Ich los wisiał na włosku. Białuchy z zamkniętego kanadyjskiego zoo w końcu udało się uratować
Sześć białuch arktycznych w końcu opuściło Marineland, nieczynne kanadyjskie delfinarium w Niagara Falls. Ciesząca się złą sławą placówka zbankrutowała w 2024 roku i od tej pory los mieszkających tam zwierząt był niepewny – groziła im nawet eutanazja. Białuchy przewieziono do akwariów w Stanach Zjednoczonych. To dobra wiadomość, choć ich sytuacja wciąż jest daleka od ideału.
Podróż białuch do Stanów Zjednoczonych to kolejny etap długiej i kontrowersyjnej historii. Obrońcy praw zwierząt twierdzą, że nowe warunki, mimo iż lepsze niż w Marineland, pozostawiają wiele do życzenia. – Czuję ulgę, ale szczerze mówiąc, trudno mi poprzeć którąkolwiek z placówek, do których trafiają te zwierzęta – powiedział brytyjskiemu dziennikowi „The Guardian” Phil Demers, trener waleni w Marineland w latach 2000–2012. Z czasem stał się zagorzałym krytykiem warunków panujących u swojego pracodawcy. I słusznie, bo kanadyjska placówka od wielu lat miała fatalną opinię. Kontrowersyjna historia Marineland Marineland działał od początku lat 60. XX wieku do 2024 roku, kiedy został ostatecznie zamknięty dla zwiedzających. Park posiadał jedną z największych populacji waleni w niewoli, ale niestety nie zapewniał im odpowiednich warunków. Według dokumentów zebranych przez Canadian Press, od 2019 roku zmarło tam aż 20 morskich ssaków – 19 białuch i jedna orka. Spadek liczby odwiedzających, zła opinia oraz uchwalenie w 2019 roku ustawy zakazującej sprzedaży, trzymania w niewoli i rozmnażania delfinów oraz waleni, doprowadziły do zamknięcia parku. Ale wtedy zaczęły się inne problemy. Rozpoczął się spór między Marineland, rządem Kanady i aktywistami. Rząd zablokował próbę przeniesienia waleni przez Marineland do parku rozrywki w Chinach z obawy, że zwierzęta będą tam źle traktowane. Zoo odpowiedziało w październiku 2025 roku, grożąc eutanazją 30 białuch, jeśli rząd nie wesprze placówki finansowo. Porozumienie między Marineland a rządem Kanady W czerwcu 2026 rząd i Marineland w końcu osiągnęły porozumienie w sprawie sześciu białuch. Ustalono ich przeniesienie do amerykańskich akwariów w Georgii, Chicago, San Diego i San Antonio, oraz do akwarium Oceanogràfic València w Hiszpanii. 20 lipca 2026 zwierzęta wyciągnięto ze zbiorników na specjalnych noszach i przetransportowano na międzynarodowe lotnisko Pearson w Toronto, skąd odleciały samolotami. Białuchy Sierra, Acadia, Osiris i Lillooet dotarły do Shedd Aquarium w Chicago, a Bertie Botts i Frankie poleciały do SeaWorld w San Antonio. To nie koniec – w Marineland wciąż są zwierzęta W Marineland zostały dwadzieścia cztery inne walenie i dwa delfiny. Shedd Aquarium w oświadczeniu z 8 lipca podało, że planuje przyjąć do 10 waleni z Marineland. – Uratowane zwierzęta będą miały dostęp do różnorodnej diety, zdrowych siedlisk, czystej wody i indywidualnej opieki – napisało Shedd Aquarium. Kanadyjska grupa aktywistów Animal Justice stwierdziła, że nadal są powody do niepokoju, a Marineland nie przekazuje wszystkich informacji na temat stanu zdrowia pozostających tam zwierząt. Aktywiści wezwali też amerykańskie akwaria do zagwarantowania, że walenie nie będą wykorzystywane do rozmnażania ani przymusowych występów, które w Kanadzie są już zakazane. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
238 zwierząt pod opieką w jeden weekend. Jak upały zagrażają ptakom?
Afrykańskie upały w Polsce to już nie anomalie, ale stały element lata. My, ludzie, w takie dni chowamy się w cieniu drzew, pijemy litry wody albo zamykamy się w klimatyzowanych pomieszczeniach. A co robią ptaki, gdy asfalt parzy w łapy, oczka wodne wysychają, a miejskie rabaty zamieniają się w rozgrzaną do 50°C patelnię?
Spis treści: Gdy gniazdo zamienia się w piekarnik Dla nas upał to dyskomfort. Dla nich może być wyrokiem Woda na wagę życia. Jak wspierać ptaki podczas upałów? Lato, które dla wielu z nas oznacza czas odpoczynku i długich, ciepłych dni, dla dzikich mieszkańców miast może stać się bezlitosną próbą przetrwania. Rosnące temperatury, niedobór wody i wszechobecny beton sprawiają, że środowisko stworzone przez człowieka stawia przed ptakami coraz większe wyzwania. Czerwiec 2026 roku zapisał się na kartach historii polskiej meteorologii czarnymi głoskami. Gdy w województwie lubuskim termometry wskazały rekordowe 40,5°C, czyli najwyższą temperaturę od ponad wieku, a w całym kraju upalne noce nie przynosiły wytchnienia, dla wielu miejskich zwierząt rozpoczął się prawdziwy dramat. Gdy gniazdo zamienia się w piekarnik Śmiertelną pułapką dla ptaków okazały się miejsca, które miały być bezpiecznym domem. Lęgowiska jerzyków, wróbli, jaskółek czy pustułek – ukryte pod rozgrzanymi połaciami dachów i parapetami, w niszach elewacji czy w nieosłoniętych budkach lęgowych – w palącym słońcu nagrzewały się do ekstremalnych temperatur. W obliczu 40-stopniowego upału betonowa architektura naszych miast i rozżarzone ściany zamieniły się w wielki piekarnik. Młode ptaki, nie będąc w stanie wytrzymać tego koszmaru, w desperacji i panice wyskakiwały z gniazd. Niektóre ginęły na miejscu, uderzając o beton. Te, które przeżyły upadek, trafiały wprost na rozgrzane jak patelnia chodniki, gdzie w pełnym słońcu groziła im szybka śmierć z wycieńczenia i odwodnienia. Dla miejskich ptaków te dni stały się dramatyczną walką o przetrwanie, o czym najlepiej świadczą dane z frontu ratowania dzikich zwierząt. Mikołowski ośrodek „Leśne Pogotowie”, działający przy Nadleśnictwie Katowice od ponad trzech dekad, w zaledwie jeden czerwcowy weekend zamienił się w bazę ratunkową pracującą w stanie najwyższej gotowości. Dla nas upał to dyskomfort. Dla nich może być wyrokiem W ciągu zaledwie kilkudziesięciu godzin opiekunowie przyjęli pod swoje skrzydła aż 238 poszkodowanych zwierząt. Około dwieście z nich stanowiły ptaki, a przeważającą większość – bezradne jerzyki (134 osobniki). Dołączyły do nich także jaskółki, pustułki, a nawet drobne ssaki, jak wiewiórki czy jeże. Te liczby to bezwzględny dowód na to, że betonowa architektura naszych miast – dachy, elewacje, nisze pod parapetami czy nawet budki lęgowe, które miałyby zastępować naturalne siedliska – zamieniły się w prawdziwe piekło. W świecie przyrody obowiązuje ważna zasada: większość młodych ptaków na ziemi to tzw. podloty (np. kosy, drozdy, wróble czy sikory). Celowo opuszczają one gniazda, zanim nauczą się dobrze latać, a rodzice wciąż je karmią. Takie ptaki często nie uciekają przed człowiekiem – zastygają bez ruchu. Należy je zostawić w spokoju. Ekstremalny upał drastycznie zmienia jednak te reguły. Jeśli na rozgrzanym, miejskim betonie lub ziemi w pełnym słońcu znajdziemy pisklę, które mogło wypaść z przegrzanego gniazda, albo osłabionego dorosłego ptaka – sprawa jest jednoznaczna. Bez ludzkiej pomocy to stworzenie nie ma szans na przeżycie. Pozostawione bez pomocy może zginąć z powodu odwodnienia, przegrzania albo ataków drapieżników. Jak uratować ptasie życie? Dlatego zespół Leśnego Pogotowia, który każdego dnia mierzył się ze skutkami tej tragedii, wystosował do znalazców poszkodowanych ptaków pilny apel o natychmiastową pomoc: „W takich momentach nie ma czasu na zastanawianie się czy telefony z pytaniem, co robić. Działanie musi być natychmiastowe: ptaka należy delikatnie podnieść, umieścić w bezpiecznym, przewiewnym kartoniku i jak najszybciej przetransportować do najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt. Nasza szybka reakcja to dla nich jedyny bilet powrotny do życia”. Woda na wagę życia. Jak wspierać ptaki podczas upałów? W 2022 r. na łamach czasopisma „The European Zoological Journal” opublikowano badanie zatytułowane „Letnie źródła wody dla ptaków strefy umiarkowanej: wykorzystanie, znaczenie i zagrożenia”. Naukowcy sprawdzili, jaką rolę odgrywają niewielkie źródła wody dla ptaków żyjących w miastach i na terenach wiejskich Polski. Analizowali również, które miejsca ptaki wybierają najchętniej oraz z jakimi zagrożeniami wiąże się gaszenie pragnienia w środowisku przekształconym przez człowieka. Wyniki okazały się bardzo interesujące. Badania przeprowadzono w 928 lokalizacjach obejmujących pojemniki z wodą oraz trwałe i nietrwałe źródła wody. Łącznie odnotowano 2335 ptaków z 51 gatunków korzystających z wody, co stanowiło 64% spośród 80 gatunków występujących w miejscach objętych obserwacjami. Najczęściej ze źródeł wody korzystały gatunki pospolite i dobrze przystosowane do życia w sąsiedztwie człowieka, takie jak wróbel (Passer domesticus), gołąb miejski (Columba livia forma urbana), kawka (Corvus monedula), mazurek (Passer montanus), szpak (Sturnus vulgaris) i sierpówka (Streptopelia decaocto). Temperatura dyktuje warunki Badania wykazały, że temperatura była jedynym czynnikiem środowiskowym wyraźnie wpływającym na prawdopodobieństwo korzystania z wody przez ptaki. To właśnie od niej w dużej mierze zależą gospodarka wodna organizmu, codzienna aktywność oraz szanse na przetrwanie. Szczególnie podczas upałów i suszy narażone są niewielkie gatunki, które łatwo się odwadniają, oraz młode ptaki, których zdolność do regulowania temperatury ciała nie jest jeszcze w pełni rozwinięta. Z danych polskich badaczy wynika, że większość ptaków regularnie potrzebuje pić wodę. Małe źródła, w tym pojemniki na wodę celowo wystawiane przez ludzi dla dzikich ptaków i zwierząt domowych, były rzadziej wybierane niż inne źródła, takie jak kałuże czy przydomowe stawy i fontanny, przypominające wody naturalne. Ponadto pojemniki z wodą wystawiane przez ludzi mogą wiązać się z większym ryzykiem drapieżnictwa. Zwłaszcza w miastach często znajdują się one w pobliżu misek dla psów i kotów, co może wywoływać stres u ptaków i wpływać na ich zachowanie. Nie zmienia to jednak faktu, że woda odgrywa kluczową rolę w życiu ptaków, szczególnie podczas fal upałów. To dla nich jedyna szansa na ugaszenie pragnienia, schłodzenie organizmu i przetrwanie najtrudniejszych dni. Wraz ze zmianami klimatu letni skwar i okresy suszy będą występować coraz częściej i z większą intensywnością. Dlatego zapewnienie ptakom bezpiecznego dostępu do wody staje się jednym z najprostszych, a zarazem najważniejszych sposobów na realne wspieranie dzikiej przyrody. Źródła: facebook.com/lesnepogotowie, obserwator.imgw.pl, tandfonline.com Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Wspołpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na codzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Bongo leśne należy do najrzadszych antylop. Jego przyszłość jest niepewna
Bongo leśne jest jednym z najbardziej enigmatycznych zwierząt. Gatunek znany ze swojego spektakularnego umaszczenia i nieuchwytności należy do największych i najcięższych afrykańskich antylop. Jak wygląda bongo leśne? Jakie obszary zamieszkuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Trochę kozioł, a trochę jeleń Okazały mistrz kamuflażu Zasięg występowania i siedlisko Jadłospis leśnego kolosa Na krawędzi wymarcia Nie ulega wątpliwości, że bongo leśne (Tragelaphus eurycerus) jest jedną z najpiękniejszych antylop. Najpiękniejszych, ale i najrzadszych. Gatunek ten jest krytycznie zagrożony wyginięciem, a jego przetrwanie zależy od precyzyjnego zarządzania pulą genetyczną, międzynarodowej dyplomacji konserwatorskiej i, co najważniejsze, od ochrony ostatnich fragmentów nienaruszonego lasu tropikalnego. Trochę kozioł, a trochę jeleń Pierwszy człon naukowej nazwy tego zwierzęcia jest zlepkiem dwóch greckich słów – tragos i elaphos. Pierwsze oznacza „koza”, natomiast drugie – „jeleń”. Z kolei epitet gatunkowy eurycerus pochodzi od fuzji słów eurus (szeroki, rozłożysty) oraz keras (róg), co bezpośrednio odnosi się do imponującego oręża zdobiącego głowy obu płci. Sama nazwa „bongo” najprawdopodobniej ma swoje korzenie w języku Kele używanym w Gabonie, a jej pierwsze odnotowane użycie w języku angielskim datuje się na 1861 rok. W systematyce bongo zajmuje miejsce w rodzinie wołowatych (Bovidae) i plemieniu Strepsicerotini (antylopy o spiralnych rogach), co czyni je bliskim krewnym kudu, niali, sitatungi oraz elanda. Co ciekawe, mimo swojego „antylopiego” wyglądu, badania genetyczne wskazują, że przedstawiciele tego gatunku i ich krewniacy są bliżej spokrewnieni z bydłem domowym i bawołami niż z właściwymi antylopami z podrodziny Antilopinae. Okazały mistrz kamuflażu Spektakularny wygląd tego zwierzęcia nie jest dziełem przypadku. Bongo doskonale kamufluje się w gęstym lesie, gdzie specyficzne umaszczenie czyni go niemal niewidocznym. Sierść bonga ma kasztanowo-brązowy lub rdzawy kolor, który u samców ciemnieje wraz z wiekiem, osiągając u starych byków odcień ciemnego mahoniu, a u populacji górskich w Kenii nawet niemal czarny. Najcharakterystyczniejszym elementem są pionowe pasy – białe lub żółtawe. Ich liczba waha się od 10 do 15 na każdym boku. Ten charakterystyczny wzór ma za zadanie „rozbijać” zarys sylwetki zwierzęcia w leśnym gąszczu, gdzie filtrowane przez warstwy liści światło tworzy mozaikę jasnych plam i głębokich cieni. Inne charakterystyczne cechy ubarwienia to: biały wzór w kształcie litery V pod oczami, białe plamy na policzkach, biały półksiężyc na klatce piersiowej, ciemne nogi z białymi pasami lub plamami i białymi „obrączkami” nad racicami. Morfologia Sylwetka zwierzęcia jest masywna. Zad jest nieco wyższy od części grzbietowej. Ta cecha ułatwia mu poruszanie się w gęstym podszycie. Ich nogi są stosunkowo krótkie, ale mocne, co pozwala na generowanie dużej siły przy gwałtownych zrywach. Samce są wyraźnie większe i cięższe. Mają też masywniejsze, szerzej rozstawione rogi. U obu płci układają się one w kształt liry, wykonując jeden pełny obrót. Dojrzały osobnik osiąga od 1,1 do 1,3 m w kłębie i od 1,7 do 2,5 m długości. Samice ważą do 235 kg, natomiast byki – do 405 kg. Zasięg występowania i siedlisko Bongo jest gatunkiem typowo leśnym. Należy jednak podkreślić, że jego wymagania siedliskowe są złożone. Lepiej niż w pierwotnym lesie o gęstym baldachimie zwierzęta te czują się na terenach przejściowych i mozaikowych. Dwa podgatunki bonga zajmują odizolowane od siebie regiony Afryki: bongo nizinne – zamieszkuje pas lasów równikowych od Afryki Zachodniej (Sierra Leone, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej), przez Afrykę Środkową (Kamerun, Gabon, Republika Środkowoafrykańska, Kongo), aż po Sudan Południowy i zachodnią Kenię; bongo górskie – występuje wyłącznie w kilku izolowanych masywach górskich w centralnej Kenii, takich jak Aberdares, Mount Kenya, kompleks leśny Mau i lasy Eburu. Siedlisko Bongo najlepiej czuje się na obszarach tzw. zaburzeń leśnych. Miejsca, gdzie upadły stare drzewa, przeszły pożary lub działalność słoni przerzedziła korony drzew, pozwalają promieniom słońca dotrzeć do ziemi. Stymuluje to wzrost soczystego podszytu, młodych pędów i ziół, które stanowią podstawę diety bonga. Populacje górskie spędzają sezon suchy w lasach bambusowych i wrzosowiskach na wysokościach 2000–3000 m n.p.m., schodząc niżej do lasów mglistych w porze deszczowej. Jadłospis leśnego kolosa Bongo jest oportunistycznym roślinożercą, który w swoim ekosystemie pełni rolę regulatora rozrostu roślinności i uczestniczy w obiegu materii. Zwierzęta te są klasyfikowane jako przeżuwacze, żerujące zarówno na pędach drzew, jak i okazjonalnie na trawach. Dieta bonga jest niezwykle bogata. Do głównych komponentów należą: liście i pędy krzewów i niskich drzew, pnącza, liany i rośliny zielone, pędy bambusa (szczególnie istotne dla podgatunku górskiego), owoce leśne, kwiaty i niektóre korzenie, które zwierzę wykopuje rogami, rośliny strączkowe, które preferują ze względu na wysoką podaż białka. Istotnym zachowaniem tego zwierzęcia jest zjadanie spalonego drewna po burzach z piorunami. Węgiel drzewny i popiół dostarczają mu niezbędnych minerałów, a przy okazji pomagają w neutralizacji toksyn zawartych w niektórych liściach. Na krawędzi wymarcia Bongo leśne stoi w obliczu największego kryzysu w swojej historii ewolucyjnej. O ile populacje nizinne są wciąż relatywnie liczne (choć należy zaznaczyć, że w wielu miejscach zwierzęta te są mocno przetrzebione), o tyle bongo górskie balansuje na skraju całkowitego wymarcia. W Czerwonej księdze IUCN gatunek ten ma status bliski zagrożenia z trendem spadkowym, przy czym podgatunek górski figuruje jako krytycznie zagrożony. Wpływa na to kilka czynników: kłusownictwo i polowania, utrata i fragmentacja siedlisk, drapieżnictwo i konkurencja, choroby (zwłaszcza wywołane patogenami przenoszonymi przez bydło domowe, nielegalnie wypasane w rezerwatach). Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Wiedeńskie zoo zachwyca historią. Dziś jest światowym centrum ochrony zwierząt
Tiergarten Schönbrunn to coś więcej niż „tylko” najstarszy nieprzerwanie działający ogród zoologiczny świata. Założona w XVIII wieku prywatna menażeria cesarska dziś jest wiodącą instytucją naukową, wyznaczającą standardy we współczesnej ochronie gatunkowej. Jakie niezwykłe okazy skrywa to wspaniałe zoo? Wiedeń od lat przyciąga miłośników przyrody możliwością zobaczenia na własne oczy między innymi zagrożonych pand wielkich, uroczych koali czy majestatycznych niedźwiedzi polarnych w warunkach bliskich naturze, a to zaledwie początek długiej listy przykładów.
Spis treści: Miejsce, gdzie architektura spotyka się z naturą Od oświeceniowej pasji do pozycji globalnego lidera Zasoby faunistyczne wiedeńskiego zoo Działalność ekologiczna i naukowa Tiergarten Schönbrunn to instytucja, która z symbolu monarszej dominacji nad naturą stała się globalnym centrum jej ratowania. Barokowe ogrodzenia, które niegdyś miały więzić zwierzęta, dziś tworzą jeden z najbardziej zaawansowanych wybiegów świata. Z perspektywy turysty wiedeńskie zoo łączy historyczne dziedzictwo z edukacją na najwyższym poziomie i doskonałą infrastrukturą. Miejsce, gdzie architektura spotyka się z naturą Tiergarten Schönbrunn zajmuje południowo-zachodnią część rozległego parku pałacowego Schönbrunn w Hietzing – 13. dzielnicy Wiednia i niegdysiejszej letniej rezydencji Habsburgów, gdzie do dziś wznoszą się wspaniałe zabytkowe wille. Lokalizacja ta stanowi integralny element barokowego założenia ogrodowego, w którym natura i architektura miały tworzyć harmonijną całość. Ogród rozciąga się na pagórkowatym terenie o powierzchni około 17 hektarów. Dzięki temu możliwe stało się stworzenie zróżnicowanych siedlisk dla zwierząt, od nizinnych wybiegów dla słoni, po tarasowe woliery ptaków drapieżnych. Lokalizacja na wzgórzu zapewnia zróżnicowane nasłonecznienie, co jest kluczowe dla hodowli gatunków o odmiennych wymaganiach termicznych. Od oświeceniowej pasji do pozycji globalnego lidera Historia wiedeńskiego zoo jest nierozerwalnie związana z dynastią Habsburgów i ich ambicjami naukowymi. Wspaniała menażeria powstała z pasji cesarza Franciszka I Lotaryńskiego. Mąż Marii Teresy był entuzjastą nauk przyrodniczych i kolekcjonerem rzadkich okazów flory i fauny. Epoka baroku i oświecenia W 1745 roku władca zlecił architektowi Jeanowi Nicolasowi Jadotowi de Ville-Issey zaprojektowanie menażerii, która miała stanąć na terenie dawnej bażanciarni. Budowa została ukończona w lipcu 1752 roku i właśnie ten dzień uznaje się za oficjalną datę otwarcia ogrodu. Centralnym i jednocześnie ostatnim punktem założenia stał się ośmioboczny pawilon śniadaniowy, ukończony w 1759 roku, wokół którego promieniście rozmieszczono 13 wybiegów dla zwierząt. W tamtym okresie menażeria miała charakter prywatny. Cesarz odwiedzał ją po porannej mszy, często w towarzystwie zagranicznych gości, którym prezentował egzotyczne zwierzęta, sprowadzane dzięki ekspedycjom do Indii Zachodnich i Afryki. Sytuacja zmieniła się w 1778 roku, kiedy syn założyciela, cesarz Józef II, otworzył ogrody Schönbrunn dla publiczności. Wstęp był bezpłatny, pod warunkiem posiadania „przyzwoitego stroju”, co należy uznać za pionierski krok w kierunku demokratyzacji dostępu do wiedzy przyrodniczej. Ekspansja i fascynacja egzotyką W XIX wieku Tiergarten Schönbrunn przeszedł istotną ewolucję – ze statycznej kolekcji przekształcił się w dynamiczny ośrodek zoologiczny. W 1800 roku do Wiednia dotarły pierwsze słonie, niedźwiedzie polarne i kangury. 28 lat później zasoby powiększyły się o pierwszą żyrafę. Jej przybycie stało się istnym fenomenem kulturowym – Wiedeńczycy zaczęli nosić stroje w łaty, a cukiernicy wypiekali ciastka w kształcie tych zwierząt. W drugiej połowie XIX stulecia, pod zarządem Aloisa Krausa, zoo przeszło gruntowną modernizację. Dyrektor wprowadził zasady nowoczesnej zootechniki, dbał o higienę wybiegów i zróżnicowaną dietę mieszkańców, co w 1906 roku zaowocowało pierwszymi w historii narodzinami słonia w niewoli. Kataklizmy wojen i odrodzenie XX wiek przyniósł najtragiczniejszy okres w dziejach zoo. Podczas I wojny światowej, z powodu braku paszy i mrozów, populacja zwierząt drastycznie spadła – z 3470 osobników w 1914 roku do zaledwie 400 w 1919 roku. Jeszcze tragiczniejszy bilans przyniosła II wojna światowa, kiedy alianckie naloty zniszczyły niemal 80% infrastruktury ogrodu, zabijając przy tym tysiące zwierząt. Odbudowa trwała dziesięciolecia, ale prawdziwy przełom nastąpił w 1991 roku wraz z prywatyzacją zarządzania obiektem. Utworzenie spółki Tiergarten Schönbrunn GesmbH pod kierownictwem Helmuta Pechlanera pozwoliło na elastyczne pozyskiwanie funduszy i realizację śmiałych projektów architektonicznych, takich jak budowa Domu Lasu Deszczowego czy nowoczesnego wybiegu dla słoni. Wszystko to przyniosło spektakularny rezultat. Obiekt łączący nowoczesną technologię z zabytkową architekturą w 1996 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, wraz z całym kompleksem ogrodów i pałacu Schönbrunn. Zasoby faunistyczne wiedeńskiego zoo Obecnie Tiergarten Schönbrunn jest domem dla ponad 600 gatunków zwierząt, a liczba jego mieszkańców przekracza 8500 osobników. Ogród kładzie szczególny nacisk na hodowlę gatunków zagrożonych wyginięciem, uczestnicząc w europejskich programach ochrony przyrody. Ambasadorzy ochrony Schönbrunn jest jednym z zaledwie kilku ogrodów zoologicznych w Europie, które mają przywilej goszczenia pand wielkich. Współpraca z Chinami w tym zakresie rozpoczęła się w 2003 roku i opiera się na rygorystycznych zasadach naukowych. Największym sukcesem zoo jest fakt, że samica Yang Yang jako pierwsza w niewoli w Europie wychowała swoje młode bez pomocy ludzi. W maju 2025 roku zoo powitało nową parę tych zwierząt – Lan Yun (samicę) i He Feng (samca). Pandy zasiedliły zmodernizowany, powiększony wybieg. Obiekt jest stylizowany na chińską architekturę z naturalnymi elementami wspinaczkowymi i zbiornikami wodnymi. Nowy standard dla arktycznych drapieżników Otwarty w 2014 roku kompleks dla niedźwiedzi polarnych pochłonął 10,7 miliona euro. Ta śmiała inwestycja znacząco zmieniła sposób prezentacji tych drapieżników. Wybieg o powierzchni 1700 metrów kwadratowych imituje krajobraz tundry i estuarium, oferując zwierzętom strumienie, wodospady i głębokie na 5 metrów baseny. To innowacyjne miejsce w części basenów wykorzystuje sól morską, co sprzyja zdrowiu skóry niedźwiedzi. Dla zwiedzających przygotowano interaktywną wystawę poświęconą zmianom klimatycznym, przez które zwierzęta te tracą swoje naturalne siedliska. Flora i fauna tropikalna Jedną z najniezwyklejszych części ogrodu jest Dom Lasu Deszczowego. Ogromny szklany pawilon, zlokalizowany na naturalnym zboczu, ma za zadanie odtwarzać warunki panujące w dżungli Azji Południowo-Wschodniej. Na poszczególnych tarasach, poza bujną roślinnością, można z bliska zobaczyć rudawki, gibony i swobodnie latające egzotyczne ptaki. Wybieg zamieszkują także żółwie i liczne gatunki ryb, dla których zaaranżowano specjalne zbiorniki wodne. W historycznym budynku z 1904 roku znajduje się Dom Pustynny. Prezentowane są tam najniezwyklejsze okazy flory i fauny, między innymi kaktusy i golce piaskowe, które budują swoje kolonie w systemie przezroczystych rur. Inne obiekty Wymienione pawilony stanowią zaledwie niewielką część tamtejszej ekspozycji. Inne ciekawe wystawy, które warto zwiedzić, to między innymi: ORANG.erie – to wybudowana w XIX wieku i zrewitalizowana w 2009 roku palmiarnia, która obecnie jest domem dla orangutanów; Insektarium – otwarty w 2005 roku pawilon prezentuje liczne gatunki owadów. Docelowo ma być także domem dla gadów uratowanych z nielegalnego handlu; Park Ameryki Południowej – eksponowane są tam między innymi kapibary, mrówkojady wielkie i nandu szare. Działalność ekologiczna i naukowa Zoo w Wiedniu należy do grona światowych liderów w reintrodukcji gatunków. Jednym z najbardziej spektakularnych projektów jest przywracanie Europie ibisa łysego północnego. Sukcesy odnotowano również w hodowli batagura słodkowodnego i reintrodukcji puszczyka uralskiego w austriackich lasach. Warto wspomnieć, że na terenie placówki prowadzone są badania nad inteligencją naczelnych. Orangutany biorą udział w dobrowolnych testach z wykorzystaniem ekranów dotykowych i luster, co pozwala naukowcom z Instytutu Maksa Plancka lepiej zrozumieć procesy myślowe tych małp. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Suseł moręgowany wraca do Polski. Ginący gryzoń odzyskuje dawne siedliska
Suseł moręgowany jest jednym z najcharakterystyczniejszych, a przy tym – także jednym z najbardziej zagrożonych elementów środkowoeuropejskiej fauny. Jeszcze w połowie XX wieku ten średniej wielkości gryzoń był stałym elementem polskiego krajobrazu rolniczego. Zmiany w sposobie użytkowania gruntów doprowadziły jednak do jego całkowitego wyginięcia. Obecnie, dzięki wysiłkom organizacji przyrodniczych i ogrodów zoologicznych, gatunek ten przechodzi proces reintrodukcji. Jak wygląda suseł moręgowany? Jakie tereny zamieszkuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Przystosowany do życia na stepach Niegdyś powszechny, dziś ekstremalnie rzadki Towarzyski gryzoń Przywracanie susła polskiej przyrodzie Suseł moręgowany pozostaje jednym z najbardziej wymagających obiektów ochrony czynnej. Jego sukces w Polsce pokazuje, że przy odpowiednim zaangażowaniu naukowym i finansowym możliwe jest odwrócenie procesu wymierania. Jednak stabilność odzyskanych populacji wciąż wymaga ciągłego nadzoru przyrodniczego. Przystosowany do życia na stepach Suseł moręgowany (Spermophilus citellus) jest przedstawicielem rodzaju suseł (Spermophilus) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae). Wygląd tego gryzonia, będącego reliktem plejstocenu, wyraźnie wskazuje na jego ewolucyjne przystosowanie do funkcjonowania w środowiskach otwartych i prowadzenia półpodziemnego trybu życia. Rozmiary i masa Ciało zwierzęcia, osiągające od 17 do 23 cm długości, jest smukłe i wydłużone. To ułatwia mu przemieszczanie się w ciasnych korytarzach nor. Masa wykazuje dużą zmienność sezonową i osobniczą, wahając się od 200 do 350 gramów. Największe wartości, dochodzące do 500 gramów, osiąga tuż przed zapadnięciem w sen zimowy, kiedy to organizm gromadzi zapasy tłuszczu niezbędne do przetrwania wielomiesięcznej hibernacji. Ubarwienie Ubarwienie susła pełni funkcję ochronną. Krótkie, gładkie futro na grzbiecie i bokach jest żółtawoszarawe lub szarobrązowe, pokryte nieregularnym wzorem ciemniejszych plamek lub cętek. Strona brzuszna, podgardle i wyraźne obwódki wokół oczu są jaśniejsze, zazwyczaj żółtokremowe. Ogon jest stosunkowo krótki – mierzy od 31 do 90 mm. Jest on jednak puszysty, a sierść na nim jest wyraźnie dłuższa niż na reszcie ciała. Głowa Głowa susła charakteryzuje się dużymi, ciemnymi oczami o migdałowym kształcie, osadzonymi wysoko na czaszce. Takie umiejscowienie narządu wzroku pozwala zwierzęciu obserwować otoczenie przy minimalnym wychyleniu z nory lub podczas stania „słupkiem”, co jest kluczowe dla wczesnego wykrywania drapieżników. Uszy o zaokrąglonych końcach są zredukowane, częściowo ukryte w futrze, co minimalizuje opór i ryzyko urazów podczas kopania. Istotną cechą anatomiczną są silnie rozwinięte worki policzkowe, służące do gromadzenia i transportowania pokarmu do podziemnych schronień. Kończyny są krótkie, ale silne, zakończone płaskimi, długimi i mocnymi pazurami. Stanowią one wyspecjalizowane narzędzia do drążenia nor w zbitej glebie. Niegdyś powszechny, dziś ekstremalnie rzadki Pierwotnie areał susła moręgowanego rozciągał się na rozległym obszarze Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej. Charakterystycznego gryzonia można było spotkać między innymi w niemieckiej Saksonii, południowej i południowo-zachodniej Polsce, Czechach, północno-wschodniej Austrii, na Węgrzech i południowej Słowacji, a także we wschodniej i południowej Rumunii, w Mołdawii, Bułgarii, na Ukrainie i europejskiej części Turcji. Rozproszone populacje występowały też na terenie Grecji. Na wielu z wymienionych terenów gatunek ten uznaje się obecnie za wymarły. Naturalnie występujących populacji próżno szukać choćby w Niemczech i Polsce, a na Słowacji i Ukrainie zwierzęta te zanikły na większej części pierwotnego zasięgu. Suseł moręgowany w Polsce W Polsce suseł moręgowany zasiedlał głównie tereny Śląska. Pierwsze oficjalne doniesienia pochodzą z 1815 roku, z rejonu Głubczyc. W kolejnych dekadach odnotowywano jego obecność pod Legnicą (1877), Przemkowem (lata 80. XIX w.) oraz Głogowem (1893). Na początku XX wieku susły zawędrowały nawet pod Zieloną Górę i Żagań, co stanowiło najdalej na północ wysunięte stanowisko gatunku. Największa znana historyczna kolonia zamieszkiwała poligon wojskowy w Łambinowicach koło Niemodlina. Na tym obszarze zwierzęta te występowały tak licznie, że były tępione jako szkodniki. Preferencje siedliskowe Suseł moręgowany, którego przodkowie w plejstocenie zamieszkiwali rozległe stepy, jest specjalistą od terenów otwartych, nisko porośniętych i suchych. Jego wymagania siedliskowe są specyficzne, a to czyni go podatnym na zmiany w strukturze krajobrazu. Kluczowym elementem siedliska jest obecność lekkiej, dobrze zdrenowanej gleby, która umożliwia budowę głębokich i trwałych systemów nor. Gatunek ten preferuje środowiska takie jak: suche, nasłonecznione łąki i pastwiska, gdzie roślinność jest utrzymywana w stanie niskim poprzez wypas zwierząt lub regularne koszenie, nieużytki, ugory oraz piaszczyste tereny poeksploatacyjne, stworzone przez człowieka sztuczne siedliska, które imitują warunki stepowe, między innymi lotniska trawiaste, pola golfowe, boiska sportowe, miedze śródpolne, skarpy oraz pagórki o wystawie południowej, zapewniające szybkie nagrzewanie się gruntu po zimie. Towarzyski gryzoń Zwierzęta te żyją w składających się z wielu rodzin koloniach. Należy jednak podkreślić, że dorosłe osobniki zazwyczaj utrzymują własny system nor. Prowadzą dzienny tryb życia, charakteryzujący się dwoma szczytami aktywności: intensywnym żerowaniem w godzinach przedpołudniowych i ponownym wyjściem na powierzchnię późnym popołudniem. Ważnym elementem życia społecznego jest komunikacja wokalna. Susły emitują różnorodne piski i gwizdy, które pełnią funkcję alarmową. Wyróżnia się różne typy zawołań, w zależności od rodzaju i bliskości zagrożenia. Inny sygnał ostrzega przed nadlatującym drapieżnikiem, a inny przed skradającym się. Po usłyszeniu ostrzeżenia, wszystkie pozostające w zasięgu osobniki natychmiast przerywają żerowanie i prostują się, aby ocenić sytuację. W przypadku potwierdzenia niebezpieczeństwa, błyskawicznie uciekają do najbliższych nor. Przywracanie susła polskiej przyrodzie Zniknięcie susła moręgowanego z dużych obszarów Europy było wynikiem splotu kilku czynników, z których większość miała charakter antropogeniczny. Wśród kluczowych należy wymienić: zmianę sposobu użytkowania gruntów, intensyfikację rolnictwa, zalesianie nieużytków, fragmentację krajobrazu. Po całkowitym wyginięciu susła moręgowanego w Polsce na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, podjęto ambitne działania na rzecz jego przywrócenia. Kluczową rolę odegrało Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”, które we współpracy z Ogrodem Zoologicznym w Poznaniu, Stowarzyszeniem BIOS oraz uniwersytetami w Poznaniu i Opolu zainicjowało program „SUSEŁ”. W Polsce funkcjonuje obecnie kilka kluczowych stanowisk reintrodukcji: Kamień Śląski, Jakubów Lubiński, Głębowice i Rościsławice, Mimo starań przyrodników, sytuacja biologiczna tego gatunku wciąż jest krytyczna. Znajduje to odzwierciedlenie w najwyższym stopniu ochrony prawnej na poziomie krajowym i europejskim. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
„Ustawa łańcuchowa” przegłosowana przez Sejm. Jest zakaz trzymania zwierząt na uwięzi, kwestia wielkości kojców pozostaje otwarta
Ustawa o ochronie zwierząt w nowym brzmieniu została uchwalona przez Sejm w piątek, 29 maja 2026. Nowelizacja, nazywana „ustawą łańcuchową”, obejmuje też koty, wprowadza nowe wymogi co do konstrukcji kojców, obowiązek zapewnienia odpowiedniej budy i codziennego ruchu. Ustawa wejdzie w życie za 12 miesięcy.
W piątek w Sejmie zapadła decyzja, która zmieni codzienność tysięcy właścicieli zwierząt: posłowie uchwalili nowelizację ustawy o ochronie zwierząt, nazywaną „ustawą łańcuchową”. Dokument wprowadza zakaz trzymania psów i kotów na uwięzi oraz doprecyzowuje, w jakich warunkach zwierzę może przebywać w kojcu. Za zmianami głosowało 381 posłów. To już drugie podejście Sejmu do tej ustawy – pierwszą zawetował prezydent Karol Nawrocki i zgłosił własny projekt. Obecna ustawa jest kompromisem. Koniec uwięzi, ale nie koniec obowiązków Sednem nowelizacji jest zakaz trzymania na uwięzi psów i kotów. Trzymanie psa w kojcu będzie jednak wciąż dopuszczalne, pod warunkiem, że będzie miał przestrzeń do swobodnego poruszania się i realizacji naturalnych potrzeb. Kojec ponadto ma być trwały i stabilny, a co najmniej dwa jego bloki muszą przepuszczać światło i umożliwiać swobodny przepływ powietrza. Wrowadzono jeszcze jedną, niezwykle ważną z punktu widzenia dobrostanu zwierząt zmianę. Każdemu psu trzymanemu w kojcu trzeba będzie zapewnić codzienny ruch poza zamknięciem, dostosowany do jego wieku, stanu zdrowia oraz potrzeb gatunkowych. Nowe przepisy wprowadzają również obowiązek zapewnienia budy, gdy pies przebywa w kojcu, w nieogrzewanym pomieszczeniu lub na otwartej przestrzeni. Buda ma być wykonana z drewna lub materiałów drewnopochodnych, stanowić barierę termiczną, mieć izolację cieplną i chronić przed warunkami atmosferycznymi. Jej wielkość powinna być dostosowana do rozmiaru psa. Kiedy będzie można trzymać psa na uwięzi? Ustawa przewiduje wyjątki Ustawa przewiduje wyjątki dopuszczające stosowanie uwięzi. Obejmą one m.in. transport, udział w wystawie oraz zabiegi. Dodatkowo możliwe ma być krótkotrwałe, incydentalne użycie uwięzi poza miejscem stałego bytowania psa, jeśli nie narusza to dobrostanu zwierzęcia. Przepisy nie obejmą też psów wykorzystywanych do celów specjalnych. Psy utrzymywane w schroniskach dla zwierząt nie będą podlegać przepisom regulującym wielkość kojców. Dodano też rozwiązania dotyczące psów utrzymywanych w „celach hodowlanych w niektórych zakładach” – ten fragment rodzi wiele pytań. Co umożliwiło kompromis między Sejmem a prezydentem? Punktem spornym była wielkość kojców. Tego problemu nie rozwiązano – ustawa po prostu go nie precyzuje. Minimalną powierzchnię, ma określić w rozporządzeniu minister rolnictwa po zasięgnięciu opinii Głównego Lekarza Weterynarii. Przy tworzeniu tych wytycznych mają być uwzględnione m.in. wysokość psa w kłębie, liczba psów w kojcu, wymagania suki karmiącej ze szczeniętami do 3. miesiąca życia oraz konieczność zapewnienia swobody ruchu i możliwości realizacji naturalnych potrzeb. Łatwo przewidzieć, że teraz to właśnie brzmienie tego rozporządzenia będzie budziło największe emocje. Nowelizacją zajmie się teraz Senat, a następnie ustawa ponownie trafi na biurko prezydenta. Źródła: Interia, Wyborcza.pl, Wirtualna Polska
Podjęto próbę ratowania humbaka Timmy’ego. Jego ostatnie chwile upływają w atmosferze kontrowersji i protestów
Timmy wciąż leży uwięziony na mieliźnie w pobliżu wyspy Poel w Zatoce Meklemburskiej. Żyje, ale jego oddech jest coraz słabszy. Lokalne władze podjęły ostatnią próbę ratowania go, choć nie zmienia to wcześniej ogłoszonej strategii o zaprzestaniu ingerencji.
Stanowisko lokalnych władz, działających w porozumieniu z ekspertami jest wciąż nieprzejednane: wieloryba należy zostawić w spokoju i pozwolić mu na naturalną śmierć. Kategorycznie odrzucono wszelkie scenariusze poruszenia lub transportu wieloryba jako potencjalnie szkodliwe, bolesne i mogące doprowadzić do szybszej śmierci. Podjęto jednak ostatnią, nieinwazyjną próbę pomocy. Ostatnia próba ratunku – Transport wieloryba teraz na głębsze wody byłby jak rzucenie w powietrze ptaka, który zderzył się z szybą i oczekiwanie, że poleci – stwierdziła Lisa Klemens z Muzeum Morskiego w Stralsund. Za swoją wypowiedź jest obrażana w internecie, pojawiły się nawet groźby. 12 kwietnia wieczorem podjęto jednak ostatnią próbę ratunku, choć nie polegała ona na żadnych fizycznych działaniach. Timmy’emu odtworzono jego własne, wcześniej nagrane wołania. Nie przyniosło to żadnego rezultatu. Nie wszystkie organizacje popierają działania władz Wśród organizacji prozwierzęcych, choć w większości popierają stanowisko władz, zdarzają się odmienne zdania. Amerykańska organizacja Stranded No More, zajmująca się monitorowaniem przypadków utknięcia waleni na mieliznach i plażach, krytykuje ostatnią próbę ratunku. Jej zdaniem odtwarzanie Timmy’emu jego własnych dźwięków jest nie tylko nieskuteczne, ale powoduje też dodatkowe cierpienie. To tak, jakby odtworzyć komuś jego własne krzyki o pomoc. To ważny argument: humbaki to zwierzęta niezwykle inteligentne i komunikatywne, posiadające skomplikowany „język” którym się porozumiewają. Jest wysoce prawdopodobne, że Timmy zarówno rozpoznał że to jego własny głos, jak i silny sygnał stresu. Stranded No More mocno krytykuje raport Ministerstwa Klimatu Meklemburgii-Pomorza Przedniego z 7 kwietnia. Zdaniem organizacji Timmy nie został odpowiednio przebadany, a co za tym idzie wyciągnięto błędne wnioski na temat jego stanu i podjęto błędne decyzje o zaprzestaniu ratowania. Aktywiści wskazują, że wbrew twierdzeniom raportu istnieją sposoby na transport walenia tej wielkości. Organizacja stoi na stanowisku, że programy ratowania uwięzionych na mieliznach waleni ogólnie wymagają reformy i szybszego działania, przeważnie spowolnionego przez procedury i długi łańcuch decyzyjny. Ich zdaniem na świecie generalnie zbyt szybko podejmuje się decyzje o eutanazji w takich przypadkach. Odzew społeczny, plan milionera i protesty Choć ostatnie słowo w sprawie Timmy’ego mają władze i eksperci, nie brakuje osób które proponują własne rozwiązania. Jedną z nich jest multimilioner Walter Gunz, jeden z założycieli formy Media Markt, który przedstawił własny plan ratowania humbaka. Zakłada on podanie wielorybowi antybiotyków w celu doraźnej poprawy jego stanu, a potem wykopanie rynny w dnie morskim, aby wieloryb mógł wypłynąć na głębszą wodę. Tam nurkowie mieliby bardziej szczegółowo zbadać zwierzę i podjąć decyzję o ostatecznym wypuszczeniu go. Gunz przedstawił swój plan władzom 10 kwietnia. Został on odrzucony. Urzędnicy stwierdzili, że jakakolwiek interwencja pogorszyłaby cierpienie wieloryba, a nawet udana operacja mogłaby spowodować, że zwierzę ponownie utknie na mieliźnie. Gunz rozważa podjęcie kroków prawnych. – Śledziłem los wieloryba w mediach. Naprawdę mnie to poruszyło. Nie chcę być biernym obserwatorem, chcę pomóc – powiedział Gunz dziennikowi „Bild”. W Wismarze, mieście najbliższym miejsca utknięcia wieloryba, około 150 osób utworzyło „ludzki łańcuch” żądając pomocy dla wieloryba. Odnotowano też naruszenie 500-metrowej strefy ochronnej: do zwierzęcia próbowała podpłynąć kobieta w piankowym stroju do nurkowania. Źródła: Raport Ministerstwa Klimatu Meklemburgii-Pomorza Przedniego, Stranded No More, NDR, Bild Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy umiera u wybrzeży Niemiec. Władze podjęły ostateczną decyzję
Mieszkańcy okolic Wismaru i wyspy Poel na wybrzeżu Morza Bałtyckiego w Niemczech od wielu dni kibicują humbakowi, który utknął na płyciźnie. Po początkowych sukcesach i wyprowadzeniu zwierzęcia na głębsze wody, sytuacja się pogorszyła. Eksperci są zgodni: wieloryb umiera i trzeba zaprzestać wszelkich prób pomocy czy eutanazji.
Humbak, nazwany Timmy, już trzykrotnie trafiał na mieliznę Morza Bałtyckiego u wybrzeży niemieckiej Meklemburgii, a pierwszy raz stało się to ponad miesiąc temu, 3 marca. Mimo początkowych sukcesów, wszystko wskazuje na to, że utknął już ostatecznie, przy wyspie Poel. W próby pomocy oraz ocenę stanu zwierzęcia zaangażowało się mnóstwo osób i organizacji. Naukowcy wskazują najlepsze rozwiązanie i jest ono dla wielu trudne do zaakceptowania: wieloryb umiera i trzeba mu na to pozwolić. Eksperci są zgodni co do stanu wieloryba Bianca König, ekspertka z organizacji Whale and Dolphin Conservation (WDC) w Niemczech, uważa, że wieloryb jest w agonii. Dowodem jest fakt, że przestał już reagować na obecność łodzi. König dodaje, że długotrwałe przebywanie na mieliźnie sprawia, że organy wewnętrzne humbaka są uciskane przez jego własny ciężar, co może prowadzić do niedokrwienia. Jej zdanie jest zgodne z opinią ekspertów, którzy wypowiadali się wcześniej, m.in. Stephanie Groß z Instytutu ITAW oraz Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa. Opinię wydała także organizacja British Divers Marine Life Rescue, sytuację wytłumaczono też w „Scientific American”. Kiedy jeszcze miał nieco sił, przy wyższym poziomie wody humbak mógłby podjąć próbę odpłynięcia na głębsze wody. Teraz nie ma już na to nadziei. Ponadto jego ciało częściowo wystaje nad wodę, a skóra wysycha i jest narażona na bezpośredni kontakt z promieniami słońca. Kolejnym czynnikiem który stopniowo zmniejsza szanse na przeżycie jest niskie zasolenie wody. Timmy od wielu dni tkwi w wodzie, która mu szkodzi. Na jego skórze pojawiają się zmiany i uszkodzenia, prawdopodobnie sprawiające mu ból. Wszelkie próby transportu byłyby dodatkowym cierpieniem. Podejmowano próby polewania zimną wodą z Bałtyku, co przynosiło zwierzęciu chwilową ulgę. Czy można skrócić cierpienie Timmy’ego? Wszystko wskazuje na to, że humbak umrze w ciągu najbliższych godzin lub dni. Bardzo trudno oszacować, kiedy dokładnie. Według wszystkich ekspertów i służb zaangażowanych w sprawę od wielu dni, naturalna śmierć będzie najlepszym rozwiązaniem. Zwierzę jest już tak osłabione, że najprawdopodobniej umarłoby podczas próby pomocy, która przecież musiałaby być związana z przeniesieniem na głębsze wody. Pomysł, by sprowadzić katamaran z Danii i za jego pomocą odholować humbaka, został odrzucony. W ostatnich dniach władze i eksperci częściej zastanawiali się nad opcjami eutanazji niż pomocy. Wydawałoby się, że to łatwiejsza sprawa, ale nie w przypadku tak ogromnego zwierzęcia. Brano pod uwagę trzy rozwiązania: zastrzelenie, uśpienie oraz… wysadzenie. Po dokładnej analizie odrzucono je wszystkie. Żaden nie daje pewności, że eutanazja nastąpi odpowiednio szybko i nie przysporzy dodatkowego cierpienia wielorybowi. W przypadku zwierzęcia tej wielkości po prostu nie ma odpowiednich dawek leków usypiających i możliwości podania za jednym zamachem. Metody z użyciem broni i materiałów wybuchowych nie dają pewności. Co się stanie z ciałem humbaka? Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus ujawnił, że władze przygotowują się już do transportu martwego wieloryba, odmówił jednak podania szczegółów. Autopsja zwierzęcia nastąpi w Niemieckim Muzeum Morskim w Stralsund. Instytut Nauk Biologicznych Uniwersytetu w Rostock podjął się spreparowania szkieletu. Źródło: NDR, British Divers Marine Life Rescue, Scientific American Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Uznano go za wymarłego, ale powrócił. Poznaj kanguroszczura – niezwykłego „ogrodnika” Australii
Kanguroszczur to jedno z mniej znanych, a jednocześnie najbardziej intrygujących zwierząt Australii. Przez dekady wiele jego populacji zniknęło z mapy kontynentu, a jeden z gatunków uznano nawet za wymarły, zanim ponownie odkryto go pod koniec XX wieku. Dziś kanguroszczury są symbolem kruchości australijskich ekosystemów i przykładem tego, jak szybko zmiany środowiskowe mogą wpłynąć na los całej grupy ssaków.
Spis treści: Występowanie i tryb życia Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Zagrożenia i status ochrony Kanguroszczur to potoczna nazwa przedstawicieli rodzaju Potorous, należącego do rodziny Potoroidae w obrębie torbaczy. Został on opisany naukowo w 1804 roku, a jego nazewnictwo było przedmiotem sporów taksonomicznych w XIX wieku. Rodzaj ten obejmuje cztery gatunki, z których trzy żyją współcześnie, a jeden uznawany jest za wymarły. Są to niewielkie torbacze o zwartej sylwetce, stosunkowo długich tylnych kończynach i ogonie pełniącym funkcję stabilizującą podczas poruszania się skokami. Ich masa ciała zależy od gatunku i waha się od 0,66 kg w przypadku kanguroszczurów myszatych do nawet 2,2 kg w przypadku kanguroszczurów długonogich. Charakterystyczną cechą kanguroszczurów jest budowa czaszki i uzębienia. Współczesne gatunki mają wydłużoną i wąską czaszkę, natomiast forma wymarła wyróżniała się szerszym, spłaszczonym profilem. Silnie rozwinięte kły oraz wyspecjalizowane przedtrzonowce pozwalają im skutecznie przetwarzać pokarm roślinny i grzybowy. Występowanie i tryb życia Kanguroszczur występuje wyłącznie w Australii. Współczesne populacje są rozproszone i zajmują ograniczone obszary południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej części kontynentu, a także Tasmanii. Dawniej zasięg rodzaju był znacznie szerszy, jednak presja środowiskowa i działalność człowieka doprowadziły do jego drastycznego zmniejszenia. Środowiskiem życia kanguroszczurów są przede wszystkim lasy i zarośla. Najchętniej bytują w leśnym poszyciu. Zwierzęta te prowadzą głównie nocny tryb życia. W ciągu dnia ukrywają się, a po zmroku wyruszają na poszukiwanie pokarmu. Ich dieta opiera się w dużej mierze na grzybach, korzonkach, trawach i larwach. Kanguroszczury wykorzystują silnie rozwinięty węch. Po zlokalizowaniu potencjalnego źródła pożywienia kopią w celu wydobycia pokarmu. W ten sposób przyczyniają się do rozprzestrzeniania zarodników grzybów i odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu leśnych ekosystemów. W przeszłości wcześni europejscy osadnicy uznawali je za szkodniki upraw, gdyż potrafiły żerować na roślinach użytkowych. Dziś jednak postrzegane są przede wszystkim jako cenny element rodzimej fauny Australii. Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Do rodzaju Potorous zalicza się cztery gatunki: trzy współcześnie żyjące oraz jeden wymarły. Różnią się one zasięgiem występowania, budową czaszki oraz stopniem zagrożenia. Kanguroszczur właściwy (myszaty) Kanguroszczur właściwy (Potorous tridactylus), nazywany również kanguroszczurem myszatym, to gatunek typowy zwierząt tego rodzaju. Występuje on w południowo-wschodniej Australii oraz na Tasmanii. Preferuje lasy i obszary z gęstym podszyciem, gdzie znajduje odpowiednie warunki do żerowania. Kanguroszczur myszaty charakteryzuje się smukłą, wydłużoną czaszką. Jego sierść jest popielata lub brunatnoszara z białym spodem, a ciało bez ogona mierzy 25,9–41 cm. Częściowo chwytny ogon ma około 20 cm długości. Kanguroszczur właściwy dożywa do 7 lat. Prowadzi skryty, nocny tryb życia i rzadko bywa obserwowany w naturze. Jego populacje w wielu miejscach uległy zmniejszeniu, jednak gatunek nie znajduje się w tak dramatycznej sytuacji jak inne kanguroszczury. Kanguroszczur reliktowy Kanguroszczur reliktowy (Potorous gilbertii) uchodzi za jednego z najrzadszych ssaków Australii. Został opisany w 1841 roku, a w 1870 roku uznano go za wymarłego. Dopiero w 1994 roku niewielką populację odkryto ponownie w rezerwacie Two Peoples Bay w Australii Zachodniej, a do jego przetrwania nieświadomie przyczynił się książę Filip. Początkowo liczebność dzikiej populacji była bardzo niewielka. Dzięki intensywnym działaniom ochronnym udało się ją zwiększyć, jednak gatunek nadal pozostaje krytycznie zagrożony wyginięciem. Kanguroszczur reliktowy ma szarobrązowe futro o krótkim włosiu. Ma wąską, wydłużoną czaszkę. Ciało bez ogona może mierzyć nawet do 37,1 cm, a sam ogon od 20 do 23,6 cm. Bardzo ograniczony zasięg występowania kanguroszczura reliktowego czyni go wyjątkowo podatnym na zagrożenia, choroby oraz drapieżnictwo. Kanguroszczur szerokolicy Kanguroszczur szerokolicy (Potorous platyops) jest gatunkiem wymarłym. Został opisany w XIX wieku, a wkrótce po tym zniknął z obszarów swojego występowania. Wyróżniał się odmienną budową czaszki – jego pyszczek był szerszy i bardziej spłaszczony niż u pozostałych gatunków. Kanguroszczur szerokolicy był podobny do szczura. Mierzył do 34 cm (bez ogona), a jego futro miało szarą barwę na grzbiecie, a białą na podbrzuszu. Przyczyny jego wyginięcia wiąże się z działaniem drapieżników, a także z przekształceniami środowiska naturalnego. Kanguroszczur długonogi Kanguroszczur długonogi (Potorous longipes) został opisany naukowo dopiero w 1980 roku. Występuje w ograniczonych rejonach południowo-wschodniej Australii i jest obecnie ograniczony do dwóch subpopulacji. Jak wskazuje nazwa, wyróżnia się stosunkowo długimi tylnymi kończynami. Ciało kanguroszczura długonogiego mierzy 38–41,5 cm, a ogon nawet do 32,5 cm. Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem, głównie ze względu na utratę siedlisk i presję drapieżników. Podobnie jak inne kanguroszczury, prowadzi nocny tryb życia i specjalizuje się w wyszukiwaniu korzonków, grzybów, bulw i drobnych bezkręgowców. Zagrożenia i status ochrony Wszystkie współczesne gatunki rodzaju Potorous zostały silnie dotknięte zmianami środowiskowymi od czasu europejskiej kolonizacji Australii. Najważniejsze zagrożenia to: drapieżnictwo ze strony introdukowanych gatunków, zwłaszcza lisów, utrata i fragmentacja siedlisk, zmiany reżimu pożarowego, presja ze strony działalności rolniczej. Kanguroszczur reliktowy znajduje się w kategorii krytycznie zagrożonych, natomiast kanguroszczur długonogi jest uznawany za zagrożony. Kanguroszczur właściwy ma stosunkowo stabilniejszą sytuację, choć również wymaga monitoringu i jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia. Kanguroszczur szerokolicy uznawany jest za gatunek wymarły. Ochrona kanguroszczurów obejmuje tworzenie rezerwatów, kontrolę populacji drapieżników oraz programy hodowli i translokacji. Przypadek ponownego odkrycia kanguroszczura reliktowego pokazuje, że nawet niewielkie populacje mogą przetrwać w sprzyjających warunkach, jednak ich przyszłość zależy od konsekwentnych działań ochronnych. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Delfiny są bardzo inteligentne. Niestety, ludzie wciąż na nie polują i zmuszają je do niewolniczej pracy
Delfiny są zabijane na mięso w Japonii i zamykane w delfinariach na całym świecie. Film dokumentalny „Reiwa” pokazuje ten nieludzki proceder.
Reiwa (jap. 令和) to nazwa ery panowania cesarza Japonii Naruhito, obowiązująca od 1 maja 2019 r. Rząd Japonii poinformował, że oficjalne tłumaczenie nazwy nowej ery w języku angielskim brzmi „Beautiful Harmony”, czyli „Piękna Harmonia”. „Reiwa” to również tytuł filmu dokumentalnego, który wyprodukowaliśmy wraz z Katarzyną Kozak. Porusza on temat polowań na delfiny w Japonii, procederu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade – oraz zamykania delfinów w niewoli, w wodnych parkach rozrywki, delfinariach, oceanariach i innych miejscach tego typu. Film jest dostępny na YouTube. Delfiny są zagrożone – także w Polsce Delfiny to ruchliwe ssaki, jedne ze szczytowych oceanicznych drapieżników. Badania naukowe wykazały, że te zwierzęta są samoświadome, posiadające bardzo mocno rozwinięty system nerwowy, przejawiają wiele umiejętności kognitywnych. Ich życie społeczne jest bardzo rozbudowane, są emocjonalne. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku miał miejsce boom na delfinaria. Przyczyniła się do tego głównie popkultura, a naturalna, „uśmiechnięta” fizjonomia delfina zaczęła stać się jego przekleństwem. View oEmbed on the source website Dlaczego w Polsce zajęliśmy się delfinami? Przeciwstawiamy się jakiejkolwiek formie przemocy i eksploatacji zwierząt, tym bardziej w cyrkach – bo tym są tak naprawdę delfinaria. Choć w Polsce nie ma delfinariów – Polacy korzystają z tego typu „rozrywki” np. podczas wakacyjnych wyjazdów do Turcji, Egiptu, Dubaju i innych miejsc, które kupują delfiny z japońskiego miasta Taiji. Ruch turystyczny, dla którego delfiny są magnesem, przynosi krociowe zyski. Pojedynczy, wytresowany delfin butlonos może być wart od 100 tys. do 1,5 miliona dolarów. Cena zależy głównie od stopnia wytresowania delfina, od tego, jak się z nim „pracuje”, od jego charakteru. Poprzez różne programy kontaktu z widzami, pokazy, sesje pływania, karmienia, możliwość robienia sobie zdjęć z delfinem, generuje on dla morskiego parku roczny przychód ponad 1 miliona dolarów. Właściciele delfinariów, inwestując w pozyskanie i wytrenowanie delfina, oczekują zwrotu z tej inwestycji i zysków. A żeby były zyski, delfiny muszą pracować, pracować, pracować. Do współudziału przy tworzeniu filmu „Reiwa” zaprosiliśmy ekspertów: Jakuba Banasiaka – psychologa zachowań zwierząt, członka „Dolphinaria Free Europe Coalition”, uczestnika badań nad zachowaniami dzikich delfinów, eksperta w dziedzinie dobrostanu delfinów trzymanych w niewoli, problematyki whale & dolphin watching i delfinoterapii, współpracownika Fundacji Viva!, Roberta Maślaka – biologa z Uniwersytetu Wrocławskiego zaangażowanego na rzecz humanitarnej ochrony zwierząt, zabierającego głos w istotnych społecznie problemach związanych z warunkami życia gatunków nieudomowionych w niewoli, współautora projektu dotyczącego zachowania i dobrostanu niedźwiedzi. Obaj eksperci podejmowali działania w sprawie zapobieżenia budowie delfinariów w Polsce. Krwawe polowania w Japonii Bardzo ważne materiały, bez których dokument nie uzyskałby ostatecznego kształtu, pochodzą bezpośrednio z Japonii – od Kunito Seko, mieszkańca Taiji działającego w tej sprawie od wielu lat. To dzięki niemu wiemy, co dzieje się każdego dnia w tym mieście. Jego praca jest trudna, wymaga podejmowania niełatwych decyzji, aby relacjonować działania myśliwych z Taiji. Seko jest okiem i uchem setek ludzi działających w tej sprawie. Każdego ranka, około godziny 6 czasu japońskiego, rozpoczyna live streaming i prezentuje, co dzieje się w porcie Taiji. Następnie, gdy myśliwi wypłyną na polowanie, relacjonuje ich powrót lub sam proces polowania, gdy myśliwi namierzą stado. Ukazuje światu, jak myśliwi, tworząc formację z łodzi i ścianę dźwięku, zapędzają delfiny w pobliże wybrzeża. Następnie – już innymi łodziami – zamykają stada w małych zatokach, gdzie dokonują rzezi lub wyłapują delfiny do niewoli. Agencja rybacka z Taiji, w prefekturze Wakayama w Japonii zwraca uwagę na kultywowanie tradycji polowań na delfiny, ale również na fakt, że delfiny migrujące wzdłuż wschodniego wybrzeża Japonii, z ciepłym prądem Kuro Siwa, pustoszą okoliczne wody z ryb. To bardzo częsta uwaga ludzi, którzy sami pustoszą oceany. Brak ryb jest efektem przełowienia, które zgotował nam światowy przemysł rybacki. Obecnie tylko 1% Japończyków spożywa mięso delfina. Można je znaleźć w sklepie w Taiji oraz w okolicznych miasteczkach, ale spożycie nawet na tym obszarze jest znikome. Tak naprawdę polowania istnieją z powodu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade. Każdego roku pomiędzy wrześniem a końcem lutego (choć w marcu zezwala się na polowania na jeszcze dwa gatunki delfinów), w Japonii ma miejsce sezon polowań na delfiny. Kwoty połowowe ustala ministerstwo rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa. Gdyby delfiny były pod jurysdykcją ministerstwa środowiska, znajdowałyby się pod ochroną. Pomóż delfinom Ten dokument to krzyk rozpaczy i wołanie o opamiętanie skierowany do turystów oraz użytkowników delfinariów, delfinoterapii oraz wszystkich form wykorzystywania delfinów. To również forma nacisku na administrację japońską w celu zakończenia corocznych polowań na delfiny w Japonii. Czy biuro podróży, z którego korzystasz, promuje i sprzedaje wycieczki do delfinarium? Wiele polskich firm turystycznych wciąż to robi, łącznie z rynkowymi liderami. Za kilkanaście dni ruszamy z oficjalną kampanią razem z Fundacją Międzynarodowy Ruch Na Rzecz Zwierząt Viva!, ale już teraz potrzebujemy głosu każdego z was. Pomóż przekonać polskich touroperatorów, aby przestali wspierać biznesy oparte na niewoli delfinów. Proszę – podpisz petycję online „NIE! dla delfinarium”. Źródła: Dzikie Życie, Magazyn Vege Edwin Radzikowski Rocznik 1975, założyciel polskiego oddziału Fundacji kpt. Paula Watsona, aktywista prozwierzęcy i prośrodowiskowy, organizator wielu akcji w przestrzeni publicznej oraz social mediach. Weganin. Wychodzący poza warunkujące ramy współczesnego świata, pełny pasji i chęci ku eksperymentowaniu, niewykształcony artysta. Grafik, poeta, aktor, muzyk. Poszukiwacz światła.
Radykalna zmiana w turystyce. Znany przewodnik mówi „stop” atrakcjom z udziałem zwierząt
Od dekad Michelin kojarzy się nie tylko z gwiazdkami przyznawanymi najlepszym restauracjom, lecz także z rekomendacjami miejsc i doświadczeń wartych podróży. Jego przewodniki wyznaczały kierunki, podpowiadały, co zobaczyć i jak spędzić czas w różnych częściach świata. Teraz, w roku setnych urodzin przewodnika, marka ogłasza istotną zmianę: z list polecanych atrakcji znikną aktywności wykorzystujące zwierzęta – w tym przejażdżki na słoniach czy wielbłądach. To sygnał, że nawet najbardziej ugruntowane instytucje turystyczne redefiniują dziś swoje standardy odpowiedzialności.
Michelin od lat uchodzi za jeden z najbardziej wpływowych autorytetów w świecie gastronomii i turystyki. Jego Zielony Przewodnik, obok słynnych gwiazdek kulinarnych, wskazywał podróżnym zabytki, muzea i lokalne atrakcje uznawane za warte odwiedzenia. Kilka dni temu organizacja People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) poinformowała, że wydawca potwierdził rezygnację z promowania atrakcji turystycznych opartych na wykorzystywaniu zwierząt oraz ze sprzedaży produktów skórzanych powiązanych z marką. Decyzja ta wpisuje się w szerszą debatę o etyce podróżowania i może oznaczać realny przełom w sposobie, w jaki globalne przewodniki definiują, co „warto zobaczyć”. Michelin rezygnuje z atrakcji z udziałem zwierząt Za barwnymi fotografiami z egzotycznych wakacji często kryje się rzeczywistość, której turyści nie widzą. Przejażdżki na słoniach, pokazy z udziałem dzikich kotów czy popularne w niektórych krajach przejażdżki na wielbłądach od lat budzą sprzeciw organizacji prozwierzęcych. To, co dla odwiedzających bywa jednorazową atrakcją, dla zwierząt nierzadko oznacza długotrwały stres, przemoc i tresurę opartą na bólu. Właśnie na ten rozdźwięk między wakacyjną estetyką a kulisami branży turystycznej zwrócono uwagę przy okazji najnowszych zmian w Zielonym Przewodniku Michelin. Jak poinformowała PETA w komunikacie z 26 lutego 2026 roku, wydawca Zielonego Przewodnika potwierdził, że nie będzie już polecać „atrakcji turystycznych z wykorzystaniem zwierząt”, w tym przejażdżek na słoniach i wielbłądach, ani sprzedawać wyrobów skórzanych sygnowanych marką. W oświadczeniu Michelin Éditions podkreślono: „Jesteśmy przekonani o potrzebie prezentowania treści promujących odpowiedzialną turystykę, która obejmuje dobrostan zwierząt. Dlatego też z naszych przewodników usunęliśmy działania, które mogą prowadzić do znęcania się nad zwierzętami”. Zmiany objęły również najnowsze wydanie Zielonego Przewodnika po Hiszpanii, w którym walki byków zostały określone jako „okrutna i zanikająca tradycja”. Nic dziwnego – według danych przywoływanych przez PETA niechęć wobec korridy w Hiszpanii systematycznie rośnie i obecnie aż 8 na 10 Hiszpanów deklaruje sprzeciw wobec tego widowiska. W trakcie walk byki są bowiem wielokrotnie ranione lancami i banderillami, a finałem spektaklu jest próba zadania śmiertelnego ciosu mieczem, który ma przebić płuca zwierzęcia. Dla obrońców praw zwierząt nie jest to element folkloru, lecz przykład brutalnej przemocy przedstawianej jako rozrywka. Włączenie do przewodnika wyraźnego ostrzeżenia i określenie korridy mianem „okrutnej i zanikającej tradycji” pokazuje, że nawet instytucje przez lata skupione na opisie kultury i atrakcji turystycznych zaczynają brać pod uwagę zmieniającą się wrażliwość społeczną oraz etyczny wymiar podróżowania. Branża turystyczna odchodzi od atrakcji z udziałem zwierząt Decyzja Zielonego Przewodnika Michelin nie jest odosobnionym gestem, lecz częścią szerszego trendu widocznego w międzynarodowej turystyce. PETA od lat prowadzi kampanie wymierzone w atrakcje wykorzystujące zwierzęta, argumentując, że pod pozorem egzotycznej przygody kryją się praktyki oparte na przemocy i przymusie. „Przejażdżki na wielbłądach i walki byków to widowiska cierpienia, a Zielony Przewodnik Michelin słusznie pozostawia te okrutne i archaiczne zajęcia w księgach historii” – podkreśliła w oświadczeniu prezes organizacji Tracy Reiman. Dodała również, że „nawet stuletnia instytucja może i musi ewoluować, aby odzwierciedlać dzisiejsze przekonanie, że zwierzęta to istoty odczuwające ból i strach”. W ostatnich latach podobne decyzje podejmowały także inne podmioty z branży. W 2019 roku Fodor’s Travel zrezygnował z rekomendowania przejażdżek na słoniach, aktualizując swoje treści o informacje dotyczące udokumentowanego okrucieństwa w tej gałęzi turystyki. Z kolei w ubiegłym roku kilka firm (w tym platforma Airbnb) zapowiedziało wycofanie promocji i sprzedaży biletów na przejażdżki zwierzętami w rejonie Wielkich Piramid w Gizie, po ujawnieniu przez aktywistów trudnych warunków, w jakich przetrzymywane są tam wielbłądy i konie. Coraz wyraźniej widać, że zmienia się nie tylko język opisu atrakcji, lecz także realna oferta kierowana do turystów. Warto również dodać, że Michelin ogłosił zakończenie sprzedaży wyrobów skórzanych powiązanych z marką. Jak wskazuje PETA, decyzja ta ma znaczenie nie tylko dla dobrostanu zwierząt hodowlanych, lecz także dla środowiska – przemysł skórzany bywa bowiem łączony z degradacją gleby, zanieczyszczeniem wód oraz wysoką emisją gazów cieplarnianych. W rezultacie przewodnik, który przez dekady wyznaczał standardy w świecie podróży, dołącza do grona instytucji redefiniujących pojęcie atrakcji turystycznej w duchu odpowiedzialności i etyki. Źródło: Travel Pulse Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zamiast Afryki wybrał polską zimę. Bocian z Kujaw złamał odwieczny schemat migracji
W gminie Aleksandrów Kujawski bocian biały postanowił zostać na zimę. Gdy wiatr z Doliny Wisły zaczął wdzierać się pod dachy, Wojtek – bo tak nazwali go mieszkańcy – nadal stał na swoim gnieździe. Ta decyzja stała się wymowną opowieścią o zmianie klimatu i o tym, jak lokalna społeczność odpowiada na globalne wyzwania.
Spis treści: Sąsiedzka sieć zaufania Test sylwestrowy Menu na mrozy Wspólna planeta Ornitolodzy zjawisko pozostającego za zimę bociana białego tłumaczą łagodniejszymi zimami i łatwiejszym dostępem do pożywienia. W raportach to po prostu kolejny „trend”. Na Kujawach ów trend ma twarz konkretnego ptaka i grupy ludzi, którzy postanowili, że nie pozwolą mu zamarznąć. A zima wcale nie była łagodna. Sąsiedzka sieć zaufania – Już na początku listopada byliśmy zaniepokojeni – wspomina pan Jerzy. – Obserwowaliśmy gniazdo dzień po dniu. W końcu zaczęliśmy alarmować służby i urząd gminy. Trzeba było działać. Impuls wyszedł od grupy sąsiadów, którzy w lokalnym kontekście znaczą więcej niż niejedna instytucja. W skrócie mówią o sobie: „Sąsiedzi Wojtka”. W takich miejscach kapitałem nie są budżety, lecz sieci zaufania – telefony późno wieczorem i szybka wymiana informacji. – Zauważyliśmy go o zmroku, jadąc do filharmonii – opowiada pani Jolanta. – W drodze na koncert natknęliśmy się na historię, której nie dało się odłożyć na później. Z sąsiedzkich rozmów wyłonił się kontakt do Joanny Szczygłowskiej z ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt „Feniks” pod Inowrocławiem. Zanim zapadła decyzja o transporcie, trzeba było ocenić kondycję ptaka. Wiedza specjalistów okazała się równie ważna, jak gotowość mieszkańców do czuwania. Test sylwestrowy Decydująca okazała się noc sylwestrowa. Huk petard i błyski fajerwerków to dla zwierząt ogromny stres. Wojtek przetrwał ten test. Gdy nad ranem opadły dymy, bocian wciąż był na miejscu. Dla mieszkańców był to sygnał: przechodzimy z fazy „obserwujemy” do fazy „organizujemy”. Tak narodził się system dyżurów. Stworzono cyfrową grupę wsparcia, gdzie zapisywano, kto dogląda ptaka, kto przywozi jedzenie, a kto sprawdza prognozy. To połączenie wiejskiej solidarności z nowymi technologiami pokazuje, jak głęboko era cyfrowa przeniknęła na prowincję. Menu na mrozy Kiedy temperatura spadła, najważniejsze stały się ciepło i jedzenie. Codzienna porcja dla Wojtka to około dwóch kilogramów drobiowych serc – starannie odmrażanych, bez soli i przypraw. Lodówki w kilku domach zaczęły dzielić przestrzeń między prowiantem dla rodzin a porcjami dla skrzydlatego gościa. Pod gniazdem pojawiły się bele słomy, tworzące naturalny wiatrochron. W środku wyznaczono miejsce na karmnik. Słoma tłumiła podmuchy wiatru i tworzyła złotobrązowy punkt na tle bieli śniegu. Wojtek nie jadł sam – wokół karmnika pojawiały się wrony, kruki i dwa miejscowe koty. Na skraju wsi rozegrało się to, co ekolodzy nazywają „nowymi interakcjami w antropocenie” – epoce, w której człowiek zmienia rytm życia niemal wszystkich stworzeń. Wspólna planeta W samej gminie Aleksandrów Kujawski naliczono niegdyś 26 bocianich gniazd. To krajobraz podmokłych łąk i rowów pełnych żab. W skali globalnej bociany coraz częściej zmieniają nawyki – zimują na wysypiskach w Hiszpanii czy omijają dawne żerowiska w Afryce. Historia Wojtka dopisuje do tego lokalny rozdział o ludzkiej empatii. – Na przyszłość mamy przetarte szlaki. Jak trafi się lis albo inny dziki stwór, zaopiekujemy się i nim – mówią mieszkańcy. W ich głosach słychać dumę. Przyszłość Wojtka pozostaje otwarta – wiosną do gniazda powinna wrócić partnerka z Afryki. Ale nawet jeśli tak się nie stanie, coś już się dokonało. Mała wieś w województwie kujawsko-pomorskim pokazała, że odpowiedzią na globalne zmiany klimatu mogą być bardzo konkretne, lokalne gesty. Bocian, który nie odleciał, stał się lustrem – odbiciem tego, kim jesteśmy jako wspólnota. Warto podążać tym śladem, bo nie ma już innej drogi. Źródło: Powsinoga.com Nasz autor Michał Tadeusz Gajewski vel Powsinoga Reporter i wędrowiec, który w codzienności szuka wielkich pytań o kondycję planety i jej mieszkańców. Związany z Kujawami, wierzy, że historie zmieniające świat najłatwiej dostrzec nie w wielkich metropoliach, lecz na wiejskich podwórkach i w gestach lokalnych społeczności. Badacz relacji między człowiekiem a naturą w dobie antropocenu.
Delfin Mimmo robi furorę w Wenecji. Jednak czyha na niego poważne zagrożenie
Samotny delfin butlonosy o imieniu Mimmo od czerwca 2025 r. zadziwia mieszkańców i turystów Wenecji. Obserwowany w Basenie św. Marka, staje się ikoną miasta, ale eksperci ostrzegają – największe zagrożenie czyha na niego nie w morzu, lecz wśród ludzi.
Latem 2025 roku laguna wenecka stała się areną wydarzeń, które wywołały sensację wśród mieszkańców i turystów. Samotny delfin butlonosy, nazwany Mimmo, pojawił się w okolicach Wenecji i bardzo szybko przyciągnął uwagę naukowców, lokalnych władz i mediów. Zespół badaczy z Uniwersytetu w Padwie, w tym dr Guido Pietroluongo oraz dr Giovanni Bearzi, rozpoczął intensywny monitoring zwierzęcia już w czerwcu 2025. Od tego czasu Mimmo przemierzał lagunę, by ostatecznie zadomowić się w najbardziej rozpoznawalnej części miasta – Basenie św. Marka, tuż obok tłumnie odwiedzanego Placu św. Marka. Delfin w Wenecji jest zagrożony przez ludzkie zachowania Badania wykazały, że butlonosy są wyjątkowo dobrze adaptującymi się ssakami morskimi. Jednak obecność Mimmo w samym centrum Wenecji wywołuje poważne obawy o jego bezpieczeństwo. Największym zagrożeniem nie jest tu natura, lecz ludzie. Naukowcy zaobserwowali, że Mimmo regularnie poluje na ryby zwane cefalami i prezentuje typowe dla gatunku zachowania. Jednak bliskość łodzi turystycznych, nieodpowiedzialne prowadzenie jednostek oraz próby zbliżania się do zwierzęcia stanowią realne ryzyko, którego nie doświadczałby na otwartych wodach. Władze i eksperci przeprowadzili próby wypłoszenia Mimmo z laguny za pomocą środków akustycznych. Jednak działania te nie przyniosły skutku i nie są obecnie zalecane. Próby chwytania lub przemieszczenia delfina również zostały uznane za zbyt ryzykowne. Zamiast tego badacze i specjaliści podkreślają, że najważniejsze jest zarządzanie zachowaniem ludzi. Zakaz szkodliwych interakcji i ścisłe egzekwowanie przepisów chroniących dzikie zwierzęta mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa Mimmo. Niebezpieczne spotkania człowieka z dziką przyrodą Obecność delfina w Basenie św. Marka, tuż obok epicentrum ruchu turystycznego Wenecji, stanowi nie tylko niecodzienną atrakcję, ale i wyzwanie dla miejskich służb i badaczy. Mimo historycznych związków delfinów z Adriatykiem, współczesne zagrożenia wynikają przede wszystkim z współistnienia ludzi i dzikiej przyrody. Dr Giovanni Bearzi podkreśla, że to ludzkie zachowania wymagają kontroli, a nie samo zwierzę. Mimmo potrzebuje specjalnej ochrony przed tłumem gapiów i łodzi. Naukowcy z Uniwersytetu w Padwie podkreślają, że historia Mimmo to przykład trudności, jakie współczesny człowiek ma z szacunkiem do dzikiej przyrody. Mimo że delfin stał się lokalną sensacją, powinien pozostać dzikim zwierzęciem, a ludzie muszą zrozumieć konieczność ograniczenia własnych działań w jego otoczeniu. Współistnienie z przyrodą wymaga nie tylko zachwytu, ale przede wszystkim odpowiedzialności i przestrzegania prawa chroniącego dzikie zwierzęta. Nie należy zatem dotykać czy dokarmiać Mimmo. Inteligentne i ciekawskie delfiny Delfiny to zwierzęta bardzo inteligentne. Patrząc na tzw. współczynnik encefalizacji – to lepsza miara możliwości umysłowych danego organizmu niż stosunek wielkości mózgu do wielkości ciała – butlonosy znajdują się na drugim miejscu, za ludźmi, a przed szympansami. Używają echolokacji przy polowaniach i komunikują się gwizdami. Słyną z troski o inne zwierzęta, nawet te należące do odmiennych gatunków. Ciekawskie delfiny butlonose często pływają w pobliżu ludzkich siedzib. Cała ich grupa żyje np. niedaleko Rzymu. Czasami ssaki te pojawiają się nawet w Zatoce Gdańskiej. Budzą powszechną sympatię z powodu swoich uśmiechniętych pysków. Źródło: Frontiers in Ethology
Podglądam cętkowanego dzika w sercu Warszawy. To spotkanie zmienia moje spojrzenie na dziką naturę
Dawniej dziki w Polsce budziły głównie respekt jako symbol waleczności i nieokiełznanej siły lasu. Dziś coraz częściej kojarzą nam się z zagrożeniem i uciążliwym sąsiedztwem. Ostatecznie stały się synonimem chaosu, którego nie potrafimy już zaakceptować.
Spis treści: Spotkanie z dalmatyńczykiem Tajemnice cętkowania Między mitem a rzeczywistością Zmęczony wracam ze sprzętem fotograficznym przez Siekierki w Warszawie. Okolica przypomina starą wieś, mróz chrupie pod stopami, a nad głową odzywają się sikorki. Nagle przy drodze zauważam biało-czarną sylwetkę dzika o cętkowanej sierści. Idzie pewnym krokiem prosto na mnie. Tuż za nim dostrzegam dwoje fotografów, których poznałem zaledwie godzinę wcześniej. Mimo szoku odruchowo kucam i błyskawicznie ustawiam aparat. Realizuję serię zdjęć tego niezwykłego „dalmatyńczyka”. To moje pierwsze takie spotkanie od lat i niesamowite zwieńczenie dnia. Spotkanie z dalmatyńczykiem Wyruszam o ósmej rano, ubrany „na cebulkę” i obwieszony sprzętem fotograficznym. Cel: Siekierki. Spacerując wzdłuż ogrodów działkowych po chrupiącym śniegu, obserwuję sikorki i raniuszki (Aegithalos caudatus), ale to spotkanie z dwiema samicami gila (Pyrrhula pyrrhula) zapiera mi dech. Żerują na owocach ligustru pospolitego (Ligustrum vulgare), pozwalając mi podejść na zaledwie kilka metrów. Cieszę się tą chwilą, bo w tej zimowej scenerii gile są dla mnie rzadkim i wyjątkowo wdzięcznym obiektem do uwiecznienia. Mija południe, a licznik kroków przekracza siedem tysięcy. Zmęczony i spocony ruszam w stronę przystanku, gdy nagle przy zamarzniętym zbiorniku porośniętym trzciną dostrzegam stado dzików. Kucam i celuję obiektywem w młodego osobnika, który z wyraźną ciekawością przygląda mi się, podczas gdy reszta watahy spokojnie przetrząsa podwórko pobliskiego domu. Wtedy słyszę ciche: „Cześć, my też na dziki”. To dwoje fotografów przyrody. Wyjaśniają mi, że to konkretne stado jest niemal całkowicie oswojone z ludźmi i czuje się tu wyjątkowo pewnie. Żegnam się z nimi i pełen wrażeń zmierzam do domu, nie spodziewając się, że natura przygotowała dla mnie wielki finał. Kwadrans później, tuż przy drodze, dostrzegam biało-czarną sylwetkę, która kompletnie nie pasuje do otoczenia. To cętkowany dzik „dalmatyńczyk”, rzadka anomalia genetyczna, która pewnym krokiem idzie prosto na mnie. Na jego widok serce zaczyna mi bić jak szalone. W tle ponownie wyłaniają się znajomi fotografowie, co w tych dziwnych okolicznościach wygląda jak wyreżyserowana scena filmowa. Mimo szoku i drżących dłoni, błyskawicznie dobieram parametry aparatu i realizuję serię zdjęć życia, wiedząc, że taka okazja może się już nigdy nie powtórzyć. Tajemnice cętkowania Stojąc oko w oko z tym niezwykłym zwierzęciem zastanawiam się, jak to możliwe, że natura tak bardzo odeszła od klasycznego wzorca „czarnego zwierza”. Odpowiedź na to pytanie kryje się w genetyce. Zgodnie z badaniami opublikowanymi w naukowym czasopiśmie „Acta Theriologica” z lat 70., łaciate umaszczenie dzików jest cechą recesywną (cechą dziedziczną). Oznacza to, że oboje rodzice musieli być nosicielami tego rzadkiego genu, a mimo normalnego umaszczenia mogli wydać na świat tak oryginalnie ubarwionego potomka. Mój siekierkowski „dalmatyńczyk” to efekt dawnej hybrydyzacji dzika ze świnią domową – pamiątka po genach udomowionych przodków, która potrafi drzemać w populacji przez wiele pokoleń. Pół wieku temu, w czasach PRL, podczas badań w Kampinoskim Parku Narodowym wykazano, że łaciate dziki żyją stosunkowo krótko. Ich długość życia zazwyczaj nie przekracza roku. Dla porównania, śmiertelność tradycyjnie ubarwionych dzików w pierwszym roku życia wynosiła ok. 21%, co jest dowodem na to, że mają znacznie większą szansę na przetrwanie i dożycie dorosłości. Między mitem a rzeczywistością „Dzik jest dziki, dzik jest zły, dzik ma bardzo ostre kły. Kto spotyka w lesie dzika, ten na drzewo zaraz zmyka” – te słowa Jana Brzechwy sprzed dekad wciąż pobrzmiewają mi w uszach, gdy patrzę na mojego bohatera. To niesamowite, jak ten literacki obraz ukształtował całe pokolenia, budując w nas wizję groźnej bestii. Dziś jednak rzeczywistość na moich oczach weryfikuje ten mit. Choć zakodowane w dzieciństwie odruchy podpowiadają mi ucieczkę na najbliższe drzewo, zostaję w miejscu. Patrzę na tego łaciatego samotnika i widzę coś zupełnie innego niż „złą” postać z wierszyka. Współczesne stada dzików, zwłaszcza te miejskie, dzielą się na grupy niemal oswojone z naszą obecnością oraz takie, które wciąż zachowują pierwotny dystans. Zastanawiam się, czy jako odmieniec czuje odrzucenie przez pobratymców, ale intuicja podpowiada mi, że w świecie zwierząt akceptacja opiera się też na zapachu i więziach, a nie na kolorze sierści. Podczas tej mroźnej zimy mój „dalmatyńczyk” skupiał się wyłącznie na swoich codziennych sprawach – czochraniu o pnie drzew i wytrwałym ryciu w śniegu. Patrząc na niego, zrozumiałem, że mam przed sobą prawdziwy talizman natury. Spotkałem zwierzę nietypowe i ufne, a jednocześnie wciąż na swój sposób dzikie i niezależne. To spotkanie ostatecznie zburzyło we mnie wierszowany mit Brzechwy, zastępując go głębokim szacunkiem do tej niezwykłej, łaciatej adaptacji, która na naszych oczach wpisuje się w krajobraz nowoczesnego miasta. Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Wspołpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na codzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Szansa jedna na sto. Niezwykłe narodziny wśród krytycznie zagrożonych goryli górskich
Bliźnięta goryli górskich przyszły na świat w Parku Narodowym Wirunga w Republice Konga. Urodziła je Mafuko – samica, której matkę zabili kłusownicy. Więcej niż jedno młode to u goryli zjawisko niewiarygodnie rzadkie.
Spis treści: Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Goryle wciąż walczą o przetrwanie Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Niezwykle rzadkie bliźnięta goryli górskich urodziły się w Kongu. Matką jest 22-letnia samica o imieniu Mafuko. Jej własna matka zginęła z rąk uzbrojonych napastników. Ten skrajnie zagrożony gatunek liczy dziś w naturze niewiele ponad 1000 osobników. Dlatego każde narodziny wśród goryli górskich to powód do radości. Mafuko została sfotografowana, gdy trzymała na rękach parę swoich synów - bo bliźniaki okazały się samcami. – Zawsze cieszy, kiedy zagrożone gatunki mają młode – mówi Tara Stoinski, prezeska, dyrektorka generalna i główna badaczka naukowa w Dian Fossey Gorilla Fund. – A bliźnięta są szczególnie ekscytujące, bo to niezwykle rzadkie. Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Stoinski dodaje, że w sąsiedniej Rwandzie dane Dian Fossey Gorilla Fund pokazują, iż bliźnięta stanowią mniej niż 1% wszystkich porodów u goryli. Dla porównania: u ludzi bliźnięta rodzą się ponad trzy razy częściej. – Słyszałem o tym wcześniej tylko raz – mówi Brent Stirton, fotograf przyrody, autor jednych z najbardziej rozpoznawalnych zdjęć goryli górskich dla „National Geographic”. – To wręcz cud – dodaje Stirton. Postrzega to jako promyk nadziei dla populacji goryli górskich, która powoli się odradza. – Kiedy zaczynałem pracę w Virundze w 2007 roku, na świecie żyło tylko 276 goryli górskich. Goryle wciąż walczą o przetrwanie Wojna, kłusownictwo, choroby i utrata siedlisk – to największe zagrożenia dla goryli górskich, jednej z dwóch podgrup goryla wschodniego. Matka Mafuko została zabita przez „uzbrojone osoby” – wynika z oświadczenia opublikowanego na stronie Parku Narodowego Virunga. A jednak, dzięki ciężkiej pracy i osobistym poświęceniu strażników oraz organizacji zajmujących się ochroną przyrody, a także dzięki odporności samych goryli, zwierzęta nadal sobie radzą. – Te goryle się przystosowały i wciąż dobrze funkcjonują – mówi Stirton. – Wbrew całej „zdroworozsądkowej” logice. Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Aby zrozumieć, dlaczego eksperci tak się cieszą z narodzin bliźniąt, trzeba najpierw uświadomić sobie, jak rzadko rozmnażają się te zwierzęta – podkreśla Stoinski. – Samice rodzą pierwsze młode gdy mają co najmniej 10 lat – mówi. – A później rodzą co około cztery lata. Tak wolne tempo rozrodu ogranicza odbudowę populacji po zagrożeniach. Podobnie jak u ludzi, młode goryle wymagają też troskliwej opieki rodzicielskiej. – Jedną z rzeczy, które ludzie uwielbiają w gorylach, jest to, jak bardzo przypominają nas i jak łatwo dostrzec w nich odbicie nas samych – mówi Stoinski. – Samice goryli są niesamowitymi matkami, a młode są od nich całkowicie zależne. Goryle potrafią stać i chodzić na dwóch nogach, ale wolą poruszać się na czterech. Kiedy samica ma jedno młode, jedna z jej rąk jest zawsze zajęta noszeniem malucha. Przy dwójce życie robi się jeszcze trudniejsze. Samice, które rodzą bliźnięta, muszą też produkować dwa razy więcej mleka — dodaje Stoinski. To wszystko sprawia, że przeżywalność bliźniąt jest niższa. Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Stirton mówi, że młode goryle górskie ważą przy urodzeniu około 1,8 kg i są pokryte gęstą, czarną sierścią. Jego zdaniem to zdecydowanie jedne z najsłodszych zwierząt, jakie można zobaczyć. Najbardziej fascynuje go jednak relacja młodych z największymi gorylami. – Ciekawe jest to, że samce, które są delikatne wobec młodych, mają znacznie większe szanse u samic – mówi. – Samice są pod tym względem całkiem sprytne. To trochę jak: „Chwila, ten gość jest dobrym ojcem. Chcę być właśnie z nim”. A co z dużymi samcami, które są złośliwe i agresywne? – Nie mają żadnych szans – mówi Stirton. Fotograf wkrótce wraca do Wirungi na zlecenie „National Geographic”. Co stanie się z bliźniętami, trudno przewidzieć. Stoinski podaje, że około 33% młodych goryli górskich w Rwandzie umiera, zanim osiągnie dorosłość. Ogólnie jednak goryle górskie radzą sobie lepiej, niż eksperci spodziewali się jeszcze kilka lat temu. – To podgatunek, o którym Dian Fossey sądziła, że wyginie przed rokiem 2000 – mówi Stoinski. – A dziś to jedyna wielka małpa na Ziemi, poza ludźmi, której liczebność rośnie. – Życzę Mafuko mnóstwa szczęścia w opiece nad tymi bliźniętami – dodaje Stoinski. – Wszyscy będziemy jej kibicować. Źródło: National Geographic
Jeden z najpiękniejszych ptaków żyjących w Polsce – właśnie znalazł się na skraju wyginięcia
Turkawka gnieździ się w całej Polsce, a mimo to zdecydowanie ustępuje popularnością swoim pobratymcom. Niedoświadczony obserwator łatwo pomyli ją z sierpówką, ale jej pieśni nie sposób nie rozpoznać. Charakterystyczne „turkotanie” jest niechybnym zwiastunem prawdziwej wiosny. Jak wygląda turkawka? Gdzie można ją spotkać? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Turkawka wyróżnia się gracją i elegancją Wędrówki turkawek Roczny cykl turkawki Turkawkom grozi wyginięcie O turkawce – symbolu miłości i wierności – słyszał chyba każdy. Nie wszyscy potrafią jednak prawidłowo zidentyfikować tego ptaka, tym bardziej że gatunek ten staje się coraz rzadszym elementem europejskiego krajobrazu. Przyjrzyjmy się zatem nieco bliżej temu pięknemu gołębiowi. Turkawka wyróżnia się gracją i elegancją Turkawka, Streptopelia turtur, jest średniej wielkości ptakiem wędrownym, zaliczanym do rodziny gołębiowatych. Jego charakterystyczną cechą jest smukła, delikatna sylwetka. przedstawiciele tego gatunku są wyraźnie mniejsi od gołębia miejskiego czy grzywacza. Długość ciała turkawki wynosi od 26 do 28 cm, rozpiętość skrzydeł waha się między 47 a 53 cm, a masa ciała to zaledwie 100–156 g. Dziób turkawki jest czarny, a nogi – intensywnie czerwone. Złotą lub pomarańczową tęczówkę okala czerwona lub różowa obrączka. Upierzenie turkawki Upierzenie dorosłego osobnika to prawdziwa paleta pastelowych i ziemistych odcieni. Głowa, kark i boki ciała mają łagodny sino-szary kolor. Pierś przybiera charakterystyczny winnoróżowy odcień, który płynnie przechodzi w biały brzuch i pokrywy podogonowe. Jednak najbardziej efektownym elementem upierzenia turkawki są skrzydła. Ich wierzch ma ciepły, cynamonowo-rdzawy kolor, a każde pióro pokrywowe zakończone jest czarną plamką. Tworzy to specyficzny łuskowaty wzór, przypominający nieco skorupę żółwia. Należy jednak podkreślić, że najcharakterystyczniejsze są plamy po bokach szyi. Nie jest to jednolity pas, jak u sierpówki, a wyrafinowany wzór, złożony z kilku ukośnych, czarno-białych prążków, tworzących rodzaj eleganckiego „kołnierzyka”. W tym miejscu trzeba wspomnieć, że ta cecha jest typowa wyłącznie dla dorosłych osobników. Jak rozpoznać wiek i płeć turkawki? Rozpoznanie wieku ptaka nie stwarza dużych trudności. Młode osobniki, które opuściły gniazdo w danym sezonie, znacznie różnią się od dorosłych. Ich upierzenie jest bardziej matowe, brązowawe i jednolite, pozbawione kontrastowych barw i wzorów. Co najważniejsze, młodym turkawkom brakuje charakterystycznej czarno-białej plamy na szyi. Ponadto, ich nogi są brązowe, a nie czerwone, a tęczówki oczu również mają brązowy odcień. Trudniej jest rozróżnić płeć, bo w obrębie tego gatunku dymorfizm płciowy nie jest wyraźnie zarysowany. Samiec i samica są tej samej wielkości i mają identyczne ubarwienie. W praktyce w terenie właściwie nie da się stwierdzić, jakiej płci jest obserwowany ptak. Wędrówki turkawek Turkawka jest gatunkiem o imponującym zasięgu. Jej tereny lęgowe obejmują niemal całą Europę (z wyjątkiem północnej Skandynawii), Wyspy Kanaryjskie, Bliski Wschód, Turcję oraz północną Afrykę. Rozciągają się one daleko na wschód, aż po zachodnią Syberię, Iran i północno-zachodnie Chiny. Najliczniejsze populacje w Europie gniazdują w Rosji, Turcji, Hiszpanii i Francji. Gdy europejskie lato dobiega końca, turkawki rozpoczynają migrację na południe. Ich celem jest Afryka, a dokładnie – obszar subsaharyjski w szerokim pasie sawann znanym jako Sahel. Teren ten ciągnie się od Senegalu i Ghany na zachodzie kontynentu, aż po Etiopię i Sudan na wschodzie. W obrębie tego ogromnego zasięgu wyróżnia się cztery podgatunki, z których każdy jest przystosowany do nieco innych warunków geograficznych: t. turtur – podgatunek nominatywny, gniazdujący w Europie aż po zachodnią Syberię; t. arenicola – występuje w północno-zachodniej Afryce, na Bliskim Wschodzie aż po Iran i zachodnie Chiny; t. hoggara – izolowana populacja zamieszkująca masywy górskie Aïr i Hoggar na Saharze; t. rufescens – gniazduje w Egipcie i północnym Sudanie. Wymagania siedliskowe Turkawka gniazduje na obszarach mozaikowych, zróżnicowanych i bogatych w struktury. Jej idealne siedlisko lęgowe to kompozycja otwartych terenów i bezpiecznych schronień. Preferuje skraje lasów, otwarte, świetliste lasy, a przede wszystkim krajobraz rolniczy, poprzecinany siecią żywopłotów, zadrzewień śródpolnych, miedz i kęp krzewów. Unika natomiast zwartych, gęstych kompleksów leśnych. Kluczowym elementem jej letniego schronienia są właśnie wspomniane zadrzewienia i gęste krzewy. To w nich, nierzadko w ciernistych gatunkach, zakłada swoje gniazda, znajdując osłonę przed drapieżnikami i niepogodą. Równie ważna jest bliskość otwartych terenów, takich jak pola uprawne, łąki czy ugory, gdzie zdobywa pożywienie, żerując na ziemi. Istotny jest także dostęp do wody, gdyż turkawki regularnie odwiedzają wodopoje. Zazwyczaj gniazduje na nizinach, w północnej Europie poniżej 350 m n.p.m., choć w cieplejszych, południowych rejonach swojego zasięgu potrafi zasiedlać tereny położone nawet na wysokości 1300 m n.p.m. Siedliska w Afryce Na zimowiskach w strefie Sahelu, turkawka również wybiera otwarte siedliska. Najchętniej przebywa na sawannach z dominacją akacji (Acacia) i drzew z rodziny trudziczkowatych, a także na terenach rolniczych i w nadbrzeżnych zaroślach. Podobnie jak na lęgowiskach, żeruje głównie na ziemi, zbierając nasiona traw i lokalnych upraw. Roczny cykl turkawki Turkawka pojawia się na lęgowiskach w północnej Europie zwykle na przełomie kwietnia i maja, a odlatuje już pod koniec sierpnia lub we wrześniu. Jej trasy migracyjne wiodą przez całą Europę. Na południu, napotyka potężne bariery geograficzne: Morze Śródziemne i Saharę. Przelot ten nie odbywa się bez przerwy. Kluczową rolę w strategii migracyjnej turkawki odgrywają przystanki – miejsca, gdzie ptaki mogą odpocząć i uzupełnić zapasy energetyczne. Badania prowadzone w basenie Morza Śródziemnego wykazały, że turkawki po przebyciu morskiej przeprawy lądują z krytycznie niską masą ciała. Niektóre z nich muszą zatrzymać się nawet na trzy tygodnie, by zregenerować siły i zgromadzić tkankę tłuszczową niezbędną do dalszej wędrówki. Pieśń turkawki Samiec obwieszcza swoje przybycie na lęgowisko charakterystyczną pieśnią, której gatunek ten zawdzięcza drugi człon swojej naukowej nazwy. Mowa o głębokim, wibrującym „turrr, turrr”. Dźwięk ten służy zarówno wabieniu samic, jak i oznaczaniu zajętego terytorium. Zachowania godowe Wkrótce po przylocie rozpoczynają się podniebny spektakl. Samiec wznosi się wysoko w powietrze, krąży, a następnie wykonuje falisty lot z charakterystycznym, przypominającym trzask bicza, dźwiękiem wydawanym przez skrzydła podczas gwałtownego uderzenia w dół. Turkawki tworzą silne, monogamiczne pary, które utrzymują się przez cały sezon lęgowy. Rozmnażanie i opieka nad młodymi Turkawki budują proste gniazda, mające formę platformy składającej się z luźno ułożonych cienkich gałązek. Taka konstrukcja najczęściej umieszczana jest na niewielkiej wysokości, na gałęziach drzewa lub gęstego krzewu. W budowie uczestniczy para, przy czym należy podkreślić, że role są wyraźnie podzielone. Samiec przynosi materiał, a samica układa go w odpowiednim miejscu. Samica składa zazwyczaj dwa białe jaja. Wysiadywanie, które trwa od 13 do 15 dni, jest zadaniem obojga rodziców. Po wykluciu pisklęta są karmione tzw. ptasim mleczkiem, czyli wytwarzaną w wolach bogatą w białko i tłuszcze wydzieliną. Stanowi ona jedyny pokarm dla piskląt w pierwszych dniach ich życia. Młode opuszczają gniazdo po ok. 12–20 dniach. Turkawkom grozi wyginięcie Turkawki niegdyś były powszechnym elementem krajobrazu europejskich wsi. Dziś stają się coraz rzadszym widokiem. Status turkawki w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN został podniesiony do kategorii „narażony na wyginięcie” w skali globalnej. Szacuje się, że w latach 1980–2013 cała europejska populacja skurczyła się o 78%. Wymieniając główne zagrożenia dla tych ptaków, należy wskazać na czynniki takie jak: utrata bazy pokarmowej, degradacja siedlisk lęgowych, niezrównoważone polowania, choroby. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ludzie kontra słonie. Czy Afryce Południowej uda się osiągnąć pokojowe współistnienie?
Niektóre tereny Afryki Południowej borykają się z problemami związanymi z ekspansją słoni afrykańskich. Największe żyjące zwierzęta lądowe odpowiadają za destrukcję rolniczych upraw, co powoduje straty dla gospodarstw i zagraża środkom utrzymania społeczności wiejskich. Zniszczenia wpływają na zwiększającą się liczbę odstrzałów słoni, przeciwko czemu protestują ekolodzy alarmując o wdrożenie technik pozwalających żyć słoniom i ludziom w symbiozie.
Transgraniczny Obszar Ochrony Kaza-Zambezi (KAZA) to fragment obejmujący tereny pięciu krajów Afryki Południowej: Zimbabwe, Angoli, Namibii, Zambii i Botswany. Na terenie KAZA wspólnie żyją ponad połowa światowej populacji słonia afrykańskiego oraz około 3 miliony ludzi, głównie rolników. Taka demografia zmusza obie grupy do wzajemnego dostosowywania się, co często prowadzi do realnych, a niekiedy śmiertelnych konfliktów. Obrońcy przyrody apelują, by spory między ludźmi a zwierzętami rozwiązywać za pomocą innowacyjnych projektów, a nie działań uśmiercających. Szkodliwy totem – narastające napięcia w afrykańskich społecznościach W wierzeniach ludów zamieszkujących północno-zachodnie Zimbabwe słonie uchodzą za święty obiekt, stanowiący część tamtejszych tradycji religijnych. Mimo to regularne niszczenie upraw przez te ssaki sprawia, że postawa mieszkańców wobec słoni stopniowo odchodzi od tradycyjnego uwielbienia. Ekolog Agripa Ngorima z Uniwersytetu Rhodes w RPA przeprowadził badanie mające na celu określenie postaw lokalnych społeczności wobec ochrony słoni. Według niego aż 92% respondentów nie chce angażować się w ochronę słoni bez gratyfikacji finansowej, co oznacza, że gotowość do współpracy ludzi ze słoniami zależy od wpływu obecności tych zwierząt na środki do życia. Badania ukazały nie tylko rosnącą niechęć mieszkańców wobec słoni, lecz także znaczenie kosztów ekonomicznych w kształtowaniu tej postawy. Tolerancja wobec słoni w regionie drastycznie spada. Dodatkowo najpopularniejsze rozwiązania chroniące ludzi przed dużymi ssakami wymagają znacznych nakładów finansowych, którymi nie dysponują małe afrykańskie gospodarstwa. Naprzeciw kosztownym metodom wychodzą jednak działacze na rzecz ochrony przyrody, proponując rewolucyjne rozwiązania. Geopłoty – możliwa ochrona przed słoniami Park Narodowy Hwange zamieszkuje ponad 61 tysięcy słoni afrykańskich. Tamtejszy region wdraża rozwiązania zaproponowane przez Międzynarodowy Fundusz na rzecz Dobrostanu Zwierząt (IFAW), dzięki którym władze parku mogą monitorować zachowanie tych zwierząt. Zespół założył specjalne obroże satelitarne 16 dorosłym słoniom z grup regularnie pojawiających się na terenach rolniczych. Menedżer programu, Henry Ndaimani, zaznacza, że taka liczba oznakowanych osobników pozwala monitorować około 200 słoni, ponieważ każdy z nich żyje w rodzinie liczącej 8–15 zwierząt. Dzięki ustanowieniu tzw. geopłotów – wirtualnych barier ulokowanych pomiędzy terenami zamieszkałymi przez ludzi a obszarami bytowania słoni – władze parku mogą precyzyjnie śledzić wędrówki ssaków. Gdy zaobrączkowany słoń przekroczy wirtualny płot, centrum dowodzenia w głównym obozie Hwange otrzymuje sygnał, który następnie jest przesyłany zespołom terenowym w formie alertu SMS lub wiadomości WhatsApp. Pracownicy informują lokalne społeczności o potencjalnym zagrożeniu, co daje rolnikom czas na reakcję. Przygotowani mieszkańcy mogą wówczas zastosować szereg technik odstraszania, takich jak rozpalanie ognisk, bicie w bębny czy oddawanie strzałów ostrzegawczych. Interesującą metodą jest też imitowanie dźwięków rojów pszczół, których słonie instynktownie się boją. Ograniczenia systemu Choć rewolucyjna, technika geopłotów wciąż jest na wczesnym etapie wdrażania. System w wielu przypadkach wymaga dostosowania do lokalnych warunków, takich jak zmieniająca się rzeźba terenu czy migracje innych dzikich zwierząt. Dodatkowo opiera się całkowicie na niestabilnej lokalnej sieci komórkowej. Słaby zasięg lub przeciążenie sieci mogą opóźniać przesyłanie ostrzeżeń do rolników, co zwiększa ryzyko nieoczekiwanych spotkań ludzi ze słoniami. Czy możliwe jest pokojowe współistnienie? Działacze ekologiczni podkreślają, że PN Hwange jest miejscem bytowania jednej z największych populacji słoni w Afryce. Ponad 60 tysięcy osobników przekracza naturalną zdolność parku do utrzymania tak licznej populacji. Naukowcy sugerują więc, by zamiast odstrzałów wprowadzić kontrolowaną migrację. Słonie monitorowane przez system mogłyby przenosić się na tereny o niższej gęstości populacji, jak np. region Sebungwe, zamieszkiwany przez około 3500 słoni. Migracja miałaby przebiegać w sposób naturalny, a obroże satelitarne pozwoliłyby odpowiednio wcześnie ostrzec rolników, których gospodarstwa znalazłyby się na trasie wędrówki. Dzięki takim rozwiązaniom – opartym na innowacyjnych technologiach i współpracy z lokalnymi społecznościami – możliwe jest ograniczenie szkód wyrządzanych przez słonie bez konieczności ich zabijania, a tym samym stworzenie warunków do pokojowego współistnienia ludzi i dzikiej przyrody w południowej Afryce. Źródło: Mongabay Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Lwy ryczą na dwa sposoby. Ten drugi może uratować im życie. Naukowcy zaczęli go rozumieć
Myśleliśmy, że o lwach wiemy już wszystko. Jak bardzo się myliliśmy! Naukowcy udowodnili, że królowie sawanny wydają nie jeden, ale dwa różne rodzaje ryków, które pomagają im w komunikacji i w których – co ważne – zapisane jest wiele lwich cech charakterystycznych. Dzięki temu udaje je zrozumieć, a przez to... uratować tysiące zwierząt przed wyginięciem.
Zespół badaczy z University of Exeter dokonał zaskakującego odkrycia – afrykańskie lwy wydają nie jeden, ale dwa różne rodzaje ryku. Oprócz znanego dotychczas pełnogłosowego, gardłowego ryku, który kojarzymy z wytwórnią filmową MGM, naukowcy zidentyfikowali wcześniej niesklasyfikowany „ryk pośredni”. Okazuje się, że jest wyjątkowy dla każdego osobnika. W jaki sposób to odkrycie może uratować całą populację? Czemu lew tak ryczy w księżycową noc? Ryk 200-kilogramowego drapieżnika słychać na sawannie nawet z odległości 8 km, co czyni go jednym z najgłośniejszych zwierząt żyjących na lądzie. Lwy ryczą w celu oznaczania terytorium swojego panowania, odstraszania rywali, zakomunikowania udanego polowania czy przekazywania informacji innym członkom stada. Naukowcy ustalili jednak, że ryki lwów są wyjątkowymi sygnaturami dla danych osobników, które zawierają informacje o płci, wieku i innych cechach zwierzęcia. To sugeruje, że nagrania samych dźwięków sawanny mogą pomóc naukowcom w liczeniu lwów na danym terenie, a tym samym w szacowaniu gęstości populacji, określaniu ich zwyczajów czy zachowań. W ramach badania naukowcy rozmieścili 50 specjalnie zaprojektowanych mikrofonów w Parku Narodowym Nyerere w Tanzanii i przymocowali czujniki akustyczne do obroży pięciu lwów w rezerwacie Bubye Valley w Zimbabwe. W sumie zespół zarejestrował 3149 wokalizacji lwa afrykańskiego (Panthera leo). Ryk rykowi nierówny Szkopuł tkwił w tym, że wiele informacji „zapisanych” było właśnie w drugim, niedawno odkrytym rodzaju ryku: ryku pośrednim. Trudnością okazała się jego identyfikacja – ta opierała się na ocenie specjalistów, co mogło prowadzić do błędów wynikających z ludzkiego uprzedzenia. Postanowili więc skorzystać z nowoczesnej technologii i zaprzęgli do pracy sztuczną inteligencję. Po raz pierwszy w historii naukowcy użyli AI do automatycznego rozróżniania typów ryku lwa. Nowa metoda osiągnęła dokładność na poziomie 95,4%, co stanowi ogromny postęp względem dotychczasowej, subiektywnej analizy eksperckiej. Czy możemy zastąpić kamery rejestratorami dźwięku? Algorytmy uczenia maszynowego niemal bezbłędnie określają liczbę lwów, ich cechy charakterystyczne czy odległości od czujnika. To pozwala zautomatyzować klasyfikację ryku pełnogłosowego i pośredniego. Nowe podejście znacznie upraszcza tzw. pasywny monitoring akustyczny i może zastąpić kosztowne i mniej dokładne metody, takie jak fotopułapki czy tropienie zwierząt po śladach. – Uważamy, że konieczne jest szeroko zakrojone przejście na stosowanie pasywnych technik akustycznych. Bioakustyka będzie miała kluczowe znaczenie dla skutecznej ochrony lwów i innych zagrożonych gatunków – apeluje Jonathan Growcott, główny autor badania. Zagrożona populacja lwów Według danych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody lwy afrykańskie są obecnie klasyfikowane jako gatunek „narażony na wyginięcie”. Szacuje się, że na wolności żyje od 20 000 do 25 000 osobników, ale liczba to w ciągu ostatnich 25 lat zmniejszyła się o połowę. Ten dramatyczny spadek liczebności populacji to ostateczny argument na to, że potrzebujemy skuteczniejszych metod monitorowania i ochrony tego ikonicznego drapieżnika. Identyfikacja osobników na podstawie ich ryku może pomóc w śledzeniu lwich ruchów. Źródło: Ecology and Evolution, Bioacoustics Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Gekon z rukoli" znalazł nowy dom. O jego adopcję walczyło kilkadziesiąt osób
O gekonie murowym znalezionym w październiku w paczce rukoli z supermarketu mówiła cała Polska. Zwierzak trafił pod opiekę specjalistów z Fundacji Epicrates, która właśnie znalazła mu nowy, stały dom. Proces adopcji cieszył się ogromnym zainteresowaniem.
Mr. Bean to chyba najsłynniejszy gekon w Polsce. Otrzymał imię od sałatki z fasolą, w której prawie skończył. Cudem przeżył w paczce rukoli z Lidla, a znalazła go dopiero klientka przygotowująca z niej sałatkę. Gekon przeżył zarówno transport zza granicy, czas na sklepowej półce, a potem w domowej lodówce. Specjaliści z Fundacji Epicrates do której trafił, mówią, że uratowały go chłodnicze warunki, które spowolniły metabolizm maleństwa. Teraz fundacja znalazła gekonowi nowy, stały dom. Do adopcji gekona zgłosiły się tłumy Fundacja Epicrates rozpoczęła poszukiwania domu dopiero po zakończeniu okresu kwarantanny gekona i upewnieniu się, że jest w pełni sił. Konieczne było znalezienie opiekuna o odpowiednich kwalifikacjach i doświadczeniu – zwierzak nadal jest tak maleńki, że mieści się na czubku ołówka. Proces adopcyjny przerósł najśmielsze oczekiwania – już pierwszego dnia po ogłoszeniu zgłosiło się ponad 30 osób! Jak podkreśla fundacja, „gekon z rukoli” trafi „do osoby doświadczonej w opiece m.in. nad tym gatunkiem, która oprócz świetnych warunków zapewni mu także dalszą specjalistyczną opiekę weterynaryjną”. Do jakiego zakątka Polski pojedzie Mr. Bean? Tego fundacja nie zdradza. Specjaliści podkreślają jednak, że do adopcji zgłosiło się wiele osób, które spełniały kryteria opieki nad gekonem – ale Mr. Bean mógł trafić tylko do jednego domu. Nie tylko gekon – fundacja zachęca do adopcji innych gadów Na adopcję czekają także inne zwierzęta z Epicratesa, na przykład żółw lamparci „Mikrus” który spędził aż 10 lat w nieodpowiednich warunkach w przedszkolu. „Na nowy dom czekają też zwierzęta innych gatunków i pochodzenia – zwykle porzucone gdy zachorowały lub się znudziły poprzednim »opiekunom«… One, choć już niezbyt piękne i niezbyt młode, też czekają na druga szansę” – pisze fundacja w mediach społecznościowych. Fundacja Epicrates: na ratunek zwierzętom egzotycznym Fundacja Epicrates to organizacja pozarządowa z Lublina, specjalizująca się w opiece nad zwierzętami egzotycznymi. Od początku działania w 2008 roku uratowała już ponad 2500 zwierząt. Fundacja współpracuje z Lubelskim Egzotarium – pierwszym w Polsce ośrodkiem rehabilitacji i opieki nad bezdomnymi zwierzętami egzotycznymi i działem Lubelskiego Schroniska dla Zwierząt. Do Egzotarium, poprzez fundację, trafiają m.in. zwierzęta porzucone, uciekinierzy z prywatnych hodowli oraz takie, których wymagania przerosły możliwości opiekunów. Fundacja działa na terenie całej Polski. Propaguje odpowiedzialną terrarystykę, właściwe warunki utrzymania zwierząt, a także ochronę środowiska, organizując lekcje, szkolenia i akcje edukacyjne. Opieka nad zwierzętami egzotycznymi wymaga wiedzy, która nie jest tak powszechna jak w przypadku np. psów czy kotów. Bywa, że do fundacji trafiają zwierzaki w bardzo złym stanie. Uratowano m.in. jaszczurki, węże, żółwie, ptaki, małe ssaki, a nawet małpy. Działania Fundacji Epicrates można wesprzeć m.in. darowizną i przekazaniem 1% podatku. Źródło: Fundacja Epicrates Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Koniec niewoli słoni. Argentyna wzorem dla świata
Kenya, ostatni słoń trzymany w niewoli w Argentynie, trafiła do rezerwatu w Brazylii. To symboliczny koniec epoki niewoli i efekt wieloletnich starań obrońców zwierząt.
Spis treści: Słonie, które nie doczekały wolności Dlaczego relokacja słoni trwała tak długo Budowanie relacji ze zranionym zwierzęciem Wolność, która leczy W ostatnich latach Argentyna zamyka ogrody zoologiczne, przekształcając je w ekoparki i ośrodki ratunkowe. Okazało się jednak, że relokacja słoni jest trudniejsza, niż przypuszczano. Ale i ten wielki projekt udało się doprowadzić do końca. Kenya - ostatnia słonica w ZOO, odzyskała wolność. W upalny lipcowy dzień Kenya nie spieszyła się z opuszczeniem transportowej skrzyni. Po chwili wyszła, otrzepała kurz, rozejrzała się dookoła, a potem z radością wytarzała się w czerwonej ziemi. – Cieszyła się jak mała dziewczynka – mówi Juan Ignacio Haudet, dyrektor ds. bioróżnorodności i Ekoparku w Mendozie. Zaznacza, że odkąd z nią pracuje, czyli od trzech lat, nie widział, żeby tak się bawiła i jadła z takim smakiem. Kenya była ostatnim słoniem trzymanym w niewoli w Argentynie. Dotarła do ośrodka w Brazylii po kilku miesiącach rehabilitacji w Ekoparku w Mendozie. W zamknięciu spędziła całe 40 lat życia. Jej wypuszczenie na wolność na początku tego roku stało się możliwe dzięki argentyńskiej ustawie z 2016 r. nakazującej przekształcenie ogrodów zoologicznych w ekoparki oraz przeniesienie egzotycznych zwierząt do sanktuariów lub ośrodków ratunkowych. Zespół, który towarzyszył Kenyi w podróży do Brazylii, mówi, że dotarła na miejsce trąbiąc, jakby ogłaszała triumf i symboliczny koniec niewoli słoni w drugiej co do wielkości gospodarce Ameryki Łacińskiej. Słonie, które nie doczekały wolności Droga do tego momentu była długa i trudna. Jako pierwszą do przeniesienia wytypowano Pelusę, słonicę indyjską. Podobnie jak Kenya, całe życie spędziła samotnie, tyle że w ZOO w La Placie. Pelusa jednak zmarła w 2018 roku w wieku 52 lat – kilka dni przed planowanym transportem do Global Sanctuary for Elephants. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-120557-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-af6dfbc.png" width="1218" height="812" alt="Kenya podnoszona w klatce transportowej. Jej podróż z Ecoparku Mendoza do sanktuarium w Brazylii trwała pięć dni./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" title="Kenya podnoszona w klatce transportowej. Jej podróż z Ecoparku Mendoza do sanktuarium w Brazylii trwała pięć dni./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" /> To nie była jedyna strata. Merry, słoń trzymany w prywatnym zoo, który od bardzo młodego wieku występował w cyrku, zmarł w tym samym roku w wieku 50 lat… a w 2024 r. Kuky – słoń afrykański – odszedł w wieku zaledwie 34 lat, czekając na międzynarodowe zezwolenia na przekroczenie granicy. Kilka tygodni przed podróżą Kenyi zmarł też Tamy, 55-letni samiec, który zakończył już proces rehabilitacji. Na wolności przeciętna długość życia zdrowego słonia to 60-70 lat. W niewoli ta średnia spada. – W przypadku Kenyi dekady spędzone w zamknięciu spowodowały nieubłagane szkody – mówi Tomás Sciolla, dyrektor Equity Sanctuary przy Fundacji Franza Webera. Słonica ma roblemy z nogami z powodu braku ruchu, zanik mięśni, kłopoty jelitowe i chorobę wątroby. – Zimy są tu bardzo zimne, lata bardzo gorące, a przestrzeń ograniczona i utwardzona – dodaje Haudet. – Nie mieliśmy ani zaplecza, ani budżetu na specjalistyczną, intensywną opiekę, jakiej wymagają słonie. Dlaczego relokacja słoni trwała tak długo? W 2008 r. Leandro Fruitos, dziś członek rady obecnego Ekoparku w Mendozie, rozpoczął zbiórkę podpisów na rzecz zamknięcia ZOO. Prowadził rozmowy z władzami Mendozy i instytucjami międzynarodowymi, by uzyskać stosowne zezwolenia. – Te pozwolenia wygasały cztery razy w przypadku dwóch innych słoni i trzy razy w przypadku Kenyi – z powodu tego, co nazywa „politycznymi kaprysami”. W ostatniej dekadzie ponad 1 500 egzotycznych zwierząt przeniesiono z Mendozy do sanktuariów i ośrodków ratunkowych w Argentynie i za granicą, zapewniając im więcej przestrzeni i lepsze warunki. Kilka innych ogrodów zoologicznych w Argentynie również przekształcono w ekoparki choć proces ten wymaga czasu i ogromnych nakładów finansowych. Budowanie relacji ze zranionym zwierzęciem Przyjazd Kenyi, która dołączyła do słonicy indyjskiej Mary oraz słonicy afrykańskiej Pupy – zwierząt z innych argentyńskich ZOO, które dotarły do brazylijskiego sanktuarium w 2020 r. – Słonie w wieku Kenyi mają traumy psychiczne, których nie da się całkiem uleczyć – mówi Scott Blais, założyciel Global Sanctuary for Elephants. Wyjaśnia, że wiele z nich padło ofiarą tzw. selektywnych odstrzałów powszechnych w XX w., gdy myśliwi strzelali do dorosłych osobnikówz helikopterów. Trafiały potem – rękami kłusowników i handlarzy – do ogrodów zoologicznych i cyrków na całym świecie. Skazywano je na życie w zamknięciu, bez właściwej diety i przestrzeni do ruchu. Nie wiadomo, czy Kenya przeżyła tragedię rozdzielenia z matką wiadomo natomiast, że miała zaledwie cztery lata, gdy w 1984 r. kupiono ją w ramach porozumienia z berlińskim Tierpark Berlin i przewieziono do Mendozy. Umieszczono ją z innym młodym osobnikiem, który wkrótce zmarł na zapalenie płuc. Od tego momentu Kenya żyła samotnie – a przecież jest przedstawicielką gatunku głęboko towarzyskiego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-120834-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-101a498.png" width="1219" height="812" alt="Mimo silnego stresu, jaki słonie często odczuwają podczas wchodzenia do klatek transportowych, Kenya poradziła sobie z tym bez żadnych problemów./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" title="Mimo silnego stresu, jaki słonie często odczuwają podczas wchodzenia do klatek transportowych, Kenya poradziła sobie z tym bez żadnych problemów./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" /> Wolność, która leczy Lekarka weterynarii Johanna Rincón z Fundacji Franza Webera widzi jednak promyk nadziei. – Panuje przekonanie, że trudno zdobyć zaufanie takich zwierząt tymczasem są tak poranione, że czasem łatwiej je odbudować – mówi Rincón, która uczestniczyła w transferach Kenyi, Mary i Pupy oraz w badaniach zdrowotnych Kuky’ego i Tamy’ego. Rincón nauczyła się odczytywać każdy gest Kenyi. – U innych obserwowałam głównie trąby u Kenyi nauczyłam się czytać z jej oczu – opowiada. – Trzeba im pokazać, że je rozumiesz i szanujesz. Kolejnym wyzwaniem jest oswojenie słoni z transportową skrzynią jako miejscem bezpiecznym. To tam dostają jedzenie, wodę i opiekę. Skrzynia ma system unieruchamiający – jak pas bezpieczeństwa – który zapewnia im wygodę. Słonie muszą zrozumieć, że to sytuacja przejściowa, choć stresująca. Zamknięcie skrzyni bywa jednym z najbardziej nerwowych momentów. Kenya zareagowała dobrze. – Zaakceptowała zamknięcie i zniosła pięciodniową podróż do Brazylii bez większych problemów – relacjonują opiekunowie. Blais opisuje Kenię jako bardzo wrażliwą i ekspresyjną słonicę. Na początku była bardzo niepewna, co było widać po tym, jak ostrożnie podchodziła do ludzi i wchodziła z nimi w interakcje. Opiekunowie z podziwem obserwują jej przemianę, choć to dopiero początek. Dziś Kenya przyjaźni z sąsiadką Pupy, ćwiczy mięśnie jak nigdy dotąd, chodzi po zboczach i przewraca drzewa w swoim środowisku, tarza się w błocie i trawie, co sprawia jej radość, a przy okazji poprawia kondycję stóp poprzez złuszczanie martwego naskórka. – Widzimy, jak stopniowo trauma zaczyna odchodzić – mówi Blais. Sciolla ma nadzieję, że historia Kenyi zainspiruje inne kraje. Fundacja Franza Webera pracuje nad uwolnieniem słoni w innych państwach regionu i w Europie, ze szczególnym naciskiem na te, które wciąż żyją w niewoli w Szwajcarii. – Słonie nie powinny żyć w zamknięciu – mówi Sciolla. – To nie jest ochrona gatunku. Haudet, dyrektor Ekoparku w Mendozie, często słyszy od rozczarowanych bywalców dawnych ZOO, że chcieliby pokazać dzieciom słonie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-121104-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-498e728.png" width="1221" height="813" alt="Na początku tego roku Kenya dołączyła do Pupy i Mary w Global Sanctuary for Elephants./Fot.Tomás Cuesta / Fondation Franz Weber / Global Sanctuary for Elephants" title="Na początku tego roku Kenya dołączyła do Pupy i Mary w Global Sanctuary for Elephants./Fot.Tomás Cuesta / Fondation Franz Weber / Global Sanctuary for Elephants" /> – Ludzie muszą zrozumieć, że to, co widzieli w zoo, nie było słoniem, to był tylko wygląd zwierzęcia z trąbą, uszami i nogami, ale ono nie zachowywało się jak słoń, nie jadło jak słoń, nie żyło jak słoń – mówi. – Z każdym małym krokiem Kenya daje nam radość i pokazuje, że to właściwa droga, że była ostatnim słoniem w niewoli w Argentynie i że nie ma już odwrotu. Źródło: National Geographic
Zakaz hodowli zwierząt na futra przegłosowany! Historyczna chwila dla ochrony zwierząt w Polsce
Sejm RP przegłosował całkowity zakaz hodowli i chowu zwierząt na futra. Za rewolucyjną nowelizacją opowiedziało się 339 posłów. Przełomową nowelizację poparły partie z całego spektrum politycznego. Do końca 2033 roku komercyjna hodowla zwierząt futerkowych ma zniknąć z Polski całkowicie.
17 października 2025 roku w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej doszło do wydarzenia, które przejdzie do historii. Posłowie przegłosowali nowelizację ustawy o ochronie zwierząt, wprowadzającą całkowity zakaz hodowli zwierząt na futra – z wyjątkiem królików. Za zmianami opowiedziało się 339 posłów. Przeciwko było 78, a 19 wstrzymało się od głosu. Jak relacjonują świadkowie, po głosowaniu na sali plenarnej rozległy się brawa. Radość i wzruszenie ogarnęły parlamentarzystów z różnych ugrupowań politycznych. Sejm przegłosował zakaz hodowli zwierząt na futra Nowelizacja uzyskała ponadpartyjne poparcie. Głosowali za nią m.in. posłowie Koalicji Obywatelskiej, Polski 2050, Lewicy, a także część Polskiego Stronnictwa Ludowego i Prawa i Sprawiedliwości. Przeciwko ustawie byli jedynie posłowie Konfederacji. Wśród głosujących "za" znaleźli się m.in. Donald Tusk, Jarosław Kaczyński, Szymon Hołownia, Włodzimierz Czarzasty oraz Władysław Kosiniak-Kamysz. Projekt, którego współautorką jest posłanka Małgorzata Tracz z KO, otrzymał również wsparcie ze strony 100 posłów PiS (55 było przeciw, 18 wstrzymało się) oraz 30 posłów PSL (jeden był przeciw). Co zakłada nowelizacja ustawy o ochronie zwierząt? Ustawa zakłada całkowity zakaz hodowli zwierząt na futra w celach komercyjnych, z wyjątkiem hodowli królików. Celem nowelizacji jest poprawa dobrostanu zwierząt oraz eliminacja cierpienia zwierząt na fermach futrzarskich. Przedsiębiorcy, którzy prowadzą hodowle, będą zobowiązani do stopniowego zamykania działalności. Zakaz zostanie wprowadzony etapami, aby złagodzić skutki gospodarcze i umożliwić przystosowanie się do nowych przepisów. Terminy wygaszania ferm i wysokość odszkodowań Większość ferm ma zostać zamknięta w ciągu pięciu lat. Całkowity zakaz hodowli zwierząt futerkowych zacznie obowiązywać z dniem 31 grudnia 2033 roku. Właściciele ferm będą mogli ubiegać się o odszkodowania od Skarbu Państwa. Ich wysokość będzie uzależniona od średniego rocznego przychodu z lat 2020–2024 oraz terminu zakończenia działalności. Przepisy zachęcają do jak najszybszego zakończenia działalności. zamknięcie działalności do 1 stycznia 2027 roku – 25% średniego przychodu, do 1 stycznia 2028 roku – 20%, każdorazowe opóźnienie o rok oznacza spadek rekompensaty o 5 punktów procentowych, po 1 stycznia 2031 roku – brak prawa do odszkodowania. Reakcje polityków i organizacji prozwierzęcych Małgorzata Tracz podkreśliła we wpisie w mediach społecznościowych, że nowelizacja to efekt 30 lat walki organizacji prozwierzęcych. „Dokonaliśmy niemożliwego” – napisała, dziękując wszystkim zaangażowanym. Organizacje takie jak Otwarte Klatki i Fundacja Viva nie kryły wzruszenia. Marta Korzeniak z Otwartych Klatek mówiła o „przełomowej, historycznej chwili, na którą Polacy czekali od co najmniej 10 lat”. W swoim wpisie Małgorzata Tracz wezwała również prezydenta Karola Nawrockiego do podpisania ustawy, podkreślając, że poparcie społeczne dla zakazu hodowli na futra przekracza 70%. Nowelizacja trafi teraz do Senatu. Po zatwierdzeniu, zostanie przekazana do podpisu prezydentowi RP. Źródło: Gazeta.pl, TVN24, Małgorzata Tracz Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W sierpniu nietoperze lubią wpadać mieszkań. Czemu to robią i jak reagować?
Pod koniec lata w Polsce nietoperze częściej wlatują do mieszkań i klatek schodowych. Zjawisko to nie niesie za sobą żadnego niebezpieczeństwa dla ludzi, a nietoperzom można w prosty sposób pomóc wylecieć.
Spis treści Sierpniowe „naloty” nietoperzy Jak pomóc uwięzionym w budynku nietoperzom? W sierpniu w Polsce mogą nasilać się przypadki wlatywania nietoperzy do mieszkań i klatek schodowych. Najczęściej robią to dwa gatunki: karlik malutki i borowiec wielki. Powodem są ich naturalne zachowania oraz nowoczesne udogodnienia dla ludzi. Oba gatunki są niewielkie i daleko im do największych znanych nietoperzy. Sierpniowe „naloty” nietoperzy Zjawisko to jest w Polsce znane i opisywane od lat, jednak ostatnio występuje częściej przez coraz popularniejsze czujniki ruchu, automatycznie włączające światło. Dezorientuje ono zwierzęta skłania je do pozostania w budynku. Nietoperze wlatują przez uchylone okna, szukając schronienia na dzień. Karliki, znajdując obiecującą kryjówkę, przyciągają inne osobniki swoim głosem. Borowce, większe i mniej zwrotne, często nie mogą znaleźć wyjścia, a ich piski również wabią kolejne nietoperze. Taki „efekt domina” może sprawić że grupa nietoperzy staje się coraz liczniejsza. Mogą powstać skupiska liczące od kilkunastu do kilkudziesięciu zwierząt, które dezorientowane automatycznie włączającym się światłem, kilkakrotnie wracają, zamiast odlecieć na noc. Taka szarpanina może je doprowadzić do wycieńczenia, a nawet śmierci. Wpadają też w skrzynki, donice czy szczeliny, z których czasem nie mogą się wydostać. Wcześniej grupy nietoperzy nie niepokojone mogły pozostawać np. na poddaszach przez kilka dni, zanim naturalnie się rozproszyły lub ruszyły dalej, w poszukiwaniu kolejnego „przystanku”. Te nocne ssaki potrzebują niezakłóconego rytmu dnia i nocy. Jak pomóc uwięzionym w budynku nietoperzom? Według instrukcji Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra", po pierwsze - nie należy panikować. Nietoperze nie atakują ludzi. Tylko jeśli chwycimy zwierzaka gołymi rękami, będzie się bronić i może próbować gryźć. Nietoperz wiszący na ścianie czy leżący na podłodze będzie nas jedynie straszył, szczerząc się i wydając trzeszcząco-syczące dźwięki. Latający będzie po próbował uciec. Dlatego najlepiej po prostu tę ucieczkę mu ułatwić. W przypadku karlików najważniejsze jest: uwolnienie zwierząt z miejsc, w których utknęły wyłączenie światła otwarcie okien przed wieczorem Zamknięcie ich po wylocie nietoperzy, aby nie wróciły Jeśli nie wszystkie osobniki wylecą, procedurę trzeba powtórzyć kolejnego wieczora. Borowce często wymagają schwytania (np. grubą rękawicą), jeśli jest ich więcej to zebrania np. do kartonu i wypuszczenia na zewnątrz z odpowiedniej wysokości, by mogły wystartować do lotu. Czasem konieczna może być interwencja wyspecjalizowanej ekipy. PTOP „Salamandra” udostępnia kontakt do całodobowej nietoperzowej linii alarmowej – 604 83 65 83. Towarzystwo zachęca do zgłaszania takich zdarzeń do ogólnopolskiej bazy, co pozwoli lepiej badać zjawisko „sierpniowych nalotów”. Źródło: Nauka w Polsce, PTOP Salamandra Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie starzeje się i potrafi odtworzyć własne ciało. Mimo to walczy o przetrwanie
Aksolotl to stworzenie, które przez całe życie zachowuje młodzieńczą formę. Potrafi odtworzyć utracone kończyny, a nawet fragmenty serca czy mózgu. Z utratą naturalnych siedlisk radzi sobie jednak znacznie gorzej.
W tym artykule: Aksolotl, czyli wodny potwór Medialna kariera aksolotla Zapasowa populacja salamandry Rolnicy dla aksolotla W La Roma, modnej dzielnicy Meksyku, patio Monstruo de Agua pełne jest werwy młodych ludzi rozmawiających przy wędzonym ceviche z awokado, grzybach w tempurze i rzemieślniczym piwie. Każda butelka ma etykietę z wizerunkiem dziwacznego aksolotla otoczonego koroną skrzeli przypominających pióra. Browar wybrał skrajnie zagrożoną salamandrę jako swoją maskotkę w nadziei na zwiększenie świadomości problemu wśród meksykańskiej opinii publicznej, mówi jego założyciel Matías Vera-Cruz Dutrenit. – Skoro nasz produkt jest dobry, może występować w roli ambasadora słusznej sprawy – wyjaśnia. Aksolotl, czyli wodny potwór Aksolotl, nazwany tak na cześć azteckiego boga Xolotla, jest ważnym symbolem meksykańskiej kultury. Monstruo del Agua oznacza „wodny potwór”, co jest hiszpańskim przekładem z nahuatl, języka starożytnych Azteków. Te długie na ok. 30 cm płazy niegdyś były powszechne w leżących na dużych wysokościach jeziorach wokół miasta Meksyk. Dziś spotyka się je tylko w kilku kanałach śródlądowych w pobliżu jeziora Xochimilco, gdzie przetrwało co najwyżej 1000 osobników. Ta niebezpiecznie mała populacja stoi w obliczu licznych zagrożeń: zanieczyszczenia wody, drapieżnictwa inwazyjnych karpia i tilapii, a przede wszystkim utraty siedlisk. Medialna kariera aksolotla W związku z trudną sytuacją gatunku w ciągu ostatniej dekady świadomość społeczna na jego temat istotnie wzrosła. Aksolotle są teraz postaciami w grze online Minecraft i na globalnej platformie gier Roblox. Aksolotl widnieje na nowym banknocie o nominale 50 peso. Salamandry te – na wolności zwykle brązowe lub szare – stały się też popularne jako zwierzęta domowe. Przybierają kolor biały z różowymi refleksami z powodu mutacji genetycznej spowodowanej hodowlą w niewoli. Mimo to Luis Zambrano, ekspert od aksolotli z Narodowego Autonomicznego Uniwersytetu Meksyku, jest sceptyczny co do tego, czy nowa ustawa lub rosnąca sława aksolotla przyniosą istotne zmiany. – Mamy miliony [hodowlanych] aksolotli na całym świecie, ale potrzebujemy siedliska – mówi Zambrano. A to zniechęcające zadanie w metropolii liczącej 22 mln ludzi. Nie ma złotego środka na ochronę tego gatunku. W przeciwieństwie do innych salamander, które przechodzą metamorfozę, aksolotle nigdy nie wyrastają ze stadium larwalnego, młodocianego. Zjawisko to zwane jest neotenią. Aksolotle są częstym obiektem badań biologów ze względu na swą zdolność do regeneracji utraconych lub uszkodzonych kończyn, serc, rdzeni kręgowych, a nawet części mózgu – a wszystko to bez blizn. Odkrycie, dlaczego aksolotle nie mają blizn, mogłoby pomóc odblokować zdolność człowieka do regeneracji. Zapasowa populacja salamandry Ich młodzieńcze cechy obejmują pierzaste skrzela wyrastające z głów jak grzywa, błony pławne między palcami, płetwę grzbietową biegnącą wzdłuż ciała i ogona. Dorosłe aksolotle, nazywane ambystomami, mimo iż zachowują skrzela, mają też funkcjonalne płuca i mogą oddychać przez skórę. A gdyby te wieczne niemowlęta nie były jeszcze wystarczająco słodkie, ich pyszczki są uniesione w wiecznym uśmiechu Mony Lisy. Zmieniają się one jednak w odkurzacze, gdy nadejdzie pora jedzenia. Aksolotle wciągają swoje ofiary, w tym skorupiaki, mięczaki, jaja owadów i małe ryby. W 1993 r. rząd meksykański dla ochrony siedlisk aksolotli wyznaczył 215-hektarowy park ekologiczny Xochimilco. Ale postęp jest powolny. – Ścieki i urbanizacja nadal zagrażają znacznej części tego obszaru – mówi Zambrano. Dlatego Zambrano opracował dla aksolotli plan B, zakładając tymczasowe stawy dla trzymanych w niewoli salamander. W niedawnym eksperymencie 11 par wyhodowanych w laboratorium aksolotli wypuszczono pojedynczo do trzech stawów na terenie kampusu uniwersyteckiego. Wyniki były zachęcające. Siedem z 11 par doczekało wyklucia się jaj, a młode osobniki, które przeżyły, były zdrowe. Na razie osobniki trzymane w niewoli służą jako populacja zapasowa. Zambrano powiedział, że naukowcy nie wypuszczą ich do Xochimilco, dopóki dzika populacja nie zniknie. Rolnicy dla aksolotla Pochodzący z Xochimilco działacz społeczny Dionisio Eslava Sandoval bierze sprawy w swoje ręce. Odnawia tradycyjne przedhiszpańskie chinampas – sztuczne rolnicze wyspy otoczone wąskimi kanałami, które filtrują zanieczyszczenia. Chinampy stanowią idealne siedlisko dla aksolotli. Jednak 95 proc. z nich jest już nieproduktywnych albo zarośniętych, albo porzuconych wraz z zanikiem tradycyjnego rolnictwa. Rzadki płaz z Meksyku znaleziony na wolności w Polsce Zwierzę znalazła mieszkanka Szczecina podczas spaceru po Puszczy Bukowej. Nie wiadomo, jak endemiczny płaz z Meksyku znalazł się w Polsce. Na chinampie Sandovala rosną marchew, czosnek, brokuły i inne rośliny uprawiane przy użyciu rodzimych nasion i metod rolnictwa ekologicznego. Ale jest też ona nowym domem dla 11 aksolotli, które Sandoval – za pozwoleniem władz – przeniósł z głównego systemu kanałów do połączonych rowów. Dwa ekrany filtracyjne zatrzymują tam metale ciężkie i inne zanieczyszczenia, a także karpia i tilapię. Przy użyciu tej metody rolnicy wypuścili do podobnych rowów co najmniej 240 kolejnych aksolotli. Choć nie współpracują bezpośrednio z Sandovalem, Zambrano i jego zespół zarządzają projektem Chinampa Refuge. W jego ramach z pomocą 28 lokalnych rolników z chinampas utworzono 20 podobnych ostoi aksolotla. Sandoval ma nadzieję, że jeszcze więcej osób pójdzie w jego ślady. – Chodzi o to, żeby to się rozrastało – powiedział. – Jak edukować ludzi? Dając przykład. To fragment artykułu pochodzącego z magazynu „National Geographic Polska” nr 8/2023. Sprawdź naszą ofertę prenumeraty! National Geographic 8/23
Sztuczna ludzka skóra z drukarki 3D może zastąpić eksperymenty na zwierzętach
Naukowcy z uniwersytetu w Grazu opracowali substytut ludzkiej skóry. Wytwarzany za pomocą drukarki 3D, zawiera żywe komórki i może być wykorzystany m.in. w testowaniu kosmetyków.
Spis treści: W Unii Europejskiej nie wolno testować kosmetyków na zwierzętach Jak tworzy się „rusztowania” dla żywych komórek? Nowatorska budowa nowej sztucznej skóry Hodowle różnych tkanek w laboratorium stają się coraz popularniejsze. Naukowcy upatrują w nich nadziei na przełomy w różnych dziedzinach życia, m.in. medycynie, czy technologii żywności. Utrzymanie przy życiu w warunkach laboratoryjnych (in vitro) samych komórek jest możliwe od dość dawna. Znacznie trudniejsze jest wytworzenie większej struktury, „rusztowania” w którym komórki mogą żyć. Najnowsze osiągnięcie naukowców to tkanka zastępująca ludzką skórę, wykorzystująca właśnie takie „rusztowanie” wykonane za pomocą druku 3D. Jej wykorzystanie może zrewolucjonizować testowanie kosmetyków, do którego do tej pory niestety wykorzystywano żywe zwierzęta. W Unii Europejskiej nie wolno testować kosmetyków na zwierzętach Unia Europejska, na mocy dyrektywy 2010/63/UE i kilku późniejszych regulacji ustanowiła ograniczenia dotyczące testów kosmetyków na zwierzętach w całej UE. Od tego czasu trwają intensywne poszukiwania alternatywnych metod testowania. Jednak choć uregulowano branżę kosmetyczną, to branża chemiczna nadal może legalnie testować różne substancje na zwierzętach, m.in. na królikach. Alternatywa jest więc bardzo potrzebna. Jak tworzy się „rusztowania” dla żywych komórek? Interesujące badanie opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „STAR Protocols”. Zespół badaczy z Uniwersytetu Technologicznego w Grazu i Vellore Institute of Technology w Indiach opracował imitację skóry, która naśladuje prawdziwą, trójwarstwową strukturę oraz biomechanikę ludzkiego narządu. Takie imitacje można tworzyć przy użyciu druku 3D. Składają się z hydrożelowego szkieletu, w którym osadzone są żywe komórki. Wyzwanie polega na tym, by taki szkielet w żaden sposób komórkom nie szkodził i był dla nich środowiskiem w którym mogą nie tylko przetrwać, ale dzielić się i komfortowo żyć. Hydrożele, jak sama nazwa wskazuje, zawierają dużo wody, trzeba je zatem ustabilizować tak, by wytrzymały jako rusztowanie dla komórek. Wśród biomateriałów stosowanych do produkcji takich struktur najpopularniejsze są jak dotąd materiały na bazie celulozy. Wyróżniają się biokompatybilnością, odnawialnością i stałymi, przewidywalnymi właściwościami. Nowatorska budowa nowej sztucznej skóry Połączenie nanowłókien celulozy (NFC), karboksymetylocelulozy (CMC) i kwasu cytrynowego (CA) to nowatorska metoda zastosowana przez naukowców z Grazu. Będzie się nadawać do różnych zastosowań w inżynierii tkankowej. Trójskładnikowy „atrament” do druku 3D jest najpierw formowany przez drukarkę w trójwymiarowy wzór zadany przez naukowców. Następnie liofilizowany (zamrożenie i usunięcie wody), a na końcu neutralizowany, by usunąć nadmiar kwasu cytrynowego. Cały proces jest dość delikatny i pozbawiony użycia jakichkolwiek agresywnych chemikaliów. Po udanej stabilizacji hydrożelowego rusztowania za próbkę zabierają się partnerzy eksperymentu w Indiach. Testują odporność i toksyczność wydruków 3D w hodowli komórkowej. Dopiero gdy komórki skóry w hydrożelu przeżyją przez 2–3 tygodnie i wytworzą większą tkankę, możemy mówić o imitacji skóry. Może ona być następnie wykorzystana do dalszych testów komórkowych na kosmetykach. Pierwsze testy hydrożeli 3D w hodowli komórkowej były bardzo udane. Materiały okazały się nietoksyczne i stabilne mechanicznie. Karin Stana Kleinschek, jedna z autorek badania, mówi że następnym krokiem będzie testowanie na „skórze” konkretnych nanocząstek obecnych w kosmetykach. „Wspólnie pracujemy nad dalszą optymalizacją hydrożeli i potwierdzeniem ich przydatności jako substytutu eksperymentów na zwierzętach” – dodaje biotechnolożka. Źródło: STAR Protocols Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oto najmniejsza małpka na świecie. Pigmejka karłowata mieści się w dłoni
Maleńka, charakterna i inteligentna pigmejka karłowata może stać się ofiarą własnego uroku. Odławiana ze swoich naturalnych siedlisk i sprzedawana jako zwierzątko domowe, stała się gatunkiem zagrożonym.
Spis treści: Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejka karłowata jest tak mała, że bywa nazywana „finger monkey”. Jak na małpę jest wyjątkowo łagodna. Obok uroczego wyglądu to jeden z powodów, dla których jest pożądanym egzotycznym zwierzęciem domowym. Odławianie jej w jej naturalnym środowisku południowoamerykańskich lasów deszczowych jest nielegalne. Mimo to stała się gatunkiem zagrożonym. Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Pigmejka karłowata to gatunek małpy z rodziny pazurkowcowatych, który występuje w Ameryce Południowej, głównie w Brazylii, Boliwii Kolumbii i Ekwadorze. Można ją spotkać głównie w lasach deszczowych, ale czasem także w pobliżu ludzkich siedlisk. Jak przystało na przedstawicielkę naczelnych, pigmejka jest zwierzęciem bardzo inteligentnym i wysoce społecznym. Jest najmniejszą przedstawicielką małp na świecie. Osiąga zaledwie 12–15 cm długości ciała i waży mniej więcej 100–150 gramów. Puszysty ogon przeważnie jest dłuższy niż całe ciało pigmejki i ma 17–23 cm. Nazwa tej małpki pochodzi właśnie od jej niewielkiego rozmiaru i nawiązuje do pigmejów, czyli grupy środkowoafrykańskich ludów o wyjątkowo niskim wzroście. Jest pokryta gęstym futerkiem o kolorze od złotobrązowego, przez szary i bliski czarnego na grzbiecie oraz jaśniejszy na brzuchu. Charakterystyczne, duże oczy nadają jej pyszczkowi mądry wygląd, kontrastujący z maleńkim rozmiarem. Jak wszystkie małpy, pigmejka karłowata jest zwierzęciem społecznym, żyjącym przeważnie w grupach liczących od 2 do 10 osobników. Grupy te są zorganizowane hierarchicznie, z dominującym samcem na czele, jedną dorosłą samicą i jednym lub kilkoma pokoleniami młodych. Samce są nieco większe i bardziej agresywne niż samice. Samice pigmejki karłowatej rodzą zazwyczaj jedno młode lub bliźniaki, dwa razy do roku. Potomstwo pozostaje przy matce przez około 6 miesięcy. Opieka nad najmłodszymi maluchami jest w grupie pigmejek priorytetem i uczestniczą w niej nie tylko oboje rodzice, ale też starsze rodzeństwo. Pigmejki karłowate wykształciły złożony system komunikacji między sobą w grupie. To zarówno dźwięki, gesty jak i sygnały chemiczne. Pigmejka posiada gruczoły zapachowe w okolicach odbytu. Ich wydzielina służy zarówno do znakowania terenu, jak i jest sygnałem gotowości płciowej samicy. Piski, gwizdy i odgłosy przypominające ptasie ćwierkanie mają różne, jeszcze nie do końca poznane znaczenie. Część z wydawanych przez pigmejkę karłowatą odgłosów jest niesłyszalna dla ludzkiego ucha – to bardzo wysokie ultradźwięki. W sytuacji zagrożenia pigmejki przyjmują charakterystyczne pozycje, wyginając grzbiet i strosząc futro, by wydawać się większe. To zwierzątka w przeważającej części roślinożerne. Dieta pigmejki karłowatej składa się głównie z odżywczych i słodkich roślinnych soków, ale też owoców, liści, kwiatów, owadów i innych małych bezkręgowców. Małpy te są bardzo zwinne i potrafią poruszać się po drzewach z dużą prędkością, co pozwala im na zdobywanie pożywienia w różnych miejscach. Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Pigmejka karłowata posiada jedną bliską krewną, małpkę nie posiadająca polskiej nazwy. Jej nazwa łacińska to Cebuella niveiventris. Według niektórych klasyfikacji Cebuella niveiventris nie jest osobnym gatunkiem, a tylko podgatunkiem pigmejki karłowatej. Razem są zaliczane do rodzaju pigmejka. Należą do większej rodziny naczelnych: pazurkowcowatych, liczącej kilkadziesiąt gatunków. Wszystkie są tzw. małpami Nowego Świata i żyją na terenach obu Ameryk. W jej skład wchodzą wszystkie najmniejsze gatunki małp. Oprócz pigmejki karłowatej są to między innymi: marmozety, tamaryny, uistiti. Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Oba gatunki pigmejek znajdują się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych i mają status gatunków wysokiego ryzyka (ang. VU, czyli vulnerable). Stało się tak głównie z powodu utraty siedlisk będącej wynikiem wylesiania i ekspansji rolnictwa. Także turystyka wypycha Pigmejki w wyższe partie lasu deszczowego i sprawia że zmieniają się ich zwyczaje komunikacyjne – małpki stają się cichsze by nie zwracać na siebie uwagi ludzi. Wiele organizacji zajmuje się ochroną tego gatunku, prowadząc programy edukacyjne i monitorując populacje. Fakt, że jest często łowiona i sprzedawana jako zwierzę domowe, przyczynia się do spadku jej populacji. Najczęściej tego typu nielegalne praktyki mają miejsce w Ekwadorze. Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejki karłowate są zwierzątkami łatwymi do oswojenia i szybko się uczą, także wykonywania sztuczek. Ich niewielki rozmiar i uroczy wygląd, łagodność, a także umiejętności życia w grupie sprawiają, że stały się jednymi ze zwierząt domowych. W niewoli pigmejka karłowata jest często hodowana w ogrodach zoologicznych i prywatnie. Można ją czasem dostać także w sklepach zoologicznych i hodowlach w Polsce, choć rzadko. Jej cena może sięgać kilkunastu tysięcy złotych, a posiadanie wymaga zezwolenia i udokumentowania pochodzenia. Jednak w świetle kurczącej się populacji pigmejki karłowatej, jej wysokiej inteligencji i wymagań społecznych, warto sobie zadać pytanie czy trzymanie takiej małpki w domu jest etyczne. W wielu ogrodach zoologicznych, także w Polsce, można z bliska obejrzeć pigmejkę karłowatą (m.in. w śląskim Ogrodzie Zoologicznym). W ZOO małpka ta z pewnością ma lepsze warunki do życia niż w mieszkaniu. Jako przedstawicielka naczelnych ma bardzo duże potrzeby psychologiczne i społeczne, trudne do zaspokojenia w warunkach domowych. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.