National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-17T16:54:34.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
items: Odkrycie Polaków na Cyprze. W Pafos archeolodzy trafili na wyjątkowy dom
items: To się nazywa szczęście. Mężczyzna podczas nurkowania znalazł swój drugi miecz krzyżowców
items: Twarz „Małej Stopy” po cyfrowej rekonstrukcji. Tak wyglądał nasz przodek sprzed 3,5 mln lat
items: Archeolodzy odkryli nietknięte starożytne trumny w Egipcie. Hieroglify zdradziły, kim były zmarłe
items: Legendarny król Nubii istniał naprawdę. Potwierdza to dokument z XVII-wiecznego śmietnika
items: Menu sprzed tysięcy lat. Naukowcy ustalili, co jedli dawni mieszkańcy Kujaw
items: Tu garncarze pracowali obok zmarłych. Zaskakująca historia francuskiego miasta
items: Poznaliśmy stylówkę ludzi sprzed 7 tysięcy lat. Nakrycia głowy były imponujące
items: Masowy grób z czasów Biskupina skrywał dramatyczną opowieść. Naukowcy długo się mylili
items: Grobowiec pełen złota znaleziony w Panamie. Wielki skarb Nowego Świata ma ponad 1000 lat
items: Naukowcy cyfrowo „rozwinęli” egipską mumię z Wrocławia. Zmarły miał zaledwie 8 lat
items: Tajemnicze ślady stóp na szkockiej plaży. Mają 2000 lat
items: Naukowcy rozwiązali tajemnicę pradawnego grobu. Nastolatka spoczywała z kośćmi ojca
items: Co naprawdę robiły kobiety w epoce kamienia? To znalezisko w Węgier przełamuje stereotypy
items: Ten miecz z Bawarii lśni po 3400 latach. Badania w Berlinie odsłoniły jego ukryty sekret
items: Śmierć w cieniu średniowiecznej katedry. Czy chorzy byli wykluczani ze wspólnoty?
items: Archeolożka znalazła średniowieczny pierścień o „magicznych” właściwościach. „Pozostaje chyba skończyć karierę”
items: Zaskakujące odkrycie na placu budowy w Koszalinie. To zagadkowa przedwojenna konstrukcja z betonu
items: Archeolodzy odkryli masowy grób z czasów wikińskich. „Nigdy bym się nie spodziewała, że znajdę coś takiego”
items: Koniec mitu o lądowych łowcach. Nowe odkrycie zmienia wyobrażenie na temat pierwszych Grenlandczyków
items: Starożytni Rzymianie leczyli się odchodami. Naukowcy znaleźli twarde dowody w fiolce z II wieku
items: Średniowieczny tunel pod pogańskimi grobami. Jego funkcja to zagadka
items: DNA ujawniło historię matki i córki żyjących 12 tysięcy lat temu. To opowieść o bliskości
items: Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”

Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
type: item
date: 2026-03-13T07:45:04.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: broń
subject: historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: Podczas wykopalisk w niemieckiej Brandenburgii archeolodzy odnaleźli broń krótką datowaną na końcówkę XIV wieku. Naukowcy uważają, że jest 9 lat starsza od słynnej broni z Tannenbergu.
encoded: Historia broni palnej ma swój początek w Chinach. W Kraju Środka w IX wieku wynaleziono proch czarny. Początkowo był on używany głównie w celach rozrywkowych oraz do prostych broni zapalających. Z czasem Chińczycy zaczęli wykorzystywać proch w działaniach militarnych. Jedną z pierwszych takich konstrukcji była lanca ognista, którą uważa się za pierwszą na świecie broń prochową i poprzednik broni palnej. Kiedy powstała broń prochowa? Była to włócznia z przymocowaną rurą, z której po zapaleniu prochu wydobywał się płomień oraz drobne odłamki. Lance ogniste wykorzystywano m.in. w wojnach dynastii Song przeciw północnym państwom Liao i Jin, a później także przez Jin przeciwko Mongołom Czyngis-chana. W Europie lance pojawiły się dopiero w XIV w. Z chińskiej technologii stopniowo rozwijały się kolejne rodzaje broni, również krótkiej. W krajach europejskich zaczęły pojawiać się się pierwsze ręczne działa. Były to proste metalowe lufy zamocowane na drewnianym trzonku, które ładowano od przodu prochem i kulą. Strzał następował po przyłożeniu zapalonego lontu do otworu zapłonowego. Dotychczas jednym z najstarszych zachowanych egzemplarzy takiej broni było działko z Tannenbergu z 1399 roku. Najstarsza broń palna na świecie Okazuje się jednak, że istnieje starsza broń. Naukowcy prowadzący wykopaliska na terenie Brandenburgii znaleźli broń palną datowaną na 1390 r. W sumie ma ok. 6 cm długości. – Nie mamy żadnych pisemnych ani archeologicznych dowodów na używanie broni palnej z tego okresu w Brandenburgii. Do tej pory mogliśmy to jedynie zakładać w sposób ogólny – powiedział Christof Krauskopf, dyrektor Brandenburskiego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Państwowego Muzeum Archeologicznego. Broń została odnaleziona w 2023 roku przez Matthiasa Dasse, wolontariusza i konserwatora zabytków. Odkrył fragmenty tego prymitywnego pistoletu podczas badań terenowych w pobliżu zamku Kletzke. Odkrywca przekazał artefakt Gordonowi Thalmannowi, kierownikowi Urzędu Ochrony Zabytków w Prigni…

FABRIC-KOLAZ-32-84-8ca542a.jpg
width: 2700
height: 1800

Odkrycie Polaków na Cyprze. W Pafos archeolodzy trafili na wyjątkowy dom
type: item
date: 2026-03-11T12:51:57.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cypr
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pafos
description: Polscy archeolodzy natrafili w Pafos na wyjątkowo dobrze zachowane pozostałości domu z okresu hellenistycznego. Fragmenty amfory datowanej na ok. 117 r. p.n.e. potwierdzają, że to prawdopodobnie najstarsza znana zabudowa w tym starożytnym mieście Cypru.
encoded: Pafos to miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Cypru, które w starożytności należało do najważniejszych ośrodków na wyspie. Pod koniec IV wieku p.n.e. powstało tam nowe miasto portowe Nea Pafos. W czasach hellenistycznych, a później rzymskich stało się stolicą administracyjną wyspy i ważnym centrum handlu w regionie Morza Śródziemnego. Odkrycie polskich archeologów w Pafos Współcześnie Pafos jest popularnym miastem turystycznym, a przy okazji jednym z najcenniejszych stanowisk archeologicznych na Cyprze. Zachowały się tu rozległe ruiny starożytnego miasta, w tym słynne rzymskie wille z mozaikami tworzące park archeologiczny wpisany na listę UNESCO. To właśnie tutaj od dziesięcioleci prowadzone są międzynarodowe badania archeologiczne, w których uczestniczą również polscy naukowcy. I właśnie w Pafos zespół polskich badaczy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, dokonał nowego odkrycia. Naukowcy znaleźli m.in. fragmenty amfory wykorzystywanej do transportu wina, które pochodziły z II w p.n.e. – Uchwyciliśmy dość dobrze zachowany narożnik, prawdopodobnie domu mieszkalnego. To znalezisko okazało się bardzo interesujące, bo materiał ceramiczny, który znaleźliśmy w tym wykopie, wskazywał, że mogła być to pozostałość z późnego okresu hellenistycznego – powiedziała w rozmowie z PAP prof. Ewdoksia Papuci-Władyka, która kieruje wykopaliskami. Najstarszy budynek na Cyprze Datowanie ceramiki wskazuje zatem, że jest to najstarsze zabudowanie w Pafos. – Ponieważ miasto to rozwijało przez setki lat, od IV w. p.n.e., to najwcześniejsza zabudowa z okresu hellenistycznego najczęściej jest przykryta przez późniejszą zabudowę rzymską – mówi badaczka. – Ponadto ta najwcześniejsza zabudowa nie zachowywała się, bo miasto często nawiedzały trzęsienia ziemi. Cypr jest położony w rejonie o dużej aktywności sejsmicznej. Nierzadko mieszkańcy na tych ruinach wznosili kolejne budowle, wykorzystując częściowo to, co się zachowało – do…

pafos-polscy-archeolodzy-0f9219c.jpeg
width: 4197
height: 2793

To się nazywa szczęście. Mężczyzna podczas nurkowania znalazł swój drugi miecz krzyżowców
type: item
date: 2026-03-10T10:58:58.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: Izraelski student podczas nurkowania u wybrzeży Morza Śródziemnego między Hajfą a Tel Awiwem natrafił na pokryty grubą warstwą piachu i muszli średniowieczny miecz należący do krzyżowców. Podobnego odkrycia dokonał już 5 lat wcześniej.
encoded: W 2021 roku u wybrzeży północnego Izraela podwodny archeolog Shlomi Katzin natrafił na niezwykłe znalezisko – żelazny miecz z epoki krucjat. Artefakt przez stulecia lat spoczywał na dnie morza, niemal całkowicie pokryty grubą warstwą muszli, piasku i innych morskich organizmów. Dwa miecze krzyżowców odnalezione w ciągu 6 lat Powstała w ten sposób skorupa działała jak naturalna osłona, która zabezpieczyła broń przed całkowitą korozją. Po usunięciu osadów z ostrza badania wykazały, że miecz ma ok. 800 lat i najpewniej powstał w czasach krucjat. Analiza ujawniła coś jeszcze. Było to niewielkie wygięcie ostrza, które zdaniem badaczy mogło powstać w trakcie walki z innym rycerzem. Sześć lat później wydarzyła się sytuacja niemal jak deja vu. Shlomi Katzin ponownie nurkował u wybrzeży Izraela i znów dostrzegł wystającą z dna rękojeść miecza. Tym razem jednak artefakt był niemal całkowicie zasypany piaskiem i pokryty grubą warstwą morskich osadów. W komunikacie prasowym Uniwersytet w Hajfie poinformował, że Izraelczyk początkowo zwrócił uwagę na grupę nurków, którzy przeczesywali dno morza z wykorzystaniem z wykrywaczy metalu. Katzin relacjonował, że obawiał się, iż mogą to być osoby próbujące nielegalnie poszukiwać zabytków. W Izraelu znaleziono tylko kilka podobnych mieczy Izraelczyk postanowił przepędzić innych nurków z potencjalnego stanowiska archeologicznego. Gdy wszyscy odpłynęli, zauważył fragment rękojeści miecza. Katzin poinformował o znalezisku swoją przełożoną, archeolożkę morską Deborah Cvikel. Ta z kolei skontaktowała się z Izraelskim Urzędem Starożytności, który wydał zgodę na wydobycie artefaktu z dna Morza Śródziemnego, aby zapobiec jego dalszemu niszczeniu. – To niezwykle rzadkie znalezisko, które rzuca nowe światło na obecność krzyżowców na wybrzeżach Izraela. W kraju znanych jest zaledwie kilka podobnych mieczy z okresu krzyżowców (1095–1291 n.e.). Dlatego to odkrycie w znacznym stopniu przyczynia się do poznania i zrozumienia znaczenia wykorzystania mor…

miecz-krzyzowca-5abb4ae.jpg
width: 2048
height: 1365

Twarz „Małej Stopy” po cyfrowej rekonstrukcji. Tak wyglądał nasz przodek sprzed 3,5 mln lat
type: item
date: 2026-03-03T13:40:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: ewolucja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: RPA
description: „Mała Stopa”, jeden z najstarszych i najbardziej kompletnych szkieletów hominina, doczekała się cyfrowej rekonstrukcji twarzy. Dzięki skanom o niezwykle wysokiej rozdzielczości naukowcy odtworzyli jej rysy po ponad 3,5 mln lat. Wyniki analiz sugerują, że historia ewolucyjna tego australopiteka może być bardziej złożona, niż dotąd zakładano. To odkrycie może zmienić sposób patrzenia na początki człowieka.
encoded: To skamieniałość jest absolutnie unikatowa. Jest to najpełniejszy szkielet wczesnego hominina, jaki kiedykolwiek znaleziono. Niestety jego twarz została zniekształcona przez miliony lat procesów geologicznych, których nie dało się skorygować metodami rekonstrukcji fizycznej. Dlatego naukowcy musieli wykorzystać w tym celu bardzo zaawansowane metody badawcze. Ich wynik przedstawili na łamach. Okoliczności odkrycia „Małej Stopy” Szkielet odkryto w jednej jaskiń Wits Sterkfontein, położonych około 40 km na północny zachód od Johannesburga w Republice Południowej Afryki, na terenie wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako „Kolebka Ludzkości”. Odkrycie tego szkieletu tak naprawdę dokonało się w momencie analizy kości w magazynie. W 1994 roku Ronald J. Clarke zidentyfikował cztery kości lewej stopy należące do hominida. P.V. Tobiasa okrzyknął znalezisko mianem „Małej Stopy” ze względu na niewielki rozmiar zidentyfikowanej... stopy. Dopiero w kolejnych latach do tych kostek dokooptowano resztę szkieletu, która należała do tej samej istoty, która otrzymała naukową nazwę Australopithecus prometheus. Skanowanie daje twarz homininowi Wykorzystując skanowanie synchrotronowe o wysokiej rozdzielczości w synchrotronie Diamond Light Source w Wielkiej Brytanii oraz zaawansowane techniki rekonstrukcji wirtualnej, międzynarodowy zespół badawczy pod kierownictwem dr Amelie Beaudet z Uniwersytetu w Cambridge oraz francuskiego CNRS i prof. Dominica Stratforda z Uniwersytetu Witwatersrand (RPA) oraz Uniwersytetu Stony Brook (USA) zrekonstruował cyfrowo kości twarzy „Małej Stopy” z rozdzielczości 21 mikronów. Praca nad tym zadaniem trwała 5 lat. Synchrotrony są używane też do analizy fizykochemicznej artefaktów archeologicznych, tak jak to miało miejsce niedawno w przypadku broni z epoki brązu. W ten sposób udało się stworzyć jedną z najpełniejszych znanych rekonstrukcji twarzy australopiteka. Eksperci wskazują, że twarz jest kluczowym obszarem anatomicznym dla zrozumienia, ja…

littlefootscan-b737b57.jpg
width: 1200
height: 828

Archeolodzy odkryli nietknięte starożytne trumny w Egipcie. Hieroglify zdradziły, kim były zmarłe
type: item
date: 2026-03-03T12:20:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: kobiety
subject: luksor
subject: mumia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
description: Egipt nie przestaje odsłaniać swoich tajemnic. Archeolodzy natrafili w Luksorze na ciasną skrytkę z trumnami sprzed trzech tysiącleci. Wśród pochowanych znajdowały się kapłanki Amona – jednego z najważniejszych bóstw egipskiego panteonu. Znalezisko jest obecnie poddawane szczegółowym analizom.
encoded: Egipt ciągle obfituje w znaleziska archeologiczne. Trzy tysiące lat trwania cywilizacji faraońskiej pozostawiły trwały ślad w dzisiejszym krajobrazie tego kraju. Wiele z zabytków widocznych jest na powierzchni. Wśród nich są legendarne piramidy w Gizie czy świątynie, takie jak Abu Simbel, wzniesiona przez potężnego Ramzesa II. Jednak wiele artefaktów skrywa się w piaskach pustyni. Ministerstwo Starożytności i Turystyki Egiptu ogłosiło właśnie odkrycie 22 starożytnych trumien w rejonie Luksoru – ulubionego celu podróżników od wielu lat. Obok trumien znaleziono szereg naczyń ceramicznych, w tym zapewne urny kanopskie, w których w czasie procesu mumifikacji umieszczano organy zmarłych. Wiele z nich jest opieczętowanych, więc możliwe będzie wykonanie specjalistycznych analiz fizykochemicznych. Nekropola tebańska pełna niespodzianek Znaleziska dokonano na terenie nekropolii tebańskiej, służącej starożytnemu miastu Luksor. Położona jest po zachodniej stronie Nilu, gdzie znajduje się słynna Dolina Królów czy grobowa świątynia Hatszepsut. Ale w tej okolicy składano do grobów nie tylko faraonów, ale też inne osoby – wiele o wysokim statusie społecznym. Skrytka wykuta w skale, którą właśnie odkryto, położona jest w południowo-zachodniej części nekropolii Asasif. Ciasny grobowiec pełen trumien Egipcjanie byli bardzo praktycznymi ludźmi. Przy wykonywaniu grobowców kierowali się tym, by spełniły swoją funkcję – zabezpieczały mumie przed zbezczeszczeniem. Dlatego wiele z grobowców było ukrytych wśród załomów skalnych. Zdarza się, że archeolodzy odkrywają mumie nietknięte ręką rabusiów, chociaż wiele grobowców nie przetrwało do dziś. W przypadku najnowszego odkrycia wszystko wskazuje, że grobowiec lub skrytka (czasem przenoszono trumny do zbiorowej skrytki po włamaniach) jest nietknięta. Wykopaliska prowadziła misja Najwyższej Rady Starożytności i Fundacji dr. Zahiego Hawassa na rzecz Archeologii i Dziedzictwa. Rozśpiewane kapłanki Amona Kilka z dwudziestu dwóch trumien należy do …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/64612051113292275192387912934453646756559481n-03a9247.jpg
width: 1280
height: 963

Legendarny król Nubii istniał naprawdę. Potwierdza to dokument z XVII-wiecznego śmietnika
type: item
date: 2026-03-03T07:39:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: chrześcijaństwo
subject: islam
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
description: Polscy archeolodzy potwierdzili istnienie króla Qashqasha – postaci dotąd uważanej za półlegendarną. Dokument z XVII wieku znaleziony w Sudanie ujawnia kulisy arabizacji fascynującego królestwa Nubii, które było chrześcijańskim przyczółkiem w Afryce.
encoded: Spis treści: Historia Nubii znaleziona w śmietniku Nubia – zaginione królestwo na styku światów Król Qashqash – od legendy do historii Proces arabizacji Nubii Dzieje Afryki zamknięte na kartce papieru Dokument znaleziony w pozostałościach śmietnika potwierdza istnienie Qashqasha – władcy Nubii, którego dotąd znaliśmy jedynie z przekazów ustnych i fragmentarycznych wzmianek. Arabskojęzyczny dekret królewski zweryfikowany przez polskich historyków ostatecznie udowadnia realność legendarnej postaci i pozwala lepiej zrozumieć arabizację afrykańskiej enklawy chrześcijaństwa. Historia Nubii znaleziona w śmietniku Wyobraź sobie Starą Gondolę, czyli ruiny dawnej stolicy Makurii położone pośród pustynnego Sudanu. Grupa archeologów trafia na śmieciowisko pełne niepozornych odpadków sprzed wieków. Tam, w stertach potłuczonych naczyń i kurzu, leży fragment papieru. To wyblakłe pismo zawiera arabski tekst, który na zawsze zmienia rozumienie historii regionu. Na tym skrawku pojawia się imię Qashqasha. Dzięki temu bohater znany tylko z legend nagle… staje się faktem. Ten dokument to oficjalny rozkaz: król Nubii nakazuje w nim przekazanie darów swoim poddanym. To niby prosta administracyjna notka, ale na jej podstawie archeolodzy rekonstruują świat, który do tej pory toną w mroku wieków średnich. Nubia – zaginione królestwo na styku światów Aby zrozumieć wagę tego odkrycia, trzeba cofnąć się w czasie. Nubia to starożytna kraina rozciągająca się wzdłuż środkowego Nilu, na południe od Egiptu (obecnie w tym miejscu znajduje się Sudan i południowy Egipt). Przez tysiąclecia była mostem łączącym śródziemnomorskie cywilizacje z Afryką Subsaharyjską. To tutaj ścierały się wpływy faraonów, później cesarzy Bizancjum, arabsko-muzułmańskich dynastii i lokalnych potężnych rodów. Królestwa Nubii – przede wszystkim Makuria, ale także Nobatia i Alodia – słynęły z bogactwa, chrześcijańskiej kultury (nubijskie chrześcijaństwo było jednym z najstarszych na świecie), monumentalnych świątyń i siły mili…

FABRIC-KOLAZ-32-78-0f03ab0.jpg
width: 2700
height: 1800

Menu sprzed tysięcy lat. Naukowcy ustalili, co jedli dawni mieszkańcy Kujaw
type: item
date: 2026-02-25T14:30:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: diety
subject: jedzenie
subject: Kujawsko-Pomorskie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Menu sprzed tysięcy lat na Kujawach przestało być tajemnicą. Naukowcy przeanalizowali szczątki kilkudziesięciu osób i dzięki temu odtworzyli ich codzienną dietę. Wyniki pokazują, że jedzenie było nie tylko kwestią przetrwania, ale też tożsamości i statusu społecznego. Kluczową rolę odegrało jedno zboże.
encoded: Kujawy, z ich słynnymi żyznymi czarnoziemami, od wieków były sercem rolnictwa na ziemiach polskich. Jednak dla archeologów region ten bywa wyjątkowo trudny, ponieważ piaszczyste i kwaśne gleby często niszczą materię organiczną, a pradziejowe domostwa i groby rzadko obfitują w bogate wyposażenie. Tradycyjne metody badawcze oferowały jedynie fragmentaryczny obraz życia dawnych społeczności. Aby przełamać ten impas, międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem dr. Łukasza Pospiesznego z Uniwersytetu Gdańskiego wykorzystał zaawansowane techniki: datowanie radiowęglowe AMS, analizę DNA oraz badania stabilnych izotopów węgla i azotu. Oto, co udało się ustalić. Wyciskanie informacji z kości Badacze prześledzili zmiany w sposobie odżywiania ludzi od 4100 do 1230 r. p.n.e. Przeanalizowano szczątki 84 osób pozyskane z magazynów z polskich kolekcji muzealnych i uniwersyteckich. Najstarsze pochodzą z wykopalisk przeprowadzonych sto lat temu. W ocenie dr. Pospiesznego, jego analizy pokazują kolejny raz zasadność wieloletniego przechowywania materiałów pochodzących z wykopalisk, gdyż po latach mogą być one obiektem szczegółowych analiz, które nie były dostępne w momencie prowadzenia wykopalisk. Analizy uzupełniono o kości bydła oraz zwęglone ziarna pszenicy i prosa z prahistorycznych osad. Próbki te pochodziły ze stanowisk archeologicznych położonych głównie na terenie Kujaw, w tym z Równiny Inowrocławskiej i Pojezierza Żnińskiego Leśne pastwiska i zaskakujące wybory „sznurowców” Jednym z najbardziej zaskakujących ustaleń badania jest sposób życia społeczności kultury ceramiki sznurowej, która pojawiła się na Kujawach około 2800 r. p.n.e. Dotychczas powszechnie uważano, że grupy te, mające stepowe korzenie, preferowały otwarte przestrzenie idealne do wypasu dużych stad bydła. Dane izotopowe opowiedziały jednak inną historię: najwcześniejsi przedstawiciele tej kultury na Kujawach wypasali swoje zwierzęta w lasach lub wilgotnych dolinach rzek. Były to strefy położone z dala od…

proso-ce1cf35.jpg
width: 8192
height: 5464

Tu garncarze pracowali obok zmarłych. Zaskakująca historia francuskiego miasta
type: item
date: 2026-02-25T12:50:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: francja
subject: kości
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: W samym sercu francuskiego miasta Fosses archeolodzy odsłonili świat, w którym granica między życiem a śmiercią była zatarta. Pod stopami współczesnych mieszkańców odkryto relikty średniowiecznych domostw i ogromnych pieców. A między nimi… rzędy grobów.
encoded: Współczesna doktryna konserwatorska zakłada, że wykopaliska archeologiczne należy prowadzić w ostateczności, tak, by nie niszczyć niepotrzebnie nawarstwień. Wykopaliska można wykonać tylko raz. Tego typu badania są jednak niezbędne w przypadku prowadzenia inwestycji budowlanych. Wtedy archeolodzy wkraczają na dany obszar i przeprowadzają tzw. wykopaliska ratownicze. Wówczas rejestrują układ warstw, obiekty i zabierają wszelkie możliwe zabytki. Tak też było w przypadku badań przeprowadzonych w północnej Francji, w mieście Fosses w departamencie Val d’Oise. Średniowiecze pod współczesną zabudową Archeolodzy z francuskiego instytutu archeologicznego INRAP przeprowadzili w miejscu przyszłej inwestycji wykopaliska na powierzchni 1600 metrów kwadratowych. Natrafili na niezwykle gęstą zabudowę z okresu od IX do XIII wieku, a zatem z czasów średniowiecza. Odnaleźli tam ślady domów i warsztatów, które opowiadają historię trwającą kilkaset lat. Życie w cieniu przodków Najbardziej zaskakującym odkryciem dla naukowców była bliskość świata żywych i umarłych. Na badanym terenie odnaleziono nekropolię liczącą około 80 grobów. Najstarsze z nich pochodzą z IX i X wieku, czyli z czasów karolińskich zdominowanych przez dynastię Karola Wielkiego. Zmarli spoczywają w wąskich dołach, ułożeni w rzędach lub małych grupach. Niektóre pochówki mają nawet specjalne, wycięte w ziemi „poduszki” pod głowę. Co ciekawe, w grobach nie znaleziono żadnych kosztowności. Najbardziej dziwi jednak to, że ta strefa sacrum graniczyła bezpośrednio z domami i miejscami pracy. Obok grobów stały spichlerze na zboże i chaty, w których trudniono się tkactwem. Specjalizacja średniowiecznego miasta Z biegiem czasu funkcja tego miejsca ewoluowała, a zapach domowego obiadu ustąpił miejsca dymowi z pieców. Archeolodzy odkryli serię palenisk wykopanych bezpośrednio w ziemi. Najstarsze z nich to małe piece domowe z okresu karolińskiego, służące jednej rodzinie. Jednak w XII wieku sytuacja się zmieniła. Pojawiły się dwa …

nic-0a37b12.png
width: 1575
height: 1050

Poznaliśmy stylówkę ludzi sprzed 7 tysięcy lat. Nakrycia głowy były imponujące
type: item
date: 2026-02-25T08:40:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: futra
subject: moda
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: szwecja
description: Czapa wykonana z piór sów oraz skór zajęcy, opaska z naszytymi rzędami kłów jelenia, kołnierz z piór ptaków wodnych i futro ze skór kun – tak ubrani byli mieszkańcy północnej Europy 7 tysięcy lat temu. W jaki sposób się tego dowiedzieliśmy, skoro garderobę wykonano z ulegających szybkiemu rozkładowi materiałów organicznych, a nie z „wiecznego” poliestru?
encoded: Przenosimy się do Skanii w południowej Szwecji u wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Znajdują się tam stanowiska archeologiczne Skateholm I i II. Pochodzą z późnego mezolitu i były użytkowane w przybliżeniu między 5200 a 4800 rokiem p.n.e. Żyła tam społeczność łowców, zbieraczy i rybaków, która była bardzo jednorodna i doskonale przystosowana do zasobnego środowiska przybrzeżnej laguny. W tych miejscach archeolodzy odkryto łącznie 87 grobów, w których złożono zarówno ludzi, jak i psy. W jamach grobowych zachowały się szkielety ludzkie, narzędzia kamienne oraz liczne ozdoby wykonane z kości, poroża jelenia i zębów zwierząt. Tymczasem naukowcy opublikowali właśnie artykuł, w którym opisali kompletne ubiory wybranych zmarłych. Jak to możliwe, skoro nie zachowały się do naszych czasów? Dokumentacja to podstawa Obecne badania przeprowadzono na materiałach pozyskanych przez archeologów w czasie wykopalisk w latach 80. XX wieku. Szczęśliwie dokumentację wykonano wzorowo. Informacje o ubiorze pradziejowych ludzi pochodzą z analizy mikroskopijnych szczątków organicznych (włókien, włosów i piór), które przetrwały w osadach otaczających szkielety. Mimo że w magazynie była pokojowa temperatura, to materia organiczna przetrwała. Badano próbki wypełniska grobów, pobrane pierwotnie z myślą o analizach pyłkowych. Wybierano je z miejsc o ciemniejszym zabarwieniu lub skupiska pigmentu – ochry. Teraz naukowcy przyjrzeli się próbkom z wykorzystaniem nowoczesnej techniki separacji włókien wspomaganej wodą, która pozwoliła na wyodrębnienie z ziemi cząsteczek o wielkości zaledwie 0,2–2,9 mm. Dzięki temu, że archeolodzy w latach 80. zachowali próbki gleby, możliwe było „zobaczenie” ubrań, które dla gołego oka były całkowicie niewidoczne i uznawane za dawno rozłożone. – Ogólnie rzecz biorąc, futra, włókna roślinne i inne miękkie materiały organiczne były odnajdywane tylko w określonych warunkach, takich jak stanowiska podwodne lub lodowce. Na przykład futrzana odzież Ötziego, znaleziona we włoskich…

ubrania-71fde4d.jpg
width: 1575
height: 1050

Masowy grób z czasów Biskupina skrywał dramatyczną opowieść. Naukowcy długo się mylili
type: item
date: 2026-02-24T11:10:26.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grób
subject: kości
subject: odkrycia archeologiczne
subject: serbia
description: Blisko 80 osób, głównie kobiety i dzieci, pochowano 2800 lat temu w masowym grobie na terenie obecnej Serbii. Długo uważano, że przyczyną ich śmierci była pandemia. Prawda okazała się jednak bardziej dramatyczna. Te wydarzenia rozegrały się mniej więcej w tym samym czasie, gdy istniała słynna osada w Biskupinie.
encoded: Tę niezwykłą mogiłę archeolodzy odkryli na sztucznym wzgórzu, powstałym na skutek wielowiekowego osadnictwa, w Gomolavie w północnej Serbii. Komora grobowa była wkopana w pozostałości domu. W środku ułożono w uporządkowany sposób ciała 77 osób, w zdecydowanej większości kobiet i dzieci. Przy zmarłych znaleziono cenne przedmioty osobiste, takie jak ozdobna biżuteria z brązu oraz gliniane naczynia. Do tego znaleziska doszło kilkadziesiąt lat temu. Teraz międzynarodowy zespół badaczy ponownie przeanalizował pochówek i wyciągnął zaskakujące wnioski, które opublikował na łamach czasopisma „Nature Human Behaviour”. – Dzięki zestawowi nowatorskich analiz, niedostępnych w momencie wykopalisk, jesteśmy teraz w stanie opowiedzieć historię nie tylko ich gwałtownej śmierci, ale także okoliczności, które do niej doprowadziły – mówi dr Barry Molloy z University College Dublin, jeden z autorów badania. Zjadliwa pandemia zabiła rodzinę? Do tej pory naukowcy za główną przyczyną śmierci osób umieszczonych w masowym grobie uważali nagłą pandemię lub chorobę zakaźną. Powszechnie sądzono, że ofiary to rodziny pochodzące z jednego osiedla i że były ze sobą blisko spokrewnione biologicznie. Aby zweryfikować te stare wnioski, międzynarodowy zespół badaczy postanowił ponownie przeanalizować odkryte kości. Zastosowano następujące metody: Analizy genetyczne. Zbadano stopień pokrewieństwa biologicznego , pochodzenia genetycznego oraz identyfikację haplogrup mitochondrialnych i chromosomu Y. Badania izotopowe mobilności i diety. Wykonano analizy izotopów strontu i tlenu z zębów w celu ustalenia pochodzenia geograficznego ofiar oraz izotopów węgla i azotu z kolagenu kostnego, aby zrekonstruować ich dietę i strategie przetrwania. Szczegółowa analiza bioarcheologiczna i traumatologiczna. Przebadano makroskopowo wszystkie 77 szkieletów pod kątem urazów okołopośmiertnych,. Screening patogenów i analiza cech fenotypowych. Przeprowadzono badania metagenomiczne w poszukiwaniu DNA czynników zakaźnych (w…

Burial-event-artists-impression-by-Sarah-Nylund-710d549.jpg
width: 1365
height: 1080

Grobowiec pełen złota znaleziony w Panamie. Wielki skarb Nowego Świata ma ponad 1000 lat
type: item
date: 2026-02-23T14:58:11.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: panama
subject: skarby
subject: wykopaliska
subject: złoto
description: Czy to Panamskie Eldorado? Archeolodzy odkryli w Ameryce Środkowej liczący ponad tysiąc lat grobowiec, w którym znaleźli nie tylko ludzkie szczątki… ale także całą masę złota. Robi ogromne wrażenie, ale skąd się tam wzięło i co oznacza?
encoded: Stanowisko El Cano w panamskim dystrykcie Nata okazało się wyjątkowo łaskawe dla archeologów. Odnaleźli w nim wielki skarb – wyjątkowe, tysiącletnie złote artefakty oraz pozostałości prekolumbijskich elit, dzięki którym wiemy więcej o rytuałach pogrzebowych (i nie tylko) indiańskiej cywilizacji Coclé, która została unicestwiona przez hiszpańskich kolonizatorów. Grobowiec pełen złota w bogatej prowincji Coclé Grobowiec pełen artefaktów datowany jest na 750 r. n.e. i został odkryty w prowincji Coclé, około 200 km na południowy zachód od stolicy Panamy. To miejsce jednych z najważniejszych odkryć w Ameryce Środkowej. Od ponad dwóch dekad archeolodzy badają tę nekropolię, odkrywając liczne grobowce i artefakty pozwalające zrekonstruować życie oraz rytuały dawnych mieszkańców regionu. Mają pełne ręce roboty. To już dziewiąte podobne znalezisko na tym terenie, który pełnił funkcję nekropolii przez około 200 lat. Z jego znaczenia po raz pierwszy zdał sobie sprawę amerykański odkrywca Hyatt Verrill w 1925 roku, kiedy poszukiwał monolitów nad rzeką Rio Grande. Co znajduje się w pełnym skarbów grobowcu? Najważniejszy pochówek w grobowcu wyróżniał się niezwykłym bogactwem wyposażenia. Zmarły został pochowany z m.in. złotymi napierśnikami (z wizerunkami nietoperzy i krokodyli), pasami wykonanymi z kulistych, złotych koralików, bogato zdobionymi bransoletami, dwoma kolczykami w kształcie kobiety i mężczyzny, kolczykiem w kształcie krokodyla oraz złotymi naszyjnikami. Według archeologów to właśnie jego „lokator” musiał cieszyć się największym statusem w swojej grupie. Grobowiec w Panamie zaskakuje także obecnością licznych ceramicznych naczyń pokrytych tradycyjnymi wzorami. To potwierdza znaczenie rytuałów pogrzebowych (chociaż nadal wiemy o nich stosunkowo niewiele) w kulturach środkowoamerykańskich. Cywilizacja Coclé i jej sztuka złotnicza Odkrycie grobowca wzbogaciło wiedzę o cywilizacji Coclé – a w szczególności o jej władcach i elitach. Ta prekolumbijska cywilizacja rozwijał…

FABRIC-KOLAZ-32-76-1483fdf.jpg
width: 2700
height: 1800

Naukowcy cyfrowo „rozwinęli” egipską mumię z Wrocławia. Zmarły miał zaledwie 8 lat
type: item
date: 2026-02-23T09:31:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: mumia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
subject: wrocław
description: Egipska mumia przechowywana w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu po raz pierwszy została poddana kompleksowym badaniom naukowym. Eksperci „rozwinęli” ją z pomoca tomomografii i radiografii. W ten sposób poznali tajniki starożytnej mumifikacji.
encoded: Zjawisko egiptomanii, czyli fascynacji starożytnościami egipskimi, pojawiło się w Europie z wielką siłą w XIX wieku. Do kraju faraonów przybywało wielu śmiałków, którzy chcieli zobaczyć piramidy i wielkie świątynie. Czasem przywozili coś do domu. Tymi „pamiątkami” bywały nie tylko zabytki archeologiczne, ale nawet mumie. Mumia przybywa do Wrocławia Świadectwem zainteresowania Egiptem jest mumia dziecka, która trafiła do dzisiejszego Wrocławia na początku XX wieku. Do miasta (wówczas Breslau) przywiózł ją w 1914 roku kardynał Adolf Bertram, który w tym samym roku objął tamtejsze biskupstwo. Szczegóły zakupu nie są znane, ale przypuszcza się, że kardynał wszedł w jej posiadanie dzięki znajomości z braćmi Pelizaeus. Wilhelm Pelizaeus był znanym kolekcjonerem i sponsorem wykopalisk w Egipcie. Kardynał Bertram, będący zapalonym kolekcjonerem starożytności, podarował obiekt wrocławskiemu Muzeum Archidiecezjalnemu, gdzie jest przechowywany do dziś. Cyfrowe badanie mumii Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Agaty Kubali z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Marzeny Ożarek-Szilke z Międzynarodowej Fundacji Mummy Research Center z udziałem dr. Wojciecha Ejsmonda i Stanisława Szilke przeprowadził właśnie pierwsze w historii tak kompleksowe badanie wrocławskiej mumii dziecka przechowywanej w Muzeum Archidiecezji. Wyniki opublikowano w artykule w czasopiśmie „Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage”. Naukowcy ujawnili w nim nowe informacje na temat życia i śmierci dziecka sprzed tysięcy lat. Jakie metody zastosowano? To były pierwsze w historii systematyczne i nieinwazyjne badania radiologiczne tej mumii. Radiografię wykonano w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Lublinie. Wcześniejsza wiedza opierała się głównie na skąpych opisach katalogowych. Oto 6 metod badawczych zastosowanych po raz pierwszy wobec tego obiektu: Tomografia komputerowa (CT). Wykorzystano jeden z najnowocześniejszych skanerów w Polsce, wykonując tysiące przekrojów całego ciała, co pozwoliło n…

The-mummy-of-a-child-from-Wroclaw-during-a-CT-scan.2-3487b88.jpeg
width: 2048
height: 1536

Tajemnicze ślady stóp na szkockiej plaży. Mają 2000 lat
type: item
date: 2026-02-20T11:41:03.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: szkocja
description: Co można znaleźć podczas spaceru z psem po plaży? Ślady z czasów Jezusa! Mieszkańcy północno-wschodniej Szkocji, którzy wybrali się na przechadzkę po burzy, odkryli odciski stóp w glinie. Okazało się, że ich „właściciele” żyli 2000 lat temu.
encoded: Gwałtowne sztormy, pustoszące wybrzeże Wielkiej Brytanii, odkryły na szkockiej plaży Lunan Bay tajemnicze ślady ludzkich stóp. Dzięki czujności mieszkańców naukowcy zdążyli je udokumentować, zanim żywioł do reszty je pochłonął. Burze odsłoniły starożytne odciski stóp Jak odciski przetrwały na często odwiedzanej plaży? Zachowały się w wydmach, a spacerowicze byli zupełnie nieświadomi ich obecności. Dopiero gwałtowny sztorm zniszczył ich „osłony”, a zaraz po burzy na plażę wybrali się miejscowi – Ivor Campbell i Jenny Snedden – i szybko zauważyli na mokrej glinie świeże, wyraźne ślady stóp. Szybka reakcja mieszkańców i wyścig z czasem Campbell natychmiast skontaktował się z miejscowym archeologiem, Brucem Mannem, który po wstępnych oględzinach uznał odkrycie za wyjątkowo cenne i wymagające natychmiastowej ochrony. Rozpoczęli wyścig z czasem. Każde kolejne nadejście fali zagrażało nie tylko zatarciem śladów, ale i całkowitym zniszczeniem środowiska. Do akcji włączył się zespół Uniwersytetu w Aberdeen pod kierownictwem prof. Kate Britton. Badacze, wyposażeni w gips i sprzęt do modelowania 3D, dokumentowali i zabezpieczali znalezisko przy wietrze wiejącym z prędkością ponad 90 km/godz. i wzburzonym morzu. Jak zabezpieczyć ślady z czasów Jezusa? Pracując pod presją czasu i pogody, archeolodzy zdołali wykonać szczegółowe gipsowe odlewy najcenniejszych odcisków oraz precyzyjne modele trójwymiarowe całej odkrytej powierzchni. Umożliwiło to zachowanie informacji nawet po całkowitym zniszczeniu znaleziska przez kolejne przypływy. Zespół pobrał próbki szczątków roślinnych znajdujących się tuż pod śladami, dzięki czemu udało się przeprowadzić badania radiowęglowe i dowiedzieć się więcej o historii okolicy. Zachowanie śladów w glinie jest zjawiskiem bardzo rzadkim, dlatego stanowisko w Lunan Bay zaliczono do najcenniejszych tego typu odkryć w Wielkiej Brytanii. Dotychczas podobne odkrycia udokumentowano jedynie w kilku innych miejscach, m.in. w angielskim Formby czy na wybrzeżu S…

FABRIC-KOLAZ-32-73-b8239c7.jpg
width: 2700
height: 1800

Naukowcy rozwiązali tajemnicę pradawnego grobu. Nastolatka spoczywała z kośćmi ojca
type: item
date: 2026-02-20T09:29:21.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: cmentarze
subject: grób
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rodzina
description: Najnowsze badania DNA szczątków z neolitycznego stanowiska wykazały, że nastolatka sprzed 5500 lat została pochowana wraz z kośćmi swojego ojca na wysokości serca. Odkrycie rzuca nowe światło na prehistoryczne relacje rodzinne.
encoded: Czym jest miłość rodzicielska i jak głęboko zakorzeniona jest w ludzkiej naturze? To z pozoru proste pytanie frapuje badaczy od czasów starożytnych. Filozofowie, tacy jak Arystoteles, Platon, także stoicy, zastanawiali się, czym jest więź między rodzicami a dziećmi i czy jest ona naturalna, czy to jedynie konstrukt społeczny. Myśliciele nowożytni dopiero wskazali, że relacje dziecko-ojciec, dziecko-matka, to emocjonalna relacja, a potomstwo zaczęto postrzegać jako podmiot, a nie wyłącznie część wspólnoty, czy kapitał. Kiedy rodzina stała się dla ludzi ważna? Najnowsze odkrycie szwedzkich naukowców może dodać nową cegiełkę do dyskursu o rodzinnych relacjach. Badacze przeprowadzili badanie DNA szczątków odkrytych na neolitycznym cmentarzysku w Ajvide na Gotlandii. W latach 80. na nekropolii odkryto 85 grobów z kultury ceramiki dołkowej. Ta społeczność łowców-zbieraczy żyła na tej szwedzkiej wyspie ok. 5500 lat temu. Badacze ustalili, że w niektórych pochówkach złożono kilka osób, które były ze sobą spokrewnione. Najbardziej poruszający był jednak grób nastoletniej dziewczyny, w którym znajdowały się także szczątki jej ojca. – Ponieważ tego typu groby rzadko się zachowują, badania nad pokrewieństwem w archeologicznych kulturach łowców-zbieraczy są rzadkie i zazwyczaj ograniczone – powiedziała Tiina Mattila, genetyczka populacyjna z Uniwersytetu w Uppsali. Co wykazały badania? „Relacje pokrewieństwa między dawnymi społeczeństwami mogą dostarczyć cennych informacji na temat dynamiki społecznej populacji. Dane genetyczne z prehistorycznych szczątków ludzi mogą ujawnić pokrewieństwo genetyczne, a w połączeniu z informacjami archeologicznymi, rzucić światło na czynniki społeczne kształtujące pradawne społeczności” – napisali we wstępie swojej pracy opublikowanej na łamach „Proceedings of the Royal Society B”. W badaniu naukowcy wygenerowali nowe dane genomiczne pochodzące od 10 osób pochowanych na cmentarzysku na Gotlandii. Autorzy pracy porównali je z DNA 24 osób z czterec…

shutterstock1599829399-5d1e47c.jpg
width: 6240
height: 4160

Co naprawdę robiły kobiety w epoce kamienia? To znalezisko w Węgier przełamuje stereotypy
type: item
date: 2026-02-18T11:32:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grób
subject: kobiety
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: płeć
subject: pradzieje
description: Czy nasi przodkowie sprzed siedmiu tysięcy lat żyli w świecie sztywnego podziału na zadania „męskie” i „żeńskie”? Najnowsze badania neolitycznej osady z Węgier ukazują to zagadnienie od nowej strony. Płeć co prawda wyznaczała pewne standardy, ale ta pradawna społeczność akceptowała zaskakujące wyjątki.
encoded: W ostatnich latach ukazuje się coraz więcej publikacji naukowych, które skupiają się na roli kobiet w pradziejach. Wcześniej, co dobrze widać po rysunkowych rekonstrukcjach, w przekazie dominowali mężczyźni. Widać na nich często na pierwszym planie łowców z bronią, podczas gdy kobiety, gdy były ukazywane, znajdowały się w dalekim tle lub nie było ich w ogóle. Specjalistyczne analizy pokazują, że taki obraz jest fałszywy. Kobiety już przed tysiącami lat bardzo aktywnie uczestniczyły w życiu społeczności. W najnowszym badaniu opublikowanym przez ekspertów z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) w czasopiśmie „American Journal of Biological Anthropology” czytamy na temat roli kobiet w osadzie pierwszych rolników zlokalizowanej na terenie dzisiejszych Węgier. Szkielety przemówiły W jaki sposób można analizować rolę ludzi w pradawnej osadzie? Można przyjrzeć się kościom, z których wyczytać da się często całkiem sporo, o ile ludzie ci nie poddawali swoich szczątków ciałopaleniu – a tak było z wczesnymi Słowianami. Jednak w przypadku pierwszych rolników (czyl w czasach neolitu) na terenie Europy pochówki były inhumacyjne – składano do ziemi całe szkielety. Francuski zespół badawczy przeanalizował 125 szkieletów osób dorosłych z dwóch węgierskich stanowisk archeologicznych: Ferenci-hát (5300–5000 lat p.n.e.) i Csőszhalom (4800–4600 lat p.n.e.). Naukowcy połączyli badanie śladów aktywności na kościach – mikrourazów w miejscach przyczepów mięśni, uszkodzeń kręgów związanych z intensywnym wysiłkiem fizycznym oraz markerów powtarzających się pozycji, takich jak klęczenie – z analizą praktyk pogrzebowych, w tym pozycji ciała i przedmiotów składanych w grobach. Dwie osady, dwa światy Mimo bliskości geograficzne dwa osady różniły się podejściem do życia i śmierci. W starszej osadzie, Ferenci-hát, zmarłych chowano skromnie i podobnie, bez względu na płeć. Stanowisko archeologiczne datowane na późniejszy okres, Csőszhalom, było już inne. Tam zasady składania do grob…

shutterstock1781294756-2f5ff6c.jpg
width: 5184
height: 3888

Ten miecz z Bawarii lśni po 3400 latach. Badania w Berlinie odsłoniły jego ukryty sekret
type: item
date: 2026-02-18T10:01:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: bawaria
subject: broń
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Archeolodzy odkryli w Bawarii miecz, który po 3400 latach wciąż lśni i budzi podziw kunsztem wykonania. Aby poznać jego sekrety, naukowcy prześwietlili go najpotężniejszymi promieniami rentgena w berlińskim akceleratorze cząstek.
encoded: W 2023 roku w Nördlingen w Bawarii odkryto podczas wykopalisk niezwykły przedmiot. Był to tzw. miecz ośmiokątny, pochodzący ze środkowej epoki brązu. Znalezisko było wprost fenomenalne. Mimo upływu ponad trzech tysięcy lat, metal w niektórych miejscach wciąż odbijał światło. Na rękojeści widoczne były kunsztowne zdobienia, a sama krawędź tnąca była ciągle dość ostra. Miecz wyglądał tak, jakby jego właściciel odłożył go zaledwie wczoraj, a nie tysiące lat temu. Dla naukowców z Bawarskiego Urzędu Konserwacji Zabytków (BLfD) był to sygnał, że trzymają w rękach coś więcej niż zwykły zabytek. Postanowili poznać artefakt na wylot. Miecz w „maszynie czasu” Aby zrozumieć, jak wykonano to arcydzieło, miecz musiał opuścić Bawarię i trafić do Berlina. Tamtejsze laboratoria Helmholtz-Zentrum Berlin (HZB) oraz Federalny Instytut Badań i Testowania Materiałów (BAM) dysponują sprzętem, który widzi to, co niewidoczne dla ludzkiego oka. Kluczowym narzędziem stał się synchrotron BESSY II. To gigantyczne urządzenie generuje promieniowanie tak intensywne, że pozwala badać materię na poziomie atomowym. Zderzając cząstki przy prędkościach bliskich prędkości światła, odtwarza warunki panujące ułamek sekundy po Wielkim Wybuchu. Dlatego takie urządzenia bywają nazywane „maszynami czasu”. Naukowcy użyli trzech różnych metod, by „rozebrać” miecz na części pierwsze. – Dzięki najnowocześniejszym metodom pomiarowym możemy odtworzyć sposób obróbki metalu sprzed blisko trzech i pół tysiąca lat. Cechuje go zdumiewająca precyzja i wysoko rozwinięte umiejętności wytwórcze – mówi prof. Mathias Pfeil, główny konserwator BLfD. Badacze chcieli się między innymi dowiedzieć, jak wówczas łączono rękojeść z głownią i w jaki sposób nanoszono widoczne wzory. Solidne nity i ukryte naprężenia Pierwsze odpowiedzi przyniosła tomografia komputerowa 3D. Obraz o wysokiej rozdzielczości pozwolił zajrzeć do wnętrza rękojeści. Badanie wykazało, że głownia miecza została bardzo solidnie zamocowana. Wsunięto ją w uchwyt z…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/02/hzbnoerdlinger-bronzeschwert260128Skevinfuchs4757-p-b7f8e94.jpg
width: 3543
height: 2657

Śmierć w cieniu średniowiecznej katedry. Czy chorzy byli wykluczani ze wspólnoty?
type: item
date: 2026-02-17T13:00:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: choroby
subject: cmentarze
subject: odkrycia archeologiczne
subject: śmierć
subject: średniowiecze
description: Średniowieczne pochówki od lat rodzą pytania o społeczne wykluczenie. Czy osoby dotknięte trądem lub gruźlicą trafiały poza poświęconą ziemię? Badania pięciu cmentarzy przynoszą konkretne dane. Okazuje się, że decydujący mógł być zupełnie inny czynnik.
encoded: Średniowieczna Dania była miejscem, gdzie życie toczyło się w cieniu wielkich epidemii. Trąd i gruźlica były codziennością, podobnie zresztą jak w innych częściach ówczesnej Europy. Dla ówczesnego człowieka stan ciała był ściśle powiązany ze stanem duszy. Choroba mogła być postrzegana jako kara za grzechy, co teoretycznie powinno wpływać na sposób pochówku. Nawet na umiejscowienie grobu poza uświęconą granicą cmentarza. Naukowcy postanowili sprawdzić, czy ta „czarna legenda” o wykluczeniu zmarłych ma potwierdzenie w faktach. Czy osoba z trądem rzeczywiście lądowała pod cmentarnym płotem? Badania w cieniu Monty Pythona – Kiedy zaczynaliśmy pracę, natychmiast przypomniał mi się film „Monty Python i Święty Graal”, a konkretnie scena z wozem w czasie zarazy – powiedział dr Saige Kelmelis z Uniwersytetu Dakoty Południowej, główny autor artykułu w czasopiśmie „Frontiers in Environmental Archaeology”. W tym fragmencie filmu widać, jak nędzarze rzucają zmarłych na wóz. Obraz ten sugeruje, że chorzy byli pariasami, których po śmierci wyrzucano poza nawias społeczności. – Myślę, że ten obraz przedstawia nasze wyobrażenia o tym, jak ludzie w przeszłości – a w niektórych przypadkach i dziś – reagują na wyniszczające choroby – dodaje dr Kelmelis. Archeologia to nie tylko wykopaliska W ramach badania eksperci przeanalizowali blisko 1000 szkieletów oraz ich położenie. Znajdowały się w obrębie pięciu duńskich cmentarzy średniowiecznych. Celem prac było zbadanie, jak choroby, na które cierpieli zmarli, w szczególności trąd lub gruźlica, wpływały na sposób i miejsce pochówku w obrębie cmentarzy przykościelnych. Nie były to typowe badania archeologiczne, bo analizowano dane uzyskane w czasie wcześniejszych wykopalisk. Teraz naukowcy zintegrowali dwie metody: paleoepidemiologię oraz archeologię przestrzenną. W czasie badań skupili się na zmarłych z oznakami trądu (Mycobacterium leprae) oraz gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Są one widoczne w postaci specyficznych zmian na kościach…

14684182637fff909d061k-88a5bbe.jpg
width: 1920
height: 1280

Archeolożka znalazła średniowieczny pierścień o „magicznych” właściwościach. „Pozostaje chyba skończyć karierę”
type: item
date: 2026-02-15T14:14:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skarby
subject: średniowiecze
description: Norweska archeolożka w samym sercu Tønsbergu odnalazła złoty, średniowieczny pierścień. Na bogato zdobiony skarb z niebieskim kamieniem trafiła przypadkiem i to zaledwie 7 cm pod ziemią. Nie mogła w to uwierzyć – i trudno jej się dziwić.
encoded: Praca archeologa nie zawsze jest pełna akcji i zwykle nie przypomina kadrów z filmów o Indianie Jonesie. Mozolny wysiłek i skrupulatność zostaje jednak czasem nagradzana – przekonała się o tym Linda Åsheim. Podczas rutynowej pracy na terenie skandynawskiego miasteczka odnalazła złoty pierścień z kamieniem, który kiedyś mógł mieć „magiczne” właściwości. Złoty pierścień z Tønsberg z pięknym, niebieskim kamieniem Zachwycający, niemal tysiącletni pierścień mieni się owalnym kamieniem o intensywnie niebieskiej barwie osadzonym w filigranowej, złotej oprawie. Na biżuterii widoczne są misterne, spiralne zdobienia wykonane cienkimi drucikami oraz maleńkie kulki złota. Niewielki rozmiar pierścionka wskazuje, że mógł należeć do kobiety. – Nie mogłam uwierzyć, że to złoto. Byłam kompletnie wstrząśnięta i musiałam zapytać ekipy budowlanej, czy sobie ze mnie nie żartują – opowiada archeolożka, Linda Åsheim. – Chyba nadszedł czas, by skończyć karierę. Dotarłam na szczyt – śmieje się. Eksperci podkreślają, że tego typu ozdoby były symbolem statusu i bogactwa w średniowieczu, a wysoka jakość wykonania sugeruje przynależność właścicielki do elity społecznej. O wyjątkowości świadczą rzadko spotykane „nowoczesne” zdobienia. Jak stary jest pierścień? Gałązki świerka znalezione w warstwie ziemi powyżej pierścienia datowane są na lata 1167–1269. Jednak według prof. Marianne Vedeler z norweskiego Muzeum Historii Kultury spiralny wzór na szczycie pierścienia przypomina pierścionki z IX–XI wieku, więc może być on nawet starszy. Połączenie tego rodzaju jubilerskich technik dotarło do Norwegii z terenów Bizancjum za sprawą złotnictwa karolińskiego. Czy to prawdziwy szafir? „Kamień szlachetny” w pierścieniu z Tønsbergu jest prawdopodobnie wykonany ze szkła, a jego kolor przypomina szafir. Prawdopodobnie chodziło o stworzenie iluzji, że użyto prawdziwego, trudno dostępnego kamienia szlachetnego. Jak znaleziono pierścień? Wystarczyło rozkopać ulicę Tønsberg to najstarsze miasto Norwegii, którego…

FABRIC-KOLAZ-32-69-a29d9e1.jpg
width: 2700
height: 1800

Zaskakujące odkrycie na placu budowy w Koszalinie. To zagadkowa przedwojenna konstrukcja z betonu
type: item
date: 2026-02-15T12:40:21.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: mosty
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Zachodniopomorskie
description: Na terenie koszalińskiego placu budowy doszło do spektakularnego odkrycia. Łyżki koparek natrafiły na starą infrastrukturę świadczącą o niemieckiej przeszłości miasta. Lokalni historycy uważają, że znalezisko stanowi ewenement w skali kraju.
encoded: Spektakularne odkrycia archeologiczne mają miejsce nie tylko podczas zaawansowanych prac wykopaliskowych. Czasami artefakt wyłania się spod ziemi w trakcie działań prowadzonych w zupełnie innym celu. Do takiej sytuacji doszło w zachodniopomorskim Koszalinie, gdzie podczas remontu tamtejszej ul. Zwycięstwa pracownicy natrafili na znalezisko datowane prawdopodobnie na XIX wiek. Przyszłość wyjątkowego odkrycia wciąż pozostaje niejasna. Spektakularne odkrycie na budowie Inwestycja, w trakcie której dokonano sensacyjnego odkrycia, dotyczy przebudowy ul. Zwycięstwa w koszalińskim śródmieściu. Jeden z etapów prac zakłada remont mostu nad Dzierżęcinką – główną rzeką zachodniopomorskiego miasta. Przypadek sprawił, że podczas prac nad jednym mostem pracownikom udało się odnaleźć inną, zdecydowanie starszą rzeczną przeprawę. W trakcie odkopywania załoga budowlana natrafiła na betonową konstrukcję, która okazała się prawdopodobnie XIX-wiecznym mostem z czasów, gdy Koszalin znajdował się pod panowaniem niemieckim. Na plac budowy natychmiast wezwano konserwatora zabytków, który potwierdził, że mamy do czynienia z poniemieckim przejściem podziemnym oraz starym mostem nad Dzierżęcinką. O czym świadczy odkrycie? Zagadkowa lokalizacja odkrytego mostu, który nie znajduje się już bezpośrednio nad koszalińską rzeką, świadczy o zmianach w przebiegu i zagospodarowaniu Dzierżęcinki. Przekształcenia związane z regulacją cieku doprowadziły do tego, że stary most stracił swoje pierwotne zastosowanie. Wśród mieszkańców Koszalina funkcjonują jednak dwie teorie dotyczące przyczyn zasypania tej wyjątkowej konstrukcji. Pierwsza odnosi się do powojennego podejścia do elementów „poniemieckich”. Most miał paść ofiarą ogólnomiejskiej chęci odcięcia się od dawnego dziedzictwa, co skutkowało jego całkowitym zasypaniem. Pokrycie konstrukcji ziemią miało symbolizować zerwanie z dotychczasową historią miasta. Druga teoria wiąże się z rozwojem drogowym Koszalina. Most lub przejście mogły funkcjonować do cza…

GettyImages-2242530753-8c80f6b.jpg
width: 6144
height: 4096

Archeolodzy odkryli masowy grób z czasów wikińskich. „Nigdy bym się nie spodziewała, że znajdę coś takiego”
type: item
date: 2026-02-11T06:59:46.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: cmentarze
subject: grób
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Dziesięciu mężczyzn spoczywało w jednym, wspólnym dole, który archeolodzy przebadali w Anglii. Na ich kościach zachowały się wyraźne ślady przemocy, a wśród zmarłych znajdowała się osoba o niemal dwumetrowym wzroście. Uwagę badaczy przykuły również ślady po trepanacji czaszki. Kim byli ci ludzie i dlaczego spotkał ich tak brutalny los?
encoded: Do niezwykłego odkrycia doszło w miejscowości Wandlebury, kilka kilometrów od Cambridge. Podczas prac archeologicznych natrafiono tam na dół o wymiarach cztery na jeden metr. W jego wnętrzu panował nieład, który zszokował badaczy. Wśród kości doliczono się szczątków dziesięciu osób. Nie był to jednak zwykły pochówek. Obok czterech kompletnych szkieletów znajdował się stos samych nóg oraz czaszki pozbawione reszty szkieletu. Część zmarłych została wrzucona do dołu twarzą do ziemi. Ułożenie ich rąk sugeruje, że przed śmiercią mogli być związani. Dla archeologów było to ogromne zaskoczenie, zwłaszcza że wcześniej najciekawszym znaleziskiem na tym terenie była… plastikowa przykrywka opakowania od cukierków sprzed sześciu dekad. Średniowieczna masakra na pograniczu królestw Naukowcy przeprowadzili analizy radiowęglowe kości. Wyniki wskazały, że ludzie ci zmarli między 772 a 891 rokiem naszej ery. W IX wieku okolice dzisiejszego Cambridge należały do wyjątkowo niebezpiecznych. Była to strefa graniczna pomiędzy królestwem Mercji a Anglią Wschodnią. W 870 roku tereny te zostały opanowane przez wikingów, a przez kolejne dekady dochodziło tu do brutalnych walk o kontrolę nad regionem. Wandlebury Country Park, znany dziś jako spokojne miejsce spacerów, w średniowieczu pełnił zupełnie inną rolę. Znajdował się tu starożytny fort, będący ważnym punktem orientacyjnym i miejscem zgromadzeń. To właśnie tutaj mogły rozgrywać się dramatyczne wydarzenia, których śladem jest odkryty masowy grób. Olbrzym z dziurą w głowie Najbardziej niezwykłym znaleziskiem był szkielet młodego mężczyzny w wieku od 17 do 24 lat. Wyróżniał się on imponującym wzrostem, sięgającym niemal dwóch metrów. W czasach, gdy przeciętny mężczyzna mierzył około 167 centymetrów, musiał robić ogromne wrażenie na otoczeniu. W jego czaszce archeolodzy odkryli owalny otwór o średnicy trzech centymetrów. Był to wyraźny ślad po trepanacji. Naukowcy podejrzewają, że mężczyzna cierpiał na guz przysadki mózgowej — schorzenie pr…

wiking-f214295.png
width: 1575
height: 1050

Koniec mitu o lądowych łowcach. Nowe odkrycie zmienia wyobrażenie na temat pierwszych Grenlandczyków
type: item
date: 2026-02-10T06:57:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grenlandia
subject: migracje
subject: morze
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: żeglarstwo
description: Gdy w Egipcie powstawały piramidy, pierwsi ludzie docierali na lodowate krańce Grenlandii. Przez dziesięciolecia sądzono, że unikali oni morza. Nowe odkrycia dowodzą jednak, że było dokładnie odwrotnie. Morze odgrywało kluczową rolę w ich codziennym życiu, a ich zdolności żeglarskie zadziwiły archeologów.
encoded: Przez wiele lat archeolodzy uważali, że pierwsi ludzie na Grenlandii funkcjonowali głównie jako łowcy lądowi. Wędrowali za stadami wołów piżmowych i tylko sporadycznie zapuszczali się nad wodę. Ich codzienne życie rekonstruowano przede wszystkim na podstawie kamiennych narzędzi i pozostałości domostw. Brakowało jednak dowodów na ich morskie umiejętności. Materiały organiczne, takie jak drewno czy skóry, rzadko przetrwały tysiące lat w arktycznych warunkach. To właśnie dlatego przez tak długi czas pomijano rolę morza w życiu pierwszych Grenlandczyków. Skarby ukryte na odległych wyspach Grenlandii Przełom nastąpił w 2019 roku. Zespół badaczy pod kierownictwem dr. Matthewa Wallsa z Uniwersytetu w Calgary dotarł na Kitsissut – grupę niewielkich, skalistych wysepek położonych u północno-zachodnich wybrzeży Grenlandii. Nawet dziś są to miejsca skrajnie trudne do życia. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Znaleziska okazały się sensacyjne. Na trzech głównych wyspach odkryto około 300 obiektów archeologicznych, w tym zarysy dawnych szałasów oraz liczne paleniska. Co najważniejsze, część z nich datowano na sprzed 4,5 tysiąca lat, czyli czasy, gdy w Egipcie wznoszono olbrzymie piramidy. Precyzyjne określenie wieku było możliwe dzięki datowaniu radiowęglowemu kości nurzyka polarnego, znalezionego wewnątrz jednego z szałasów. Jak wyglądały „domy” pierwszych Grenlandczyków? Odkryte najstarsze szałasy posiadały kamienne fundamenty i były podzielone na dwie wyraźne części, co ułatwiało organizację przestrzeni życiowej. Pierwotnie były to konstrukcje namiotowe, prawdopodobnie pokryte skórami zwierząt, które nie przetrwały do naszych czasów ze względu na naturalne procesy rozkładu. W centralnej części konstrukcji osiowej niemal zawsze znajdowało się palenisko, wokół którego koncentrowało się codzienne życie mieszkańców. W pobliżu niektórych szałasów archeolodzy odkryli także paleniska skrzynkowe, co sugeruje, że część prac wykonywano na zewnątrz. Paleoinu…

grenlandia-c39227a.png
width: 1575
height: 1050

Starożytni Rzymianie leczyli się odchodami. Naukowcy znaleźli twarde dowody w fiolce z II wieku
type: item
date: 2026-02-05T12:05:51.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: kupa
subject: medycyna
subject: medycyna naturalna
subject: odkrycia archeologiczne
description: Czy starożytni Rzymianie rzeczywiście stosowali kał jako środek leczniczy? Fiolka z II wieku znaleziona w Turcji właśnie pozwoliła udowodnić przedwieczną koproterapię. Co zawierała i do czego służyła?
encoded: Koproterapia, czyli leczenie z wykorzystaniem ludzkich odchodów, była opisywana już przez starożytnych Rzymian. Badania chemiczne nad szklanym naczyniem znalezionym w Bergamie (Turcja) ujawniły obecność biomarkerów kału i specjalnych substancji ziołowych. To potwierdza, że terapie opisywane w antycznych tekstach medycznych rzeczywiście stosowano w praktyce. Koproterapia w starożytnych tekstach W historii medycyny – niekiedy bardziej współczesnej, niż byśmy chcieli – znajdziemy liczne przykłady dość niekonwencjonalnych metod leczenia. Terapię kałową trudno jednak zaliczyć do najczęstszych: nie pojawia się ona aż tak często w medycynie ludowej całego świata. Ale jej przykładów nie musimy szukać daleko. W tekstach pochodzących ze starożytnego Rzymu pojawiają się wzmianki o stosowaniu odchodów – zarówno ludzkich, jak i zwierzęcych – jako składnika lekarstw. Szczegółowe receptury leków opisują m.in. Piliniusz Starszy czy Galen, a ich dzieła to podstawa naszej wiedzy o starożytnych praktykach farmakologicznych. Do tej pory nie mieliśmy jednak potwierdzenia, że sposoby leczenia infekcji skóry czy problemów trawiennych za pomocą preparatów bazujących na odchodach nie były tylko ich wymysłem, a stosowaną – chociaż wątpliwą z naszej perspektywy – praktyką. Dzisiaj jednak niegdysiejsze kurioza literatury medycznej nabierają bardzo realnej formy. Starożytna fiolka z odchodami rozwiewa tajemnicę Nowych informacji dostarczyli naukowcy z Uniwersytetu Cumhuriyet kierowani przez prof. Cenkera Atilę. Pracowali oni w magazynach Muzeum Bergama w Turcji, w których natknęli się na specyficzną, szklaną fiolkę z II wieku n.e., która wciąż zawierała resztki niegdyś obecnej w niej substacji. Obiekt ten, zwany unguentarium, pierwotnie uważany był za pojemnik na perfumy lub kosmetyki. Po zeskrobaniu próbki osadu z wnętrza naczynia naukowcy przeprowadzili analizę chemiczną metodą GC-MS (chromatografia gazowa-spektrometria masowa). Wyniki były szokujące: fiolka zawierała koprostanol i 24-etylo-k…

FABRIC-KOLAZ-32-60-0b58ca6.jpg
width: 2700
height: 1800

Średniowieczny tunel pod pogańskimi grobami. Jego funkcja to zagadka
type: item
date: 2026-02-03T11:50:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grobowce
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: saksonia
subject: średniowiecze
description: Pod badanym wzgórzem archeolodzy spodziewali się kolejnych grobów, ale odkryli coś zupełnie innego. Wąski, kręty tunel prowadził w głąb wzniesienia, przecinając obszar pradziejowych pochówków. Miejsce to było użytkowane przez ludzi w średniowieczu. Pytanie brzmi: w jakim celu? Poznajcie archeologiczną zagadkę z Niemiec.
encoded: Podczas budowy farmy wiatrowej na wzgórzu Dornberg w Reinstedt w niemieckim landzie Saksonia-Anhalt archeolodzy odkryli coś znacznie bardziej intrygującego niż tylko starożytne kości. Są to relikty po działalności człowieka z wielu epok. Najstarszym elementem jest rów w kształcie trapezu, który wykonano około 6000 lat temu, a zatem w czasach neolitu. Archeolodzy znaleźli tam również pochówki szkieletowe oraz ślady kurhanu z epoki brązu. Wzgórze pełne tajemnic Wzgórze Dornberg było więc ważnym punktem na mapie przez tysiąclecia. Służyło jako miejsce wiecznego spoczynku dla wielu pokoleń. Jednak w południowej części neolitycznego rowu badacze odkryli ślady ingerencji, która nie pasowała do starożytnych rytuałów. Średniowieczny tunel, który nie miał końca Podczas prac archeolodzy zauważyli owalny dół o długości około dwóch metrów przykryty dużą kamienną płytą. Początkowo sądzili, że to kolejny pradziejowy grób. Wypełnisko dołu nie kończyło się, lecz prowadziło coraz głębiej w twardy, jasny less, czyli rodzaj ziemi. Tak odkryto unikalny system podziemnych korytarzy wydrążonych ludzką ręką. Tunel ten jest niezwykle ciasny. Jego wysokość wynosi od 1 do 1,25 metra, a szerokość to zaledwie 50 do 70 centymetrów. Tunel skręcał w stronę północno-zachodnią, w głąb wzgórza, tworząc klaustrofobiczną przestrzeń. Zagadka ze wzgórza Dornberg Według archeologów ten tunel pochodzi z czasów średniowiecza. Ale co skłoniło ludzi do jego drążenia w miejscu dawnych pochówków? Wewnątrz tunelu badacze znaleźli fragmenty ceramiki, podkowę oraz szkielet lisa. Odkryto tam również cienką warstwę węgli drzewnych, co świadczy o tym, że przez krótki czas płonął tam ogień. Rytuały w tunelu Naukowcy przypuszczają, że tunel – określany przez nich mianem Erdstall – mógł służyć jako kryjówka w czasach zagrożenia lub miejsce tajemniczych obrzędów kultowych. Wybór lokalizacji był genialny w swej prostocie. Dawny neolityczny rów mógł być wciąż widoczny na powierzchni, co ułatwiało odnalezienie wejścia. Jed…

edrstall-a961748.png
width: 1575
height: 1050

DNA ujawniło historię matki i córki żyjących 12 tysięcy lat temu. To opowieść o bliskości
type: item
date: 2026-02-03T06:57:38.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: genetyka
subject: kości
subject: odkrycia archeologiczne
subject: włochy
description: Dwa szkielety sprzed 12 tysięcy lat od momentu odkrycia we włoskiej jaskini intrygowały badaczy swoim ułożeniem. Osoby złożono do grobu czułym uścisku. Nowoczesne badania genetyczne ujawniły nie tylko pokrewieństwo zmarłych. Przyniosły też najstarszą diagnozę rzadkiej choroby.
encoded: W 1963 roku archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia w południowych Włoszech. W jaskini Grotta del Romito znaleźli wspólny grób dwóch osób. Większa postać obejmowała mniejszą, co bywa interpretowane jako gest czułości. Przez dekady badacze zastanawiali się, kim byli ci ludzie. Mniejszy szkielet, nazwany „Romito 2”, należał do osoby o wzroście zaledwie 110 centymetrów. Miała ona nienaturalnie krótkie ręce i nogi. Większy szkielet, „Romito 1”, miał 145 centymetrów, co również było niskim wynikiem jak na tamte czasy. Naukowcy długo spierali się o ich płeć i stopień pokrewieństwa. Czy łączyły ich więzy krwi, czy może wspólna choroba? Tradycyjne metody badania kości nie dawały jasnej odpowiedzi na to pytanie. Genetyczne śledztwo w skali mikro Przełom przyniosły prace międzynarodowego zespołu ekspertów z Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz współpracowników z Włoch, Portugalii i Belgii, który postanowił zbadać DNA z kości skroniowych. Ta część czaszki jest twarda jak skała i doskonale chroni materiał genetyczny przed zniszczeniem. Wyniki analizy genetycznej, opublikowane właśnie na łamach czasopisma „New England Journal of Medicine” były jednoznaczne: obie osoby to kobiety. Co więcej, badania potwierdziły, że to matka i córka. W ich kodzie genetycznym odkryto konkretną „usterkę” w genie NPR2. Gen ten działa w organizmie jak kontroler wzrostu kości. U córki naukowcy znaleźli dwie zmienione kopie tego genu. Bardzo rzadka mutacja Oznacza to, że naukowcom udało się wykryć najstarszą w historii ludzkości diagnozę rzadkiej choroby: dysplazji akromezomelicznej typu Maroteaux. Matka posiadała tylko jedną wadliwą kopię genu, co wyjaśniało jej nieco niższy wzrost. Paleogenomika pozwoliła więc zidentyfikować konkretną mutację u osób żyjących tysiące lat temu. – Dzięki zastosowaniu analizy kopalnego DNA możemy teraz zidentyfikować specyficzne mutacje u osób żyjących w pradziejach. Pomaga to ustalić, jak dawno temu istniały rzadkie schorzenia genetyczne, a także może odkryć nieznane wcześn…

jaskinia-4fac841.png
width: 1575
height: 1050

Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
type: item
date: 2026-01-31T15:46:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barwnik
subject: epoka kamienia
subject: finlandia
subject: grób
subject: handel
subject: odkrycia archeologiczne
description: Ponad pięć tysięcy lat temu tereny dzisiejszej Finlandii zamieszkiwały plemiona łowców, zbieraczy i rybaków. Chociaż tereny fińskiej tajgi wypełniała wszechobecna zieleń, to w ich życiu wiele było… czerwieni. Ochra stanowiła nie tylko barwnik, ale także ważny element rytuałów, po który wyruszali setki kilometrów od domu.
encoded: Naukowcy udowodnili, że ochra – czerwony barwnik – używana przez dawnych Finów, pochodziła z wielu zaskakujących źródeł. Po ten barwnik składany w grobowcach musieli wyruszać bardzo daleko… lub zdobywać go na drodze wymiany z innymi ludami. Mieli swój własny „szlak bursztynowy”, tylko po co? Czerwony barwnik w fińskich grobach Życie łowców-zbieraczy w fińskiej tajdze około 5500 lat temu skupiało się wokół małych osad, a ci poruszali się między nimi głównie drogami wodnymi. Te prehistoryczne społeczności oznaczały ważne miejsca w specyficzny sposób: malując łosie i łodzie na skalnych ścianach przy użyciu ochry – intensywnie czerwonego pigmentu ziemnego. Tą samą ochrą barwili swoich zmarłych oraz przedmioty, które składali z nimi do grobu… a przynajmniej tak myśleliśmy. Ochra ochrze nierówna? Zespół badaczy z Uniwersytetu w Helsinkach przeprowadził pierwszą w Finlandii analizę geochemiczną ochry z grobów i stanowisk osadniczych kultury ceramiki grzebykowej. Wyniki ich zaskoczyły – wskazali bowiem, że ochra używana w rytuałach pogrzebowych podchodziła z różnych źródeł (innych niż ta używana do malowideł), a niekiedy w jednym grobie znajdowały się jej odmienne typy. Jej pochodzenie musiało mieć dla Finów głębokie znaczenie. Tajemnicze różnice chemiczne pomiędzy barwnikami Jak naukowcy wpadli na trop? Marja Ahola, badaczka prowadząca analizę, zauważyła, że próbki ochry pobrane z tego samego grobu różniły się składem chemicznym. Musiały więc mieć różne pochodzenie. Może to oznaczać, że pochodzenie pigmentu miało wymiar symboliczny – być może podkreślało tożsamość konkretnego zmarłego lub miało znaczenie rytualne. Ochra z pewnością nie była wybierana jedynie ze względu na kolor. Do analizy próbek wykorzystano techniki fluorescencji rentgenowskiej (XRF) oraz skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM-EDS). Pozwoliły one zidentyfikować różnice w składzie pierwiastkowym poszczególnych próbek. Sieć wymiany surowców w prehistorycznej Europie Konkretne typy ochry występowały tylk…

GettyImages-516087738-e600908.jpg
width: 3008
height: 2002