackiego Paulina z woj. kujawsko-pomorskiego Karolina z woj. łódzkiego Joanna z woj. kujawsko-pomorskiego Aleksandra z woj. mazowieckiego Helenka z woj. podkarpackiego Karolina z woj. lubelskiego Ivanna z woj. opolskiego Agnieszka z woj. lubuskiego
To jedne z najbardziej fotogenicznych zwierząt, symbol połączenia kobiecości i męskości. Poznajcie zebry!
Zebry to jedne z ulubionych bohaterów książeczek dla dzieci. To one zawsze kończą dziecięcy alfabet. Ich paski lądują na ulicy i na ubraniach. Pojawiają się namalowane na ludzkiej skórze jako kamuflaż, na wojennych okrętach jako bojowe barwy, a nawet w malarstwie abstrakcyjnym. Zebry są symbolem połączenia kobiecości i męskości, symbolizują rasową jedność. I nie da się ich pomylić z jakimkolwiek innym zwierzęciem.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Białe na czarnym Jest rześki poranek w południowym Serengeti. Żerująca tu zebra podnosi głowę i węszy. Wyczuwa deszcze z północy, a wiatr przynosi też zapach drapieżników. Niedługo nasza bohaterka znów wyruszy na roczną wędrówkę, w czasie której przemierzy dwa kraje. Nie będzie jednak wędrować sama. Razem z nią wyruszy nawet 200 tysięcy innych zebr, które będą wędrować w towarzystwie gnu przez trzy tysiące kilometrów. Stada nie przeszkadzają sobie wzajemnie, bo zjadają inne części roślin, a wspólna wędrówka daje im poczucie większego bezpieczeństwa. Wbrew temu, co uważano przez długie lata, zebry są czarne w białe paski, nie na odwrót. Mają też całkiem czarną skórę na całym ciele, nawet pod białymi paskami. Na pozór wszystkie zebry wyglądają tak samo, ale jeśli przyjrzymy im się uważnie, to zauważymy, że nawet w takim tłumie nie znajdziemy dwóch identycznych zwierząt. Ich paski są jak linie papilarne u ludzi i pozwalają zebrom wzajemnie się rozpoznawać. Ponadto paski chronią zebry przed uciążliwymi owadami, które zdezorientowane czarno-białym wzorem nie potrafią spokojnie zasiąść na ich futrach. Podobny problem mają lwy. W migoczącym i stale ruchliwym tłumie pasków ciężej jest wyodrębnić pojedynczą zebrę, na którą można by zapolować. Choć wędrowne stado jest bardzo liczne, zebry najchętniej trzymają się w niewielkich haremach pod opieką ogiera, który dowodzi grupą. Oprócz kilku samic, są w nich także źrebięta. Hierarchia wśród samic jest prosta: najwyżej w niej są te, które do haremu dołączyły najwcześniej. To one będą też prowadzić stado. Samiec wędruje na końcu, zapewnia samicom czas na pożywienie i pomaga chronić młode. Konfliktowe zebry? Na północy Afryki rzęsiście pada, często przetaczają się tu także burze. Na równinach nie brzmią one jednak tak złowieszczo. Co więcej, dla zebr są obietnicą napotkania bujnej trawy i bogatego życiodajnego wodopoju. To stawka, dla której warto wędrować tysiące kilometrów. W trakcie długiej wędrówki nie obywa się bez konfliktów. Zdarza się, że obcy samiec przygląda się jakiemuś haremowi. W końcu podejmuje decyzję: zdecydowanie podbiega i próbuje skraść jedną z samic dla siebie. Jest agresywny i zdeterminowany. Na szczęście na czas zauważa to przewodnik stada. Wówczas dwa ogiery rzucają się sobie do gardeł - z odsłoniętymi, łopatowymi zębami, z uniesionymi kopytami, z położonymi po sobie uszami. Choć konflikty wśród zebr są częste, większość z nich kończy się łagodnie. Tylko walki o samice mogą doprowadzić do poważnego zranienia jednego z walczących samców. Dopóki ogier prowadzący daną grupę jest zdrowy i w pełni sił, może być spokojny - nie będzie atakowany. Tylko starszy i nie w pełni sprawny samiec musi liczyć się z tym, że inne, młodsze zebry będą próbowały odebrać samice z jego haremu. Czasem nowy ogier przejmuje harem poprzednika bez walki. Powoli, lecz uparcie wypycha starego na obrzeża grupy, do momentu aż całkowicie przejmie jego grupę. Tam, gdzie nakładają się na siebie terytoria różnych grup, zebry z sąsiednich stad mogą próbować się wzajemnie odstraszać i demonstrować swoją siłę, ale potrafią też wzajemnie łagodzić spory. Poza postawą ciała , zebry porozumiewają się ze sobą całym zestawem min, na które pozwalają im ruchliwe wargi. Trudy wędrówki Dwie wielkie rzeki - Mara oraz Grumenti - to największe wyzwania stojące na drodze migracji zebr. To właśnie za nimi najbujniej kwitną pastwiska, dlatego zwierzęta są zdeterminowane, aby pokonać głęboką, wartką i błotnistą wodę. Próbują przyjąć najlepszą taktyk, aby bezpiecznie przekroczyć rzeki. Dlatego właśnie w tym miejscu zebry i gnu łączą się w jedno megastado - w ten sposób mają największe szanse na pewne przejście. Zebry zaczynają spokojną przeprawę na drugą stronę w licznym towarzystwie, ale mimo wszystko każda z nich pozostaje czujna. Krok za krokiem ich kopyta rozbijają błotnistą wodę. Gdy znajdują się blisko końca, pozostaje im jeszcze jedno zadanie - muszą wyjść na stromy brzeg. I kiedy zebry przymierzają się do wspinaczki, stado w rzece ogarnia panika. Na początku nie wiadomo, co się dzieje, gnu i zebry zaczynają w popłochu na siebie nacierać, tratować się nawzajem, łamać nogi. A złamana noga na sawannie oznacza dla zwierzęcia śmierć. Panika, wzburzona woda, połamane nogi i śmierć to idealny czas dla krokodyli, które bacznie obserwują wędrówkę. Co roku o tej porze liczne krokodyle gromadzą się w tym miejscu, bowiem wielka przeprawa zebr i gnu jest dla nich gwarancją obfitej uczty. Sztuka komunikacji W czasie wielkiej wędrówki wciąż toczy się normalne życie stada. Niejednokrotnie na świat przychodzą młode. Ciężarna zebra oddala się od grupy, aby urodzić. Paski nowo narodzonego źrebięcia są brązowe, dopiero gdy podrośnie zmienią one kolor na czarny. Młode, które teraz jeszcze ledwie stoi na nogach, już po godzinie będzie w stanie uciekać razem z matką przed drapieżnikami. Młode zebry muszą więc szybko stawać na nogi. Kiedy źrebię dorośnie, opuści rodzinne stado i będzie próbować wkupić się w inne lub wywalczyć sobie w nim miejsce, jeśli jest samcem. Na razie jednak źrebię może pobiec za każdą zebrą, więc matka musi je izolować od reszty stada, aż młode nauczy się wzoru jej pasków i zapachu. Bywają dni, że na sawannie jest spokój, a stado powoli wędruje. Często stado obserwują lwice. Sama obecność lwa w pobliżu zebr nie oznacza natychmiastowego ataku. Zwiększa czujność zwierząt, ale niemożliwe jest reagować ucieczką na każdą lwią obecność. Dlatego zebry komunikują się pomiędzy sobą postawą ciała oraz wyrazem pyska i położeniem uszu. Ale zebry są czujne zawsze, bez przerwy. Kiedy coś je zaniepokoi, parskają. To znak dla innych. Lwy i hieny najchętniej atakują zebry w nocy, wtedy mają największą przewagę. Ale też wtedy paski zwierząt są najbardziej mylące dla drapieżników. Kiedy stado jest atakowane przez grupę likaonów lub hien, wszystkie zebry chronią młode. Budują ochronną formację ze źrebiętami w środku. Jeśli drapieżniki znajdą się zbyt blisko, ogier na nie szarżuje. Ucieczka to najskuteczniejsze narzędzie, w jakie przyroda wyposażyła zebry. Potrafią biegać szybciej niż lwy, dlatego zwykle większość polowań kończy się porażką. Lwy długo przygotowują się do ataku, żeby nie tracić energii na nieudane polowanie. Zebry nie tylko uciekają szybciej, udoskonaliły też taktykę ucieczki zygzakiem, która dezorientuje drapieżnika. Kiedy jednak lew dopadnie zebrę, ta będzie się bronić kopiąc i gryząc, choć jej szanse będą znikome. Dobre obyczaje Z czasem pastwiska znów staną się suche, a zebrom zabraknie soczystej trawy, będą szukać kory, krzewów, pąków czy liści. Deszcze, które teraz padają na południu, znów wyznaczają kierunek wędrówki. Podczas wędrówki zebry poznają nowe miejsca, o których będą pamiętać w czasie przyszłorocznej przeprawy. Szlak stadu wyznacza też woda, bo zebry niechętnie oddalają się bardziej, niż na dziesięć kilometrów od źródła. Podczas wędrówki zawsze spotykają też znajomych. Pozdrawiają się wówczas i pocierają swoje nosy i policzki. W haremie często dwie zebry przy powitaniu kładą swoje głowy wzajemnie na swoich zadach. Chętnie się też iskają po szyi i grzbiecie zębami. To łagodzi zebrowe obyczaje. Wędrówka zebr nie ma mety ani początku. Trwa nieprzerwanie po tych samych śladach - w poszukiwaniu pożywienia i wody.
Rekin żarłacz. Te podwodne bestie są starsze niż dinozaury
Co ciekawe, rekiny pływają w morzach od bardzo, bardzo dawna! Najstarsze szczątki rekinów oceniono na 400 milionów lat. To 200 milionów lat przed erą dinozaurów! Rekiny wciąż pływają w oceanach i przez te 400 milionów nie zmieniły się znacząco.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Życie rodzinne Rekiny często pływają samotnie lub w towarzystwie innych zwierząt morskich, często niewielkich ryb. Czasem przyłącza się do waleni, które potrafią wyszukać kałamarnice – jeden z przysmaków żarłacza! U żarłaczy okres godowy trwa wiosną, natomiast poród następuje wiosną lub wczesnym latem następnego roku. Żarłacze żyją kilkanaście lat (Czarnopłetwe) do 50 lat (Żarłacze Tygrysie). Rekiny są żyworodne, co oznacza, że młode rodzą się podobnie jak człowiek. Wyjątkiem jest Żarłacz Tygrysi, który jest jajożyworodny, co oznacza, że młode wykluwają się z jaj w organizmie matki. Samica po około rocznej ciąży rodzi kilka, a nawet kilkadziesiąt młodych. Rekiny żarłacze to urodzone drapieżniki Mają ostre zęby o kształcie podobnym do trójkąta. I może być ich aż 128 (tyle ma ich Żarłacz Biały)! Jednym z groźniejszych gatunków jest Żarłacz Biały, zwany również Ludojadem. Już sama ta nazwa może brzmieć dość przerażająco! Ich znak rozpoznawczy to płetwa grzbietowa. Dzięki niej mogą szybko zawracać lub nawet kręcić się wokół własnej osi. Z kolei ich mocna płetwa ogonowa pozwala na szybki zryw. Pływają zwinnie i mogą poruszać się z prędkością. Jedne z najszybszych są Żarłacze Błękitne. Są w tanie płynąć ponad 13 m/s. Rekiny widzą w ciemnościach około 10 razy lepiej niż człowiek. Polowanie ułatwia im także linia boczna. Ciągnie się od skrzeli do płetwy ogonowej i może wyczuć drobne wibracje wody. Dzięki temu rekin może z łatwością polować nawet w całkowitych ciemnościach. Niektóre gatunki mogą zanurkować nawet na 1200 metrów w poszukiwaniu pożywienia. W nosie mają specjalne elektroreceptory, dzięki którym mogą wykryć nawet niewielkie impulsy ofiary. Mają również doskonały węch. Są niezwykle wyczulone na zapach krwi i mogą wyczuć kropelkę krwi w 120 litrach wody, czyli tyle ile się mieści w niewielkiej wannie. Co nietypowe dla ryb – potrafi wystawić głowę ponad wodę, by dojrzeć ofiarę. Nie takie straszne jak w „Szczękach”? Film „Szczęki” z lat 90-tych rozsławił rekiny jako niezwykle groźne dla ludzi zwierzęta. Fabuła filmu nawiązuje do prawdziwych wypadków, które miały miejsce u wybrzeży USA, w New Jersey w 1916 roku. Biorąc jednak pod uwagę ile osób nurkuje, surfuje i pływa, ataki rekinów zdarzają się bardzo rzadko. Większość gatunków nie atakuje jednak ludzi celowo. Zwykle – w przypadku poczucia zagrożenia lub w obronie swojego terytorium. Przypadki pogryzienia najczęściej zdarzają się u wybrzeży Australii i USA. Jak twierdzą specjaliści – w przypadku spokojnego oddalenia się od rekina, drapieżnik zwykle nie atakuje. A jednak przyjazne Od wielu lat trwają badania naukowe nad zachowaniem rekinów. Dawniej, by przyjrzeć się ich zachowaniu, badacze zamykali się w podwodnych klatkach. Dzięki temu mieli pewność, że są bezpieczni. W Republice Południowej Afryki nurek Mark Addison pokazał światu, że można pływać wśród Żarłaczy Tygrysich - bez ochrony klatki. Obecnie jedną ze specjalistek w tej dziedzinie jest Ocean Ramsey, która naukowo zajmuje się rekinami i nurkuje z nimi! Udowadnia, że jeśli się pozna ich zwyczaje i zachowanie – to nie są groźne. Rekina tak jak inne dzikie zwierzęta Afryki znajdziecie w Kinder Niespodziance. Kolekcja Natoons ma na celu edukację poprzez zabawę figurkami. W ten sposób dzieci dowiedzą się więcej o unikalnych, często zagrożonych wyginięciem, gatunkach. Bądź z nami i Odkrywaj Afrykę!
Żyrafa – w języku suahili zwana jest twiga. To jedno z najoryginalniejszych afrykańskich zwierząt
Długa szyja, długi język, długie nogi, ossikony przypominające rogi oraz charakterystyczne wzory na ciele. Nie sposób przejść obok niej obojętnie. Dlaczego?
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Żyrafy są najwyższymi ssakami lądowymi na Ziemi. Ich wysokość często przekracza 5 metrów (najwyższy znany samiec mierzył 5,88 m), a waga 1 tonę (najcięższy znany samiec ważył 1 930 kg). Występują w większości państw w Afryce, chociaż najczęściej można je spotkać we wschodniej oraz południowej części kontynentu. Ich ulubionym środowiskiem jest sawanna, obszary trawiaste oraz otwarte tereny leśne. Światowa populacja żyraf wynosi około 92 000 osobników. Ze względu na wygląd zewnętrzny oraz terytorium występowania dzieli się ją na 9 podgatunków. Jednak to nie jedyna istniejąca klasyfikacja. Jest ich kilka w zależności od stosowanej metody. Jedną z najnowszych i najpopularniejszych jest podział na 4 gatunki uwzględniający różnice genetyczne: żyrafa północna (najrzadsza - około 6 000 osobników), żyrafa siatkowana, żyrafa masajska oraz żyrafa południowa (najliczniejsza – około 44 000 osobników). Najbliżej spokrewnionym z żyrafą gatunkiem jest okapi leśne, który żyje w gęstych lasach Afryki Środkowej i na pierwszy rzut oka przypomina połączenie żyrafy z zebrą. Zresztą sama żyrafa w przeszłości również była definiowana jako zwierzę łączące w sobie cechy innych zwierząt: wielbłąda (budowa ciała) oraz lamparta (ubarwienie). W języku angielskim funkcjonowała nawet nazwa camelopard (od angielskich słów: camel – wielbłąd oraz leopard – lampart). O długiej szyi Najbardziej charakterystyczną częścią ciała żyrafy jest ponad dwumetrowa szyja. To ona powoduje, że twiga jest nie tylko najwyższym lądowym ssakiem, ale również największym z przeżuwaczy żyjących aktualnie na Ziemi. Pomimo ekstremalnej długości jej szyja składa się z takiej samej liczby kręgów (7), co szyja większości ssaków. Różni je długość. U żyrafy każdy krąg szyjny ma około 28 cm i jest kilkanaście razy dłuższy niż na przykład u człowieka. Szyja żyrafy jest niewątpliwym atutem podczas zdobywania pożywienia, które znajduje się wysoko na drzewach i jest niedostępne dla innych zwierząt. Czasem przydałoby się, aby była nieco dłuższa. Dlaczego? Pomimo posiadania długiej szyi żyrafie nie jest łatwo schylić się, aby napić się wody. Nie dosięga do niej. Konieczne jest więc rozstawienie przednich nóg oraz ugięcie kolan. Żyrafy piją jednak rzadko, zwykle co kilka dni. Dużą część niezbędnej wody dostarczają do organizmu wraz ze zjadanym roślinnym pożywieniem. W przypadku samców długa szyja przydaje się również podczas walk, zwanych po angielsku ‘necking’. Rywalizacja ta polega na przepychaniu się szyjami, wymachiwaniu nimi oraz wielokrotnych próbach wzajemnych uderzeń. Ostatecznie starają się doprowadzić do zwycięskiego ciosu zadanego rywalowi za pomocą znajdujących się na głowie ossikonów. Większość pojedynków jest bezkrwawa, ale zdarzają się przypadki połamań po otrzymanych ciosach. O długim języku Język żyrafy może mieć nawet 50 cm długości i bez większego problemu twiga może nim oblizać i wyczyścić swój nos. Jego główną rolą jest jednak umiejętne i delikatne lawirowanie pomiędzy kolczastymi gałęziami akacji i innych roślin w celu chwycenia smacznych liści, pędów, pąków, owoców, traw i kwiatów. Część języka ma charakterystyczny fioletowo – czarny kolor, który prawdopodobnie zabezpiecza go przed poparzeniami słonecznymi. Konieczność ochrony wynika z tego, że żyrafy większą część dnia przebywają na słońcu. Podczas jedzenia przez długi czas eksponują język na działanie ostrego słońca, co może prowadzić do poparzeń. Pomimo, że żyrafy są roślinożerne, od czasu do czasu spożywają kości innych zwierząt. W ten sposób uzupełniają niedobór fosforu i wapnia w organizmach. Zjawisko to nazywa się osteofagią. O długich nogach Nogi żyrafy mają około 2 metrów długości, co oznacza, że człowiek bez problemu jest w stanie zmieścić się pomiędzy nimi. Twiga może chodzić lub galopować. Podczas wolnego chodzenia jednocześnie podnosi i przemieszcza nogi znajdujące się po tej samej stronie ciała, a następnie wykonuje to samo z nogami po przeciwnej stronie. Galop jest znacznie szybszy i pozwala poruszać się z prędkością dochodzącą do 60 km/h. O bliskim spotkaniu z żyrafą Wybierając się do niektórych Parków Narodowych w Afryce można zaplanować nocleg pod namiotem na nieogrodzonym polu kempingowym. Nie wiadomo wówczas, czy w pewnym momencie nie przejdzie obok namiotu słoń albo stado lwów. Wiąże się to z pewnym ryzykiem. Mimo wszystko jest wielu chętnych na spędzenie nocy z dreszczykiem. Pewnego razu podczas safari w Parku Narodowym Serengeti w Tanzanii nocowałem w takim miejscu. Wieczorem po obozowisku przechadzał się słoń i kilka antylop. Z uwagą wsłuchiwałem się w nieznane mi odgłosy buszu. Po kilku godzinach zwierzęta sobie poszły, zrobiło się ciszej, a ja poczułem się bezpieczniej. Wczesnym rankiem, gdy pakowałem plecak w namiocie, nagle usłyszałem dziwne dźwięki. Coś chodziło tuż obok. Pomyślałem, że słoń wrócił. Wyjrzałem na zewnątrz i zobaczyłem nogi. Nade mną stała żyrafa i jadła liście z akacji rosnącej tuż obok. Poczekałem cierpliwie aż odejdzie w bezpieczne miejsce. Po czym ostrożnie, aby nie zostać kopnięty przez przestraszoną żyrafę, wyszedłem z namiotu. Żyrafę tak jak inne dzikie zwierzęta Afryki znajdziecie w Kinder Niespodziance. Kolekcja Natoons ma na celu edukację poprzez zabawę figurkami. W ten sposób dzieci dowiedzą się więcej o unikalnych, często zagrożonych wyginięciem, gatunkach. Bądź z nami i Odkrywaj Afrykę!
Słowo hipopotam wywodzi się z greckiego ‘ἱπποπόταμος/hippopótamos’ oznaczającego „rzecznego lub wodnego konia”.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Zwierzęta te nie mają wiele wspólnego z końmi. Mają za to dużo cech wspólnych ze świniami, wielorybami, delfinami i morświnami. A bez wody nie byłyby w stanie przeżyć. Dlatego najczęściej spotykamy je na bagnach, w rzekach, jeziorach, a czasem nawet w oceanie, czyli wszędzie tam, gdzie mogą się schronić w wodzie przed ostrym słońcem Afryki. Hipcie to trzecie pod względem wielkości zwierzęta lądowe na świecie. Większe od nich są tylko słonie oraz nosorożce białe. Waga samca hipopotama (większego z dwóch gatunków) wynosi przeciętnie około 1,5 tony chociaż zdarzają się osobniki ważące ponad 2, a nawet 4 tony. Te największe rozmiary osiągają samce trzymane w ogrodach zoologicznych. Zdecydowanie mniejsze są hipopotamy karłowate (waga nie przekracza 300 kg, a długość 175 cm). Ze względu na rozmiary, siłę oraz często nieprzewidywalną agresję uważane są za jedne z najniebezpieczniejszych zwierząt świata. Pomimo, że kiboko (hipopotam w języku suahili) nie jest wymieniany wśród ssaków należących do Wielkiej Afrykańskiej Piątki – to właśnie z powodu agresji ze strony hipopotamów w Afryce ginie rocznie około 500 osób – najwięcej w porównaniu z ofiarami innych dużych zwierząt lądowych. Kiboko w Afryce Hipopotamy żyją w 29 krajach Afryki, a aktualna liczebność tych zwierząt wynosi pomiędzy 120 000 a 150 000 osobników. Zdecydowanie przeważają te największe i najlepiej poznane hipopotamy zwane nilowymi. Najliczniej występują w Zambii (około 40 000) oraz w Tanzanii (około 25 000). Hipopotamów karłowatych żyjących wyłącznie w Liberii, Sierra Leone, Gwinei oraz na Wybrzeżu Kości Słoniowej jest zdecydowanie mniej (około 2 000 sztuk). Ciekawostki z życia hipopotama Wygląd zewnętrzny hipopotamów nie pozwala na łatwe odróżnienie samca od samicy. Obserwacja tych zwierząt pozwala nam zwrócić uwagę na kilka ciekawych cech w wyglądzie oraz charakterystyczne zachowania. Jakie? Na przykład spędzając większość dnia w wodzie, w grupach liczących od kilku do nawet 100 osobników hipopotamy mają tendencję do segregacji według płci. Młode samce trzymają się wspólnie, podobnie jak samice. Do tej pory nie do końca wytłumaczonym zachowaniem jest to, że hipcie nie tworzą silnych więzi społecznych, a pomimo tego większą część dnia spędzają wspólnie. Inną ciekawostką jest ich pysk. Hipopotamy potrafią otworzyć go pod kątem ponad 150 stopni. Gdy zajrzymy do środka od razu zwrócimy uwagę na zęby, a dokładnie na ogromne dolne siekacze (do 40 cm długości) i kły (do 50 cm długości). O ile samcom rosną one przez całe życie trwające przeciętnie 40 - 50 lat, to samicom przestają rosnąć w wieku około 25 lat osiągając wtedy maksymalną długość. Kły i siekacze służą do walki i nie odgrywają żadnej roli w żywieniu. Podczas jedzenia hipopotamy polegają na szerokich, rogowych wargach, aby chwytać i ciągnąć rośliny, które są następnie mielone przez zęby trzonowe. Hipopotamy mają grubą i delikatną skórę Hipopotamy większość dnia spędzają w wodzie lub pod jej powierzchnią. Są w stanie wytrzymać aż 5 minut bez konieczności oddychania. Mało tego! W czasie snu wynurzają się, aby zaczerpnąć powietrza i zanurzają się ponownie bez przebudzenia. Tak długi czas, który spędzają w środowisku wodnym spowodowany jest posiadaniem bardzo delikatnej skóry narażonej na działanie słońca. Jest ona wprawdzie dość gruba (około 6 cm) i zapewnia dobre zabezpieczenie przed pokąsaniem i drapieżnikami, ale jest podatna na pękanie, gdy hipopotam zbyt długo pozostaje poza wodą. Dzieje się tak pomimo tego, że skóra wydziela naturalną substancję przeciwsłoneczną. Wydzielina ta jest nazywana „krwawym potem”, ale oczywiście nie jest ani krwią, ani potem. Natomiast bardzo szybko zmienia kolor i z początkowo bezbarwnej staje się czerwono-pomarańczowa (stąd określenie „krwawy pot”), a następnie brązowa. W wydzielinie znajdują się pigmenty hamujące rozwój bakterii chorobotwórczych i dające ochronę przeciwsłoneczną, która jednak nie jest wystarczająca dla skóry. Dlatego właśnie hipopotamy w ciągu dnia drzemią i odpoczywają w wodzie. Dopiero wieczorami wychodzą na brzeg w poszukiwaniu pożywienia. Każdej nocy są w stanie pokonać nawet kilkanaście kilometrów rozglądając się za przysmakami. Ich dieta składa się głównie z różnego rodzaju traw i niewielkiej ilości roślin wodnych. Pomimo, że są zwierzętami roślinożernymi zdarzają się rzadkie przypadki konsumowania padliny, a nawet kanibalizmu wśród hipopotamów. Ile potrafią zjeść? Ze względu na potężną masę średnio dziennie spożywają około 35 kg pożywienia. Biegnący hipopotam Wiedzieliście, że hipopotamy potrafią bardzo szybko biegać? Trudno to sobie wyobrazić. A jednak te potężne zwierzęta, na króciutkich nóżkach są w stanie rozpędzić się do prędkości 30 km/h. Widoku pędzącego hipopotama doświadczyłem kilka lat temu podczas pobytu w Parku Narodowym Serengeti w Tanzanii. Przejeżdżałem samochodem obok bagien. Powoli zapadał zmrok. Zatrzymaliśmy się żeby zrobić kilka zdjęć. Nagle z traw wychylił się potężny hipopotam i bez wahania rozpoczął szarżę. Dzięki przytomności kierowcy natychmiast ruszyliśmy. Zwierzę biegło za nami przez kilkadziesiąt metrów. Na liczniku mieliśmy prawie 30 km/h. Zresztą szybciej nie dało się jechać ze względu na wyboistą drogę. W pewnym momencie hipcio po prostu zwolnił i po chwili stanął. Zapewne zmęczył się albo stwierdził, że wykonał swoje zadanie przepędzając intruzów ze swojego środowiska. Hipopotama tak jak inne dzikie zwierzęta Afryki znajdziecie w Kinder Niespodziance. Kolekcja Natoons ma na celu edukację poprzez zabawę figurkami. W ten sposób dzieci dowiedzą się więcej o unikalnych, często zagrożonych wyginięciem, gatunkach. Bądź z nami i Odkrywaj Afrykę!
Goryl jest afrykańskim przedstawicielem ssaków naczelnych z rodziny człowiekowatych.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Oprócz niego zaliczamy do niej szympansa, azjatyckie orangutany oraz człowieka. Goryle dzielimy na dwa gatunki: goryle zachodnie oraz goryle wschodnie. Najliczniejszy podgatunek (około 320 000 osobników) zachodniego goryla nizinnego spotkamy w państwach Afryki Zachodniej, na przykład w Gabonie, Kamerunie, Gwinei Równikowej i Kongo. Zdecydowanie mniejsza jest populacja goryla wschodniego. We wschodnich rejonach Demokratycznej Republiki Konga spotkamy około 3 800 największych goryli Grauera, a w górach Wirunga na styku trzech państw: Ugandy, Rwandy i Demokratycznej Konga oraz w Parku Narodowym Nieprzeniknionego Lasu Bwindi w Ugandzie zobaczymy ponad 1 000 goryli górskich. W lasach w pobliżu granicy pomiędzy Kamerunem i Nigerią można zobaczyć również około 300 goryli Cross River, najmniej licznego podgatunku goryla zachodniego. Rodzina goryli Przeciętna rodzina goryli liczy około 10 osobników, chociaż znane są stada o liczebności przekraczającej 60 zwierząt. Grupie przewodzi dominujący dorosły samiec, zwany „silverback”, ze względu na krótkie białe włosy znajdujące się na grzbiecie. Oprócz niego w stadzie może być również podporządkowany „silverback” (często brat lub dorosły syn), kilku dorastających samców (w wieku 8 – 12 lat) zwanych „blackback” oraz dorosłe samice wraz z potomstwem. Goryle nie są zwierzętami terytorialnymi, chociaż nie przemieszczają się na większe odległości. Obszar ich występowania determinowany jest występowaniem pożywienia. Większość małp spędza swój czas w lasach na niezbyt dużych wysokościach. Jedynie goryle górskie spotykane są w lasach położonych powyżej 2 200 m n.p.m. Jeśli zwierzęta opuszczają las, dzieje się to jedynie wtedy, gdy wędrują w poszukiwaniu jedzenia. To, co jedzą uzależnione jest od pory roku oraz terytorium, na którym się znajdują. Na dietę składają się przede wszystkim owoce, zielone części różnych roślin, nasiona i kora drzew. Szacuje się, że goryle zachodnie spożywają około 200 gatunków roślin, podczas gdy goryle górskie zaledwie 38. Urozmaiceniem ich posiłków są również owady. Aby zobrazować ilość spożywanego jedzenia trzeba wspomnieć, że samiec goryla Grauera (największego goryla) zjada około 30 kg roślin dziennie. Goryle poświęcają mniej więcej połowę dnia na jedzenie, głównie wcześnie rano i późnym popołudniem. W środkowej części dnia odpoczywają, bawią się oraz wzmacniają więzi w rodzinnej grupie. Nocują w gniazdach, które budują na ziemi lub na drzewach. Wykorzystują do tego gałęzie i liście. Nie zdarza się, aby spędzały dwie noce w tych samych miejscach, nawet jeśli nowe legowisko miałoby być budowane tuż obok istniejącego. Śpią w pojedynkę, z wyjątkiem młodych goryli, które towarzyszą swoim mamom. Czego boją się goryle? Goryle nie mają naturalnych wrogów, poza rzadkimi sytuacjami, gdy stają się celem polowania dla lampartów. Poważnym zagrożeniem dla goryli jest człowiek: działalność kłusownicza, przenoszone choroby, a także ekspansywna działalność, przez którą zmniejszają się obszary leśne, na których żyją goryle. Młode osobniki, podobnie jak wiele innych zwierząt są odważne i ciekawe świata. Z uwagą przypatrują się wszystkiemu, co pojawia się w pobliżu, szczególnie gdy to coś się rusza i przesuwa. Wyjątkiem są kameleony i gąsienice. Goryle górskie z bliżej do tej pory nie poznanych powodów starają się unikać spotkań z tymi zwierzętami i schodzą im z drogi. Goryle nie przepadają również za wodą. Brzmi to dość paradoksalnie, biorąc pod uwagę fakt, że ich środowiskiem są afrykańskie lasy deszczowe, gdzie opady są częste i intensywne. Nie umieją pływać, a do wody wchodzą jedynie wtedy, gdy jest to jedyny sposób dostania się do ulubionych przysmaków. Nie chronią się też w sposób szczególny przed deszczem. Z kryjówek korzystają tylko wtedy, gdy są blisko. Nie chowają się pod dużymi liśćmi tak, jak robią to inne człowiekowate. Zwykle po prostu cierpliwie czekają aż przestanie padać. Oko w oko z gorylem górskim Aby zobaczyć jedną z rodzin goryli górskich wyruszyłem do Rwandy do Parku Narodowego Wulkanów. Niezbędne było uzyskanie pozwolenia na obserwację, które aktualnie w Rwandzie kosztuje aż 1 500 USD. Mogłem przez godzinę przebywać tuż obok jednej z przyzwyczajonych do obecności człowieka rodzin goryli górskich. Wraz ze mną nie mogło być więcej niż 8 osób oraz 2 pracowników Parku Narodowego Wulkanów. Przed wyjściem w góry sprawdzono, czy nie mam objawów żadnej infekcji, aby nie zarazić goryli. Nie mogłem mieć ze sobą jedzenia, ani jaskrawych ubrań, aby nie przyciągać uwagi stada. Po godzinnej wędrówce przez las przewodnik odnalazł goryle. Było ich kilkanaście. Miałem poruszać się wolno, bez gwałtownych ruchów, zachowując ciszę. Mogłem obserwować i fotografować. Nie wolno było podchodzić na odległość mniejszą niż 7 metrów. Każdy krok bliżej mógł spowodować gwałtowną reakcję dominującego samca. Dostrzegłem go. Nie wolno było patrzeć prosto w jego oczy. To również mógłby zinterpretować jako wyzwanie. Mimo wszystko emocje były ogromne. Stałem tak blisko. Gdyby samiec stanął na dwóch nogach byłby nieco wyższy ode mnie (około 180 cm). Jego waga przekracza moją dwukrotnie (około 160 kg). Gdyby poczuł zagrożenie z mojej strony mógłby w charakterystyczny sposób uderzać pięściami w klatkę piersiową albo gwałtownie ruszyć ostrzegawczo w moją stronę. Stałem niemal nieruchomo, patrzyłem uważnie i cieszyłem się z niezwykłego spotkania. Goryla tak jak inne dzikie zwierzęta Afryki znajdziecie w Kinder Niespodziance. Kolekcja Natoons ma na celu edukację poprzez zabawę figurkami. W ten sposób dzieci dowiedzą się więcej o unikalnych, często zagrożonych wyginięciem, gatunkach. Bądź z nami i Odkrywaj Afrykę!
Simba z Afryki, lew afrykański to jeden z pięciu przedstawicieli Wielkiej Afrykańskiej Piątki
Pozostałe gatunki zaliczane do tej grupy to afrykański słoń sawannowy, bawół afrykański, nosorożec czarny oraz lampart.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Potocznie pod tym pojęciem rozumiemy pięć najgroźniejszych zwierząt Afryki, chociaż pierwotnie określenie, które zostało wymyślone przez myśliwych polujących w Afryce oznaczało pięć najbardziej walecznych i sprawiających najwięcej problemów podczas polowania ssaków afrykańskich. Czy rzeczywiście to są najgroźniejsze zwierzęta na kontynencie? Okazuje się, że jest to tylko częściowo prawda. Znacznie bardziej niebezpieczne są hipopotamy, a nawet komary. To z ich strony i z powodu chorób, które roznoszą ginie znacznie więcej ludzi na Czarnym Lądzie. Ale to właśnie zwierząt z Wielkiej Piątki najczęściej szukamy podczas safari w Afryce. A spotkanie z simbą (lew w języku suahili) zawsze wzbudza ogromne emocje, szczególnie wtedy, gdy pamiętamy wzruszający film „Król Lew”, w którym głównym bohaterem jest właśnie lew o imieniu Simba. Świat lwów Populacja lwów żyjących na wolności wynosi aktualnie ponad 20 000. Można je spotkać w ponad dwudziestu państwach, głównie na wschodzie oraz na południu Afryki (lwy afrykańskie), a także w Azji (lwy azjatyckie) w indyjskim Parku Narodowym Gir. Dawniej ssaki te występowały również w pozostałych rejonach Afryki, na Bliskim Wschodzie, w Ameryce Północnej i Południowej, w większej ilości miejsc w Azji, a nawet w Europie. Szczątki wymarłych około kilkunastu tysięcy lat temu lwów jaskiniowych odnaleziono również w wielu regionach naszego kraju, między innymi w Tatrach, Sudetach i na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej. Kolory lwa Lwy są jednym z największych aktualnie żyjących ssaków z rodziny kotowatych (większe są tylko tygrysy). Waga dorosłych samców wynosi nawet 230 kg, a długość ciała mierzona od głowy do ogona zwieńczonego włochatym końcem podobnym do pędzla dochodzi do 310 cm. Są one wyraźnie większe od samic. Lwy mogą być srebrzysto – szare, żółte, pomarańczowo - brązowe, a nawet ciemnobrązowe. W rezerwacie Timbavati w RPA można też spotkać niezwykle rzadkie naturalnie białe drapieżniki. Za ten kolor odpowiedzialny jest leucyzm, czyli niedobór ciemniejszych pigmentów w skórze i sierści. Co ciekawe, ich oczy, opuszki łap, nos i pysk posiadają normalne zabarwienie, co powoduje, że ich wygląd różni się od albinosów. Niecodzienne ubarwienie powoduje też różne komplikacje w codziennym funkcjonowaniu. Białym lwom jest zdecydowanie trudniej ukryć się podczas polowania na pożółkłej sawannie. Unikalną cechą lwich samców jest grzywa, która nie występuje u innych kotowatych. Wyrastająca w okresie dojrzewania czupryna różni się u poszczególnych osobników długością i kolorem. Zdarzają się też lwy, które mają niewielką czuprynę lub nie mają jej wcale. Z prowadzonych obserwacji wynika, że osobniki, które mają dłuższą i ciemniejszą grzywę mają większy poziom testosteronu, często są silniejsze i mają większe powodzenie u samic. Afrykańskie leniuchy Aby zobaczyć lwy trzeba uzbroić się w cierpliwość i mieć sporo szczęścia. Nikt nie daje gwarancji, że spotkamy je podczas każdego safari. Dlaczego? Lwy można żartobliwie nazwać leniuchami, ponieważ w ciągu doby odpoczywają przeciętnie przez około 20 godzin. W ciągu dnia na sawannie temperatura w słońcu często przekracza pięćdziesiąt stopni i jakakolwiek aktywność w takich warunkach powoduje ogromną utratę energii. Dlatego w dzień lwy znajdziemy pośród wysokich traw, w cieniu skał, w buszu, a czasem na drzewach (na przykład w Parku Narodowym Jeziora Manyara w Tanzanii). Gdy robi się chłodniej (późnym popołudniem, nocą i wczesnym rankiem) stają się bardziej aktywne. Wtedy wędrują i polują trzymając się zajmowanego przez stado obszarem o powierzchni dochodzącej nawet do 400 km2. Jeśli opuszczają rewir, robią to tylko w wyjątkowych sytuacjach, na przykład, gdy brakuje pożywienia. Doskonale wiedzą, że są wtedy narażone na ataki ze strony innych lwów w obawie przed utratą terytorium, a także dominacji nad stadem. Oko w oko z lwem W większości afrykańskich rezerwatów obowiązują zakazy wychodzenia z pojazdów podczas safari, ponieważ drapieżniki doskonale potrafią się kamuflować. Często ich nie zauważamy, bo sierść zlewa się kolorystycznie z wysuszonymi trawami. Podczas bezpośredniego spotkania z głodnym lwem moglibyśmy stać się dla nich łatwo zdobytą przekąską. Mimo wszystko w Afryce są miejsca, gdzie pod opieką uzbrojonego strażnika lub przewodnika można opuścić samochód. Tak jest między innymi w Parku Narodowym Mana Pools w Zimbabwe. Kilka lat temu podczas pobytu w tym Parku dostrzegliśmy odpoczywające w cieniu drzew trzy lwice. Późnym popołudniem przewodnik zaproponował podejście do lwów. Przypomniał nam wcześniej trzy ważne zasady: „Nie biegać! Nie uciekać! Nie krzyczeć!”. Wraz z kolegą poszliśmy przodem. On za nami. Stanęliśmy mniej więcej w odległości stu metrów od leżących lwic i zaczęliśmy robić zdjęcia. Widzieliśmy tylko zarys ich ciał. Trawy były wysokie. Nagle jedna z samic uniosła głowę i spojrzała w naszą stronę. Serce zabiło nieco mocniej. Ponownie położyła się na ziemi. Po chwili znów zobaczyłem uniesioną głowę. Druga z lwic wstała. Trzecia też. W skupieniu przyglądały się czemuś, czego nie dostrzegałem. Nagle poderwały się, a po kilku sekundach ujrzałem trzy pędzące w moim kierunku groźne lwy. Spanikowałem. Cofnąłem się gwałtownie. Zapomniałem o przestrogach i zasadach. Instynkt zwyciężył. Chciałem uciekać. Usłyszałem głośny krzyk: „Stop!” i zobaczyłem przewodnika na mojej drodze. Drapieżniki były zaledwie kilkanaście metrów za mną. Serce waliło jak oszalałe. Wtedy zobaczyłem pędzącego guźca. Lwy skręciły tuż przed nami i pobiegły za nim. Dotarło do mnie, że one nie polują na nas. Celem był guziec. Zwierzę jednak uciekło, a zmęczone lwice ponownie położyły się w pobliskich trawach. Dawno tak się nie przestraszyłem. Jednocześnie zrozumiałem dobitnie, dlaczego podczas safari nie można opuszczać samochodu bez uzbrojonego strażnika. Samica i samiec W stadzie lwów za polowania odpowiadają głównie samice strategicznie współpracując ze sobą podczas zdobywania pożywienia. Najczęściej ich ofiarami są zebry, antylopy, żyrafy, guźce, młode słonie i bawoły afrykańskie. Nie oznacza to, że inne zwierzęta mogą czuć się bezpiecznie. Podczas, gdy lwice zajmują się zdobywaniem pożywienia oraz opieką nad lwiątkami, samce odpowiadają za ochronę stada oraz zajmowanego terytorium. Ich donośny ryk podkreślający obecność w okolicy często można usłyszeć nocą, nawet z odległości ośmiu kilometrów. Ryk zaczyna się od kilku głębokich, długich ryknięć, które przechodzą w serię krótszych, a następnie milkną. Trwa to zwykle około kilkudziesięciu sekund. Gdy słyszymy taki ryk, znajdując się w namiocie na nieogrodzonym kempingu w samym środku buszu w odległości kilku metrów od potężnych ryczących samców, wspomnienia z podróży do Afryki zostają z nami do końca życia.
Tembo znaczy słoń. Czego nie wiesz o tych sympatycznych olbrzymach?
Słonie to największe zwierzęta lądowe na świecie. Wiemy o tym niemal wszyscy. Często jednak nie wiemy, że na świecie żyją trzy różne gatunki tych ssaków: afrykańskie słonie sawannowe, afrykańskie słonie leśne oraz słonie azjatyckie.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Przedstawiciele tego pierwszego gatunku – afrykańskich słoni sawannowych – są zdecydowanie najwięksi i najliczniejsi. Ich masa osiąga nawet 7 ton, a wysokość przekracza 330 cm. Spotkamy je głównie na sawannach, w buszu i w niezbyt gęstych lasach południowej oraz wschodniej Afryki, chociaż żyją również w wielu innych afrykańskich krajach. W języku suahili nazywane są tembo lub ndovu. Rodzina słoni Słonie żyją w stadach, w których każdy osobnik jest ze sobą spokrewniony. Grupie przewodzi zwykle najstarsza samica, zwana matriarchą. Oprócz niej w rodzinie jest kilka młodszych samic oraz ich potomstwo w różnym wieku. Średnio co 4 lata samice rodzą jedno słoniątko ważące nawet 100 kilogramów, które już po kilku godzinach potrafi samodzielnie chodzić. Samce opuszczają rodzinne stado po 10 roku życia i od tego czasu wędrują osobno lub w grupie kilku osobników płci męskiej. W przeciwieństwie do samców samice zazwyczaj pozostają w grupie. Słonie żyją mniej więcej 70 lat. Będąc w podeszłym wieku często tracą zęby oraz możliwość ich regeneracji, co powoduje, że nie mogą jeść. Dlatego właśnie jedną z przyczyn ich śmierci jest głód. Trąba, czyli nos Oprócz dużych rozmiarów najbardziej charakterystyczna u słoni jest głowa, a w zasadzie to, co na głowie możemy znaleźć, czyli trąba, uszy i ciosy. Największe zainteresowanie wzbudza słoniowa trąba, czyli nos. Za jej pomocą słonie oddychają, wąchają, wydają dźwięki oraz używają jej do pieszczot. To jednak nie wszystko. Trąba jest jednym z najważniejszych słoniowych organów. Nie znajdziemy w niej kości, ani nadmiaru tłuszczu. Jest za to niezwykle umięśniona (składa się z ponad 150 000 powięzi mięśniowych), co pozwala na precyzyjne wykonywanie wielu czynności. Słonie mogą podnieść za pomocą nosa, zarówno niewielki listek, jak i przedmioty ważące ponad 350 kg. Z racji swojej długości (około 2 metrów) trąba pozwala na zrywanie wysoko rosnących roślin, a także dotarcie do wody, znajdującej się w głębokich na kilka metrów dziurach. Wiedzieliście, że w trąbie słonia może się zmieścić około 10 litrów wody? Chłodzące uszy Wysokość słoniowych uszu dochodzi do 150 cm. Służą nie tylko do słuchania i straszenia, ale również do chłodzenia. I nie chodzi jedynie o możliwość wachlowania się nimi, ale również o fakt, że podczas wachlowania słonie pozbywają się nadmiaru ciepła ze swojego organizmu. Stukilogramowe zęby Ciosy słoniowe (kły) to nic innego niż dwa wyjątkowo długie i ciężkie zęby pojawiające się u samic i samców słoni afrykańskich po pozbyciu się „mleczaków” około 12 miesiąca życia. Wydłużają się z każdym rokiem średnio o 17 cm, aby finalne osiągnąć nawet 3 metry długości i ciężar 100 kg. Kły służą wielu celom. Między innymi pomagają w drążeniu dziur w ziemi w poszukiwaniu wody, korowaniu i znakowaniu drzew, przesuwaniu przeszkód, a także podczas walki. Słoń na dwóch nogach Trudno sobie wyobrazić ważącego kilka ton słonia, stojącego na dwóch nogach i zrywającego trąbą rosnące kilka metrów nad ziemią gałęzie. A jednak są żyjące na wolności osobniki, które posiadają taką umiejętność. Możemy je spotkać na przykład w Parku Narodowym Mana Pools w Zimbabwe. Skąd taki talent? Gdy kończy się łatwo dostępne pożywienie, słonie zaczynają szukać jedzenia na wysokich drzewach. W końcu, aby zaspokoić głód oraz wykarmić resztę stada starają się poderwać przednie nogi, aby trąbą dosięgnąć rosnące wysoko gałęzie i liście, dostępne do tej pory jedynie dla żyraf. To niezwykle rzadka umiejętność, którą posiada niewiele osobników. Afrykańskie safari Czas na przygodę. Przenieśmy się na safari do Parku Narodowego Mana Pools. Jedziemy wąską, wyboistą szutrową drogą przez busz. Nagle widzimy słonia. Jest dość daleko. Wolnym krokiem zmierza w naszym kierunku. Zatrzymujemy pojazd i wyłączamy silnik. Siedzimy w ciszy. Słoń jest kilkadziesiąt metrów od nas. Wciąż się jednak zbliża. Przeczesuje trąbą uschnięte liście. Chwyta znajdującymi się na końcu dwumetrowej trąby wypustkami pojedyncze listki i wkłada je do pyska. Sprawia wrażenie wielkiego odkurzacza. Aby się najeść do syta musiałby zjeść nawet 150 kilogramów liści i roślin. Z pewnością zajęłoby mu to kilka godzin. Krok po kroku podchodzi bliżej. W pewnym momencie czujemy jego zapach. Słyszymy jak dyszy. Jego skóra pokryta jest niewielką warstwą kurzu i błota. Kolos nagle staje. Krzyżuje nogi i zarzuca trąbę na jeden z ciosów. Po czym zapada w drzemkę na stojąco. Dzielą nas zaledwie dwa metry. Bez problemu moglibyśmy go dotknąć. Czekamy cierpliwie, aż się obudzi i odejdzie, aby jeść suche liście, pozwalając nam odjechać w poszukiwaniu kolejnych niezwykłych afrykańskich zwierząt. Słonia tak jak inne dzikie zwierzęta Afryki znajdziecie w Kinder Niespodziance. Kolekcja Natoons ma na celu edukację poprzez zabawę figurkami. W ten sposób dzieci dowiedzą się więcej o unikalnych, często zagrożonych wyginięciem, gatunkach. Bądź z nami i Odkrywaj Afrykę!
Kinder wprowadza Applaydu − nową aplikację mobilną, która ożywia zabawki poprzez zastosowanie rzeczywistości rozszerzonej
Kinder wprowadza Applaydu, nową aplikację mobilną tworzoną wspólnie z pedagogami z Uniwersytetu Oksfordzkiego, która poprzez rozszerzoną rzeczywistość przenosi użytkowników do zabawnego świata wyobraźni, w którym królują ożywione zabawki z Kinder Niespodzianki.
View Ediplayer on the source website Applaydu to aplikacja typu edurozrywka, która uczy poprzez zabawę. Została opracowana we współpracy z francuskim producentem gier Gameloft for brands. Ma ona na celu zachęcić rodziców i ich dzieci do wspólnego, wzmacniającego więzi spędzania czasu, w trakcie którego będą oni mogli razem bawić się i odkrywać nowe doświadczenia. W procesie tworzenia aplikacji uczestniczył Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Oksfordzkiego, zapewniając twórcom naukowe wsparcie. Applaydu oferuje nowe, pochłaniające możliwości przeżywania i doświadczania adresowane do dzieci w wieku od czterech do dziewięciu lat. Środowiska, postacie i opowieści są przemyślane i zbudowane tak, aby pobudzać wyobraźnię dzieci i stymulować ich zdolność do uczenia się nowych rzeczy. Użytkownicy Applaydu mogą cieszyć się grami, historyjkami interaktywnymi oraz wieloma innymi atrakcjami! Nowa aplikacja mobilna Applaydu zapewnia również przyjazne dla rodziny, bezpieczne i kontrolowane środowisko, wolne od reklam i zakupów w aplikacji, a także funkcje kontroli rodzicielskiej, takie jak raportowanie aktywności i możliwość wyboru poziomu trudności, aby zapewnić rodzicom poczucie bezpieczeństwa. Aplikacja została zaprojektowana w taki sposób, aby mogła być używana przez całą rodzinę, a rodzice mogli być pewni, że zostały wdrożone odpowiednie zabezpieczenia gwarantujące dzieciom bezpieczną zabawę. Kinder, w celu opracowania aplikacji, nawiązała współpracę z firmą Gameloft for brands − liderem w tworzeniu aplikacji z grami promujących marki − która udostępniła swoją wiedzę i doświadczenie z zakresu gier, technologii, grafiki komputerowej i animacji 3D. Natomiast Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Oksfordzkiego przekazał Kinder zestaw wytycznych, które pomogły stworzyć aplikację, mającą na celu wsparcie rozwoju dzieci poprzez opracowanie gry, która wykorzystuje i rozwija umiejętności poznawcze, w tym z zakresu matematyki, zdolności motorycznych, czytania i pisania oraz zapamiętywania. Aplikację Applaydu można teraz pobrać za darmo ze sklepów AppStore lub Google Play. Jest ona kompatybilna ze wszystkimi urządzeniami z systemem Android i iOS począwszy od wersji Android 4.4 i iOS 12. Emiliano Laricchiuta, Globalny Dyrektor ds. Produktów Kinder Niespodzianka, powiedział: „Wierzymy, że poprzez pobudzanie wyobraźni dzieci i łączenie dorosłych wraz dziećmi w zabawie oraz radości, aplikacja Applaydu może przyczynić się do realizacji w praktyce zasady, że szczęśliwe dziecko dzisiaj będzie lepszym dorosłym jutro”. „Jesteśmy naprawdę dumni z tego, że mogliśmy współpracować z Kinder podczas realizacji tego projektu”, powiedział Alexandre Tan, Wiceprezes Gameloft ds. Współpracy z Markami i Reklam. „To niewiarygodne, że mogliśmy wnieść do marki Kinder i jej ukochanych zabawek nasze 20-letnie doświadczenie w dziedzinie tworzenia gier i stworzyć aplikację, która zapewnia rodzinom zupełnie nowy wymiar zabawy, łączący światy fizyczny i cyfrowy w celu rozszerzenia tradycyjnych doświadczeń związanych z zabawą”. Produkty Kinder istnieją na rynku od 1968 r. Kinder Niespodzianka została wymyślona przez Michele Ferrero w 1974 r. W Polsce popularne „jajko niespodzianka” po raz pierwszy pojawiło się w 1993 r. i od razu zdobyło sympatię kilku pokoleń konsumentów. Wyjątkowe i pomysłowe zabawki, w tym ręcznie malowane, jednoczęściowe figurki, w latach 90 były jednymi z najbardziej pożądanych przez dzieci prezentów. Z czasem kultowe postacie krokodyli czy żółwi zyskały wartość kolekcjonerską. Od 1997 r. Polska jest jednym z siedmiu krajów, w których Ferrero produkuje popularne zabawki.
Kraska – najbarwniejszy ptak w Polsce. Niedługo może zniknąć z naszych lasów
Kraska to jeden z najbarwniejszych ptaków, jakie możemy spotkać w Polsce. Dawniej pospolity, a obecnie skrajnie nieliczny ptak lęgowy, którego populacja w naszym kraju liczy mniej niż 50 par, na zachodzie praktycznie już nie występuje. W Europie Środkowej cała populacja liczy nie więcej niż tysiąc par lęgowych.
Materiał powstał we współpracy z marką Kinder Niespodzianka Słowo kraska w epoce baroku znaczyło tyle co „piękność” i najczęściej odnosiło się wprost do pięknej kobiety. Znaczenie kraski zmieniało się na przestrzeni wieków, ale zawsze nawiązywało do czegoś barwnego, pięknego i zachwycającego. Do dziś w języku rosyjskim oznacza barwę lub farbę. Pierwsze wzmianki o krasce jako nazwie ptaka, pochodzą z 1584 roku. W rodzinie krasek znajduje się 12 gatunków ptaków, które żyją w tropikalnych rejonach Afryki, Azji i Australii. Na sawannach i terenach pozbawionych drzew prowadzą osiadły tryb życia. Znany jest wyjątek – kraska, która przystosowała się do rozmnażania w klimacie umiarkowanym. W Afryce spędza większą część swojego życia, przylatując do Europy jedynie na trzy miesiące, aby wychować swoje potomstwo. Kraski korzystają z dwóch korytarzy powietrznych. Pierwszy jest krótszy, ale zdecydowanie bardziej niebezpieczny. Ptaki przelatują wprost nad Saharą oraz Morzem Śródziemnym. Druga trasa zdecydowanie dłuższa, ale bezpieczniejsza, prowadzi wzdłuż wybrzeża Atlantyku lub Oceanu Indyjskiego. Kraski poznają przyszłych partnerów podczas długich afrykańsko-europejskich wędrówek. Wybór dokonywany jest na podstawie podobieństwa cech zewnętrznych. Każda z płci chce mieć partnera jak najbardziej podobnego do siebie i równie zaangażowanego w wychowywanie potomstwa. Zaobserwowano, że im bardziej ptaki są do siebie podobne, tym są sobie wierniejsze. Nie ma wątpliwości co do tego, że miłość spotyka kraski w podróży, a najważniejszą rolę w ocenie partnera odgrywa barwa upierzenia, która uzależniona jest od zawartości barwników (karotenoidów i melanin) oraz mikrostruktury samych piór. Patrząc na kolor głowy samca, potencjalna partnerka jest w stanie przewidzieć jak dobrym będzie on ojcem. Skutecznie wyczuwa, ile czasu w przyszłości poświęci on na wysiadywaniu jaj oraz karmieniu piskląt. Podczas wyboru samicy, samiec dokładnie przygląda się jej ubarwieniu grzbietu, co przekłada się na ocenę tego, jaką będzie w przyszłości matką. Różnice w upierzeniu poszczególnych krasek są poza zasięgiem percepcji ludzkiego wzroku. Sekrety zmysłowego piękna krasek ukrywają się w ultrafioletowej części spektrum światła. Zakresie niewidzialnym dla człowieka, a doskonale widocznym dla niektórych ptaków. Człowiek postrzega barwy za pomocą trzech rodzajów czopków znajdujących się w siatkówce oka i wywołujących wrażenie czerwieni, zieleni oraz barwy niebieskiej. Kraski posiadają dodatkowy, czwarty rodzaj czopków, które umożliwiają im widzenie w ultrafiolecie. W zawiązku z tym, łatwo sobie wyobrazić, że gdyby kraski czytały cyfrową wersję Travelera, to obraz, który nas zachwyca, byłby dla nich po prostu wybrakowany. Córeczka tatusia i synek mamusi Pisklęta pojawiają się po 20 dniach wysiadywania jaj. Początkowo są nagie i ślepe oraz w pełni uzależnione od rodziców. Opuszczenie gniazda przez młode kraski nie oznacza ich samodzielności. Ptaki nadal potrzebują wsparcia ze strony dorosłych. Rodzicom w wychowywaniu potomstwa pomagają czasem starsze dzieci, co jest rzeczą zupełnie naturalną. Zwykle są to ptaki w drugim roku życiu, które jeszcze same nie założyły swoich rodzin. Badania naukowe sugerują, że córeczka tatusia i synek mamusi w świecie krasek ma swoje potwierdzenie. Obserwowano dorosłe ptaki, które podzieliły się obowiązkami rodzicielskimi podczas karmienia piskląt. Każdy z rodziców miał do wykarmienia wybrane przez siebie pisklę, którym pieczołowicie się opiekował. Wobec zagrożenia wielkość intruza nie ma żadnego znaczenia. Rodzice zawsze bronią swoje potomstwo przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Zbliżający się do gniazda myszołów, kania czarna, jastrząb, wiewiórka, a nawet kot zostanie natychmiast zaatakowany i przepędzony. Dorosłe ptaki działają w myśl zasady – dzieci zawsze są najważniejsze. Wszystko co robimy, robimy dla nich! Przyroda jest dużo bardziej barwna i złożona niż wymagałaby tego od niej ewolucja. Karol Darwin podobno mawiał, że ogon pawia przyprawia go o mdłości. Uważał, że tak jaskrawe i wydatne ubarwienie z punktu ewolucji, jest niepotrzebnym ryzykiem zwiększającym zagrożenie ze strony drapieżników. Kraska, która przylatuje do Polski na kilka miesięcy z południowej Afryki, przynosi powiew różnorodności, piękna i być może marzeń o podróży, która odmieni nasze życie.
Plemiona Afryki. Które z nich wciąż istnieją i jak wygląda ich życie?
Dzikie plemiona Afryki to zjawisko, które zdaje się przepadać w odmętach przeszłości. Do dziś mieszkają tam społeczności mocno odizolowane od reszty świata i od wielu setek, jeśli nie tysięcy lat żyjące według niezmiennych zasad. Do większości z nich trudno jest dotrzeć. Inne są bardzo łatwo dostępne, choć trudno już nazwać je „dzikimi”. Oto kilka tradycyjnych afrykańskich ludów, które warto poznać.
Dzikie plemiona Afryki: o których istnieniu wiemy? Dzikie plemiona Afryki niejednokrotnie zamieszkują tereny, do których trudno jest się dostać drogą lądową. Aby do nich dotrzeć, trzeba podróżować przez wiele dni, a drogi często stają się nieprzejezdne. W niektóre regiony zamieszkane przez ludzi da się dotrzeć jedynie drogą wodną, płynąc wzdłuż afrykańskich rzek. Nieznana przyroda i trudy podróży to główne przyczyny, dla których plemiona żyjące a Afryce pozostały do dziś tak mocno odizolowane. Problemem w bezpośrednich spotkaniach może być też bariera kulturowa. Dlaczego dzikie plemiona Afryki są tak fascynujące? Według etnologów na świecie żyje dziś przynajmniej kilkadziesiąt plemion, które nie utrzymują kontaktów z cywilizacją i kulturą, którą znamy my. Ich życie jest całkowicie odmienne od naszego i często nie zmieniło się od wielu setek lat. Przymiotnik „dziki” może kojarzyć się pejoratywnie, ale w rzeczywistości oznacza jedynie, że dane plemię nigdy nie próbowało nawiązywać kontaktu z resztą świata. Niełatwo jest docierać do plemion żyjących w dzikich afrykańskich odstępach. To wyzwanie, której podejmują nieliczni podróżnicy. Niektóre z tych ludów zostały jednak poznane dostatecznie, byśmy mogli powiedzieć że możemy opisać choćby podstawy ich zwyczajów i kultury. Oto pięć ciekawych plemion żyjących w Afryce prowadzących życie zdecydowanie odmienne od naszego. Dzikie plemiona Afryki: Masajowie Dzikie plemiona Afryki są lepiej lub gorzej poznane. Masajowie należą do zdecydowanie lepiej znanych. Żyją na terenie Kenii oraz częściowo północnej Tanzanii, poza granicami państw – to autochtoni, czyli rdzenni mieszkańcy z tych regionów. Ich społeczność liczy około 993 tys osób. Porozumiewają się w języku Maa, choć wielu z nich uczy się także suahili i angielskiego. Masajowie żyją w społecznościach zwanych kohortami. Mieszkańcy wiosek przemieszczają się, wypasając zwierzęta (bydło). Struktura społeczności stawia na szczycie najstarszych członków plemienia, jako najbardziej godnych zaufania i doświadczonych. Plemię jest też silnie patriarchalne – liczy się przede wszystkim zdanie mężczyzn. Młodzi chłopcy przechodzą przez rytuał inicjacyjny, którego częścią jest bolesne obrzezanie. Przez podobny zabieg, często kończący się poważnymi komplikacjami, przechodzi także część dziewcząt. Masajowie wyznają religię monoteistyczną, a ich bogiem jest bóstwo o dwóch naturach, zwane Enkai. Aby osobiście poznać Masajów, wystarczy udać się w podróż do Rezerwatu Narodowego Masai Mara w Kenii. Plemię to zamieszkuje wyjątkowo łatwo dostępny teren. Wielu Masajów porzuciło już koczowniczy tryb życia, mieszka i pracuje w mieście. Mimo to nadal można poznać tradycyjny tryb życia i kulturę Masajów. Dzikie plemiona Afryki: Himba Dzikie plemiona Afryki to także znane plemię Himba. Jeśli chodzi o plemiona murzyńskie Afryki Zachodniej, jest ono jednym z lepiej poznanych. Jego członkowie mieszkają w północno - zachodniej części Namibii. Hiba prowadzą koczowniczy tryb życia i hodują zwierzęta. To lud, który wyodrębnił się stosunkowo późno, bo około roku 1870. Ich historia nie był łatwa – zostali się ofiarą eksterminacyjnych działań niemieckich wojsk w okresie II wojny światowej, a w latach 80. XX wieku niemal wymarli przez przedłużającą się, ciężką suszę. Plemię Himba żywi się głównie mlekiem i jego prostymi przetworami. Co ciekawe, wydojone mleko jako pierwszy spożywa zawsze wódz – dopiero po tym rytuale pozyskane mleko nadaje się do spożycia przez społeczność. Ceremonia powtarza się każdego dnia. Każdy człowiek plemienia ma swoje obowiązki - najstarszy mężczyzna to zawsze wódz tego plemienia w Afryce. Mężczyźni zajmują się wypasem bydła i kóz, kobiety zajmują się czynnościami w wiosce. Plemię to jest o wiele mniej patriarchalne, niż plemię Masajów. Charakterystyczny dla Himba jest też sposób pielęgnacji skory i włosów. Kobiety pokrywają całe swoje ciało oraz włosy mazią z tłuszczu mlecznego, popiołu, czerwonej ochry i proszków roślinnych. Ich strój także jest bardzo strojny – zawiera liczne korale, bransolety, obroże, ozdoby z kości i metalu. Aby mózg odwiedzić wioskę Himba, należy poprosić o pozwolenie wodza i podarować mu prezenty. Zdobycie pozwolenia nie jest trudne, jednak niewielu turystów dociera w te regiony. Dzikie plemiona Afryki: Tuaregowie Dzikie plemiona Afryki zamieszkują także obszary północne. Tuaregowie mieszkają na Saharze. Można ich spotkać a Algierii, Libii, Nigrze, Burkina Faso i innych państwach. Są nomadami i także nie izolują się od kultury i mieszkańców reszty świata. Zajmują się wypasem bydła i kóz, a często także turystyką. Hodują też wielbłądy. Posługują się zróżnicowanymi dialektami języka o nazwie tamaszek. Tuaregowie są plemieniem wyjątkowym, bo matriarchalnym. Kobiety mają bardzo silną pozycję w społeczności. Dawniej posiadały znaczny, dziedziczny majątek i same wybierały sobie mężów. W społeczności zdarzają się do dziś rozwody, które dawniej były stosunkowo popularne. Mężczyźni Tuaregów chodzą z zasłoniętą twarzą, w przeciwieństwie do kobiet. Lud Tuaregów nie prowadzi dziś w całości koczowniczego życia. Wielu jego członków zamieszkało w miastach ze względu na trudną sytuację ekonomiczną. Dzikie plemiona Afryki: Mursi Niezwykłe plemię Mursi zamieszkuje tereny Etiopii. To lud pasterski, posługujący się odrębnym językiem i pokrewny do ludu Suri. Do zamieszkanej przez Mursi Doliny Omo można dotrzeć jedynie w porze suchej. Przez pozostałe miesiące osada jest całkowicie odcięta od reszty świata i bardzo trudno jest się do niej dostać. Charakterystyczną dla ludzi Mursi cechą są krążki w rozciągniętych wargach. Tę nieco szokującą ozdobę umieszcza się w naciętej wardze każdej dziewczynki wchodzącej w okres dojrzewania. Z czasem krążki wymieniane są na coraz większe, aż do około 35 cm średnicy. Im bardziej rozciągnięta warga, tym atrakcyjniejsza jest kobieta i tym więcej krów oddaje jej rodzinie kandydat na męża. Dzikie plemiona Afryki: Wodaabe Dzikie plemiona Afryki to także ludy nieco mniej znane, takie jak Wodaabe. Jego przedstawiciele pochodzą z grupy etnicznej Fulbe. To lud koczowniczy, który wędruje wzdłuż południowej Sahary, wypasając długorogie bydło zebu. Hodowla tego rodzaju bydła jest bardzo pracochłonna i wymaga poświęcenia mnóstwa czasu. Plemię to wywodzi się prawdopodobnie z epoki kamienia, jest więc bardzo stare. Co ciekawe, wyróżnia je brak zhierarchizowanej struktury - nie ma tu wodza, który mógłby narzucać innym swoje zdanie. Lud Wodaabe ma bardzo specyficzne i ciekawe podejście do urody i pielęgnacji własnego ciała. Mężczyźni z tego plemienia noszą bardzo strojne ubiory i wykonują skomplikowane makijaże. Co roku pod koniec pory deszczowej odbywa się ważne konkurs piękności, podczas którego młodzi mężczyźni stroją się i tańczą, konkurując o miano najpiękniejszego w oczach młodych kobiet. To niezwykle barwne święto. Istnieją liczne przedstawiające je zdjęcia. Filmy o dzikich plemionach Afryki Dzikie plemiona Afryki, zarówno te znane, jak i całkowicie odizolowane, rozpalają wyobraźnię do czerwoności. Ciekawią nie tylko podróżników i etnologów, ale także wielu ludzi otwartych na świat. Siłą rzeczy stają się także tematem wielu filmów dokumentalnych oraz fabularyzowanych. Z pewnością warto obejrzeć serię filmów pod tytułem „Szokująca Ziemia – Afryka”. Opowiadają one między innymi o rytuałach inicjacyjnych oraz o afrykańskich zwyczajach, wierzeniach i mitach. W popkulturze także nie brakuje znanych i lubianych filmów poruszających tematykę życia plemion i ludów. Do najlepiej rozpoznawanych z pewnością należy oparty na faktach film „Biała Masajka”, który opowiada o kobiecie zakochanej w masajskim wojowniku.
W czasie mojego afrykańskiego stypendium spotkałam prawdziwego króla Aszanti, święte małpy i najbardziej szykownych studentów na świecie
Co przypomina dworzec autobusowy w Akrze? Najbardziej przypomina tabor wielkiego cyrku, który zatrzymał się na krótki postój. Jest kolorowo i rozbrzmiewa muzyka. Autobusy są podobne raczej do wozów cyrkowych niż do luksusowych „pulmanów”, które suną po szosach Europy i Ameryki. Te w Akrze to jakby ciężarówki o drewnianych nadwoziach, które mają dach oparty na słupkach. Dzięki temu, że nie ma ścian, w czasie jazdy chłodzi nas zbawienny przewiew – tak drogę do Kumasi opisywał w Hebanie najlepszy polski reportażysta Ryszard Kapuściński. A teraz to ja jadę do Kumasi. Mam spędzić tam najbliższe siedem tygodni, w czasie których będę z ramienia studenckiej organizacji AIESEC szykować cykl szkoleń dla afrykańskich studentów. Z dwoma walizkami, ogromnym kapeluszem słomkowym i kremem przeciwsłonecznym z największym istniejącym filtrem w kieszeni czekam na autobus na dworcu autobusowym w Akrze. Od przylotu z Polski, czyli od wczoraj, cały czas myślę o Hebanie. I o tym, jak bardzo tamte opisy różnią się od tego, co widzę. Mijam biurowce, szklane domy i pole golfowe na obrzeżach miasta. Zaglądam do kawiarni, restauracji, eleganckich sklepów. Wszystko jest takie nowe i zadbane. Normalne. Dlaczego wyobrażałam to sobie zupełnie inaczej? Gdzie te kolorowe, cyrkowe furmanki przepełnione dzikimi zwierzętami i owocami, o których pisał Kapuściński? Zamiast ciężarówek z drewnianym podwoziem czeka na mnie klimatyzowany autokar. Żadnych problemów z przewiewem. Dwie rzeczy się jednak z opisami Kapuścińskiego zgadzają. Po pierwsze: napisy. Są wszędzie, na każdym wolnym kawałku przestrzeni autobusu, i zawsze dotyczą Boga, powinności, zakazów i moralnych pouczeń. Po drugie: rozkład jazdy, a raczej jego brak. Na pytanie: „Kiedy odjedzie autobus?”, zdumiony kierowca odpowiada: „Gdy się wszyscy zbiorą”. Czyli – jak się okazuje – za dwie godziny. Studencki szyk Droga za autobusem zaczyna się kurzyć. Krajobraz coraz bardziej przypomina ten stereotypowo afrykański. Coraz mniej budynków, drzew, ludzi. Ziemia nabiera intensywnie pomarańczowo-różowej barwy. Po mniej więcej 300 km autobus zatrzymuje się na środku drogi. Kilka chałup i koza w oddali. Wieś nazywa się Kwamo i naprawdę nie wygląda jak ośrodek akademicki. Ale zgodnie ze wskazówkami podanymi w mailu – czekam. Razem ze mną kilkanaścioro dzieci, które przybiegły z okolicznych domów. Obruni, obruni, powtarzają, dotykając moich włosów i skóry. W języku twi słowo to oznacza białego człowieka, cudzoziemca. Odwdzięczam się powtarzaniem słowa „bibini”, co znaczy tyle co „czarny, miejscowy człowiek”. Po półgodzinie w końcu się zjawia. W eleganckich butach i z szerokim uśmiechem. Samuel ma 21 lat i będzie opiekunem naszej grupy. To on będzie dbał, żebyśmy czuli się dobrze i w Kwamo, gdzie mieszkamy, i w Kumasi, gdzie znajduje się uniwersytet. – Jestem tu po to, żeby cię wspierać w naszym zwariowanym afrykańskim świecie – mówi na przywitanie. Po chwili gawędzimy jak starzy znajomi, choćby o Robercie Kubicy, którego fanem jest Samuel. Mijamy gliniane chaty z talerzami anten satelitarnych, kościół, boisko. Straganiki, przedszkole i mieszkanie wodza wioski, choć chyba lepiej byłoby użyć słowa „sołtys”. Jest też sklep, całkiem nieźle wyposażony. To tu będę codziennie wpadać na śniadanie – bułkę ze smażonym jajkiem. Nasz dom jest skromny, ale spory, zwłaszcza jak na standardy Kwamo. Ma cztery kilkuosobowe pokoje, dwie łazienki, mały ogródek. I ściany w różowym kolorze. Moja międzynarodowa grupa liczy 15 osób. Pochodzą głównie z Chin, USA i Nigerii. Plus ghańscy studenci pełniący funkcję mentorów AISEC-owego projektu. Jego cel? Mamy skupić się na perspektywach zawodowych młodych Afrykanów, pomóc w tworzeniu własnego biznesu. A w praktyce przygotować cykl szkoleń. W Kumasi znajdują się dwie renomowane uczelnie wyższe, w tym Kwame Nkrumah University of Science and Technology, której absolwentem jest były sekretarz ONZ Kofi Annan. Warto tu wpaść, nie tylko do kafejki internetowej, ale przede wszystkim by poznać miejscowych studentów. To co uderza mnie najbardziej, to ich elegancja i szyk. Chłopcy zawsze w odprasowanych koszulach, dziewczyny na obcasach. Dużo biżuterii, markowe okulary i telefon, koniecznie smartfon. Jak tłumaczy Samuel, liczy się self-promote, odpowiednik naszego polskiego lansu. Z pewnością studiuje tu elita, przynajmniej ta finansowa. Nauka w Ghanie jest zresztą płatna. Już na pierwszym spotkaniu dzielimy się zadaniami. Ja cały dzień z laptopem pod pachą i telefonem przy uchu szukam instytucji, które mogłyby wesprzeć nasz projekt, nie tylko finansowo. Wieczorem łączę przyjemne z pożytecznym. Wychodząc na imprezę w okolicach kampusu uczelni KNUST, zabieram ze sobą wcześniej zaprojektowane przez naszą grupę ulotki i broszury. Wszystko dla sprawy! Gdzieś pomiędzy bieganiem po uczelniach i firmach odkrywam prawdziwą Ghanę. W przydrożnych budkach zamawiam kurczaka z ryżem jollof rice, zawsze z tą samą surówką z białej kapusty i marchewki. W Ghanie to zestaw obowiązkowy! Drugą opcją jest fufu, czyli wielka tłusta kluska zanurzona w pomidorowo-rybnej zupie. Szczerze? Pycha! Jako biała dostaję łyżkę, ale nie chcąc wychodzić na europejskiego snoba, jem – jak inni – rękoma. Raz w tygodniu szaleję i razem z wiecznie głodnymi Chińczykami odwiedzamy jakąś zagraniczną restaurację, na przykład pizzerię. W końcu postanawiam jednak ugotować coś samodzielnie. Idziemy ze znajomymi na Kjeta Market, popularny bazar w Kumasi, ponoć największy w całej Afryce Zachodniej. Tłok, długie i ciemne korytarze, trudny do zniesienia rybny odór. Można znaleźć tu wszystko: od przysmaków kuchni afrykańskiej, przez maski z drzew palmowych, ubrania ze skóry wielbłąda, po biżuterię z kości słoniowej. Jak przystało na bazar, cen nie ma, trzeba się targować. Na szczęście sprzedawcy szybko zgadzają się na podawane przez nas kwoty. Czyżby i tak były wysokie? Wychodzimy z bazaru z ogromnymi torbami z jedzeniem i pamiątkami. W ostatniej chwili ktoś wyrywa mi z ręki telefon. Na nic nie zdaje się pogoń między straganami. Ale nie ze mną te numery! Następnego dnia odnajduję go na innym targu. Po długiej kłótni z policjantem i całą grupą handlarzy broniących swojego kolegi wreszcie ktoś mi go zwraca. Totalne wariactwo! I spora dawka adrenaliny. Uśmiech króla Mamy szczęście! W Kumasi odbędzie się Adae Kese Festiwal, na którym będzie można spotkać króla Aszanti, ludu, który stworzył potężne przedkolonialne imperium. Ghana czuje się spadkobiercą tamtego państwa. Dziś władcy przysługuje głównie rola reprezentacyjna. Poza tym to on mianuje wodzów ghańskich wiosek. Obecny monarcha Nana Osei Tutu II jest władcą od 1999 r. W XVII w. lud Aszanti rozwinął ogromne i zamożne imperium, głównie dzięki handlowi złotem, diamentami i kakao, w zamian za broń. Dzięki temu Aszanti było jednym z nielicznych afrykańskich krajów zdolnych stawić opór europejskim imperialistom. Do czasu. W czasie czwartej wojny z Brytyjczykami, zakończonej w 1896 r., zmuszeni byli się poddać. Szybko odnajdujemy pałac, w którym ma odbyć się królewska impreza. Trzeba kupić bilet. Niestety w Ghanie w obiektach turystycznych obowiązują dwa cenniki: dla swoich i cudzoziemców. Kolegom z Nigerii z wiadomych względów udaje się obejść to rozróżnienie, ale my, blade twarze, odczuwamy w portfelu bolesny dyskomfort dyskryminacji. Zaczyna się impreza. Muzyka, kolory, totalny szał. Goście to śmietanka towarzyska kraju, w tym przedstawiciele dyplomacji i urzędów. Wszyscy prezentują się z dumą w tradycyjnych strojach – kolorowych, długich i przewiązywanych przez jedno ramię. Ważniejszym gościom towarzyszy służba, która za pomocą bogato zdobionych parasoli osłania ich przed słońcem. Jest i król! Ubrany w czerwono-złote szaty, z biżuterią z czystego złota. Muzycy zaczynają dąć w trąby z kości słoniowej, dziewczęta obsypują kwiatami drogę, po której stąpa możnowładca. Ten w końcu siada na tronie. Goście ustawiają się w długiej kolejce, by ukłonić się i okazać szacunek. Turystom ponoć nie przystoi podchodzić bliżej. Kłaniam się więc z oddali. W zamian otrzymuję delikatny uśmiech skierowany właśnie do mnie. Po chwili król znów poważnieje. Święte małpy Zakończyliśmy pracę nad naszym projektem. Pierwsze szkolenie dla studentów wypadło rewelacyjnie. Sala wypełniona była po brzegi, a reakcje po zajęciach pełne entuzjazmu. Zadbaliśmy również o oprawę artystyczną całego eventu – były wspólne tańce, śpiewanie i jedzenie. Po kilku dniach studenci przesłali nam stworzone przez siebie własne biznesplany. Wybraliśmy najlepsze i podesłaliśmy wybranym wcześniej firmom, które mają podjąć z nimi współpracę. Po ciężkiej pracy czas na poznanie reszty kraju! Jedziemy do Cape Coast, dawnej stolicy nad oceanem. To miejsce trzeba zobaczyć, by zrozumieć historię kraju. Miasto zostało założone w XV w. przez Portugalczyków. Kilkakrotnie zmieniało właściciela, przechodząc z rąk Holendrów, Szwedów po Brytyjczyków. To ci ostatni w 1877 r. przenieśli stolicę do Akry. Zwiedzamy jeden z dwóch zamków (można to robić także nocą, przy oświetleniu lamp naftowych), chodzimy po ruinach fortów (najstarsze kamienie pochodzą z XVI w.). Zamek Cape Coast zbudowano w celu ułatwienia transatlantyckiego handlu drewnem i złotem, później przekształcono go w fort handlu afrykańskimi niewolnikami, który słynął ze szczególnego okrucieństwa w traktowaniu i przetrzymywaniu ludzi. Na koniec, mając i tak mokre ubrania od upału, decydujemy się na lodowatą kąpiel w wysokich falach Oceanu Atlantyckiego, otaczającego ruiny Cape Coast. Mój pierwszy raz w oceanie! Potem podróżujemy już bez ghańskich znajomych, w trzyosobowej grupce. Ruszamy na północ! Pierwszy przystanek: sanktuarium małp między wioskami Boabeng i Fiena. Małpy są w tym regionie uznawane za święte, nie wolno ich płoszyć ani przepędzać. Okoliczni mieszkańcy uważają, że chronią ich od złego i dlatego pośmiertnie należy im się szacunek. Spacerujemy po lesie dobre dwie godziny, zanim udaje nam się dojrzeć pierwszego czarno-białego colobusa. Drugim unikatem są pomarańczowe małpki mona. Oba gatunki bardzo rzadkie, w regionie jest ich zaledwie 600. W lesie odnajdujemy również cmentarzysko. Na małej polanie rozstawione są niewielkie tabliczki. Na niektórych wypisane są imiona, na innych tylko data. To nagrobki zwierząt, z rokiem ich śmierci. Północ to region dwóch religii. Podczas gdy w południowej i środkowej Ghanie dominuje chrześcijaństwo, tu pojawia się coraz więcej muzułmanów. Ponadto język angielski zostaje wypierany przez francuski. Chodząc po Tamale lub innych miasteczkach, słyszymy nawoływania muezinów. Spotykam zakwefione kobiety i mężczyzn uciekających wzrokiem od moich – w ich mniemaniu – za krótkich spodenek. W końcu docieramy do parku Mole. Podłączamy się do grupy Duńczyków i ruszamy pod opieką przewodnika, który gwarantuje nam ochronę. U boku ma wielką strzelbę. Przedzieramy się przez puszczę najciszej jak potrafimy. Nie chcemy odstraszyć zwierząt. Z czasem dostrzegamy ptaki tak kolorowe, że koliber przy nich to szara mysz. Widzimy też afrykańskie jelenie i gigantyczne mrówki. Ale wielkich zwierząt, ani widu, ani słychu. Trudno… Zbliżamy się do końca wyprawy i nagle – słoń! Swoimi ogromnymi uszami chłodzi się przed upałem. – Spójrzcie, nie ma prawego kła. Musiał go stracić podczas walki – mówi nasz przewodnik. Po chwili pojawia się cała rodzinka słoni. Jestem w euforii! Msza za Afrykę Zbliża się powrót. Tuż przed wyjazdem Samuel zaprasza mnie na mszę. W przeciwieństwie do Europy nie trwa ona godziny, ale cały dzień, z małymi przerwami na domowy obiad czy kolację. Kościół to wielki namiot z niewielkim ołtarzem i kilkudziesięcioma plastikowymi krzesełkami. Są i sztuczne kwiaty, święte obrazy, upięte tkaniny i dywany. Kiczowato, ale uroczo. Samuel przedstawia mnie pastorowi. Uścisk dłoni… I cały namiot klaszcze i krzyczy. Dlaczego? „Biały człowiek w kościele to znak od Boga, że czeka nas szczęście w wiosce” – szepcze mi do ucha Samuel. Wzruszona siadam na jednym z nielicznych wolnych plastikowych krzesełek. Msza trwa dalej. Ludzie śpiewają, tańczą, łapią się za ręce. Niektórzy zamykają oczy i ze wzruszenia płaczą. Oni przeżywają tę mszę całym swoim sercem i ciałem. Mnie też udzielają się te emocje, choć przecież nie rozumiem ani słowa. Dziecko kobiety bawi się moimi włosami, jednocześnie całując mnie w policzek. To kwintesencja Afryki. Chcę tu zostać na zawsze!
Afryka: Poznaj niezwykłych mieszkańców doliny Omo
To miejsce wkrótce zniknie z map świata. Mimo że jest najbardziej dziewiczym etnicznie skrawkiem Afryki.
W dolinie Omo w Etiopii czas dawno się zatrzymał i wciąż nie ma ochoty gnać łeb na szyję jak w moim świecie. Kobiety Mursi cały czas ozdabiają wargi glinianymi krążkami, chłopcy Hamerów nadal muszą przeskoczyć po grzbietach byków, by stać się mężczyznami. Karo wciąż ma­lują nagie ciała kredą i ochrą w fanta­zyjne wzory, traktując je jako jedyne ubiory. A Dasanechowie robią ozdoby ze wszystkiego, co wypluwa z siebie w Afryce cywilizacja – ze śmieci, kapsli, pasków od zegarków, starych śrub. Dwadzieścia parę plemion, od paru do parunastu tysięcy osób każde. Razem około 200 tys. To jedyne z odwiedzonych przeze mnie miejsc na świecie (a podróżowałam po ponad 60 krajach na sześciu kontynentach), gdzie za przepaską na biodrach nie ma telefonu komórkowego. Po prostu nie ma gdzie ładować baterii, a słoneczne jeszcze tu nie dotarły. Tutejsze ludy żyją w chatach z żerdzi, słomy, liści. Śpią na skórach rozciągniętych na klepisku, tuż obok paleniska, na którym w jednym kotle gotuje się wspólną strawę. Uprawiają motyką pola, kopią w wyschniętych korytach rzek doły, by w porze suchej zdobyć wodę niezbędną do życia. I kilometrami noszą ją w plastikowych baniakach, choć zdarza się jeszcze, że i w glinianym dzbanie wyrabianym bez koła garncarskiego i wypalanym w ziemi. Dolina Omo wciąż idzie. Z targu na targ, z wioski do wioski, by sprzedać garstkę sorgo, dzban piwa, łyk kawy parzonej z łupin i liści kawowych, bo ziarno dla rdzennego mieszkańca doliny Omo jest po prostu za drogie. Podróż po dolinie Omo to dni przetelepane na wybojach i w pyle. Do niektórych plemion jedzie się dzień, czasami dwa. Do Karo kilkanaście godzin w 40-stopniowym skwarze, ale powitanie wynagradza cały trud. Wymalowani w zygzaki, kropki, paski, od stóp do głów Karo chętnie prowadzą do swych wiosek. Kobiety mają dodatkowo przebite dolne wargi długimi na kilkanaście centymetrów gwoździami. Dziwna to ozdoba, choć to nic w porównaniu do krążków wargowych Mursi. To najdziwniejszy lud doliny Omo. Dziewczynki Mursi od najmłodszych lat przygotowywane są do noszenia w wargach glinianych krążków. Najpierw wykonuje się nacięcie i wkłada weń patyczek. Gdy rana się zagoi, w otwór wsuwa się kołek, a potem pierwszy krążek, poczynając od wielkości spodeczka, a kończąc na tych o średnicy talerza obiadowego. By utrzymać go w wardze, kobieta Mursi musi wybić sobie dolne siekacze. Do Mursi żyjących w Parku Narodowym Mago przedziera się przez chmary much tse-tse. Do Dasanechów przeprawia dłubanką, bo ostatni most na rzece Omo zawalił się pod koniec XX w. i nikt nie myśli go odbudować. Dłubanka nie ma nawet opływowego kształtu, jest po prostu wydrążonym pniem drzewa. Chybotliwym i szybko nabierającym wody. A wszystko na rzece pełnej wirów, bakterii wywołujących śmiertelne choroby, a niekiedy i krokodyli. Te trudy w dotarciu do ludów Omo nie uchronią jednak doliny. Bo właśnie powstaje trzecia, największa tama na rzece. Wysoka na ponad 200 m ma sprawić, że Etiopia, która prawie w 70 proc. nie ma prądu, nagle zyska do niego dostęp. Ale jednocześnie życiodajna rzeka Omo nie dotrze już do doliny, nie użyźni ziem zamieszkałych przez plemiona. Ludy Omo czeka przymusowa emigracja do cywilizacji. Tyle że historia australijskich Aborygenów czy amerykańskich Indian pokazała, że nie dla wszystkich nowy wspaniały świat jest spełnieniem marzeń. Życie w rezerwacie to zawsze jest życie na pograniczu godności, zatracenia tego, co przez pokolenia było najważniejsze. Drugim zagrożeniem są złoża ropy. Rząd wydał zgodę na odwierty. Małe samoloty przywożące ekspertów już dziś lądują na wyrzezanych w buszu pasach startowych. Pierwsze badania rokują, że pojawią się tu wkrótce szyby wiertnicze. Jest jeszcze i trzecia zaraza – cukier. Na obrzeżach parku Mago, tego gdzie żyją Mursi, powstaje wielka cukrownia. Zamiast buszu – pola trzciny cukrowej. Już teraz ciężarówki jak wielkie mrówki dowożą kamień na drogi, by potem inne ciężarówki mogły tymi drogami zwozić melasę. Droga natomiast to pierwszy krok do utraty dziewiczości. Bo drogą zaczną tłumnie przyjeżdżać turyści, którzy do lat 90. XX w. w ogóle nie mieli do doliny Omo wstępu. Turyści zaś to łatwy pieniądz, żebractwo, przeniesienie życia z buszu na drogę. A to krok w kierunku bezdroża losu ludów Omo. Etnograficzny tygiel etiopskiej doliny wygasa. Na odnalezienie jego żaru, a nie tylko cepeliowskiej wioski, pozostało niewiele czasu. Liczonego w miesiącach, może latach, ale z pewnością nie dekadach, choć tu życie nie zmieniało swego rytmu przez ostatnie stulecia. NO TO W DROGĘ: KIEDY ■ Wyłącznie w porze suchej, bo w regionie właściwie nie ma dróg, a ich funkcję najczęściej pełnią wyschnięte koryta rzek. Konieczny samochód z podwyższonym zawieszeniem. JAK PODRÓŻOWAĆ ■ Tylko z lokalnymi przewodnikami. Bez ich znajomości terenu trudno byłoby trafić do rozrzuconych po buszu wiosek, bo nawet jeśli pojawi się wyrzezana w buszu droga – piaskowa rzecz jasna – nie uświadczy się żadnego drogowskazu. Jedynymi drogowskazami są ludzie wydreptujący od stuleci szlaki do wsi i miasteczek na targi. Warto wiedzieć: Mursi wciąż noszą gliniane krążki z wargach, Hamerowie skaczą przez byki, a Karo malują nagie ciała w fantazyjne wzory. Ale ten etnograficzny tygiel Afryki wygasa