Nosisz soczewki? Ten wakacyjny nawyk może ci uszkodzić wzrok
Szkła kontaktowe często są traktowane jako lepszy zamiennik tradycyjnych okularów. Jednak wiele osób zapomina, że wiążą się z dużo większym ryzykiem i odpowiedzialnością. Soczewki w kontakcie z wodą to problem, który może się skończyć nawet utratą wzroku.
Wydawać by się mogło, że soczewki kontaktowe to duża wygoda i ułatwienie. Przylegają bezpośrednio do oka i nie zaburzają widoczności podczas zmiennej pogody. Dlatego są często traktowane jako zamiennik okularów, zwłaszcza w sytuacjach, gdy oprawki nie zdają egzaminu. Ta wygoda wiąże się jednak także z dużą odpowiedzialnością, przede wszystkim dlatego, że soczewki mają bezpośredni kontakt z okiem. Pływanie w soczewkach jest niebezpieczne Główny kłopot osób z wadą wzroku pojawia się przy kontakcie z wodą. Kąpiel w jeziorze, morzu czy basenie jest czymś absolutnie wyczekiwanym, zwłaszcza latem. Problem pojawia się wtedy, gdy wada wzroku jest na tyle duża, że znacząco ogranicza widoczność, a okulary – głównie przez swoją specyfikę – mocno utrudniają wszelką aktywność w wodzie. Wydawać by się mogło, że w takiej sytuacji soczewki to rozwiązanie idealne. W końcu tworzą na oku naturalną powłokę, korygują wadę i dobrze sprawdzają się pod wodą. Niestety, to błędne przekonanie. W praktyce kąpiel w soczewkach może być naprawdę niebezpieczna. Dlaczego woda w połączeniu z soczewkami jest zagrożeniem? Głównym problemem nie jest sama woda, lecz jej czystość. W niesterylnej wodzie znajduje się wiele drobnoustrojów. Trzeba jednak zaznaczyć, że nie chodzi tylko o wodę w jeziorze, morzu czy basenie, ale nawet o tę z kranu. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków zaleca, aby soczewki nie miały kontaktu z żadną postacią wody – poza specjalnym płynem przeznaczonym do ich higieny. Jest to spowodowane tym, że soczewki mogą sprzyjać przesuszaniu oraz podrażnianiu oka. W rezultacie gdy do podrażnionej rogówki dostaną się drobnoustroje zawarte w wodzie, może dojść do poważnej infekcji. Niewidzialne zagrożenie Acanthamoeba to pierwotniak, z którym większość osób styka się na co dzień. Występuje w glebie, kurzu, a także właśnie w wodzie. To ona stanowi poważne zagrożenie dla oka w kontakcie z soczewką. W niektórych przypadkach Acanthamoeba powoduje zapalenie rogówki, które w skrajnych sytuacjach może prowadzić nawet do utraty wzroku. Dlatego higiena soczewek i unikanie ich kontaktu z wodą są niezwykle istotne. Jak dbać o soczewki? Mimo że wiele osób decyduje się na to rozwiązanie, nadal wysoki odsetek użytkowników nie przestrzega podstawowych zasad higieny. Z pozoru nawet tak drobny krok, jak dokładne wytarcie rąk przed założeniem soczewek, ma znaczenie. Nie należy również przepłukiwać pojemnika wodą z kranu. Soczewki trzeba zdejmować za każdym razem, gdy planuje się kąpiel – niezależnie od tego, czy chodzi o basen, jezioro, morze czy prysznic. Najchętniej wybierana opcja Nie chodzi o to, by bać się soczewek. To obecnie jedna z najchętniej wybieranych opcji korekcji wzroku. Technologia rozwinęła się na tyle, że powstają nawet soczewki, które można nosić przez dłuższy czas, a nawet takie, które stopniowo korygują wzrok. Należy natomiast pamiętać, że oko to niezwykle wrażliwy narząd. Aby dobrze funkcjonowaoy jak najdłużej, wymaga odpowiedniej higieny i regularnych konsultacji ze specjalistą. Zwłaszcza że nie każde rozwiązanie jest odpowiednie dla każdego. Niekiedy specyficzna budowa oka nie pozwala na skorzystanie z nowoczesnych metod korekcji wzroku. Źródła: AOA.org, CDC.gov Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Brak wyobraźni czy błąd producenta? Brytyjczyk prawie oślepł przez pistolet do masażu
Ten przedziwny przypadek z Wielkiej Brytanii to nauczka dla wszystkich użytkowników domowych urządzeń do masażu. Mężczyzna z Edynburga zgłosił się do okulisty z zaburzeniami widzenia. Lekarz odkrył w jego oczach rozległe i poważne uszkodzenia siatkówki, typowe dla silnych urazów. Po szczegółowym wywiadzie pacjent przyznał, że używał pistoletu do masażu na…zmęczone oczy.
Pacjent, w wieku około 20 lat, zgłosił się do okulisty po tym, jak przez sześć dni doświadczał błysków i mroczków w polu widzenia prawego oka, oraz zawężenia pola widzenia. Choć mężczyzna był ogólnie zdrowy, nie przebył wcześniej żadnych urazów oczu ani nie chorował na schorzenia okulistyczne (poza lekką krótkowzrocznością), rutynowe badanie wykazało zdumiewający poziom uszkodzeń wewnętrznych tkanek oka. Wstępna diagnoza: zagadkowe rozdarcia siatkówki Wstępne badanie wzroku nie zwiastowało katastrofy, a ciśnienie wewnątrzgałkowe było w normie. Jednak dokładne oględziny siatkówki – światłoczułej warstwy wyściełającej tył gałki oczne – ujawniły rozległe urazy, i to w obu oczach. W prawym oku lekarze zdiagnozowali liczne przedarcia, siniaki oraz rzadkie zjawisko zwane dializą siatkówki. Jest to specyficzny rodzaj rozdarcia, w którym siatkówka zaczyna oddzielać się od oka przy krawędzi. Ten stan jest bardzo groźny – bez interwencji może prowadzić do pełnego odwarstwienia siatkówki i nieodwracalnej utraty wzroku. Lewe oko również ucierpiało: w gałce stwierdzono zasinienia oraz sześć małych przedarć w kształcie podkowy, zlokalizowanych w górnej i bocznej części siatkówki. Rozwiązanie zagadki: masaż oczu pistoletem Kluczem do postawienia diagnozy okazał się szczegółowy wywiad, podczas którego pacjent przyznał, że przez trzy miesiące stosował pistolet masujący bezpośrednio na oczy i w ich okolicach. Mężczyzna kupił urządzenie samodzielnie i używał go raz w tygodniu przez kilka minut, próbując w ten sposób złagodzić uczucie zmęczenia oczu. Robił to bez jakichkolwiek konsultacji. Ponieważ tego typu urazy siatkówki są zazwyczaj wynikiem silnych uderzeń w oko (np. podczas bójki lub uprawiania sportów kontaktowych), lekarze powiązali uszkodzenia właśnie z działaniem pistoletu. Jak pistolet do masażu uszkodził siatkówkę? Mechanizm uszkodzenia wynika z samej natury pistoletów masujących, które generują silne uderzenia o wysokiej częstotliwości, mające rozluźniać napięte mięśnie. Oko jest jednak zbudowane delikatnych tkanek i w części wypełnione płynem. Eksperci sugerują, że każde z setek uderzeń pistoletu powodowało chwilowe odkształcenie gałki ocznej, a powtarzający się stres mechaniczny generował ogromne naprężenia. Cykliczne mikrourazy doprowadziły do pęknięć delikatnej siatkówki. Specjaliści zauważyli również, że wzór obrażeń był nietypowy – dializa wystąpiła w górnej części siatkówki, a przy urazach zwykle występuje w dolnej. Jak uratowano wzrok niefrasobliwego pacjenta? Stan pacjenta wymagał natychmiastowej interwencji, aby zapobiec odwarstwieniu siatkówki, co zdarza się w 8% do 15% przypadków dializy. Zastosowano terapię laserową, polegającą na tworzeniu kontrolowanych oparzeń. Powstała w ten sposób tkanka bliznowata działa jak uszczelniacz, który przytwierdza siatkówkę i uniemożliwia płynowi przedostawanie się pod jej warstwy. Dzięki szybkiej reakcji podczas kontroli po sześciu miesiącach stan pacjenta był już stabilny, a jego wzrok udało się w pełni uratować bez rozwoju powikłań, takich jak zaćma. Przypadek wyjątkowy, ale nie jedyny Niniejszy przypadek jest wyjątkowy w literaturze medycznej, ponieważ po raz pierwszy opisano dializę siatkówki wywołaną pistoletem masującym u osoby bez czynników ryzyka, takich jak starzenie się czy silna krótkowzroczność. Ale podobne urządzenia bywały już wcześniej przyczyną innych poważnych urazów: u 69-letniego mężczyzny doszło do przemieszczenia soczewki i jaskry, natomiast 38-letnia kobieta doznała ciężkiej zaćmy traumatycznej i utraty wzroku po masażu okolic skroni i oczu. Lekarze podkreślają, że pistolety masujące są powszechnie dostępne, ale brakuje dla nich wytycznych dotyczących bezpieczeństwa we wrażliwych obszarach ciała. Lekarze apelują o wprowadzenie przez producentów wyraźniejszych ostrzeżeń. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Inteligentna soczewka kontaktowa monitoruje stan oka i sama podaje lek
Inteligentna soczewka kontaktowa na jaskrę opisana przez zespół powiązany z Terasaki Institute for Biomedical Innovation ma w czasie rzeczywistym monitorować ciśnienie wewnątrzgałkowe i w razie potrzeby uwalniać leki. Rozwiązanie przetestowano na królikach i w modelu ex vivo.
W laboratoriach w Los Angeles zespół powiązany z Terasaki Institute for Biomedical Innovation przedstawił koncepcję soczewki kontaktowej, która ma nie tylko monitorować to, co dzieje się w oku, ale też błyskawicznie reagować. Urządzenie zaprojektowano jako bezbateryjną, w pełni polimerową platformę do stałego monitorowania ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) i uruchamiania podania leku, gdy wartości zaczynają rosnąć. Gdy ciśnienie w oku rośnie, soczewka ma zareagować natychmiast Jaskra to choroba podstępna: może rozwijać się latami, zanim pacjent zauważy pierwsze ubytki w polu widzenia. Jednym z kluczowych, modyfikowalnych czynników ryzyka jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Problem w tym, że w praktyce klinicznej jego pomiar (tonometria) często odbywa się w gabinecie i daje jedynie punktowe odczyty – w odstępach rzędu miesięcy. Taki „fotograficzny” zapis bywa niewystarczający, jeśli ciśnienie faluje w rytmie dobowym lub skacze epizodycznie. Właśnie tu pojawia się idea soczewki terapeutyczno-diagnostycznej. Noszona na co dzień, łączy diagnostykę i terapię. Opisywana konstrukcja ma na bieżąco śledzić zmiany IOP, a następnie – w modelu pętli zamkniętej – uruchamiać podanie leku wtedy, gdy jest to potrzebne. Bez baterii i „masywnej” elektroniki: projekt stawia na komfort i prostotę W świecie „smart” urządzeń łatwo wpaść w pułapkę rozbudowanej elektroniki. Tymczasem soczewka kontaktowa to środowisko wymagające: każdy sztywny element i potrzeba zewnętrznego zasilania mogą odbić się na wygodzie, a nawet bezpieczeństwie użytkowania. Dlatego badacze postawili na projekt, który ma omijać ciężar klasycznych rozwiązań elektronicznych. Kluczową rolę pełnią niskokosztowe komponenty polimerowe oraz mikroprzepływowy czujnik ciśnienia. Czułość ma wzmacniać biomimetyczna „gąbka jedwabna”, zaprojektowana tak, by lepiej wychwytywać subtelne zmiany. W soczewce umieszczono też komorę umożliwiającą uwalnianie wielu dawek leku — nie jednorazowy „zastrzyk”, lecz powtarzalne podania w reakcji na wykryte skoki ciśnienia. W testach przedklinicznych platforma podawała sprawdzone leki przeciwjaskrowe: tymolol lub brymonidynę. Uwalnianie następowało po przekroczeniu ustalonych progów ciśnienia — zgodnie z logiką systemu, który ma reagować na konkretną zmianę fizjologiczną. Testy na zwierzętach i ex vivo to dopiero początek drogi Opisane wyniki dotyczą badań eksperymentalnych. Soczewkę sprawdzono na królikach oraz w modelu ex vivo z użyciem gałek ocznych krów. W tych warunkach miała skutecznie śledzić ciśnienie wewnątrzgałkowe i uruchamiać uwalnianie leku, gdy IOP wzrastało. To ważny krok, bo pokazuje, że w jednym, noszonym urządzeniu da się połączyć stały pomiar i terapię „na żądanie”. Jednak to nadal etap przedkliniczny, który nie rozstrzyga jeszcze najważniejszego pytania dla pacjentów: jak taka technologia sprawdzi się w codziennym życiu ludzi — w ruchu, w różnych warunkach, przez długi czas i przy indywidualnie zmiennych potrzebach terapeutycznych. Badacze sygnalizują, że platforma ma być kompatybilna z komercyjnymi soczewkami, a sama koncepcja może zostać dostosowana do innych zastosowań okulistycznych. W tle jest też szerszy kontekst: jaskra ma dotyczyć 134 mln osób do 2040 r., a więc każda technologia, która ułatwia wczesne wychwycenie choroby i wspiera skuteczne leczenie może mieć realne znaczenie dla zdrowia populacji. Soczewki kontaktowe od lat są przedmiotem zainteresowania inżynierów medycznych. Przez pewien czas zapowiadano, że będą mogły służyć do ciągłego monitorowania poziomu glukozy u osób cierpiących na cukrzycę. Ostatnio pojawiają się rozwiązania pozwalające widzieć w ciemności i przy zamkniętych oczach. Źródło: Science Translational Medicine
Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
Jeszcze niedawno uważano, że psy widzą wyłącznie odcienie szarości. Dziś wiadomo, że rozróżniają kolory, ale tylko dwa. To jednak dopiero początek różnic, które całkowicie zmieniają ich obraz świata.
W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzszej-przerwie-kontrowersyjne-badanie-fot-getty-images-a29f85b.jpeg" width="938" height="623" alt="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" title="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" /> Jeśli chcesz sprawdzić, co otacza twojego psa, usiądź obok niego tak, by mieć oczy na podobnej wysokości, co pies. Dostrzeżesz wszystkie psie zabawki ukryte pod kanapą. Za to nawet najpiękniejszy żyrandol nie zrobi na tobie żadnego wrażenia. Pole widzenia psa Jednak nawet, jeśli zejdziemy do poziomu widzenia psa, to nasze widzenie będzie mocno ograniczone. Pole widzenia człowieka wynosi 180 stopni. Ale ze względu na rozmieszczenie oczu psów, ich pole widzenia obejmuje nawet 240 stopni! To jeden z powodów, dla których nasi stróżujący pupile wcale nie muszą rozglądać się dokoła, by obserwować bardzo szeroki wycinek przestrzeni. Ci, którzy mają szczęście posiadać więcej niż jednego czworonoga, mogli zauważyć, że stróżując, psy kładą się w charakterystycznych konfiguracjach, odwrócone do siebie tyłem. Dzięki temu są w stanie nieustannie obserwować całe otoczenie nie ruszając się z miejsca. Właśnie szerokie pole psiego widzenia jest jednym z powodów, dla których nasi pupile często nie odwracają głowy, gdy do nich mówimy. One i bez tego nas widzą. Jak pies widzi człowieka Ale jak pies widzi człowieka? Zawsze bardziej widzi ruch niż nieruchomą postać. Psy są wyjątkowo wyczulone na ruch. Psy myśliwskie są w stanie bezbłędnie śledzić tor ruchu ustrzelonego zwierza – dlatego tak szybko odnajdują zdobycz. Dlatego chcąc rozpocząć interakcję z psem, musimy się poruszyć. Dla odmiany, jeśli nie chcemy konfrontacji z psem, lepiej jest stać bez ruchu. My rozpoznajemy ludzi przede wszystkich po twarzach. Po oczach, grymasie, wygięciu ust rozpoznajemy stany emocjonalne naszych pobratymców. Za to pies widzi to wszystko, odczytując ruchy naszego ciała. W końcu psy pochodzą od wilków. Te zaś wytworzyły cały skomplikowany układ ruchów, wręcz taniec, mający informować pozostałych członków stada o emocjach. Charakterystyczne „chodzenie bokiem” to wyraz niepokoju, niepewności związanej z dynamiką sytuacji. Kulenie ogona to strach. Z kolei położenie się na plecach i pokazanie brzucha – całkowite zaufanie. Psy rozumieją mowę jak człowiek. Te trzy nowe badania radykalnie zmieniają naszą wiedzę o czworonogach Najnowsze odkrycia dotyczące psów powoduje, że nieco inaczej możemy spojrzeć na naszych czworonogich przyjaciół i może trochę lepiej ich zrozumieć. Skoro psy tak pokazują emocje, to również w ten sposób je odczytują. Owszem, może się nam wydawać, że pocieszają nas, gdyż widzą łzy. Jednak robią to raczej dlatego, że płacząc przyjmujemy często pozycję skuloną, przelęknioną. A pies to świetnie odczytuje. Warując przy nas, mówi: nie bój się, obronię cię. Rzecz jasna do tego wszystkiego należy dodać znakomity węch psów. To on jest w stanie perfekcyjnie rozróżnić wysyłane przez zwierzęta sygnały chemiczne. A co z twarzą? Badania przeprowadzone w 2020 roku przez zespół węgierskich badaczy wykazały, że psy kompletnie nie są zainteresowane naszymi twarzami. Bardziej interesują je pyski innych psów niż twarze ludzi. W ogóle całe mnóstwo rzeczy interesuje je bardziej, niż ludzkie twarze. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Uśmiech. Dla ludzi pokazanie zębów w uśmiechu jest oznaką przyjaźni. Dla psa, szczególnie takiego, który nas nie zna i jest w sytuacji stresogennej, jest to wyraz agresji. Czy pies dobrze widzi w nocy? Pewnie nie raz zastanawiałeś się, jak to jest, że pies bez wahania biega po zmroku po terenie usianym licznymi przeszkodami? To, co dla nas skończyłoby się przynajmniej skręceniem kostki, psom przychodzi lekko i naturalnie. Jest to związane z budową psiego oka. Psy mają sporej wielkości soczewkę oraz znaczną powierzchnię rogówki. Pozwala to psiemu oku skupiać dużo światła. Poza tym w oczach psa znajduje się dużo fotoreceptorów, które odpowiadają za widzenie przy słabym oświetleniu. Za siatkówką oczu naszych merdających pupili znajduje się tzw. błona odblaskowa. Dzięki niej psy wyłapują znacznie więcej fotonów niż człowiek. Psy widzą w nocy o wiele lepiej niż my. Jednak raczej dostrzegają kształty i kontury niż szczegóły. Bo choć są świetnymi obserwatorami, to ich ostrość widzenia pozostawia wiele do życzenia. Czy pies widzi kolory? Czy w takim razie psy widzą kolory, czy może nie jest im to do niczego potrzebne? Przez wiele lat uznawano, że psy widzą świat jak w starym kinie, czarno-biały. I faktycznie współczesne badania wykazały, że psie oczy mają stosunkowo niewiele receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Jednak odróżniają kolory żółty i niebieski. Za to jaskrawy w naszym odczuciu czerwony, jawi im się jako czerń. Jeśli więc chcesz sprawić swojemu psu zabawkę, wybierz taką w niebieskim lub żółtym odcieniu. Naukowcy dowodzą, że psy rozumieją ludzi. Mają zdolności poznawcze podobne do niemowląt Psy bardzo często są nazywane najlepszymi przyjaciółmi człowieka. Właściciele twierdzą nawet, że ich pupile potrafią zrozumieć to, co się do nich mówi. Najnowsze badania dowodzą, że ... A czy psy oglądają filmy? Pewnie nie raz widzieliście jak psy przekręcały głowy, mruczały lub warczały patrząc na ekran. Niestety, nie reagowały w ten sposób na sam film, ponieważ po prostu go nie widzą. Dostrzegają raczej samo migotanie i właśnie ono, w połączeniu z dźwiękami dochodzącymi z odbiornika, może wywołać taką reakcję psa. Dlatego kolejnym razem, gdy pies położy się przy twoich nogach radośnie przeżywając wieczór z filmami, pomyśl, że robi to, bo bardzo cię kocha. A nie dlatego, że nie może doczekać się kolejnego odcinka ulubionego serialu. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Dlaczego źrenice zwierząt mają tak różne kształty? Poznaj fascynujące przystosowania
Gdy przyglądasz się oczom kota, widzisz pionową, nieco onieśmielającą szczelinę. Źrenice kozy są jeszcze dziwniejsze (dla niektórych przerażające) – przypominają szeroki, poziomy prostokąt. Mątwy mają z kolei oczy w kształcie litery W. To wszystko nie przypadek, ale efekt milionów lat ewolucji. Źrenice opowiadają historię lat przetrwania, polowania i sposobów unikania zagrożenia. Ale dlaczego właściwie są takie „dziwne” i różne od naszych?
Czemu wszystkie zwierzęta nie mają takich samych oczu? Dlaczego kształt źrenic jest taki ważny? W jaki sposób możemy dzielić ze sobą tę samą planetę, a jednocześnie być tak różni? Oczy są symbolem fascynującego przystosowania, które odpowiada za wyjątkowy sposób widzenia i umożliwia przetrwanie. Jakie tajemnice kryją? Pionowe, okrągłe i poziome Kot czający się w wysokiej trawie musi precyzyjnie ocenić odległość pionowymi źrenicami i zareagować błyskawicznie, gdy zbliża się jego ofiara. Koza na pastwisku nie ma luksusu nieruchomego wypatrywania jednego punktu – musi nieustannie obserwować cały horyzont. Jej pozioma źrenica „otwiera się” na szeroki krajobraz, pozwalając błyskawicznie zauważyć nadchodzącego drapieżnika. W morskich głębinach mątwa korzysta z iście kosmicznych źrenic w kształcie litery „W” – naukowcy wciąż debatują, czy pomaga jej to lepiej widzieć kolory w zmiennym, morskim środowisku, minimalizować odblaski czy lepiej kamuflować się przed wrogami. Pionowe szczeliny – drapieżnik widzi więcej, niż myślisz Pionowa kocia źrenica to narzędzie snajpera: ogranicza rozmycie w pionie i pozwala na ostre widzenie obiektu, który za chwilę stanie się obiadem. Niewielkie różnice odległości podlegające ocenie dwóch skierowanych w stronę ofiary oczu pozwalają precyzyjnie ocenić odległość: proces ten nazywa się stereopsją (ludzie także się nim wspierają). Taką pionową budowę spotykamy u kotów i niektórych węży, które muszą bardzo dokładnie wycelować podczas ataku. Zwężanie źrenic w poziomie pomaga w widzeniu stereoskopowym, natomiast poszerzanie ich w pionie ułatwia ocenę głębi na podstawie rozmycia. Co ciekawe, to rozwiązanie sprawdza się najlepiej w przypadku drapieżników żyjących blisko ziemi. Większe drapieżniki, takie jak lwy i tygrysy, mają zazwyczaj okrągłe źrenice, ponieważ patrzą na ziemię pod ostrzejszym kątem, co zmniejsza przewagę rozmycia w ocenie odległości. Poziome prostokąty – roślinożerca, który zawsze jest czujny Czas na łąkach mija powoli, ale nie znaczy to, że można przestać być czujnym. Pozioma źrenica u kóz, owiec czy koni to panoramiczne „okno” na świat, które chroni jednocześnie przed rażącym słońcem z góry. Ten szeroki kształt przepuszcza więcej światła z płaszczyzny poziomej przed nimi, ułatwiając skanowanie otoczenia w poszukiwaniu zagrożenia. Jest to w zasadzie przeciwieństwo oczu drapieżników. – W przypadku zwierząt roślinożernych bardziej liczy się pole widzenia niż ostrość obrazu. Muszą mieć możliwość paronamicznego spoglądania na świat wzdłuż ziemi, ponieważ większość drapieżników, która się do nich zbliży, będzie sunąć przy jej powierzchni – tłumaczy w wywiadzie dla Live Science prof. Marty Banks, prof. optometrii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkley. Zwierzęta te spędzają jednak ogromną ilość czasu skubiąc trawę – czyli z głową skierowaną w dół. To oznaczałoby, że przez większość dnia ich poziome źrenice przyjmują de facto pozycję pionową. Natura i na to znalazła rozwiązanie – zwierzęta te potrafią obracać gałki oczne tak, by ich źrenice zawsze były równoległe do ziemi: nawet gdy pasą się głową w dół. Konwergencja ewolucyjna, czyli wielkie umysły myślą podobnie To, że tak różne zwierzęta mają podobne źrenice, to tzw. konwergencja ewolucyjna. Oznacza ona to, że organizmy ewolucyjnie odległe od siebie wykształcają te same mechanizmy. Przykładem są koty i węże, u których pionowe szczeliny pojawiły się niezależnie z tego samego powodu: skutecznego polowania. Kozy i konie wykształciły poziome – bo liczy się panoramiczny widok na zagrożenia. Zwierzęcy „wiedźmini” potrafią zmieniać kształt źrenic Wiedźmin Geralt w popularnej serii Andrzeja Sapkowskiego miał za sprawą specjalnych mutacji „kocie oczy”, które zmieniał także przy pomocy swoich specjalnych eliksirów. Chociaż wiemy już, beneficjentem pionowych źrenic są głównie drapieżniki „przypodłogowe” (a Biały Wilk operował na nieco innym poziomie), to był to pomysłowy zabieg literacki, który pozwalał „uzwierzęcić” bohatera. Zmienianie źrenic to jednak nic nowego w świecie zwierząt. Niektóre ryby i ptaki (np. arowany) mają zdolności całkowitej zmiany kształtu źrenic w ciągu dnia – wszystko zależy od tego, w jakiej ilość światła słonecznego aktualnie operują. Spojrzenie każdego zwierzęcia to wynik milionów lat eksperymentów natury. Różnorodność źrenic jeszcze dobitniej pokazuje nam, że każda istota na naszej planecie postrzega ją zupełnie inaczej. Źródło: Science Advances, Live Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Oto jak powstały oczy u ludzi i innych kręgowców. To opowieść o cyklopie sprzed 600 mln lat
Naukowcy odkryli, że współczesny wzrok u ludzi i innych kręgowców narodził się z „trzeciego oka”, które dziś skrywamy głęboko w mózgu. A naszym przodkiem jest niewielki organizm, którego można określić mianem „cyklopa”. Te wnioski również rewulocjonizują naszą wiedzę o mózgu.
Oczy określane są „zwierciadłami duszy” i kluczowym narządami naszego ciała, które pozwalają na postrzeganie świata. Ich budowa jest niezwykle złożona. Dlatego do dzisiaj trwają dyskusje, kiedy i dlaczego powstały w toku ewolucji. Naukowcy z Uniwersytetu w Lund i Uniwersytetu w Sussex w najnowszym badaniu postanowili zrozumieć jak powstały oczy u kręgowców i wyjaśnić, dlaczego budowa ich siatkówki oraz sposób jej rozwoju różnią się tak drastycznie od oczu innych zwierząt. Wnioski opublikowali w „Current Biology”. – Wyniki są zaskakujące. Wywracają do góry nogami nasze rozumienie ewolucji oka i mózgu – mówi Dan-E. Nilsson, emerytowany profesor biologii sensorycznej na Uniwersytecie w Lund i jeden z autorów publikacji. Pochodzimy od cyklopów, ale malutkich Co udało się ustalić? Współczesne oczy kręgowców wyewoluowały z jednego, środkowego oka (tzw. oka medianalnego), a nie z oczu bocznych naszych najdawniejszych przodków, jak wcześniej uważano. Pradawny, robakowaty organizm, żyjący 600 milionów lat temu, utracił parzyste oczy boczne z powodu osiadłego trybu życia, zachowując jedynie centralny „czujnik” światła na szczycie głowy. Kiedy nasi przodkowie ponownie zaczęli aktywnie pływać, to właśnie fragmenty tego „oka cyklopa” przesunęły się na boki. To wyjaśnia, dlaczego siatkówka kręgowców rozwija się bezpośrednio z mózgu, podczas gdy u owadów czy kałamarnic powstaje ona ze skóry. „Wędrujące” oczy. Ich losy nie są proste Coraz spokojniejszy tryb życia sprawił, że robakopodobne stworzenie nie potrzebowało już par oczu, dlatego utraciły tę funkcję w toku ewolucji. Zwierzę zachowało jednak grupę komórek światłoczułych pośrodku głowy. Komórki te rozwinęły się w małe, prymitywne oko środkowe, które mogło rozpoznawać dzień i noc oraz wyczuwać, co jest w górze, a co w dole. W ciągu kolejnych milionów lat nasz odległy przodek ponownie zaczął prowadzić aktywny, pływacki tryb życia, co zwiększyło zapotrzebowanie na parę oczu. Z części małego oka środkowego rozwinęły się nowe, parzyste oczy. Szyszynka to pozostałość po praoku Naukowcy ustalili też, że szyszynka w naszych mózgach jest bezpośrednią pamiątką po pradawnym oku środkowym i jest podobna do… siatkówki – zawiera komórki niemal identyczne z pręcikami i czopkami, a także komórki glejowe typowe dla oka. Zdolność szyszynki do regulowania snu poprzez produkcję melatoniny jest bezpośrednim spadkiem po naszym przodku, „cyklopie”. – Teraz w końcu rozumiemy, dlaczego oczy kręgowców różnią się tak radykalnie od oczu wszystkich innych grup zwierząt, takich jak owady i kałamarnice. Błona naszych oczu – siatkówka – rozwinęła się z mózgu, podczas gdy oczy owadów i kałamarnic mają swój początek w skórze po bokach głowy – mówi Dan-E. Nilsson. Metody badań – sporo narzędzi Najnowsze wyniki były możliwe dzięki zastosowaniu szeregu metod badawczych. Były to: Analiza genetyczna. Porównano „odciski palców” genów w poszczególnych komórkach siatkówki i szyszynki u różnych gatunków, co wykazało, że oba narządy mają niemal identyczny skład cząsteczkowy. Badania anatomiczne i fizjologiczne. Za pomocą mikroskopii elektronowej i pomiarów aktywności elektrycznej odkryto, że specyficzne obwody neuronowe (np. komórki dwubiegunowe) w naszych oczach działają na podobnych zasadach, jak oko środkowe. Zapis kopalny. Prześledzono ewolucyjny rozwój oczu bezpośrednio z mózgu oraz przeanalizowano skamieniałości wczesnych strunowców. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Implant oka przywraca wzrok osobom ze zwyrodnieniem plamki żółtej – 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania
Przełomowe wyniki badania: 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania dzięki przełomowemu implantowi oka PRIMA, testowanemu przez zespół ze Stanford Medicine.
W badaniu klinicznym wzięło udział 38 pacjentów w wieku powyżej 60 lat, którzy cierpieli na tzw. zanik geograficzny — zaawansowaną postać zwyrodnienia plamki żółtej oka związanego z wiekiem (AMD). Uczestnicy mieli pogorszoną ostrość widzenia (gorszą niż 20/320) w co najmniej jednym oku. Wszyscy zostali poddani implantacji bezprzewodowego chipa PRIMA. Następnie przez rok korzystali ze specjalnych okularów wyposażonych w kamerę. Badanie prowadzono dzięki międzynarodowej współpracy, z udziałem zespołów z USA (m.in. Stanford Medicine, University of Pittsburgh School of Medicine), Niemiec (Uniwersytet Bonn), Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Holandii. Głównymi autorami byli Daniel Palanker (Stanford Medicine), José-Alain Sahel (University of Pittsburgh) i Frank Holz (Uniwersytet Bonn). Co wydarzyło się podczas badania? Nowatorski system PRIMA zrewolucjonizował podejście do leczenia utraty wzroku u pacjentów z AMD. Implantowany pod siatkówkę chip o wymiarach 2x2 mm odbiera obrazy przesyłane z kamery zamontowanej na specjalnych okularach. Kamera rejestruje obraz w czasie rzeczywistym i przesyła go za pomocą światła podczerwonego, na które chip jest wrażliwy. W ten sposób implant zastępuje uszkodzone fotoreceptory oka i pobudza pozostałe komórki siatkówki do przekazywania sygnałów do mózgu. Dzięki tej technologii pacjenci odzyskali tzw. widzenie form — czyli zdolność postrzegania kształtów i wzorów. To przełom, ponieważ wcześniejsze protezy oka umożliwiały jedynie wykrywanie światła, bez rozpoznawania kształtów. Jakie efekty przyniosła terapia? Spośród 32 pacjentów, którzy ukończyli roczny okres testowania: 27 osób odzyskało zdolność czytania, 26 wykazało klinicznie istotną poprawę ostrości wzroku (czyli co najmniej dwie linie więcej na tablicy okulistycznej), średnia poprawa ostrości wzroku wyniosła 5 linii, jeden pacjent poprawił się aż o 12 linii. Uczestnicy byli w stanie czytać książki, etykiety na produktach spożywczych, a nawet oznaczenia na stacjach metra. Możliwość regulacji kontrastu, jasności oraz powiększenia obrazu do 12 razy znacznie zwiększyła funkcjonalność urządzenia w codziennym życiu. Czy były skutki uboczne? U 19 uczestników wystąpiły działania niepożądane, w tym: nadciśnienie oczne, pęknięcia w siatkówce obwodowej, krwotoki podsiatkówkowe. Żadne z tych zdarzeń nie zagrażało życiu i niemal wszystkie ustąpiły w ciągu dwóch miesięcy. Pacjenci wyrazili zadowolenie z terapii — dwie trzecie z nich oceniło urządzenie jako użyteczne na średnim lub wysokim poziomie. Co dalej z implantem PRIMA? Obecna wersja PRIMA umożliwia tylko czarno-białe widzenie, bez odcieni szarości. Jednak trwają prace nad oprogramowaniem, które wkrótce pozwoli na pełne widzenie w skali szarości. To ważne, ponieważ wielu pacjentów chciałoby odzyskać zdolność rozpoznawania twarzy. Nowa generacja implantów ma oferować znacznie wyższą rozdzielczość — obecnie chip ma 378 pikseli o szerokości 100 mikrometrów, ale nowa wersja może zawierać nawet 10 000 pikseli o rozmiarze 20 mikrometrów. W testach na szczurach uzyskano już zachęcające rezultaty. Naukowcy planują także rozszerzenie zastosowania PRIMA na inne rodzaje ślepoty związanej z utratą fotoreceptorów. Ilu osobom może pomóc PRIMA? Według dostępnych danych, ponad 5 milionów osób na świecie cierpi na zanik geograficzny spowodowany przez AMD. To właśnie dla nich implant PRIMA może oznaczać przełom — powrót do samodzielności i poprawę jakości życia. W Polsce liczba chorych na AMD wynosi ok. 1,5 mln. Zwyrodnienie plamki żółtej to obecnie najpowszechniejsza choroba siatkówki oka i najczęstsza przyczyna utraty widzenia osób po 60. roku życia. Kompletną ślepotą dotkniętych jest aż 39 mln ludzi na całym świecie. Źródło: New England Journal of Medicine
Śmierć to nie koniec? Naukowcy przywrócili aktywność w martwym oku 5 godzin po zgonie
Śmierć może nie być końcem – tak sugerują badania, w których naukowcom udało się przywrócić aktywność komórek siatkówki ludzkiego oka aż pięć godzin po zgonie. Przełomowe odkrycie rodzi nowe pytania o granice życia i śmierci.
Spis treści: Czy komórki nerwowe można uratować po śmierci mózgowej? Eksperyment na mózgach świń. Czy trzeba zdefiniować śmierć na nowo? Nowy przełom: udało się przywrócić aktywność neuronów w ludzkim oku Fotoreceptory obudzone po śmierci. Naukowcy zarejestrowali fale b w siatkówce Czy definicja śmierci mózgowej powinna zostać zmieniona? Zespół amerykańskich naukowców przeprowadził eksperyment, który może wpłynąć na sposób, w jaki definiujemy śmierć. Oczy pobrane od dawców organów tuż po zgonie reagowały na światło, a ich komórki wysyłały sygnały przypominające te, które występują u żywych ludzi. To pierwszy raz, kiedy zaobserwowano tego typu reakcje w ludzkim oku tak długo po śmierci klinicznej. Czy komórki nerwowe można uratować po śmierci mózgowej? Po tzw. śmierci mózgowej możliwe jest pobranie do przeszczepu wielu narządów. Może być to serce, nerka, wątroba czy płuco. Jednak mózg i komórki układu nerwowego były dotychczas poza zasięgiem lekarzy. Gdy ustaje krążenie, centralny układ nerwowy jako całość umiera tak szybko, że jakiekolwiek próby potrzymania jego aktywności skazane są na niepowodzenie. Przynajmniej tak było dotychczas. Naukowcy odkrywają bowiem, że różne rodzaje neuronów reagują inaczej na brak tlenu. A to otwiera możliwości podtrzymywaniu ich przy życiu nawet po ustaniu krążenia. Eksperyment na mózgach świń. Czy trzeba zdefiniować śmierć na nowo? O tym, że jest to możliwe nie tylko teoretycznie, przekonaliśmy się w 2018 r. Naukowcy z Uniwersytetu Yale ogłosili wówczas, że udało im się podtrzymać przy życiu mózgi świń przez 36 godzin po śmierci zwierząt. Badacze dokonali tego, hamując degradację tkanki nerwowej. Pomogła w tym sztuczna krew, utrzymanie odpowiedniej temperatury, podawanie tlenu i składników odżywczych. To badanie było relacjonowane na całym świecie. Wzbudziło też wątpliwości etyczne. Co by było, gdyby podobnie potraktowano ludzkie mózgi? Oprócz głosów domagających się wprowadzenia uregulowań, które ustalałyby zasady prowadzenia podobnych badań, pojawiły się też inne. Uczeni pytali, czy nie należałoby przypadkiem zmienić definicji śmierci – skoro ustanie aktywności mózgu może być odwracalne? Nowy przełom: udało się przywrócić aktywność neuronów w ludzkim oku Naukowcy przeprowadzający badanie z 2018 r. podkreślali, że aktywność mózgu świń była znikoma. Nie istniała szansa, by którykolwiek mózg „wiedział”, co się z nim dzieje. Metody zastosowane cztery lata temu wykorzystał teraz zespół badaczy z Uniwersytetu Utah i instytutu Scripps Research. Stosując je, naukowcy zdołali przywrócić zsynchronizowaną aktywność neuronom gałki ocznej kilka godzin po śmierci dawcy. Swoje eksperymenty opisali w artykule opublikowanym właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature”. – Sprawiliśmy, że komórki siatkówki komunikowały się ze sobą tak samo, jak to robią w żywym oku – powiedział Frans Vinberg, jeden z naukowców zaangażowanych w badania. – We wcześniejszych badaniach udawało się przywrócić ograniczoną aktywność w gałkach ocznych dawców. Jednak nigdy w plamce żółtej i nigdy w stopniu, który zaprezentowaliśmy – dodał. Fotoreceptory obudzone po śmierci. Naukowcy zarejestrowali fale b w siatkówce Plamka żółta to miejsce na siatkówce oka, gdzie znajduje się najwięcej fotoreceptorów. Naukowcy wykorzystali w badaniach gałki oczne uzyskane od ludzkich dawców oraz od myszy. Zdołali kilka godzin po śmierci sprawić, że komórki plamki żółtej zaczęły wykazywać aktywność elektryczną. Dokładniej – stymulowane komórki wytwarzały sygnały elektryczne związane z pojawianiem się tzw. fal b (b-wave). To pojęcie związane z elektroretinografią, czyli badaniem aktywności elektrycznej siatkówki. Pod wpływem impulsów świetlnych powstaje wykres obrazujący wartości napięcia w gałce ocznej. Widać na nim dwa rodzaje fal – tzw. fale a i fale b. Właśnie te drugie zaobserwowano kilka godzin po śmierci w tkance siatkówki. – Udało nam się obudzić fotoreceptory w plamce żółtej – mówi biomedyczka Fatima Abbas. – Reagowały na białe światło, światło kolorowe oraz przyćmione błyski – opowiada. Czy definicja śmierci mózgowej powinna zostać zmieniona? Badania stawiają pod znakiem zapytania poprawność obecnie stosowanych definicji śmierci mózgowej. W niektórych definicjach mówi się o zaniku zsynchronizowanej aktywności neuronów. Czyli właśnie o tym, co udało się przywrócić naukowcom. – Siatkówka to część centralnego układu nerwowego. Pojawienie się fal b, które zademonstrowaliśmy w place żółtej, każe zapytać, czy śmierć mózgowa, tak jak jest definiowana obecnie, faktycznie jest nieodwracalna – napisali autorzy pracy. Naukowcy mają nadzieję, że ich badania przyczynią się do dalszych prac nad przeszczepami komórek nerwowych z narządu wzroku. Źródło: Nature Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu popularnonaukowego „Focus”. Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak ptaki widzą świat? Mają ostrzejszy wzrok niż my
O doskonałości ptasiego wzroku wiedziano już w starożytności. Równolegle badano również ludzkie oczy. Już wtedy wykazywano, że zmysł wzroku ptaków jest bardziej rozwinięty, ostrzejszy i dokładniejszy niż u ludzi i wielu ssaków. Oto zaskakujące fakty, które warto znać!
Spis treści: Ptaki widzą lepiej niż ludzie Plamka żółta a ostrość widzenia Rola wzroku w ptasim życiu Szklane pułapki – dlaczego ptaki uderzają w szyby? Od dawna wiadomo, że wzrok ptaków odgrywa kluczową rolę w ich życiu. Pozwala im nie tylko przetrwać, ale też widzieć w sposób dla nas niedostępny. Jak to możliwe? Dzięki metodom badawczym i postępowi technologii wiemy dziś, że ptaki potrafią widzieć w ultrafiolecie, oglądać świat w 360 stopniach oraz dostrzegać najmniejszy ruch z dużych odległości. W tym artykule sprawdzimy, co sprawia, że ich oczy są tak wyjątkowe i dlaczego mimo to zdarza im się wpadać w szklane pułapki. Ptaki widzą więcej niż ludzie Świat widziany oczami ptaków znacząco różni się od tego, co postrzegają ludzie. Zaciekawieni tym faktem naukowcy, badając budowę ptasiego oka, odkryli, że ich oczy wyposażone są w cztery rodzaje czopków – receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Dla porównania, ludzie mają ich tylko trzy. Oznacza to, że ptaki rejestrują nie tylko trzy podstawowe kolory: czerwony, zielony i niebieski (RGB), ale także światło ultrafioletowe, które dla nas pozostaje niewidzialne. Dzięki zmysłowi wzroku niektóre cechy ptasiego upierzenia ujawniają się wyłącznie w ultrafiolecie. Przykładem jest samiec pospolitej sikorki modraszki, którego ciemię intensywnie odbija światło UV – efekt zupełnie niewidoczny dla ludzkiego oka. Choć dla naszych oczu obie płcie wyglądają podobnie, to dla samic tego gatunku – wyposażonych w czwarty czopek – różnica jest wyraźna i ma znaczenie m.in. przy wyborze partnera. Plamka żółta a ostrość widzenia Plamka żółta to kluczowy element siatkówki oka, odpowiedzialny za ostre widzenie. U ludzi została opisana w XVIII wieku, a u ptaków – niespełna sto lat później. Większość ptaków, podobnie jak człowiek, ma jedną plamkę żółtą w każdym oku. Jednak u niektórych gatunków, takich jak dzierzby, kolibry, zimorodki, jaskółki dymówki czy ptaki drapieżne, mają aż dwie plamki w jednym oku. Umożliwia im to wyjątkowo precyzyjne widzenie – zarówno z daleka, jak i z bliska. Badania pokazują, że wyspecjalizowany zmysł wzroku przekłada się na niezwykłą ostrość widzenia. Na przykład pustułka amerykańska potrafi wykryć dwumilimetrowego owada z odległości 18 metrów, podczas gdy człowiek zauważyłby go dopiero z 4 metrów. Rola wzroku w ptasim życiu Spośród wszystkich narządów zmysłów to właśnie wzrok odgrywa fundamentalną rolę w przetrwaniu i funkcjonowaniu ptaków – niezależnie od środowiska. Dzięki niemu mogą zdobywać pożywienie, orientować się w terenie, unikać zagrożeń i rozmnażać się. Choć u większości ptaków gałki oczne są niemal nieruchome, ich pole widzenia może sięgać nawet 170 stopni dla każdego oka. U słonek (Scolopax rusticola), dzięki bocznemu osadzeniu oczu, pole widzenia osiąga aż 360 stopni, co umożliwia im w zakresie panoramicznym obserwować otoczenie w gęstej roślinności. Z kolei u ptaków drapieżnych, takich jak sowy, sokoły, czy orły, oczy są skierowane do przodu, co sprzyja widzeniu stereoskopowemu – istotnemu przy polowaniu na ruchomą zdobycz. Szklane pułapki – dlaczego ptaki uderzają w szyby? Choć ptaki mają doskonały zmysł wzroku, zderzenia z szybami są jedną z najczęstszych przyczyn ich śmierci. Dlaczego tak się dzieje? Z ich perspektywy szyba nie istnieje – widzą w niej odbicie nieba, drzew lub inne elementy otoczenia i lecą przed siebie, jakby to była otwarta przestrzeń. W środowisku naturalnym przez miliony lat nie było przezroczystych przeszkód, dlatego ptaki nie potrafią ich rozpoznawać. W odpowiedzi na ten problem coraz więcej obiektów projektuje się tak, by były bardziej widzialne – np. kropkowane wiaty przystankowe lub szyby ze specjalnymi wzorami, które nie przeszkadzają ludziom i ratują ptasie życie. Źródła: „Sekrety ptaków”, Tim Birkhead zpkww.pl avesnature.com.pl ostoja.gda.pl Nasz autor Aleksander Kusznir Pasjonat ptaków, fotograf i edukator przyrodniczy. Dziennikarz współpracujący z National-Geographic.pl. Najczęściej z pasją opisuje naturę – zarówno naszą polską, jak i z odległych zakątków świata. Inspirują go podróże, nowe doświadczenia i pyszna kawa.
Chińscy naukowcy opracowali soczewki kontaktowe pozwalające widzieć w ciemności i przy zamkniętych oczach
Nasycone nanocząsteczkami soczewki kontaktowe mogą przekształcać promieniowanie podczerwone w różne barwy światła widzialnego. Działają nawet lepiej przy zamkniętych powiekach. Można je określić mianem mikro-noktowizora bez baterii. Czy wkraczamy właśnie w nową erę technologicznego doposażania ludzkich organizmów?
Spis treści: Bliska podczerwień w kolorze Superwzrok Plamy kodujące Profesor Tian Xue (薛天) jest cenionym chińskim neurobiologiem oraz pracownikiem Uniwersytetu Nauki i Technologii Chin (USTC). Jest również dyrektorem Kluczowego Laboratorium Funkcji Mózgu i Chorób Chińskiej Akademii Nauk, a także kierownikiem Wydziału Obwodów Neuronalnych i Poznania w Hefei National Research Center for Physical Sciences at the Microscale. To właśnie on kierował zespołem badawczym, który w maju tego roku opublikował w czasopiśmie „Cell” wyniki badań nad soczewkami kontaktowymi, które umożliwiają ludziom widzenie w bliskiej podczerwieni. To innowacyjne rozwiązanie stanowi znaczący krok w kierunku rozwoju technologii rozszerzających ludzkie zmysły. Ma potencjalne zastosowania w medycynie, wojsku oraz technologii użytkowej. Bliska podczerwień w kolorze Soczewki zawierają specjalnie zaprojektowane nanocząsteczki zdolne pochłaniać i przekształcać promieniowanie podczerwone w niebieskie, zielone i czerwone światło widoczne dla ludzkiego oka. Dotyczy to w szczególności zakresu długości fal bliskiej podczerwieni od 800 do 1600 nanometrów. Zespół profesora Xue wykorzystał metodę, na jakiej bazują noktowizory, aby pomóc ludziom widzieć w ciemności. Jednak noktowizor jest całkiem sporym urządzeniem. Soczewki kontaktowe są cieniutkie, lekkie i nie wymagają dodatkowej energii. – Soczewki kontaktowe zapewniłyby personelowi wojskowemu dyskretne, niewymagające użycia rąk możliwości noktowizyjne. Przezwyciężyłyby ograniczenia nieporęcznych noktowizorów – gogli lub lunet – skomentował w rozmowie z „New Scientist” dr Peter Rentzepis z Texas A&M University. Sam przeprowadził analogiczne badania z zastosowaniem tych samych nanocząstek – fluorku gadolinu sodu, iterbu i erbu – w soczewkach okularowych. Superwzrok Noktowizyjne soczewki nie zapewniają jeszcze szczegółowego widzenia w nocy, ponieważ mogą odbierać tylko „wąskopasmowe źródła światła LED o wysokiej intensywności. Mimo to jest to ewidentny sukces. – Nasze badania otwierają potencjał dla nieinwazyjnych urządzeń do noszenia, które w przyszłości przyniosą ludziom szerokie spektrum widzenia, czyli superwzrok – komentuje prof. Xue. – Istnieje wiele potencjalnych zastosowań tego materiału. Na przykład migoczące światło podczerwone może być wykorzystywane do przesyłania informacji w zakresie bezpieczeństwa, ratownictwa, szyfrowania lub przeciwdziałania fałszerstwom – dodaje badacz Ale zdaniem Mikhaila Katsa z University of Wisconsin-Madison, który nie był zaangażowany w badania, artykuł chińskich badaczy był skrojony pod wywołanie sensacji. – To zuchwały artykuł, ale używając tylko soczewek kontaktowych nie byłbyś w stanie czytać książki w podczerwieni ani poruszać się po ciemnej drodze – komentuje Kats. Plamy kodujące Wyjaśnia też, na czym polegały badania soczewek na myszach i ludziach. Jego zdaniem soczewki przekształcały błysk światła podczerwonego w dużą kolorową plamę światła widzialnego. Te plamy miały jednak swoje zastosowania. Badacze zmieniali częstotliwość, liczbę i kolor różnych błysków światła, aby kodować i przesyłać litery alfabetu. Wynika to z poprzedniego badania, w którym naukowcy wstrzyknęli nanocząsteczki bezpośrednio do oczu myszy, aby zapewnić widzenie w podczerwieni. Soczewki stanowią jednak bezpieczniejsze i bardziej praktyczne podejście do zastosowań u ludzi. Prof. Rentzepis zauważa jednak, że nadal wiążą się one z potencjalnymi zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa, takimi jak narażenie na ciepło z procesu konwersji światła i możliwy wyciek nanocząstek do tkanki oka. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Naukowcy twierdzą, że odkryli nowy kolor. Niełatwo go zobaczyć
Ludzkie oko jest w stanie rozróżnić 10 milionów kolorów i odcieni. Trudno wyobrazić sobie nową barwę, tak unikatową, że nie dałoby się przypisać jej do innych już znanych. Naukowcy twierdzą jednak, że odkryli zupełnie nowy kolor.
Spis treści: Jak wygląda nowy kolor? Kolorowe kontrowersje Naukowcy z USA, kierując impulsy laserowe bezpośrednio do oka, pobudzili siatkówkę tak, że uczestnicy eksperymentu zobaczyli nowy kolor nazwany „olo”. Odkrycie zostało opisane na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Jak wygląda nowy kolor? Uczestnicy badania opisali kolor jako niezwykle nasycony niebiesko-zielony odcień. Badacze podkreślają, że olo nie przypomina żadnego znanego koloru i nie da się go zobaczyć bez specjalistycznej stymulacji siatkówki. Jak to w ogóle możliwe? Odkrycie tłumaczy anatomia ludzkiego oka. Na siatkówce znajdują się trzy typy komórek światłoczułych, tzw. czopków: S, M i L. Reagują one odpowiednio na światło o krótkiej (niebieskiej), średniej (zielonej) i długiej (czerwonej) długości fali. W normalnych warunkach światło naturalne zawsze pobudza kilka typów czopków jednocześnie. Na potrzeby badania naukowcy zdołali jednak precyzyjnie stymulować wyłącznie czopki M. W naturalnych warunkach jest to niemożliwe. Do tego celu użyto specjalistycznego urządzenia o nazwie Oz. Składa się ono z luster, laserów i precyzyjnych układów optycznych. Po dokładnym zmapowaniu siatkówki każdego uczestnika wiązka laserowa stymulowała pojedyncze czopki M, omijając pozostałe typy. Efekt? Kolor, którego nie da się zobaczyć gołym okiem ani odwzorować na ekranie komputera czy telefonu. Naukowcy udostępnili grafikę zbliżoną do koloru olo – intensywny turkusowy kwadrat – ale sami przyznają, że jest to tylko przybliżenie. –Nie da się go oddać na monitorze. To po prostu nie jest ten sam kolor – stwierdził dr Austin Roorda, jeden z autorów badania. Kolorowe kontrowersje Nie wszyscy są przekonani, że mamy do czynienia z nowym kolorem. Prof. John Barbur z Uniwersytetu Londyńskiego twierdzi, że to raczej kwestia percepcji niż prawdziwego „odkrycia”. Jego zdaniem olo to po prostu ekstremalnie nasycona zieleń. Co więcej, mogą ją zobaczyć, przy odpowiedniej stymulacji, wyłącznie osoby z pełnym zakresem widzenia kolorów. Pomimo kontrowersji, naukowcy widzą w eksperymencie ogromny potencjał. Narzędzie Oz może pomóc w badaniach nad ślepotą barwną czy chorobami siatkówki. To także okazja do lepszego zrozumienia, jak mózg interpretuje sygnały wzrokowe i przekształca je w kolory. Czy kiedykolwiek zobaczymy olo na ekranie smartfona lub w rzeczywistości wirtualnej? Na razie nie. – Jesteśmy bardzo daleko od tego, by olo mógł pojawić się w konsumenckiej technologii. Jednak sama świadomość, że coś takiego istnieje, poszerza nasze rozumienie widzenia i rzeczywistości – podsumowuje prof. Ren Ng z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, współautor badania i jeden z jego uczestników. Źródło: Science Advances Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Dlaczego większość psów ma ciemne oczy? Nowe badania wyjaśniają ten fenomen
Naukowcy twierdzą, że to ludzie mogą być odpowiedzialni za kolor oczu udomowionych psów. Ciemne i brązowe ubarwienie ma wyglądać mniej groźnie, dlatego w przeszłości, ingerując w ewolucję psa, wybrano ten odcień.
W tym artykule: Kolor oczu psów Ludzie chętniej wybierają psy z ciemnymi oczami Ludzie mieli wpływ na tę cechę ewolucyjną psów Gdy patrzymy w oczy psów, zazwyczaj widzimy ciepły i brązowy kolor tęczówki. Oczywiście są rasy, które stanowią wyjątek od tej reguły. To między innymi husky syberyjski, owczarek australijski, border collie, dalmatyńczyk, wyżeł weimarski czy catahoula leopard dog. Kolor oczu psów Nowe badanie, które ukazało się właśnie na łamach „Royal Society Open Science” dowodzi, że kolor oczu czworonożnych przyjaciół człowieka zależy w dużej mierze od samego człowieka. Naukowcy przekonują, że ludzie intuicyjnie wybierają psy, które mają ciemniejsze źrenice, ponieważ wyglądają na mniej groźne i bardziej przyjazne. Za badania odpowiadał zespół pod kierunkiem prof. Akitsugu Konno. To behawiorysta z Uniwersytetu Naukowego Teikyo w Japonii. Wraz z kolegami wybrał zdjęcia 33 ras psów (małych i dużych). Badacze edytowali fotografie, aby rozjaśnić lub przyciemnić oczy zwierząt. W ten sposób każdy pies otrzymał dwie „wersje kolorystyczne”. Ludzie chętniej wybierają psy z ciemnymi oczami Następnie naukowcy pokazali wybrane zdjęcia grupie 142 ochotników (głównie studentów). Badacze chcieli, aby ludzie ocenili psy pod kątem cech, takich jak życzliwość, agresywność, dojrzałość i inteligencja. W artykule naukowym napisano, że ochotnicy dużo częściej oceniali psy z ciemnymi źrenicami jako przyjazne. Wskazywali również, że te zwierzęta wydają się bardziej towarzyskie i mniej agresywne. Co ciekawe, równocześnie uczestnicy badania oceniali te psy jako mniej inteligentne i mniej dojrzałe, przypominające szczenięta. – Uważam, że jaśniejsze tęczówki mają pewną przewagę ewolucyjną w przypadku wilków. Ale udomowienie tych zwierząt spowodowało, że zwierzęta utraciły tę „presję selekcyjną”. U niektórych psów zaczęły pojawiać się ciemniejsze oczy – powiedział cytowany przez „The Guardian” prof. Konno. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Zespół zwrócił uwagę na fakt, że podczas domestykacji wilki z ciemnymi oczami mogły przez lata być faworyzowane przez ludzi. – Skojarzenie ciemnych oczu z niedojrzałością mogło wpłynąć na to, że ludzie chcieli chronić takie czworonogi i opiekować się nimi – twierdzi prof. Konno. Z drugiej strony badanie wykazało, że sam kolor oczu nie był bezpośrednio związany z tym, czy uczestnicy chcieli wchodzić w interakcję z psem. Ludzie mieli wpływ na tę cechę ewolucyjną psów – Nasze odkrycia są zgodne z naszymi oczekiwaniami, że ludzie wolą psy o ciemnych oczach. Wyniki dostarczają zaktualizowanej hipotezy, że psy o ciemnych oczach mogły ewoluować w wyniku nabycia cech wyglądu, które wysyłają do ludzi niezagrażający sygnał wzrokowy – napisali naukowcy. Powszechnie uważa się, że udomowienie psa wydarzyło się ok. 12–10 tys. lat temu. Istnieją jednak badania, które wskazują, że domestykacja mogła mieć miejsce nawet w okresie plejstocenu, od ok. 40 tys. do 15 tys. lat temu. Niezależnie od dokładnej daty, naukowcy twierdzą, że ludzie (nie zawsze świadomie) wybierali psy o określonych cechach. – To logiczne, że kolor oczu byłby jeszcze jednym miejscem, w którym ludzie pozostawili swój ślad – mówi w rozmowie z „Science” Molly Selba, biolożka anatomiczna z University of Maryland Eastern Shore, która nie była zaangażowana w te badania. – Naprawdę lubimy opowiadać historie o udomowieniu psów. Jednak trudno jest przeprowadzić solidne badania o tym, jak to dokładnie wyglądało – mówi w wypowiedzi dla „Science” Jessica Hekman, weterynarka i genetyczka psów z organizacji non-profit Functional Dog Collaborative. – Dowody na to, że ludzie wybierali psy ze względu na ciemne oczy, są przekonujące. Jednak nie jest jasne, czy psy zostały pierwotnie udomowione w ten sposób, czy też jest to zjawisko dużo młodsze. Możliwe jest, że psy nabyły ciemne oczy w ciągu ostatnich kilkuset lat, gdy hodowcy dostosowali się do standardów rasy. Takie ustalenia będą jednak wymagały dalszych badań – dodaje Hekman. Źródło: Royal Society Open Science, Science, The Guardian. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak widzą koty? Ich świat jest niebieski, żółty i szary. Za to o świcie i zmierzchu mają bardzo czuły wzrok
Wielu miłośników zwierząt zastanawia się, jak widzą koty. Czy dostrzegają kolory i rozpoznają ludzkie twarze? Odpowiedź dają nam badania naukowe.
W tym artykule: W jakich kolorach widzą koty Czy koty są daltonistami? Jak widzi kot w nocy Co pomaga kotu widzieć przy słabym świetle Jak koty widzą ludzi Pole widzenia kota Można się zastanawiać, kto jest najlepszym przyjacielem człowieka – pies czy kot? Nie zmienia to faktu, że psy, koty i wiele innych dobrze znanych nam ssaków nie potrafi odróżnić czerwonego od zielonego. Dlatego np. byk nie reaguje na czerwony kolor płachty, lecz na jej ruch. A jak widzą koty? Na to pytanie odpowiadamy poniżej. W jakich kolorach widzą koty Koty nie widzą świata tak, jak my. Przede wszystkim patrzą z innego punktu widzenia. Ich głowy znajdują się z reguły dość blisko podłoża. To oznacza, że gorzej widzą obiekty znajdujące się wyżej. A więc np. nasze twarze. Koty nie dostrzegają koloru czerwonego. Kiepsko radzą sobie też z zielonym. Ich świat jest więc głównie niebieski, szary i żółty. Co ciekawe, badania sugerują, że koty – w odróżnieniu od ludzi – mogą dostrzegać część widma ultrafioletu. Wszystkie kręgowce – od ryby po człowieka – widzą dzięki czopkom i pręcikom wchodzącym w skład siatkówki oka. Te komórki zawierają różne białka zwane opsynami. Każdemu rodzajowi opsyny, czyli barwnika wzrokowego odpowiada inny zakres długości fali świetlnej, która go najmocniej pobudza. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Czopki przydają się w ciągu dnia. Pręciki zaś w rozproszonym, słabym świetle, jakie panuje w nocy lub na granicy nocy i dnia. Na siatkówce większości ssaków dominują pręciki. Czopki u gatunków nocnych stanowią zaledwie do 3 proc. fotoreceptorów oka, u dziennych – od 5 do 30 proc. Ale np. gekon toke (Gekko gecko), typowy „nocny marek”, ma tylko pręciki. Natomiast dzienna jaszczurka anolis zielony (Anolis carolinensis) – tylko czopki. Czy koty są daltonistami? Tylko czopki dają możliwość dostrzegania kolorów. Ale wyłącznie wtedy, gdy na siatkówce są obecne co najmniej dwa różne typy tych komórek. Większość ssaków ma dwa rodzaje – czerwone i niebieskie. To w efekcie daje widzenie dwuchromatyczne. Koty są więc podobne do osób dotkniętych daltonizmem. Daltonistom zwykle brakuje jednego typu barwnika wzrokowego. Koty widzą podobnie, jak osoby dotknięte protanopią. Człowiek mający nawet tylko jeden rodzaj czopków nadal będzie widział, ale wyłącznie czarno-biało. Wiemy więc, że koty nie dostrzegają zbyt dobrze kolorów. Za to widzą kilkukrotnie lepiej od człowieka nocą. Dlaczego? Jak widzi kot w nocy Pręciki, jako zbyt czułe, nie funkcjonują w jaskrawym świetle. Pozwalają za to widzieć w słabym świetle. Ponieważ występują tylko w jednym rodzaju, po zmierzchu nie odróżniamy już kolorów. Warto jednak pamiętać, że naprawdę ciemną nocą nawet pręciki nie działają. Dlatego koty nie są zwierzętami nocnymi, bo tak naprawdę nie widzą w nocy. Jak zrozumieć kota? Naukowcy wyróżnili 5 kocich cech osobowości Badania wykazały, że pewne zachowania i cechy są typowe dla konkretnych ras kotów. Dla właścicieli zwierzaków to bardzo dobra wiadomość. Zrozumienie pupila może być prostsze, niż nam s... Koty są zwierzętami, które najlepiej funkcjonują przy słabym, rozproszonym świetle. A więc takim, jakie w warunkach naturalnych występuje o świcie i zmierzchu. Wówczas najbardziej przydają się pręciki. Kot widzi przy świetle sześciokrotnie słabszym niż my. Co pomaga kotu widzieć przy słabym świetle Koty mają też wyższą krytyczną częstotliwość migania niż my. Oznacza to, że komórki w siatkówkach ich oczu wykonują więcej „zdjęć” na sekundę niż nasze. Dzięki temu oczy kota są bardziej wyczulone na ruch. Koty posiadają jeszcze jedno przystosowanie do widzenia w słabym świetle. To odblaskowa błona znajdująca się za siatkówką. Odbicie światła daje dodatkową szansę na wyłapanie fotonów. Taką błonę mają też inne kotowate, niższe ssaki naczelne, strusie, sowy oraz pająki z rodziny pogońcowatych. Z powodu tej błony oczy kotów wyglądają, jakby świeciły w ciemności. M.in. stąd wzięły się wierzenia w magiczne lub nieczyste moce tych zwierząt. Jak koty widzą ludzi Powszechnie uważa się, że dla kotów jesteśmy dziwnymi kotami – dużymi i niezgrabnymi. Zdaniem naukowców to przesada. Tego poglądu nie popierają badania. Wynika z nich natomiast np., że koty rozumieją, gdy wołasz je po imieniu. Dlaczego więc często nie reagują? Bo wolą ignorować ludzi. Możliwe natomiast, że oswojone, domowe koty traktują nas jak swoich rodziców. Większość z nich jest przywiązana do swoich właścicieli. W nowym środowisku to bliski człowiek jest dla nich źródłem poczucia bezpieczeństwa. Koty potrafią rozpoznawać inne koty po wyglądzie psyka. Jednak nie sprawdza się to w przypadku ludzi. Uczeni sądzą, że koty albo nie postrzegają różnic w naszych twarzach, albo je po prostu nie obchodzi, jak wyglądamy. Ważniejszy może być dla nich głos i zapach opiekuna. Dla kotów duże znaczenie ma powolne mrużenie oczu. Naukowcy twierdzą, że jest to skuteczny sposób na komunikację z kotem. U kotów jest to wyraz radości i zadowolenia. W ten sposób koty mają się uśmiechać. Pole widzenia kota Koty są w stanie wyraźnie dostrzec obiekty oddalone o najwyżej sześć metrów. Wynika to z ich ewolucji. Jako drapieżniki skupiają się na zdobyczy, która jest relatywnie blisko. Można więc powiedzieć, że koty są krótkowidzami. Mało wyraźnie widzą obiekty do 35 metrów. Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata Dzikie koty udomowiono najpierw na Bliskim Wschodzie, a kilka tysięcy lat później trafiły do Egiptu. Ale niezależnie od tego działo się to także w Chinach. Dzięki badaniom naukowym coraz l... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-udomowiono-koty-dzialo-sie-to-w-2-etapach-i-w-co-najmniej-3-roznych-rejonach-swiata-fot-shutterstock-924cd6c.jpg" width="938" height="467" alt="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" title="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" /> Pole widzenia kota wynosi 200 stopni. To więcej niż u ludzi. Nasze pole widzenia obejmuje 180 stopni. Jednak w porównaniu z nami koty mają węższe pole widzenia dwuocznego. krawędzie widzianego przez kota obrazu są nieostre. Oczy kota są zwrócone ku przodowi. To typowa cecha drapieżników. Dzięki temu koty lepiej postrzegają głębię. W ten sposób m.in. oceniają odległość od zdobyczy. Mało znaną ciekawostką o kotach jest fakt, że nie widzą one swojego nosa. Kot nie jest więc w stanie dostrzec tego, co ulokowane jest bezpośrednio przed nim.
Życie po omacku. Jak sobie radzą zwierzęta żyjące w ciemności?
O zmroku łatwo się ukryć, ale trudniej upolować ofiarę. Zwierzętom, które na co dzień mierzą się z brakiem światła, w przetrwaniu w ciemnościach pomagają superzmysły i sprytne strategie. Poznajcie zwierzęta żyjące w ciemności.
W tym artykule: Zwierzęta żyjące w ciemności jaskiń Zwierzęta żyjące w ciemności pod wodą Zwierzęta żyjące w ciemności nie potrzebują oczu Zwierzęta żyjące w ciemności, które emitują światło Zwierzęta żyjące w ciemności mogą mieć oczy o różnej budowie Zwierzęta żyjące w ciemności przyzwyczajają się do niej Zwierzęta żyjące w ciemności mają specyficzne przystosowania Znalezienie pożywienia i partnera do rozrodu oraz uniknięcie zostania zjedzonym – to codzienne bolączki większości zwierząt. Dla tych, które żyją w ciemnościach lub prowadzą nocny tryb życia, zaspokojenie tych potrzeb i zapewnienie sobie bezpieczeństwa jest szczególnie trudnym wyzwaniem. Ograniczona widoczność sprawia, że zmuszone są usprawniać działanie zmysłów innych niż wzrok. Lepszy słuch, dłuższe czułki, zdolność wyczuwania wibracji w wodzie czy echolokacja... Wyostrzone lub alternatywne zmysły umożliwiają namierzenie ofiary, drapieżnika czy partnera. Nawet tam, gdzie nie dociera ani jeden promień słońca. Zwierzęta żyjące w ciemności jaskiń Mimo ciemności, skąpej roślinności i braku pożywienia, w jaskiniach tętni życie. W tych mieszczących się w Ameryce Środkowej i Południowej w dużym stopniu odpowiadają za to nietoperze. Podstawą łańcuchów pokarmowych tamtejszych ekosystemów bywa guano, czyli odchody nietoperzy gromadzące się przez lata we wnętrzach jaskiń. Zwierzęta, które wyspecjalizowały się w żywieniu się nimi (tzw. detrytusożercy), to przede wszystkim karaluchy, w tym gigantyczny Blaberus giganteus, a także roztocza, skorupiaki (z rodzaju Oniscidea) i skoczogonki. Szczyty jaskiniowych łańcuchów pokarmowych są równie ciekawe, co ich podstawy. Plasują się na nich wije i węże. W tym wyposażone w gruczoły jadowe i polujące na nietoperze skolopendry olbrzymie (Scolopendra gigantea) i jaskiniowe węże z gatunku Chilabothrus inornatus. Te ostatnie osiągnęły mistrzostwo w polowaniach po ciemku dzięki czułości na podczerwień. Zwisając nieruchomo z sufitu jaskini, wyczuwają ciepło latających wokół nich nietoperzy. Pozwala im to z doskonałą precyzją wyłapywać je w locie. Zwierzęta żyjące w ciemności pod wodą Jeszcze większe ciemności panują w jaskiniowych akwenach. Do ich najbardziej zadziwiających mieszkańców należą łopatonogi (Remipedia). Pierwszy żyjący współcześnie gatunek tych skorupiaków odkryto w 1979 r. na Bahamach. W ciągu kolejnych 30 lat opisano w sumie 18 gatunków łopatonogów. Wszystkie są niewidome i żyją w jaskiniach wypełnionych morską wodą. Zamiast wzroku używają specjalnych, umieszczonych na czułkach chemosensorycznych włosków. Służą one do wykrywania określonych cząsteczek chemicznych, dzięki czemu możliwe staje się namierzenie źródła pożywienia. Poczuć światło. Ośmiornice „widzą” światło mackami, nawet bez udziału wzroku Ośmiornice są jednymi z najbardziej fascynujących zwierząt na świecie. Nowe badania wykazały, że posiadają też skomplikowany mechanizm ochronny, który polega na wyczuwaniu światła. Gdy ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/poniewaz-osmiornice-na-ogol-maja-slabe-wyczucie-polozenia-swojego-ciala-musialy-wyksztalcic-szereg-mechanizmow-ochronnych-fot-getty-images-0124bb6.jpeg" width="938" height="528" alt="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" title="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" /> Ponieważ w jaskiniach pokarmu jest mało, łopatonogi potrafią dodatkowo magazynować energię w postaci kulek tłuszczu. Przechowują je na czarną godzinę. Zwierzęta żyjące w ciemności nie potrzebują oczu W ekstremalnych ciemnościach oczy niczemu nie służą. Dlatego niektóre zwierzęta – zgodnie z mechanizmem ewolucji, który dąży do eliminowania nieużywanych struktur – w ogóle ich nie wykształcają. Wśród bezokich zwierząt jest m.in. odmieniec jaskiniowy (Proteus anguinus). To gatunek salamandry, która zamiast oczu ma elektroreceptory zapewniające wyczuwanie zbliżającego się drapieżnika lub ofiary. Oczu nie wykształcają też niektóre żyjące w jaskiniowych wodach ryby. Mimo to znajdują wszystko, czego potrzebują i bez problemu wykrywają przeszkody. Są bowiem niezwykle wrażliwe na zmiany ciśnienia i wibracje. Mają też niebywale czuły węch, który jest ich podstawowym narzędziem orientowania się w przestrzeni. Zwierzęta żyjące w ciemności, które emitują światło Co ciekawe, niektóre gatunki bezokich ryb jaskiniowych, w tym np. lustrzeń meksykański (Astyanax mexicanus), w oceanicznych głębinach występują w wersji z oczami. Chociaż może to dziwić (w końcu na głębokość poniżej tysiąca metrów nie docierają nawet ślady promieni słonecznych), ma to sens. Wbrew pozorom bowiem nawet przy dnie mórz i oceanów jest światło, choć pochodzi z innego źródła niż Słońce. Jakiego? Głębokie wody to miejsce zdominowane przez drapieżniki. Z braku możliwości ukrycia się ich potencjalne ofiary wykształciły specjalne biologiczne mechanizmy pozwalające im się kamuflować. Jednym z nich jest bioluminescencja i to właśnie ona rozświetla oceaniczną toń. Wodne stworzenia często wytwarzają światło na dolnych partiach swoich ciał. Dzięki temu drapieżniki, które pływają pod nimi i zerkają w górę, zamiast sylwetek potencjalnych ofiar pojawiających się na tle padającego z góry światła, widzą rozmyte kształty. A te nie budzą ich zainteresowania. W ciemności światło może również służyć jako wabik. Wie coś o tym m.in. żyjąca na głębokości 2 tys. metrów żabnica, która posługuje się świecącą przynętą. Światło pozwala także namierzyć potencjalnych partnerów i rozproszyć uwagę drapieżników. Czarny atrament, wydzielany w momentach zagrożenia przez niektóre głowonogi, w ciemnościach nie spełniałby swojej roli. Dlatego wampirzyce piekielne (Vampyroteuthis infernalis) produkują w takich sytuacjach bioluminescencyjny płyn. Podczas gdy oszołomiony nim drapieżnik spuszcza wampirzycę z oka, ta bierze płetwy za pas. Zwierzęta żyjące w ciemności mogą mieć oczy o różnej budowie Ciekawym przystosowaniem może też pochwalić się występująca tysiąc metrów pod powierzchnią wody kałamarnica Histioteuthis heteropsis. Życie w ciemności ułatwia jej asymetria budowy oczu. Jej prawe oko jest okrągłe, błękitne i wklęsłe. Lewe, mające prawie dwukrotnie większą średnicę, jest teleskopowe i żółtozielone. Grupa amerykańskich naukowców z Wydziału Biologii na Uniwersytecie Duke w Durham przeanalizowała ponad 150 nagrań owych kałamarnic z kolekcji Monterey Bay Aquarium Research Institute. Na ich podstawie ustalono, że oczy H. heteropsis wyewoluowały, by radzić sobie jednocześnie z dwoma różnymi źródłami światła. Duże oko jest przystosowane do patrzenia w górę w poszukiwaniu cieni drapieżników pojawiających się na tle światła słonecznego. Małe oko zaś służy do skanowania tego, co poniżej. Czyli w praktyce – poszukiwania rozbłysków bioluminescencji oraz potencjalnych ofiar. Zwierzęta żyjące w ciemności przyzwyczajają się do niej Wbrew powszechnej opinii nocne i żyjące w ciemnościach zwierzęta nie żyją w ubogim wizualnie świecie. Tak twierdzi międzynarodowy zespół biologów ze Szwecji, Finlandii i Rosji. Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją. 18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę Świat przyrody nigdy nie przestanie nas zaskakiwać. Wydaje ci się, że dobrze poznałeś królestwo fauny? Najwyższy czas zrewidować ten pogląd. Trzeba bowiem wiedzieć, że oprócz typowych ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziwaczne-hybrydy-zwierzat-ktore-naprawde-istnieja-18-niesamowitych-zwierzecych-hybryd-zamieszkujacych-nasza-planete-fot-philippe-clement-arterra-universal-images-group-via-getty-images-a3ba432.jpeg" width="938" height="626" alt="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" title="Dziwaczne hybrydy zwierząt, które naprawdę istnieją.18 niesamowitych zwierzęcych hybryd, zamieszkujących naszą planetę (fot. Philippe Clement/Arterra/Universal Images Group via Getty Images)" /> W opublikowanym w 2017 r. raporcie naukowcy przekonują, że zwierzęta te doświadczają świata w podobny sposób, co ludzie. Posiadają bowiem umiejętność rozróżniania kolorów, namierzania przeszkód, a także nawigowania, wykorzystując zapamiętane elementy krajobrazu. W ramach swojego projektu badacze opisali m.in. działanie unikatowego dla płazów receptora. Umożliwia on żabom i ropuchom rozróżnianie kolorów i orientowanie się w terenie w ciemności. Dzięki niemu świetnie odnajdują się w warunkach, w których większość zwierząt nie jest w stanie zobaczyć nic. Żyć po ciemku można się też nauczyć. I to dosłownie. Australijscy biolodzy przyjrzeli się zwyczajom mrówek z rodzaju Myrmecia. Odkryli, że przeprowadzają one tzw. pouczające spacery. W ich trakcie zapoznają się z cechami charakterystycznymi otoczenia, co pozwala im wyznaczyć trasy żerowania. Przemierzając je później, szukają znanych obiektów i charakterystycznych cech ukształtowania terenu, żeby odnaleźć drogę w ciemności. Zwierzęta żyjące w ciemności mają specyficzne przystosowania Niektóre zwierzęta nie żyją w jaskiniach czy ciemnych wodach, ale wybierają życie w nocy. Widywane na północnoafrykańskich pustyniach fenki (Vulpes zerda), aby ochronić się przed upałami w ciągu dnia, zakopują się w ziemi. Polują nocą, w czym pomaga im mechanizm wzrokowy wyposażony w odblaskową błonę – tapetum lucidum. Jest to specjalna odblaskowa warstwa umieszczona za siatkówką wielu gatunków kręgowców, która umożliwia przyjęcie większej ilości światła. Występuje też m.in. u psów i kotów. Tapetum lucidum zbudowana jest, zależnie od gatunku zwierzęcia, z komórek guaniny lub z włókien kolagenowych. Odbite od nich światło trafia do fotoreceptorów, co zwiększa skuteczność widzenia w warunkach słabego oświetlenia. Zaliczające się do ssaków naczelnych wyraki upiorne (Tarsius tarsier) oprócz odblaskowej błony mają jeszcze jedno ulepszenie, które znacznie poprawia widzenie nocą. Zwierzęta te wykształciły największe oczy w stosunku do wielkości ciała. Mają one ponad 3 cm średnicy i są większe od ich mózgów. Wszystko wskazuje więc na to, że jeśli chodzi o zwierzęta żyjące w ciemności, wyraki postawiły nie na spryt, a na rozmiar.
Odkryto nową iluzję optyczną. Czy ty też widzisz powiększającą się czarną dziurę?
Tej iluzji optycznej ulega aż 86 proc. z nas. Smoliście czarna plama z rozmazanymi krawędziami – jeśli jest umieszczona na tle kropek – wydaje się powiększać i wciągać nas do środka. Odkrycie rzuca nowe światło na to, jak działają nasze źrenice.
W tym artykule: Iluzja czarnej dziury Jak działa zmysł wzroku Czego pozbawia nas plamka ślepa? Tajemniczy efekt iluzji: rozszerzanie źrenic Prosty obrazek jest dość przerażający. Jego tło tworzą rzędy spłaszczonych czarnych kropek. Jedna z nich, powiększona do dużych rozmiarów, znajduje się w centrum rysunku. Ma rozmyte krawędzie, jakby została narysowana za pomocą bardzo prostych programów graficznych. Samo w sobie nie brzmi to groźnie. Jednak odczucie zmienia się, jeśli skupimy wzrok na obrazku. Wystarczy moment, byśmy dostrzegli ruch. Środkowa plama zaczyna się powiększać, pochłaniając wszystko, co znajduje się dookoła. Mamy wrażenie, jakby czarna dziura wciągała nas do środka. Iluzja czarnej dziury – To bardzo dynamiczna iluzja – przyznaje Bruno Laeng, profesor Uniwersytetu w Oslo i główny autor pracy o nowym złudzeniu wzrokowym opublikowanej w czasopiśmie „Frontiers in Human Neuroscience”. – Gradient na krawędzi czarnej plamy wywołuje silne wrażenie ruchu. Tak jakby obserwator zbliżał się do tunelu albo do czarnego otworu – dodaje. Iluzja jest nie tylko silna, ale również powszechna. Badania zespołu Laenga wykazały, że nie ulegnie jej tylko 14 proc. z nas. Ten odsetek zwiększa się nieco, gdy zmieniają się kolory na obrazku. Jeśli kropki i centralna plama nie są czarne, tylko niebieskie, czerwone, zielone czy żółte, ruchu dostrzega czterech na pięciu obserwujących. Dlaczego psy i koty biegają jak szalone? Naukowcy znaleźli odpowiedź W jednej chwili pupil spokojnie zajada się karmą, by nagle wyrwać się do biegu po domu, jakby palił mu się ogon? Takie wybuchy aktywności leżą w naturze wielu zwierząt. Jak działa zmysł wzroku Odkrycie nowej iluzji nie jest tylko wynalezieniem kolejnej sztuczki, która ma nas zabawić w internecie. Pozwala zbadać, w jaki sposób mózg reaguje na bodźce, które docierają do niego za pomocą zmysłu wzroku. Wbrew pozorom, nasze oczy nie działają jak elektroniczne urządzenia rejestrujące obrazy typu aparaty czy kamery. Aparat zbiera całe światło, jakie wpada do obiektywu, i przetwarza je na obraz. Nasz mózg jest o wiele bardziej wybiórczy i jednocześnie o wiele bardziej wyrafinowany. Bez naszej wiedzy dokonuje wstępnej selekcji tego, co zarejestrowały oczy, i podsuwa nam te obrazy, który – jak zakłada – będą dla nas bardziej interesujące. Temu mechanizmowi zawdzięczamy, że na przykład w tłumie ludzi natychmiast dostrzegamy znajomą twarz. Czego pozbawia nas plamka ślepa? Mózg skutecznie niweluje też niedostatki narządu wzroku. „Na siatkówce, w miejscu, z którego wyłania się nerw optyczny, nie ma fotoreceptorów. To oznacza, że znajduje się tam plamka ślepa, gdzie oko nie funkcjonuje. A jednak mózg na poziomie subliminalnym rekonstruuje zbliżony, nieostry obraz – tak byście nie widzieli dwóch czarnych dziur po bokach swojego pola widzenia” – pisał Marco Magrini w książce „Mózg. Podręcznik użytkownika”. Odkryta przez prof. Laenga iluzja również dobrze pokazuje, kto w zespole oczy-mózg spełnia rolę kierowniczą. Naukowcy zaprosili 50 osób – mężczyzn i kobiet nie cierpiących na żadne wady wzroku – do testów. W ich trakcie badani mieli oceniać, czy iluzja powiększającej się czarnej dziury wydaje im się silna. Hejt sprzed 1700 lat. Na kamieniu wyryto wyzwiska, jakich wówczas używano. Jest też wulgarny obrazek Wolontariusz z Południowej Walii trafił na zaskakujący kamień z obelgą. Eksperci rozszyfrowali zagadkowy napis. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kamien-sprzed-1700-lat-pokazuje-jak-ich-wyzwisk-wowczas-uzywano-jest-tez-obrazek-dzis-wulgarny-b38ed1a.jpeg" width="938" height="627" alt="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" title="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" /> Tajemniczy efekt iluzji: rozszerzanie źrenic W czasie testów uczeni uważnie przyglądali się źrenicom badanych. Okazało się, że u przeważającej większości, która dostrzegała iluzję, źrenice się rozszerzały. Efekt był tym silniejszy, im silniejszy było subiektywne wrażenie widzenia ruchu. Wskazuje to, że czym mocniej mózg dał się oszukać, tym bardziej nakazywał źrenicom rozszerzyć się. Zupełnie jakby przygotowywał się do znalezienia w ciemnym tunelu, gdzie będzie mniej światła. – Nasze badania pokazały, że zwężanie się i rozszerzanie źrenic to nie jest prosty mechanizm w typie fotokomórki otwierającej drzwi, który reaguje wyłącznie na ilość światła docierającą do fotoreceptorów – podsumowuje prof. Laeng. – Oczy dostosowują się do postrzeganego, a nawet wyobrażonego światła, a nie po prostu do rejestrowanej fali elektromagnetycznej – dodaje. Naukowiec zauważa, że teraz kiedy odkryto nową iluzję optyczną, dalsze badania iluzji wzrokowych mogą odkryć jeszcze inne sposoby, w jakie złudzenia wzrokowe wpływają na fizjologiczne zmiany zachodzące w naszych organizmach. Źródło: Frontiers in Human Neuroscience
Co widzą zwierzęta? Wyjaśniamy ewolucję oka oraz to dlaczego ma tak wiele funkcji
"Gdy spytasz ludzi, po co zwierzętom oczy, odpowiedzą: po to, po co i nam. Nic bardziej mylnego”. Zdziwisz się dlaczego oczy zwierząt i ludzi tak różnią się od siebie.
W swoim laboratorium na Szwedzkim Uniwersytecie Lund Dan-Eric Nilsson dwojgiem swoich stalowobłękitnych, skierowanych ku przodowi oczu uważnie przygląda się oczom kostkomeduzy. W przeciwieństwie do niego meduza dysponuje 24 ciemnobrązowymi oczkami zgrupowanymi w czterech ropaliach, czyli ciałkach brzeżnych. W swoim gabinecie Nilsson pokazuje mi model jednego z nich: wygląda jak piłka golfowa, która zaczęła pączkować. Z ciałem meduzy łączy ją giętka szypuła. –Gdy pierwszy raz to zobaczyłem, nie mogłem uwierzyć własnym oczom – mówi Nilsson. – Wyglądały dziwacznie. Cztery z sześciu przynależnych do każdego ropalium oczek to proste detektory światła: szczeliny i dołki, ale ostatnie dwa są zaskakująco wysublimowane; mają skupiające światło soczewki (jak oczy Nilssona) i potrafią odbierać obrazy, choć w gorszej rozdzielczości niż naukowiec. Nilsson używa swoich m.in. do zbierania informacji o różnorodności widzenia w świecie zwierząt. Zobacz galerię zdjęć oczu zwierząt. Rozpoznasz te gatunki? Ale co z kostkomeduzą? Należy do najprostszych organizmów. Jest tylko pulsującą, galaretowatą czaszą z czterema ciągnącymi się za nią pęczkami parzących macek. Nie ma nawet konkretnego mózgu – tylko pierścień neuronów wokół dzwonu. Jakich informacji mogłaby potrzebować? W 2007 r. zespół Nilssona wykazał, że kostkomeduza Tripedalia cystophora wykorzystuje swoje dolne soczewki do wykrywania zbliżających się przeszkód, takich jak korzenie mangrowca, wśród których pływa. Kolejne cztery lata zajęło badaczom odkrycie, do czego służą górne soczewki. Pierwszą ważną wskazówką była obecność w ropalium swobodnego „obciążnika”, który sprawia, że górna soczewka jest zawsze skierowana ku górze; nawet, gdy meduza pływa „do góry nogami”. Jeśli to oko dostrzeże ciemne plamy, jego właścicielka wie, że pływa pod mangrowym listowiem, gdzie może znaleźć drobne skorupiaki, którymi się żywi. Jeśli soczewka widzi tylko jasne światło, to znaczy, że zwierzę zbłądziło na otwarte wody i ryzykuje głodową śmiercią. Dzięki oczom ta bezmózga galareta może zatem odnajdywać pokarm, unikać przeszkód i... przeżyć. Kostkomeduza (Tripedalia cystophora) Oczy kostkomeduzy są tylko ogniwem w niemal niekończącym się łańcuchu odmian, jakie prezentują oczy w królestwie zwierząt. Niektóre widzą tylko czarno-biały obraz. Inne postrzegają całą tęczę barw, a nawet jeszcze więcej, takich, jakich ludzkie oko nie widziało. Są takie, które nie umieją nawet sprecyzować, skąd dociera do nich światło, i takie, które potrafią dostrzec zdobycz umykającą setki metrów dalej. Najmniejsze oczy, os z rodziny Mymaridae, są niewiele większe od ameby. Największe mają rozmiar obiadowego talerza i należą do ogromnych kałamarnic. Oko kałamarnicy, podobnie jak nasze, działa niczym aparat fotograficzny; ma pojedynczą soczewkę skupiającą światło na pojedynczej siatkówce pełnej fotoreceptorów – komórek, które pochłaniają fotony i zmieniają ich energię w impulsy elektryczne. W przeciwieństwie do niego złożone oko muchy dzieli przychodzące światło między tysiące oddzielnych jednostek, z których każda ma własną soczewkę i zestaw fotoreceptorów. Oczy człowieka, muchy i kałamarnicy są umieszczone na głowach ich właścicieli parami, ale np. przegrzebki mają rzędy oczek wzdłuż płaszcza, u rozgwiazd są one umieszczone na końcach ramion, a u jeżowców purpurowych całe ciało działa jak jedno wielkie oko. Są oczy z dwuogniskowymi soczewkami, z lustrami i takie, które w tym samym momencie patrzą w górę, w dół i na boki. Z jednej strony taka różnorodność zadziwia. Wszystkie oczy wykrywają przecież światło, a światło zachowuje się w sposób przewidywalny. Można je jednak wykorzystać na różne sposoby. Światło określa porę dnia, głębokość wody, obecność cienia. Odbija się od wrogów, kompanów i schronienia. Kostkomeduza używa go do znajdowania bezpiecznych żerowisk. Ty – do skanowania otoczenia, interpretowania mimiki twarzy czy czytania tych słów. Różnorodność zadań, jakie wykonują oczy, ograniczona jest wyłącznie pomysłowością natury. Żeby zrozumieć, jak ewoluowały, naukowcom trzeba więcej niż tylko poznać ich budowę. Muszą zrozumieć, jak zwierzęta używają swoich oczu. Kilka lat temu Dan-Eric Nilsson z Uniwersytetu Lund w Szwecji wpisał ten pomysł do modelu przedstawiającego ewolucję oka w czterech etapach, z których każdy jest definiowany nie poprzez budowę, lecz funkcję, czyli to, co pozwala zwierzęciu robić. Etap pierwszy obejmuje monitorowanie natężenia światła w otoczeniu, by móc ocenić porę dnia albo głębokość, na jakiej zwierzę jest w wodzie. Do tego nie potrzeba prawdziwego oka, wystarczy jeden fotoreceptor. Stułbia, kuzynka meduz, nie ma oczu, ale ma w ciele takie fotoreceptory. Todd Oakley i David Plachetzki z University of California w Santa Barbara wykazali, że te czujniki kontrolują komórki parzydełkowe stułbi tak, że łatwiej „odpalają” one w ciemności. Być może pozwala to stworzeniu reagować na cień przemykającej obok ofiary, a może zachować parzydełka w gotowości na noc, gdy łatwiej o zdobycz. W drugim etapie modelu Nilssona zwierzęta potrafią stwierdzić, skąd dochodzi do nich światło, bo ich fotoreceptory zyskują tarczę, zwykle ciemny barwnik, która blokuje promienie nadbiegające z określonych kierunków. Taki receptor daje stworzeniu jednopikselowy obraz świata – niewystarczający, by uznać to za prawdziwe widzenie, ale dość dobry, by mogło ono przemieszczać się w kierunku źródła światła albo odpłynąć od niego w dający schronienie cień. W trzecim etapie posiadające barwnikową tarczę fotoreceptory łączą się w grupy, a każdy obraca się w nieco innym kierunku. Teraz ich właściciele mogą zbierać informacje o świetle docierającym z różnych stron, tworząc obraz świata. To punkt, w którym wykrywanie światła zmienia się w prawdziwe widzenie, a kupki fotoreceptorów stają się autentycznymi oczami. Zwierzęta posiadające oczy trzeciego typu potrafią znaleźć odpowiednie dla siebie schronienie (jak rozgwiazdy) i unikać przeszkód (jak kostkomeduzy). Ale dopiero na czwartym etapie ewolucja oczu – i ich właścicieli - naprawdę rusza z kopyta. Pojawienie się soczewek sprawia, że obraz staje się ostry i pełen szczegółów. – Gdy dotrzesz do czwartego etapu, lista możliwych zadań zdaje się nie mieć końca – mówi Nilsson. Ta elastyczność mogła być jedną z iskier zapoczątkowujących „kambryjski wybuch”. Nagle rywalizacja między drapieżnikiem a jego zdobyczą, w przeszłości ograniczona do wywąchiwania, smakowania i dotykania przez bezpośredni kontakt, przeniosła się na odległość. Zaczął się wyścig zbrojeń; zwierzęta zwiększały swe rozmiary i mobilność, zaczęły inwestować w obronne pancerze, kolce i zbroje. W toku ewolucji zmieniały się też ich oczy. Wszystkie podstawowe struktury zaangażowane w widzenie były obecne już w kambrze, ale od tego czasu przepracowano je na milion sposobów – właśnie do bardzo wyspecjalizowanych zadań. Samce jętek wyglądają, jakby ich wielkie, złożone oczy były przyklejone do drugich, mniejszych, przeznaczonych wyłącznie do przeszukiwania nieba pod kątem sylwetek fruwających samiczek. Anableps, ryba zwana też – bardzo adekwatnie – czworookiem, podzielił każde z pary swoich, działających jak aparat oczu na dwie części. Jedna wystaje ponad wodę i bada niebo, podczas gdy druga szuka zagrożeń i zdobyczy pod powierzchnią. Ludzkie oko jest stosunkowo szybkie, przystosowane do wykrywania kontrastów, a pod względem rozdzielczości przewyższają je tylko oczy drapieżnych ptaków. To dobre, uniwersalne oko dla najbardziej wszechstronnego ze zwierząt. Ewolucja złożonego oka nie jest zatem zaprzeczeniem teorii naturalnej selekcji, a raczej jednym z najwspanialszych przykładów jej działania. Jak widzą zwierzęta? Oto kilka przykładów:
Po raz pierwszy wyhodowano działające ludzkie gruczoły łzowe. I naprawdę „zapłakały”
To bardzo istotne osiągnięcie, które może okazać się zbawienne w leczeniu chorób gruczołu łzowego, w skrajnych przypadkach prowadzących nawet do utraty wzroku.
Zespół z Instytutu Hubrechta w Niderlandach jako pierwszy na świecie wyhodował w laboratoryjnym naczyniu gruczoły łzowe z ludzkich komórek macierzystych. Co więcej – naukowcom udało się sprawić, aby gruczoły zaczęły wytwarzać łzy. To bardzo istotne osiągnięcie, które może okazać się zbawienne w leczeniu chorób gruczołu łzowego i terapii regeneracyjnych oczu. Zaburzenia w pracy gruczołów łzowych na skutek schorzeń, obrażeń lub wypadków mogą powodować bolesną suchość oka. W skrajnych i rzadkich przypadkach, jak zespół Sjogrena (choroba autoimmunologiczna powodująca suchość oczu i jamy ustnej) prowadzącą nawet do utraty wzroku. – Mamy nadzieję, że naukowcy wykorzystają nasz model do zidentyfikowania nowych opcji leczenia pacjentów z zaburzeniami gruczołu łzowego, testując nowe leki na organoidach pacjenta lub ekspandując zdrowe komórki i pewnego dnia wykorzystując je do przeszczepów – mówi genetyk molekularny Hans Clevers, główny autor badania. Gruczoły łzowe umiejscowione są w oczodole tuż nad gałką oczną. Są narządami odpowiedzialnymi za nawilżanie oczu, a zaburzenia ich pracy prowadzą do problemów takich jak nadmierne łzawienie lub bolesna suchość oczu. Obecne metody leczenia tzw. zespołu suchego oka obejmują głównie stosowanie kropli do oczu, ale też zabiegi chirurgiczne. Jedną z najbardziej fascynujących terapii jest stosowanie kropli wykonanych na bazie krwi pacjenta. Jednak nawet tak ekscytujące terapie są zwykle ograniczone. Dlatego też naukowcy postanowili znaleźć skuteczny i długotrwały środek zaradczy. W swoich badaniach postanowili połączyć ze sobą ludzkie gruczoły łzowego z gruczołami myszy. Z pluripotencjalnych komórek macierzystych (takich, które mogą różnicować się w każdy typ komórek dorosłego organizmu) najpierw wyhodowano organoidy łzowe. To małe, trójwymiarowe struktury, które naśladują funkcję całego narządu. W laboratoryjnym naczyniu organoidy rozwinęły się i ukazały strukturę i funkcję całego organu. Co widzą zwierzęta? Wyjaśniamy ewolucję oka oraz to dlaczego ma tak wiele funkcji "Gdy spytasz ludzi, po co zwierzętom oczy, odpowiedzą: po to, po co i nam. Nic bardziej mylnego”. Zdziwisz się dlaczego oczy zwierząt i ludzi tak różnią się od siebie. Następnie, aby skłonić organoid do wytwarzania łez, naukowcy wystawili go na działanie noradrenaliny - neuroprzekaźnika, który wyzwala wydzielanie łez. Jak odnotowali: „organoidy puchły jak balon, gdy komórki produkowały łzy”. – Wyzwaniem było doprowadzenie organoidów do płaczu, ponieważ jest to cecha charakterystyczna gruczołu łzowego. Musieliśmy zmodyfikować mieszankę czynników, w których rosną organoidy, aby stały się dojrzałymi komórkami, które mamy w naszych gruczołach łzowych i które są zdolne do płaczu – wyjaśnia Marie Bannier-Hélaouët, także z Instytutu Hubrechta. Na tak wyhodowanych komórkach naukowcy przeprowadzili sekwencjonowanie mRNA, aby zidentyfikować wszystkie komórki gruczołu łzowego. W wyniku sekwencjonowania ustalono, że dwa różne typy komórek w gruczole łzowym (przewodowe i groniaste) wytwarzają różne składniki łez. Dlaczego pogarsza się wzrok? Wyjaśniamy mechanizm starzenia się Wraz z wiekiem zmieniają się możliwości naszych ciał. Czas nie oszczędza także naszego mózgu. Wyjaśniamy co się z nim dzieje. Następnie zespół wdrożył metodę CRISPR-Cas9 (metodę edycji genetycznej) w celu usunięcia genu o nazwie Pax6, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju embrionalnym narządów, w tym oczu i gruczołów łzowych. Po usunięciu wskazanego genu, organoidy utraciły m.in. zdolność do wydzielania i produkcji łez. Podobnie jak we wspomnianym zespole Sjogrena, gdzie utratę Pax6 obserwuje się również w spojówce, tkance wyściełającej powieki i pokrywającej białka oczu. Naukowcy podkreślają więc, że wyhodowane w laboratorium organoidy ułatwią badania nad tą rzadką chorobą. W kolejnym etapie badań zespół chciał przetestować możliwość wykorzystania sztucznie wyhodowanych organoidów łzowych w przeszczepach. Naukowcy pobrali część ludzkich komórek łzowych i przeszczepili je do mysiego gruczołu łzowego. W ciągu dwóch tygodni komórki przyjęły się i zintegrowały z gruczołem, tworząc struktury kanalików. Pozostały one w gruczole przez co najmniej dwa miesiące, w czasie których prowadzono obserwacje, a niektóre z ludzkich komórek nadal rosły i dzieliły się dwa miesiące po przeszczepie. Produkowały nawet białka łez. Mimo tak obiecujących wyników, naukowcy z Niderlandów podkreślają, że przeszczep tkanki łzowej u ludzi jest bardzo odległy. Miną lata, zanim udoskonalone zostaną same organoidy. Potrzebne będą też testy na innych zwierzętach, zanim zabiegowi poddani zostaną pierwsi ludzie. W międzyczasie jednak badania zespołu mogą pomóc nam lepiej zrozumieć zaburzenia gruczołu łzowego i znaleźć nowe sposoby ich leczenia.
Zespół suchego oka – dlaczego nasze oczy „wysychają”?
Nasze oczy intensywnie pracują nawet kilkanaście godzin w ciągu doby. Męczą się zarówno, gdy zbyt długo korzystamy z urządzeń cyfrowych, ale także, kiedy przebywamy w suchym, klimatyzowanym pomieszczeniu czy na silnym wietrze. Wyzwaniem dla wzroku jest też ostre światło, jazda samochodem, która wymaga skupienia (przez co rzadziej mrugamy) czy noszenie soczewek kontaktowych. Wszystkie te czynniki prowadzą do wysuszenia naszych oczu – tzw. zespół suchego oka, który objawia się ich zaczerwienieniem czy bólem. Czym jest ta dolegliwość i jak sobie z nią radzić?
Nawilżaj oczy aby... nie wysychały Zespół suchego oka to dolegliwość, która objawia się m.in. swędzeniem, pieczeniem, zaczerwienieniem czy bólem oczu. Dodatkowo może również wystąpić światłowstręt. Problem mogą nasilać np. warunki pracy (klimatyzacja, ostre światło lub przeciwnie – brak oświetlenia) czy sytuacje wymagające od nas pełnego skupienia (jazda samochodem), przez co rzadziej mrugamy, a oko szybciej się wysusza. Niedostatecznie nawilżone oczy są przyczyną dyskomfortu odczuwanego jako ból przy poruszaniu powiekami czy chwilowe problemy z widzeniem. Czynniki, które mogą nasilić suchość oka, dzieli się na: zewnętrzne, tj. długie korzystanie z komputera, klimatyzacja, ogrzewanie, dym papierosowy, silny wiatr, noszenie soczewek kontaktowych; inne czynniki, np. stosowanie niektórych leków (takich jak tabletki antykoncepcyjne czy leki antyhistaminowe), choroby (choroba nadciśnieniowa, cukrzyca, schorzenia tarczycy itp.) lub naturalne zmniejszenie wytwarzania łez wraz z wiekiem. Jak poznać, że oko potrzebuje nawilżenia? Pieczenie, „szczypanie” oczu, wrażenie, że „mamy piasek pod powiekami” czy zaczerwienienie spojówek może oznaczać, że nasze oczy są przesuszone i potrzebują nawilżenia. Osoby, którym dokucza ból i dyskomfort związany z problemem suchego oka, mogą pomóc sobie stosując krople zapewniające długotrwałe i intensywne nawilżenie – np. Hyal-Drop multi (można je stosować także w celu nawilżania i zwilżania miękkich i twardych soczewek kontaktowych). Zastosowanie kropli, tzw. sztucznych łez, sprawdzi się, gdy długo przebywamy w klimatyzowanych pomieszczeniach, wystawiamy się na działanie wiatru czy przez kilka godzin pracujemy przed komputerem. Pamiętajmy, że jeśli problem będzie się nasilał, należy wszystkie objawy skonsultować z lekarzem okulistą. Diagnostyka zespołu suchego oka opiera się przede wszystkim na badaniu stanu powiek i przedniej powierzchni gałki ocznej. Na podstawie badania, lekarz okulista może zdecydować o rekomendowanym sposobie leczenia, którego celem jest zmniejszenie objawów, aby pacjent nie odczuwał dyskomfortu. Nieleczenie suchego oka może bowiem w skrajnych przypadkach doprowadzić m.in. do uszkodzenia czy owrzodzenia rogówki – komentuje dr n. med. Andrzej Styszyński, ekspert Krajowej Rzemieślniczej Izby Optycznej. Wyrób medyczny Hyal-Drop® multi zapewnia natychmiastowe nawilżenie i odświeżenie oczu, dobrze sprawdzając się w środowiskach dla nich nieprzyjaznych (np. w suchych, klimatyzowanych pomieszczeniach czy podczas długotrwałej pracy przy komputerze). Produkt Hyal-Drop® multi to krystalicznie czysty roztwór kropli do oczu, nie zawiera środków konserwujących. Produkt Hyal-Drop® multi zawiera naturalny polimer, kwas hialuronowy (w postaci hialuronianu sodu), który występuje w strukturach zdrowego oka ludzkiego oraz w naturalnym filmie łzowym. Produkt Hyal-Drop® multi można stosować w celu nawilżania i zwilżania miękkich i twardych soczewek kontaktowych podczas noszenia, co znacznie poprawia komfort ich stosowania w trakcie całego dnia.
Nosisz soczewki kontaktowe? Sprawdź, jak odpowiednio dbać o oczy
Żyjemy w dobie stałego korzystania z urządzeń elektronicznych – tabletów czy telefonów komórkowych, co sprawia, że nasze oczy przez większość dnia narażone są na permanentne napięcie. Ze względu na charakter pracy, często biurowej i przy komputerze nasz wzrok osłabia się, a to sprawia, że niezbędne staje się używanie okularów czy soczewek kontaktowych. Co powinniśmy wiedzieć o dbaniu o oczy?
Artykuł sponsorowany Czy wybór soczewek ma znaczenie? Soczewki kontaktowe to nowoczesna, a przy tym niewidoczna i dyskretna metoda korekty wzroku. Ich stosowanie to przede wszystkim wygoda w każdej sytuacji – zarówno podczas pracy biurowej, jak i w trakcie uprawiania sportu. Współczesny konsument ma do wyboru wiele typów soczewek, które pod okiem specjalisty, może dostosować indywidualnie do swoich potrzeb. Najpopularniejsze soczewki to jedno- i 30-dniowe. Jednak znajdziemy również takie, w których można spać. Ponadto, popularne „kontakty” mogą spełniać także funkcje estetyczne – jeśli wybierzemy te kolorowe możemy nadać naszym tęczówkom zupełnie nowy wygląd. W zależności od wybranego przez nas rodzaju soczewek, musimy pamiętać o tym, aby właściwie je pielęgnować, przechowywać i odpowiednio zdejmować. Decydując się na zakup soczewek kontaktowych powinniśmy zwrócić także uwagę na przepuszczalność powietrza. Jeśli używana przez nas soczewka dobrze przepuszcza powietrze, gałka oczna lepiej „oddycha”, mniej się „męczy” oraz ma zapewnione odpowiednie „odżywianie”, czyli jest dotleniona. A jak dodatkowo możemy zadbać o wzrok? Zdrowe nawyki, za które oczy nam podziękują Krótka przerwa dla oczu Wzrok został zaprojektowany w taki sposób, że oczy czują się najlepiej wtedy, kiedy patrzymy w dal. Niestety, wielu z nas codziennie pracuje spoglądając w ekran komputera, przez co wzrok jest w ciągłym napięciu. Ponadto, gdy pracujemy w skupieniu zdecydowanie rzadziej mrugamy, co w prosty sposób prowadzi do wysuszenia oczu. Pamiętajmy więc, by jak najczęściej odrywać wzrok od urządzeń elektronicznych, najlepiej według zasady „3P”, czyli pomrugaj, przerwij pracę i popatrz w dal. Sport – nie tylko dla figury Regularna aktywność fizyczna to przede wszystkim sposób na utrzymanie zdrowia, szczupłej sylwetki i wzmocnienie odporności. Jednak warto wiedzieć, że sport jest dobry także dla oczu! Przede wszystkim obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe, poprawia ukrwienie oczu oraz stymuluje wytwarzanie rodopsyny – czyli związku chemicznego umożliwiającego widzenie w ciemności. Zadbaj o nawilżenie Zdarza się, że użytkownicy soczewek kontaktowych skarżą się, że czują szczypanie i pieczenie oczu (uczucie tzw. „piasku pod powiekami”). Właśnie dlatego w takiej sytuacji niezbędne jest regularne zwilżanie oczu np. za pomocą kropli. Warto zastosować te odpowiednie do nawilżania zarówno miękkich, jak i twardych soczewek kontaktowych (np. Hyal-Drop multi), co znacznie poprawia komfort ich stosowania przez cały dzień. Produkt można stosować codziennie, zawsze gdy poczujemy taką potrzebę. Dzięki temu zadbamy o natychmiastowe nawilżenie i ukojenie suchych, podrażnionych i zmęczonych oczu. Pamiętajmy jednak, że jeśli nasze oczy są przez dłuższy czas zaczerwienione i bolą, należy skontaktować się ze specjalistą, który zbada czy z naszym wzrokiem nie dzieje się coś złego. Bibliografia: https://www.bausch.com.pl/produkty/krople-do-oczu/hyal-dropr-multi/ https://www.krio.org.pl/rodzaje-soczewek-kontaktowych-o-czym-powinnismy-wiedziec/ https://www.krio.org.pl/soczewki-czy-okulary-co-wybrac/ Wyrób medyczny Hyal-Drop® multi zapewnia natychmiastowe nawilżenie i odświeżenie oczu, dobrze sprawdzając się w środowiskach dla nich nieprzyjaznych (np. w suchych, klimatyzowanych pomieszczeniach czy podczas długotrwałej pracy przy komputerze). Produkt Hyal-Drop® multi to krystalicznie czysty roztwór kropli do oczu, nie zawiera środków konserwujących. Produkt Hyal-Drop® multi zawiera naturalny polimer, kwas hialuronowy (w postaci hialuronianu sodu), który występuje w strukturach zdrowego oka ludzkiego oraz w naturalnym filmie łzowym. Produkt Hyal-Drop® multi można stosować w celu nawilżania i zwilżania miękkich i twardych soczewek kontaktowych podczas noszenia, co znacznie poprawia komfort ich stosowania w trakcie całego dnia.
Oczy są zwierciadłem naszego stanu zdrowia. Oto choroby, które można z nich wyczytać
Oczy są zwierciadłem duszy? Z pewnością mogą być zwierciadłem naszego stanu zdrowia. Stan naczyń krwionośnych w oczach 60-latków potrafi zdradzić zbliżające się zaniki pamięci. Zresztą lista chorób, które widać w oczach jest długa.
To, że choroby układu krążenia mogą być zagrożeniem dla naszej pamięci i sprawności umysłowej w trakcie starzenia się nie jest nowością. Stan naczyń krwionośnych w naszym mózgu można badać za pomocą rezonansu. Fakt, że budowa tych naczyń jest bardzo podobna do odpowiednich w naszych oczach pozwolił Jennifer A. Deal z uczelni Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health przeprowadzić badanie – a to dosłownie otworzyło nam oczy! Zespół Deal pracował z około 12 tysiącami mężczyzn i kobiet, którzy byli poddawani testom pamięci oraz myślenia. Uczestnicy przechodzili podobny egzamin w trzech rundach, drugą po 6 latach od pierwszego, a trzecią około 20 lat później. Trzy lata po rozpoczęciu badań naukowcy, wykorzystując specjalny aparat, fotografowali siatkówki oczu uczestników. Dzięki zdjęciom można prześledzić rozwijające się zjawisko retinopatii – uszkodzeń naczyń krwionośnych w obrębie siatkówki. Większość badanych (95%) nie wykazała takich uszkodzeń, jednak około 3% (365 osób) wykazało lekkie uszkodzenia, kolejne 2% (256) – miało silną retinopatię. Analizując zebrane dane zespół ustalił, że pacjenci ze średnim i silnym uszkodzeniem tych naczyń krwionośnych mają jednocześnie znacząco gorszą pamięć niż ci o zdrowej siatkówce. Retinopatia jest często wiązana z cukrzycą, jednak jak przekonuje Deal problemy z pamięcią i kognitywne nie pokrywały się z tą chorobą wśród badanych. Zdrowe oko, zdrowy mózg Dr Rachel Bishop z amerykańskiego National Eye Institute przekonuje, że wynik nie powinien nikogo zaskakiwać. Sama nie brała udziału w opracowywaniu badania. - Jeśli naczynia krwionośne siatkówki nie są zdrowe, mamy wszelkie powody by sądzić, że te znajdujące się w mózgu także nie są – tłumaczy – Naczynie krwionośne jest kluczowe dla działania każdego organu, zatem nie ma możliwości by mózg o słabych naczyniach działał równie dobrze co ten ze zdrowymi. Bishop dodaje, że badanie siatkówki w celu poznania kondycji mózgu nie jest złym pomysłem szczególnie, że lista chorób, które można w ten sposób zidentyfikować jest naprawdę duża. - Nie wiem jednak, gdzie nas to dokładnie zaprowadzi – mówi – Mam jednak nadzieję na szybkie wykrywanie i szansę na interwencję tam, gdzie można uniknąć poważnych problemów. Niektórzy lekarze, jak choćby optometrysta Justin Bazan z organizacji non-profit The Vision Council utrzymują, że patrząc w oczy można nawet przewidzieć poważne zmiany w zdrowiu neurologicznym i psychicznym – jak choćby chorobę Alzheimera. Cukrzyca, nadciśnienie, wysoki cholesterol Wczesne stadia cukrzycy powodują zmiany w widzeniu. Wahania poziomu cukru prowadzą do zmian w obrębie soczewki oka. Diabetycy często skarżą się na zaburzenie widzenia w postaci co jakiś czas występującej utraty ostrości, po których oczy wracają do normalnego stanu. Często tłumaczą je procesem starzenia się, jednak Bazan przekonuje, że bywa to objaw nieleczonej choroby – takiej jak cukrzyca. Nadciśnienie to także dolegliwość, którą łatwo poznać po oczach. Dosłownie. Naczynia krwionośne są uszkodzone, pękają, na siatkówce pojawiają sie malutkie wylewy – widoczne podczas rutynowych kontroli wzroku. - Wysoki cholesterol to jeden z problemów, które najłatwiej jest zaobserwować podczas badania, ponieważ jest na samym przodzie oka – tłumaczy Bazan. Jego objawy widać na rogówce. Czasami także choroby serca mogą wywołać objawy, których efekt widać dosłownie w oczach. Przy nadmiernym wytwarzaniu płytek krwi niektóre mogą dostać się do krwionośnych naczyń narządu wzroku i spowodować znaczące zmiany w ich budowie. Stwardnienie rozsiane, choroby weneryczne, nowotwory Stwardnienie rozsiane bardzo często diagnozowane jest u pacjentów z jednoczesnym zaburzeniem wzroku. Badając oko takiego pacjenta lekarz może zaobserwować zmiany w kolorze i wyglądzie nerwu optycznego. Taki objaw powinien skłonić go do zalecenia dalszych badań, żeby potwierdzić zagrożenie. Choroby przenoszone drogą płciową bardzo często “pokazują się” w oczach. Bazan wspomina przypadek leczonego przez siebie pacjenta, który skarżył się na zapalenie spojówek. Nie pomagały standardowe krople do oczu. Okazało się po dalszych testach, że przyczyną są bakterie z rodzaju chlamydia. Zapalenie spojówek bywa także związane z przenoszoną płciowo opryszczką. Wirus HIV bywa widoczny na siatkówce z powodu znacznego wpływu na ilość białych krwinek. W oczach można też zobaczyć ślady chorób tarczycy. To organ kontrolujący naszą gospodarkę hormonalną, co przekłada się na przykład na produkcję łez. Nadmierne wysuszenie oczu może być objawem kłopotów z tarczycą. Podobnie w przypadku zaburzenia pracy mięśni kontrolujących oko. - Jeśli widzieliście kogoś z wyłupiastymi oczami może być to związane z chorobą Gravesa-Basedowa, która jest efektem złej pracy tarczycy – tłumaczy Bazan. Zaczerwienienia i podrażnienia oczu nierzadko świadczą o chorobach autoimmunologicznych oraz stanach zapalnych. Wreszcie takie schorzenia jak białaczka, rak piersi czy chłoniak potrafią zostawić ślady w oczach. Lekarze podkreślają, że warto przynajmniej raz do roku skorzystać z badań, nie tylko by dopasować okulary czy szkła kontaktowe. Może to okazać się kluczowe by wcześnie zacząć leczenie czegoś znacznie poważniejszego. Błażej Grygiel Źródło: CNN
"Dajcie odpocząć oczom!" Skąd się biorą skurcze powiek?
Wyjątkowo irytująca sprawa, która przeszkadza i utrudnia skupienie się na pracy. Piszemy, oglądamy, poprawiamy i nagle zaczyna się ... nieprzyjemne i całkowicie poza naszą kontrolą - skurcze powiek. Skąd się biorą? Niestety sami jesteśmy sobie winni.
Kładziemy się spać z nadzieją, że denerwujący stan minie, ale niestety nic nie pomaga. Shameema Sikder z uczelni Johns Hopkins University School of Medicine wyjaśnia to w prosty sposób: - To wszystkie rzeczy, przed którymi przestrzegała mama gdy dorastaliśmy: brak snu, gapienie się w ekrany, suche oczy, odwodnienie, stres i kofeina – wymienia. Spędzamy coraz więcej godzin przed ekranami: małymi i dużymi. W pracy komputer, w domu telewizor, a między nimi telefon. Badania pokazują, że coraz więcej Amerykanów (choć naszym zdaniem tyczy się to i innych społeczeństw krajów wysoko uprzemysłowionych, a więc i Polski) ma problemy ze snem, śpi za mało lub cierpi na zaburzenia snu. Czytanie z ekranu to duży wysiłek dla mięśni oka. Poza tym wieczorne pojedynki na komentarze na Facebooku lub Twitterze to dla oczu prawdziwa gehenna. Samo zjawisko skurczu powieki wciąż pozostaje nie do końca wyjaśnione. Udało się naukowcom zlokalizować mięsień, który podlega temu procesowi: to jeden z odpowiedzialnych za zamykanie i otwieranie powiek. W części przypadków zjawisko jest widoczne dla innych. Jak sobie zatem z tym poradzić? Sikder rekomenduje do 20 minut odwracać wzrok od ekranu albo zamykać oczy. To pomoże je nawilżyć, a jeśli nie wystarczy, skorzystajcie z kropli do oczu. W najbardziej skrajnych przypadkach pacjenci miewają wstrzykiwany botoks do powieki. Powoduje to odcięcie połączeń między nerwami i mięśniami, a to przekłada się na ustanie skurczy. Rudrani Banik z uczelni medycznej Mount Sinai School of Medicine studiowała przypadki tego typu skurczy u 15 pacjentów na przestrzeni kilku lat. Żaden z pacjentów Banik nie cierpiał na schorzenia neurologiczne. Jednak w bardzo rzadkich przypadkach częste skurcze powiek mogą wskazywać na tego typu problemu, na przykład chorobę pnia mózgu . Jeśli występują regularnie warto zwrócić uwagę na ich częstotliwość i rytm, oraz to w jakich okolicznościach się pojawiają. Jeśli towarzyszy im ból oraz inne mięśnie twarzy zaczynają także niekontrolowanie się kurczyć i rozkurczać – trzeba skontaktować się z lekarzem. Codzienna profilaktyka oczu to przede wszystkim dbanie o jakość snu, ograniczenie kawy i alkoholu, wprowadzenie przerw do pracy przed ekranami. Jeśli przeczytaliście ten tekst za jednym zamachem – to właśnie popełniliście błąd. Dajcie odpocząć oczom. Źródło: Science Alert
Jeśli masz słabe nerwy nie czytaj tego tekstu. Mewy potrafią być naprawdę okrutne
Mewy opracowały nową strategię polowania na młode kotiki. Polega ona na... wyjadaniu ich gałek ocznych.
Przez ostatnie 15 lat naukowcy zanotowali około 500 przypadków, kiedy mewy południowe (Larus dominicanus) atakowały i próbowały jeść gałki oczne młodych uchatek karłowatych (Arctocephalus pusillus pusillus) w nadmorskim Parku Narodowym Dorob w Namibii. Jako że ślepe ssaki nie mogą szukać pomocy u innych uchatek, łatwo ulegają wówczas dalszym atakom. Ptaki odkryły, że usunięcie gałki ocznej ofierze jest bardzo skuteczną metodą zdobycia obiadu. – Zachowanie to zdaje się być zupełnie nowym – mówi autor badania Austin Gallagher z Uniwersytetu Carleton w Ottawie. Jego spostrzeżenia opublikowano właśnie w "African Journal of Marine Science". Okrutna metoda Życie młodych uchatek karłowatych od samego początku jest trudne. – Dzieci nie potrafią pływać i muszą polegać na mleku matki – mówi Michelle Jewell, ekolog behawioralny z holenderskiego Królewskiego Instytutu Badań Morza. Aby dostarczyć mleko, matka musi z kolei od czasu do czasu zapolować na ryby, zostawiając wówczas młode w kolonii bez opieki. Potomstwo może wtedy paść ofiarą drapieżników lądowych – lwów, hien, oraz – jak się okazuje – mew. Badanie wykazało, że mewy miały 50 proc. skuteczności w wyjadaniu gałek ocznych młodych uchatek. – Niewidoma uchatka nie zdobędzie jedzenia, bo nie znajdzie matki. Będzie też atakowana przez inne mewy – mówi Gallagher. Naukowcy zaobserwowali, że w wielu przypadkach, podczas gdy jedna mewa wyjadała oczy, inne zabierały się za zjadanie zwierzęcia, wydziobując jego podbrzusze czy genitalia. – To okrutna metoda, choć z punktu widzenia ptaka to raczej ładnie zaplanowany atak – dodaje naukowiec. Mewy szybko się uczą Skąd wzięła się ta metoda? Gallagher uważa, że jest to prawdopodobnie spowodowane wzrostem populacji uchatek, będących dla ptaków obfitym źródłem pożywienia. W miesiącach zimowych od 20 do 80 tys. płetwonogich udaje się na wybrzeże Namibii, by rozmnażać się i wychowywać młode. Ten gwałtowny wzrost liczebności (w 1998 roku uchatek było raptem około stu) jest wynikiem naturalnego cyklu zmian wielkości populacji. Mewy z kolei bardzo szybko się uczą. – Wystarczy, ze jeden ptak zorientuje się, że oczy uchatki to taki fast food, inne szybko podłapią ten sposób – mówi Jewell. – Oczy są zresztą dobrym źródłem białka – dodaje Craig Harms, ekspert medycyny weterynaryjnej z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej (który nie był zaangażowany we wspomniane badania). Zawodowo zajmując się zdrowiem morskich ssaków, Harms widział na własne oczy, do czego zdolne są mewy. – Bardzo lubią dziobać i jeść tłuszcz wyrzuconych na brzeg żywych lub martwych morświnów – mówi. I choć wydziobywanie oczu to zachowanie nowe, Harms zwraca uwagę na inne badania – mewy stadnie wydziobują tran młodych biskajskich wali południowych, które wynurzają się na powierzchnię oceanu, by nabrać powietrza. – Nie zaskakuje mnie więc, że znalazły inne, podobne źródło świeżej żywności. Jason Bittel / National Geographic News
Tylko dla orłów? Raczej dla sokołów - 7 przygód, które są wyzwaniem dla wzroku
Wiele miejsc wymaga kondycji i siły by do nich dotrzeć i je podziwiać. Tu natomiast najważniejszym zmysłem jest wzrok - by uchwycić niepowtarzalne piękno.
Kochamy przygody, wyzwania, kiedy nasze umiejętności i cechy poddawane są próbom. Kolejne podróże i wyprawy to za każdym razem test naszych zmysłów. Nowe smaki są wyzwaniem dla podniebienia, egzotyczne warunki sprawdzają naszą wytrzymałość, a górskie zbocza testują naszą wytrzymałość i hart ducha. Są także wyzwania, do których po prostu potrzebny jest dobry wzrok – to najpiękniejsze panoramy i widoki świata. Uwaga! Dla tych którzy dobrym wzrokiem pochwalić się jednak nie mogą – mamy niespodziankę (czytajcie uważnie!). Poznaj nasze siedem przygód!
Ten mały organizm zadziwił naukowców! Ma ponad setkę oczu
Czy można patrzeć na świat oczami z kamienia? Naukowcy sprawdzili jak działają oczy z soczewkami z węglanu wapnia.
Acanthopleura granulata z gromady chitonów ma w okrywającym ciało pancerzu setki oczek o soczewkach zbudowanych nie z białka, ale z węglanu wapnia. Udało się spojrzeć na świat jego oczami – informuje „Science”. Chitony zwane też wielotarczowcami to licząca około 100 gatunków gromada mięczaków o bardzo pierwotnej budowie ciała – składa się ono z segmentów i przypomina trochę okrytą mocnymi płytkami dużą stonogę bez nóg. Zwykle mają kilka centymetrów długości, choć najmniejsze dorastają do 3 milimetrów, zaś największe – 43 centymetrów. Łatwo je zauważyć na skałach ciepłych mórz, gdzie żerują zeskrobując glony. Acanthopleura granulata zamieszkuje przybrzeżne wody zachodniego Atlantyku. Choć wydaje się być pozbawiony oczu, a nawet głowy, obserwuje świat setkami maleńkich oczek wbudowanych w pancerz. Soczewka każdego z oczek ma średnicę około dziesiątej części milimetra (to tyle, co grubość kartki papieru) i zbudowana jest z minerału zwanego aragonitem. Ta postać węglanu wapnia jest składnikiem skorup i szkieletów wielu organizmów, a także głównym składnikiem pereł. Niekiedy krystalizuje z wód gorących źródeł lub tworzy nacieki w jaskiniach. W roku 2011 naukowcy odkryli, że oczy chitona działają tak jak ludzkie – mineralna soczewka skupia światło na siatkówce pokrytej fotoreceptorami. Tyle że oczy człowieka są większe, mają więcej receptorów, a nasza soczewka składa się z przezroczystego białka - krystaliny - i dzięki elastyczności może zmieniać ogniskową, co pozwala widzieć ostro z daleka i z bliska. Nie było jednak jasne, czy każde oczko tworzy odrębny obraz całego otoczenia, czy też działają one jak złożone oczy owadów, z których każde tworzy jeden piksel dużego obrazu. Teraz Ling Li z Harvard University (USA) i jego koledzy po raz pierwszy „spojrzeli na świat” tak jak chiton. Wyjętą z pancerza soczewkę przymocowali do mikroskopu i zogniskowali na obrazie drapieżnej ryby. Okazało się, że soczewka ma całkiem niezłą rozdzielczość, ale nie dorównuje jej maleńka siatkówka, złożona tylko z około 100 komórek. Zatem każde z oczek działa jak piksel na ekranie komputera, a obraz jest bardzo ziarnisty i niewyraźny. Za to obejmuje całe otoczenie na raz, a uszkodzone oczko łatwo zastąpić. Nieruchawemu chitonowi taki wzrok wystarcza - po prostu widząc, że coś się zbliża mocniej przywiera do skały, od której trudno go oderwać. Na razie nie wiadomo, jak prosty układ nerwowy chitona radzi sobie z przetwarzaniem informacji wizualnych, biorąc pod uwagę jego skromne możliwości umysłowe. Źródło: PAP
Otwórz oczy na świat z Docs Against Gravity
Tuż po projekcji otwierającej festiwal, Artur Liebhart dyrektor Docs Against Gravity zapytany o filmy, które trzeba natychmiast zapisać w grafiku do obejrzenia, polecił nam kilka tytułów.
Dzielimy się tą cenną inspiracją, choć tak naprawdę, w idealnym świecie, najlepiej byłoby zamieszkać na ten najbliższy tydzień w kinie. Obejrzeć wszystko, co zostało wyselekcjonowane na tegoroczną, 12. już edycję największego w Polsce festiwalu filmów dokumentalnych. No to zaczynamy: 8-17 maja – Warszawa, Wrocław, Bydgoszcz – do kin. Na co? Artur Liebhart: Po pierwsze Perłowy guzik – chilijskiego dokumentalisty. Patricio Guzman stwarza tu własny kosmos, wchodzi się w niego i potem trudno jest wyjść. To film z głębokim przesłaniem. Guzman, na Berlinale dostał za ten scenariusz nagrodę Srebrnego Niedźwiedzia. Bardzo polecam Ulricha Seidla i jego W piwnicy Zaczyna się jak u Hitchcocka, tak mocno, że wydaje się - już nic mocniejszego się nie wydarzy, a wydarza się coraz więcej. Austriak prowokuje do refleksji. Wspaniały jest film Andrieja Konczałowskiego - Białe noce listonosza. To wizja małej rosyjskiej wioseczki, gdzie ludzie sobie żyją i nie mają ani ochoty wiedzieć niczego o świecie, ani też nie mają potrzeby, żeby świat wiedział o nich. Bardzo ciekawy jest koncept tego filmu, reżyser podpowiedział mieszkańcom pewną historię i oni w to weszli - majstersztyk. Koniecznie Profil: Amina, w reżyserii kanadyjki Sophie Deraspe. To thriller dokumentalny. Bliski wschód jest tam tłem. To tylko dekoracje, ale nic wam więcej nie powiem, to trzeba zobaczyć. Tak samo jak nagrodzonego Oscarem Citizenfour, o Edwardzie Snowdenie wyreżyserowany przez Laurę Poitras. Dodam do tego zestawu na początek Sól ziemi Wima Wendersa, Scenę ciszy Joshuy Oppenheimera, opowiada o tym, że w życiu nie możemy nic zmienić, dopóki nie rozprawimy się z przeszłością. Na stronie www.docsag.pl zamieszczony jest pełen program, zaznaczone są projekcje specjalne, po których organizowane są spotkania z twórcami, bohaterami, dyskusje. Można na niej przeczytać: Mamy jedną misję - pokazywać naszym widzom najlepsze filmy. Te które nas zachwyciły, poruszyły, otworzyły nam oczy na nowe światy i perspektywę kondycji człowieka. Próbujemy udowodnić, że filmy dokumentalne są drzwiami do ukrytych światów, że odkrywają przed nami zagadnienia, które trudno poznać tylko z jednego źródła. Pięknie powiedziane. Pozwólmy sobie zatem otwierać oczy z Docs Against Gravity.