Remont ambony ujawnił zamurowane przejście. Znalezisko w XIII-wiecznym kościele w Płocku
Remont w kościele pw. św. Dominika w Płocku przyniósł zaskakujące efekty. Pod współczesnymi warstwami tynku odsłonięto zamurowane przejście oraz symbole na ścianach. Czego jeszcze nie wiemy o tej jednej z najstarszych ceglanych budowli na Mazowszu?
Ta świątynia z pewnością skrywa wiele zagadek. Kościół pw. św. Dominika w Płocku (tzw. kościół „na Górkach”) powstał w XIII wieku. Budynek wzniesiono z cegły. Do naszych czasów zachowały się najstarsze części murów od strony północnej w prezbiterium i w portalu. Być może jest to najstarsza zachowana ceglana budowla na Mazowszu. Czas na remont! Zabytkowe budowle podlegają ochronie konserwatorskiej. W ostatnim czasie w kościele pw. św. Dominika prowadzono prace techniczne przy ambonie. Pochodzi ona z późniejszej, bo późnobarokowej fazy istnienia świątyni. W czasie remontu oczyszczono powierzchnię ambony, uzupełniono ubytki oraz odtworzono brakujące elementy. Jednak nawet przy tak niewielkim zakresie prac w obiektach zabytkowych dochodzi często do ciekawych odkryć. Tak też było i tym razem. Zamurowane przejście – jedno ze „znalezisk” „Warto wspomnieć, że w trakcie prowadzonych prac doszło do kilku odkryć. Podczas demontażu współczesnych stopni prowadzących na ambonę odkuto fragmenty tynku, pod którym ukazał się wątek ceglany sugerujący zamurowane przejście na ambonę. Kolejnym odkryciem były znajdujące się na fragmentach pierwotnego tynku znaki wykonane czarnym konturem” – czytamy w mediach społecznościowych Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ten kościół z pewnością warto odwiedzić. Wewnątrz zobaczymy nie tylko ołtarz i ambonę w stylu rokokowym z połowy XVIII w., ale też krucyfiks z XVIII w. Uwagę zwraca również marmurowa chrzcielnica z 1. połowy XVIII wieku wykonana w stylu barokowym. Z kolei drewniana dzwonnica położona obok kościoła powstała po II wojnie światowej. Za jej wzór posłużyła konstrukcja, która stałą w tym miejscu 200 lat wcześniej. Do podobnych, zagadkowych odkryć dochodzi często w czasie remontów zabytkowych budowli. Kilka tygodni temu w czasie prac związanych z naprawą zapadającej się posadzi w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku natknięto się na pochówek czeskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic, który, choć nie został oficjalnie świętym, był wielbiony przez lokalną ludność. Od Konrada Mazowieckiego po protestantów Kościół pw. św. Dominika w Płocku powstał dla dominikanów, których sprowadził książę Konrad Mazowiecki, czyli ta sama osoba, która sprowadziła do Polski Krzyżaków. Świątynia była konsekrowana między 1234 a 1237 rokiem. Wzniesiono ją z cegły w stylu romańskim z elementami gotyku. Jednocześnie zbudowano przylegający do kościoła klasztor. W 1243 roku Pomorzanie zaatakowali kompleks i go spalili, ale został szybko odbudowany. Do dużych zmian doszło pod koniec XVI wieku, kiedy świątynię przebudowano w stylu renesansowym. Wówczas powstała arkadowa fasada oraz kaplica ufundowana przez Zofię ze Szczepańskich Rawską. Następna przebudowa odbyła się w 1. połowie XVIII w. Wtedy wnętrze otrzymało późnobarokowy wystrój. Od początku XIX wieku do 1945 roku klasztor i kościół pw. św. Dominika w Płocku stał się siedzibą zboru protestanckiego. W 1945 r. kościół trafił w ręce katolików. Źródła: WUOZ w Warszawie, Zabytek.pl Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dlaczego upadła cywilizacja Doliny Indusu? To nie była równa walka
Upadek cywilizacji Doliny Indusu od lat fascynuje badaczy. W ruinach nie znaleziono śladów bitwy, ognia ani masowej śmierci. A mimo to – miasta się wyludniły. Co zatem doprowadziło do końca jednego z najstarszych miejskich społeczeństw świata?
Cywilizacja doliny Indusu, określana też kulturą harappańską lub kulturą Mohendżo-Daro, była jedną z najwcześniejszych kultur miejskich, istniejącą między 5000 a 3500 lat temu wzdłuż rzeki Indus i jej dopływów. Jest to obszar współczesnego Pakistanu i północno-zachodnich Indii. W szczytowym okresie, między 4500 a 3900 lat temu, cywilizacja ta charakteryzowała się rozwiniętymi miastami i zaawansowanymi systemami gospodarki wodnej. Przyczyny jej upadku nie są jednak w pełni poznane. Zespół badaczy z Indii i z USA postanowił ponownie przeanalizować to zagadnienie. Tym razem nie były to jednak badania terenowe czy wykopaliska. Efekty prac opublikowano na łamach „Communications Earth & Environment”. Jak zbadać koniec cywilizacji? Naukowcy postanowili przyjrzeć się bliżej zmianom klimatu w czasach upadku cywilizacji Doliny Indusu. Ale jak to zrobić? Zastosowano kilka metod, wśród nich: symulacje komputerowe klimatu – naukowcy wykorzystali trzy zaawansowane modele komputerowe do odtworzenia warunków pogodowych, jakie panowały w rejonie Indusu 5000 do 3000 lat temu; zebranie danych o pogodzie z przeszłości – wyniki symulacji porównano z rzeczywistymi danymi paleoklimatycznymi, które pochodziły z osadów jeziornych oraz minerałów (stalaktytów i stalagmitów) znalezionych w jaskiniach indyjskich; modelowanie przepływu rzek – meteorologiczne dane z symulacji (takie jak opady i temperatura) wprowadzono do specjalistycznego modelu hydrologicznego, aby obliczyć, jak zmieniał się przepływ rzek w pobliżu 17 najważniejszych miast cywilizacji harappańskiej. Naukowcy porównali tak uzyskane dane z danymi archeologicznymi, aby zobaczyć, kiedy i jak ludzie zmieniali miejsca swojego zamieszkania. Jak upadło Mohendżo Daro? Autorzy zidentyfikowali cztery długotrwałe susze w okresie między 4450 a 3400 lat temu, z których każda trwała ponad 85 lat i dotknęła od 65% do 91% obszaru regionu. Jednocześnie doszło do wzrostu średniej temperatury o pół stopnia Celsjusza i spadku średnich rocznych opadów w regionie o 10–20%. Wydaje się, że te ustalenia pomagają wyjaśnić, dlaczego ta ważna starożytna cywilizacja – współczesna starożytnemu Egiptowi, położona w pobliżu współczesnej granicy indyjsko-pakistańskiej – powoli podupadała. Wygląda na to, że czynniki środowiskowe odegrały tutaj ważną rolę. Migracje ku wodzie? Autorzy artykułu sugerują, że susze wpłynęły na wybór lokalizacji osad. Między 5000 a 4500 lat temu koncentrowały się one na obszarach o większych opadach deszczu. Jednak od 4500 lat temu osady przesunęły się bliżej rzeki Indus, prawdopodobnie w związku z tym, że susze zaczęły wpływać na dostępność wody. Ostatnia, ponad 100-letnia susza między ok. 3500 a 3400 lat temu, zbiegła się z archeologicznymi dowodami na poważną dezurbanizację. Upadek cywilizacji postępował zatem stopniowo, a przedłużające się susze były głównym czynnikiem przyczyniającym się do tego zjawiska. O tym, jak wielkie były miasta wznoszenie przez tę cywilizację, można się przekonać wizytując kluczowe miejsce – Mohendżo Daro na terenie Pakistanu. Znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Źródło: Nature Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nagły upadek cywilizacji Majów to jedna z największych zagadek historii. Co tak naprawdę doprowadziło do ich zniknięcia?
Upadek cywilizacji Majów od lat tłumaczono katastrofalną suszą. Najnowsze badania naukowców rzucają jednak nowe światło na tę teorię. W jednym z regionów Gwatemali klimat był stabilny, a mimo to miasta się wyludniły. Naukowcy podejrzewają, że przyczyna mogła leżeć zupełnie gdzie indziej.
Majowie należeli do rdzennych ludów zamieszkujących głównie półwysep Jukatan, zachodni Honduras, Gwatemalę i Belize. Na tym terenie powstały liczne państwa-miasta. Wiele z ośrodków tej cywilizacja stanowi dziś atrakcje turystyczne. Są to budowle znane z takich miejsc jak Tikal, Copan, Chichen Itza czy Palenque. Powstały tam na przykład schodkowe piramidy. Najnowsze analiz dotyczą południowo-zachodniej części nizin Majów na terenie Gwatemali. Ukazują one w nieznanym świetle kres tych społeczności. Upadek cywilizacji Majów Między 750 a 900 rokiem n.e. populacja Majów mieszkająca na nizinach obecnej Gwatemali doświadczyła poważnego spadku. Naukowcy wiązali ten fakt z mającymi wówczas miejsce epizodami intensywnej suszy. To „klimatyczne” wyjaśnienie stało się dominujące w archeologii. Ale czy słusznie? Amerykańsko-kanadyjski zespół badaczy opublikował właśnie na ten temat artykuł naukowy na łamach „Biogeosciences”. Ukazuje on upadek Majów w inny sposób. Odpowiedź kryjąca się wiele metrów pod ziemią Archeolodzy i badacze przeszłości poszukują odpowiedzi na swoje pytania nie tylko w czasie wykopalisk. Czasem muszą dostać się wiele metrów pod ziemię i to nie z pomocą łopaty. Badanie, które kwestionuje dominującą teorię o upadku Majów spowodowanym suszą, zostało przeprowadzone metodami paleoekologicznymi i geochemicznymi. Naukowcy pobrali rdzenie osadów z dna jeziora Laguna Itzan w Gwatemali. Osady te (czyli muł i błoto) gromadziły się przez około 3300 lat. Zbadano rdzenie o łącznej długości 5,7 metra. Próbki te były pobierane w odstępach zapewniających rozdzielczość czasową około 50–100 lat. Z osadów wyizolowano cząsteczki chemiczne pochodzące z ludzkich odchodów, a ich stężenie było dobrym wskaźnikiem gęstości zaludnienia w okolicy jeziora. Zmierzono też wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, które powstają przy spalaniu materii organicznej. Wskazują one na częstotliwość i intensywność używania ognia do wypalania lasów pod uprawy. Zbadano też izotopy węgla, które pokazują, jak intensywna była uprawa kukurydzy. Co „mówi” środowisko naturalne? Jak widać naukowcy byli w stanie pozyskać sporo informacji. Po ich dokładnej analizie ustalili co następuje: chociaż odnotowano obecność markerów wskazujących na spadek populacji i zmniejszenie skali rolnictwa, to nie znaleziono dowodów na lokalną suszę w zapisie izotopów wodoru. Wahania klimatu były w tym miejscu znacznie mniejsze niż w innych regionach Majów. To sugeruje, że spadek populacji w południowo-zachodniej części nizin Majów nie był bezpośrednio spowodowany przez lokalną suszę. – Upadek cywilizacji Majów nie jest mechanicznym skutkiem jednolitej katastrofy klimatycznej, lecz złożonym zjawiskiem, w którym klimat, organizacja społeczna, sieci ekonomiczne i dynamika polityczna są ze sobą powiązane. Czynniki społeczno-polityczne i ekonomiczne odegrały decydującą rolę – mówi dr Benjamin Gwinneth z Uniwersytetu Montrealskiego, który jest jednym z autorów publikacji. Jak wyjaśnia, odpowiedź tkwi w współzależności społeczeństw Majów. – Miasta nie żyły w próżni, tworzyły złożoną sieć handlu, sojuszy polityczne i zależności gospodarcze, a gdy susze nawiedzały centralne niziny, mogły wywołać serię kaskadowych kryzysów: wojny między miastami o zasoby, upadek dynastii królewskich, masowe migracje, zakłócenia szlaków handlowych itd. itd. – wylicza naukowiec. Do tego zjawiska doszło 1100-1000 lat temu. Co ciekawe populacja w rejonie Itzan osiągnęła swoje lokalne maksimum tuż przed swoim upadkiem. Źródło: Biogeosciences Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli starożytne obserwatorium w Peru. Jest starsze, niż sądzono
W Andach archeolodzy odkryli starożytną budowlę, która przykuła ich uwagę. Jest dowodem na to, że mieszkańcy Ameryki Południowej prowadzili zaawansowane obserwacje kosmiczne całe stulecia wcześniej, niż dotychczas sądzono.
Ministerstwo Kultury Peru ogłosiło, iż konieczne jest zrewidowanie obecnych ram czasowych dla początków astronomii na kontynencie. Do znaleziska doszło w kompleksie Archaeoastronomicznym Chankillo, które kilka lat temu wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To stanowisko archeologiczne (250–200 p.n.e.) położone jest na północno-środkowym wybrzeżu Peru, w dolinie Casma. Obejmuje ono zespół budowli, z których wiele związanych jest z obserwacjami astronomicznymi. Astronomia w Ameryce Północnej – starsza, niż sądzono Przez długi czas za najstarsze znane obserwatorium w obu Amerykach uznawano obserwatorium słoneczne w Chankillo, które zostało zbudowane około 250 roku p.n.e. Nowo odkryta struktura, znaleziona podczas wykopalisk w tym samym kompleksie, istniała jednak przed tym słynnym obserwatorem słonecznym. Archeolodzy uważają ją za znacznie starszą niż budowla datowana na 250 r. p.n.e. Z analiz naukowców wynika, że nowo odkryta konstrukcja była zorientowana na ważne momenty ruchu Słońca związane z porami roku. Choć datowanie radiowęglowe jest wciąż w toku, wstępne dowody sugerują, że to obserwatorium jest naprawdę wiekowe. Architektura zagadkowej budowli Oprócz struktury zorientowanej na słońce, naukowcy odkryli także korytarz, który został zorientowany na ruchy Księżyca. Oznacza to – zdaniem badaczy – że starożytni obserwatorzy nieba monitorowali nie tylko roczny ruch Słońca po horyzoncie, który jest dość regularny, ale także znacznie bardziej złożone i trudniejsze do przewidzenia ruchy Księżyca. A to z kolei oznacza, że wczesne zdolności związane z pojmowaniem astronomii były bardziej wyrafinowane, niż do tej pory sądzono. Ministerstwo Kultury Peru podkreśliło w komunikacie, że dzięki tym odkryciom Chankillo umacnia swoją pozycję jako jedno z najważniejszych starożytnych centrów astronomii na świecie. Pamiętać jednak należy, że budowle być może zorientowane na ważne wydarzenia astronomiczne powstawały dużo wcześniej na przykład w Ameryce Północnej. Mowa o Poverty Point – kompleksie monumentalnych konstrukcji ziemnych z II tysiąclecia p.n.e. W Europie takie „obserwatoria” są jeszcze starsze. Wśród nich są na przykład rondele z V tysiąclecia p.n.e. – znane również z terenu Polski i przez niektórych uważane za wzniesione w celu prowadzenia obserwacji. Również konstrukcje megalityczne z IV i III tysiąclecia są dużo starsze niż kompleks astronomiczny w Chankillo i z całą pewnością część z nich, np. Stonehenge, świadczy o wiedzy astronomicznej. Nie tylko obserwatorium Odkrycia w Chankillo rzucają światło nie tylko na to, jak starożytni ludzie rozumieli mechanikę kosmosu, ale także na to, jak funkcjonowało ich społeczeństwo. W pobliżu obserwatorium naukowcy natrafili na duże naczynie ceremonialne w stylu Patazca, mierzące około metra wysokości. Naczynie to zdobiły gliniane figurki wojowników ukazanych w dynamicznych pozach bojowych. To naczynie znaleziono w strefie, do której dostęp był ograniczony. Umiejscowienie naczynia w pobliżu obiektu astronomicznego silnie sugeruje, że elity społeczne były ściśle związane z ówczesnym życiem religijnym. Jednocześnie posiadały zaawansowaną wiedzę astronomiczną. Obecnie trwają prace konserwatorskie i renowacyjne na tym stanowisku archeologicznym. Celem jest przygotowanie kompleksu dla ruchu turystycznego w nadchodzących latach. Źródła: Archaeology News, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odnaleźli grę planszową Majów. Była częścią podłogi jednego z domów
W Gwatemali badacze znaleźli planszę do gry w patolli, która wykonana była z setek niewielkich fragmentów ceramiki. Gra została wbudowana w posadzkę jednego z budynków w majańskim mieście Naachtun.
Chociaż gry planszowe biją obecnie rekordy popularności i przeżywają istny renesans, to ta forma rozrywki znana jest od czasów starożytnych. Człowiek bowiem od zawsze potrzebował zabawy, aby oderwać się od codziennego życia. W Egipcie powstała prawdopodobnie jedna z najstarszych gier – senet. Jej początki sięgają około 3100–3500 r. p.n.e. Alternatywnie za najstarszą grę planszową uważa się Królewską Grę z Ur. Znaleziono ją w Mezopotamii, a datowana jest na ok. 2600 rok p.n.e. Uważa się ją za pierwowzór tryktraka. Archeolodzy znaleźli grę planszową Majów Ale gry planszowe były popularne także w Ameryce Południowej wśród ludów prekolumbijskich. Potwierdza to najnowsze odkrycie w Gwatemali. Podczas badań archeologicznych w pradawnym mieście Majów Naachtun, badacze odnaleźli planszę do gry w patolli, która została wykonana z małych, czerwonych kawałków ceramiki. Zostały wbudowane w podłogę budynku mieszkalnego. Patolli to gra planszowa, która znana była na terenie niemal całej Mezoameryki. Jej zasady przypominają klasycznego „chińczyka”. Nazwa tej planszówki wywodzi się z języka nahuatl i pochodzi od słowa patoa, oznaczającego „grać”. Miała to być niezwykle popularna forma rozrywki w czasach prekolumbijskich, ale została zapomniana wraz z najazdem konkwistadorów. Gra została wbudowana w podłogę domu Najnowsze odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Latin American Antiquity”. – Planszę z patolli odnaleźliśmy w dużym kompleksie mieszkalnym z okresu klasycznego (ok. V wieku n.e.) na stanowisku Majów w Naachtun, obecnym Petén w Gwatemali. Chociaż znane są dziesiątki patolli wyrytych na stiukowych podłogach i ławach, patolli z Naachtun zostało wykonane w wyjątkowy sposób poprzez inkrustowanie ceramiki w posadzce – mówi Julien Hiquet z Uniwersytetu Paryskiego i główny autor badania. Stworzenie tej planszy prawdopodobnie wymagało ok. 478 elementów ceramiki, głównie w kolorze czerwonym i pomarańczowym. Tablica przypominała motyw patolii, znany przede wszystkim z kultury Majów. Konstrukcja ta nie przypominała jednak żadnego innego patolli, które odnaleziono do tej pory. Na podstawie pozostałości planszy naukowcy ocenili, że cała miała wymiary 80 × 110 cm. Oznacza to, że była dwukrotnie większa niż standardowe. Gry planszowe mogły być codziennością społeczeństwa majańskiego – Taka metoda stworzenia tablicy może rzucić nowe światło na to, jak Majowie cenili różne rozgrywki w swoim społeczeństwie i stworzyli z nich element życia codziennego. Tablice te mogły być tak popularne, że były wkomponowane w architekturę już na etapie planowania budowli – mówi Hiquet. – Co ciekawe, otoczenie, w którym znajdowała się plansza, sugeruje, że budowla ta prawdopodobnie była częścią domu elitarnej rodziny lub mogła być niewielkim, lokalnym ośrodkiem administracyjnym – wyjaśnia badacz. Czy zatem Majowie grali w gry planszowe, tak jak dzisiaj my gramy w Monopoly, Azul, czy Catan? Być może. Na pewno był to element, który umacniał więzi pomiędzy członkami danej społeczności i sprawiał im po prostu frajdę. Jednak część tekstów wskazuje, że był to także element kultu. Plansza w kształcie krzyża mogła symbolizować cztery strony świata, a ruch pionków wędrówkę przez kosmos lub los człowieka. Niektóre patolli bowiem znaleziono także w świątyniach. Pierwsze znane patolli pochodzi z 200 r. p.n.e. Jednak wiedza o tej grze pochodzi głównie z tekstów mezoamerykańskich. Wiadomo, że była to bardzo ważna gra dla Azteków, Tolteków i Majów, ponieważ informacje o niej pojawiają się w dokumentach historycznych, a nawet kodeksach. Źródło: Latin American Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Archeolodzy odkryli ćwierć tysiąca figurek w starożytnym grobowcu. Miały „pracować” w zaświatach
Blisko ćwierć tysiąca figurek odkryli archeolodzy obok zagadkowego sarkofagu sprzed prawie 3 tysięcy lat. Czy należał do zapomnianego faraona? Do znaleziska doszło w egipskim Tanis w Delcie Nilu. To tam filmowy Indiana Jones miał znaleźć Arkę Przymierza.
Starożytny Egipt uznawany jest za jedną z pierwszych zaawansowanych cywilizacji. 5 tysięcy lat temu powstało tam silnie scentralizowane państwo. Na jego czele stali potężni faraonowie, którzy władali tym krajem przez kilka tysięcy lat. Najnowsze znalezisko archeologiczne z Egiptu związane jest z jego dość późnym okresem – początkiem I tysiąclecia p.n.e. i władaniem obcych, libijskich królów. Grób pełen sług Francuska misja archeologiczna na stanowisku archeologicznym San El-Hagar, czyli w starożytnym Tanis odkryła 225 figurek uszebti. Uszebti to wyjątkowe wyposażenie grobowców. Były to niewielkie figurki wykonane w formie mumii. W języku egipskim słowo szabti oznacza „odpowiadający”. Ale na co? Wygląda, że na prośby boga śmierci Ozyrysa, by ożyć w zaświatach. I tam pracować na rzecz zmarłego, w którego grobowcu został umieszczony. W niektórych grobach uszebti były tylko pojedyncze, ale gdy zmarły był bogaty – mógł sobie pozwolić na ich większą liczbę. Nowe odkrycie w Tanis związane jest z grobowcem faraona Szeszonka III z XXII dynastii. Dlatego ich wielka liczba nie powinna dziwić – zarówno za życia, jak i w zaświatach na rzecz władcy miało pracować wiele osób. Zagadkowy sarkofag Znaleziska dokonała misja kierowana przez prof. Frédérica Payraudeau z Sorbonne Université. Figurki towarzyszyły leżącemu w warstwach mułu, nieozdobionemu granitowemu sarkofagowi. Archeolodzy głowili się, do kogo należał. Dzięki znalezieniu uszebti wyjaśniło się to, bo figurki są inskrybowane. Sprawa jest jednak dość zagmatwana, bo uszebti odkryto w północnej komorze grobowca króla Osorkona II – jednego z wcześniejszych faraonów. – Nie ma pewności, czy król [Szeszonk III – przyp. red.] został pochowany bezpośrednio w grobowcu Osorkona II, czy też jego wyposażenie grobowe zostało tam przeniesione. Wciąż mamy wiele do odkrycia – powiedział prof. Payraudeau. To tym bardziej ciekawe, bo już kilka dekad temu archeolodzy zidentyfikowali grób Szeszonka III w innym miejscu w Tanis. Kolejny etap prac obejmie szczegółowe badanie nowo odkrytych inskrypcji i dalsze odczyszczanie północnej komory grobowca, co może dostarczyć dalszych wskazówek dotyczących okoliczności pochówku Szeszonka III. Sekretarz Generalny Najwyższej Rady Starożytności (SCA), Mohamed Ismail Khaled, określił to odkrycie jako „przełomowy moment dla wykopalisk w Tanis”. W jego ocenie od połowy XX wieku nie dokonano tam żadnego równie istotnego odkrycia. Nieznane grobowce z Tanis Tanis jest obecnie słabo znanych stanowiskiem archeologicznym. Zbiorową wyobraźnię rozpalił film „Poszukiwacze zaginionej Arki” (1981), czyli jedna z części przygód słynnego archeologa Indiany Jonesa. Indy odnalazł tam Arkę Przymierza. Takiego znaleziska tam nigdy nie dokonano. Jednak Tanis jest arcyważnym miejscem na mapie Egiptu. Podczas II wojny światowej archeolodzy odkryli tam kilka niewyrabowanych faraońskich grobowców. Świat o nich nigdy nie usłyszał, w przeciwieństwie do grobowca Tutanchamona. Skarby z Tanis dorównują tym ze słynnej Doliny Królów w Tebach. Można je oglądać w Muzeum Egipskim w Kairze. Źródła: Ahram Online, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
Na stanowisku archeologicznym w północnym Izraelu naukowcy odkryli maleńką figurę przedstawiającą kobietę z ptakiem na plecach. Badacze twierdzą, że to prawdopodobnie jeden z najstarszych dowodów przedstawiających pradawny system wierzeń.
Leda z łabędziem to jeden z popularniejszych motywów w sztuce. Dzieła te znane są jeszcze z czasów antycznej Grecji np. w postaci rzeźb, mozaik lub fresków. Przedstawiają córkę Testiosa i Leukipe, żony króla Sparty Tyndareosa. Według legendy zakochał się w niej sam Zeus, który, by zdobyć jej serce, zamienił się w łabędzia, aby uwieść ją swym pięknem. Owocem tej miłości były cztery jaja, z których na świat przyszło czworo dzieci: Kastor, Polluks, Helena i Klitajmestra. Figurka kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat To jednak tylko jeden z wielu motywów, które przedstawiają kobietę ze zwierzęciem. Znane są przecież także inne przedstawienia, nie mówiąc o najpopularniejszym, czyli Ewie wraz z wężem czy bogini Isztar, która często występowała razem z lwem. Wizerunki te najczęściej miały odniesienie do sfery sacrum i każdy z nich reprezentował inne wierzenia, tradycje, czy przesądy, w zależności od kultur i cywilizacji, w których powstawały. Teraz archeolodzy w Izraelu odkryli kolejne dzieło, które może przedstawiać animistyczny kult. Na stanowisku Nahal Ein Gev II, które znajduje się ok. 2 kilometrów na wschód od Jeziora Galilejskiego na północy kraju, badacze odnaleźli małą figurkę kobiety z ptakiem na plecach. Naukowcy twierdzą, że nie jest to jednak łabędź, lecz gęś. I jest to akt intymnej interakcji. Rzadki dowód animistycznych wierzeń „Paleolityczne przedstawienia interakcji między ludźmi a zwierzętami są rzadkie, a w kontekstach górnego paleolitu odnotowano jedynie kilka malowanych lub rytych przykładów, głównie z Europy” – napisali w badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „PNAS”. „Takie sceny, przedstawiające rzeczywiste lub wyobrażone interakcje, mają ogromne znaczenie dla zrozumienia dawnych wierzeń, począwszy od sposobu, w jaki ludzie postrzegali swoją relację ze środowiskiem i istotami nieludzkimi” – dodają badacze. Figurkę wykonano z wypalanej gliny między 15 a 11,5 tysiąca lat temu. Badacze twierdzą, że jej autorem był ktoś należący do kultury natufijskiej. Była to kultura mezolitu bliskowschodniego, a jej nazwa pochodzi od stanowiska archeologicznego Wadi-an-Natuf w Izraelu. W trakcie badań prof. Laurent Davin z Uniwersytetu Paryż-Nanterre zbadał dziesiątki tysięcy małych fragmentów gliny zebranych z kilku natufijskich stanowisk archeologicznych. Jeden z nich przedstawiał właśnie kobietę z gęsią. – Zrozumiałem, że trzymam w dłoni wyjątkowy obiekt, zarówno pod względem przedstawionego tematu, jak i jakości modelowania – powiedział portalowi Live Science prof. Davin. Kultura natufijska i jej wierzenia Naukowiec stwierdził, że to najbardziej szczegółowe przedstawienie ludzkiego ciała, jakie do tej pory zidentyfikowano w kulturze natufijskiej. Figurka nie była jednak dobrze zachowana. Została rozbita na trzy części. Całość miała zaledwie 3,7 cm wysokości. Nad kobietą góruje ptak, który sprawia wrażenie, że opiera się o jej plecy. Ma rozpostarte skrzydła i wygląda, jakby obejmował postać. – Nacięty trójkątny obszar w dolnej części figurki prawdopodobnie przedstawia żeńskie łono, a symetryczne owalne odciski w okolicach torsu sugerują piersi – wyjaśnia prof. Davin. Stanowisko archeologiczne, na którym znaleziono figurę, wykorzystywane było do pochówku zmarłych. W tym samym miejscu badacze odnaleźli również szczątki gęsi z podobnego okresu. Według autorów odkrycia sugeruje to, że zwierzęta te były ważne w kulturze natufijskiej. To istotne spostrzeżenie, bo do tej pory niewiele wiadomo było o ich religii. Naukowcy twierdzą, że ich odkrycie wskazuje, iż Natufijczycy tworzyli złożone rzeźby i figury. Wykorzystywali w tym celu animistyczne wierzenia jeszcze przed rewolucją neolityczną w południowo-zachodniej Azji. – Figurka kobiety i gęsi łączy świat łowców-zbieraczy ze światem pierwszych społeczności, które zakładały osady. Pokazuje to, jak wyobraźnia i symboliczne myślenie zaczęły kształtować ludzką kulturę – podsumował współautor badania, Leore Grosman, archeolog z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Źródło: PNAS Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Odkrycie w Kazachstanie – gigantyczne protomiasto. „Niepodobne do niczego innego, co widzieliśmy w strefie stepowej”
Rozległą osadę sprzed 3600 lat odkryli archeolodzy w Kazachstanie. Zajmowała powierzchnię zbliżoną do 200 boisk do piłki nożnej. Do niedawna umykała uwadze badaczy przeszłości. Znalezisko to burzy dotychczasowe wyobrażenia o tamtejszych społecznościach epoki brązu.
Najstarsze wielkie osady o charakterze miejskim kojarzone są raczej z terenami Bliskiego Wschodu, głównie Mezopotamią. To tam miał najpierw rozwinąć się miejski charakter osadnictwa – z wydzielonymi „dzielnicami”. Okazuje się jednak, że przed archeologami nadal sporo niespodzianek. Międzynarodowa grupa badaczy z University College London (UCL), Uniwersytetu w Durham i Uniwersytetu Toraighyrova opublikowała właśnie na łamach czasopisma „Antiquity” wyniki analiz pochodzących z Kazachstanu. Udało się jej wykryć nieznaną do tej pory „super-osadę” z II tysiąclecia p.n.e. „Miasto siedmiu wąwozów” – skala robi wrażenie Naukowcy ochrzcili swoje odkrycie „Miastem siedmiu wąwozów”. Taką nazwę dla współczesnego stanowiska archeologicznego Semiyarka ukuto ze względu na swoje dominujące położenie w pobliżu siedmiu dolin (wąwozów) w sercu stepów Kazachstanu. Miejsc to położone jest nad rzeką Irtysz w północno-wschodniej części kraju. Osada ma powierzchnię 140 hektarów. Jest zatem olbrzymia – zajmowała tyle miejsca co niemal 200 boisk piłkarskich. Naukowy określili swojej znalezisko jako jedno z najbardziej niezwykłych odkryć w archeologii stepowej od dziesięcioleci. Nie znano do tej pory tak wielkich i tak złożonych na osad w tym rejonie świata. – Semijarka zmienia nasze rozumienie społeczeństw stepowych – mówi dr Miljana Radivojević z Instytutu Archeologii UCL, współautorka badania. Jak wyglądało stepowe miasto? W przeciwieństwie do rozproszonych obozowisk i małych wiosek, zwykle kojarzonych z mobilnymi społecznościami stepowymi, Semijarka była wczesną formą miasta. Widać zarysy ziemnych umocnień, wydzielonych gospodarstw domowych, a nawet usytuowany w centralnej części monumentalny budynek. Był prawdopodobnie wykorzystywany do odprawiania rytuałów lub tam urzędowali szefowie osady. Osada była położona w strategicznym miejscu – na cyplu, który umożliwiał kontrolowanie ruchu wzdłuż doliny Irtyszu. Zatem „Miasto siedmiu wąwozów” było, według archeologów, miejscem wczesnego handlu i centrum decyzyjnym. Zaawansowane technologie – wydzielona „dzielnica” Jedna część protomiasta pełniła funkcję produkcyjną. Zajmowano się tam przetapianiem miedzi i brązu cynowego na skalę dotychczas niespotykaną w tym regionie. Dzięki wykopaliskom i badaniom geofizycznym ujawniono tygle, żużel i artefakty z brązu cynowego. Są to pierwsze niezbite dowody na to, że stepowi metalurdzy prowadzili złożone systemy produkcyjne, a nie jedynie małe warsztaty. Jego położenie w pobliżu głównych złóż miedzi i cyny w górach Ałtaju w obecnym Kazachstanie mogło uczynić go kluczowym węzłem w rozległych sieciach metalurgicznych epoki brązu, łączących Azję Środkową z resztą kontynentu. – Skala i struktura Semiyarki nie przypominają niczego, co widzieliśmy w strefie stepowej. Prostoliniowe struktury i potencjalnie monumentalna budowla świadczą o tym, że społeczności epoki brązu rozwijały tu wyrafinowane, zaplanowane osady, podobne do tych, które ludzie wznosili w tym samym czasie, w bardziej tradycyjnie „miejskich” częściach starożytnego świata – komentuje prof. Dan Lawrence z Uniwersytetu w Durham, jeden z autorów badań Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Przeszłość Warszawy znów pachnie czekoladą. Zaskakujące znalezisko archeologiczne
„Słodkie” odkrycie archeologiczne z Warszawy. Archeolodzy znaleźli w centrum stolicy relikty po fabryce czekolady „Venus”, którą założono na początku XX wieku. Wśród najbardziej intrygujących zabytków są formy do wyrobu pralinek.
Prace wykopaliskowe, gdzie archeolodzy natknęli się na wytwórnię słodyczy sprzed 100 lat, prowadzone są na terenie, na którym powstanie nowe centrum kultury „Twórcza Twarda” przy ulicy Twardej 10 w Warszawie. Przedwojenna stolica miała wiele miejsc, w których produkowano czekoladę i inne słodycze. Teraz stołeczny Konserwator Zabytków poinformował o odkryciu fabryki czekolady „Venus” należącej do H. Szpiro (Szapiro). Fabrykę założono na początku XX wieku naprzeciwko synagogi Nożyków. Liczne zabytki Wśród najbardziej intrygujących i przemawiających do wyobraźni zabytków są ceramiczne formy do wyrobu pralinek czekoladowych i papierowe etykiety na opakowania. To, że zachowały się te ostatnie, graniczy z cudem. Zabytki organiczne bardzo rzadko są w stanie przetrwać w ziemi przez dłuższy czas. Muszą temu towarzyszyć sprzyjające beztlenowe warunki i odpowiednia wilgotność. „W fundamentach fabryki znaleziono także garnki, butelki, fragmenty wyrobów szklanych czy pieców kaflowych. W pomieszczeniach oficjalnych – raczej nie produkcyjnych – na podłodze widoczne są posadzki ułożone z ceramicznych płytek. W jednym z nich znajduje się niezwykle ozdobna bordiura w formie fali w kolorze bordowym na białym tle” – wylicza Stołeczny Konserwator Zabytków. Słodka Warszawa „Przedwojenni warszawiacy lubowali się w słodyczach. Do ich jedzenia zachęcały reklamy ze sławnym »Cukier krzepi« oraz, obecnie trochę nas szokującymi sloganami, »Matko nie żałuj cukru. Cukier to najskuteczniejszy środek odżywczy« albo »Cukier wzmacnia kości i daje siłę, i zdrowie«” – pisze Magdalena Łań z biura Stołecznego Konserwatora Zabytków w artykule na temat producentów słodkości w stolicy. I dodaje, że popyt na słodkości był tak duży, że trzeba było go zaspokajać już nie tylko produktami wytwarzanymi w cukierniach, ale wręcz w fabrykach. Określano je mianem fabryki cukrów lub czekolady. – Tych w Warszawie było sporo, a do naszych czasów przetrwały relikty czterech oraz jedna w całości – wskazuje Łań. Przypomina, że największą i najstarszą, istniejącą do dziś fabryką czekolady jest zakład Wedla przy ul. Zamoyskiego 28/30. Ale nie zawsze firma się tam znajdowała. W połowie XIX wieku zaczynała przy ul. Miodowej, od 1870 roku swoją siedzibę miała przy ul. Szpitalnej. A od lat 20. XX wieku jest na warszawskim Kamionku. Z kolei najstarszą wytwórnią słodyczy, w której czekoladę produkowano jako jeden z wielu produktów, była Fabryka Cukrów Franciszka Anczewskiego. Jej rozkwit nastąpił w 1929 roku, gdy jej właścicielem stał się cukiernik Skorupka. Produkowane tam wyroby oferowano w śródmiejskich sklepach. Cukrowa potęga nad Wisłą Polska do dziś specjalizuje się w słodkościach. Jest trzecim co do wielkości producentem takich produktów w Europie. W pół dekady eksport słodkości wzrósł ponad 50%. Pamiętajmy jednak, że produkty z cukrem warto jednak ograniczać, bo pustoszą one nasz organizm. Źródła: Stołeczny Konserwator Zabytków, UM Warszawa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Odkrycie w Meksyku zmienia historię Majów. Ich najstarsza budowla to kosmogram
Zagadkowy kompleks Aguada Fénix w Meksyku to jedno z pierwszych wielkich założeń wzniesionych przez Majów. Właśnie dokonano w nim kolejnych odkryć, które tłumaczą jego funkcję i pozwalają zupełnie inaczej spojrzeć na najwcześniejsze dzieje tej cywilizacji. Okazuje się, że była bardziej egalitarna, niż sądziliśmy.
Około 3 tys. lat temu Majowie wznieśli monumentalny kompleks Aguada Fénix, którego przeznaczenie długo było dla naukowców niejasne. Najnowsze badania pozwoliły wreszcie odpowiedzieć na to pytanie: okazuje się że ten zespół budowli jest jednocześnie mapą Wszechświata. „Kosmiczna mapa” Majów sprzed 3 tys. lat Według naukowców kompleks Aguada Fénix został zaprojektowany jako swoisty kosmogram, czyli wcielona w architekturę mapa Wszechświata. Odkrycie to całkowicie zmienia spojrzenie na początki cywilizacji Majów. Brak pałacu lub innych budowli arystokracji pokazuje także, że ówczesne społeczeństwo było egalitarne i zdolne do tworzenia gigantycznych budowli bez hierarchicznego przymusu. Kompleks znajduje się w meksykańskim stanie Tabasco niedaleko Zatoki Meksykańskiej. Odkryto go dzięki technologii radarowej LIDAR, która pozwoliła zobaczyć ogromne założenie architektoniczne ukryte pod współczesnymi zabudowaniami. Jak wygląda najstarszy kosmogram Majów? Początkowo sądzono, że główna oś mierzy około 1,4 km, lecz dalsze badania zespołu Takeshiego Inomaty z Uniwersytetu Arizony (USA) wykazały, że struktura ma kształt krzyża o wymiarach aż 9 na 7,5 kilometra. Całość powstała między 1050 a 700 r. p.n.e., co czyni ją jedną z najstarszych znanych budowli Majów. Sercem kompleksu jest sztucznie usypana platforma, na której znajduje się zagłębiona, krzyżowa struktura. Od tego centralnego punktu odchodzą długie osie wyznaczone przez groble, ciągnące się nawet przez 6,3 km. Prawdopodobnie służyły one jako trasy rytualnych procesji wiodących do ceremonialnego centrum. W zachodnim krańcu kompleksu, gdzie „krzyż” przecina lagunę Naranjito, widać rozpoczętą budowę systemu kanałów, być może także o znaczeniu rytualnym. Dlaczego prace przerwano? Być może budowniczowie napotkali jakieś problemy techniczne. Zagadkowe znalezisko: kolory i artefakty wskazujące strony świata Najcenniejsze znaleziska pochodzą z samego centrum platformy, gdzie odkryto celowy, uporządkowany depozyt barwników wskazujących strony świata: błękitny azuryt (północ), zielony malachit (wschód) i żółtą ochrę (południe). To najstarszy znany przykład takiej symboliki kolorów w Mezoameryce. W późniejszej, klasycznej sztuce Majów pojawiała się dość często. Kolory odzwierciedlały porządek kosmosu i żywioły natury. W tych samych zagłębieniach archeolodzy znaleźli też dary ofiarne: muszle i rzeźby z jadeitu przedstawiające krokodyle, ptaki oraz kobietę rodzącą dziecko. Wszystkie były rozłożone w formie krzyża, zgodnie z symboliką kosmogramu (np. muszle symbolizowały wodę). Kto i dlaczego zbudował Aguada Fénix? Według badaczy Aguada Fénix powstała dzięki zbiorowej współpracy tysięcy ludzi, którzy uczestniczyli w budowie nie z przymusu, lecz z religijnego przekonania o odtwarzaniu porządku Wszechświata. Samo usypanie głównej platformy wymagało około 10,8 miliona dni roboczych, a kanałów – kolejnych 255 tysięcy. Choć nie wszystkie elementy ukończono, kompleks był używany przez setki lat. Naukowcy podkreślają, że brak śladów rezydencji elit i wizerunków władców odróżnia Aguada Fénix od późniejszych budowli Majów. Jak zauważa Takeshi Inomata, odkrycie to podważa powszechne przekonanie, że tylko społeczeństwa z silną władzą i hierarchią mogą tworzyć wielkie budowle. Źródło: >Science Advances Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najstarsze wezwanie do zapłaty? W Jerozolimie znaleziono list z informacją o długu sprzed 2700 lat
W pobliżu Wzgórza Świątynnego w Jerozolimie archeolodzy odnaleźli fragment ceramicznej płytki, na której znajdował się tekst z pismem klinowym. Okazało się, że było to wezwanie do opłacenia zaległej daniny. Dłużnikiem było Królestwo Judy, a windykatorem – Asyryjczycy.
Archeolodzy z Izraelskiego Urzędu Starożytności (IAA) prowadzili wykopaliska nieopodal Wzgórza Świątynnego. To jeden z największych obszarów sakralnych na świecie, znajdujący się we Wschodniej Jerozolimie. W czasach antycznych znajdowała się tam Świątynia Jerozolimska, najświętszy obiekt kultu religii żydowskiej. Podczas prac w pobliżu Zachodniego Muru, czyli Ściany Płaczu, badacze znaleźli tabliczkę z wyraźnymi inskrypcjami zapisanymi pismem klinowym. Pierwsze takie odkrycie w historii Analiza wykazała, że artefakt pochodzi z okresu Pierwszej Świątyni, a więc okresu od 1000 do 586 r. p.n.e. Tabliczka ma 2,5 cm długości. Napis sporządzono w języku akadyjskim. To język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Badacze twierdzą, że był to list wysłany z Asyrii do Królestwa Judy z wezwaniem do płatności zaległej daniny. – Inskrypcja stanowi bezpośredni dowód oficjalnej korespondencji między Imperium Asyryjskim a Królestwem Judy – powiedział Ayala Zilberstein, kierownik wykopalisk z IAA. – Odkrycie to pogłębia naszą wiedzę na temat wpływu i obecności Asyryjczyków w Jerozolimie oraz zakresu ich zaangażowania w sprawy Królestwa Judy – dodaje badacz. Co ważne, to pierwsza tego typu korespondencja pomiędzy tymi dwoma królestwami, jaką kiedykolwiek odkryto w Jerozolimie. – Przeszukiwałam ziemię i nagle zauważyłam nietypowy obiekt z dziwnym zdobieniem. Po upewnieniu się, że to nie zwykła ozdoba, a pismo klinowe, krzyknęłam z ekscytacji – wspomina moment odkrycia tabliczki Moriah Cohen, archeolożka, która brała udział w wykopaliskach. Starożytna windykacja sprzed 2700 lat Według badaczki obecność tego przedmiotu na wzgórzu potwierdza, że obszar ten był miejscem działalności wysoko postawionych osób, które odpowiadały za finanse państwa. Wezwanie do zapłaty daniny nie mogło trafić do byle kogo. W czasach starożytnych danina była obowiązkowym i regularnym świadczeniem, jakie podległy lud, wspólnota lub państwo musiało przekazać władzy zwierzchniej. Archeolodzy uważają, że odnaleziony fragment z pismem klinowym, był częścią większego dokumentu, który zawierał także królewską asyryjską pieczęć. – Bulle, czyli pieczęcie tego typu, nosiły odcisk, któremu czasami towarzyszyła krótka inskrypcja spisana w asyryjskim języku i zapisana pismem klinowym, informująca o treści przesyłki lub jej adresacie – napisali uczeni w oświadczeniu. Fragment tekstu wspomina o terminie, a dokładnie o pierwszym dniu Aw, czyli letniego miesiąca w kalendarzu żydowskim i mezopotamskim. – Chociaż w wiadomości nie wymieniono imienia króla Judy, prawdopodobnie była ona adresowana do dworu królów Ezechiasza, Manassesa lub Jozjasza. Ten ostatni władał Królestwem Judy, gdy było ono wasalem Asyrii – twierdzą autorzy odkrycia. Dlaczego Judea spóźniała się z płatnością? – Nie możemy dokładnie dziś stwierdzić, dlaczego ta płatność była opóźniona. Czy było to celowe zaniechanie, czy może przypadek? Jednak samo istnienie takiego oficjalnego wezwania może świadczyć o pewnym napięciu między Judą a Asyrią – wyjaśniają badacze. Badacze chcą zbadać skład chemiczny ceramicznego artefaktu, ale już teraz mają podejrzenia, że może pochodzić on z Niniwy. To starożytne miasto w północnej Mezopotamii, leżące nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu. Była to jedna ze stolic Asyrii, a obecnie znajduje się w Iraku. – To znalezisko rzuca nowe światło na polityczne i administracyjne powiązania między Judą a Asyrią. To pierwszy tego rodzaju dowód na oficjalną korespondencję, która toczona była między królestwem Judy a jednym z potężniejszych mocarstw tamtego okresu – podsumowali uczeni. Źródło: Israel Antiquities Authority Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Kim był celtycki medyk z Mazowsza? Na Łysej Górze odkryto narzędzie jak z horroru
Na stanowisku „Łysa Góra” na Mazowszu archeolodzy odkryli coś wyjątkowego. W pozostałościach celtyckiej osady sprzed około 2800 lat znaleźli ślady pracy dawnego kowala i medyka. Wśród nich unikatowe na skalę europejską narzędzie chirurgiczne.
Na stanowisku archeologicznym „Łysa Góra” w gminie Chorzele na Mazowszu odkryto wyjątkowe narzędzie do trepanacji czaszki, pochodzące z okresu celtyckiego, a także ślady lokalnego odlewnictwa żelaza. Odkrycia dokonano podczas badań prowadzonych przez Państwowe Muzeum Archeologiczne we współpracy z Wydziałem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. To już drugi sezon badań, które potwierdzają obecność Celtów w osadzie tzw. kultury kurhanów zachodniobałtyjskich. Kim był celtycki medyk z Łysej Góry? Najcenniejszym znaleziskiem tegorocznych wykopalisk jest żelazne narzędzie chirurgiczne z IV–III w. p.n.e., uznane za przyrząd do trepanacji czaszki. Jak wyjaśnił kierownik badań, dr Bartłomiej Kaczyński, tego typu znaleziska są wyjątkowe. Dotychczas znano je jedynie z kilku stanowisk w Europie Środkowej i Południowej (m.in. w Rumunii, Chorwacji i Austrii). Początkowo nie było jasne, czym jest odnaleziony artefakt, jednak analiza literatury specjalistycznej pozwoliła ustalić jego funkcję. Przypomina on skalpel z ostrzem przechodzącym w kolec. Posiadał drewnianą rękojeść. Według dr Kaczyńskiego odkrycie wskazuje, że wśród Celtów osiadłych na Mazowszu były osoby zajmujące się medycyną, być może druidzi, którzy trudnili się też ziołolecznictwem. Kowal i jego warsztat w osadzie Poza tym w północno-wschodniej części stanowiska archeolodzy natrafili na ślady wytopu i obróbki żelaza. Znaleziono fragmenty tzw. żużli miseczkowatych (pozostałości po procesie wytapiania) oraz niewielkie kowadło żelazne, które mogło służyć do obróbki drobnych narzędzi. Odkrycia te sugerują, że część przedmiotów żelaznych wytwarzano bezpośrednio na miejscu, co wskazuje na obecność w osadzie wyspecjalizowanego kowala. Co jeszcze odkryto na Łysej Górze? Znaleziono też inne, liczne celtyckie artefakty: zapinki, grot włóczni, siekiero-ciosło oraz elementy końskiej uprzęży, takie jak klamerki czy części wędzideł. Badania pozwoliły też odtworzyć system obronny osady. Południowa część, gdzie koncentrowało się życie mieszkańców, była ufortyfikowana palisadą i fosą, a północna miała lekkie ogrodzenie, chroniące przed dzikimi zwierzętami. Pierwsze prace archeologiczne na Łysej Górze prowadzono już w latach 70. i 80. XX wieku. Do badań powrócono w 2024 roku, aby przygotować teren pod ścieżkę edukacyjną i zabezpieczyć stanowisko. – Po dwóch sezonach prac oddajemy ścieżkę edukacyjną na Łysej Górze do użytku. Będzie można tam zobaczyć zabytki i na kilku tablicach poczytać o Celtach, o historii, dowiedzieć się więcej, jaka to była osada – podsumowuje dr Kaczyński. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sensacyjne odkrycie na Mazurach: 162 srebrne monety znalezione przez rolnika
Rolnicy podczas rutynowych prac w swoim gospodarstwie w Bukowcu Wielkim dokonali niewiarygodnego odkrycia: znaleźli skarb z XVII wieku składający się ze 162 srebrnych monet. Sensacyjne znalezisko trafiło do Muzeum Pogranicza w Działdowie.
Podczas zwykłych prac rolniczych w Bukowcu Wielkim w województwie warmińsko-mazurskim Beata i Romuald Jóźwiakowie natrafili na coś, co przejdzie do historii lokalnej archeologii. Na łące, podczas usuwania kamieni, odkryli oni srebrne monety sprzed ponad trzystu lat. Nie zwlekając, małżeństwo zgłosiło znalezisko do wójta gminy Janowiec Kościelny, który przekazał je Warmińsko-Mazurskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków. Szczegóły skarbu z XVII wieku Mazurski skarb znaleziony w Bukowcu Wielkim zawiera 162 srebrne monety datowane na lata 1660–1679. Wśród nich znajdują się: 2 monety o nominale ⅔ talara, 20 tymfów, 27 ortów, 113 szóstaków. Monety są doskonale zachowane i stanowią cenne źródło wiedzy o gospodarce i handlu w regionie w drugiej połowie XVII wieku. Znalezisko jest jednym z największych i najlepiej zachowanych tego typu odkryć w regionie. Archeolodzy i pasjonaci historii na miejscu odkrycia Po zgłoszeniu znaleziska na miejscu przeprowadzono badania archeologiczne. Kierownikiem prac był archeolog Damian Swat z firmy Archeoskop. W trakcie wykopalisk odkryto fragmenty naczynia, w którym monety były przechowywane. W prace zaangażowali się też członkowie Stowarzyszenia Historyczno-Eksploracyjnego Nibork oraz Grupy Rekonstrukcji Historycznej „Allenstein”. Dzięki wykorzystaniu wykrywaczy metali przeszukano szerszy obszar, co pozwoliło na odnalezienie kolejnych artefaktów. Zabytek trafi do muzeum Wszystkie znalezione przedmioty zostały przekazane do Muzeum Pogranicza w Działdowie. Jak poinformował dyrektor placówki, Patryk Kozłowski, artefakty są aktualnie konserwowane i będą udostępnione zwiedzającym od początku 2026 roku. Muzeum planuje stworzenie stałej ekspozycji, na której znajdzie się również dokumentacja związana z odkryciem. Historyczne znaczenie Bukowca Wielkiego i okolic Znalezisko ma nie tylko wartość materialną, ale również ogromne znaczenie historyczne. Bukowiec Wielki, położony w gminie Janowiec Kościelny, był niegdyś częścią pogranicza mazowiecko-pruskiego, gdzie dominowała drobna szlachta. Wieś została założona w XIII lub XIV wieku i należała do parafii Janowiec Kościelny. Odkrycie rzuca nowe światło na życie codzienne w XVII wieku – w trakcie wykopalisk odnaleziono także: fragmenty zabudowy dawnego folwarku, ceramikę, pierścionki z miedzi, medalik z wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej i Anioła Stróża, guziki, kule ołowiane do broni czarnoprochowej, klamry do pasa. Szczególną uwagę archeologów przykuł fragment kobiecej klamry do pasa, podobny do znalezisk z Perlebergu w Brandenburgii i zamku na Hradczanach w Pradze. Historyczne znalezisko w Bukowcu Wielkim to nie tylko emocjonujące wydarzenie dla mieszkańców regionu, ale również istotny wkład w poznanie przeszłości Mazur. Dzięki odpowiedzialnej postawie znalazców oraz zaangażowaniu archeologów i pasjonatów skarb został zabezpieczony i niebawem będzie dostępny dla wszystkich zainteresowanych historią. Źródła: Codziennik Mławski, Onet, Wirtualna Polska, Gmina Janowiec Kościelny Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tak wygląda nowoczesna archeologia. Göbeklitepe ujawnia sekrety bez kopania
Słynne stanowisko archeologiczne w Göbeklitepe w Turcji znów zaskakuje. Archeolodzy odkryli pod ziemią kolejne „świątynie”, ale też otaczające je domy mieszkalne. A wszystko to bez wbijania łopaty w ziemię, dzięki metodom geofizycznym.
Göbeklitepe we wschodniej Turcji jest jednym z najbardziej znanych pradziejowych zabytków na świecie. Zasłynęło monumentalnymi kamiennymi budowlami w postaci kilkumetrowych filarów ułożonych na planie owalu. Konstrukcje wznoszono między 9600 a 8000 r. p.n.e. Dlatego uważane są za jedne z najstarszych megalitycznych budowli świata. Wielu pseudonaukowców uznało, że wykonała je jakaś zaginiona cywilizacja. Badania w tym miejscu ciągle trwają, chociaż naukowcy stosują teraz inne metody. Nie tylko wykopaliska Archeolodzy coraz częściej sięgają po różnego rodzaju cyfrowe i nieinwazyjne narzędzia. Umożliwiają one poznanie naszej przeszłości bez prowadzenia wykopalisk. A te są niszczące – oznacza to, że nie da się odtworzyć przekopanych warstw ziemi. Dlatego coraz częściej wykonuje się wykopaliska tylko w ograniczonym zakresie. Bo w przyszłości archeolodzy mogą mieć jeszcze lepsze metody badawcze i warto coś dla nich zostawić. Tak też jest w przypadku badań Göbeklitepe. W ubiegłorocznej rozmowie z National Geographic Polska szef projektu naukowego w tym miejscu prof. Necmi Karul stwierdził, że jego zespół próbuje wykorzystać wszystkie nowe metody analityczne. – Archeologia, podobnie jak inne nauki, zmienia się i używamy coraz innych metod. Musimy być ostrożni. Trudno jest porównać badania archeologiczne sprzed 100 lat z dzisiejszymi. Badania prowadzi się coraz wolniej. Wykopaliska możemy przeprowadzić tylko raz – wyjaśnił naukowiec. Podziemne zagadki Göbeklitepe W ostatnich miesiącach naukowcy przyjrzeli się Göbeklitepe z pomocą LiDAR-u, georadaru i innych metod nieinwazyjnych. Okazało się, że okrągłych założeń wykonanych z megalitów jest więcej, o czym donosi serwis Turkiye Today. Ale obok nich znajdują się prostokątne w planie budowle, które interpretowane są jako domy mieszkalne. Oznacza to, że Göbeklitepe – wbrew twierdzeniom fantastów – nie było tylko centrum ceremonialnym, ale po prostu osadą, w obrębie której mieszkali zwykli ludzie. Nowo odkryte budowle znajdują się na wschodnich i południowych zboczach wzgórza. Na potrzeby badań usunięto część drzew oliwnych. Pomogło to określić granice stanowiska archeologicznego i zaplanować przyszłe wykopaliska. W tym roku archeolodzy ogłosili też odkrycie bloku kamiennego z wyraźnie zaznaczoną głową i torsem. Co wiemy o Göbeklitepe? Göbeklitepe położone jest w południowo wschodniej Turcji, niedaleko granicy z Syrią. To już geograficzny obszar Mezopotamii, czyli międzyrzecza zlokalizowanego między wielkimi ciekami wodnymi: Tygrysem i Eufratem. Osadę założyli łowcy i zbieracze – na razie ma dowodów na to, że mieszkańcy uprawili rolę, chociaż zbierali dzikie zboża. Uwagę pasjonatów archeologii przykuły informacje o megalitycznych konstrukcjach w tym miejscu. Ale od pierwszych sezonów było wiadomo o zwykłych domach położonych obok nich. Kiedyś określano te megality świątyniami, teraz bardziej ostrożnie jako „budynki o specjalnym przeznaczeniu”. Przypuszcza się, że tam spotykała się lokalna społeczność. Nie musiały to być jednak świątynie sensu stricto, ale raczej miejsca integracji społecznej. Archeolodzy wiedzą, w jaki sposób powstały te megality. Aby je wykonać nie były wcale potrzebne jakieś zaawansowane technologie i zaginione cywilizacje. O tym, jak to miejsce wygląda, można się przekonać samemu. Göbeklitepe jest otwarte dla turystów. Archeolodzy nic przed nimi nie ukrywają, wbrew temu, co twierdzą niektórzy pseudonaukowcy. Źródła: Turkiye Today, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pod Koloseum odkryto tajny tunel cesarzy. Można go zwiedzić po raz pierwszy w historii
Po raz pierwszy w historii turyści mogą zobaczyć korytarz, którym dwa tysiące lat temu poruszali się rzymscy cesarze. Tajny tunel pod Koloseum został odrestaurowany i udostępniony zwiedzającym. To wyjątkowa okazja, by zajrzeć w przestrzeń, która przez stulecia pozostawała niedostępna.
Koloseum to jedna z największych atrakcji turystycznych na świecie i symbol potęgi starożytnego Rzymu, który od niemal dwóch tysięcy lat zachwyca miliony zwiedzających. Mimo że większość jego przestrzeni została udostępniona dla publiczności, wiele zakątków wciąż skrywa tajemnice. Badacze od lat prowadzą prace archeologiczne w poszukiwaniu ukrytych przejść i korytarzy, które mogły służyć cesarzom. Teraz jedno z takich miejsc, czyli sekretne przejście cesarza Kommodusa, zostanie po raz pierwszy otwarte dla zwiedzających, umożliwiając wejście do strefy zarezerwowanej niegdyś tylko dla władców i ich najbliższego otoczenia. Sekretne przejście cesarzy pod Koloseum otwarte po dwóch tysiącach lat Pod powierzchnią jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata kryje się miejsce, do którego przez stulecia nie miał wstępu nikt poza władcami imperium. Odkryty tunel Kommodusa, liczący blisko dwa tysiące lat, niegdyś stanowił sekretne przejście, którym cesarze Rzymu mogli niezauważeni dostać się do swojej loży w Koloseum. Korytarz o długości około 55 metrów został zbudowany z myślą o bezpieczeństwie i prestiżu władców – prowadził bezpośrednio z pałacowego kompleksu na Palatynie do amfiteatru, omijając zatłoczone wejścia i tłumy obywateli. Swoją nazwę przejście zawdzięcza cesarzowi Kommodusowi, synowi Marka Aureliusza, który panował w latach 177–192 n.e. i którego postać przeszła do historii jako symbol dekadencji późnego imperium. To właśnie w tym tunelu władca miał cudem uniknąć zamachu, co tylko wzmocniło jego obsesję na punkcie własnego bezpieczeństwa. W popkulturze ten cesarz znany jest przede wszystkim z filmu „Gladiator”, w którym Joaquin Phoenix sportretował go jako okrutnego i próżnego tyrana. Jak przypominają źródła archeologiczne, cesarz rzeczywiście lubił występować w roli gladiatora – pojawiał się na arenie przebrany za Herkulesa, walcząc z bezbronnymi przeciwnikami, a raz nawet miał ściąć głowę strusiowi ku uciesze wiwatującego tłumu. Tunel Kommodusa odkryty na nowo w sercu Rzymu Ukryty tunel Kommodusa po raz pierwszy został odkryty ponad dwieście lat temu, między 1810 a 1814 rokiem, przez francuskich archeologów. Od tamtej pory korytarz kilkukrotnie otwierano i ponownie zamykano. Kolejne badania przeprowadzono w 1874 roku oraz w latach 90. XX wieku, jednak dopiero współczesne prace konserwatorskie pozwoliły w pełni odsłonić i zabezpieczyć to niezwykłe miejsce. Podczas renowacji całego stanowiska archeolodzy dokładnie zmapowali podziemia, wykorzystując zaawansowane technologie skanowania 3D i narzędzia laserowe, które pomogły utrwalić kruche fragmenty tynku i oczyścić ściany z wielowiekowych osadów. Po zakończeniu prac oczom badaczy ukazały się marmurowe ściany zdobione scenami mitologicznymi – m.in. przedstawieniem Dionizosa, boga wina i zabawy, a także płaskorzeźbami polowań, walk niedźwiedzi i akrobatów, które niegdyś odzwierciedlały widowiska odbywające się na arenie powyżej. – Po raz pierwszy w historii to przejście zostało otwarte dla zwiedzających. Dzięki temu mogą oni poczuć się tak, jak niegdyś cesarze Rzymu – powiedziała w rozmowie z agencją Reuters archeolog Barbara Nazzaro. Z kolei Massimo Osanna, czyli dyrektor generalny włoskich muzeów, podkreślił, że otwarcie korytarza to „istotny kamień milowy” łączący badania naukowe z ochroną dziedzictwa kulturowego. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań, takich jak mapy w wersji dotykowej i rekonstrukcje wideo, nowa ekspozycja ma być dostępna dla wszystkich (również osób z niepełnosprawnościami) i pozwolić turystom spojrzeć na Koloseum z całkiem nowej perspektywy. Źródła: CNN, Reuters, AP News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Celtycki jarmark sprzed 2500 lat. Archeolodzy odkryli go w Czechach
Czescy archeolodzy odnaleźli prawdopodobnie celtycki skarb na stanowisku w zachodniej części kraju. Badacze mają teorię, że przedmioty te pochodziły ze starożytnego targu.
Chociaż ludność celtycka kojarzona jest przede wszystkim z Wyspami Brytyjskimi, czy zachodem Europy i francuską Galią, jej początki sięgają znacznie bliżej środka kontynentu. W epoce żelaza na terenach m.in. dzisiejszych Czech, Słowacji i Austrii powstały jedne z pierwszych i najlepiej rozwiniętych ośrodków celtyckiej kultury. To tutaj zakładali osady, handlowali z Grekami i Etruskami, wytapiali żelazo i wybijali jedne z najstarszych monet w tej części Europy. Duży celtycki skarb w zachodnich Czechach Podczas najnowszych badań na stanowisku w Czechach w regionie pilzneńskim, którego dokładnej lokalizacji archeolodzy jeszcze nie chcą ujawniać, odkryto ogromny skarb, który prawdopodobnie zostawili po sobie Celtowie. Artefakty i monety datowane są na okres ok. 2500 lat temu, gdy lud ten zamieszkiwał zachodnią część Czech. – Głównym celem projektu było przede wszystkim uratowanie dziedzictwa narodowego i znalezisk archeologicznych, które są bezpośrednio zagrożone przez nielegalnych poszukiwaczy, rolnictwo i czynniki naturalne – powiedział Jan Mařík, dyrektor Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk w wydanym oświadczeniu. Problem czeskiej archeologii Naukowcy podkreślają, że właśnie dlatego nie poinformowali o lokalizacji znaleziska, ponieważ w ostatnim czasie w regionie różne miejsca były celem złodziei i rabusiów. Przeczesywali oni m.in. pola uprawne w poszukiwaniu starożytnych i średniowiecznych artefaktów, które później najprawdopodobniej trafiały na czarny rynek. Oprócz monet, archeolodzy odnaleźli także srebrne i złote sztabki, a także kilka metalowych przedmiotów, w tym brązowe sprzączki, szpilki, bransoletki, wisiorki i figurkę konia. Część przedmiotów już została poddana konserwacji i trafiła do muzeum w pobliskiej miejscowości Mariánská Týnice. To dawny ośrodek pielgrzymkowy z okresu średniowiecza, w którym znajduje się klasztor cystersów. Miejscowość położona jest niedaleko miasta Kralovice, w północno-zachodnich Czechach. Co ciekawe, badacze ustalili, że wiele spośród srebrnych i złotych monet pochodzi z mennic, które były wcześniej nieznane. – To odkrycie podkreśla potrzebę zweryfikowania naszej wiedzy na temat celtyckiej numizmatyki w regionie – powiedział archeolog Daniel Stráník, jeden z autorów odkrycia. Celtycki targ lub jarmark sprzed 2500 lat Badaczom nie udało się jednak znaleźć żadnych śladów celtyckiego osadnictwa na tym stanowisku. Autorzy sugerują zatem, że w tym miejscu mogła znajdować się nie osada, lecz jarmark lub targ, na którym handlowali kupcy różnego rodzaju towarami, a przybywali tam Celtowie z różnych regionów. – Mogło to być miejsce o wyraźnie sezonowym charakterze aktywności, podczas którego ludzie także przypadkowo gubili małe lub bardzo małe przedmioty, takie jak monety – powiedział w David Daněček, archeolog z Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk. Obecność sztabek złota i srebrna na stanowisku może potwierdzać teorię o targu w tym miejscu. – Mogły one odgrywać rolę w wymianie handlowej. Druga hipoteza zakłada, że mogły być również wydobywane w okolicy za zgodą regionalnego władcy – dodał badacz. W epoce żelaza, czyli w okresie kultur halsztackiej i lateńskiej, ok. 1200–100 r. p.n.e. na terenach dzisiejszych Czech, Niemiec, Austrii czy Polski funkcjonowały regularne miejsca wymiany towarów, które pełniły rolę proto-jarmarków lub targowisk sezonowych. W większych osadach istniały „strefy handlowe”, gdzie koncentrował się handel lokalny i dalekosiężny. Tam archeolodzy często znajdowali odważniki, monety, fragmenty ceramiki importowanej z obszarów śródziemnomorskich, co wskazuje, że wymiana była zorganizowana i regularna. W mniejszych wspólnotach lub w miejscach o znaczeniu kultowym (np. w pobliżu sanktuariów) odbywały się okresowe zjazdy handlowe, przypominające jarmarki. Tam spotykali się rzemieślnicy, kupcy i wytwórcy, by wymieniać swoje najróżniejsze towary, począwszy od narzędzia i broni, po ozdoby, tkaniny, żywność, a także zwierzęta, np. bydło. Co ciekawe, takie targowiska często były jedyną okazją nawiązywania kontaktów z innymi plemionami, a także szansą na zawiązywania sojuszy. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Rhinocorura była piekłem na ziemi. Trafiali tam kryminaliści bez nosów
Rhinocorura to zapomniane dziś starożytne miasto na granicy Egiptu i Palestyny. W historii zapisało się jako miejsce zesłania przestępców, którym za karę obcinano nosy. Wygnani musieli walczyć o przetrwanie w skrajnych warunkach pustyni.
W tym artykule: Rhinocorura – zapomniana osada ludzi bez nosów Życie w piekle na Ziemi Oko za oko, nos za karę Historycznie w wielu miejscach na świecie, również w Polsce, praktykowano brutalne kary za mniejsze i większe przewinienia. W niektórych polskich miastach o dawnym ustawodawstwie przypominają np. pręgierze. Kara chłosty była jednak stosunkowo lekka w porównaniu z... obcięciem nosa. Ta surowa kara była wymierzana przestępcom w starożytnym Egipcie i sąsiednich regionach. Praktyka obcinania nosa, czyli rynotomia, była powszechną represją za kradzież. Oszpeceni byli często wypędzani do Rhinocorury. Tak też powstało zapomniane dziś miasto, które z czasem stało się kolonią okaleczonych wyrzutków. Rhinocorura – zapomniana osada ludzi bez nosów Rhinocorura była miastem granicznym Egiptu i Palestyny, położnym pośrodku pustyni, u ujścia potoku wyznającego granicę między krajami. Zagadkowa osada od wieków intryguje historyków i archeologów. Niestety klasyczne źródła są dość ubogie w informacje na jej temat. Wiadomo na pewno, że było to miejsce wygnania dla przestępców, którzy wcześniej zostali skazani na odcięcie nosa. Nazwa Rhinocorura pochodzi z greckiego „ῥινὸς κόρος” (rhinos koros). To oznacza „obcięte nosy”. Życie w tym miejscu było surową rzeczywistością dla beznosych wygnańców. Pozbawieni pierwotnej tożsamości, utworzyli społeczność związaną wspólnym cierpieniem i instynktem przetrwania. Opisy starożytnych tekstów, w tym autorstwa Strabona i Diodora Sycylijskiego, przedstawiają społeczność, która pomimo tragicznych warunków, wykazywała zdolność do adaptacji. Mumia jak z horroru. Naukowcy odkryli, że Egipcjanka sprzed 3,5 tys. lat mogła umrzeć w męczarniach Niezwykła mumia z drugiego tysiąclecia przed naszą erą ma szeroko otwarte, wykrzywione usta. Długo przypuszczano, że to efekt niedbałości balsamistów. Jednak najnowsze badania wskazują na... Życie w osadzie wygnańców było bardzo trudne. Ziemia wokół była słona, a woda ze studni w obrębie murów gorzka. Jako że potrzeba jest matką wynalazków, więźniowie robili sieci z trzciny, w które łapali nadlatujące znad morza przepiórki. Tak walczyli z głodem. Ucieczka nie wchodziła w grę. Nawet gdyby więźniom udało się przedostać do innych miast, nie mieliby szans na normalne życie. Naznaczenie w postaci obciętego nosa przesądzało o ich losie już do końca życia. Życie w piekle na Ziemi Z czasem Rhinocorura stała się symbolem kary i odkupienia. Przez te opowieści niektórzy uważali, że Rhinocolura to mit. A jednak osada istniała naprawdę i prawdopodobnie została zbudowana około 1300 r. p.n.e. Do dziś przetrwało jednak niewiele źródeł sprzed ponad 3000 lat. Większość tego, co wiemy o mieście, pochodzi od ludzi, którzy żyli tysiąc lat po jego zbudowaniu. W latach 80. XIX wieku archeolodzy odkryli pierwsze dowody na to, że miasto beznosych przestępców naprawdę istniało. Rhinocorura to teraz El-Arish tak jak egipska rzeka Wady-el-Arish. Na wzniesieniu około pół kilometra od morza znajdują się rzymskie ruiny, takie jak marmurowe kolumny, a także studnia z wodą pitną. Osada pozostaje przedmiotem fascynacji historyków, archeologów i gawędziarzy. To miejsce wygnania i cierpienia, ale też przykład społeczności, która wbrew skrajnym warunkom odtwarzała na swój sposób pewną normalność i codzienność. Oko za oko, nos za karę Kara obcięcia nosa była znana nie tylko w Starożytnym Egipcie. W ciągu wieków stosowano ją w różnych kręgach kulturowych na świecie. Praktyka ta miała na celu nie tylko ukaranie, ale również publiczne upokorzenie skazańca. Była to także forma przestrogi dla innych mieszkańców. Już Kodeks Hammurabiego zawierał zapisy dotyczące amputacji różnych części ciała, w tym nosa. Była to kara za poważne przewinienia np. fałszywe oskarżenia. W starożytnych Indiach z kolei nos obcinano kobietom oskarżonym o cudzołóstwo. W Polsce rynotomia była stosowana w XIV i XV w. jako kara za przestępstwa, takie jak oszczerstwo i fałszywe zeznania Współczesne przypadki obcięcia nosa, takie jak historia Bibi Aishy z Afganistanu, pokazują, że brutalna kara nadal jest praktykowana w ramach lokalnych tradycji i interpretacji prawa islamskiego​. Źródła: Ancient Origins, Bible.ca. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nie tylko pszenica. Pierwsi rolnicy Europy mieli bardziej różnorodne pola
Mit o ubogiej diecie starożytnych cywilizacji należy włożyć między bajki. Najnowsze badania dowodzą, że wcześni rolnicy zaczęli włączać do swoich upraw nowe odmiany zbóż już 7000 lat temu. Jak naukowcom udało się zajrzeć im do garnka?
Chociaż pierwsi rolnicy w Europie Środkowej hodowali ograniczoną liczbę zbóż, to pierwsza restrukturyzacja rolnictwa mogła zacząć się już 7000 lat temu – znacznie wcześniej, niż jeszcze do niedawna sądziliśmy. Jak wzbogaciła ona dietę dawnych cywilizacji i czym była spowodowana? Niewielkie poletko do popisu Pierwsi rolnicy w Europie Środkowej należeli do tzw. kultury ceramiki wstęgowej rytej i zasiedlili kontynent około roku 5000 p.n.e. Ich uprawy nie były zbyt zróżnicowane: hodowali niemal wyłącznie starożytne odmiany pszenicy pochodzące od orkiszu, takie jak samopsza. Sytuacja musiała się zmienić, bo zboża te wymagały przed obróbką kłopotliwego usunięcia zewnętrznej łuski, co marnowało czas i energię. W późniejszych latach w jadłospisie rolników pojawiły się udoskonalone gatunki, takie jak pszenica nagoziarnista i jęczmień. Sądzono jednak, że wydarzyło się to dużo później. Badacze z Uniwersytetu w Kolonii i Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie nad Menem udowodnili, że innowacje w rolnictwie nastąpiły dużo wcześniej, niż zwykliśmy sądzić. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Science”. Rewolucja neolityczna zapoczątkowała rolnictwo Zespół badaczy zebrał i przeanalizował szczątki archeobotaniczne z 72 stanowisk neolitycznych w Nadrenii w zachodniej części Niemiec. Jak wyglądają takie próbki? To najczęściej zwęglone i przez to zakonserwowane szczątki nasion wydobyte z jam osadniczych pierwszych neolitycznych rolników. Datuje się je na okres od końca VI do początku IV tysiąclecia p.n.e. Dzięki wykorzystaniu statystyk wieloczynnikowych naukowcom udało się wykazać istotne różnice pomiędzy poszczególnymi fazami neolitu – ostatniego okresu epoki kamienia, który trwał od ok. IX tysiąclecia do około 2500 r p.n.e. (w Europie). To ważny czas w dziejach ludzkości, bo wtedy wydarzyła się tzw. rewolucja neolityczna, czyli przejście od koczowniczego trybu życia łowców-zbieraczy do modelu opartego na rolnictwie, hodowli zwierząt i skupionego wokół stałych osad. „Gdzie pan po polu nie chodzi, tam groszek nie rodzi” Badanie wykazało, że zmiany w rolnictwie, które datowaliśmy na środek neolitu, są zauważalne już na jego początku. To znaczy, że pierwsi rolnicy mieli większą wiedzę o swoim fachu, niż do tej pory przypuszczano. – Integracja nowych rodzajów zbóż uczyniła rolnictwo bardziej odpornym i elastycznym. Umożliwiła nie tylko uprawę zbóż ozimych, ale także jarych, a także potencjalne wykorzystanie większej różnorodności gleb i możliwą redukcję nakładów pracy – opowiada prof. Silviane Scharl, jedna z autorek badania. Co ciekawe, chociaż rewolucja rolnicza rozpoczęła się wcześniej, niż sądziliśmy, i przebiegała niezwykle gwałtownie, jej dynamika w kolejnym okresie znacząco spadła. Większą rolę zaczęły w nim odgrywać zwierzęta gospodarskie, których hodowle były bardziej przewidywalne. Źródło: Journal of Archeological Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Inkowie złożyli nastolatkę w ofierze. Naukowcy zrekonstruowali jej wygląd
Zagadkowy rytuał Inków i twarz sprzed wieków. Naukowcy zrekonstruowali wygląd nastoletniej dziewczyny, która została złożona w ofierze ponad 500 lat temu. Niemal żywa twarz dziewczyny odsłania tajemnice jednego z najbardziej poruszających rytuałów prekolumbijskiej cywilizacji.
Spis treści: Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Choć od jej śmierci minęło ponad pięć wieków, dzięki współczesnej technologii możemy dziś spojrzeć w oczy jednej z najbardziej znanych ofiar inkaskiego rytuału capacocha. Nastolatka, znaleziona wysoko w Andach, była częścią religijnego obrzędu, który wymagał złożenia dzieci w ofierze bogom. Jej doskonale zachowane ciało, wydobyte z wiecznie zamarzniętej ziemi, pozwoliło badaczom nie tylko ustalić przyczynę śmierci, ale też odtworzyć jej wygląd z niezwykłą dokładnością. Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Był 1995 rok. Amerykański archeolog i antropolog Johan Reinhard wyruszył w góry w okolicach Arequipy na południu Peru. Razem z peruwiańskim przewodnikiem Miguelem Zarate wdrapali się na górę Ampato, która ma ponad 6 tys. m n.p.m. Liczyli na ciekawe znaleziska, bo pobliski czynny wulkan doprowadził do topnienia czapy lodowców. Tuż pod samym szczytem badacze dostrzegli niewielkie brązowe zawiniątko, przypominające worek z tkaniny. Okazało się, że był to szczelnie zawinięty płaszcz, który skrywał doskonale zachowaną zamarzniętą mumię dziewczynki. Jej grobowiec znajdował pierwotnie kilkaset metrów wyżej. Uległ on zniszczeniu, a zawartość usunęła się wzdłuż zbocza. Dama z Ampato miała na sobie suknię, szal i ozdobny pas oraz skórzane mokasyny. Na ramionach ofiary znajdowały się dwie szpile, które spinały szatę. Tuż obok mumii były też trzy figurki wykonane ze złota i potłuczone fragmenty naczyń. Znalezisko szybko stało się sensacją. Dziewczynkę nazwano Damą z Ampato lub po prostu Juanitą. Od kilku dekad jej szczątki są przechowywane w specjalnej komorze Arequipie. Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci We wtorek w Muzeum Andyjskich Sanktuariów otwarto wystawę „Capacocha. Podążając za bogami Inków”, na której zaprezentowano rekonstrukcję twarzy Damy z Ampato. Wiosną 2024 roku ekspozycja przybędzie do Polski. Rekonstrukcję stworzył szwedzki artysta i archeolog Oscar Nilsson, używając techniki manchesterskiej – typowej dla kryminalistyki. Procesowi towarzyszyły liczne konsultacje i trwał on blisko pół roku. – Pierwszym etapem było wykorzystanie skanów CT [tomografii komputerowej – przyp. red.], do stworzenia modelu czaszki przez dr. Bartłomieja Ćmielewskiego z Politechniki Wrocławskiej. Następnie czaszkę wydrukowaliśmy w technice druku 3D i nanieśliśmy w punktach anatomicznych 32 kołki, odpowiadające grubości tkanek miękkich – wyjaśniła National Geographic Polska koordynatorka projektu, dr Dagmara Socha z Centrum Badań Andyjskich UW. Następnie wspólnie z Nilssonem Socha konsultowała na bieżąco takie detale jak wiek, stopień odżywienia, odcień skóry, długość włosów, uczesanie zmarłej. W ramach przedsięwzięcia w Centro Textiles Tradicionales w Cuzco zamówiono też ręcznie tkane kopie szala i nakrycia głowy Juanity, tak by maksymalnie przybliżyć jej rekonstrukcję do rzeczywistości. – Odtwarzanie wyglądu zmarłych pozwala nam zmienić postrzeganie mumii, które obecnie traktowane są jako ciekawostki w muzeum. Pozwala opowiedzieć historię osób, które żyły przed setkami lat – podkreśliła dr Socha. Ze względu na warunki panujące na szczycie ciało uległo naturalnej mumifikacji poprzez zamarznięcie. Mumia należała do dziewczynki zmarłej w wieku ok. 14–15 lat. Podczas tomografii ustalono, że zabito ją uderzeniem tępym narzędziem w prawy bok głowy. Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Dziewczynkę złożono na górze w ramach rytuału capacocha. Archeolodzy znają kilkanaście miejsc na terenie Peru, gdzie Inkowie na szczytach gór lub wulkanów składali dzieci w ramach tego rytuału. Dzieci były – według inkaskich wierzeń – pośrednikami między bogami i ludźmi. Inkowie wybierali swoje ofiary spośród najważniejszych rodów. Czasami jasno określona była intencja ofiary. Na przykład, by zakończyła się jakaś klęska żywiołowa. Dzieci nie składano w ofierze od razu. Zdarzało się, że pielgrzymowano z nimi nawet kilka miesięcy. Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Z badań innych mumii wykonanych przez dr Sochę wiadomo, że dzieci były odurzane z pomocą liści koki i halucynogennego naparu ayahuasca. Składał się on z lian Banisteriopsis caapi. W przypadku Damy z Ampato nie jest to jeszcze jasne. Jednak wraz z jej mumią znaleziono torebkę pełną liści koki i jej własnych włosów. Inkowie uważali, że obcięte włosy stanowią integralną cześć danej osoby. Dlatego były przechowywane po obcięciu i składane w ofierze wraz z ofiarą. W drugiej torebce zmarła miała ze sobą również muszlę spondylusa. Traktowana była jako jeden z najbardziej luksusowych przedmiotów w Imperium Inkaskim i sprowadzana aż z Ekwadoru. Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Na wystawie prezentowane są również hologramy zabytków znalezionych przy pochówkach złożonych na wulkanach przez Inków. Wykonali je dr Bartłomiej Ćmielewski i dr Dominika Sieczkowska. Zwiedzający mogą odbyć wirtualną pielgrzymkę śladami rytuały capacochy, udając się pozostałościami inkaskich dróg. Wystawa powstała dzięki współpracy pomiędzy Centrum Badań Andyjskich UW i Universidad Catolica de Santa Maria w Arequipie, dzięki wsparciu ze Ministerstwa Edukacji i Nauki. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”
Ludzie zdobili ciała i barwili odzienie na niebiesko już nawet 13 tysięcy lat temu. Zastosowanie pigmentu o takiej barwie w Europie epoki lodowcowej jest dla archeologów zaskoczeniem. Podważa dotychczasowe przekonanie o ograniczonej palecie barw paleolitu. W jakim celu stosowano ten pigment?
Europejska epoka lodowcowa kojarzona jest często ze sztuką naskalną we Francji i Hiszpanii. To stamtąd znane są słynne jaskinie z przepięknymi przedstawieniami dzikiej zwierzyny. Wiele z nich wykonano z pomocą ochry – mineralnego pigmentu o barwie czerwonej, brązowej i żółtawej. Popularny był też czarny kolor. Naukowcy długo sądzili, że wcześni europejscy osadnicy nie znali szerszej palety barw. Przez wiele tysiącleci miano wykorzystywać tylko takie odcienie. Tymczasem archeolodzy dokonali ciekawego odkrycia na terenie kraju związkowego Hesja w Niemczech. Zagadkowy artefakt Ten tajemniczy zabytek znaleziono kilka dekad temu na paleolitycznym stanowisku archeologicznym sprzed 13 tysięcy lat w Mühlheim-Dietesheim w Niemczech. To obrobiony kamień, który ma miseczkowate wklęśnięcie. Badacze długo uważali, że był to rodzaj lampki – we wklęśnięciu mógł znajdować się łój, do którego wsadzono prosty knot. Uwadze badaczy nie uszły niewielkie niebieskie przebarwienia. Eksperci postanowili się im dokładnie przyjrzeć z pomocą specjalistycznego sprzętu – zaawansowanego mikroskopu i fluorescencji rentgenowskiej (XRF), która umożliwia określenie składu mineralnego. Ledwie widoczne ślady okazały się być pozostałościami po mineralnym pigmencie – azurycie. – To podważa naszą wiedzę na temat stosowania pigmentów w paleolicie – mówi główna autorka badania, dr Izzy Wisher z Uniwersytetu w Aarhus. „Głęboka wiedza” pradawnych ludzi Do tej pory naukowcy uważali, że artyści paleolitu używali głównie czerwonych i czarnych pigmentów – w sztuce tego okresu nie występują żadne inne kolory. Uważano, że wynikało to z braku niebieskich minerałów lub ich ograniczonej atrakcyjności wizualnej. Nowe odkrycie sugeruje, że niebieskie pigmenty mineralne mogły być używane do ozdabiania ciała lub barwienia tkanin – czynności, które pozostawiają niewiele śladów archeologicznych. – Obecność azurytu dowodzi, że ludzie paleolitu posiadali głęboką wiedzę na temat pigmentów mineralnych i mieli dostęp do znacznie szerszej palety barw, niż wcześniej sądziliśmy – i mogli być selektywni w sposobie używania określonych kolorów – mówi dr Wisher. Azuryt mógł być stosowany do malowania i dekorowania ciała, bo tak się działo w czasach neolitu, czyli pierwszych rolników. Wtedy azuryt był używany np. w pochówkach lub do zdobienia figurek antropomorficznych. Lampa stała się mieszadłem Zdaniem badaczy niewielki wyżłobiony kamień, które miał być lampką, w rzeczywistości miał inne zastosowanie. To w jego wnętrzu mieszano niebieski pigment – zapewne dodawano do niego inne składniki. To nowe ustalenie wskazuje na nieznane do tej pory wyrafinowane tradycje artystyczne lub kosmetyczne, które pozostają w dużej mierze nieuchwytne dziś dla archeologów. Brak podobnych znalezisk wynikał z kilku wzajemnie powiązanych przyczyn. Archeolodzy nie szukali takich śladów, więc ich nie znajdowali. Bo się ich po prostu nie spodziewali. Dlatego czasem warto jeszcze raz na spokojnie spojrzeć na zabytki znajdujące się w magazynach. Te przestrzenie z pewnością kryją jeszcze wiele ciekawych informacji. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
„Smocze kamienie” są zdecydowanie starsze od piramid. Archeolodzy na tropie zagadki
„Smocze kamienie” z Armenii to ponad 100 tajemniczych stel sprzed tysięcy lat. Badania wskazują, że niektóre z nich mogą być starsze nawet od egipskich piramid. Ich rozmieszczenie i zdobienia sugerują związek z kultem wody. Co dokładnie udało się odkryć naukowcom?
Słowo vishap po ormiańsku oznacza „smok” i właśnie takim mianem – „smoczych kamieni” – określa się ponad 100 podłużnych kamiennych stel z andezytu i bazaltu. Są to obrobione megality, które niegdyś stały pionowo, podobnie jak menhiry znane na przykład z Europy. Najsłynniejsze pochodzą z francuskiego Carnac. Od lat było zagadką, kiedy i w jakim celu wykonano smocze kamienie. Sprawie przyjrzeli się ormiańscy badacze i przeprowadzili szeroko zakrojone analizy. Wiele kwestii udało się w końcu wyjaśnić. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „NPJ Heritage Science”. Tajemnicze kamienie w górach Na „smoczych kamieniach” widoczne są zdobienia przedstawiające wizerunki zwierząt. Są to głównie ryby i bydło, bądź ich hybrydy. Wysokość kamieni waha się od metra do 5,5 m. Bywają zatem potężne. Z nowych badań wynika, że wiele z największych egzemplarzy znajdowało się w najwyższych partiach gór – na wysokości nawet 2700 m. n.p.m. Musiało się to wiązać z dużymi nakładami pracy. Większość głazów znajdowała się w pobliżu źródeł wody, w tym wysokogórskich źródeł i odkrytych prehistorycznych systemów irygacyjnych. Dlatego badacze sądzą, że są one związane z kultem wody, ponieważ była ona siłą podtrzymującą życie populacji zamieszkujących doliny poniżej. Bardzo stare kulty Określenie czasów, w których powstały te zagadkowe monumenty jest bardzo trudne. Możliwe jest to na podstawie stylistyki płaskorzeźb lub datowania szczątków organicznych obok nich metodą radiowęglową. Niektóre z obrobionych głazów datowano nawet na I tysiąclecie p.n.e. Jednak z nowych badań wynika, że mogą być zdecydowanie starsze. Próbki pobrane obok dwóch „smoczych kamieni” określono na 4200–4000 lat p.n.e. To każe sądzić, że podobnie jest w przypadku innych tego typu obiektów. Mogły one jednak być wtórnie „wykorzystywane” w późniejszych czasach, bo były widoczne na powierzchni ziemi. A to nie ułatwia archeologom w określeniu ich wieku. Modły w dwóch lokalizacjach Naukowcy wskazali na ciekawą prawidłowość. Obrobione głazy stawiano głównie na dwóch wysokościach: około 1900 m i 2700 m n.p.m. Może być to związane z sezonowością odprawianych przy nich kultów. „Wzorzec ten może być powiązany zarówno z praktycznym, jak i symbolicznym znaczeniem lokalizacji położonych na dużych wysokościach, co potwierdza potencjalny związek vishapów ze starożytnymi systemami nawadniającymi. Wskazuje też na ich funkcjonalne i kultowe znaczenie we wczesnych społeczeństwach” – piszą Vahe Gurzadyan i Arsen Bobokhyan w artykule. Na przykład zimą dostęp do wyższej strefy mógł być niemożliwy. Dlatego przypuszczalne pielgrzymki do tych miejsc mogły być sezonowe. Źródło: NPJ Heritage Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli, do kogo należał portret kobiety sprzed 2 tysięcy lat. Odegrała kluczową rolę
Miała twarz pełną spokoju, dołek na brodzie i spojrzenie pełne godności. Przez lata nie było wiadomo, kim była kobieta wyrzeźbiona w marmurze. Dopiero teraz odkryto, że to Laodike – członkini elity Chersonezu, która mogła mieć wpływ na losy całego miasta. Dzięki badaczom z Poznania i Warszawy poznaliśmy jej historię.
Chersonez Taurydzki to grecka kolonia założona na Krymie w V wieku p.n.e. Później była to rzymska placówki wojskowa, ważne religijne, kulturalne i handlowe centrum okresu bizantyjskiego. Pozostałości murów obronnych tego ośrodka miejskiego są uznawane za jednego z największych i najlepiej zachowanych zabytków architektury okresu klasycznego z obszaru Morza Czarnego. Przez wiele lat prowadziła tam badania wspólna ukraińsko-polska misja archeologiczna. Przerwała je okupacja rosyjska. Jednak część analiz odkrytych zabytków możliwa jest nawet teraz. Zespół badaczy w składzie: prof. E. Klenina, dr A. B. Biernacki z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, dr P. Zambrzycki z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i prof. M. Claveria z Universitat Autònoma de Barcelona opublikowali właśnie artykuł na łamach czasopisma „NPJ Heritage Science”, dotyczący intrygującego zabytku. Tajemnicza główka wśród ruin Znalezisko miało miejsce podczas wykopalisk w narożniku ruin obszernego starożytnego domu mieszkalnego w zachodniej części Chersonezu Taurydzkiego – jego powierzchnia wynosiła ponad 700 m kw. Znajdował się w rejonie teatru i agory oraz przylegał do głównej osi miasta. Było to więc prestiżowe miejsce. Była to marmurowa główka, nieco większa niż naturalnych rozmiarów. Ukazywała dostojną kobietę. Jej twarz jest owalna, portret ma elegancki i spokojny, pogodny wyraz. Na podbródku widoczny jest dołek, oczy są wydłużone, mają szerokie powieki. Ewidentnie była to odłamana część posągu. Z szacunków naukowców wynika, że jego szacowana całkowita wysokość wynosiła około 2 m. Pojawiło się pytanie – kogo ukazywał ten portret? Dopiero po dwóch dekadach od znalezienia tego artefaktu archeolodzy odkryli odpowiedź. Dostojna i wpływowa matrona Autorzy artykułu zastosowali wielopłaszczyznowe podejście analityczne, łącząc metody historyczne i analizę historyczno-artystyczną z technikami spektralno-izotopowymi i traseologicznymi. Dzięki temu udało się dowiedzieć, kogo ukazywał portret. Była to Laodike, córka Heroxenosa. Kobieta należała do greckiej arystokracji. Jej mężem był Tytus Flawiusz Partenokles, syn Flawiusza Partenoklesa. Rodzina jej męża należała do najwyższych kręgów arystokratycznych Chersonezu w erze cesarza Hadriana i Antoninów. Żyła zatem w drugiej ćwierci II wieku n.e. Dlaczego powstał posąg Laodike? Odkryte pozostałości posągu Laodike świadczą o jej ważnej roli w społeczności miasta. W ten sposób została nagrodzona przez władze miasta za wybitne zasługi dla Chersonezu Taurydzkiego. Wynika to z napisu na cokole, który również znaleziono na tym stanowisku archeologicznym, ale w innej lokalizacji. Laodike była jedyną matroną w tym okresie (II wiek n.e.) w Chersonezie Taurydzkim, która została uhonorowana w ten sposób. Badacze ostrożnie zakładają, że uhonorowanie Laodike posągiem było najprawdopodobniej związane z jej udziałem w działaniach mających na celu uzyskanie statusu eleutheria (statusu wolnego miasta) dla Chersonezu, który został ostatecznie przyznany. W tamtym okresie oczekiwano od lokalnych kobiet uczestnictwa w działalności społecznej i politycznej. Wyniki badań wskazują, że co najmniej jedna z nich wywierała znaczący wpływ i pełniła aktywną rolę w życiu politycznym Chersonezu. Źródło: NPJ Heritage Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipska moneta w Mieście Dawida. Zagadkowe odkrycie w Jerozolimie
Archeolodzy w Jerozolimie odnaleźli ponad 2200-letnią monetę, która przedstawiała Berenikę II. Artefakt znajdował się w zabytkowym Mieście Dawida.
Archeolodzy z Izraelskiego Urzędu Starożytności prowadzili wykopaliska w Mieście Dawida. To najstarsza część Jerozolimy, która znajduje się na południe od wzgórza świątynnego. Według Biblii król Dawid w X wieku p.n.e. zdobył Jebus (miasto Jebuzytów) i uczynił je swoją stolicą. Była to polityczna i religijna stolica królestwa Izraela, a później jego syna Salomona. Współcześnie jest to stanowisko archeologiczne, które badane jest od XIX wieku. Złota moneta z Miasta Dawida Podczas najnowszych badań archeolodzy odsłonili złotą monetę z wizerunkiem Bereniki II. Była to królowa Cyreny i hellenistycznego Egiptu z dynastii Ptolemeuszy. Uważana jest za jedną z najsłynniejszych władczyń epoki. Jej pierwszym mężem był Demetriusz, książę macedoński. Kazała go jednak zgładzić, ponieważ próbował przejąć władzę w jej królestwie. Następnie poślubiła Ptolemeusza III Euergetesa, króla Egiptu, stając się królową tego państwa. Dzięki małżeństwu z egipskim królem doszło do zjednoczenia Cyreny z Egiptem, co znacznie wzmocniło państwo Ptolemeuszy. Królowa zmarła ok. 221 r. p.n.e. Została najprawdopodobniej zamordowana z rozkazu własnego syna, Ptolemeusza IV Filopatora, który chciał sprawować rządy samodzielnie. Moneta z wizerunkiem Bereniki II została wybita prawdopodobnie w Aleksandrii ponad 2200 lat temu. Badacze uważają, że mogła być częścią kolekcji monet podarowanych żołnierzom powracającym z III wojny syryjskiej z lat 246–241 p.n.e. Był to konflikt między egipskim Królestwem Ptolemeuszy a syryjskim Imperium Seleucydów. Zakończył się zwycięstwem Ptolemeusza III Euergetesa nad Seleukosem II. Moneta przedstawiała królową Egiptu Berenikę II – To przepiękna moneta. Znaleźliśmy tylko 17 takich monet w ciągu ostatnich 100 lat – powiedział Robert Kool, kierownik działu numizmatyki w Izraelskim Urzędzie Starożytności. Spośród tych siedemnastu monet, ta odkryta w Mieście Dawida, jest pierwszą, którą znaleziono poza Egiptem podczas wykopalisk archeologicznych. Moneta została odkryta na wstępnym etapie wykopalisk, podczas przesiewania gleby. – Przesiewałam ziemię, gdy nagle zobaczyłam coś błyszczącego. Na początku nie mogłam uwierzyć własnym oczom, a potem biegałam podekscytowana po terenie wykopalisk – wspomina odkrycie Rivka Langler, archeolożka prowadząca badania w Jerozolimie. Rewers monety przedstawia Berenikę II, która ma na sobie tiarę, welon i naszyjnik. Z kolei na awersie widnieje róg Amaltei, zwany również rogiem obfitości, dwie gwiazdy, a także inskrypcja „Basileus”, co w kulturze hellenistycznej oznacza władcę. Naukowcy podkreślają, że ten napis wskazuje, że królowa miała bardzo silną pozycję w państwie, równą królowi, i sprawowała samodzielną władzę. – Była królową obszaru znajdującego się obecnie we wschodniej Libii. Gdy poślubiła swojego kuzyna Ptolemeusza III, obszar ten stał się częścią tego dużego, bardzo ważnego i bogatego królestwa hellenistycznego. Kiedy jej mąż, Ptolemeusz III, najechał Syrię, objęła władzę jako regentka Egiptu – wyjaśnił Kool. Skąd egipska moneta wzięła się w Jerozolimie? Archeolog dodał, że królowe z dynastii Ptolemeuszy rzadko pojawiały się na monetach, a jednym ze znanych przykładów jest słynna Kleopatra. – Nasze odkrycie wskazuje, że królowa Berenika II miała wielką władzę lub wpływy polityczne – napisali w oświadczeniu badacze. – Nie wiadomo dokładnie, jak moneta trafiła do Jerozolimy. Do tej pory panował pogląd, że po oblężeniu Pierwszej Świątyni Jerozolima była małym, marginalnym miastem, ubogim w zasoby naturalne – powiedział w Yiftah Shalev, archeolog, który był jednym z kierowników wykopalisk. – Jerozolima zaczynała odradzać już w okresie perskim do 333 r. p.n.e. i umacniać pod rządami Ptolemeuszy – dodał badacz. Prof. Yuval Gadot, archeolog na Uniwersytecie w Tel Awiwie zwrócił uwagę na to, że elity w Jerozolimie prawdopodobnie łączyły więzi z rządzącymi w Egipcie. – Znaleziona tu złota moneta świadczy o tym, że Jerozolima była wówczas ważnym miastem – tłumaczy. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Znaleźli bombowego „Łosia”. Części rozrzucone na 300 metrów
Ponad 1000 fragmentów polskiego bombowca PZL.37 B Łoś odkryli poszukiwacze we wsi Walewice w woj. łódzkim. Maszyna wylądowała awaryjnie na początku II wojny światowej. Rozerwał ją wybuch jednej z przewożonych bomb.
W pierwszy wrześniowych weekend miał miejsce wielki finał poszukiwań szczątków wojskowego Łosia w Walewicach prowadzonych przez grupę pasjonatów wraz z Towarzystwem Miłośników Dziejów Pabianic. Badania trwały w tym miejscu od trzech lat i przyniosły wspaniałe rezultaty. Tegoroczne znaleziska – drobne, ale bezcenne W czasie najnowszych badań wydobyto drobne przedmioty. Były to łuski amunicji broni pokładowej, fragmenty akumulatora i skórzanego mapnika, ale też elementy poszycia czy tabliczka znamionowa z symbolami PZL, czyli Polskich Zakładów Lotniczych. Do najcenniejszych znalezisk należy m.in. magazynek od lekkiego lotniczego karabinu maszynowego wz. 37 nazywanego „szczeniakiem”. Jak czytamy w komunikacie przesłanym przez jednego z inicjatorów badań, Bernarda Kokczyńskiego, odnalezione elementy samolotu po ich oczyszczeniu i klasyfikacji przekazano do Muzeum Regionalnego w Bełchatowie. Wiele z nich nosi ślady pożaru i silnej eksplozji, które rozerwała kadłub. Jak Łoś trafił do Walewic? Historia samolotu Łoś, który lądował awaryjnie we wrześniu 1939 roku, a zatem na początku II wojny światowej, była dramatyczna. Był on na wyposażeniu 212 eskadry bombowej, która walczyła w składzie 210 Dywizjonu Bombowego złożonego z załóg i personelu 1 Pułku Lotniczego w Warszawie. Samolot był ścigany przez dwa niemieckie samoloty myśliwskie Messerschmitt Bf 109 i został przez nie uszkodzony – nie dysponował ochroną własnych myśliwców. Moment awaryjnego lądowania zapamiętał Tadeusz Kubik. Łoś nadleciał ze strony strony Wolskiego Folwarku. Maszynę postawił na ziemi ppor. pil. Michał Ostrowski, mimo odniesionych ran. Następnie w samolocie eksplodowała przewożona bomba. Kublik opisał, że blachy samolotu po eksplozji bomby pokładowej rozrzuciło na 300 m. Pozostał jednak kolejny niewybuch, który miejscowi zabezpieczyli. Czym był Łoś? Łosie, czyli bombowce PZL.37 B były nowoczesnymi maszynami w 1939 roku. Polska dysponowała około 70 samolotami tego typu. Łosie wykonywały w czasie kampanii wrześniowej rozpoznanie i uderzenia przeciw niemieckim kolumnom zmotoryzowanym. Do dziś nie zachowała się w całości żadna maszyna tego typu. Tym cenniejsze są każde pozostałości po niej. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co mówią krzemienie sprzed 9000 lat? Przełomowe odkrycie w Senegalu
Kilkaset fragmentów obrobionych krzemieni sprzed 9000 lat odkryli archeolodzy w Senegalu. Do tej pory zachodnia część Afryki była białą plamą, jeśli chodzi ślady obecności łowców i zbieraczy końca epoki lodowcowej. Czego się o nich dowiedzieliśmy?
Afryka jest najbogatszym kontynentem w zabytki pochodzące z wczesnych etapów pradziejów. Jednak nie każda jej część jest pod tym względem taka sama. Gdy we wschodniej części Czarnego Lądu znajdowane są najstarsze szkielety praludzi, tak w zachodniej – stanowisk archeologicznych jest jak na lekarstwo. W tej części kontynentu czynniki klimatyczne i geologiczne nie sprzyjały zachowaniu nawarstwień archeologicznych. Biała plama archeologii Afryki się zapełnia Powoli ta sytuacja się zmienia. Kilka lat temu międzynarodowy zespół badaczy natknął się na stanowisko archeologiczne w Senegalu bogate w nawarstwienia z różnych okresów. Nazywa się Ravin Blanc X i znajduje w dolinie Falémé. Szybko okazało się, że znajdują się tam ślady obozowiska z czasów końca epoki lodowcowej i początku holocenu, sprzed około 9 tys. lat. Tak dobrze zachowanych stanowisk z tego okresu w tej części Afryki w zasadzie do tej pory nie znano. W ciągu ostatnich paru lat badacze przeanalizowali odkryte zabytki. Właśnie opublikowano na ten temat artykuł na łamach „PLOS One”. Warsztat sprzed tysiącleci Kluczowym znaleziskiem były pozostałości po warsztacie krzemieniarskim. Tysiące lat temu siedzieli tam ludzie, którzy wykonywali narzędzia niezbędne do wielu czynności w życiu codziennym. Najwięcej odkryto śmieci, czyli odłupków powstałych w czasie obrabiana buł krzemiennych. Były też rdzenie, które nie zdążyły zostać przygotowane do finalnej formy – narzędzia. – Nie znaleźliśmy żadnych narzędzi krzemiennych – zabrali je łowcy-zbieracze – ale znaleźliśmy stos odpadów poprodukcyjnych. Cierpliwie układając jak puzzle w całość odłamki i rdzenie, które pozostały na miejscu od tamtego czasu, byliśmy w stanie odtworzyć stosowane techniki, kryteria wyboru wysokiej jakości krzemienia oraz poziom umiejętności rzemieślników – wyjaśnia Charlotte Pruvost, główna autorka badania z Uniwersytetu Genewskiego. Łowcy zachodniej Afryki – co już wiemy? O łowcach-zbieraczach czasów przełomu epoki lodowcowej i holocenu w Europie i Azji wiemy sporo. Teraz poznaliśmy ich nieco bliżej również w Afryce, dzięki badaniom Ravin Blanc X. Ale musimy pamiętać, że ta część kontynentu jest terenem obejmującym 6 milionów km kw., czyli ponad dziesięć razy więcej niż powierzchnia Francji. Z analizy zabytków wynika, że ci pradziejowi łowcy-zbieracze utrzymywali się z polowań, zbieractwa i rybołówstwa. Ich grupy, koczownicze lub półkoczownicze, przemieszczały się wraz z porami roku i dostępnością zasobów. Ten sposób życia, obecny na każdym kontynencie, dominował w historii ludzkości aż do stopniowego pojawienia się ceramiki, hodowli zwierząt i rolnictwa w neolicie. Ta epoka następowała w różnym czasie i w różnym natężeniu na całym świecie. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.