National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-05T06:56:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Rekordowe odkrycie ze świata dinozaurów. W Boliwii odkryto tysiące śladów
items: XV-wieczna rzeźba rozpoznana po latach. Nowe dzieło Wita Stwosza odnalezione w zakrystii opactwa cystersów
items: Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
items: Nikt ich nie widział od 5000 lat. Te malowidła stworzono w miejscu pradawnego kultu
items: Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
items: Mrówki robią coś, czego nikt się nie spodziewał. Również stosują „lockdown w pandemii”
items: Tajemnicze ruchy we wnętrzu Ziemi. Wywołały olbrzymią anomalię grawitacyjną
items: Polacy odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Rozmawiamy z „podziemnymi astronautami”
items: Ta nieznana nauce ryba głębinowa przypomina różowy pompon. Niezwykły film z Kalifornii
items: Gigantyczny 40-centrymetrowy patyczak odkryty w wysokogórskich lasach w Australii
items: To nie film. Prawdziwy piracki skarb u wybrzeży Madagaskaru odkryty po wiekach
items: Z Wisły wyłowiono XVIII-wieczną szablę. Nie służyła do walki
items: Zęby mądrości to „medyczne złoto” – mogą pomóc w leczeniu wielu chorób
items: Ani żywy, ani martwy: odkryto tajemniczy morski organizm. Czym jest Sukunaarchaeum?
items: Przełom w leczeniu cukrzycy – jedna dawka nowego preparatu leczy nawet najcięższe przypadki
items: Odkryto nową grupę krwi. Ma ją jedna kobieta na świecie
items: Mózg działa inaczej niż sądziliśmy. Pojedyncze neurony potrafią jednocześnie pracować nad wieloma zadaniami
items: Pająki morskie „napędzane” metanem odkryto w Kalifornii
items: Impulsy spod lodu na Antarktydzie łamią znane prawa fizyki
items: Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
items: Odkryto „smoczego księcia”. Bez niego nie byłoby tyranozaura
items: Naukowcy odkryli nowy gatunek rośliny. Jest mięsożerna i poluje w nieznany dotąd sposób
items: Ekspedycja National Geographic uchwyciła legendarną trzymetrową kałamarnicę. Pierwsze nagranie żywego osobnika
items: Kosmiczna sensacja – nieznany nauce obiekt emituje dwa rodzaje sygnału, dokładnie co 44 minuty
items: Sójki są mądrzejsze od dzieci. Zaskakujące wyniki eksperymentu

Rekordowe odkrycie ze świata dinozaurów. W Boliwii odkryto tysiące śladów
type: item
date: 2025-12-05T06:55:32.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: boliwia
subject: dinozaury
subject: odkrycia
subject: paleontologia
description: Naukowcy z kalifornijskiego Geoscience Research Institute odkryli miejsce świadczące o wyjątkowej aktywności dinozaurów. Skala tego znaleziska nie ma odpowiednika w dotychczasowych odkryciach. Zaskakuje również różnorodność sposobów poruszania się teropodów, co potwierdzają pozostawione przez nie ślady.
encoded: „Gdziekolwiek spojrzysz, ziemia pokryta jest śladami dinozaurów”. Tymi słowami członek naukowego zespołu Geoscience Research Institute, Raúl Esperante, opisuje teren, na którym odkryto rekordową liczbę śladów dinozaurów. Boliwijskie znalezisko stanowi nie tylko paleontologiczny fenomen ze względu na swoją skalę, lecz także dostarcza dowodów na to, jak intensywnie wykorzystywane były te obszary przez prehistoryczne gady w krótkim czasie. Boliwijski Park Jurajski – gdzie doszło do znaleziska? Prace paleontologiczne miały miejsce na stanowisku Carreras Pampas w Parku Narodowym Torotoro w Boliwii. Obszar ten, położony w centralnej części kraju, zajmuje około 165–166 km². Torotoro, poza zapierającymi dech w piersiach widokami Andów, znane jest z licznych pozostałości po aktywności dinozaurów. W okresie późnej kredy tereny te stanowiły miękką równinę błotną położoną w pobliżu linii brzegowej płytkiego morza lub dużego zbiornika wodnego. Osady mułowo-wapienne, z których zbudowane było podłoże, działały jak naturalny odlewowy materiał, dokładnie zachowując kształt m.in. stóp zwierząt. Dzięki wyschnięciu tych osadów oraz późniejszemu wypiętrzeniu Andów, które podniosło dawną równinę na wysokość ponad 2 500 metrów, dziś możemy podziwiać tysiące śladów pozostawionych przez prehistoryczne gady. Prehistoryczna autostrada i basen – co udało się odkryć? Naukowcy naliczyli około 16 600 odcisków. Większość z nich to ślady pozostawione przez teropody – dwunożne dinozaury drapieżne, do których należy choćby dobrze znany tyranozaur. Na boliwijskim stanowisku paleontologicznym zaobserwowano ślady dinozaurów o bardzo zróżnicowanych rozmiarach – odcisków mających od niespełna 10 do ponad 30 centymetrów. Znaleziska obejmują nie tylko odciski stóp, lecz także ślady ogonów, które ciągnęły się za poruszającymi się prehistorycznymi gadami. Prawdopodobnie, ze względu na grząskie podłoże, zwierzęta zapadały się w osad, co powodowało kontakt ogona z powierzchnią. Odciski dinozaurów w niektórych p…

GettyImages-1232673327-5fc38b6.jpg
width: 3554
height: 2666

XV-wieczna rzeźba rozpoznana po latach. Nowe dzieło Wita Stwosza odnalezione w zakrystii opactwa cystersów
type: item
date: 2025-11-27T09:02:45.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: jezus chrystus
subject: kraków
subject: odkrycia
subject: rzeźba
description: Niemiecki rzeźbiarz Wit Stwosz słynie przede wszystkim z okazałego ołtarza znajdującego się w Kościele Mariackim w Krakowie. Naukowcy z Małopolski alarmują jednak, że to nie jedyne krakowskie pozostałości po artyście z Schwarzwaldu. Spod jego dłuta miało wyjść XV-wieczne znalezisko – pięćdziesięciocentymetrowa figura.
encoded: Rzeźba przez lata zdobiła zakrystię opactwa cystersów w krakowskiej Mogile. Przed odkryciem badaczy z Uniwersytetu Jagiellońskiego nikt nie podejrzewał, że figura mogła wyjść spod dłuta Wita Stwosza, jednego z najsłynniejszych artystów późnego średniowiecza w Polsce. Dopiero szczegółowe badania stanu zachowania oraz porównanie z innymi pracami rzeźbiarza pozwoliły naukowcom stwierdzić z dużą pewnością: autorem dzieła jest sam Wit Stwosz. Co przedstawia rzeźba? Odkryta rzeźba Wita Stwosza przedstawia ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. Krucyfiks został wykonany z drewna gruszy — materiału niezwykle wymagającego w obróbce. Wybór ten może jednak wskazywać na autora, ponieważ Stwosz wielokrotnie korzystał właśnie z gruszy przy tworzeniu swoich mniejszych dzieł. Prace wykonane w tym drewnie możemy podziwiać m.in. w kościele Świętej Trójcy w Iwanowicach, w Los Angeles oraz w świątyni św. Sebalda w Norymberdze. Również niezwykła pieczołowitość wykonania sugeruje związek z mistrzowskim stylem artysty. Rzeźba wyróżnia się wyjątkowo precyzyjną anatomią – mięśnie, ścięgna i żyły zostały odwzorowane w sposób charakterystyczny dla Wita Stwosza. Podobieństwo odkrycia Aby przypisać krakowskie znalezisko do innych prac niemieckiego rzeźbiarza, badacze porównali je z uznanymi dziełami Wita Stwosza. W raporcie opisującym podobieństwa autorzy wskazują: „Smukłość i wyprężenie ciała, siatka żył na niektórych częściach ciała, młodzieńczy typ twarzy zmarszczonej w grymasie bólu, a przede wszystkim wirtuozerskie opracowanie szczegółów anatomicznych prowadzą autorów do wniosku, że wyszło ono (dzieło) spod dłuta Wita Stwosza pod koniec jego pobytu w Krakowie”. Wyrzeźbiony Chrystus nosi także przepaskę biodrową, tzw. perizonium. Jej asymetryczny układ i wyraźne przekątne linii fałd odpowiadają sposobom kształtowania draperii widocznym w innych pracach artysty. Znaczenie nieznanej pracy Autorzy opracowania — Dobrosława Horzela i Marek Walczak z Instytutu Historii Sztuki UJ — podkreślają, że odkryc…

shutterstock2545407001-39d438d.jpg
width: 6957
height: 4019

Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
type: item
date: 2025-11-13T13:00:11.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: asteroida
subject: chiny
subject: kometa
subject: kosmos
subject: meteoryty
subject: odkrycia
subject: ziemia
description: W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
encoded: Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali ude…

FABRIC-KOLAZ-32-20-e94faaa.jpg
width: 2700
height: 1800

Nikt ich nie widział od 5000 lat. Te malowidła stworzono w miejscu pradawnego kultu
type: item
date: 2025-10-29T07:50:31.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: finlandia
subject: odkrycia
description: Malowidła naskalne z Astuvansalmi to jedno z najcenniejszych stanowisk archeologicznych w Finlandii. Teraz, dzięki innowacyjnej technologii, naukowcy odkrywają kolejne obrazy, które przez tysiące lat pozostawały niewidoczne dla ludzkiego oka.
encoded: Spis treści: Zaginione malowidła naskalne w Finandii Dzięki nowej technologii naukowcy odkrywają nowe dzieła Sztuczna inteligencja stworzy rekonstrukcję pradawnych malowideł Uważa się, że malowidła naskalne z Astuvansalmi zostały odkryte w 1968 roku przez fińskiego archeologia Pekkę Sarvasa się w Ristiinie, choć miejscowa ludność wiedziała o ich istnieniu znacznie wcześniej. Dzieła zostały namalowane na klifie nad brzegiem jeziora Yövesi w Ristiinie, w południowo-wschodniej części Finlandii. Skała ta przypomina ludzką głowę, szczególnie widoczne jest to zimą, gdy spogląda się na nią od strony pokrytego lodem jeziora. Zaginione malowidła naskalne w Finandii Sarvas odkrył tam około 80 malowideł. Najstarsze powstały około 3000–2500 r. p.n.e. To sprawia, że jest to jedna z największych starożytnych kolekcji sztuki naskalnej w krajach nordyckich. Większość przedstawia zwierzęta, przede wszystkim łosie, na które wówczas polowano. Obrazy zostały stworzone na wysokości, od prawie 8 do 12 metrów n.p.m. Wówczas jednak poziom wody był znacznie wyższy. Archeolodzy twierdzą, że dzieła te były malowane z łodzi. Sam klif najprawdopodobniej była miejscem starożytnego kultu lub ceremonii. Teraz naukowcy z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii twierdzą, że dzięki nowej technice obrazowania komputerowego, są w stanie odkryć tu nowe malowidła, które dotychczas ukryte były za warstwą mchu i osadów. Dzięki nowej technologii naukowcy odkrywają nowe dzieła – Dziś testujemy zupełnie nową technikę obrazowania, która jeszcze niedawno nie istniała. Celem naszych badań jest identyfikacja różnych odcieni czerwieni (ochra, naturalny czerwony pigment, przyp. red.) w skale oraz określenie ich wieku i składu. Patrząc na skałę gołym okiem, można rozróżnić co najmniej trzy różne odcienie czerwieni – powiedział Veikko Miettinen. Badacz twierdzi, że na skale znajdują się wyraźne rysunki, ale także niewyraźne czerwone plamy, gdzie farba najprawdopodobniej się rozprzestrzeniła. To właśnie te plamy zainteresow…

skaly-w-finlandii-ca626d3.jpg
width: 2813
height: 1875

Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
type: item
date: 2025-10-22T11:20:40.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: indiana
subject: oceania
subject: odkrycia
subject: polska
subject: Travel
description: Zdrajca, pechowiec i odkrywca. Jan Kubary to jedna z najbardziej niezwykłych i niejednoznacznych postaci polskiej etnografii. Jego pełne przygód życie zakończyło się w tajemniczych okolicznościach na odległej wyspie.
encoded: W tym artykule: Pechowy powstaniec i zdrajca Jak Jan Kubary został etnografem Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Zadośćuczynienie za zdradę Jan Kubary (1846–1896) urodził się w Warszawie, w rodzinie o mieszanych korzeniach polsko-węgiersko-niemieckich. Jak wielu młodych ludzi, dał się ponieść rewolucyjno-patriotycznej atmosferze. Wstąpił do konspiracji, a od stycznia 1863 roku działał w powstańczej partyzantce. Najwyraźniej przerosło to nastolatka. – Po upływie tygodnia uciekł do Prus, przechodząc granicę w okolicach Myszyńca. Niebawem znalazł się u krewnych w Berlinie, skąd za radą wuja wrócił do Warszawy i zaczął uczęszczać do gimnazjum – opisywała historyczka prof. Franciszka Ramotowska. Pechowy powstaniec i zdrajca Nie oznaczało to jednak końca związków Kubarego z powstaniem styczniowym. Działał w podziemiu, podejmował się misji, wciąż popadał jednak w konflikty. W efekcie po raz kolejny uciekł do Prus, a następnie do Drezna. „W stolicy saskiej zaszedł w życiu Kubarego niezrozumiały epizod, mianowicie zwrócił się do poselstwa rosyjskiego i złożył tam szczegółowe zeznania co do roli, odegranej przez siebie w powstaniu. Obiecywał na przyszłość wiernie służyć rządowi, w zamian za to żądając jedynie prawa powrotu do kraju. W zeznaniach, składanych później przed komisją śledczą, tłumaczył się, że uczynił to, dowiedziawszy się o ogłoszeniu amnestii. Czy tak było w istocie, trudno dojść. Być może uczynił to za namową swych krewnych z Berlina, u których bawił czas pewien pomiędzy pierwszym a drugim pobytem w Dreźnie” – stwierdzał badacz epoki prof. Janusz Iwaszkiewicz w książce „Wielka prowokacja”. To było sprzeniewierzenie się zasadom, ale gdyby Kubary tylko na tym zakończył! Został szpiegiem na carskim żołdzie. Latem 1864 roku wysłano go do Paryża, by śledził polską emigrację i werbował współpracowników. Odnowił tam znajomość ze swoim gimnazjalnym kolegą Aleksandrem Zwierzchowskim mającym szerokie kontakty. Ów przygotował prowokację. Pod pozorem tworzenia w kraju nowe…

jan-kubary-51b12d9.png
width: 2160
height: 1440

Mrówki robią coś, czego nikt się nie spodziewał. Również stosują „lockdown w pandemii”
type: item
date: 2025-10-20T13:34:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: mrówki
subject: odkrycia
subject: owady
description: Mrówki modyfikują strukturę swoich gniazd, by ograniczyć rozprzestrzenianie się chorób. Odkrycie naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzuca nowe światło na „medyczną wiedzę” tych owadów.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” pokazuje, że mrówki potrafią nie tylko dostosowywać swoje gniazda do warunków środowiskowych, ale także do zagrożeń epidemiologicznych. Zmieniona architektura wnętrza ich gniazd może działać jak naturalny lockdown, ograniczając transmisję patogenów między różnymi częściami kolonii. Mrówcze sposoby na choroby Główny autor badania, Luke Leckie, doktorant nauk biologicznych na Uniwersytecie w Bristolu (Wielka Brytania), opowiada: – Wiedzieliśmy już, że mrówki dostosowują budowę gniazd do temperatury i składu gleby. Teraz po raz pierwszy wykazaliśmy, że modyfikują otoczenie, aby ograniczyć transmisję chorób. Naukowiec podkreśla, że to pierwsza taka obserwacja w świecie zwierząt. Od dawna wiadomo było, że mrówki mają cały zestaw sposobów na choroby, żeby zmaksymalizować odporność stada. Na przykład usuwają zarodniki chorobotwórczych grzybów, spryskują chorych członków kolonii odkażającą trucizną, lub izolują zarażone osobniki. Jak badano gniazda mrówek? Teraz naukowcy zastosowali zaawansowaną tomografię komputerową, aby sprawdzić, czy mrówki narażone na patogeny przerabiają swoje gniazda. Kolonie mrówek to skomplikowane, trójwymiarowe konstrukcje z tunelami i komorami pełniącymi różne funkcje, takie jak magazynowanie pożywienia czy ochrona potomstwa. Tomografia pozwoliła dokładnie je prześwietlić. Badacze analizowali dwie grupy po 180 robotnic każda, które umieszczono w dwóch pojemnikach wypełnionych glebą. Pracowite mrówki od razu zaczęły kopać gniazda. Po 24 godzinach do każdego z nich dodano po 20 kolejnych mrówek, z czego jedną wystawiono na działanie zarodników grzybów. Następnie mrówkom pozwolono na dalszą budowę gniazd przez 6 dni. W międzyczasie okresowo wykonywano skany tomografem. „Lockdown” w koloniach mrówek Gdy naukowcy mieli już trójwymiarowe modele gniazd, przeprowadzili symulacje rozprzestrzeniania się choroby. Pokazały one, że zmodyfikowane gniazda zmniejszały ryzyko narażenia na patogeny…

ants-alter-their-nest-48f218f.jpg
width: 1800
height: 1313

Tajemnicze ruchy we wnętrzu Ziemi. Wywołały olbrzymią anomalię grawitacyjną
type: item
date: 2025-10-03T07:52:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: jądro ziemi
subject: odkrycia
subject: ruchy sejsmiczne
description: Tego zjawiska nikt z nas nie odczuł: pokazała je dopiero analiza danych. W 2007 roku grawitacja Ziemi uległa gwałtownym fluktuacjom na ogromnym obszarze. Naukowcy właśnie znaleźli rozwiązanie tej zagadki: kryje się ono głęboko we wnętrzu naszej planety.
encoded: W 2007 roku satelity krążące wokół Ziemi zarejestrowały zaskakujące zjawisko: nad wschodnim Atlantykiem pojawiła się olbrzymia anomalia grawitacyjna. Zjawisko obejmowało obszar wielkości kontynentu, po czym zupełnie zanikło. Dla ludzi było nieodczuwalne, odkryto je dopiero niedawno w danych z misji kosmicznej GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment), prowadzonej przez NASA i DLR w latach 2002–2017. Co zmierzyły satelity misji GRACE? GRACE składała się z dwóch satelitów, które mierzyły minimalne zmiany odległości między sobą spowodowane lokalnymi różnicami w sile grawitacji Ziemi. Mogły w ten sposób rejestrować zmiany masy na powierzchni planety – np. topnienie lodowców, podnoszenie poziomu mórz czy przesunięcia wód gruntowych. Zespół geofizyczki Charlotte Gaugne Gouranton z Université Paris Cité przypuszczał jednak, że satelity mogły uchwycić także procesy zachodzące w głębi Ziemi. I tak właśnie się stało. Analiza danych z lat 2006–2008 ujawniła niezwykły wzorzec: w styczniu 2007 roku nad Oceanem Atlantyckim pojawił się ogromny obszar o oscylującej grawitacji, rozciągający się na 7 tys. km. Zmiany grawitacji wskazywały nie na prosty ubytek czy przyrost masy, lecz na jej gwałtowne przemieszczenie. Co więcej, w tym samym czasie w tym samym rejonie zarejestrowano tzw. geomagnetic jerk – nagłą zmianę pola magnetycznego Ziemi związaną z głębokimi procesami w pobliżu jądra planety. Odrzucone hipotezy i zaskakujące wnioski Badacze rozważali kilka możliwości, m.in. przesunięcie wód oceanicznych lub gruntowych. Modele wykazały jednak, że ilość wody zdolna wywołać obserwowany efekt byłaby fizycznie niemożliwa. Uwaga naukowców skupiła się więc na tym, co się dzieje głęboko we wnętrzu Ziemi. Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem okazała się przemiana fazowa minerału dominującego w płaszczu Ziemi: bridgmanitu ((Mg,Fe)SiO₃). Na granicy jądra i płaszcza, w ekstremalnym ciśnieniu i temperaturze, jego struktura krystaliczna może przejść z formy perowskitowej w post-perowski…

earth-Gravity-Model-b42860d.png
width: 1920
height: 1047

Polacy odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Rozmawiamy z „podziemnymi astronautami”
type: item
date: 2025-09-23T14:29:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: albania
subject: jaskinie
subject: odkrycia
subject: odkrywcy
subject: speleologia
description: O wyczynach himalaistów co i rusz słyszymy w mediach – mnożą się zdobywcy Mount Everest czy innych ekstremalnych szczytów. Stosunkowo rzadko jednak mówi się o tym, co pod ziemią. Jak się okazuje, ukryte pod powierzchnią tajemnice mogą być równie ekscytujące, jeśli nie bardziej, co najwyższe góry. Udało nam się porozmawiać z polskimi speleologami, którzy sensacyjnie odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Jak sami mówią, są „jednymi z najszczęśliwszych ludzi na Ziemi”.
encoded: Spis treści: Poszukiwacze zaginionej jaskini Jak odkrywa się szczeliny? Najgłębsza jaskinia w Albanii Polskie sukcesy świętowane za granicą Niebezpieczeństwo w głębinach, czyli jak radzić sobie pod ziemią Speleolodzy – współcześni żeglarze i astronauci Grupa speleologów związanych z Fundacją Speleologia Polska odkryła najgłębszą jaskinię w Albanii. Shpella e Valbones (Jaskinia Valbony) ma 727 metrów głębokości, a dzięki pracy polskich odkrywców może zostać jeszcze pogłębiona. Jak udało się na nią trafić, w jaki sposób znajduje się nowe jaskinie i co wspólnego mają speleolodzy z astronautami? Rozmawiamy z Michałem Macioszczykiem oraz Justyną i Łukaszem Pokorskimi, organizatorami i uczestnikami wyprawy. Poszukiwacze zaginionej jaskini W 2021 roku do Albanii ruszyła niebagatelna ekspedycja: 28 osób z różnych klubów jaskiniowych w Polsce i Europie pod kierownictwem Michała Macioszczyka ruszyła do Doliny Valbony na północy tego bałkańskiego kraju. Z inicjatywy Mariusza Poloka z FSP badali oni region, który mógł okazać się perspektywiczny z punktu widzenia obecności nowych jaskiń. Co ich skusiło? Przede wszystkim to, że wcześniej w okolicy grotołazi ze speleoklubu Aven oraz Fundacji Speleologia Polska odkryli inną jaskinię – Shpella Sportive – o głębokości 270 metrów. Ta informacja przyspieszała bicie serca: mogła oznaczać, że w okolicy jest więcej nieodkrytych, głębokich jaskiń. Ktoś mógłby zapytać: czemu schodzić do pod ziemię, skoro można zdobywać szczyty? Łukasz Pokorski (Pokor), ratownik GOPR z Grupy Sudeckiej i instruktor ratownictwa, ma na to proste wytłumaczenie: – Nie chcę mówić, że my robimy coś bardziej ekscytującego, ale Himalaje są znane. Satelita obleciała wszystko: wiemy, gdzie trafimy, na co trafimy, gdzie ta góra jest. Wiemy, ile jest niezdobytych szczytów na świecie i którędy pójść, żeby je zdobyć. To nurkowie i speleolodzy odkrywają prawdziwy kosmos – opowiada. Jak odkrywa się szczeliny? Międzyklubowa środowiskowa wyprawa przed dokonaniem odkrycia musia…

MHP04287-95f6f8c.jpg
width: 6056
height: 4768

Ta nieznana nauce ryba głębinowa przypomina różowy pompon. Niezwykły film z Kalifornii
type: item
date: 2025-09-10T13:31:23.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: głębia
subject: morze
subject: odkrycia
subject: ryby
description: Różowa rybka o niezwykłym kształcie to tylko jedno z fascynujących odkryć zespołu z Monterey Bay Aquarium Research Institute. W wodach otaczających Kalifornię naukowcy znaleźli trzy nieznane gatunki ryb głębinowych.
encoded: Badacze z Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI) odkryli aż trzy nowe gatunki ryb głębinowych. Wszystkie należą do dennikowatych – rodziny ryb żyjącej między innymi w największych głębinach świata. Nowo odkryta ryba w kształcie pomponu W 2019 roku badacze zaobserwowali nieznaną różową rybę z rodziny dennikowatych (Liparidae), pływającą tuż nad dnem morskim w rejonie Monterey Canyon w Kalifornii. Analizy potwierdziły, że był to nieopisany wcześniej gatunek, nazwany Careproctus colliculi. Słowo „colliculi” nawiązuje do charakterystycznej, chropowatej faktury skóry tej ryby. Nowo odkryta ryba ma tylko około 9 cm długości, ale mały rozmiar nadrabia niezwykłym kształtem – jej głowa przypomina różowy pomponik z dużymi oczami. Całe ciało jest różowe, z szerokimi płetwami piersiowymi o wydłużonych promieniach, co nadaje im postrzępiony wygląd. Wyniki prac zespołu naukowców z USA (State University of New York, Uniwersytetu Montany i Uniwersytetu Hawajskiego), opublikowano właśnie w czasopiśmie „Ichthyology and Herpetology”. Oprócz Careproctus colliculi odkryto jeszcze dwa nieznane nauce gatunki dennikowatych. Wszystkie trzy żyją na dużych głębokościach, u wybrzeży Kalifornii. View oEmbed on the source website Dennikowate: odporni mieszkańcy największych głębin Dennikowate to niezwykle zróżnicowana rodzina ryb. Znanych jest ponad 400 ich gatunków, od ryb płytkich płycizn po głębinowe. Mają miękkie, galaretowate ciała, duże głowy i często posiadają przyssawkę na brzuchu. Pozwala to im przyczepiać się do podłoża czy innych organizmów. Rekord najgłębiej występującej ryby na świecie należy właśnie do dennikowatych. W 2023 roku japońscy i australijscy badacze sfilmowali dennika z rodzaju Pseudoliparis na głębokości 8 336 metrów, podczas ekspedycji do rowu oceanicznego Izu-Ogasawara, u wybrzeży Japonii. Kolejne dwa gatunki – zupełnie różne od pierwszego Kolejne dwie nowo odkryte rybki, choć tez nalezą do dennikowatych, wyglądają zupełnie inaczej. Careproctus yanceyi ma je…

mbaris-advanced-underw-f51c349.jpg
width: 1206
height: 852

Gigantyczny 40-centrymetrowy patyczak odkryty w wysokogórskich lasach w Australii
type: item
date: 2025-08-01T12:56:55.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: australia
subject: odkrycia
subject: owady
subject: rekordy
description: Po dwóch ekspedycjach naukowcy odkryli ogromny, nieznany gatunek patyczaka w lasach stanu Queensland w Australii. Impulsem do poszukiwań nowego gatunku było zdjęcie nadesłane przez amatora.
encoded: Spis treści: Ogromna samica i jej jaja znalezione w koronach drzew Czy naukowcy odnajdą też samca? Patyczaków-gigantów w Australii jest więcej Nazwany Acrophylla alta ogromny owad mierzy aż 40 cm długości i waży około 40 gramów. Najprawdopodobniej jest najcięższym znanym owadem Australii — cięższym nawet niż endemiczny dla Queensland olbrzymi karaczan Macropanesthia rhinoceros. Ogromna samica i jej jaja znalezione w koronach drzew Odkrycia dokonali profesor Angus Emmott z James Cook University oraz jego współpracownik Ross Coupland. Impulsem do poszukiwań była fotografia otrzymana przez Couplanda za pośrednictwem mediów społecznościowych, która wskazywała na możliwość istnienia nieznanego wcześniej gatunku w deszczowych lasach stanu Queensland w Australii. Po wielodniowych nocnych poszukiwaniach w listopadzie 2024 roku badacze odnaleźli dużą samicę w niedostępnym terenie, w pobliżu osady Millaa Millaa i krateru Mount Hypipamee. Owad znajdował się tak wysoko, że potrzebna była długa gałąź, aby go ściągnąć z drzewa. Naukowcy zebrali również jaja owada, które są istotnym elementem identyfikacyjnym wśród patyczaków — każdy gatunek ma jaja o unikatowym kształcie. Kolejną samicę udało się zaobserwować w lutym 2025. View oEmbed on the source website Emmott wyjaśnił, że patyczak mógł pozostać nieodkryty, bo zamieszkuje nie tylko trudny teren, ale same korony drzew. Tylko wiatr lub ptaki mogą zagonić te owady niżej, gdzie mogłyby łatwiej zostać zauważone przez ludzi. Czy naukowcy odnajdą też samca? Następnym krokiem w badaniach jest odnalezienie samca, co jednak będzie trudne. Samce patyczaków są zazwyczaj dużo mniejsze i wyglądają zupełnie inaczej niż samice, przez co nierzadko mylnie klasyfikuje się je jako przedstawicieli innego gatunku, a nawet rodzaju. Emmott podkreślił, że najlepszym sposobem na potwierdzenie zgodności gatunkowej jest obserwacja pary podczas kopulacji i zebranie jaj. Samice, póki co, zamieszkały w muzeum w Queensland Museum w Brisbane i być może doczek…

AcrophyllaaltaHolotypefemaleinnature-8230ebb.jpg
width: 1920
height: 1280

To nie film. Prawdziwy piracki skarb u wybrzeży Madagaskaru odkryty po wiekach
type: item
date: 2025-07-18T12:22:37.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: madagaskar
subject: odkrycia
subject: piraci
subject: wrak statku
description: Zrabowany skarb, zaginiony wrak, tajemnicze artefakty. Archeolodzy natrafili na morską kapsułę czasu, która może zmienić to, co wiemy o Złotym Wieku Piractwa.
encoded: Spis treści: Wrak u wybrzeży Madagaskaru Atak na pełnym morzu Świadectwa minionej epoki Historie o piratach na dobre wpisały się już we współczesną popkulturę. W opowieściach o postrachach mórz jest jednak ziarno prawdy. Choć wiele z nich to legendy, niektóre okazują się mieć solidne podstawy historyczne, czego dowodem jest niedawne odkrycie wraku statku porwanego przez piratów ponad 300 lat temu u wybrzeży Madagaskaru. Wrak u wybrzeży Madagaskaru Chodzi o wrak portugalskiego okrętu wojennego Nossa Senhora do Cabo. W 1721 roku jednostka padła ofiarą pirackiego ataku na wodach Oceanu Indyjskiego. Po ponad dekadzie badań w rejonie wyspy Nosy Boraha, dawniej znanej jako Île Sainte-Marie, eksperci z amerykańskiego Center for Historic Shipwreck Preservation potwierdzili, że to właśnie ten statek. Najpierw przeanalizowali jednak m.in. kształt kadłuba, odnalezione artefakty oraz historyczne dokumenty. Statek, którego nazwa w tłumaczeniu na język polski oznacza „Naszą Panią z Przylądka”, wyruszył z Goa do Lizbony. Wówczas ten indyjski stan był portugalską kolonią. Na pokładzie znajdowali się wysocy rangą urzędnicy, w tym ustępujący wicekról Goa i arcybiskup, a także około 200 niewolników z Mozambiku. Nossa Senhora do Cabo transportowała sztabki złota i srebra, klejnoty, luksusowe tkaniny i dewocjonalia. Dziś taki ładunek zostałby wyceniony na ponad pół miliona złotych. Atak na pełnym morzu W kwietniu 1721 roku statek został zaatakowany przez słynnych piratów – Oliviera Levasseura oraz Johna Taylora. Levasseur to postać legendarna w historii piractwa – francuski korsarz, który siał postrach na wodach Oceanu Indyjskiego w czasie tzw. Złotego Wieku Piractwa. W momencie ataku okręt był osłabiony – wcześniej napotkał burzę, a załoga, by uniknąć zatonięcia, zmuszona była pozbyć się części uzbrojenia. Piraci przejęli kontrolę nad statkiem i poprowadzili go w stronę Île Sainte-Marie – wyspy, która w XVIII wieku była jedną z najważniejszych baz pirackich na świecie. Ze względu na sw…

Skarb-ze-statku-090a331.jpg
width: 768
height: 576

Z Wisły wyłowiono XVIII-wieczną szablę. Nie służyła do walki
type: item
date: 2025-07-17T10:00:57.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: odkrycia
description: Z dna Wisły wyłowiono szablę z XVIII wieku, a więc z czasów ostatniego króla Polski. Ta kilkusetletnia broń najprawdopodobniej wcale nie służyła do walki. Jakie było jej przeznaczenie?
encoded: Spis treści: Szabla z XVIII wieku. Do kogo należała? Szabla nie do walki? Czasy Poniatowskiego W ostatnim czasie mamy wysyp cennych znalezisk archeologicznych dokonanych w mniej lub bardziej przypadkowy sposób. Kilka tygodni temu pisaliśmy o odkryciu średniowiecznego miecza w Wiśle na wysokości warszawskiego Tarchomina. Takie znaleziska są bardzo rzadkie. Teraz do stołecznego biura Konserwatora Zabytków trafiła kolejna broń. Jej przeznaczenie jest jednak zagadką. Szabla z XVIII wieku. Do kogo należała? „Po mieczu Wisła oddała szablę! Rzuciliśmy się w poszukiwania informacji o niej, tym bardziej że zachowały się dość charakterystyczne jej elementy” – czytamy w mediach społecznościowych Stołecznego Konserwatora Zabytków. Szablę wstępnie zbadał kustosz z Muzeum Wojska Polskiego, Michał Mackiewicz. „Jest to szabla piechoty. Datowałbym ją na drugą połowę XVIII wieku. W tego typu broń wyposażeni byli najczęściej grenadierzy, niekiedy także podoficerowie. Szablę w pochwie wsuwano w skórzaną pętlę i blokowano hakiem będącym elementem pochwy – w tym wypadku ma on formę serduszka” – opisał ekspert. Szabla nie do walki? A teraz najciekawsze. W jego ocenie była to nie tyle broń do walki, ile praktyczne narzędzie używane podczas prac polowych. Z jego pomocą wykonywano na przykład faszynowe kosze. Mackiewicz ma jednak pewne wątpliwości. „Prima Plana jest bardzo dobrym tropem, ale ja bym jednak tego nie przesądzał. Przede wszystkim z uwagi na niekompletność oprawy rękojeści (głowicy). Bardzo podobne były polskie tasaki z epoki stanisławowskiej, które znane są z pobojowisk powstania kościuszkowskiego” – zastrzegł ekspert. Czasy Poniatowskiego Niezależnie od tego, jakie było przeznaczenie szabli, wiemy, że pochodzi z czasów panowania ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego (rządził w latach 1764–1795). Na tron trafił pod wpływem Rosji (i był od nie w pełni uzależniony). To za jego czasów doszło do I rozbioru Polski. Był to początek końca istnienia suwerennej Polsk…

DSC6866-1dec632.jpeg
width: 2048
height: 1365

Zęby mądrości to „medyczne złoto” – mogą pomóc w leczeniu wielu chorób
type: item
date: 2025-06-30T13:24:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: odkrycia
subject: zęby
description: Usunięte zęby mądrości, które najczęściej trafiają do utylizacji, mogą stać się rewolucyjnym narzędziem medycyny regeneracyjnej. Ich miazga kryje komórki macierzyste zdolne do przekształcania się w komórki nerwowe czy sercowe, a można je pozyskać bez etycznych kontrowersji.
encoded: Spis treści Medyczny skarb w niepotrzebnych zębach Niezwykłe właściwości komórek miazgi zębowej „Ósemki” jako biologiczne ubezpieczenie? Co roku miliony ludzi usuwają sobie „ósemki”. Zęby te traktujemy jako niepotrzebną a czasem wręcz kłopotliwą pozostałość ewolucyjną. Tymczasem okazuje się, że miazga tzw. zębów mądrości zawiera cenne komórki macierzyste. Medyczny skarb w niepotrzebnych zębach Badania prowadzone przez dr. Gaskona Ibarretxe z Uniwersytetu Kraju Basków w Bilbao wykazały, że miazga zębów mądrości zawiera komórki macierzyste zdolne do przekształcania się m.in. w neurony, komórki mięśnia sercowego czy tkanki kostnej. Zespół Ibarretxe’go był w stanie uzyskać z nich funkcjonalne komórki neuronopodobne zdolne do przewodzenia impulsów elektrycznych – co jest kluczowe przy odbudowie uszkodzonych połączeń nerwowych, np. w mózgu. Komórki z miazgi zębowej mają kilka istotnych zalet w porównaniu z innymi typami komórek macierzystych (np. z zarodka czy szpiku kostnego). Przede wszystkim ich pozyskanie nie wiąże się z kontrowersjami etycznymi – usunięte zęby i tak trafiłyby do utylizacji. Dodatkowo, przechowywanie własnych komórek eliminuje ryzyko odrzutu przeszczepu i skraca czas potrzebny na leczenie, ponieważ nie trzeba szukać zgodnych dawców. Niezwykłe właściwości komórek miazgi zębowej Wstępne badania pokazują ogromny potencjał terapeutyczny tych komórek. W modelach zwierzęcych wykazano, że mogą one np. zastąpić zniszczone neurony produkujące dopaminę w chorobie Parkinsona. Są zdolne także do wytwarzania substancji chroniących synapsy, co opóźnia odkładanie się szkodliwych białek w chorobie Alzheimera. Co więcej, istnieją dowody na ich zdolność do redukcji złogów amyloidu i ograniczania stanu zapalnego w mózgu. Poza układem nerwowym, komórki macierzyste miazgi mogą: przyspieszać odbudowę kości, wspierać regenerację tkanek po operacjach onkologicznych w obrębie jamy ustnej, poprawiać funkcję serca u modeli zwierzęcych z jego niewydolnością, być potencjalnym źró…

AdobeStock1320728902-d5d7368.jpeg
width: 5824
height: 3264

Ani żywy, ani martwy: odkryto tajemniczy morski organizm. Czym jest Sukunaarchaeum?
type: item
date: 2025-06-25T12:07:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: odkrycia
subject: plankton
subject: wirusy
description: Naukowcy z Kanady natrafili na mikroskopijnego pasożyta, który formalnie jest komórką, ale działa jak wirus. Sukunaarchaeum mirabile – organizm z pogranicza życia – może zrewolucjonizować nasze rozumienie biologii. Być może jesteśmy świadkami narodzin nowej klasy organizmów.
encoded: Spis treści Zaskakująco mały genom – co to oznacza? Czym różni się od wirusów, a w czym przypomina żywe komórki? Sukunaarchaeum – organizm zawieszony między życiem a martwą materią W trakcie badań nad planktonem z gatunku Citharistes regius i jego symbiotycznymi bakteriami, zespół naukowców z Uniwersytetu Dalhousie w Kanadzie, kierowany przez genetyka Ryo Haradę, dokonał niezwykłego odkrycia. Naukowcy natknęli się na nieznany wcześniej mikroskopijny organizm, który nazwali Sukunaarchaeum mirabile. Po bliższej analizie okazało się, że organizm ten ma najmniejszy znany genom na świecie – jest właściwie niczym więcej niż maszynką do powielania się. Zaskakująco mały genom – co to oznacza? Genom Sukunaarchaeum jest nawet mniejszy niż u słynących z małej ilości genów wirusów. Nowy „organizm” jest ekstremalnie uproszczoną komórką pasożytniczą, która posiada jedynie 238 000 par zasad DNA. Dla porównania, niektóre wirusy posiadają nawet 2,5 miliona par zasad. Pomimo że technicznie jest komórką, jej strategia życia niemal całkowicie przypomina wirusy. Organizm ten nie ma metabolizmu – polega niemal całkowicie na gospodarzu, podobnie jak wirusy. Większość jego genów odpowiada za replikację materiału genetycznego, a nie za samodzielne funkcje życiowe. To osobliwe odkrycie może zrewolucjonizować sposób, w jaki definiujemy życie, a przy okazji ujawnić zupełnie nową klasę mikroorganizmów. Gospodarzem Sukunaarchaeum jest glon z taksonu bruzdnic (łac. Dinoflagellata). To jednokomórkowe, zwykle ruchliwe organizmy, żyjące głównie w morzach i oceanach, ale też w wodach słodkich. Mają dwie bruzdy na powierzchni ciała i poruszają się za pomocą dwóch wici. Często zawierają chloroplasty i przeprowadzają fotosyntezę. Niektóre gatunki są toksyczne i powodują zakwity wód (np. czerwone przypływy). Czasami można spotkać je w postaci kolonii. Czym różni się od wirusów, a w czym przypomina żywe komórki? Organizm różni się od wirusów pod jednym, zasadniczym względem: zawiera własne geny umożliwiaj…

DianoflagellatHostOfMostVirusLikeOrganismMicroscope-940b39e.jpg
width: 1024
height: 415

Przełom w leczeniu cukrzycy – jedna dawka nowego preparatu leczy nawet najcięższe przypadki
type: item
date: 2025-06-25T11:28:06.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: cukrzyca
subject: medycyna
subject: nauka
subject: odkrycia
description: Nowy lek Zimislecel może całkowicie wyeliminować potrzebę podawania insuliny u pacjentów z ciężką cukrzycą typu 1. Przedstawiono go podczas prestiżowego kongresu diabetologicznego, a jego działanie opiera się na komórkach macierzystych.
encoded: Spis treści Przełomowa terapia komórkami macierzystymi – jak działa Zimislecel? Czy nowy lek to koniec codziennych zastrzyków dla milionów chorych? Komórki macierzyste – rewolucja w medycynie Podczas 85. kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA) zaprezentowano przełomową terapię komórkową dla pacjentów z ciężką, insulinozależną cukrzycą typu 1. Przełomowa terapia komórkami macierzystymi – jak działa Zimislecel? Nowy lek – Zimislecel – został opracowany przez amerykańską firmę biotechnologiczną Vertex Pharmaceuticals. Wykorzystuje on komórki macierzyste, które po wszczepieniu do organizmu pacjenta przekształcają się w komórki przypominające naturalne wyspy trzustkowe – odpowiedzialne za produkcję insuliny. Lek zaprezentowano na kongresie diabetologów w Chicago w USA. W ramach wstępnego badania klinicznego terapią objęto 12 pacjentów, którzy wcześniej przez wiele lat musieli codziennie wstrzykiwać sobie insulinę. Po podaniu jednorazowej dawki Zimislecel, aż 10 z nich po upływie roku całkowicie przestało korzystać z zewnętrznej insuliny. U pozostałych dwóch pacjentów dawki insuliny można było znacząco zmniejszyć. Co istotne, u wszystkich pacjentów doszło do znacznej poprawy kontroli glikemii, a epizody hipoglikemii (groźnych spadków poziomu cukru we krwi) ustąpiły już w ciągu trzech miesięcy od podania Zimislecelu. Po pół roku większość pacjentów nie musiała już stosować żadnych zewnętrznych preparatów insuliny, ponieważ ich organizmy zaczęły samodzielnie produkować odpowiednią jej ilość. Czy nowy lek to koniec codziennych zastrzyków dla milionów chorych? To przełom w leczeniu cukrzycy typu 1 – choroby metabolicznej o podłożu autoimmunologicznym, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki odpowiedzialne za wytwarzanie insuliny. Dotychczas jedynymi sposobami leczenia były codzienne iniekcje insuliny, stosowanie pomp insulinowych, ewentualnie transplantacja trzustki lub samych wysp trzustkowych. Jednak każda z tych metod wiązała się z tr…

AdobeStock181413640-31e10c1.jpeg
width: 6016
height: 4016

Odkryto nową grupę krwi. Ma ją jedna kobieta na świecie
type: item
date: 2025-06-24T10:10:09.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: biologia
subject: krew
subject: medycyna
subject: odkrycia
description: Francuscy naukowcy ogłosili odkrycie najrzadszej grupy krwi na świecie, nazwanej „Gwada negative”. Jedyną znaną osobą, u której ją stwierdzono, jest kobieta pochodząca z Gwadelupy, obecnie mieszkająca w Paryżu. Jej unikalny zestaw antygenów został tym samym sklasyfikowany jako 48. znana nauce grupa krwi.
encoded: Spis treści Jak odkryto nową grupę krwi? Skąd się wzięła unikatowa „Gwada negative”? Czym są i ile jest grup krwi? Unikatową grupę krwi odkryto u pacjentki podczas rutynowych badań przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Okazało się, że jej krew nie pasuje do żadnej z dotychczas znanych grup, a w jej organizmie krąży przeciwciało, którego wcześniej nie zaobserwowano. Jak odkryto nową grupę krwi? Po raz pierwszy u pacjentki mieszkającej w Paryżu a pochodzącej z Gwadelupy nową grupę krwi znaleziono w 2011 roku. Miała wtedy 54 lata. Jednak z powodu ograniczeń technologicznych dalsze badania były wtedy niemożliwe. Dopiero w 2019 roku, dzięki zastosowaniu nowoczesnej metody sekwencjonowania DNA, naukowcom udało się zidentyfikować rzadką mutację genetyczną odpowiedzialną za zupełnie nową grupę krwi. Odkrycie zostało oficjalnie zatwierdzone w czerwcu 2025 roku przez Międzynarodowe Towarzystwo Transfuzjologii (ISBT) w Mediolanie, co uczyniło ją 48. oficjalnie uznaną grupą krwi na świecie. Skąd się wzięła unikatowa „Gwada negative”? Według Thierry’ego Peyrarda z Francuskiego Ośrodka Krwiodawstwa (EFS), kobieta odziedziczyła unikalną mutację genetyczną po obojgu rodzicach. Jak podkreślił naukowiec, nosicielka nowej grupy miałaby trudną sytuację, gdyby potrzebowała transfuzji krwi: jest jedyną osobą na świecie, która może być dawcą krwi dla samej siebie. Nazwa „Gwada negative” została nadana na cześć kraju pochodzenia pacjentki – Gwadelupy. Jak tłumaczą naukowcy, dobrze brzmi we wszystkich językach. Odkrycie to jest nie tylko wydarzeniem naukowym, ale też krokiem ku lepszemu leczeniu pacjentów z rzadkimi grupami krwi. Eksperci mają nadzieję, że uda się zidentyfikować inne osoby z tą samą grupą, co pozwoli poprawić opiekę nad pacjentami wymagającymi transfuzji przy bardzo rzadkich grupach krwi. Czym są i ile jest grup krwi? Grupy krwi to specyficzne zestawy antygenów obecnych na powierzchni czerwonych krwinek i w osoczu. Transfuzja krwi z niezgodnej grupy powoduje reakcję ukł…

AdobeStock211045328-ce5658a.jpeg
width: 5369
height: 3558

Mózg działa inaczej niż sądziliśmy. Pojedyncze neurony potrafią jednocześnie pracować nad wieloma zadaniami
type: item
date: 2025-06-23T06:45:32.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: biologia
subject: mózg
subject: neurologia
subject: odkrycia
description: Amerykańscy neurobiolodzy doszli do zaskakujących wniosków. Mózg jest znacznie lepszym wielozadaniowcem, niż do tej pory sądzono. Nawet pojedynczy neuron jednocześnie przekazuje informacje na różne sposoby.
encoded: Spis treści Plastyczność synaptyczna – podstawa uczenia się Neurony są wielozadaniowe Znaczenie nowego badania Ludzie poprzez nowe doświadczenia nieustannie się uczą, a nasze mózgi codziennie tworzą nowe wspomnienia. Nowe hobby, wypróbowanie nowego przepisu, interesujące nas wiadomości ze świata, a nawet piękny widok – mózg przechowuje wiele z tych wspomnień przez lata lub dekady. To, w jaki sposób mózg tworzy wspomnienia, wciąż nie jest do końca jasne. Badanie neurobiologów opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” rzuca nowe światło na ten proces. Okazuje się, że neurony pracują inaczej, niż do tej pory sądzono. Plastyczność synaptyczna – podstawa uczenia się Mózg ssaków składa się z miliardów komórek nerwowych (neuronów). Przewodzą one między sobą impulsy elektryczne i jest to, podobnie jak w komputerach, podstawa przetwarzania i zachowania informacji. Impulsy są przekazywane za pomocą synaps – połączeń między neuronami. Pojedynczy neuron ma mnóstwo rozgałęzień (dendrytów), zakończonych nawet tysiącami synaps. Zebrane przez dendryty sygnały trafiają do ​​wnętrza neuronu, gdzie integruje on wszystkie te sygnały, a potem generuje i wysyła własne. To właśnie zbiorowa aktywność elektryczna w grupach neuronów odpowiada za przechowanie informacji i formowanie wspomnień na podstawie różnych doświadczeń. Przez dekady neurobiolodzy uważali, że mózg uczy się, zmieniając połączenia synaptyczne. Nowe doświadczenia sprawiają, że niektóre połączenia stają się silniejsze, a inne słabsze. Ten proces to tzw. plastyczność synaptyczna. Pojawia się tu jednak ważne pytanie: jak neuron decyduje, które połączenia wzmocnić, a które osłabić? Czy istnieją jakieś definiowalne zasady, którymi można to opisać? To zagadnienie było dotychczas białą plamą na mapie neurobiologii. Badanie opublikowane w „Science” rzuca nowe światło na ten problem. Neurony są wielozadaniowe Amerykańscy naukowcy z Uniwersytetu Stanforda postanowili przyjrzeć się aktywności poszczególnych połączeń synaptyczny…

neurony-413aea0.jpg
width: 2000
height: 500

Pająki morskie „napędzane” metanem odkryto w Kalifornii
type: item
date: 2025-06-18T11:01:37.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: metan
subject: oceany
subject: odkrycia
subject: przyroda usa
description: Nowo odkryte pająki morskie z rodzaju Sericosura, żyjące u wybrzeży Kalifornii, nie polują na ofiary, lecz „pasą się” na bakteriach przetwarzających metan. Mogą odgrywać istotną rolę w cyklu emisji metanu, a ich nietypowe zwyczaje żywieniowe zaskoczyły naukowców.
encoded: Spis treści Odkrycie nowych gatunków pająków morskich u wybrzeży USA Bakterie na egzoszkieletach jako źródło pożywienia Jak bakterie metanowe przetwarzają gaz w energię? Pająki morskie nie są pająkami Żyjące u wybrzeża USA kikutnice, zwane potocznie pająkami morskimi, zaskoczyły badaczy. Stworzenia te wykorzystują bakterie metanowe i „pasą się” na odżywczych związkach produkowanych przez te mikroorganizmy. Odkrycie nowych gatunków pająków morskich u wybrzeży USA Nowe badania, opublikowane w „Proceedings of the National Academy of Sciences” opisują niezwykłe odkrycie trzech nieznanych dotąd gatunków pająków morskich z rodzaju Sericosura, żyjących na dnie Oceanu Spokojnego u wybrzeży USA. Te niewielkie, półprzezroczyste stworzenia, mierzące zaledwie 1 cm długości, zamieszkują głębinowe środowiska z wyciekami metanu, gdzie gaz ten ulatnia się z osadów dennych w postaci pęcherzyków. Bakterie na egzoszkieletach jako źródło pożywienia Zamiast polować na ofiary (meduzy lub inne pająki morskie), nowo odkryte gatunki wykształciły unikatowy sposób odżywiania. Żyją w symbiozie z bakteriami metanotroficznymi (żywiącymi się metanem), które przekształcają metan oraz tlen w cukry i tłuszcze. Bakterie te osiadają na egzoszkieletach pająków, które „pasą się” na ich koloniach, skubiąc substancje ożywcze. To strategia żywieniowa dotąd niespotykana u tych morskich stworzeń. Według głównej autorki badania, profesor Shany Goffredi z Occidental College w Los Angeles, to zjawisko może mieć duże znaczenie ekologiczne. Bakterie żyjące na pająkach przyczyniają się do przekształcania metanu, jednego z najsilniejszych gazów cieplarnianych, w związki nieszkodliwe dla atmosfery. Oznacza to, że nawet tak drobne organizmy mogą odgrywać istotną rolę w ochronie klimatu. Jak bakterie metanowe przetwarzają gaz w energię? Ekosystem głębinowy, w którym żyją nowo odkryte pająki, nie korzysta z energii słonecznej jako źródła energii leżącego u podstaw łańcucha pokarmowego. Zamiast tego mikroorganizmy tam ż…

osmicated-seaspider-29bb586.jpg
width: 1160
height: 653

Impulsy spod lodu na Antarktydzie łamią znane prawa fizyki
type: item
date: 2025-06-16T10:48:01.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: antarktyda
subject: badania naukowe
subject: fizyka
subject: kosmos
subject: odkrycia
description: Podczas poszukiwania neutrin fizycy natrafili na nietypowe sygnały radiowe, emitowane z głębi antarktycznego lodu. Eksperyment ANITA zarejestrował fale, których pochodzenie wciąż pozostaje tajemnicą – być może są dowodem na istnienie nieznanych nauce cząstek subatomowych.
encoded: Spis treści Niewytłumaczalne sygnały z głębi lodu zaskoczyły fizyków Neutrina – najbardziej nieuchwytne cząstki we Wszechświecie Co to jest eksperyment ANITA i jak działa? Detektor cząstek kosmicznych na Antarktydzie zarejestrował serię dziwnych sygnałów, które przeczą obecnemu stanowi wiedzy na temat fizyki cząstek – poinformowała międzynarodowa grupa badawcza z udziałem naukowców z uniwersytetu Penn State. Nietypowe impulsy radiowe zostały wykryte przez eksperyment ANITA (Antarctic Impulsive Transient Antenna) – zestaw instrumentów umieszczanych na balonach unoszących się wysoko nad Antarktydą. Niewytłumaczalne sygnały z głębi lodu zaskoczyły fizyków ANITA ma wykrywać fale radiowe powstające podczas bombardowania atmosfery przez promieniowanie kosmiczne. Tajemnicze sygnały, zamiast odbijać się od lodu, zdawały się dochodzić spod horyzontu. Tego kierunku nie da się wyjaśnić w ramach obecnej wiedzy fizycznej. Wynik może sugerować istnienie nieznanych dotąd cząstek lub ich interakcji, jak twierdzą naukowcy. Fale radiowe dochodziły spod lodu i były emitowane w specyficznym kierunku, pod ostrym kątem. Kosmiczne cząstki, które je wywołały, musiały przebić się przez skały, zanim dotarły do detektora. Skały Antarktydy powinny spowodować pochłonięcie sygnału radiowego i uczynić go niewykrywalnym. Dlaczego tak się nie stało – pozostaje zagadką. Neutrina – najbardziej nieuchwytne cząstki we Wszechświecie Sygnały wykryto podczas poszukiwania neutrin – cząstek zdolnych do przenikania przez materię. To cząstki bez ładunku i o najmniejszej masie spośród wszystkich cząstek subatomowych, powszechnie występujące we Wszechświecie. Zazwyczaj emitowane są przez źródła o wysokiej energii, takie jak gwiazdy, supernowe czy nawet Wielki Wybuch. Problem polega jednak na tym, że bardzo trudno je wykryć. Stephanie Wissel, profesorka fizyki, astronomii i astrofizyki, współautorka odkrycia, mówi: „Neutrina mogą ujawnić więcej informacji o wydarzeniach kosmicznych niż nawet najpotężniejsze tele…

strange-radio-pulses-d-e69c3b7.jpg
width: 1500
height: 1125

Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
type: item
date: 2025-06-12T13:20:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: odkrycia
subject: paleontologia
subject: psy
subject: syberia
subject: udomowienie
subject: wilki
description: Dwa doskonale zachowane szczenięta sprzed 14 tys. lat ponownie wzbudziły sensację. Odkryte w wiecznej syberyjskiej zmarzlinie w 2011 i 2015 roku okazały się siostrami. I nie są, jak wcześniej sądzono, wczesnymi psami.
encoded: Spis treści Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Nowe badania genetyczne dwóch doskonale zachowanych szczeniąt z epoki lodowcowej, odnalezionych na północnej Syberii, sugerują, że były one wilkami, a nie wczesnymi psami domowymi, jak wcześniej przypuszczano. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Quaternary Research” dowodzi, że maluszki były siostrami w wieku około dwóch miesięcy. Miały mieszaną dietę. Spożywały zarówno mięso, jak i rośliny, podobnie jak współczesne wilki. Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Zwierzaki, nazwane „szczeniętami z Tumat”, zostały znalezione w 2011 i 2015 roku około 40 km od miejscowości Tumat na Syberii. Ich ciała zachowały się w wiecznej zmarzlinie obok kości mamutów włochatych. Niektóre z tych kości nosiły ślady przetwarzania przez ludzi. Początkowo sądzono, że w tej okolicy ludzie oprawiali upolowane mamuty, a szczenięta to związane z człowiekiem wczesne psy. Jednak nowe analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Yorku – przy współpracy zespołów z Belgii, Kanady, Danii, Niemiec, Rosji i Szwecji – wykazały, że szczeniaki jednak są wilkami. Przeprowadzono analizy genetyczne oraz chemiczne kości, zębów i innych tkanek. Brak jakichkolwiek śladów obrażeń sugeruje, że mogły znajdować się w podziemnej norze, a przyczyną ich śmierci było osunięcie ziemi, które je tam uwięziło. Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Szczenięta jadły już stały pokarm, choć wciąż piły też mleko matki. Jedno z nich miało w żołądku mięso nosorożca włochatego, a drugie szczątki małego ptaka (pliszki). Najbardziej zaskakujące było odkrycie niestrawionej jeszcze skóry nosorożca włochatego, co oznacza że szczenięta zginęły niedługo po posiłku. Zapewne jadły młodego nosorożca upolowanego przez dorosłych członków stada. To kolejna niespodzianka – uważano że nosorożce są za duże, jak na ofiary wilków. Być może plejstoceńskie wilki na Syberii były wię…

Ice-Age-Puppies-Tumat-Pups-041ff7c.jpg
width: 1200
height: 800

Odkryto „smoczego księcia”. Bez niego nie byłoby tyranozaura
type: item
date: 2025-06-12T12:45:11.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: odkrycia
subject: paleontologia
description: Khankhuuluu mongoliensis, nowo odkryty dinozaur z Mongolii, wypełnia jedną z największych luk w historii tyranozaurów. Jego szczątki, zalegające w muzeum od lat 70., pozwalają zrozumieć, jak z małych drapieżników wyewoluował gigantyczny T.rex.
encoded: Spis treści Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Skąd się wziął najsłynniejszy dinozaur świata – budzący grozę tyranozaur? Na to pytanie nauka nie znała dobrej odpowiedzi – aż do teraz. Analiza szczątków zalegających w muzeum od lat 70. ujawniła nowy, nieznany gatunek dinozaura. Ten „smoczy książę” żył na terenie dzisiejszej Mongolii i jest brakującym ogniwem w ewolucji T. Rexa. Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Paleontolodzy odkryli nowy gatunek dinozaura – Khankhuuluu mongoliensis. Nazwę tę można przetłumaczyć jako „smoczy książę Mongolii”. To średniej wielkości tyranozaur, który żył około 86 milionów lat temu. Stanowi brakujące ogniwo w ewolucji od małych przodków do gigantycznych drapieżników, takich jak tyranozaur Odkrycia dokonano na podstawie dwóch częściowych szkieletów, które znajdowały się w muzeum od lat 70. Khankhuuluu miał około 4 metrów długości i ważył 750 kg. Był więc znacznie mniejszy od późniejszych tyranozaurów, ale większy niż ich wcześniejsi, metrowi przodkowie, tacy jak Suskityrannus i Moros intrepidus. Odkrycie to wypełnia lukę między najmniejszymi a największymi tyranozaurami i pozwala lepiej zrozumieć ich ewolucję. Nowy gatunek miał smukłe nogi i lekko zbudowaną czaszkę. To sugeruje, że był szybkim, zwinnym drapieżnikiem. Nie posiadał tak potężnego zgryzu jak jego późniejsi budzący grozę krewni. Jego obecność w Azji potwierdza skomplikowaną historię migracji tyranozaurów. Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Tyranozaury narodziły się w Azji, skąd przez Beringię (lądowy most łączący kiedyś oba kontynenty) przewędrowały do Ameryki Północnej. Tam wyewoluowały większe formy, jak Gorgosaurus czy Thanatotheristes. Później niektóre tyranozaury powróciły do Azji, gdzie podzieliły się na dwie główne grupy: Tyrannosaurini (masywne drapieżniki z głębokimi pyskami, np. Tarbosaurus) oraz Alioramini (mniejsze, smukłe formy, np. Qianzhousaurus). To nie kon…

Khankhuuluu-0ba26e3.jpg
width: 668
height: 501

Naukowcy odkryli nowy gatunek rośliny. Jest mięsożerna i poluje w nieznany dotąd sposób
type: item
date: 2025-06-12T10:29:50.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: Dom
subject: ewolucja
subject: odkrycia
subject: owady
subject: przyroda
subject: rośliny
description: Podczas ekspedycji na Borneo naukowcy natrafili na zupełnie nową roślinę mięsożerną. To nieznany wcześniej gatunek dzbanecznika, który poluje w wyjątkowo nietypowy sposób.
encoded: W tym artykule: Jak odżywiają się rośliny mięsożerne? Jak polują dzbaneczniki? Przypadkowe odkrycie nowego dzbanecznika Odkrycie nowej rośliny mięsożernej zdarza się bardzo rzadko. Dotychczas znamy tylko ok. 650 gatunków należących do tej grupy. W 2021 roku naukowcy z kanadyjskiego Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej natrafili w Ameryce Północnej na Triantha occidentalis. To nieznana wcześniej, niewielka mięsożerna roślina, która chwyta swoje ofiary za pomocą drobnych, białych kwiatków. Było to pierwsze odkrycie rośliny mięsożernej od dwudziestu lat. Równie zaskakujące jest znalezisko z indonezyjskiej części wyspy Borneo. W 2012 r., podczas wyprawy terenowej w prowincji Kalimantan Północny, naukowcy z Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu napotkali zupełnie nowy gatunek dzbanecznika. Został nazwany Nepenthes pudica. Pudica to po łacinie „wstydliwy” lub „skromny”. Nazwa idealnie pasuje do rośliny, która realizuje swoje drapieżne instynkty pod ziemią. Odkrycie zostało opisane w artykule naukowym opublikowanym właśnie w czasopiśmie „Phytokeys”. Jak odżywiają się rośliny mięsożerne? Rośliny mięsożerne polują przede wszystkim na owady. By je schwytać, stosują bardzo różne strategie. Występująca w Polsce rosiczka ma włoski na liściach pokrytych lepką wydzieliną. Przyciąga ona komary i meszki. Gdy owad usiądzie na liściu, grzęźnie w mazi, a włoski zamykają się, unieruchamiając go. Ofiara zaczyna być powoli trawiona. Z kolei muchołówki amerykańskie stosują mechaniczne pułapki. Ich wklęsłe liście podzielone są na dwie części. Gdy między nimi znajdzie się owad, liście zamykają się w błyskawicznym tempie. Trawienie ofiary trwa kilkanaście dni. Gdy się zakończy, liście otwierają się ponownie. Uwaga, złe kwiaty! Są piękne, zabójcze i... jedna z nich może być Twoja - Festiwal Roślin Owadożernych Dla tych, którzy zdecydują się długi weekend w Warszawie mamy całkiem egzotyczną propozycję. Odwiedźcie Ogród Botaniczny w Powsinie, gdzie będzie się odbywał Festiwal Roślin Owadożern... Inneg…

nowy-gatunek-rosliny-a1e3bf1.png
width: 1080
height: 720

Ekspedycja National Geographic uchwyciła legendarną trzymetrową kałamarnicę. Pierwsze nagranie żywego osobnika
type: item
date: 2025-06-12T07:56:49.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: głowonogi
subject: ocean południowy
subject: odkrycia
subject: towarzystwo national geographic
description: Naukowcy dokonali przełomowego odkrycia na wodach Oceanu Południowego. Po raz pierwszy zarejestrowali żywą kałamarnicę antarktyczną – Gonatus antarcticus. To wydarzenie może zmienić sposób, w jaki patrzymy na głębiny mórz.
encoded: Spis treści Nieplanowany manewr, który przyniósł wielkie odkrycie Co wiemy o Gonatus antarcticus? W trakcie ekspedycji badawczej na Oceanie Południowym, naukowcom udało się po raz pierwszy w historii zarejestrować żywego osobnika niezwykle rzadkiej kałamarnicy – Gonatus antarcticus. Nieplanowany manewr, który przyniósł wielkie odkrycie Dotychczas znano ją wyłącznie z martwych okazów złowionych w sieciach rybackich lub szczątków znajdowanych w żołądkach innych zwierząt morskich. Antarktyczna kałamarnica Gonatus antarcticus została nareszcie zauważona – i sfilmowana – żywa, w wodach Oceanu Południowego. Udało się to w grudniu 2023 roku podczas ekspedycji zorganizowanej przez National Geographic Society we współpracy ze Schmidt Ocean Institute. Statek badawczy R.V. Falkor (too) planował dotrzeć do głębokiego Basenu Powella w Morzu Weddella. Jednak niebezpieczne i szybko przemieszczające się kry lodowe uniemożliwiły realizację pierwotnych planów. Zmuszeni do zmiany lokalizacji, badacze wybrali miejsce na obrzeżu Basenu, nieświadomi, że właśnie tam dokonają przełomowego odkrycia. Podczas zanurzenia zdalnie sterowanego pojazdu SuBastian na głębokość 2100 metrów, naukowiec Manuel Novillo zauważył coś dziwnego w przekazie wideo. Po zbliżeniu pojazdu, zespół ujrzał niesamowity widok: trzymetrową kałamarnicę, która wypuściła zielonkawy atrament – prawdopodobnie przestraszona. Przez kilka minut naukowcy mogli obserwować ją w naturalnym środowisku, dokonując pomiarów laserowych i dokumentując jej zachowanie, zanim odpłynęła. View Ediplayer on the source website Co wiemy o Gonatus antarcticus? Nagranie przesłano do Kat Bolstad z Auckland University of Technology w Nowej Zelandii, specjalistki w dziedzinie głowonogów, która zidentyfikowała stworzenie jako Gonatus antarcticus. Kluczową cechą identyfikacyjną był duży hak na końcu jednej z długich macek – widoczny na nagraniu. Odkrycie to ma ogromne znaczenie naukowe. Naukowcy mogli zaobserwować unikatowe cechy fizyczne kałamarnicy …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/06/BMM2401702Perpetual-Planet-ExpeditionsSouthernROV7-2428e97.jpg
width: 1920
height: 1080

Kosmiczna sensacja – nieznany nauce obiekt emituje dwa rodzaje sygnału, dokładnie co 44 minuty
type: item
date: 2025-06-06T11:16:53.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: gwiazda neutronowa
subject: odkrycia
description: To odkrycie jest naukową zagadką – astronomowie natknęli się na nigdy wcześniej nie obserwowany obiekt. Dziwna gwiazda wysyła sygnały radiowe i rentgenowskie jednocześnie, z niespotykaną regularnością.
encoded: Spis treści ASKAP J1832-0911 : tajemniczy sygnał z kosmosu ASKAP i Chandra – przypadkowa współpraca zrodziła wielkie odkrycie Nowy rozdział w astronomii Astronomowie z Międzynarodowego Centrum Badań Radioastronomicznych (ICRAR), współpracując z zespołami z całego świata, odkryli niezwykłe kosmiczne zjawisko. Tajemniczy obiekt co 44 minuty wysyła sygnał trwający 2 minuty. Naukowcy nie potrafią wyjaśnić, czym dokładnie jest ten obiekt. ASKAP J1832-0911 : tajemniczy sygnał z kosmosu Nieznany nauce obiekt, nazwany ASKAP J1832-0911, emituje impulsy zarówno fal radiowych jak i promieniowania rentgenowskiego, w długich odstępach czasu, wynoszących dokładnie 44 minuty. To pierwsze takie odkrycie – dotychczas nie znaliśmy żadnych ciał niebieskich zachowujących się w ten sposób. Szczegóły odkrycia opisano w artykule w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. ASKAP J1832-0911 jest gwiazdą, ale ponieważ zachowuje się w unikatowy sposób, uznano że należy do odkrytej niedawno klasy obiektów, nazwanych LPT (ang. long-period transients). Te enigmatyczne źródła sygnałów zostały po raz pierwszy zauważone w 2022 roku i od tego czasu zidentyfikowano ich zaledwie dziesięć. Są wyjątkowe ze względu na nieregularne i rzadkie emisje – ich impulsy występują co kilka minut lub godzin, co odróżnia je od innych znanych źródeł fal radiowych. Na przykład pulsarów, u których takie oscylacje zachodzą wiele razy na sekundę. ASKAP i Chandra – przypadkowa współpraca zrodziła wielkie odkrycie ASKAP to nazwa radioteleskopu znajdujący się na terenach Wajarri w Australii. Odegrał on kluczową rolę w detekcji tajemniczego sygnału. Nie mniej istotna była obserwacja tej samej części nieba przez Obserwatorium Rentgenowskie Chandra należące do NASA. Dr Ziteng Wang mówi, że to „jak znalezienie igły w stogu siana”, bo Chandra obejmuje znacznie mniejszy fragment nieba niż ASKAP, a zbieżność tych dwóch obserwacji w czasie była czystym przypadkiem. Nowy rozdział w astronomii Naukowcy przyznają, że póki co nie potrafią jedn…

lprt-lg-b3f144e.jpg
width: 5738
height: 5516

Sójki są mądrzejsze od dzieci. Zaskakujące wyniki eksperymentu
type: item
date: 2025-05-29T08:56:22.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: inteligencja
subject: odkrycia
subject: psychologia zwierząt
subject: zwierzęta
description: Sójki potrafią zaskakiwać – nawet naukowców. W eksperymencie przypominającym słynny test z pianką marshmallow ptaki wykazały się zadziwiającą cierpliwością i zdolnością planowania. Czy ich zachowanie to dowód na wyższą inteligencję, niż do tej pory sądzono?
encoded: W tym artykule: Na czym polega test pianki marshmallow? Test pianki wśród zwierząt Co lubi zjeść sójka Rekordowe opanowanie Test pianki marshmallow to jeden z najsłynniejszych eksperymentów psychologicznych ubiegłego wieku. Wymyślił go Walter Mischel, młody naukowiec z Uniwersytetu Stanforda. Eksperyment miał kilka wersji. W najbardziej znanej badacze sprawdzali, jak długo małe dzieci są w stanie oprzeć się pokusie natychmiastowego zjedzenia podarowanych im słodyczy, jeśli obieca im się, że po pewnym czasie dostaną ich więcej. Na czym polega test pianki marshmallow? Eksperyment wyglądał następująco. Dzieci dostawały podsunięte pod nos słodycze – piankę marshmallow albo ciasteczka Oreo. Dorosły informował dzieci, że mogą zjeść słodkości od razu lub zaczekać. Dodawał też, że jeśli zaczekają, to po pewnym czasie nagroda zostanie powiększona. Następnie dziecko pozostawało samo z pokusą, a naukowcy obserwowali, czy chce i czy potrafi odroczyć sięgnięcie po smakołyk. Test pianki marshmallow badał poziom samokontroli. A także, jaki jest związek tej zdolności wykazywanej w młodym wieku, z tym, jak uczestnicy eksperymentu będą radzić sobie jako dorośli. Badacze śledzili uczestników eksperymentu wiele lat po przeprowadzeniu testu. Okazało się, że badani, którzy potrafili jako dzieci odsunąć przyjemność w czasie, później: rzadziej się rozwodzili, mieli wyższą samooocenę, lepiej radzili sobie z emocjami. Test pianki wśród zwierząt Podobne eksperymenty przeprowadzano również wśród zwierząt. I to bardzo różnych. Wyniki były podobne. Wykazano choćby, że i u szympansów, i u mątw, istnieje związek między silniejszą samokontrolą a wyższym poziomem inteligencji. Psycholodzy z Uniwersytetu Cambridge postanowili sprawdzić, jak z testem pianki marshmallow poradzą sobie krukowate. Ptaki należące do tej rodziny określa się niekiedy „nieopierzonymi małpami”, ponieważ jeśli chodzi o zdolności poznawcze, dorównują małpom naczelnym (innym niż ludzie). Tym razem naukowcy wybrali do badań sójki …

sojka-marshmallow-GettyImages-2195538592-bf4a41f.jpg
width: 2309
height: 1299