Szansa jedna na sto. Niezwykłe narodziny wśród krytycznie zagrożonych goryli górskich
Bliźnięta goryli górskich przyszły na świat w Parku Narodowym Wirunga w Republice Konga. Urodziła je Mafuko – samica, której matkę zabili kłusownicy. Więcej niż jedno młode to u goryli zjawisko niewiarygodnie rzadkie.
Spis treści: Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Goryle wciąż walczą o przetrwanie Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Niezwykle rzadkie bliźnięta goryli górskich urodziły się w Kongu. Matką jest 22-letnia samica o imieniu Mafuko. Jej własna matka zginęła z rąk uzbrojonych napastników. Ten skrajnie zagrożony gatunek liczy dziś w naturze niewiele ponad 1000 osobników. Dlatego każde narodziny wśród goryli górskich to powód do radości. Mafuko została sfotografowana, gdy trzymała na rękach parę swoich synów - bo bliźniaki okazały się samcami. – Zawsze cieszy, kiedy zagrożone gatunki mają młode – mówi Tara Stoinski, prezeska, dyrektorka generalna i główna badaczka naukowa w Dian Fossey Gorilla Fund. – A bliźnięta są szczególnie ekscytujące, bo to niezwykle rzadkie. Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Stoinski dodaje, że w sąsiedniej Rwandzie dane Dian Fossey Gorilla Fund pokazują, iż bliźnięta stanowią mniej niż 1% wszystkich porodów u goryli. Dla porównania: u ludzi bliźnięta rodzą się ponad trzy razy częściej. – Słyszałem o tym wcześniej tylko raz – mówi Brent Stirton, fotograf przyrody, autor jednych z najbardziej rozpoznawalnych zdjęć goryli górskich dla „National Geographic”. – To wręcz cud – dodaje Stirton. Postrzega to jako promyk nadziei dla populacji goryli górskich, która powoli się odradza. – Kiedy zaczynałem pracę w Virundze w 2007 roku, na świecie żyło tylko 276 goryli górskich. Goryle wciąż walczą o przetrwanie Wojna, kłusownictwo, choroby i utrata siedlisk – to największe zagrożenia dla goryli górskich, jednej z dwóch podgrup goryla wschodniego. Matka Mafuko została zabita przez „uzbrojone osoby” – wynika z oświadczenia opublikowanego na stronie Parku Narodowego Virunga. A jednak, dzięki ciężkiej pracy i osobistym poświęceniu strażników oraz organizacji zajmujących się ochroną przyrody, a także dzięki odporności samych goryli, zwierzęta nadal sobie radzą. – Te goryle się przystosowały i wciąż dobrze funkcjonują – mówi Stirton. – Wbrew całej „zdroworozsądkowej” logice. Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Aby zrozumieć, dlaczego eksperci tak się cieszą z narodzin bliźniąt, trzeba najpierw uświadomić sobie, jak rzadko rozmnażają się te zwierzęta – podkreśla Stoinski. – Samice rodzą pierwsze młode gdy mają co najmniej 10 lat – mówi. – A później rodzą co około cztery lata. Tak wolne tempo rozrodu ogranicza odbudowę populacji po zagrożeniach. Podobnie jak u ludzi, młode goryle wymagają też troskliwej opieki rodzicielskiej. – Jedną z rzeczy, które ludzie uwielbiają w gorylach, jest to, jak bardzo przypominają nas i jak łatwo dostrzec w nich odbicie nas samych – mówi Stoinski. – Samice goryli są niesamowitymi matkami, a młode są od nich całkowicie zależne. Goryle potrafią stać i chodzić na dwóch nogach, ale wolą poruszać się na czterech. Kiedy samica ma jedno młode, jedna z jej rąk jest zawsze zajęta noszeniem malucha. Przy dwójce życie robi się jeszcze trudniejsze. Samice, które rodzą bliźnięta, muszą też produkować dwa razy więcej mleka — dodaje Stoinski. To wszystko sprawia, że przeżywalność bliźniąt jest niższa. Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Stirton mówi, że młode goryle górskie ważą przy urodzeniu około 1,8 kg i są pokryte gęstą, czarną sierścią. Jego zdaniem to zdecydowanie jedne z najsłodszych zwierząt, jakie można zobaczyć. Najbardziej fascynuje go jednak relacja młodych z największymi gorylami. – Ciekawe jest to, że samce, które są delikatne wobec młodych, mają znacznie większe szanse u samic – mówi. – Samice są pod tym względem całkiem sprytne. To trochę jak: „Chwila, ten gość jest dobrym ojcem. Chcę być właśnie z nim”. A co z dużymi samcami, które są złośliwe i agresywne? – Nie mają żadnych szans – mówi Stirton. Fotograf wkrótce wraca do Wirungi na zlecenie „National Geographic”. Co stanie się z bliźniętami, trudno przewidzieć. Stoinski podaje, że około 33% młodych goryli górskich w Rwandzie umiera, zanim osiągnie dorosłość. Ogólnie jednak goryle górskie radzą sobie lepiej, niż eksperci spodziewali się jeszcze kilka lat temu. – To podgatunek, o którym Dian Fossey sądziła, że wyginie przed rokiem 2000 – mówi Stoinski. – A dziś to jedyna wielka małpa na Ziemi, poza ludźmi, której liczebność rośnie. – Życzę Mafuko mnóstwa szczęścia w opiece nad tymi bliźniętami – dodaje Stoinski. – Wszyscy będziemy jej kibicować. Źródło: National Geographic
Orki i delfiny organizują wspólne polowania na łososie. Tego naukowcy się nie spodziewali
Orki i delfiny zostały przyłapane na wspólnym polowaniu. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy taki przypadek udokumentowany przez kamery i drony.
Spis treści: Pierwsza naukowa dokumentacja współpracy gatunków Czy technologia odkrywa nieznane zachowania? Dźwięki i echolokacja ujawniają współpracę Potencjalne korzyści i zagrożenia dla ekosystemu Nowe spojrzenie dzięki technologii Konieczność ochrony łososia chinook Naukowcy w Kanadzie zamontowali na orkach kamery, by podglądać ich zachowania. To, co zobaczyli, mocno ich zaskoczyło. Przy takim plusku i zamieszaniu trudno było zrozumieć, co dzieje się pod wodą. Gdy orki wynurzały się po oddech, wokół ich głów migały delfiny. Woda była jednak tak mętna, że badacze nie mieli pojęcia, co właściwie robią zwierzęta. Dopiero dzięki dronom i kamerom przymocowanym do orek naukowcy mogli przyjrzeć się interakcjom tych dwóch gatunków. To, co odkryli, ich zdumiało. Północne osiadłe orki, nazywane też orkami, oraz pacyficzne delfiny białobokie wyglądały tak, jakby polowały wspólnie. Pierwsza naukowa dokumentacja współpracy gatunków Badacze w Kolumbii Brytyjskiej zarejestrowali 25 sytuacji, w których orki podążały za delfinami nurkującymi w poszukiwaniu pokarmu. Autorzy sądzą, że to pierwsza udokumentowana obserwacja współpracy orek i delfinów białobokich podczas polowania. Opisali te spotkania w nowej pracy opublikowanej w czasopiśmie „Scientific Reports”. W jednym z przypadków delfiny dołączyły dopiero po tym, jak orki złowiły łososia. – Kiedy rozszarpywały zdobycz, z pyska orki wypadały kawałki ryby, jak chmura krwi i łusek – mówi Sarah Fortune, współautorka badania i adiunktka w katedrze oceanografii na Uniwersytecie Dalhousie w Nowej Szkocji w Kanadzie. – Wtedy widzieliśmy delfiny krążące przy głowie, które zbierały te fragmenty. Czy technologia odkrywa nieznane zachowania? Nie wiadomo, czy to nowe zachowanie, czy coś, co oba gatunki robiły od dawna. Odkrycie mogło być po prostu efektem lepszej technologii, takiej jak drony i lekkie kamery podwodne, dzięki którym naukowcy widzą więcej. Część ekspertów obawia się jednak, że może to sygnał niedoboru pożywienia. W północno-wschodniej części Pacyfiku występują trzy odrębne populacje orek, nazywane ekotypami. Różnią się wyglądem, środowiskiem życia i dietą. – Są orki wędrowne, które polują na ssaki. Jedzą foki, lwy morskie, delfiny, morświny i duże wieloryby – mówi Josh McInnes, ekolog morski z Oceanic Research Alliance w Kalifornii, który nie brał udziału w badaniu. – Są też orki oceaniczne, znacznie rzadsze. Jedzą rekiny i ryby. W tym badaniu skupiono się na osiadłych orkach, trzecim ekotypie, który żywi się rybami. – Wyewoluowały tak, by niemal wyłącznie odżywiać się jednym gatunkiem łososia: dorosłym łososiem chinook – mówi Fortune. Dodaje, że pełni też funkcję Canadian Wildlife Federation Chair w obszarze ochrony dużych wielorybów. Ten gatunek łososia jest zagrożony wyginięciem. Naukowcy chcieli więc sprawdzić, czy północne osiadłe orki mają dość pożywienia. Badacze przymocowali do osobników w rejonie wyspy Vancouver w Kolumbii Brytyjskiej znaczniki na przyssawkach, które odpadały po kilku godzinach. Znaczniki miały kamery skierowane do przodu, rejestrujące obraz z perspektywy orki. Drony z kolei oceniały z góry kondycję ciała zwierząt. Dźwięki i echolokacja ujawniają współpracę Naukowcy zauważyli, że orki ustawiają się w stronę delfinów, które podążały za łososiami. – Te dwa gatunki nie tylko polowały na tę samą zdobycz w tym samym czasie. One współpracowały – mówi Fortune. – W tym chaosie dało się dostrzec pewien porządek. Zwierzęta trzymały się razem nawet na głębokości około 60 metrów, w niemal całkowitej ciemności. – Wciąż dało się czasem dostrzec sylwetki kilku delfinów przy głowie orki – mówi Fortune. Nagrania dźwięków pod wodą pokazały, że oba gatunki używały echolokacji. Na przemian wydawały charakterystyczne kliki, by lokalizować zdobycz. – To może sugerować, że delfiny i orki podsłuchują się nawzajem – mówi Fortune. – Jeśli odbierają kliki drugiej strony, to jakby odczytywały jej sonar – dodaje McInnes. Choć potrzeba więcej badań, by potwierdzić, że to przykład komunikacji międzygatunkowej, McInnes podkreśla: – Jeśli to prawda, byłoby to naprawdę fascynujące. Potencjalne korzyści i zagrożenia dla ekosystemu Badacze nie wiedzą, dlaczego orki i delfiny białobokie polują razem. Uważają jednak, że obie strony muszą coś na tym zyskiwać. – W naturze mutualizm, czyli układ, w którym obie strony odnoszą korzyści, to najbardziej prawdopodobny powód, dla którego dwie różne grupy łączą siły – mówi Ari Friedlaender, profesor nauk o oceanach na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz, który nie uczestniczył w badaniu. Północne osiadłe orki specjalizują się w polowaniu na łososie. Delfiny białobokie jedzą natomiast drobne ryby, na przykład śledzie i sardele. McInnes zastanawia się, czy orkom łatwiej jest namierzać łososie, kiedy polują w towarzystwie licznej grupy delfinów. Jednocześnie łososie są dla delfinów zbyt duże, by mogły je zjadać. Mogą jednak żywić się resztkami pozostawionymi przez orki. Taka współpraca może być szczególnie potrzebna, gdy brakuje pożywienia. – Im więcej oczu wypatruje jedzenia, tym lepiej – mówi Friedlaender. – Pracując razem, można zwiększyć ilość pokarmu, jaka przypada na jednego osobnika. Nowe spojrzenie dzięki technologii Północne osiadłe orki już wcześniej widywano w towarzystwie delfinów pacyficznych białobokich. Z pokładu łodzi trudno było jednak ocenić, na czym polega ich relacja. – Widzisz je przez sekundę. Wynurzają się, nurkują i znikają na kilka minut – mówi McInnes. – Woda jest bardzo zielona. Niewiele da się zobaczyć. Jedna z hipotez zakładała, że delfiny czują się zabezpieczone przed drapieżnikami, na przykład przed wędrownymi orkami polującymi na ssaki, gdy w pobliżu są osiadłe orki żywiące się rybami. McInnes zastanawiał się nawet, czy delfiny nie zachowują się jak natrętne nastolatki, które komuś przeszkadzają. Autorzy badania nie znaleźli jednak dowodów na wrogość, takich jak natarcia, gryzienie czy próby ucieczki. Znaczniki montowane na orkach pokazały teraz, że związek między gatunkami może wynikać z okazji do żerowania. – To zmienia reguły gry – mówi McInnes, wskazując na technologię pozwalającą zajrzeć pod powierzchnię. Dodaje, że ogranicza to też stronniczość, bo badacze nie muszą zgadywać, co dzieje się poza ich polem widzenia. Autorzy badania chcą sprawdzić, jak często dochodzi do takiego zachowania, czy osiadłe orki łowią więcej łososia, gdy polują z delfinami, oraz czy wpływa to na ich zdrowie i rozród. Konieczność ochrony łososia chinook Jeśli takie współdziałanie jest nowe, może być sygnałem ostrzegawczym. – Co dzieje się w środowisku, że to nowe zachowanie staje się konieczne? – pyta Friedlaender. – Czy wynika to z presji wywieranej na te zwierzęta? Łososie chinook są zagrożone przez ocieplenie klimatu i obniżający się poziom wody w rzekach, w których odbywają tarło. Problemem jest też przełowienie. Skutki spadku liczebności odczułaby cała sieć pokarmowa. Jeśli kolejne badania pokażą, że orki i delfiny częściej żerują razem właśnie wtedy, gdy brakuje jedzenia, może to oznaczać potrzebę aktywniejszej ochrony. Chodzi o zabezpieczenie stad łososia i morskich zwierząt, które są od niego zależne. – Już wiemy, że tych łososi jest bardzo mało – mówi Friedlaender. – Jeśli okaże się, że zamiast jednej polegają na nie dwie populacje zwierząt, może to oznaczać konieczność jeszcze bardziej rygorystycznych przepisów albo ograniczeń. Źródło: National Geographic
Wpływ samochodów na środowisko może cię zaskoczyć – nie chodzi tylko o spaliny
Wpływ samochodów na środowisko to nie tylko emisja spalin. Od produkcji po utylizację – poznaj mniej oczywiste aspekty szkodliwości aut, które wciąż umykają uwadze wielu kierowców.
Spis treści: Duży ślad węglowy Zużycie paliwa i emisje Zanieczyszczenie powietrza Skutki infrastrukturalne Wpływ samochodów na środowisko nie wynika wyłącznie z emisji podczas jazdy. Cały cykl życia pojazdu może niekorzystnie oddziaływać na planetę. Od materiałów użytych w produkcji, przez eksploatację i serwis, aż po utylizację — poniżej najważniejsze kwestie związane z samochodami i środowiskiem. Duży ślad węglowy Zanim auto wyjedzie na drogę, zużywa już sporo energii. Produkcja samochodów zostawia ogromny ślad, ponieważ trzeba wytworzyć stal, gumę, szkło, tworzywa sztuczne, lakiery i wiele innych materiałów. Dopiero potem nowe auto jest gotowe do jazdy. Koniec życia samochodu nie oznacza końca jego wpływu na środowisko. Toksyczne elektrolity z akumulatorów i inne substancje mogą pozostawać w środowisku długo po tym, jak pojazd przestanie nadawać się do użytku. Na szczęście zwały wraków na złomowiskach są dziś wyraźnie mniejsze. Około trzy czwarte przeciętnego współczesnego samochodu — w tym większość stalowej ramy oraz akumulatory pojazdów elektrycznych — da się poddać recyklingowi. Mimo to koszty środowiskowe związane z produkcją, recyklingiem i utylizacją są trudne do precyzyjnego oszacowania. W dużej mierze pozostają też poza kontrolą konsumentów. Zużycie paliwa i emisje Największa część oddziaływania samochodu na środowisko — nawet 80–90 procent — wynika ze spalania paliwa i emisji spalin. Naukowcy podkreślają, że zanieczyszczenie powietrza i gazy cieplarniane napędzają globalne ocieplenie. Na szczęście skala tego wpływu w dużej mierze zależy od kierowcy. Produkty ropopochodne budzą jednak zastrzeżenia jeszcze zanim zostaną spalone. Ich wydobycie jest energochłonne. Może też szkodzić lokalnym ekosystemom. Transport paliw pochłania duże ilości energii i niesie ryzyko katastrof środowiskowych, na przykład wycieków ropy. Gdy światowy popyt rośnie, a niekonwencjonalne źródła — takie jak piaski roponośne — stają się opłacalne, ekologiczne skutki wydobycia mogą gwałtownie wzrosnąć. To kolejny powód, dla którego efektywność paliwowa ma tak duże znaczenie. Częściowo dlatego pojazdy elektryczne (EV) mogą ograniczać wpływ na środowisko. Nie mają silników spalinowych. EV i hybrydy typu plug-in (PHEV) również oddziałują jednak na środowisko na etapie produkcji. PHEV-y spalają też benzynę, więc generują emisje. Skala tego wpływu bywa trudna do zmierzenia. Zależy od sposobu pracy baterii, częstotliwości ładowania oraz stylu jazdy. Zanieczyszczenie powietrza Samochody i ciężarówki to w USA główne źródło problemów z jakością powietrza. Odpowiadają za około jedną trzecią całkowitego zanieczyszczenia. Szczególnie niepokojące są substancje z rur wydechowych: podtlenek azotu, tlenek węgla i inne toksyny. Uwalniają się na wysokości ulicy, a więc tam, gdzie ludzie bezpośrednio je wdychają. To sprawia, że emisje z pojazdów mogą stanowić bardziej bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia niż toksyny z kominów przemysłowych, które trafiają wysoko do atmosfery. Skutki infrastrukturalne Z samochodami wiąże się także budowa dróg i wynikające z niej rozlewanie się miast, zwłaszcza tam, gdzie brakuje sprawnego transportu publicznego. Budowa dróg silnie wpływa zarówno na emisje, jak i na świat zwierząt. Te efekty trudno dokładnie policzyć i oddzielić od innych czynników, takich jak wzrost populacji czy konsumpcja zasobów. Niestety, wielu z tych skutków nie da się łatwo ograniczyć samymi technologicznymi ulepszeniami, takimi jak lepsza efektywność paliwowa czy napęd elektryczny. Źródło: National Geographic
Nowy rezerwat na Podkarpaciu chroni unikatową rzekę płynącą do Morza Czarnego
Na Podkarpaciu powołano nowy rezerwat przyrody – „Przełom Strwiąża”. To jeden z największych w regionie, a jego wyjątkowość wynika nie tylko z walorów przyrodniczych, lecz także z jedynej w Polsce rzeki, która nie płynie do Bałtyku.
Spis treści Wyjątkowy rezerwat na północ od Bieszczadów Historia sięgająca dóbr królewskich Obfitość chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów i porostów Obszar nowego rezerwatu to ponad 437 ha, co czyni go jednym z największych na Podkarpaciu. Blisko 99% jego powierzchni znajduje się pod zarządem Lasów Państwowych, fragment koryta rzeki Strwiąż nadzorują Wody Polskie. Wyjątkowy rezerwat na północ od Bieszczadów Teren znajduje się w województwie podkarpackim, między Brzegami Dolnymi a Krościenkiem, w Górach Sanocko-Turczańskich, leżących na północ od Bieszczadów. Akt założycielski podpisano 28 lipca 2025 r. Rezerwat utworzono w ramach ogólnopolskiej inicjatywy „100 rezerwatów na 100‑lecie Lasów Państwowych”; jest to już 105. rezerwat w regionie i kolejny z szeregu powołanych w ramach tej akcji. Obejmuje malowniczy przełomowy odcinek doliny rzeki Strwiąż, który znajduje się pomiędzy szczytami Kiczery i Kuźmina i ma zaledwie ok. 200 metrów szerokości w najwęższym miejscu. Przebiega tam droga krajowa oraz linia kolejowa z czasów Austro-Węgier. Rzeka Strwiąż to unikat – to jedyna w Polsce duża rzeka, której wody nie płyną do Bałtyku, tylko do Dniestru i dalej do Morza Czarnego. Jeszcze tylko niewielki potok Mszaniec należy do zlewiska tego morza. Historia sięgająca dóbr królewskich Miejsce to ma też od lat historyczne znaczenie, bo od lat pozostawało w rękach państwowych. Były to najpierw tereny królewskie, następnie tzw. dobra kameralne cesarstwa Austro-Węgier, a w międzywojniu należały do Nadleśnictwa Berehy Dolne. Leśnicy proponowali ochronę tego obszaru już w latach 90. i od tego czasu jest wyłączony z gospodarki leśnej. Ostatecznie, po konsultacjach społecznych z NGO-sami i mieszkańcami, rezerwat objął większy teren. Obszar porastają buczyny karpackie i lasy o wysokim stopniu naturalności (typu N1), zasiedlone przez wskaźnikowe mchy i porosty. Obfitość chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów i porostów W nowym rezerwacie występują liczne rzadkie i chronione gatunki flory, fauny i grzybów — w tym orlik krzykliwy i bocian czarny, dla których wyznaczono strefy ochronne. Zidentyfikowano tu aż 64 stanowiska chronionych organizmów, w tym 33 stanowiska porostów: np. puchlinki ząbkowanej i granicznika płucnika. To jedno z najważniejszych miejsc występowania ksylobiontów (organizmów żyjące na martwym drewnie) w regionie. Źródło: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Lasy Państwowe Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Od wczoraj mamy w Polsce nowy, największy od 22 lat rezerwat przyrody
W Świętokrzyskiem właśnie utworzono nowy ogromny rezerwat przyrody. Bliżyńskie Lasy Naturalne to chroniony obszar o powierzchni niemal 3 tysięcy hektarów. Objął bezcenne bory jodłowe, niemal nie przekształcone przez człowieka.
Spis treści Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne, utworzony 27 maja, to jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce ostatnich dekad. Zajmuje powierzchnię blisko 3 000 hektarów w sercu Puszczy Świętokrzyskiej i stanowi największy rezerwat przyrody utworzony w kraju od ponad 20 lat. Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Rezerwat ma powierzchnię dokładnie 2 964,91 ha, znajduje się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów oraz Łączna, w powiecie skarżyskim na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Suchedniów. Położony jest w obszarze Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Mimo nadania statusu rezerwatu, Bliżyńskie Lasy Naturalne pozostają otwarte dla turystów, można tu też nadal zbierać grzyby. Planowana jest sieć szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Utworzenie go ma kluczowe znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów leśnych Gór Świętokrzyskich. Dzięki dużej powierzchni rezerwat zapewnia stabilność ekosystemu i skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Rezerwat chroni jedne z najbardziej niezwykłych lasów polskich: naturalne bory jodłowe. Te lasy, zachowane w stanie zbliżonym do pierwotnego, stanowią cenne siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, także endemicznych. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują wyżynne bory jodłowe Abietetum polonicum, które uważane są za endemiczne dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Rośnie tu też modrzew polski, który w tym rejonie występuje w formie naturalnej, niepochodzącej z nasadzeń. Niektóre z tych drzew mają ponad 200 lat i rosną na terenach pokopalnianych, gdzie warunki sprzyjały naturalnej odnowie. Obszar rezerwatu jest siedliskiem rzadkich i reliktowych gatunków. Wśród nich są np. rzadkie gatunki chrząszczy: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny. Poza tym można tu znaleźć reliktowe gatunki mchów, grzybów i bezkręgowców, charakterystyczne dla dużych, nieprzekształconych kompleksów leśnych. Żyją i rozmnażają się tu także wilki, a spotkać można i inne rzadkie gatunki ssaków, jak np. orzesznica i nietoperz borowiec leśny. Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwaty przyrody ustanawia się na obszarach zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Mogą objąć ekosystemy, ostoje i siedliska zwierząt, roślin i grzybów oraz składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Wyznaczają je Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska. Proces ten odbywa się na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ptaki z tej australijskiej wyspy są pełne plastiku. Przy poruszaniu się aż chrzęszczą
Pisklęta burzyków bladodziobych z wyspy Lord Howe na Morzu Tasmana miały w żołądkach tyle plastiku, że było go słychać, gdy się poruszały. Wyspa leży w odległości ok. 600 km od wybrzeży Australii. Skąd tyle plastiku na tak odległych wodach i dlaczego znalazł się w ptasich żołądkach?
Spis treści: Makabryczne ilości plastiku w żołądkach ptaków Dlaczego burzyki jedzą plastik? Skąd plastik na odległej australijskiej wyspie? Badacze z Wielkiej Brytanii odkryli ogromne ilości plastiku w żołądkach młodych osobników oraz martwych ptaków z rodziny burzykowatych zamieszkujących odizolowaną wyspę Lord Howe. Jeden z ptaków połknął aż 778 fragmentów plastiku, które całkowicie wypełniły jego żołądek, tworząc zwartą masę. Skąd tak dramatyczna sytuacja na odległej, zdawałoby się niemal dziewiczej, wyspie? Makabryczne ilości plastiku w żołądkach ptaków Burzyki bladodziobe zamieszkujące wyspę Lord Howe były badane przez zespół biologów z Wielkiej Brytanii, m.in. ekologa Alexa Bonda z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Dokonali oni niemal makabrycznych obserwacji: młode burzyki miały w przewodach pokarmowych niesamowitą ilość plastiku. I nie chodzi tu o mikroplastik, ale duże kawałki tworzyw sztucznych – zakrętki od butelek, klamerki, sztućce czy pojemniki na sos sojowy. Zespół naukowców bada wpływ plastiku na ekosystemy oceaniczne. Od blisko dwóch dekad skupia się na burzyku bladodziobym (Ardenna carneipes), który gniazduje na wyspie Lord Howe należącej do Australii. Rocznie rozmnaża się tam około 44 tysięcy tych ptaków. Trzymiesięczne młode mogą już latać i migrują do Japonii, a następnie spędzają kilka lat na morzu, by wrócić na wyspę i rozpocząć własny cykl rozrodczy. Dlaczego burzyki jedzą plastik? Naukowcy badali martwe ptaki znalezione na brzegu oraz żywe osobniki, którym płukano żołądki. W niektórych przypadkach plastik stanowił aż 20% masy ciała ptaka, czyli nawet 60 gramów! Jak to możliwe, zwłaszcza że były to duże kawałki, które na pewno nie znalazły się w ptasim układzie pokarmowym przypadkiem? Alex Bond tłumaczy, że ptaki mylą plastik z pożywieniem i karmią nim swoje pisklęta, nieświadome jego toksycznego działania. Plastik w ciele ptaków wydawał charakterystyczny „chrzęszczący” dźwięk, słyszalny przy lekkim ucisku. Jack Rivers-Auty z Uniwersytetu w Tasmanii mówi, że tworzywa w przewodzie pokarmowym ptaków łączą się z tłuszczem z innych składników diety, tworząc twarde masy przypominające cegły. Najgroźniejszy wpływ plastik wywiera na mózg. Nawet 1–2 gramy mogą wywołać u młodych ptaków zmiany podobne do demencji. Skąd plastik na odległej australijskiej wyspie? To oczywiście efekt działalności człowieka, który według badań z 2023 roku wprowadził już do oceanów ponad 170 bilionów kawałków plastiku. Tworzywa sztuczne rozkładają się przez setki lat, a ich drobiny obecne są już niemal wszędzie, od oceanicznych głębin po Arktykę. Rivers-Auty podkreśla, że kryzys narasta. Wyniki badań z wyspy Lord Howe są zapowiedzią tego, co może czekać inne gatunki w przyszłości. Źródło: Phys.org, ABC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sumik karłowaty jest niewielki. Dlaczego zatem stwarza ogromne problemy?
Sumik karłowaty jest dziś gatunkiem powszechnie występującym w Polsce, ale niedługo może się to zmienić. Gość z Ameryki okazał się szkodnikiem, który bezlitośnie eliminuje przedstawicieli rodzimej ichtiofauny. Na niektórych obszarach trwa zaciekła walka z tą niewielką rybą – celem jest zmniejszenie jej liczebności. Jak wygląda sumik karłowaty? Dlaczego jest tak dużym zagrożeniem? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Sumik karłowaty przypomina jeden z rodzimych gatunków Przybysz z Ameryki Nie taki wyjątkowy, jak się o nim mówi Introdukcja gatunków obcych nierzadko okazuje się chybionym pomysłem. Wystarczy wskazać choćby na królika, który w drugiej dekadzie XX wieku dosłownie zdewastował środowisko naturalne w Australii. Wielką pomyłką okazało się też sprowadzenie do Europy sumika karłowatego. Pochodząca z Ameryki Północnej ryba tak dobrze zadomowiła się na Starym Kontynencie, że dziś dominuje w wielu miejscach, w których się pojawia i przez to zaburza naturalną równowagę w ekosystemie. Sumik karłowaty przypomina jeden z rodzimych gatunków Sumik karłowaty, zwany też amerykańskim (Ameiurus nebulosus), osiąga do 50 cm długości i masę około 3 kg. Należy jednak podkreślić, że wartości te dotyczą osobników występujących w Ameryce Północnej. Przedstawiciele europejskich populacji są wyraźnie mniejsi. Ryby żyjące w wodach Starego Kontynentu rzadko osiągają długość przekraczającą 30 cm i masę 250 g. Walcowate ciało sumika karłowatego (lekko spłaszczone bocznie w części tylnej) jest bezłuskie. Ryba ma dużą, spłaszczoną głowę, którą wieńczy okazała paszcza. Otwór gębowy jest otoczony ośmioma czarniawymi lub szarymi wąsikami. W części grzbietowej, Ameiurus nebulosus jest ciemnoszary lub brązowozielony. Boki są nieco jaśniejsze i odznaczają się złotawym połyskiem (u niektórych osobników występuje nakrapiany wzór). Część brzuszna jest szarobiała. Na płetwie grzbietowej i płetwach piersiowych wyraźnie odznaczają się pierwsze promienie, które są twarde i piłkowane. Sumika karłowatego łatwo pomylić z młodym sumem europejskim. Jak odróżnić oba gatunki? Ameiurus nebulosus ma płetwę tłuszczową, która nie występuje u jego europejskiego krewniaka. Kolejną łatwą do zauważenia różnicą są wąsiki. Sum europejski ma ich sześć. Przybysz z Ameryki Pierwotnym obszarem występowania przedstawicieli tego gatunku jest Ameryka Północna. Tam sumik karłowaty swoim zasięgiem obejmuje przede wszystkim Wielkie Jeziora i ich dopływy i niemal całe dorzecze Missouri i Missisipi (ale nie tylko). Należy jednak podkreślić, że ta drapieżna ryba pojawiła się także w wielu innych krajach. W następstwie przypadkowych i zamierzonych introdukcji, sumik karłowaty pojawił się w Ameryce Południowej, w Nowej Zelandii, na Wyspach Karaibskich i Hawajach i w Europie, gdzie pojawił się w 1871 roku, we Francji. Sumik karłowaty w Polsce Introdukcja w naszej części kontynentu rozpoczęła się w okolicach wsi Barnówko, w województwie zachodniopomorskim. W 1885 roku pruski właściciel ziemski Max von dom Borne wypuścił w swoim majątku 50 okazów drapieżnej ryby, skąd sumik rozprzestrzenił się do innych obszarów. Dziś jest przenoszony przede wszystkim poprzez zanieczyszczenie materiału zarybieniowego karpia, choć zdarza się, że nieodpowiedzialni wędkarze celowo zarybiają tym gatunkiem stawy hodowlane. Stamtąd sumik karłowaty przedostaje się do przylegających do nich rzek. Gdzie można spotkać tego drapieżnika? Polska populacja sumika karłowatego jest duża, ale występuje nieregularnie. Przedstawicieli tego gatunku można spotkać na Pojezierzu Pomorskim, Pojezierzu Mazurskim, Wyżynie Katowickiej i Sandomierskiej, w Pradolinie Wieprza, Dolinie Nysy Kłodzkiej i na wielu innych obszarach. Ryba ta wybiera przede wszystkim wody wolno płynące i płytkie wody stojące z miękkim, obficie porośniętym roślinnością dnem. Najczęściej zasiedla obszary do głębokości 100 cm. Nie taki wyjątkowy, jak się o nim mówi Sumik karłowaty jest aktywny przez całą dobę. Trzeba jednak wspomnieć, że największa część aktywności tej ryby przypada na porę nocną. Żywi się przede wszystkim pokarmem zwierzęcym, choć tak naprawdę jest oportunistą. W jadłospisie tej ryby nierzadko pojawiają się składniki roślinne, przede wszystkim glony. Młode osobniki gustują w zooplanktonie, starsze zajadają się larwami owadów, mięczakami i skorupiakami. Nie gardzą też narybkiem i ikrą, zarówno innych gatunków, jak i swoich pobratymców. Czasami można spotkać się z opinią, że sumik amerykański jest pod tym względem wyjątkowy. Nic bardziej mylnego. Takie nawyki żywieniowe ma wiele innych ryb. Wystarczy wskazać choćby na występującego powszechnie w naszym kraju okonia. Jednak to nie okoń a sumik jest postrzegany jako szkodnik. Proszony, ale kłopotliwy gość Należy bowiem wspomnieć, że ta niewielka ryba jest klasyfikowana jako gatunek inwazyjny. Jej obecność stanowi poważne zagrożenie dla rodzimej ichtiofauny. Nie tylko konkuruje o pokarm z gatunkami występującymi na tym samym obszarze, ale poprzez żerowanie na ikrze i narybku realnie przyczynia się do spadku ich liczebności, a nawet całkowitego zaniku. W zbiornikach, w których się pojawia, bardzo szybko przyjmuje rolę gatunku dominującego, a z czasem – jedynego. Należy bowiem podkreślić, że w swoim środowisku nie ma wielu naturalnych wrogów. Wśród ryb zagraża mu jedynie sum europejski. Ameiurus nebulosus może też paść ofiarą drapieżnych ptaków i wydry, ale w tym miejscu właściwie kończy się lista jego oponentów. Inw. Opisywany gatunek cechują też imponujące zdolności adaptacyjne. Gatunek ten wykazuje ogromną odporność na zanieczyszczenie wody. Jest też niewrażliwy na wahania jej odczynu i bez problemu odnajduje się w zbiornikach o pH od 3,4 do 9,1. Bardzo dobrze radzi sobie też z okresowym deficytem tlenowym – zimowe przyduchy nie są mu straszne. To wszystko sprowokowało działania zmierzające do ograniczenia populacji tej ryby. W województwie lubelskim dwa razy w roku prowadzone są prewencyjne odłowy, wiosną, czyli w okresie tarła ryb, gdy sumiki karłowate żerują na ikrze i narybku, i jesienią. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto Narwiański Park Narodowy. Ten rzeczny labirynt o każdej porze roku wygląda inaczej
Narwiański Park Narodowy to prawdziwa skarbnica natury, a sama Narew jest jedną z najbardziej niezwykłych rzek Europy. Niektórzy nazywają ją polską Amazonką. Dlaczego? O to najważniejsze informacje o NPN.
W tym artykule: Rzeka anastomozująca – co to takiego? Dolina Narwi ma unikalny charakter Bogactwo przyrody Narwiańskiego Parku Narodowego Zwierzęta w Narwiańskim Parku Narodowym Narwiański Park Narodowy: atrakcje i jak zwiedzać? Informacje praktyczne Narwiański Park Narodowy, usytuowany w północno-wschodniej Polsce, jest jednym z najcenniejszych obszarów chronionych w Polsce. Zajmuje powierzchnię ponad 6800 hektarów i obejmuje dolinę rzeki Narwi na długości 30 km, między Rzędzianami na północy, a Surażem na południu, w województwie Podlaskim. To niezwykłe miejsce, gdzie natura zachowała swoje pierwotne piękno, a różnorodność biologiczna zadziwia nawet najbardziej wymagających przyrodników. Rzeka anastomozująca – co to takiego? Narwiański Park Narodowy wyróżnia się na tle innych parków narodowych w Polsce dzięki swojej unikalnej hydrografii. Rzeka Narew, płynąca przez park, ma charakter anastomozujący. To oznacza, że ma wiele koryt: tworzy skomplikowaną sieć odnóg i kanałów. Takie rzeki są unikatowe nie tylko w Polsce, ale i na skalę europejską. Poza Narwią rzekami anastomozującymi są np. Amazonka i Kongo. Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? Największe rzeki w Polsce nie są tak imponujące, jak światowi giganci. W tej kategorii, niepodzielnie rządzi Nil, który osiąga 6853 km, a tuż za nim plasuje się Amazonka, mierząca 6437 km... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksze-rzeki-w-polsce-jak-jest-najdluzsza-a-jaka-najglebsza-polska-rzeka-fot-getty-images-2108e73.jpg" width="938" height="629" alt="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" title="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" /> Dolina Narwi ma unikalny charakter Powstanie wielokorytowego systemu Narwi związane było z narastaniem torfów w dolinie. Rozwój roślinności wodnej i roślinności szuwarowej powodował hamowanie i spiętrzanie wód. To doprowadzało do dzielenia się koryta i tworzenia się sieci koryt bocznych. Dolina Narwi jest miejscem, gdzie natura sama kreuje krajobraz, tworząc mozaikę siedlisk wodnych, bagiennych i lądowych. W zależności od poziomu wody, rzeka zmienia swoje koryto, co prowadzi do powstawania i zanikania wysp, zatok oraz kanałów. Taki dynamiczny ekosystem stwarza idealne warunki do życia dla ogromnej ilości gatunków roślin i zwierząt. Wiosną, kiedy poziom wody w rzece jest najwyższy, dolina Narwi przypomina prawdziwe labirynty wodne. Latem, kiedy wody opadają, odsłaniają się liczne łachy i wyspy. Na nich rozwijają się bujne łąki. Zimą, kiedy woda zamarza, cały obszar przybiera zupełnie inny, niemalże magiczny charakter. Narwiański Park Narodowy położony jest w większości na gruntach prywatnych. Trudno w to uwierzyć, ale w jego skład formalnie wchodzi około 12 tysięcy działek. Tylko 38% powierzchni Parku należy do Skarbu Państwa. To także jedyny Park Narodowy w Polsce, gdzie nie wytyczono żadnego obszaru ochrony ścisłej. W wielu obszarach Parku zatem wciąż toczy się zwykłe, wiejskie życie, podporządkowane rzece i rytmowi pór roku. Parki narodowe w Polsce. Ile ich jest i gdzie się znajdują? Parki narodowe w Polsce należą do najpiękniejszych zakątków, które obejmują najbardziej wyjątkowe obszary naszego kraju. Każdy z nich oferuje nieco odmienne walory przyrodnicze i krajobraz... Bogactwo przyrody Narwiańskiego Parku Narodowego Roślinność doliny w granicach Narwiańskiego Parku Narodowego została ukształtowana przez człowieka w ciągu wielu stuleci osadnictwa i tradycyjnego użytkowania gruntów. Tereny te koszono i wypasano na nich zwierzęta. To się zmieniło dopiero pod koniec XX wieku. Od tamtej pory trwa tam proces zanikania niektórych siedlisk i sukcesji – czyli zarastania terenów podmokłych przez np. wierzby. Władze Parku starają się te procesy zatrzymać, między innymi przez przywrócenie koszenia. Roślinność Parku przyprawia o zawrót głowy. Przyrodnicy doliczyli się w nim 704 gatunków roślin. Najbardziej charakterystyczne dla tych podmokłych terenów są m.in. czarcikęsik, gnidosz błotny, goździk pyszny czy mieczyk dachówkowaty. Zwierzęta w Narwiańskim Parku Narodowym Dolina Narwi to też doskonałe siedlisko dla wielu zwierząt preferujących wodno-błotne środowiska. Obfitość ryb, płazów i bezkręgowców w rozlanych wodach rzeki przyciąga przede wszystkim ptaki. Symbolem Parku jest duży, drapieżny błotniak stawowy, który zdobi jego logo. W Parku stwierdzono występowanie 213 gatunków ptaków, z czego 160 to gatunki lęgowe, co stanowi niemal połowę awifauny Polski. Występuje tu na przykład jeden z globalnie zagrożonych gatunków ptaków – wodniczka. To ptak wyjątkowo wrażliwy na pogorszenie warunków siedliskowych. Inne rzadkie ptaki to: rożeniec, uszatka błotna i zaroślówka. W takim środowisku świetnie czują się też lubiące wodę ssaki: wydra, bóbr, karczownik, ryjówka aksamitna i rzęsorek rzeczek. Narwiański Park Narodowy: atrakcje i jak zwiedzać? Ale jak właściwie zwiedzać ogromne rozlewiska, szuwary i bagna, położone na całkiem płaskim terenie? Narwiański Park Narodowy wychodzi tu naprzeciw turystom. Wybudowano w nim kilka wież widokowych, które pozwalają spojrzeć z góry na okolicę, m.in. w okolicach wsi Uhowo, Kurowo i Waniewo. Niektóre są całkiem wysokie. Wieża w pobliżu Uhowa ma 44 metry i jest najwyższa na Podlasiu. Do zwiedzania pieszo udostępnione są: Park przydworski i fragment ścieżki przyrodniczej „Kładka wśród bagien” przy dyrekcji Narwiańskiego Parku Narodowego w Kurowie. Grobla „zerwanego mostu” od strony miejscowości Kurowo i Kruszewo. Kładka Waniewo – Śliwno od strony obu miejscowości Szlaki dojściowe do wież widokowych. Ciekawym rozwiązaniem jest kładka na ścieżce przyrodniczej Waniewo – Śliwno. Łączy brzegi Narwi dwoma ruchomymi pomostami. Pomosty są samoobsługowe, wystarczy na nich stanąć i za pomocą łańcucha przeciągnąć pomost na drugi brzeg. Tereny Parku można zwiedzać także na wodzie, i jest to sposób nawet lepszy niż pieszo. Można bowiem dotrzeć w niedostępne miejsca i mieć bliższy kontakt z bujną przyrodą doliny Narwi. W Parku przygotowano dwa szlaki kajakowe. Pętla „wokół Kurowa” jest krótsza. W zależności od wariantu można ją pokonać w 45 minut, półtorej lub trzy godziny. Najdłuższy wariant jest polecany raczej zaawansowanym kajakarzom, ponieważ prowadzi w dużej części pod prąd rzeki. Drugi szlak kajakowy to znacznie dłuższy „Narwiański labirynt” którego pokonanie zajmuje 2-3 dni. Trasa ma w sumie 44 km i prowadzi z Suraża do Rzędzian. Można ją oczywiście skrócić i wybrać się na wycieczkę tylko którymś z odcinków. Jeśli chcemy skorzystać z któregoś ze szlaków, chęć wypożyczenia kajaka należy zgłosić w siedzibie Parku w Kurowie. Informacje praktyczne Wstęp do Parku jest płatny. Jeden bilet jednodniowy (normalny) kosztuje 8 zł, a trzydniowy – 20. Można je kupić na stronie eparki.pl oraz w punkcie informacji turystycznej w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej „Młynarzówka” w Kurowie. W Ośrodku przygotowano także nowoczesną, multimedialną ekspozycję o przyrodzie doliny Narwi. Bilet normalny na ekspozycję kosztuje 12 zł. Park oferuje też 3 pola biwakowe: Kurowo (przy siedzibie dyrekcji Parku), Topilec oraz Kolonia Topilec. Z dwóch ostatnich można korzystać na podstawie ważnego biletu wstępu, w Kurowie trzeba uiścić dodatkową opłatę (20 zł/os/doba).
Bioróżnorodność Ziemi można jeszcze uratować. Nowe badania przedstawiają dowody na poparcie tej tezy
Bioróżnorodność Ziemi nie tylko cieszy oko, ale też, a w zasadzie przede wszystkim, reguluje życie na naszej planecie. Po wielu niepokojących komunikatach od biologów nareszcie pojawiły się dobre wiadomości. Jest jeszcze szansa na odbudowę kluczowych ekosystemów.
W tym artykule: Na ratunek bioróżnorodności Jak zachować bioróżnorodność Ziemi? Korzyści dla zwierząt i ludzi Postęp cywilizacyjny ma ułatwiać ludziom życie na naszej planecie i w dużym stopniu rzeczywiście tak jest. Najważniejsze wynalazki XXI wieku odmieniły wiele obszarów naszej codzienności, w tym medycynę. Szalone tempo zmian ma też jednak ciemne strony. Doświadczają ich zarówno ludzie – poprzez choroby cywilizacyjne, w tym depresję i otyłość – jak też zwierzęta, rośliny i inne organizmy żywe. Na ratunek bioróżnorodności Naukowcy od lat biją na alarm, ostrzegając, że Ziemia traci swoją bioróżnorodność. Regularnie słyszymy o wymieraniu kolejnych gatunków zwierząt. To z kolei przyczynia się do rewolucji w łańcuchach pokarmowych i całych ekosystemach. Czy proces ten jest nieodwracalny? Na szczęście nie. Właśnie dlatego ochrona bioróżnorodności staje się jednym z naszych najważniejszych wyzwań w XXI wieku. W końcu to my jesteśmy odpowiedzialni za jej postępującą utratę. To może być już ostatni dzwonek, aby pomóc Ziemi. W 2022 r. biolodzy potwierdzili, że szóste masowe wymieranie jest faktem. Jak wówczas podsumowano, mimo że naukowcy każdego roku odkrywają nowe gatunki zwierząt i roślin, najczęściej są już one zagrożone wyginięciem. Do takiej sytuacji doprowadziła nieodpowiedzialna gospodarka zasobami naszej planety, zanieczyszczanie środowiska, wycinka lasów, nadmierny połów ryb czy też wprowadzenia obcych gatunków do nowych środowisk. Jak zachować bioróżnorodność Ziemi? Biolodzy prowadzą wiele badań mających służyć zatrzymaniu utraty bioróżnorodności Ziemi. Kolejnym etapem byłoby jej przywrócenie. Jak się okazuje, taki scenariusz jest jak najbardziej możliwy. Globalna metaanaliza wykazała, że ​​w dwóch trzecich przypadków działania ochronne albo poprawiły stan różnorodności biologicznej, albo przynajmniej istotnie spowolniły jej spadek. O jakie konkretnie działania chodzi? Wśród najbardziej skutecznych inicjatyw autorzy badań wymieniają: ustanawianie obszarów chronionych, eliminowanie gatunków inwazyjnych, wdrażanie zrównoważonych sposobów zarządzania ekosystemami, a także ograniczenie degradacji naturalnych siedlisk i przywracanie tych zniszczonych. To najmocniejszy jak dotąd dowód na to, że warto inwestować w ochronę przyrody. Okazuje się bowiem, że jesteśmy w stanie zatrzymać i odwrócić utratę różnorodności biologicznej, przywracając równowagę w przyrodzie. Największy owad na świecie waży więcej niż wróbel. Gdzie można spotkać tak gigantyczne insekty? Najczęściej spotykane przez nas owady są niewielkie. Jednak wśród tych zwierząt trafiają się giganci. Jaki jest największy owad na świecie? Na to pytanie odpowiadamy poniżej. Korzyści dla zwierząt i ludzi Jak podkreślają naukowcy, potwierdzenie skuteczności strategii ochronnych to dobra wiadomość nie tylko dla zwierząt, ale i dla naszego przetrwania. Dlaczego? To proste. Różnorodne biologicznie ekosystemy pomagają w stabilizacji klimatu. Duże i małe stworzenia odgrywają kluczowe role w kształtowaniu naszego środowiska. Szacuje się na przykład, że słonie za swoje usługi w zakresie optymalizacji ekosystemów mogłyby zgarniać roczną pensję w wysokości ponad 280 tys. zł. – To oczywiste, że ochrona musi zostać potraktowana priorytetowo i uzyskać dodatkowe środki oraz wsparcie polityczne na całym świecie – tłumaczy w oświadczeniu prasowym Penny Langhammer, główna autorka badania. Jak dodaje, rządzący powinni zająć się niwelowaniem systemowych czynników prowadzących do utraty różnorodności biologicznej. Są to między innymi niezrównoważona konsumpcja i produkcja. Źródło: Science. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Znika jedno z najsłynniejszych jezior świata. Winne awokado
Uwielbiane przez turystów jezioro Patzcuaro w Meksyku jest głównym celem wycieczek podczas obchodów Dnia Zmarłych. Obecnie zmaga się z ogromnym kryzysem. Przyczyn wysychania jest kilka, na co zwracają uwagę lokalne władze.
W tym artykule: Słynne jezioro Patzcuaro niebawem może zniknąć Jedną z głównych przyczyn wysychania zbiornika jest kradzież wody Meksyk zagrożony brakiem wody – Najsłynniejsze jezioro w Meksyku zmaga się z głębokim kryzysem przede wszystkim spowodowanym kradzieżą wody – przekazał Serapio Cruz Guzmán, przewodniczący rady wyspy Janitzio, cytowany przez „El Financiero". Sytuacja stała się na tyle poważna, że zbiornika pilnuje obecnie policja. Słynne jezioro Patzcuaro niebawem może zniknąć Słynne jezioro znajduje się w środkowym Meksyku, a konkretniej w stanie Michoacán na zachodzie kraju. Na przestrzeni lat zdobyło ogromną popularność wśród turystów. Wielu z nich podczas obchodów Día del Muertos (Dzień Zmarłych) decyduje się bowiem odwiedzić położoną na nim wyspę Janitzio. Obecnie jednak zbiornik zmaga się z ogromnym kryzysem. Od momentu rozpoczęcia pomiarów i monitorowania spadków wody zaobserwowano tu ubytek na poziomie aż 50%. Wynik ten zaniepokoił lokalne władze. Jezioro Patzcuaro jest bowiem niezwykle istotnym elementem lokalnej turystyki. View oEmbed on the source website Mieszkańcy tego regionu już od dłuższego czasu alarmowali, że sytuacja jest poważna i wymaga podjęcia natychmiastowych działań. Wydawało się jednak, że ich apel nie przyniósł oczekiwanego rezultatu. Światem wstrząsnęło dopiero wiralowe nagranie zamieszczone na platformie YouTube. Po publikacji 25-minutowego filmiku, na którym widzimy między innymi, jak autor chodzi po suchej, popękanej ziemi, która niegdyś była dnem jeziora, bo ogromna część zbiornika wyschła – media zalała fala publikacji na ten temat. Okazuje się, że przyczyn tej dramatycznej sytuacji jest wiele. Jedną z głównych przyczyn wysychania zbiornika jest kradzież wody Włodarze meksykańskiej gminy postanowili interweniować. W pierwszej kolejności podjęto próbę ustalenia głównych przyczyn wysychania zbiornika. Jak się okazuje, winne są nie tylko czynniki środowiskowe, takie jak nawiedzające ten region susze, ale również nielegalna działalność człowieka. Lokalne media informują, za wyniszczanie okolicznego krajobrazu w dużej mierze odpowiadają uprawy awokado. Woda z jeziora każdego dnia jest bowiem nielegalnie pobierana w celu nawodnienia upraw owoców. Z raportów policyjnych wynika, że było to nawet kilkaset tysięcy litrów dziennie. Wodę kradziono nie tylko pod uprawy, ale i w innych celach. Ponadto zbiornik był również zanieczyszczany przez ścieki. Wszystkie te czynniki sprawiły, że „najsłynniejsze jezioro Meksyku” zanika. 6 najpiękniejszych jezior na świecie. Ich widok zapiera dech w piersiach Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą si... Jeżeli podejmowane działania nie przyniosą skutku, niebawem na słynną wyspę Janitzio będzie można dojść na piechotę. Aby chronić cenne jezioro, w kwietniu utworzono tu specjalny komitet na rzecz ratowania zbiornika. Na miejscu pojawili się również funkcjonariusze, którzy mają pilnować, by nie dochodziło już do kradzieży wody. Patrolom w pracy pomagają drony monitorujące sytuacje w okolicy. Meksyk zagrożony brakiem wody Dramatyczna sytuacja jeziora Patzcuaro wyraźnie wskazuje na problem, z jakim zmaga się nie tylko jeden konkretny obszar, ale i wiele miejsc w Meksyku. Jak donosiła „Rzeczpospolita" pod koniec marca, stolica tego kraju przez wiele tygodni zmagała się z trudnościami związanymi z brakiem wody pitnej. Jedną z głównych przyczyn tego zjawiska jest katastrofa klimatyczna, ale nie tylko. To również skutek chaotycznego rozwoju miasta i przestarzałej infrastruktury. Eksperci alarmują, że w czerwcu tego roku w wielu dzielnicach miasta Meksyk może nadejść tzw. dzień zero. Oznacza to, że dostęp do wody pitnej utraci większość mieszkańców tego rejonu. Rosnący niedobór jednego z najcenniejszych zasobów jest zwiastunem tego, jak pogłębiające się zmiany klimatyczne mogą zaburzyć funkcjonowanie miast na całym świecie. I to w niedalekiej przyszłości. W tym roku zjawisko suszy być może stanie się jednym z największych problemów wywoływanych przez zmiany klimatu. Wiążą się z nią bowiem nie tylko niedobory wody. Przypomnijmy, że w ubiegłym roku we Włoszech, Grecji, Hiszpanii, Portugalii i Chorwacji wybuchło wiele pożarów, za które w dużej mierze odpowiadały ekstremalnie wysokie temperatury i susze. Jak czytamy na stronie Wodnesprawy.pl, do 22 lipca 2023 roku Europejski System Informacji o Pożarach Lasów (EFFIS) poinformował, że ponad 182,6 tys. hektarów ziemi w całej UE obróciło się już w popiół. Jest to ponad 40% powyżej średniej z okresu od 2003 do 2022 r. (128 225 hektarów). ŹRÓDŁA: elfinanciero.com.mx interia.pl klimat.rp.pl wodnesprawy.pl Nasz ekspert Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Zanieczyszczenie światłem nasila się. Polskie niebo w nocy bywa jaśniejsze niż za dnia
Nocne niebo w Polsce w cale nie jest ciemne. W 2022 roku było ono średnio o blisko 150 proc. jaśniejsze niż niebo naturalne, a w miastach – kilka tysięcy razy jaśniejsze. Zanieczyszczenie światłem sięga nawet parków narodowych, zwłaszcza tych sąsiadujących z aglomeracjami.
W tym artykule: Zanieczyszczenie światłem w Polsce Przyczyny zanieczyszczenia światłem Dlaczego światło może być szkodliwe? Jak walczyć z zanieczyszczeniem światłem? Światło wywołuje pozytywne skojarzenia. Jest ono przecież wrogiem ciemności i mroku. Okazuje się jednak, że jego nadmiar może być szkodliwy, zwłaszcza w nocy. Świat od kilku dekad zmaga się z coraz większym zanieczyszczeniem światłem. Zanieczyszczenie światłem w Polsce Niedawno ukazał się nakładem Centrum Badań Kosmicznych PAN raport przygotowany przez grupę ekspercką Light Pollution Think Tank. To pierwszy taki dokument w Polsce, który kompleksowo diagnozuje stopień zanieczyszczenia światłem w naszym kraju. Co z niego wynika? – W 2022 roku naturalne nocne niebo nad Polską już nie występowało wcale. Bliskie ideałowi było tylko nad Bieszczadami – zaledwie o 6 proc. jaśniejsze niż niebo wolne od zanieczyszczenia światłem. Nad dużymi miastami to pojaśnienie wynosiło już kilka tysięcy procent – mówi cytowany w informacji prasowej główny redaktor raportu, dr hab. Andrzej Kotarba z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Dodaje, że w przypadku Warszawy, Krakowa, czy Poznania w 2022 roku niebo zawsze było jaśniejsze, niż powinno być po zmroku. – W tych miastach prawdziwa noc nigdy nie nastała – zaznacza dr Kotarba. Przyczyny zanieczyszczenia światłem Autorzy raportu zauważają, że na masową skalę modernizowane jest oświetlenie publiczne. Latarnie przy drogach czy chodnikach są oczywiście pożądane, ale instalowane często w sposób bezrefleksyjny. Moc LED-ów jest za duża, obudowy latarń kierują snop światła na boki lub w górę. Poza tym barwa „żarówek” jest zbyt zimna (powinna być bursztynowa, ciepła). – Niska świadomość społeczna zanieczyszczenia światłem w połączeniu z niekontrolowanym rozświetleniem nocy każą przypuszczać, że diagnozowany problem będzie się nasilał – uważają autorzy dokumentu. Dlaczego światło może być szkodliwe? Na zjawisko zwracają uwagę nie tylko zaniepokojeni astronomowie, którzy mają utrudnione obserwacje ciał niebieskich. Ale też biolodzy czy lekarze. Okazuje się, że niepożądane światło nocą zakłóca rytm dobowy u ludzi. Może to prowadzić do osłabienia układu odpornościowego, a nawet wzrostu zachorowań na raka. Zbyt silne światło to też zagrożenie dla kierowców, którzy mogą zostać po prostu oślepieni przez za mocne LED-y czy tablicę reklamową. Nadmiar sztucznego światła jest szkodliwy również dla zwierząt i roślin. Jak walczyć z zanieczyszczeniem światłem? Autorzy raportu uważają, że należy uwzględnić światło w definicji emisji. A co za tym idzie, przypisać mu normy emisji w zgodzie ze współczesnym stanem wiedzy naukowej na temat negatywnych skutków zanieczyszczenia światłem. Skoro są normy emisji zanieczyszczenia powietrza, to dlaczego nie miałoby być podobnych norm związanych ze światłem? Aż 96,8 % polskiego nieba jest zanieczyszczone światłem! To źle wpływa na nasze zdrowie Zanieczyszczenie światłem nieba może wywoływać zaburzenia snu, nastroju i metabolizmu. W CBK PAN powstają właśnie interaktywne mapy, które mają uświadomić wszystkim mieszkańcom miast, ... Tymczasem światło w polskim systemie prawnym nie jest interpretowane jako zagrożenie. Obowiązujące przepisy nie odzwierciedlają problemu nadmiarowego światła albo ograniczają się jedynie do rekomendacji i zaleceń, które nie są obligatoryjne. Ochrona naturalnej nocy miała charakter nieformalny i wynikała z działań oddolnych. Eksperci optują też za opracowaniem i wdrożeniem krajowej polityki zrównoważonego oświetlenia, która racjonalizowałaby użytkowanie publicznych i prywatnych instalacji oświetleniowych. Przyczyniłoby się to do redukcji zanieczyszczenia światłem w gminach nim dotkniętych i ochroniła przed degradacją naturalne środowisko nocy. Zanieczyszczenie światłem nie jest monitorowane przez żadną z państwowych służb. W ostatnich latach to niekorzystne zjawisko obserwowane jest przez badaczy z uczelni i instytucji naukowych oraz przez organizacje pozarządowe. Źródło: Light Pollution Think Tank. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W świecie fantazji Kiedy pierwszy raz zwiedzałam Kapadocję, wydawało mi się, że nie ma niczego bardziej romantycznego niż mieszkanie w hotelu wykutym w skale i oglądanie zachodu słońca nad Różaną Doliną. Smaczniejszego niż świeżo wypieczony chleb w maleńkiej piekarni w Göreme, którym się zajadałam, siedząc na ławeczce nad korytem strumienia przecinającego środek tej miejscowości. Czegoś bardziej niesamowitego niż skalne miasta i formacje, które tworzą tu baśniowe kaniony. Bardziej tajemniczego niż wielopiętrowe podziemne miasta, w których mogło żyć nawet 20 tys. osób. I kogoś z bardziej rozległą wiedzą o tym terenie niż mój przewodnik Mustafa. To wtedy zaczęła się moja miłość do Turcji. Wcześniej odwiedziłam Stambuł, który do dziś pozostaje numerem jeden na mojej liście najbardziej fascynujących miejsc świata. Jego historia, atmosfera, rozmiar sprawiają , że uwielbiam do niego wracać, by odwiedzać te same miejsca. Çorlulu Ali Paşa Medresesi to herbaciarnia położona blisko głównego wejścia do Wielkiego Bazaru, gdzie choć nie palę, zawsze zamawiam sziszę, by spędzić czas tak jak robią to mieszkańcy tej metropolii. Ale Turcja, której poświęcamy to wydanie Travelera, ma znacznie więcej magicznych miejsc. Właściwie jest ich nieskończenie dużo. To ziemia, gdzie narodziły się pierwsze cywilizacje, a nawet znajduje się Göbekli Tepe, najstarsze miejsce kultu na naszej planecie. Zmienia ono dotychczasową wiedzę na temat początków dziejów człowieka w sposób rewolucyjny. A to dopiero początek odkryć, więc nie wiadomo, jakie rewelacje jeszcze przed nami. Dlatego z tego i wielu innych powodów warto się wybrać do tego kraju, a w październiku pogoda jest tam idealna. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści Podróż życia 8 Południowa Afryka Planeta Travelera 20 Wieści ze świata 24 Miejsce miesiąca 26 Kierunek kultura TEMAT NUMERU – TURCJA 30 Stambuł 38 Kapadocja 46 Riwiera Turecka 54 Turcja Wschodnia 62 Izmir I Efez 68 Samochodem wzdłuż Morza Czarnego Dookoła Europy 74 Rodzinny rejs po Morzu Śródziemnym 80 Wiedeń Polska jest najfajniejsza 88 Podlasie 94 Pomorze Zachodnie Adventure 100 Test Travelera
National Geographic Numer Specjalny 3/23
Miasta odkryte na nowo Co mamy na myśli, nazywając miasto „zaginionym”? Wiemy przecież, gdzie szukać ruin większości wielkich miast starożytności, takich jak Babilon czy Teby. Kwitły one przez długie stulecia. Zwykle więc to nie położenie miasta jest zaginione, lecz jego historia, jego życie jako części świata. Na zatłoczonych ulicach starożytnych ośrodków żyły przecież lokalne społeczności, z ich klasami wyższymi i niższymi, targowiskami i świątyniami, dziećmi i zwierzętami domowymi. Wraz z upadkiem miast w przeszłość odchodził także ogół tych ludzkich doświadczeń. Zadaniem archeologów jest odsłonięcie tych historii. Jeśli mieszkańcy znali pismo, które umiemy odczytać, jak w przypadku miast Mezopotamii czy Grecji, jest to łatwiejsze. W innych miejscach – choćby w Mohendżo Daro na terytorium współczesnego Pakistanu czy w meksykańskim Teotihuacán – badacze muszą rekonstruować funkcjonowanie ośrodka, opierając się na ceramice, układzie ulic czy rzeźbach. Poza wyobrażaniem sobie życia miasta próbujemy także zrozumieć jego śmierć. W przypadku kilku przeklętych przez los miejsc, takich jak Pompeje czy Akrotiri, odpowiadał za nią kataklizm natury geologicznej. Częściej jednak śmiertelny cios zadawała niestabilność polityczna w połączeniu ze środowiskową – to lekcja, którą ludzkość wciąż odrabia na nowo. Na kolejnych stronach odwiedzimy starożytne miasta – zaginione, a potem odnalezione – w różnych zakątkach świata. Niektóre, jak Troja, należą do najsłynniejszych odkryć archeologów. Inne, choćby Nan Madol na Oceanie Spokojnym, nie są tak znane, ale też dają fascynujący wgląd w odległe światy. A poszukiwania trwają. Nawet teraz, na początku trzeciej dekady XXI w., badacze odkryli nowe siedziby ludzkie w starożytnych Tebach. Te domostwa robotników dostarczą nam kolejnej porcji wiedzy o jednej z najstarszych kultur w dziejach ludzkości. Spis treści Wprowadzenie: Miasta odkryte na nowo – s. 6 1: Pierwsze miasta – s. 8 Mezopotamia 2: Starożytne dynastie – s. 26 Afryka Północna i Zachodnia 3: Perły Morza Śródziemnego – s. 46 Europa Południowa i Azja Mniejsza 4: Korzenie Wschodu – s. 64 Azja i Oceania 5: Wielkie ośrodki Nowego Świata – s. 80 Ameryka Południowa i Północna spis ilustracji – s. 98
Ciekawostki o pszczołach. Czy po ich wyginięciu ludzkość naprawdę czeka zagłada? To bardziej skomplikowane
Poziom wiedzy Polaków na temat pszczół jest niski – wynika z badań. Dlatego przygotowaliśmy dla was mało znane ciekawostki o pszczołach. Co warto wiedzieć o tych pożytecznych owadach?
W tym artykule: Ciekawostki o zapylaniu Ciekawostki o pszczelarstwie Ciekawostki o miodzie i innych produktach pszczelich Praktyczne ciekawostki o pszczołach Wszyscy wiedzą, że pszczoły są małe i brązowe. Błąd! Entomolodzy znają ponad 5700 gatunków tych pożytecznych owadów, a niektóre z nich kolorami nie ustępują motylom. Jednak nas najbardziej interesuje z reguły pszczoła miodna (Apis mellifera). To jej poświęcone są najczęściej ciekawostki o pszczołach. Ciekawostki o zapylaniu Głównym dobrem, jakie otrzymujemy od pszczół nie jest miód, a zapylanie. Rola pszczół jako zapylaczy jest ważna dla ogrodników, sadowników i rolników. A więc także dla wszystkich konsumentów. „Jeśli znikną pszczoły, człowiekowi pozostaną tylko cztery lata życia” – te słowa miał wypowiedzieć sam Albert Einstein. Jest to jednak podwójna nieprawda, bo wielki fizyk nigdy czegoś takiego nie mówił, a ludzkość w takiej sytuacji poradziłaby sobie. Jednak bez tych pożytecznych owadów rolnictwo wpadłoby w głęboki kryzys, a wiele warzyw i owoców zniknęłoby z naszych stołów. W latach 70. XX wieku polskie pasieki zaczęły nagle ginąć. W krótkim czasie liczba rodzin pszczoły miodnej spadła z ponad 2 mln do 700 tys. To była sprawka przybyłego z Azji pasożytniczego pajęczaka: roztocza Varroa destructor. Wysysa on hemolimfę (owadzi odpowiednik krwi) z larw i dorosłych osobników. Choroba, zwana warrozą, prowadzi do ginięcia rodzin pszczelich w ciągu roku, najwyżej dwóch-trzech. Pszczelarze nauczyli się jednak leczyć owady ze swoich pasiek. Gdyby jednak pszczoły wymarły, nie nastąpiłaby zagłada ludzkości. Funkcję zapylania kwiatów przejęłyby trzmiele, pszczolinki, miesierki, murarki i inne gatunki dzikich pszczół. Pszczoły na razie nie wymierają, ale też nie mają lekko. Badania wykazały, że w ciągu ostatnich 50 lat średnia długość życia pszczoły skróciła się aż o połowę. Ciekawostki o pszczelarstwie Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-a92cd86.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> Kto wynalazł pszczelarstwo? Ludzie nauczyli się podbierać miód pszczołom wiele tysięcy lat temu. Najstarszy dowód podbierania miodu odkryto w jaskini Araña pod hiszpańską Walencją. To datowane na VII–VI tysiąclecie p.n.e. malowidło naskalne przedstawiające postać, która wspina się na skałę lub drzewo, by wybrać z gniazda miód. Pszczelarstwo ma tradycje sięgające starożytnego Egiptu. Najstarsze ule zbudowane przez ludzi opisywane były już 2400 lat przed naszą erą. Od samego początku chodziło o to, by ludzie mogli możliwie łatwo podbierać pracowitym owadom ich zapasy miodu. W dawnej Polsce miód był bardzo ceniony. Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karano śmiercią przez powieszenie. Bartnicy cieszyli się wyjątkowymi przywilejami. Nigdy nie zostali sprowadzeni do statusu chłopów pańszczyźnianych, pozostali ludźmi wolnymi. Przez tysiące lat procesu udomawiania hodowcy selekcjonowali pszczoły pod kątem produkcji tej słodkiej substancji. W efekcie owady te potrafią dziś wytworzyć jej znacznie więcej niż potrzebują do przetrwania. Jedna pszczela rodzina jest w stanie wytworzyć średnio 29 kg miodu w ciągu roku, magazynowanego w zbudowanych z wosku plastrach. W naturalnych warunkach plastry wcale nie są jednolite i uporządkowane. Pszczoły budują je tak, aby jak najlepiej wykorzystać przestrzeń swego gniazda, które może być ulokowane np. w dziupli drzewa. Dlatego plastry są pozaginane i mają różną grubość. Pszczoły dbają jednak o to, by zostawić między nimi wystarczająco dużo pustej przestrzeni, dzięki której mogą bez przeszkód poruszać się po całym gnieździe. Uzyskanie miodu z naturalnych plastrów było bardzo trudne. Pierwsi pszczelarze niejednokrotnie niszczyli całe kolonie w czasie zbiorów. Dlatego zaczęły powstawać ule, które dawały ludziom lepszy dostęp do środka gniazda i pozwalały na wyjęcie jego fragmentów bez uszkadzania całości. Dopiero pod koniec XVIII wieku zaczęły pojawiać się pierwsze konstrukcje z ramkami, które można było swobodnie wyjmować i wkładać do ula. Ułatwiło to pracę pszczelarzom i sprawiło, że pszczoły mogły pracować bez większych zakłóceń. Ciekawostki o miodzie i innych produktach pszczelich Sekretne życie pszczół. Zdjęcia z drzewa ukazują ich wewnętrzny świat Przeprowadzony przez fotografa eksperyment z gniazdem dzikich pszczół pozwolił uzyskać niespotykane zdjęcia ukazujące , jak te owady bronią się, grzeją, chłodzą i utrzymują kontakty sp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1-rurkowatymi-jezyczkami-pszczoly-miodne-z-langen-w-niemczech-siorbia-wode-by-zaniesc-ja-do-gniazda-gdzie-zostanie-uzyta-do-klimatyzacji-633d14c.jpeg" width="938" height="687" alt="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." title="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." /> Miód jest najbardziej cenionym produktem pszczelim. Warto jednak pamiętać, że ludzie wykorzystują też inne produkty pszczele. Należą do nich pyłek, wosk czy propolis. Produkować miód potrafi wiele owadów, takich jak trzmiele czy osy. Jednak to pszczoły, zwłaszcza te „udomowione” przez człowieka robią to na tyle wydajnie, by opłacało się zabierać im część produkcji. Pszczela rodzina jest na tyle duża, że potrafi przetrwać zimę. U innych owadów społecznych zimuje z reguły jedynie płodna samica, która na wiosnę zakłada kolonię „od zera”. Aby przetrwać chłody, pszczoły muszą robić duże zapasy miodu i właśnie dzięki temu możemy z niego skorzystać także my. Nie tylko kwiaty są ważnym źródłem nektaru dla pszczół. Dzięki drzewom powstają wartościowe odmiany miodu, np. lipowy czy akacjowy. Miododajne są też kasztanowce, klony, jarzębiny i wierzby. Ceniony przez smakoszy miód spadziowy też ma związek z drzewami. Spadź to zbierana przez pszczoły słodka wydzielina niektórych owadów, żerujących na drzewach liściastych lub iglastych. Miód spadziowy jest ciemny i długo zachowuje płynność. Jesienią 2012 roku w Ribeauvillé we Francji pszczoły wyprodukowały niebieski miód. Jak do tego doszło? Owady szukały pożywienia w fabryce przetwarzającej odpady z produkcji drażetek M&M’s. Francuscy pszczelarze mieli potem problemy ze sprzedażą kolorowych miodów. Propolis, czyli kit pszczeli, jest lekarstwem cenionym nie tylko przez ludzi. Pszczoły też potrafią go same sobie aplikować, gdy wykryją, że ich ul został zaatakowany przez chorobotwórcze grzyby. W takiej sytuacji produkują go aż o 45 proc. więcej. Praktyczne ciekawostki o pszczołach Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowoczesne-pestycydy-uszkadzaja-uklad-nerwowy-pszczol-tak-bardzo-ze-owady-zataczaja-sie-jak-pijane-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-fe3a361.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Pszczoły to owady żyjące blisko nas. Dlatego czasem dochodzi do bliższych kontaktów z nimi. Wówczas warto znać poniższe ciekawostki o pszczołach. Uczulenie na jad owadów jest groźne dla życia. Może doprowadzić do tzw. wstrząsu anafilaktycznego, objawiającego się problemami z oddychaniem, spadkiem ciśnienia krwi i obrzękami. Taka reakcja może pojawić się błyskawicznie po użądleniu i wymaga fachowej pomocy medycznej. Uczulające działanie może mieć jad wielu owadów: os, szerszeni, a nawet tropikalnych mrówek. Jednak najgroźniejsze dla alergików są niestety pszczoły. Te pożyteczne skądinąd owady zostawiają w skórze żądło, z którego jeszcze przez jakiś czas może sączyć się jad. Pszczoły nie atakują ludzi, jeśli nie zostaną sprowokowane, np. przez osobę zbliżającą się zbytnio do ula. Dlatego jeśli taki owad brzęczy nam nad głową, najlepiej zachować spokój i powoli się wycofać. Paniczne wymachiwanie rękami może natomiast sprowokować atak. Jak zadbać o to, by w ogrodzie pojawiły się dzikie, łagodne pszczoły, takie jak murarki ogrodowe (Osmia rufa)? Składają one jaja w otworach w ścianach i deskach lub pustych łodygach roślin. Wejście do takiego gniazda zamykają za pomocą gliny – stąd ich nazwa. Domek dla murarek można przygotować, zbijając z desek niewielką skrzyneczkę i wypełniając jej wnętrze kawałkami bambusowych rurek mających co najmniej 10 cm długości. Od przodu taką konstrukcję należy zabezpieczyć stalową siatką. Dzięki temu ochronimy gniazda przed owadożernymi ptakami. Oczywiście oczka siatki muszą być na tyle duże, by przeszła przez nie pszczoła. Jak jeszcze można pomóc chronić pszczoły? Jeśli masz działkę, taras albo balkon, możesz obsiać swoją małą oazę różnorodnymi roślinami kwitnącymi. Najlepiej takimi gatunkami, które kwitną wymiennie, ponieważ są one wyjątkowo lubiane przez owady.
Zielony Hamburg. Jak największy port Niemiec zmienia się w miasto przyszłości
Nowoczesna dzielnica portowa zbudowana zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, dawny betonowy bunkier przekształcony w kaskady łąk i niezwykła góra zielonej energii na dawnym wysypisku toksycznych śmieci. Mieszkańcy Hamburga mają wspólny cel – przemienić swoje miasto w jedną z najbardziej zielonych aglomeracji w Europie.
W tym artykule: Hafencity – Jak powstaje miasto idealne Energieberg – od „góry wstydu" do „góry energii" Zielony bunkier – jak sąsiedzi wzięli sprawy w swoje ręce Hotel w zgodzie z naturą Na tropie organicznego menu Hamburg to nie tylko jeden z największych i najważniejszych portów morskich w Europie. To również drugie największe miasto Niemiec. Gęsto zabudowane miasto z niezliczoną liczbą kanałów już w XX wieku przestało sobie radzić ze zrównoważonym rozwojem. W Hamburgu „zielona rewolucja" rozpoczęła się w 2011 roku wraz otrzymaniem tytułu „Zielonej Stolicy Europy". To wtedy zapadły decyzje, których następstwa można dzisiaj obserwować w mieście. Zmiany nie byłyby możliwe bez szerokiego poparcia mieszkańców Hamburga, którzy od początku podążali za trendami wytyczanymi przez włodarzy. Dziś zielony Hamburg imponuje nie tylko nowoczesną infrastrukturą powstałą w oparciu o zasady zrównoważonego rozwoju, ale również bogatą ofertą organicznej gastronomii. Hafencity – Jak powstaje miasto idealne Zaledwie 20 lat temu był tu wolny port z kontrolą celną. Niezamieszkana strefa obejmowała wyspę Grasbrook na Łabie – największą rzeczną wyspę w Europie – i otaczające tę okolicę kanały. Cały obszar był wówczas zindustrializowany, a w porcie ze względu na zagrożenia powodziami nie można było budować mieszkań. W 2008 roku zapadła decyzja o rewitalizacji Hafencity i przekształcenia dawnego wolnego portu w nowoczesną dzielnicę, która będzie się rozwijać w zrównoważony sposób. Pierwszym żywiołem, z którym musieli zmierzyć się inżynierowie, pracujący nad powstaniem XXI-wiecznego miasta idealnego, była woda. Hamburg jest oddalony zaledwie 100 kilometrów od morza. Miasto przeplata sieć kanałów i kanalików o większej łącznej długości niż wszystkie kanały w Wenecji i w Amsterdamie razem wzięte. W ostatnim stuleciu kilkakrotnie zdarzały się tutaj tragiczne powodzie. To dlatego tak ważne było stworzenie bezpiecznego gruntu dla dzielnicy poprzez podniesienie go o kilka metrów. Na początku tego wieku chodnik i drogi znajdowały się na wysokości 4,5 m. n.p.m. Mieszkańcy dzisiejszego Hafencity poruszają się 3,5 metra wyżej. Woda jest również odpowiedzialna za niewielką liczbę drzew w dzielnicy. Warunki gruntowe nie pozwalają, by w nadrzecznej części miasta drzewa mogły w łatwy sposób zapuszczać korzenie. Z tego powodu zamiast betonu chodniki są tutaj wykładane kamieniami, co pomaga w odpływie deszczówki. Ale też powoduje, że między kamieniami przebijają się trawy i mniejsze rośliny. Mimo tych wyzwań obszar naturalny stanowi aż 10% Hafencity. Każdy nowy budynek natomiast musi uzyskać specjalny certyfikat jakości zrównoważonego rozwoju. Zgodnie z obowiązującymi tu zasadami, domy i biura muszą być w przynajmniej 50% energetycznie samowystarczalne. Do ich budowy nie można zaś używać szkodliwych materiałów, takich jak azbest czy miedź. Ograniczone jest również wykorzystywanie stali w architekturze. Kluczowe jest jednak zarządzanie energią. W Hafencity panele słoneczne widać na każdym kroku, a 90% energii pochodzi z ciepła odpadowego. 14 lat po podjęciu decyzji o przebudowie Miasta Portowego, nowoczesna dzielnica tętni życiem. Mieszka tu 6 tys. ludzi i jest najwięcej dzieci ze wszystkich dzielnic Hamburga. Cała okolica została zaprojektowana jako przestrzeń przyjazna pieszym i rowerzystom. Przez Hafencity prowadzi imponująca 10-kilometrowa promenada. Każdy blok ma też wbudowane ładowarki do samochodów elektrycznych. Do Hafencity doprowadzono również podziemną kolej U-bahn, co sprawia, że można się tu dostać z centrum miasta w zaledwie kilka minut. W okolicy powstała też imponująca Filharmonia nad Łabą (Elbphilharmonie), są galerie, restauracje, kina i kluby sportowe, w tym największy w Hamburgu boks CrossFitowy. Informacje praktyczne Zwiedzanie Hafencity warto rozpocząć od Infocenter (Am Sandtorkai 30). Znajduje się tam potężna miniatura całej dzielnicy oraz krótka wystawa na temat powstania i rozwoju Miasta Portowego. Do Hafencity dojedża U-bahn (linia U4). Najlepiej wysiąść na stacji HafenCity Universität station. Poruszając się po Hamburgu, warto zaopatrzyć się w Hamburg Card, z którą można poruszać się komunikacją miejską i portowymi promami. Karta zapewnia również do 50% zniżki na ponad 150 atrakcji w mieście. Jedną z ciekawszych atrakcji w mieście jest Muzeum Popcornu (Überseeboulevard 5). Atrakcje w Niemczech - 8 miejsc i rzeczy, które warto zobaczyć! Niemcy nie są najbardziej oczywistą destynacją na europejskiej mapie miejsc wartych odwiedzenia. Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje w Niemczech. W zestawieniu ujęliśmy miejsca i rzeczy,... Energieberg – od „góry wstydu" do „góry energii" Wzbijająca się ponad horyzont południowego Hamburga góra Georgswerder Energieberg to jeden z najbardziej imponujących przykładów transformacji toksycznego wysypiska śmieci w nowoczesny zielony ekosystem produkujący alternatywną energię dla miasta. O historii tego miejsca opowiadają kolejne warstwy, które tworzą górę: sterty gruzu, śmieci z gospodarstw domowych i zbiorniki na toksyczne odpady. W latach 1948–1979 na wyspie Wilhelmsburg na Łabie składowano najpierw gruz ze zniszczonego podczas wojny Hamburga, potem odpady komunalne i wielkogabarytowe, których przybywało wraz z nadejściem stanu prosperity w RFN. Od 1967 roku trafiało tu również 200 tys. ton odpadów niebezpiecznych w zbiornikach na płyny i beczkach. Co gorsza, część odpadów zawierała niezwykle szkodliwe dioksyny, których wyciek odkryto w 1983 roku. Produkowane pod Hamburgiem dioksyny były wykorzystywane przez armię amerykańską do opryskiwania dżungli w Wietnamie podczas toczonej tam wojny. Dioksyny powodują raka i szereg innych chorób oraz wady wrodzone u dzieci. Odkładają się w tłuszczu zwierząt i wędrują w górę łańcucha pokarmowego. Okres połowicznego zaniku dioksyny w ciele człowieka wynosi przynajmniej 10 lat. W wodach gruntowych ten proces wydłuża się nawet do ponad 100 lat. To wtedy właśnie – po odkryciu składowiska dioksyn – stało się jasne, że składowisko nie jest już bezpieczne i wymaga uporządkowania. Georgswerder zyskała wówczas miano „najstraszliwszej góry świata". Jak skutecznie zabezpieczyć górę, którą tworzy stos toksycznych i niebezpiecznych dla miasta odpadów? Początkowo składowisko zostało zakryte. Powstał gigantyczny parasol, który zapobiega przedostawaniu się wody deszczowej do wnętrza składowiska i wypłukiwaniu odcieków zawierających niebezpieczne substancje na zewnątrz. Podstawowym elementem wielowarstwowego systemu przykryć jest geomembrana z tworzywa sztucznego o grubości od 1,5 do 2 mm. Jednocześnie gazy i ciecze wydobywające się ze wzgórza są przechwytywane i oczyszczane. Zapobiega to zanieczyszczeniu środowiska przez niebezpieczne substancje ze składowiska odpadów. Pod pokrywą wciąż jest jednak 14 milionów ton śmieci, które nigdy nie zostaną zneutralizowane. Sukces transformacji polega na tym, że odpady te zostały bezpiecznie odizolowane od miasta i zabezpieczone pod ziemią. Na wzgórzu zaś zasadzono trawę i stworzono łąkę. Trawy i krzewy na wzgórzu energetycznym stanowią zewnętrzną widoczną część systemu osłon. Na przekształconą w nowy ekosystem górę wróciły zwierzęta. Można tu spotkać mącznicę zwyczajną, kapturkę i wierzbówkę, a także pojedyncze słowiki i pokrzewki. Na terenie pożywienia poszukuje również myszołów zwyczajny, pustułka i błotniak stawowy. Miejsce, dawniej znane jako „góra wstydu" dziś zyskało nowe miano. Góra Energii (Energieberg) jest dziś wyposażona w 2 potężne wiatraki. każdy z nich ma moc 3,4 MW. Od południowej strony wzgórza są tez panele fotowoltaiczne. Informacje praktyczne Georgswerder Energieberg jest otwarty dla zwiedzających od wtorku do niedzieli. Wstęp bezpłatny. Na wzgórze najłatwiej dojechać autobusem nr 54 do przystanku „Fiskalische Straße (Energieberg)“. Zwiedzanie Góry Energii warto zaplanować na dzień z ładną pogodą. Większość atrakcji jest na dostępna na świeżym powietrzu. Działania ekologiczne: lista 8 rzeczy, które możesz zrobić dla zdrowia planety Działania ekologiczne mają ogromną moc sprawczą, ale nie wystarczy tylko o nich mówić czy pisać. Ważne są realne działania, za które Ziemia z pewnością nam podziękuje. O czym mowa? Ot... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dzialania-ekologiczne-lista-rzeczy-ktore-mozna-robic-juz-teraz-dla-zdrowszej-planety-fot-getty-images-063be50.jpeg" width="938" height="527" alt="Działania ekologiczne: lista rzeczy, które można robić już teraz dla zdrowszej planety (fot. Getty Images)" title="Działania ekologiczne: lista rzeczy, które można robić już teraz dla zdrowszej planety (fot. Getty Images)" /> Zielony bunkier – jak sąsiedzi wzięli sprawy w swoje ręce Oto doskonały przykład sąsiedzkiej inicjatywy. Szary betonowy kolos wznosi się w samym sercu St. Pauli, tętniącej życiem dzielnicy Hamburga. Prawie 50-metrowy bunkier stanowi punkt orientacyjny dla młodszych mieszkańców Hamburga. Znany jako „Media Bunker”, „Bunker na Feldstrasse”, a ostatnio jako „Zielony Bunkier to największy – i jeden z niewielu zachowanych – z wysokich bunkrów z czasów II wojny światowej w mieście. Bunkier został zbudowany w 1942 roku rękoma robotników przymusowych i przypomina o najczarniejszych chwilach w historii miasta. Dziś budowla jest pomnikiem ofiar reżimu nazistowskiego. W trakcie prac rekonstrukcyjnych nieustannie pojawiały się ukryte ślady z tego okresu, w tym napisy na ścianach i ukryte korytarze. Kilka lat temu w wyniku inicjatywy sąsiedzkiej bunkier przeszedł proces głębokiej transformacji. W wyniku pomysłu na stworzenie wspólnego miejsca do rekreacji i integracji powstała jedna z najbardziej imponujących inwestycji w Hamburgu. Bunkier zamienił się w niezwykły miejski ogród na dachu dawnego bunkra wieżowego. Łączy on w sobie dawny charakter „schronu medialnego” z naturalną oazą w otoczeniu betonowych bloków. Oprócz 8000 m2 zieleni docelowo znajdą się tu sale koncertowe, kulturalne i medialne oraz apartamenty gościnne. Zgodnie z planem w Zielonym bunkrze mają również powstać specjalne przestrzenie dla artystów. Spacer po zielonej „ścieżce górskiej” wokół bunkra jest wyjątkowym przeżyciem. Wiecznie zielony park jest dziełem szkółki Lorenz von Ehren. Już niedługo pierwsze drzewa zakorzenią się na wysokości ponad 50 metrów. Ogród na szczycie bunkra będzie połączony z ziemią rampą o długości 300 metrów i szerokości ponad 6 metrów, na której znajdą się również drzewa i krzewy. Winda zapewni dostęp bez barier do ogrodu na dachu, gdzie młodzi i starsi będą mogli zajmować się ogrodnictwem. Informacje praktyczne Do bunkra najlepiej dojechać U-bahnem (linia U3) do stacji Feldstrasse. Zielone dachy bunkra prawdopodobnie zostaną otwarte w 2023 roku. W okolicy warto wstąpić do jednej z sympatycznych kawiarni lub barów. Czy można jeść skórki od banana? Tak, a naukowcy wymyślili, jak jeszcze można je wykorzystać Okazuje się, że wyrzucanie skórek od banana to duży błąd. Zawierają one wiele cennych witamin i minerałów, można je jeść, robić z nich kremy do twarzy. Co więcej – naukowcy odkryli... Hotel w zgodzie z naturą W Hamburgu działa ponad 350 hoteli i hosteli. Część z nich już dziś spełnia wymagania zrównoważonej dostawy energii. Niektóre już samym projektem wpływają na poprawę klimatu w mieście. Raphael Hotel Wälderhaus (Am Inselpark 19) jest częścią lokalnej organizacji zajmującej się ochroną środowiska. Nazwa hotelu Wälderhaus nie bez przypadku oznacza „drewniany dom". Trzy górne pietra budynku zbudowano z wykorzystaniem litego drewna świerku. Na dachu z kolei powstała elewacja z modrzewia, zapewniając w ten sposób siedlisko dla owadów, roślin i ptaków. W specjalnej szklarni zasadzono 9 tys. krzewów i drzew, co pozytywnie wpływa na poprawę mikroklimatu w mieście. Gęsta roślinność pełni rolę dodatkowej izolacji i chroni budynek przed letnimi upałami i zimowymi chłodami. Wewnątrz hotelu można oglądać specjalną wystawę o lasach z naukowego punktu widzenia. Na tropie organicznego menu Nie tylko Berlin stoi w awangardzie nowych trendów kulinarnych. Również w Hamburgu nietrudno o nowe koncepty gastronomiczne, w pełni oparte na zrównoważonym rozwoju w kuchni. Nowe restauracje i bary otwierają się zarówno w „starym Hamburgu", jak i w nowoczesnych dzielnicach. Szczególnie dużo nowych godnych polecenia adresów powstaje w Hafencity. To właśnie hamburskie restauracje otrzymały więcej „zielonych gwiazdek Michelin" niż jakiekolwiek inne miasto w Niemczech. Nagrodą tą wyróżniono już 7 szefów kuchni w Hamburgu. To najlepszy dowód, że hanzeatyckie miasto nie tylko ma w swoich restauracjach pierwszorzędnych i innowacyjnych kucharzy, ale także, że tutejsi szefowie kuchni są zaangażowani w pozyskiwanie ekologicznych produktów oraz promowanie regionalnych i sezonowych składników. Nierzadko szefowie kuchni pozyskują produkty dla swoich restauracji z bezpośredniego otoczenia, czy to poprzez silne relacje zawodowe z lokalnymi producentami, czy też z własnych ogrodów i szklarni. Tak to wygląda choćby w Hobenköök Restaurant & Markthalle (Stockmeyerstraße 43). Tu pod jednym dachem starej hali fabrycznej znajduje się jedna z najpopularniejszych restauracji w mieście, a jednocześnie hala targowa, gdzie można kupić świeże produkty od lokalnych rolników. Hamburskie restauracje nagrodzone „zielonymi gwiazdkami Michelin" to: Wolfs Junge (szef Sebastian Junge), Zimmerstraße 30, 100/200 (szef Thomas Imbusch), Brandshofer Deich 68, Landhaus Scherrer (szef Heinz Wehmann), Elbchaussee 130, Haebel (szef Fabio Haebel), Paul-Roosen-Straße 31, XO Seafoodbar (szef Fabio Haebel), Paul-Roosen-Straße 22, HACO (szef Björn Juhnke), Clemens-Schultz-Straße 18, Gutsküche (szef Matthias Gfrörer), Wulksfelder Damm 17. Jednym z najciekawszych miejsc na kulinarnej mapie Hamburga jest FoodLab (Überseeallee 10). To nie tylko restauracja i kawiarnia, ale również strefa coworkingowa i miejsce spotkań kulturalnych. Co jednak szczególnie wyróżnia FoodLab to tzw. restauracja klimatyczna. – Chcieliśmy pokazać naszym gościom, że nie potrzebujemy produktów z odległych krajów. U nas można zjeść pyszny bowl pełen produktów, które pochodzą z okolic Hamburga. Nie potrzebujemy dodawać do dań wasabi czy ananasa, które i tak nigdy nie będą tu smakować tak dobrze jak w krajach, z których pochodzą – opowiada Christin Seigemund, pomysłodawczyni i szefowa FoodLabu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Jak chronić przyrodę na co dzień? Oto kilka sposobów
Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt i ich środowiska naturalnego. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę.
W tym artykule: Jak chronić przyrodę? Po pierwsze – nie szkodzić Oszczędzaj energię i surowce Przejdź na energię odnawialną Dbaj o bioróżnorodność Przekaż 1% podatku Adoptuj zwierzę Weź ślub z akcentem eko Zostań wolontariuszem Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt czy ich środowiska naturalnego. Od codziennych dobrych przyzwyczajeń, po aktywne działania na rzecz organizacji pozarządowych. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę – nawet nie wychodząc z domu. Pomaganie jest fajne! Jak chronić przyrodę? Po pierwsze – nie szkodzić Co to jest ekologia i czym się zajmuje? To rozbudowana dziedzina nauki. Ekologia zajmuje się opisywaniem zależności, które występują między poszczególnymi gatunkami organizmów żywych a ich środowiskiem bytowym. W zakresie tej dziedziny leży także badanie zjawisk, które zachodzą pomiędzy poszczególnymi organizmami żywymi. Dla każdego z nas ważne są natomiast działania ekologiczne. Dzięki nim możemy zminimalizować nasz negatywny wpływ na środowisko naturalne. Na pierwszym miejscu powinna się znaleźć zasada znana z medycyny. Przede wszystkim nie szkodzić. Ekologiczny dom – co zrobić, aby twój dom był bardziej ekologiczny? Na ekologiczny charakter domu wpływają decyzje, które podejmują jego mieszkańcy, ich nawyki i przyzwyczajenia. Jaki powinien być ekologiczny dom? Poniżej odpowiadamy na to pytanie. Chodzi o przestrzeganie przepisów prawa dotyczących przyrody. Nie powinniśmy jej zaśmiecać, palić ognisk w miejscach do tego nie przeznaczonych, straszyć lub zabijać zwierząt objętych ochroną. To ostatnie dotyczy też naszych ulubieńców. Nie spuszczajmy psów ze smyczy w lasach. Kotów zaś w ogóle nie powinniśmy wypuszczać z domu bez nadzoru. Oszczędzaj energię i surowce Nasza cywilizacja niszczy środowisko wskutek nieprzemyślanej konsumpcji. Kupujemy i wyrzucamy za dużo, nie zawsze z faktycznej potrzeby. Tymczasem produkcja każdego przedmiotu oznacza zużycie zasobów naturalnych i energii oraz emisję zanieczyszczeń. Warto więc ograniczyć konsumpcję na różne sposoby. Rosnące ceny energii sprzyjają dbaniu o planetę. Jak oszczędzać prąd w domu? Przede wszystkim stawiając na energooszczędne urządzenia AGD. Warto też mądrze korzystać z lodówki, zmywarki i żelazka. Oszczędzanie wody to m.in. branie prysznica zamiast kąpieli. Ale też zbieranie deszczówki, którą można np. spłukiwać toalety albo podlewać ogród. Ważną kwestią są też odpady. Co z nimi robić? Przede wszystkim ograniczać ich powstawanie. Wiele rzeczy można ponownie wykorzystać. Pomaga w tym m.in. upcycling. Pomysły z łatwością można znaleźć w internecie. Te odpady, które wytwarzamy, powinniśmy starannie sortować. Ułatwi to odzyskanie z nich surowców wtórnych. Należy przy tym zwracać uwagę na znaki recyklingowe. Warto też pomyśleć o kompostowaniu. Można je prowadzić nawet w warunkach domowych. Przejdź na energię odnawialną Jeśli mieszkasz w domu jednorodzinnym lub w zabudowie szeregowej, pomyśl o ekologicznej energii. Wciąż możliwe jest skorzystanie z rządowych dopłat i ulg podatkowych związanych z fotowoltaiką. Taka inwestycja może zwrócić się po kilku latach. Warto też zwracać uwagę na to, z kim podpisujemy umowę na dostawę energii. W Polsce działają firmy, które swoje usługi potwierdzą na przykład certyfikatem OZE, czyli świadectwem pochodzenia energii z odnawialnych źródeł energii. Dbaj o bioróżnorodność Jeśli masz ogród lub chociażby balkon, możesz wspierać bioróżnorodność. Posadź rośliny miododajne, które poprawią sytuację zapylaczy, takich jak pszczoły czy motyle. Ogranicz koszenie trawnika i wygrabianie ściółki jesienią. Staraj się nie stosować nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin. Przekaż 1% podatku Co roku musimy rozliczać się z urzędem skarbowym. To idealna okazja, by przekazać 1% podatku wybranej przez nas organizacji, wpisując w odpowiednią rubrykę jej KRS. Nic prostszego, a jak wiele zmienia! Ekonawyki – 6 prostych zmian, które pomogą planecie i środowisku W 2020 r. każdy z nas wygenerował średnio 342 kg odpadów komunalnych. To o 10 kg więcej niż w roku poprzednim i blisko 60 kg więcej niż pięć lat temu. Chociaż na tle innych krajów nie w... Nie wszystkie organizacje ekologiczne mogą otrzymywać 1% podatku. Dotyczy to tylko tzw. organizacji pożytku publicznego (OPP). Spełniają one specjalne kryteria. Listę OPP możesz znaleźć w serwisie podatki.gov.pl. Adoptuj zwierzę Jak pomóc zagrożonemu zwierzęciu? Przykładem może być akcja prowadzona m.in. przez WWF Polska. Dzięki niej możemy symbolicznie adoptować wybrane przez nas zwierzę: fokę, morświna, niedźwiedzia, rysia, tygrysa lub wilka. Można wybrać wpłatę jednorazową lub miesięczną. Otrzymamy informacje o naszej adopcji i zdjęcia adoptowanego zwierzątka. Możemy również sprawić radość osobie bliskiej i adoptować w jej imieniu. Podobną akcję przeprowadza również Klub Gaja – tu możemy adoptować rzekę. Greenpeace z kolei namawia do adopcji pszczół. Do sponsorowania zwierząt zachęcają także polskie ogrody zoologiczne. To jednak raczej oferta dla firm. Weź ślub z akcentem eko Jeżeli planujesz ślub w najbliższym czasie, zrezygnuj z kwiatów, wina czy nowej pralki od gości. Zamiast tego poproś o przekazanie darowizny na cel charytatywny. Taką akcję prowadził np. WWF pod nazwą „Nowożeńcy dla przyrody”. Możesz również wybrać dowolną organizację, którą chcesz wspomóc, wypisując jej dane do formularza przelewu i zostawiając w widocznym dla gości miejscu. Zostań wolontariuszem Jeżeli ci to nie wystarcza, zostań wolontariuszem! Weź udział w długoterminowych programach lub szybkich akcjach. Możesz poszerzać świadomość innych, pomóc w prowadzeniu kampanii, a nawet wyjechać i opiekować się dzikimi zwierzętami. Polecamy wyjazd do Felidae Centre w RPA - sprawdzone przez naszą kartograf, Joannę Kopkę. Ekoturystyka - na czym polega i jak podróżować ekologicznie? Ekologiczny styl życia powoli przestaje być już modą, a staje się społecznym obowiązkiem. Turystyka masowa wywiera niekorzystny wpływ na stan środowiska naturalnego. Jej przeciwieństwem j... Jeśli masz mało czasu, pomyśl o wolontariacie zdalnym. Możesz brać udział w działaniach ekologicznych także przez internet. Więcej informacji na ten temat znajdziesz np. w serwisie E-wolontariat.
Zmiany klimatyczne wymuszają na ludziach poszukiwania alternatywnych źródeł energii, aby ograniczyć emisję dwutlenku węgla. Jednym z coraz popularniejszych rozwiązań jest energia generowana z wodoru.
W tym artykule: Jak wykorzystywać wodór w motoryzacji? Jak przechowywać wodór? Jak działa silnik wodorowy? Napęd wodorowy to przyszłość Coraz bardziej restrykcyjne normy emisji spalin powodują, że producenci samochodów zaczęli dokładać do swoich aut małe silniki elektryczne wspomagające jednostkę spalinową. Ma to ograniczyć produkcje szkodliwych dla środowiska spalin, a jednocześnie pomóc zmniejszyć ryzyko zapłaty wielomilionowych kary za łamanie przepisów. Pierwszym samochodem z napędem wodorym, który trafił do masowej produkcji była Toyota Mirai. Koncept tego auta był rozwijany od 1992 roku, a to pokazuje jak długą drogę musiała przejść ta technologia, by można było z niej seryjnie korzystać. Jak wykorzystywać wodór w motoryzacji? Wodór to najczęściej spotykany pierwiastek chemiczny we wszechświecie i na naszej planecie. Jako napęd jest już wykorzystywany w pociągach i w samochodach. Ostatnio również w lotnictwie. W motoryzacji może być wykorzystywany na dwa sposoby. Może służyć jako paliwo w tradycyjnym silniku, które podlega spalaniu w komorze. Drugim sposobem jest wykorzystanie wodoru w ogniwach paliwowych, by wytworzyć energię napędzającą silnik elektryczny. Energia wiązania wodoru i tlenu w cząsteczce wody H2O jest mniejsza niż łączna energia wiązania cząsteczek wodoru H2 i tlenu O2. Podczas jazdy kierowca nie odczuje żadnej różnicy w jeździe względem aut napędzanych benzyną. Największa zmiana jest dla środowiska, bowiem samochody wodorowe nie emitują żadnych szkodliwych substancji. A jak wyglądają koszty? Tu niestety nie jest tak optymistycznie. Przejechanie 100 kilometrów na wodorze, kosztuje około 44 złotych. W momencie jeszcze większej popularyzacji tego pierwiastka w motoryzacji, cena z pewnością spadnie. Nawet zerowa emisja CO2 nie wystarcza. Pierwsze lotnisko na świecie ogranicza liczbę lotów przez zmiany klimatu Trzecie najbardziej ruchliwe lotnisko w Europie wprowadza znaczące zmiany w rozkładzie lotów. Od kiedy zaczną obowiązywać? Podstawowym problemem w stosowaniu wodoru w silnikach tłokowych jest jego przedwczesny zapłon. Przyczynami tej sytuacji są bardzo niska energia zapłonu wodoru oraz szeroki zakres palności. Oprócz tych dwóch rzeczy, podczas spalania wodoru w powietrzu wytwarzają się niewielkie ilości tlenków azotu, które nie są zbyt dobre dla naszego zdrowia. Na szczęście ilość, która jest generowana nie ma negatywnego wpływu na środowisko. Jak przechowywać wodór? To też jest trudna kwestia. W stanie ciekłym co prawda, wodór zajmuje aż 846 razy mniejszą objętość niż w stanie gazowym przy temperaturze 0 stopni Celsjusza, ale za to pochłania bardzo dużo energii, przez co musi być chłodzony do temperatury -253 stopni Celsjusza. Oznacza to, że samochód musi być regularnie uruchamiany. Obliczono, że po około 9–14 dniach, wodór osiągnie taką temperaturę, że zamieni się w gaz i ulotni ze zbiornika. W pojazdach, w których wykorzystywane są ogniwa paliwowe, znajdują się zbiorniki do magazynowania sprężonego wodoru. Cylindrycznym kształtem przypominają te używane do paliw LPG. W przypadku wodoru, konstrukcje są jeszcze bardziej zaawansowane pod względem użytej technologii. Wewnętrzna warstwa wykonana jest z aluminium lub stali (ok. 20 proc. całkowitej masy), natomiast z zewnątrz całość jest oblana tworzywem kompozytowym. To wszystko sprawia, że zbiorniki mają dużą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz stosunkowo niewielką masę. Dobrym przykładem jest Honda FCX Concept. Zamontowano tam 171-litrowy zbiornik, w którym gaz jest przechowywany pod ciśnieniem 35 MPa. Liczba kilometrów, którą ten samochód mógłby przejechać robi wrażenie, bo wynosi aż 569,7 kilometrów. Jak działa silnik wodorowy? Odpowiedź na pytanie, jak działa silnik wodorowy, jest w zasadzie prosta. W pierwszym etapie pierwiastek chemiczny jest doprowadzany ze zbiornika do ogniwa, gdzie dostarczane jest powietrze, najczęściej z wykorzystaniem turbosprężarki. Drugim krokiem jest transmisja prądu z ogniwa do przetwornicy trakcyjnej, gdzie zamieniany jest on na prąd zmienny. Stamtąd jest przekazywany do silnika indykcyjnego, a ten dostarcza moment obrotowy do kół samochodu. Elementem, bez którego ten cały proces nie mógłby się odbyć, są ogniwa paliwowe. Co to takiego? To elektrochemiczne urządzenia wytwarzające energię użyteczną w wyniku reakcji chemicznej wodoru z tlenem. Istnieje wiele rodzajów takich ogniw paliwowych, a jednym z kryteriów, na które je można podzielić to temperatura. Możemy wyróżnić ogniwa paliwie wysoko-temperaturowe i nisko-temperaturowe. Ogniwa wysoko-temperaturowe pracują w okolicach 600 stopni Celsjusza. Spokojnie można w nich wykorzystywać wodór o niskiej czystości jak również niektóre węglowodory jak metan. Ich największą zaletą jest bardzo wysoka wydajność. Z drugiej strony największą wadą, przez którą nie możemy ich wykorzystać w przemyśle samochodowym, jest duża bezwładność czasowa. Oznacza to, że nie możemy ich błyskawicznie uruchomić. Dlatego w samochodach wykorzystywane są ogniwa niskotemperaturowe. Nie potrzebują tak wysokiej temperatury jak poprzednie, bo już tylko 250 stopni Celsjusza. Jest jednak mały haczyk, bowiem wymagany jest tutaj czysty wodór. Zdecydowaną zaletą jest brak konieczności stosowania termoodpornych materiałów, co przekłada się na bezpieczeństwo i sprzyja stosowaniu w samochodach. Napęd wodorowy to przyszłość Napęd wodorowy to przyszłość, czy chcemy tego czy nie. Samochody napędzane wodorem, będą o wiele bardziej przyjemniejsze w obsłudze. Głównie chodzi o uzupełnianie energii elektrycznej w „elektrykach". Dla wielu osób proces ten, trwa zdecydowanie za długo. Zatankowanie wodoru zajmuje około 3 minut, czyli podobnie do wlewania benzyny do baku. Eksperci twierdzą, że to właśnie ten aspekt przekona ludzi bardziej do samochódów napędzanych wodorem niż do tych elektrycznych. Samochody wodorowe na rynku już są, teraz czekamy na pierwszy ruch koncernów paliwowych, którzy uruchomią u siebie na stacjach taką możliwość. Mam nadzieje, że będzie to wcześniej niż później, bo technologia wodorowa, to niesamowita sprawa. Nasz ekspert Piotr Kolasa Pasjonat motoryzacji, podróży i piłki nożnej. W redakcji National-Geographic.pl odpowiada za media społecznościowe i nowe technologie.
Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem
Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy.
W tym artykule: 1. Wymarłe gatunki zwierząt: Koń Przewalskiego 2. Wymarłe gatunki zwierząt: Tchórz czarnołapy 3. Wymarłe gatunki zwierząt: Oryks szablorogi 4. Wymarłe gatunki zwierząt: Gołąb wędrowny 5. Wymarłe gatunki zwierząt: Wrona ogorzała 6. Wymarłe gatunki zwierząt: Tarpan 7. Wymarłe gatunki zwierząt: Wilkowór tasmański Jakie gatunki zwierząt wyginęły? Kłusownictwo, niszczenie siedlisk, zmiany klimatu – to tylko niektóre przyczyny wymierania gatunków. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody publikuje listę organizmów zagrożonych wyginięciem. Po raz pierwszy ukazała się w 1963 roku. Od tamtej pory na listę trafiło prawie 60 tys. gatunków, z czego aż 20 tys. jest zagrożonych wyginięciem. Główna przyczyną wymierania jest działalność człowieka. 1. Wymarłe gatunki zwierząt: Koń Przewalskiego Gatunek uznano za wymarły na wolności. Ostatnie dzikie konie widziano w Mongolii w 1969 roku. Od 1990 r. trwa próba reintrodukcji na terenach Mongolii, Chin, Kazachstanu i Ukrainy. 2. Wymarłe gatunki zwierząt: Tchórz czarnołapy Tchórz czarnołapy zamieszkiwał tereny Ameryki Północnej. Od 1965 był uznawany za gatunek zagrożony, a od 1996 wpisany został do księgi jako gatunek wymarły na wolności. Jednym z powodów tragicznego losu tchórza był odstrzał piesków preriowych, na które polował. W przypadku tego ssaka również podjęto próbę reintrodukcji. W 2006 roku w Wyoming udało się odbudować ich populację do 223 osobników w 2006 roku. 3. Wymarłe gatunki zwierząt: Oryks szablorogi Antylopa doskonale przystosowana do życia w trudnych warunkach. Co zatem sprawiło, że gatunek jest obecnie wymarły na wolności? Człowiek. Myśliwi chętnie polowali na oryksy ze względu na ich długie szablaste rogi. 4. Wymarłe gatunki zwierząt: Gołąb wędrowny Ptaki zamieszkiwały wschodnie i centralne tereny Kanady i Stanów Zjednoczonych. Ich naturalnym środowiskiem były lasy mieszane. Głównymi przyczynami wymarcia były wycinka lasów, polowania i pomór rzekomy drobiu. Najbardziej zagrożone gatunki zwierząt w Polsce i na świecie. Czy uda się je ochronić? Zmiany klimatu, zanieczyszczenie i zakwaszanie wód, naturalne zagrożenia, szkodliwa działalność człowieka, który wycina lasy, karczuje łąki, osusza bagna – wszystko to sprawia, że niekt... 5. Wymarłe gatunki zwierząt: Wrona ogorzała Wymarły gatunek rdzennie hawajskiego ptaka. Kruki zamieszkiwały lasy na wysokości od 900 do 1800 m n.p.m. Gatunek jest znany z posługiwania się narzędziami. We wrześniu 2016 roku w magazynie Nature ukazał się artykuł dotyczący sposobu pozyskiwania przez nie pokarmu. Dorosłe osobniki często wyciągają pożywienie np. z otworów w drewnie za pomocą patyków. Dwójkę ostatnich znanych przedstawicieli tego gatunku widziano w czerwcu 2002 roku. Mimo że mała grupa wron hodowana jest w specjalnych ośrodkach, próby reintrodukcji ptaka nie powiodły się ze względu na drapieżnictwo myszołowa hawajskiego. 6. Wymarłe gatunki zwierząt: Tarpan To wymarły gatunek dzikiego konia zamieszkujący niegdyś leśne tereny Europy. Najdłużej na wolności przetrwały na stepach Ukrainy. Ostatni przedstawiciele tego gatunku z terenów polskich zamieszkiwały Puszczę Białowieską. Zostały odłowione i umieszczone w zwierzyńcu hrabiów Zamoyskich. 7. Wymarłe gatunki zwierząt: Wilkowór tasmański Wymarły gatunek ssaka z rodziny wilkoworowatych. Największy drapieżny torbacz czasów współczesnych. Występował na terenach Australii i Nowej Gwinei. Wymieranie tego gatunku zaczęło się w momencie przybycia do Australii Europejczyków. Przybysze zaczęli tępić te zwierzęta, ponieważ uznali je za szkodliwe. Ostatni znany osobnik padł w 1936 roku w zoo w Horbat. Jakie gatunki zwierząt wyginęły? Organizmy w czerwonej księdze gatunków zagrożonych podzielone są na 7 kategorii w zależność od stopnia zagrożenia wyginięciem. W naszej galerii publikujemy zdjęcia tych, których już nigdy nie zobaczymy oraz wymarłych w stanie dzikim, co oznacza, że przetrwały tylko w hodowlach lub ogrodach zoologicznych. Jest to jednak tylko niewielki odsetek zwierząt, które wyginęły w głównej mierze na skutek działalności człowieka. Przypomnijmy, że według raportu WWF z 2020 roku, w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat liczebność dzikich zwierząt zmniejszyła się o 68 procent. Najgorzej sytuacja wygląda w Ameryce Łacińskiej, gdzie wystąpił spadek o 94%. Dużo mniejszy spadek (24%) zanotowały wówczas Europa i Azja Środkowa. – Tegoroczny wskaźnik LPI (Living Planet Report) objął niemal 21 000 populacji i ponad 4000 gatunków kręgowców między 1970 a 2016 rokiem. Diagnoza? W skali globalnej średnia liczebność populacji ssaków, ptaków, płazów, gadów i ryb zmniejszyła się o 68% – donosili przedstawiciele WWF w raporcie Living Planet Report 2020.
Rośliny pod ochroną: jakich roślin nie wolno zrywać i przenosić do ogrodu z naturalnego środowiska? Lista chronionych gatunków
W Polsce występuje wiele roślin rzadkich, endemicznych i zagrożonych wyginięciem. O jakich roślinach mowa? Z przyczyn oczywistych, nie sposób wymienić i opisać wszystkich, ale najciekawsze rośliny pod ochroną przedstawiamy poniżej.
W tym artykule: Babka górska Babka nadmorska Wrzosiec bagienny Groszek błotny Wilżyna ciernista Zdrojek błyszczący Grzybienie białe Pierwiosnek maleńki Dziewanna fioletowa Lista publikowana przez Ministerstwo Ochrony Środowiska obejmuje aż 728 gatunków roślin wymagających ochrony. Czy wiesz, że aż 415 gatunków roślin w Polsce podlega ochronie ścisłej? 301 gatunków objętych jest ochroną częściową, a 12 – ochroną częściową z możliwością pozyskiwania. Takie działanie służy zapewnieniu przetrwania i zachowaniu właściwego stanu ochrony gatunków endemicznych (czyli występujących wyłącznie na danym obszarze), rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Choć duże znaczenie ma także zachowanie różnorodności gatunkowej. W jaki sposób realizuje się te działania? Przede wszystkim poprzez tworzenie stref ochrony, obejmujących ostoje i stanowiska roślin wymienionych w stosownym akcie prawnym (w Rozporządzeniu ministra środowiska z dnia 9 października 2014 r.). Ochrona ścisła, nazywana też całościową, oznacza bezwzględny zakaz niszczenia i zmniejszania populacji danego gatunku poprzez: niszczenie, zrywanie, uszkadzanie, zbiór, przetrzymywanie, przenoszenie, niszczenie stanowisk, sprzedaż i wywożenie za granicę. Ochrona częściowa ma zbliżony zakres, ale dopuszcza limitowany zbiór roślin na potrzeby ziołolecznictwa. Jakie są najciekawsze rośliny pod ochroną w Polsce? Oprócz wymienionych poniżej warto też zwrócić uwagę na drzewa chronione. Babka górska Babka górska, czyli Plantago atrata Hoppe, jest rośliną zieloną zaliczaną do rodziny babkowatych. Charakteryzuje się bezlistną, wyraźnie owłosioną łodygą, osiągającą wysokość od 5 do 15 cm. Ma różyczkowe liście bezogonkowe, które mogą przybierać różne kształty: od odwrotnie lancetowatego, po równowąski. Ich brzegi są owłosione. Kwiaty babki górskiej zbierają się w gęsty kłos, który przybiera kulisty lub jajowaty kształt. Zanim rozkwitną, pokrywają je gęste włoski. Ich szeroko obłonione przysadki mają kolor brunatny, podobnie jak korona, osiągająca długość ok 2 mm. Pręciki kwiatów są białe. Kilka roślin doniczkowych, które warto mieć w swojej sypialni Jak wskazuje na to sama nazwa, babka górska rośnie w górach. Plantago atrata Hoppe porasta wyleżyska, murawy i żwirki piętra halnego. Roślina upodobała sobie podłoże wapienne, ale rośnie też na podłożu granitowym z domieszką wapieni. W Europie można spotkać ją w Apeninach, Karpatach, Alpach, Sudetach i Pirenejach. Występuje też w pasmach górskich Półwyspu Bałkańskiego. W Polsce rośnie wyłącznie w Tatrach, przede wszystkim – w Tatrach Zachodnich. Najliczniejsza populacja (ponad tysiąc osobników) występuje na Ciemniaku. Od 2014 roku podlega ochronie ścisłej. Największym zagrożeniem dla tej rośliny jest nie tylko niewielka liczba osobników, ale także mała liczba stanowisk. Babka nadmorska Kolejny przedstawiciel rodziny babkowatych na naszej liście. Babka nadmorska, czyli Plantago maritima L., osiąga wysokość od 15 do 40 cm. Jej równowąskie, szaro-zielone liście mają os 2 do 6 mm szerokości. Kwiat babki nadmorskiej ma postać gęstego, walcowatego kłosa o długości od 3 do 11 mm. Kwitnie od czerwca do października. W przeciwieństwie do Plantago atrata Hoppe, babka nadmorska jest szeroko rozpowszechniona na całym świecie. Występuje niemal w całej Europie, na Syberii, w Ameryce Północnej i Południowej, Azji Środkowej i Zachodniej i Afryce Północnej. W Polsce można spotkać ją na Pomorzu, przede wszystkim w okolicach Gdańska i w Ciechocinku. Jako gatunek narażony na wymarcie, babka nadmorska jest objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Wrzosiec bagienny Wrzosiec bagienny, czyli Erica tetralix L., to przedstawiciel rodziny wrzosowatych i jednocześnie najbardziej nietypowy reprezentant rodzaju wrzosiec, bo jako jedyny gatunek wyśmienicie czuje się na lekko wilgotnych stanowiskach. Ma postać wyraźnie rozgałęziającej się krzewinki, której pokrój zależy przede wszystkim od warunków występujących w siedlisku. W miejscach mokrych przybiera formę płożącą, natomiast w nieco suchszych obszarach – tworzy zwarte krzaczki o półkulistym kształcie. Wrzosiec bagienny osiąga do 60 cm wysokości, jego liście są zimozielone i rosną w okółkach po cztery. Kwiaty rośliny zbierają się w szczytowym, baldachowatym kwiatostanie. Największa roślina na świecie ma 180 km długości. Właśnie odkryto ją w Australii Największa roślina na świecie ma kilka tysięcy lat, ale to jej rozmiary najbardziej zainteresowały naukowców. Wiadomo, dlaczego jest tak wielka. Roślina występuje w zachodniej i środkowej części Europy, głównie na obszarach znajdujących się pod wpływem klimatu oceanicznego. W Polsce rośnie na Pojezierzu Wschodniopomorskim, Zachodniopomorskim i Południowopomorskim oraz na Pobrzeżach Południowobałtyckich. Siedliska wrzośca bagiennego zanikają w miarę oddalania się od brzegu morskiego. Największym zagrożeniem dla tego gatunku jest niszczenie siedlisk, wynikające z ich osuszania, eksploatowania torfu i postępującej urbanizacji. Z tego powodu roślina podlega ochronie ścisłej. Groszek błotny Groszek błotny – Lathyrus palustris L. – to przedstawiciel rodziny bobowatych. Charakteryzuje się szaro-zieloną, wąsko oskrzydloną łodygą, osiągającą do 100 cm wysokości. Porastają ją dwie lub trzy pary lancetowatych albo podługowatych listków, zakończonych wąsem. Kwiaty mają siny, dzwonkowaty kielich i osiągają długość do 2 cm. Ich korona ma purpurowo-niebieski kolor. Groszek błotny występuje niemal w całej Europie i w znacznej części Azji. Rośnie też w Ameryce Północnej (w rozproszeniu). W Polsce można spotkać go w dolinach dużych rzek, przede wszystkim: Wisły, Bugu, Warty, Odry, Noteci. Pojedyncze stanowiska tej rośliny występują też na Pogórzu Cieszyńskim i Jasielskim. Lathyrus palustris L. jest objęty ochroną częściową. Największe zagrożenie dla tej rośliny to melioracja łąk i zalesianie nieużytków. Wilżyna ciernista Wilżyna ciernista, czyli Ononis spinosa L., to półkrzew z rodziny bobowatych, który wydziela słaby, za to nieprzyjemny zapach. Osiąga wysokość do 60 cm. Jego łodyga jest zdrewniała i rozgałęziona. Pokrywają ją drobne, owalne liście jedno- i trójlistkowe. Ciemnoróżowe kwiaty osiągają do 2 cm długości. Roślina występuje powszechnie w Europie i Azji (w strefie umiarkowanej). W Polsce jest natomiast rzadkim widokiem. Jako gatunek światłolubny, porasta nasłonecznione przydroża, zbocza dolin i wąwozów, brzegi lasów, skarpy i suche łąki. Wilżyna ciernista została objęta ochroną częściową już w 1983 roku, a obowiązujący akt prawny utrzymuje tę decyzję w mocy. Zdrojek błyszczący Zdrojek błyszczący, czyli Montia fontana L., jest zaliczany do rodziny zdrojkowatych (dawniej był kategoryzowany w rodzinie portulakowatych). Charakteryzuje się rozgałęzioną łodygą z płożącymi lub podnoszącymi się pędami (do 30 cm długości), lancetowatymi lub łopatkowatymi liśćmi (wyraźnie zwężonymi u nasady) i białymi kwiatami, zebranymi na wierzchołku rośliny. Ten gatunek występuje niemal we wszystkich strefach klimatycznych. W Polsce jest natomiast wyjątkowo rzadki – zdrojka błyszczącego można spotkać wyłącznie w Sudetach, gdzie rośnie na ok. 30 stanowiskach. Roślina podlega ścisłej ochronie gatunkowej (od 2004 roku). Grzybienie białe Grzybienie białe – Nymphaea alba L. – to inaczej nenufary lub lilie wodne. To roślina wodna z rodziny grzybieniowatych, która charakteryzuje się grubymi kłączami. Liście są zaopatrzone w liczne komory powietrzne (w blaszce i ogonku), dzięki czemu mogą swobodnie unosić się na wodzie, podobnie jak białe kwiaty, które osiągają ok. 12 cm średnicy. Roślina występuje naturalnie niemal w całej Europie, na Bliskim Wschodzie, wyspach Morza Śródziemnego oraz w obszarze północnego wybrzeża Afryki. W Polsce rośnie przede wszystkim na obszarach nizinnych, rzadziej w górach (pojedyncze stanowiska mieszczą się w Sudetach, Karpatach i na Pogórzu Karpackim). Największym zagrożeniem dla tej rośliny jest degradacja siedlisk, będąca następstwem silnego zanieczyszczenia wody, odwadniania mokradeł i hydrotechnicznego przekształcania zbiorników wodnych. Od 2004 roku podlega ochronie częściowej. Pierwiosnek maleńki Pierwiosnek maleńki – Primula minima L. – reprezentuje rodzinę pierwiosnkowatych. Ma krótki głąbik (o długości ok. 1 cm), klinowate, zimozielone liście odziomkowe i pojedyncze kwiaty w intensywnie purpurowym kolorze. Roślina występuje w europejskich górach, przede wszystkim w Karpatach i Apeninach. W Polsce rośnie w Tatrach i Karkonoszach. Wszystkie stanowiska pierwiosnka maleńkiego są zlokalizowane w granicach parków narodowych (Tatrzańskiego i Karkonoskiego). Od 2004 roku podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Najbardziej narażone na zniszczenie są okazy rosnące tuż przy szlakach turystycznych, którym grozi wydeptanie. Dziewanna fioletowa Naszą listę zamyka wyjątkowo piękna i rzadka roślina z rodziny trędownikowatych – dziewanna fioletowa, czyli Verbascum phoeniceum L. Pojedyncza, wzniesiona łodyga osiąga wysokość do 100 cm. Dolne liście tworzą rozetę liściową. Łodygowe rosną skrętolegle. Na głównej osi kwiatostanu rosną pojedyncze fioletowe kwiaty. Dziewanna fioletowa ma status gatunku rodzimego. Warto jednak podkreślić, że w niektórych opracowaniach jest klasyfikowana jako neofit, czyli gatunek obcego pochodzenia. Można spotkać ją w Europie Środkowej i Południowej. Występuje też na znacznym obszarze Azji. W Polsce rośnie wyłącznie na terenach nizinnych (z wyjątkiem północnej części kraju). Największe skupiska są zlokalizowane we wschodniej i w południowej części niżu. Od 2014 roku dziewanna fioletowa znajduje się na liście roślin objętych ochroną częściową. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Drzewa chronione w Polsce: lista gatunków będących pod ochroną
Zastanawiasz się, które gatunki drzew zostały objęte ochroną ścisłą lub częściową? Poniżej wymieniamy najciekawsze drzewa chronione w Polsce.
W tym artykule: Brzoza ojcowska Brzoza karłowata Jarząb brekinia Jarząb szwedzki Cis pospolity Sosna limba Sosna drzewokosa Sosna błotna Sosna górska Drzewa objęte ochroną gatunkową są unikatowymi, niezwykle cennymi elementami przyrody. Wśród nich można znaleźć gatunki endemiczne, czyli występujące wyłącznie na określonym obszarze, rzadkie i zagrożone wyginięciem. Ochrona prawna pozwala im rosnąć bez ingerencji człowieka i dzięki temu – przetrwać. Rośliny pod ochroną zostały ujęte w Rozporządzeniu ministra środowiska z dnia 9 października 2014 r. Wykaz obejmuje aż 415 gatunków objętych ochroną ścisłą, ponad 300 podlegających ochronie częściowej i 12 chronionych częściowo z możliwością ich pozyskiwania. Na tej liście znajduje się także wiele gatunków drzew. Obowiązujące przepisy chronią je przed wycinką przez cały rok, zatem właściciele terenów, na których mają być wykonywane prace związane z usunięciem drzew, muszą upewnić się, czy gatunki rosnące w granicach nieruchomości są objęte ochroną. Jakie są drzewa chronione w Polsce? Brzoza ojcowska Naszą listę otwiera rzadka i wyjątkowo piękna odmiana brzozy brodawkowatej. Brzoza ojcowska (Betula pendula var. oycowiensis) po raz pierwszy została opisana w 1809 roku (przez Wilibalda Bessera). Pół wieku później ten niezwykły gatunek został odkryty w Siedmiogrodzie, jednak aż do 1920 roku nie został sklasyfikowany i ogłoszony. Drzewo osiąga od 2 do 15 m wysokości. Pień pokryty jest białą, niełuszczącą korą. Liście są rombowate, osiągają długość do 4 cm i zbiegają się ostrym klinem wzdłuż ogonka. W drugim roku życia brzozy zawiązują się kwiatostany męskie. Okres kwitnienia przypada na kwiecień i maj. Pojedyncze stanowiska brzozy ojcowskiej występują w Siedmiogrodzie, na Słowacji i w Ukrainie, Szwecji i Danii. W Polsce występuje na pięciu stanowiskach: w Dolinie Kobylańskiej i Hamerni (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska), Chojniku (Sudety), Czerwonej Górze (Wyżyna Sandomierska) i Skiełku (Beskid Wyspowy). Brzoza ojcowska jest niezwykle rzadkim gatunkiem, który w Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Największym zagrożeniem dla niego są inne drzewa, które zakłócają brzozie dostęp do światła. Brzoza karłowata Kolejnym przedstawicielem rodziny brzozowatych w naszym zestawieniu jest brzoza karłowata, czyli Betula nana. Specyficzny wygląd tej niewysokiej krzewinki jest zasługą przystosowania do wzrostu w wyjątkowo niesprzyjających warunkach. Brzoza karłowata dorasta do 100 cm, a jej szerokość zamyka się w przedziale 50–120 cm. Charakteryzuje się ciemnymi (niemal czarnymi) pędami, które pokrywają drobne pączki. Męskie kwiatostany rosną na wierzchołkach lub po bokach pędów, natomiast żeńskie – na bocznych krótkopędach. Małe, niemal okrągłe liście osiągają długość do 1,5 cm. Ta piękna roślina występuje przede wszystkim na półkuli północnej (w tundrze). Izolowane stanowiska brzozy karłowatej można znaleźć także w Europie Środkowej, Południowej i Ameryce Północnej. W Polsce stanowi pozostałość okresu lodowcowego. Rośnie na trzech reliktowych stanowiskach: na Pojezierzu Chełmskim, w Górach Izerskich i Bystrzyckich. Kiedyś występowała także w polskich Karpatach. Brzoza karłowata jest zagrożona przez ekspansywne gatunki drzew. Dużym zagrożeniem dla tej rośliny jest też osuszanie terenów podmokłych. Od 1983 roku podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Jarząb brekinia Pierwszy przedstawiciel rodziny różowatych w zestawieniu to jarząb brekinia, czyli Sorbus torminalis. Osiąga do 25 m wysokości i do 100 cm pierśnicy. Charakteryzuje się rozpostartymi konarami i gęstą, szeroką koroną. Pojedyncze, klapowane liście mają ok. 10 cm długości. Białe kwiaty zbierają się w wyprostowane, luźne podbaldachy. Jarząb brekinia rośnie w Europie, Azji Mniejszej, na Kaukazie i w Afryce Północnej. Najwyższe stanowiska tego drzewa są zlokalizowane na Kaukazie, natomiast najliczniejsze – w Europie Południowej. W Polsce jest gatunkiem rzadkim, występującym na rozproszonych stanowiskach. Najwięcej z nich znajduje się na niżu. Drzewo występuje też w Karpatach, ale tylko na dwóch stanowiskach: w Rożnowie i na Białowodzkiej Górze. Roślina została ujęta w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin w kategorii NT, co oznacza, że jest bliska zagrożenia. Z tego względu podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Jarząb szwedzki Kolejny chroniony reprezentant rodziny różowatych to jarząb szwedzki – Sorbus intermedia. Osiąga wysokość do 20 m i charakteryzuje się szeroką koroną o regularnym kształcie. Pojedyncze liście, o długości do 10 cm, mają kształt eliptyczny lub odwrotnie jajowaty. Kwiatostany osiągają szerokość do 10 cm. Okres kwitnienia przypada na maj. Jarząb szwedzki występuje w wielu krajach Europy. W Polsce, w stanie dzikim, rośnie wyłącznie między Kołobrzegiem a Gdynią, w nadbałtyckich lasach. Warto jednak podkreślić, że dzięki rozsiewaniu się drzew sadzonych na terenach zieleni, obecnie można spotkać ten gatunek niemal w całym kraju. Na swoich naturalnych stanowiskach, jarząb szwedzki jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. W Polskiej Czerwonej Księdze Roślin figuruje w kategorii EN, czyli jako gatunek zagrożony. Cis pospolity Pierwszym drzewem iglastym w zestawieniu jest cis pospolity. Ten wiecznie zielony gatunek osiąga do 28 m wysokości i do 140 cm pierśnicy, choć warto podkreślić, że może rosnąć też w formie krzewu. Wówczas osiąga wysokość do 4 m. Ciemnozielona korona ma jajowato-stożkowy kształt. Pień (cis pospolity może być rośliną jedno- lub wielopienną) jest pokryty wiśniowo-szarą albo ciemnobrunatną korą. Skrętoległe igły są szablaste i spłaszczone. Ich długość zamyka się w przedziale 2–3 cm. Małe kwiaty żeńskie mają jajowaty kształt. Męskie (kuliste) są tylko nieznacznie większe. Cis pospolity rośnie niemal w całej Europie. Wyjątek stanowi północna i wschodnia część kontynentu. Rozproszone stanowiska tych drzew znajdują się także w Polsce, jednak należy podkreślić, że na stanowiskach naturalnych jest gatunkiem rzadkim. Warto wiedzieć, że ten gatunek cisa jest drzewem, które zostało najwcześniej objęte ochroną w Polsce. Ochrona została ustanowiona na mocy statutu warckiego, wydanego w 1423 roku przez Władysława Jagiełłę. Współcześnie cis pospolity jest nieprzerwanie chroniony od 1946 roku. Obecnie podlega ochronie częściowej. Sosna limba Czas na pierwszego przedstawiciela rodziny sosnowatych. Sosna limba, czyli Pinus cembra, osiąga ok 25 m wysokości, przy czym należy podkreślić, że w niektórych przypadkach roczne przyrosty sięgają zaledwie 20 cm. Korona jest wąska, stożkowata lub jajowata, i może sięgać aż do podłoża. U młodych osobników jest gładka, ale z wiekiem traci regularność. Igły drzewa są sztywne i ostro zakończone. Kwiatostany męskie osiągają do 1,5 cm długości, natomiast żeńskie – do 1 cm. Dojrzałe szyszki (o długości ok. 8 cm) mają jasnobrązowy kolor. Sosna limba to europejski endemit. Występuje w piętrze subalpejskim w Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Francji i we Włoszech. Rośnie też na izolowanych stanowiskach w wyższych położeniach górskich. W Polsce, w stanie dzikim, występuje wyłącznie w Tatrach. Drzewa rosną pojedynczo, wśród kosodrzewiny. Idealnym podłożem dla limby są skaliste, mocno nasłonecznione zbocza, choć warto zaznaczyć, dobrze czuje się też na glinianych glebach. Sztucznie nasadzane stanowiska limby znajdują się w Tatrach, Sudetach i szczytowych partiach Beskidu Śląskiego. Od 1946 do 2014 roku sosna limba podlegała w Polsce ścisłej ochronie gatunkowej. Obecnie jest objęta ochroną częściową. Sosna drzewokosa Sosna drzewokosa (Pinus ×rhaetica Brūgger) jest mieszańcem międzygatunkowym sosny górskiej i sosny zwyczajnej. Charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem pod względem morfologicznym i genetycznym. To sprawia, że występuje zarówno w formie drzewiastej, jak i krzewiastej. Te pierwsze mogą osiągać wysokość do 20 m. Pokrój i budowa nie są cechami, które pozwalają odróżnić sosnę drzewokosą od gatunków rodzicielskich. Jej cechą szczególną jest natomiast liczba aparatów szparkowych, która na 5-milimetrowym odcinku środkowej, wypukłej części igły powinna wynosić od 50 do 55. Roślina występuje na obszarze Europy Środkowej i Półwyspu Bałkańskiego. W Polsce można ją spotkać niemal wyłącznie na wielkim Torfowisku Batorowskim, w Sudetach, Tatrach i Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej. Na niżu występuje wyłącznie w Borach Dolnośląskich. W Polsce ma status rośliny zagrożonej i jest objęta ochroną ścisłą. Sosna błotna Kolejny interesujący gatunek z rodziny sosnowatych, który podlega ochronie prawnej, to sosna błotna, czyli Pinus rotundata. Jest mieszańcem dwóch podgatunków sosny górskiej: Pinus mugo subs. mugo i Pinus mugo subs. uncinata. Roślina może mieć formę krzaczastą lub drzewiastą. Osiąga do 15 m wysokości. Sosna błotna występuje w Alpach, Karpatach i śladowo w Pirenejach. W Polsce można ją spotkać w Górach Stołowych, Bystrzyckich i Borach Dolnośląskich. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody nadała temu podgatunkowi kategorię zagrożenia EN. W Polsce sosna błotna jest objęta ochroną ścisłą. Sosna górska Naszą listę zamyka sosna górska, czyli Pinus mugo Turra. To drzewo (występuje też jako krzew) charakteryzuje się niskim, płożącym pniem, który osiąga wysokość dochodzącą do 3,5 m. Szpili (o długości do 8 cm) wyrastają po dwie z krótkopędu. Dojrzałe szyszki osiągają ok. 5 cm długości. Sosna górska występuje w krajach Europy Środkowej i południowej, od centralnych Alp, aż po Karpaty. W Polsce można spotkać ją w Tatrach, Sudetach i Beskidzie Żywieckim. Od 1954 do 2014 roku gatunek ten podlegał ścisłej ochronie. Obecnie jest objęty ochroną częściową. Czy drzewa posiadają świadomość? Wszyscy sądzimy że w świecie ożywionym to zwierzęta są najbardziej rozwinięte. Nowa teza postawiona przez filozofa Emanuele Coccia z Uniwersytetu w Trieście jednak, umieszcza rośliny na sz...
Wargacz garbogłowy, zwany też napoleonem. Zadziwiająca ryba, którą można spotkać podczas nurkowania
To jedna z największych ryb występujących na rafach koralowych. Wargacz garbogłowy robi wrażenie swoim majestatycznym wyglądem. Niestety, jest zagrożony wyginięciem.
W tym artykule: Jaką rybą jest wargacz garbogłowy? Wygląd i zachowanie wargacza Skąd się wzięła nazwa „wargacz garbogłowy”? Jaka jest cena wargacza? Środowisko życia wargacza garbogłowego Wargacze garbogłowe to duże ryby występujące w morzach tropikalnych. Żyją na rafach koralowych Morza Czerwonego oraz w Oceanie Indyjskim wzdłuż wschodnich wybrzeży Afryki. Ponieważ występują na niewielkich głębokościach – do 60 m – można spotkać je podczas nurkowania. Jaką rybą jest wargacz garbogłowy? Jak sama nazwa wskazuje, wargacz garbogłowy należy do rodziny wargaczowatych. Ta z kolei należy do rzędu okoniokształtnych, zaliczanego do ryb promieniopłetwych. Najwięcej wargaczowatych występuje w morzach tropikalnych, zwłaszcza w sąsiedztwie raf koralowych. Wargaczowate to jedna z najbardziej zróżnicowanych rodzin ryb. Charakterystyczny dla nich jest nieduży otwór gębowy, zakończony wyraźnie zaznaczonymi, grubymi wargami. To od tego szczegółu budowy pochodzi nazwa całej rodziny. Wygląd i zachowanie wargacza Największe wargacze garbogłowe osiągają 2 m długości i wagę 190 kg. Średnia długość ciała to metr. Samce są większe od samic. Jest to największy przedstawiciel rodziny wargaczowatych. Ryby mają głos! Prawie 1000 gatunków potrafi wydawać dźwięki Ryby nie potrzebują strun głosowych, żeby wydawać dźwięki. Jak się ze sobą komunikują za pomocą odgłosów? Poza grubymi wargami wargacza garbogłowego wyróżnia garb tłuszczowy zlokalizowany na głowie. A także ciemne linie za oczami. Kolor jego ciała waha się od niebiesko-zielonego, przez odcienie zieleni, po purpurowo-niebieski. Ubarwienie zmienia się wraz z wiekiem ryby. Jej ciało jest pokryte dużymi łuskami. Wargacze pływają najczęściej samotnie. Czasami można je spotkać w parach. Są aktywne w ciągu dnia, nocą odpoczywają w jaskiniach. Wargacze to drapieżniki. Żywią się głównie mięczakami, które rozgniatają silnymi zębami szczękowymi i gardłowymi. Zjadają również inne ryby, jeżowce i skorupiaki. Potrafią wypłoszyć zdobycz z piasku, wypuszczając w jej kierunku strumień wody z otworu gębowego. Jeżowce rozbijają o kamienie, by dostać się do ich wnętrza. Wargacz garbogłowy żyje długo, bo do 30 lat, lecz rozmnaża się bardzo powoli. Dojrzałość płciową osiąga po co najmniej 5 latach. Wargacze są hermafrodytami. W trakcie życia ryby te mogą zmieniać płeć na męską. Przyczyna tego procesu nie jest jeszcze znana. Skąd się wzięła nazwa „wargacz garbogłowy”? Inne nazwy wargacza garbogłowego to napoleon lub chelin napoleoński. Nawiązanie do Napoleona Bonaparte zawdzięczamy Europejczykom. Gdy zobaczyli tę egzotyczną rybę, skojarzyła się im ona z francuskim cesarzem. Garb tłuszczowy na jej głowie przypomina bowiem bikorn. To nakrycie głowy, zwane też dwurogiem lub kapeluszem stosowanym, było popularne w XVIII i XIX wieku, szczególnie we Francji pod rządami Napoleona. Bikorn często nazywany jest potocznie czapką napoleońską. Takie okazy są niezwykle rzadkie! W połowie on, w połowie ona Dla nas płeć to jasna sprawa - szczególnie, że u ludzi dymorfizm płciowy jest bardzo silny. Ale u innych zwierząt sprawa wygląda o wiele bardziej skomplikowanie. Po łacinie wargacz garbogłowy to Cheilinus undulatus. Nazwy angielskie to: humphead wrasse, Māori wrasse, Napoleon wrasse, Napoleon fish, Napoleonfish. Jaka jest cena wargacza? Choć wargacz garbogłowy jest ceniony przez wędkarzy, kucharzy i miłośników akwarystyki, nie można go kupić. Jego naturalne środowisko – rafy koralowe – jest niszczone na większości obszarów występowania tej ryby. Szkodzi mu też intensywne rybołówstwo i kłusownictwo. Dlatego wargacz garbogłowy został objęty ścisłą ochroną. Znalazł się w czerwonej księdze gatunków zagrożonych, opublikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN). Od 2004 roku wargacz jest uważany za gatunek zagrożony wyginięciem. Jest też objęty całkowitym zakazem handlu na terenie Unii Europejskiej. Środowisko życia wargacza garbogłowego Wargacze żyją w ekosystemach raf koralowych. Te wyjątkowo piękne i bioróżnorodne siedliska są, niestety, coraz częściej niszczone. Budowa lotniska na Malediwach może zniszczyć koralowce. Z pomocą dla rafy ruszyli Polacy Fundacja Coral Mission powstała z myślą o ochronie i ratowaniu raf koralowych na Malediwach. Polscy wolontariusze zbierają środki na przesadzenie 1800 koralowców, które wkrótce mogą zosta... Z najnowszych badań wynika m.in., że rafy koralowe w zachodniej części Oceanu Indyjskiego są zagrożone wyginięciem. Eksperci przekonują, że może dojść do tego już w ciągu najbliższych 50 lat. Badacze ocenili, że największe zagrożenie dla raf koralowych stanowi ocieplenie klimatu oraz przełowienie ryb. Ze względu na wzrost temperatury wody dochodzi do tzw. blaknięcia koralowców. To bardzo niebezpieczne zjawisko, które powoduje nawet 100% śmiertelność kolonii. Koralowce są domem dla setek tysięcy organizmów podwodnych. Pełnią również funkcję naturalnych falochronów i oczywiście regulują klimat. Ich brak odczuje cała Ziemia. Nasz ekspert Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Jakie są odnawialne źródła energii i co oznacza to określenie? Tłumaczymy
Era eksploatowania paliw kopalnych powoli zbliża się do końca. Co oznacza termin OZE? Jakie są odnawialne źródła energii? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Co to są odnawialne źródła energii? Jakie są odnawialne źródła energii? Jakie są niewyczerpywalne źródła energii? Jaka jest najlepsza energia odnawialna? Jaka przyszłość czeka energetykę? W obecnej rzeczywistości, coraz więcej energii pozyskujemy ze źródeł odnawialnych i niewyczerpywalnych, które stanowią realną alternatywę dla konwencjonalnych paliw. Udział tzw. zielonej energii rośnie w ogólnym bilansie i według prognoz większości krajów Unii Europejskiej, będzie wzrastał w kolejnych latach. Jakie są odnawialne źródła energii? Zmiany klimatyczne, które dokonują się na naszych oczach, stanowią przykrą konsekwencję rozwoju gospodarczego. Nie ulega wątpliwości, że zanieczyszczenie atmosfery wynika przede wszystkim ze spalania paliw kopalnych. Na przestrzeni lat, technologia energetyczna uległa istotnemu unowocześnieniu. Proces wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej znacząco zyskał na wydajności, co ograniczyło zapotrzebowanie na paliwa. To samo dotyczy napędów wprawiających w ruch pojazdy spalinowe. To jednak w żaden sposób nie rozwiązuje problemu zanieczyszczeń, bo te, mimo że w mniejszym stopniu, przez cały czas są emitowane. Miną lata, zanim konwencjonalne paliwa można będzie całkowicie zastąpić odnawialnymi źródłami. Jednak proces gruntownych przemian w energetyce, zgodny z koncepcją zrównoważonego rozwoju, już się rozpoczął. Co to są odnawialne źródła energii? Na wstępie wypada wyjaśnić, że każde źródło energii ma charakter odnawialny. Paliwa kopalne, jak węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny, w dużym uproszczeniu powstały z obumarłych roślin, które w warunkach beztlenowych uległy przemianie do formy węgla lub węglowodorów. Nowe panele fotowoltaiczne produkują także wodę. „Wysysają” ją z powietrza, nawet na pustyni Czy można za jednym zamachem produkować elektryczność i czystą wodę? To właśnie robi nowy wynalazek saudyjskich uczonych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-panele-fotowoltaiczne-produkuja-takze-wode-wysysaja-ja-z-powietrza-nawet-na-pustyni-fot-renyuan-li-cc-by-sa-a4267d3.jpeg" width="938" height="528" alt="Nowe panele fotowoltaiczne produkują także wodę. „Wysysają” ją z powietrza, nawet na pustyni (fot. Renyuan Li, CC-BY-SA)" title="Nowe panele fotowoltaiczne produkują także wodę. „Wysysają” ją z powietrza, nawet na pustyni (fot. Renyuan Li, CC-BY-SA)" /> Mimo eksploatacji tych źródeł, proces ten będzie się powtarzał tak długo, jak długo istnieje Ziemia. Rzecz w tym, że przemiany, o których mowa, nie zachodzą w tempie proporcjonalnym do tempa eksploatowania naturalnych złóż. Przemiana materiału organicznego trwa setki tysięcy lat. To sprawia, że kolejne złoża nie będą dla nas dostępne. W tym kontekście, wspomniane wcześniej zasoby naturalne należy uznać za nieodnawialne. Czym zatem są odnawialne źródła energii? Pod tym pojęciem należy rozumieć zasoby, które odnawiają się w krótkim czasie lub są niewyczerpywalne. Ich eksploatacja nie doprowadza więc do wystąpienia zjawiska długotrwałego niedoboru lub braku. To sprawia, że korzystanie z OZE w znacznie mniejszym stopniu obciąża środowisko naturalne. Jakie są odnawialne źródła energii? Kierując się powyższą definicją, łatwo można dojść do wniosku, że energia odnawialna nie może pochodzić z żadnych paliw kopalnych. Zasoby potrzebne do jej wytworzenia nie mają postaci fizycznej. OZE bazuje przede wszystkim na wykorzystaniu naturalnych i powtarzalnych procesów zachodzących w przyrodzie, które pozwalają na produkcję czystej energii. Naukowcy zasilali prosty komputer fotosyntetyzującymi sinicami. Działał przez pół roku! Ponad sześć miesięcy pracował mikroprocesor, któremu energii dostarczały najprostsze jednokomórkowe organizmy, jakie żyją na Ziemi. Zdaniem naukowców, baterie z sinicami mogą być przysz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-zasilali-prosty-komputer-fotosyntetyzujacymi-sinicami-dzialal-przez-pol-roku-fot-p-bombelli-35dd726.jpeg" width="938" height="380" alt="Naukowcy zasilali prosty komputer fotosyntetyzującymi sinicami. Działał przez pół roku! (fot. P. Bombelli)" title="Naukowcy zasilali prosty komputer fotosyntetyzującymi sinicami. Działał przez pół roku! (fot. P. Bombelli)" /> Zanim wymienimy i opiszemy poszczególne rodzaje odnawialnych źródeł energii, musimy wspomnieć, że wbrew często powtarzanym opiniom, energia jądrowa nie jest zaliczana do OZE. Prawdą jest, że eksploatacja uranu w zamkniętym obiegu paliwowym dostarcza energii na kilkaset lat, jednak zasoby tego pierwiastka nie są niewyczerpywalne. Poza tym, temu procesowi nieodłącznie towarzyszy kwestia wyjątkowo kłopotliwej utylizacji radioaktywnych odpadów. Skoro energia jądrowa nie jest zaliczana do OZE, to jakie wyróżniamy rodzaje źródeł odnawialnych? Energia słoneczna Energia pochodząca z promieniowania słonecznego jest wykorzystywana na dwa sposoby: do produkcji prądu i ciepła. W pierwszym przypadku zastosowanie mają specjalne ogniwa fotowoltaiczne zbudowane z materiałów półprzewodnikowych, które energię z promieniowania przekształcają w prąd stały. Produkcja ciepła odbywa się przy udziale specjalnych kolektorów, które pochłaniają energię słoneczną i oddają ją w postaci ciepła. Energia wodna Także woda może posłużyć do produkcji prądu. Poprzez wykorzystanie zapór, spiętrzeń, strumieni i systemu turbin, z ruchu wody generowana jest energia kinetyczna, która podlega przekształceniu w energię elektryczną. Mówiąc o energetyce wodnej, nie można nie wspomnieć o energii pływów i prądów. W tym przypadku wykorzystuje się zjawisko regularnych zmian poziomu wód morskich i oceanicznych. Energia wiatrowa Energia z wiatru pozwala na pozyskanie energii elektrycznej. Żeby było to możliwe, stosowane są specjalne turbiny, składające się z trzech podstawowych elementów: wieży, gondoli i wirnika. Gdy łopaty zostaną wprawione w ruch, aparatura przekształca energię kinetyczną w elektryczną. Energia geotermalna Z pomocą energii pochodzącej z wnętrza ziemi wytwarza się przede wszystkim energię cieplną. Należy jednak podkreślić, że to źródło może generować także energię elektryczną. Eksploatowanym zasobem jest w tym przypadku ciepło wód i skał podziemnych. To jedno z najtrudniejszych do pozyskania źródeł energii, co wynika z faktu, że w tym przypadku konieczne jest wykonywanie odwiertów sięgających w głąb ziemi (nawet na kilka kilometrów). Energia biomasy Podstawowym zastosowaniem biomasy jest produkcja ciepła, jednak w ostatnich latach to źródło energii coraz częściej jest też wykorzystywane do produkcji prądu. Mówiąc o biomasie, na myśli trzeba mieć substancje pochodzenia organicznego (roślinnego i zwierzęcego), podlegające procesowi biodegradacji. Należy rozróżniać kilka rodzajów biomasy, takich jak: biomasa stała: drewno i rośliny; biomasa gazowa: biogaz, biomasa ciekła: biopaliwa. Każde z wymienionych wyżej źródeł można zaliczać do tzw. zielonej energii, której eksploatacja nie stanowi znacznego obciążenia dla środowiska. Jakie są niewyczerpywalne źródła energii? Definicja odnawialnych źródeł energii charakteryzuje je jako odnawiające się w krótkim czasie. Należy jednak zauważyć, że to stwierdzenie charakteryzuje jedynie biomasę. Pozostałe OZE – energia słoneczna, wiatrowa i geotermalna – mają charakter praktycznie niewyczerpywalny. We wnętrzu naszej planety przez cały czas będą zachodziły procesy generujące ciepło. Woda będzie płynąć, poziom wód w morzach i oceanach będzie podlegał cyklicznym zmianom, a wiatr będzie wiał. Ta energia po prostu jest, więc możemy czerpać ją bez żadnych obaw, że kiedyś jej zabraknie. Przynajmniej w perspektywie czasowej ludzkiej cywilizacji, liczonej w tysiącach lat. Jaka jest najlepsza energia odnawialna? Każde odnawialne źródło energii ma swoje wady i zalety, dlatego trudno jest wskazać najlepsze OZE. Mówiąc o najobfitszym źródle energii odnawialnej, należy wymienić promieniowanie słoneczne. Do powierzchni naszej planety dociera aż 86 petawatów mocy, czyli w praktyce – 5000 razy więcej niż wynosi ogólne zapotrzebowanie ludzkości. Moc wiatrów jest wyraźnie niższa, bo wynosi „zaledwie” 870 terawatów. Moc rzek to natomiast 7,2 terawata. Niespodzianka: fuzja jądrowa może dostarczać znacznie więcej energii niż dotychczas sądzono Naukowcy skorygowali podstawowe prawo określające, maksymalnie ile paliwa można będzie użyć w reaktorach termojądrowych. To oznacza, że fuzja jądrowa – gdy już zostanie opanowana i wyko... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/niespodzianka-fuzja-jadrowa-moze-dostarczac-znacznie-wiecej-energii-niz-dotychczas-sadzono-fot-visual-china-group-via-getty-images-9ba31ef.jpeg" width="938" height="626" alt="Niespodzianka: fuzja jądrowa może dostarczać znacznie więcej energii niż dotychczas sądzono (fot. Visual China Group via Getty Images)" title="Niespodzianka: fuzja jądrowa może dostarczać znacznie więcej energii niż dotychczas sądzono (fot. Visual China Group via Getty Images)" /> Można więc wysnuć wniosek, że słońce jest najlepszym źródłem energii odnawialnej. Nad tym tematem trzeba jednak pochylić się w sposób całościowy. Trzeba bowiem wiedzieć, że energia słoneczna charakteryzuje się dużym rozproszeniem. To sprawia, że na powierzchnię 1 m kw. przypada do 1 kW energii. Wiatr i woda są źródłami znacznie bardziej skoncentrowanymi, co sprawia, że mogą wytworzyć energię liczoną w mega- i gigawatach. Produkcja energii to jedno. Pod uwagę należy wziąć także wpływ OZE na środowisko. Elektrownie wiatrowe zajmują duże powierzchnie i w istotny sposób wpływają na krajobraz. Elektrownie wodne mogą zmieniać naturalny bieg rzek i wpływać na środowisko bytowe organizmów wodnych. Ogniwa słoneczne najlepiej zdają egzamin w miejscach, w których występuje dość duże nasłonecznienie. Nie istnieją rozwiązania idealne, jednak w przypadku każdego odnawialnego źródła, bilans korzyści i strat pozostaje dodatni. Jaka przyszłość czeka energetykę? Nawet w krajach, w których wykorzystanie OZE jest znaczne, energia odnawialna wciąż jeszcze wymaga wsparcia ze strony konwencjonalnych bloków energetycznych. Właściwie we wszystkich procesach gospodarczych widoczny jest trend postępującej cyfryzacji, coraz wyraźniej do głosu dochodzi także elektromobilność. To sprawia, że popyt na energię elektryczną rośnie. Para: idealne źródło energii Technologia nie musi być cyfrowa, by napędzać rozwój Współczesna technologia energetyczna nie rozwiązała jeszcze wielu istotnych problemów stojących na przeszkodzie postępowi. Jednym z nich jest magazynowanie zielonej energii, które wciąż pozostaje kosztownym procesem. Mogą w tym pomóc np. baterie grawitacyjne. Trzeba jednak pamiętać, że podobne problemy towarzyszyły początkowi eksploatacji paliw kopalnych. Mimo występujących trudności, pewne jest, że światowy bilans energetyczny stopniowo będzie przesuwał się na stronę OZE. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle
W jaki sposób tworzy się parki narodowe? Dlaczego powinno nam zależeć, żeby parków narodowych było jak najwięcej?
W tym artykule: Parki narodowe to obszary pod specjalnym nadzorem W Polsce nowe parki narodowe czekają w kolejce Parki narodowe nie mogą powstać, gdy lokalne władze się na to nie zgodzą Gdzie powstają nowe parki narodowe? Parki narodowe są opłacalne Parki narodowe powinny być dostępne za darmo W czasie pandemii parki narodowe w Polsce biły rekordy odwiedzin. Tylko we wrześniu 2020 roku na bieszczadzkie szlaki weszło ponad 131 tys. osób, czyli aż o 64 proc. więcej niż rok wcześniej – wynika z danych Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Z kolei pracownicy Kampinoskiego Parku Narodowego szacują, że w 2020 r. odwiedziło go około 1,5 mln turystów, czyli o 50 proc. więcej niż w roku poprzednim. Wzrost liczby gości odnotowały także mniejsze parki, takie jak roztoczański (o 30 proc. w stosunku do okresu przed pandemią). Zaspokajanie turystycznych aspiracji to tylko jedna z wielu funkcji parków narodowych. W czasie klimatycznego kryzysu i wobec wyczerpywania się surowców naturalnych mogą być one nawet warunkiem naszego przetrwania. Parki narodowe to obszary pod specjalnym nadzorem Według definicji IUCN (Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody) parki narodowe to duże obszary naturalne lub zbliżone do naturalnych. Są one wyłączone z użytkowania w celu ochrony procesów ekologicznych, wraz z występującymi tam gatunkami i ekosystemami charakterystycznymi dla tego terenu. Zapewniają możliwości turystyki, rekreacji, edukacji oraz badań naukowych. Parki narodowe w Polsce potrafią zaskoczyć egzotyką. Gdzie zobaczymy niebieskie żaby? Parki narodowe to nasze powody do dumy. Polska przyroda nie jest jednak wystarczająco chroniona. Wciąż za mało mówi się o walorach naturalnych naszego kraju, a ostatni park narodowy w Polsce ... – Wraz z upływem czasu rola parków narodowych ulegała zmianie – podkreśla Tomasz Pezold Knežević, starszy specjalista do spraw ochrony przyrody w Fundacji WWF Polska, przez lata związany z IUCN. – Historycznie tworzono je w celu ochrony różnorodności biologicznej i krajobrazów. Obecnie dużo większy nacisk kładzie się na tzw. usługi ekosystemowe. Są to np. turystyka i rekreacja, ale także regulacja klimatu, retencja wody czy ochrona przed erozją. W Polsce nowe parki narodowe czekają w kolejce Jak wynika z badań przeprowadzonych w 2019 r. przez Kantar Millward Brown, ok. 80 proc. Polaków uważa, że Polska powinna tworzyć nowe parki narodowe i inne obszary ochrony przyrody. Tymczasem większość polskich parków narodowych powołano do życia w czasach PRL. Jedynie dwa (Białowieski i Pieniński) powstały przed drugą wojną światową, a kolejnych dziewięć – po zmianach ustrojowych. Ostatni (Park Narodowy Ujście Warty) utworzono w 2001 r. Dwie dekady bez jakichkolwiek działań spowodowały, że parki narodowe obejmują dziś zaledwie 1,1 proc. powierzchni naszego kraju. To bardzo mało. We Francji parki zajmują 9,5 proc., we Włoszech 5 proc., na Słowacji 7,5 proc., a w Niemczech 2,7 proc. powierzchni. Jeśli chodzi o względną wielkość parków na głowę bije nas również Serbia (2,3 proc.) czy Bułgaria (1,8 proc.). Oto najpiękniejsze parki narodowe świata. Trzeba je odwiedzić! [GALERIA] Najpiękniejsze parki narodowe na świecie potrafią zachwycić swoją różnorodnością i każdy z nich zasługuje na miano cudu natury. Wybraliśmy 10 najczęściej odwiedzanych takich miejsc na... Zabezpieczanie walorów przyrodniczych nie jest więc naszą mocną stroną. Zajmujemy pod tym względem odległe 26. miejsce na Starym Kontynencie. Procentowy udział powierzchni parków narodowych jest u nas aż trzy razy mniejszy niż średnia europejska. Jednocześnie Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze wyliczyła, że w kolejce do powstania czeka dziś 21 parków. Wśród nich znajdują się m.in. parki: Jurajski, Mazurski czy Dolnej Odry. Przyrodnicy od lat apelują także o powiększenie istniejących już miejsc, m.in. Białowieskiego PN, Bieszczadzkiego PN oraz Karkonoskiego PN. Po wcieleniu w życie wszystkich propozycji tą formą ochrony przyrody zostałoby objęte ok. 3 proc. powierzchni Polski. Parki narodowe nie mogą powstać, gdy lokalne władze się na to nie zgodzą Jednym z czekających w kolejce do powstania jest park narodowy na Pogórzu Przemyskim. Od lat 80. XX w. toczy się spór między przyrodnikami, którzy dążą do ochrony fragmentu pradawnej Puszczy Karpackiej, a lobby związanym z wycinką drzew. Ze względu na oddolną inicjatywę ochrony tego wartościowego pod względem ekologicznym miejsca park nazwano „Społecznie Projektowanym Turnickim Parkiem Narodowym”. – Stworzyliśmy projekt parku, który tylko czeka na wprowadzenie w życie. Nie jest to problematyczne, bo te ponad 17 tys. hektarów, które obejmowałby Turnicki, to grunty niezamieszkane, stanowiące wyłączną własność Skarbu Państwa – tłumaczy dr Antoni Kostka z Fundacji Dziedzictwo Przyrodnicze, która od 2008 r. dąży do utworzenia parku. Dzięki nim cieszymy się dziką przyrodą. 5 najstarszych parków narodowych świata Najstarsze parki narodowe powstały, by chronić naturalne obszary przyrodnicze. Obecnie zakładane są również z innych powodów, choć zabezpieczanie środowiska jest wciąż najważniejsze. Do... – Ale żeby park powstał, potrzebna jest wola polityczna. Nowelizacja ustawy z 2004 r. nakazuje obowiązek uzgodnienia poszerzenia lub utworzenia nowego parku z samorządami każdego stopnia. Dotyczy to władz wojewódzkich, powiatowych, gminnych. A lokalne elity, często związane z Lasami Państwowymi, blokują takie pomysły – dodaje. Na utworzenie Turnickiego nie zgadzają się gminy Ustrzyki Dolne, Fredropol i Bircza, na terenie których byłby umiejscowiony nowy park. Ich głównym argumentem jest utrata miejsc pracy obecnie zagwarantowanych przez Lasy Państwowe oraz potencjalne utrudnienia w rozwoju gospodarczym. – Przedsiębiorcy niechętnie inwestują na terenach objętych ochroną – twierdzi Józef Gierczak, Przewodniczący Rady Gminy Fredropol. – Wiąże się to dla nich z dodatkowymi kosztami, których nie ponieśliby, zakładając biznes na terenach niechronionych. A należy pamiętać, że wszelkie inwestycje mają istotny wpływ na kondycję finansową i rozwój gminy – tłumaczy. Samorządy obawiają się także „zadeptywania” terenu przez odwiedzających. Problem masowej turystyki obserwują dziś w sąsiadujących Bieszczadach. Gdzie powstają nowe parki narodowe? – Projektowany Turnicki Park Narodowy leży na pograniczu różnych krain geograficznych: Karpat Wschodnich i Zachodnich oraz nizin, czego konsekwencją jest duże bogactwo roślin i zwierząt. Karpaty Wschodnie to jedyne miejsce w kraju, w którym znajdziemy wszystkie duże polskie drapieżniki: niedźwiedzie, wilki, żbiki i rysie – wyjaśnia dr Antoni Kostka. – O tym, jak cenne są turnickie lasy, pisał już w latach 30. przyrodnik prof. Tadeusz Trella. Po wojnie, w wyniku „Akcji Wisła”, przeprowadzone były wysiedlenia ludności. Chwilę później teren przejął Urząd Rady Ministrów. Stworzył on zamknięty ośrodek myśliwski, w którym nie prowadzono gospodarki leśnej. Właśnie te działania sprawiły, że zachował się bardzo stary drzewostan – dodaje dr Kostka, który wraz z innymi inicjatorami stworzenia Turnickiego obchodził w listopadzie piątą rocznicę utworzenia wirtualnego parku narodowego. Kolejny powód, żeby odwiedzić Seszele: najmniejszy park narodowy na świecie Najmniejszy park narodowy na świecie mieści się na niemal dziewiczej wysepce. Stałymi mieszkańcami terenu są nie ludzie, a pewne zwierzęta. Jak podkreśla Tomasz Pezold Knežević z WWF, tego typu oddolne akcje nie są częstą praktyką. – Zdarzają się pojedyncze przypadki, gdy parki narodowe powstają w wyniku społecznego zaangażowania – mówi. – Jednym z nich jest Park Narodowy Łęgów Naddunajskich w Austrii, który został założony jako pokłosie protestów społecznych przeciwko budowie w tym regionie tam na Dunaju. Innym przykładem jest rzeka Vjosa w Albanii. Po wielu latach starań organizacji pozarządowych ma wokół niej wkrótce powstać park narodowy – opowiada ekspert. Parki narodowe są opłacalne Parków narodowych byłoby zapewne w Polsce więcej, gdyby udało się przekonać polityków i społeczności lokalne, że w dłuższej perspektywie po prostu się opłacają. Rozwijająca się w danych okolicach turystyka daje bowiem ogromne szanse na rozwój gospodarczy regionu. Na przykładzie Puszczy Białowieskiej pokazał to ekonomista dr Marek Giergiczny. Przeprowadzone przez niego w 2003 r. badania (opublikowane w pracy pt. „Rekreacyjna Wartość Białowieskiego Parku Narodowego”) dowiodły, że ze względu na przyrodniczo-kulturową wartość terenu turyści gotowi są wydawać w nim więcej pieniędzy (za noclegi, wyżywienie czy inne usługi) niż gdzie indziej. Te malownicze wodospady znajdują się w Polsce. Gdzie ich szukać? Wodospady w Polsce nie należą do najbardziej okazałych na świecie, a mimo to nikt nie odmówi im piękna i niepowtarzalnego uroku. Niesiony na znaczne odległości szum spływającej wody tworz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/9cbf4ebc7bcd67bfb29489ea972daeff6316be58-4c2027b.jpeg" width="938" height="625" alt="Wodospady w Polsce - 12 najpiękniejszych polskich wodospadów. Na zdjęciu Wodospad Szklarki (fot. Getty Images/Krzysztof Poleszak)" title="Wodospady w Polsce - 12 najpiękniejszych polskich wodospadów. Na zdjęciu Wodospad Szklarki (fot. Getty Images/Krzysztof Poleszak)" /> Oszacowano, że sam fakt istnienia parku, który odwiedzają goście przygotowani na większe wydatki, sprawia, iż każdego roku do kieszeni żyjących z turystyki miejscowych może wpadać nawet ok. 11,5 mln zł takiej „nadwyżki”. Analiza pokazała, że tzw. korzyści rekreacyjne (czyli ów „bonus” wynikający z prowadzenia biznesu w parku narodowym) są aż 27-krotnie większe od średnich zysków generowanych przez Nadleśnictwo Białowieża w latach 2000–2004. Co istotne, są one również prawie trzy razy wyższe od przychodów z tytułu sprzedaży drewna pozyskiwanego na terenie tego nadleśnictwa. Tą samą metodą badawczą posłużono się, analizując potencjał projektowanego Turnickiego Parku Narodowego. Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze wykazała, że gdyby park ten powstał dziś, okoliczni mieszkańcy zajmujący się turystyką i rekreacją mogliby zarobić rocznie ok. 43 mln zł więcej. Parki narodowe powinny być dostępne za darmo – Obecnie, kiedy mamy do czynienia z szybko postępującymi zmianami klimatycznymi i ich negatywnymi skutkami, obszary chronione pomagają je minimalizować oraz chronić kluczowe dla naszego przetrwania, wcześniej wspomniane, usługi ekosystemowe. Dlaczego kluczowe? Bo ekosystemy dostarczają nam m.in. żywność, wodę, drewno, oczyszczają powietrze, tworzą glebę, biorą udział w globalnym obiegu składników odżywczych czy zapylaniu upraw – mówi Knežević. Przyrodnicy nie tylko postulują tworzenie nowych parków. Zwracają też uwagę na nieefektywne funkcjonowanie już istniejących. Knežević podkreśla, że obecny system nie jest dostosowany do dzisiejszych potrzeb i wyzwań. Cuda natury w Polsce – 15 miejsc wartych zobaczenia Cuda natury w Polsce, czyli miejsca, które każdy powinien odwiedzić chociaż raz w życiu. Przyjrzyjmy się tym propozycjom! – Należałoby rozwiązać problemy niedofinansowania parków narodowych i braku wykwalifikowanych kadr. Ważne jest także usprawnienie współpracy z lokalnymi społecznościami oraz uwzględnianie zmian klimatycznych przy projektowaniu parków. Często wyzwaniem jest też sprawna obsługa ruchu turystycznego – wylicza ekspert WWF. Według dr. Kostki problemem jest także zły PR parków narodowych, które kojarzą się z zakazami. Tymczasem jest wiele miejsc, którym nie zaszkodzi, jeśli pozbiera się w nich grzyby czy runo leśne. – Zagrożeniem dla lasu wcale nie jest spacerujący po nim człowiek, tylko drwal, który, wycinając drzewa, prowadzi do trwałych zmian środowiska – przekonuje ekspert. – Jeśli nie gromadzimy się masowo i nie wjeżdżamy na teren chroniony samochodami, to nie szkodzimy lasom. Dlatego wstęp do każdego parku narodowego powinien być wolny. Chodzi przecież także o to, żeby przyroda służyła ludziom – podsumowuje.
Grenlandia była zieloną wyspą znaczniej dłużej niż dotychczas sądzono, wynika z odtajnionych badań US Army
Dzięki tajemnemu projektowi amerykańskiej armii naukowcy odkryli, że Grenlandia pokryła się lodem później, niż sądziliśmy. Odkryto skamieliny roślin.
W tym artykule: Grenlandia odkrycia: Zapomniana misja, zaginione próbki Grenlandia rośliny i lasy: Jedyny taki las Grenlandia nieustannie zaskakuje. „Wyglądają, jakby umarły wczoraj” – mówią naukowcy o fragmentach roślin, które mogą liczyć milion lat. Skamieniałości znaleziono w próbce lodu i gleby, którą pobrano na terenie Grenlandii w czasach zimnej wojny. Była to część tajnej operacji wojskowej. Rdzeń lodowcowy, w którym znaleziono fragmenty prehistorycznych roślin, został wydobyty w 1966 roku. Jak podaje serwis naukowy Live Science, wykopanie rdzenia z głębi grenlandzkiego lądu było częścią projektu Iceworm. Program amerykańskiej armii zakładał budowę na Grenlandii podpowierzchniowej bazy, w której ukryte miałyby zostać głowice nuklearne. Przykrywką dla tajnej misji była arktyczna stacja badawcza Camp Century. Projekt Iceworm został szybko zarzucony, jednak pozostała po nim opuszczona baza i ogromny fragment lodu, który spoczywał bezpiecznie w zamrażarce na terenie Danii. W 2017 roku natrafili na niego naukowcy, którzy postanowili przyjrzeć się znalezisku. Dwa lata później naukowcy odkryli fragmenty skamieniałych roślin. Choć przyjmuje się, że pokrywa lodowcowa Grenlandii w niektórych miejscach może mieć nawet 3 mln lat, to umiejscowienie roślin w rdzeniu wskazuje, że rosły na tamtych terenach w ciągu ostatniego miliona lat. To oznacza, że w ciągu ostatnich kilkuset tysięcy lat większość Grenlandii była wolna od lodu – podkreślają badacze. Odkrycie jest zaskakujące, ale nie wróży niczego dobrego dla samej Grenlandii. Obecnie większość wyspy zajmuje pokrywa lodowa rozciągającą się na 1,7 mln. km2., to tyle ile wynosi powierzchnia połowy Unii Europejskiej. W ostatnich latach tempo topnienia lodowca przyspiesza, osiągając poziom kilkukrotnie wyższy niż prognozowany przed kilkoma laty. Autorzy nowych badań przyznają, że jeśli ich odkrycie się potwierdzi, może się okazać, że wcześniejsze badania przeceniały stabilność lodowca. A to oznacza, że jest on bardziej podatny na zmiany klimatyczne, niż sądzono. Ustalenia te mogą być powodem to obaw, bo topnienie lodowców jest jednym z głównych źródeł podnoszenia poziomu mórz na świecie, co prowadzi do podtopień i powodzi. Gdyby stopił się cały lód Grenlandii, poziom mórz na świecie podniósłby się o około 7 metrów – podała National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) w badaniu z 2019 roku. Grenlandia topnieje szybciej niż przypuszczaliśmy. W zeszyłym roku straciła pół biliona ton lodu Olbrzymia część pokrywy lodowej na Grenlandii roztopiła się pod wpływem rosnących temperatur i wpłynęła w 2019 roku do światowego oceanu. Według nowych obliczeń chodzi nawet o 3 mln to... Grenlandia odkrycia: Zapomniana misja, zaginione próbki Rdzeń lodowy został wydobyty z głębi grenlandzkiego lodowca przez inżynierów armii Stanów Zjednoczonych. Mierzy 3,4 metra i został wykopany z głębokości 1368 m poniżej lodu. Po zakończeniu przez wojsko projektu Iceworm, rdzeń trafił do magazynu. Najpierw był przechowywany na Uniwersytecie Stanowym Nowego Jorku w Buffalo, a następnie w Instytucie Nielsa Bohra w Kopenhadze. – Dno rdzenia lodowcowego to zamarznięte fragmenty osadu długości około 10 cm i szerokości 10 cm. Włożono je do szklanych słoików po ciastkach i oznaczono „Camp Century sub ice”, a potem o nich zapomniano. Dopiero w 2017 r., podczas inwentaryzacji materiałów przeznaczonych do przeniesienia do nowej zamrażarki, kurator obiektu Jørgen Peder Steffensen rozpoznał dawno zaginione próbki rdzenia. Skontaktował się z naukowcami w sprawie zbadania osadów po raz pierwszy od lat 60. XX wieku – opisuje odkrycie Andrew Christ, główny autor nowego badania z Uniwersytetu Vermont w Burlington. – Najlepszym porównaniem jest liofilizacja. Kiedy wyciągnęliśmy fragmenty roślin i poleliśmy je odrobiną wody, trochę się rozwinęły. Sprawiały wrażenie, jakby umarły wczoraj – dodał. Znalezione w rdzeniu rośliny – prawdopodobnie z lasu borealnego – mogłyby rosnąć na Grenlandii tylko wówczas, gdyby pokrywa lodowa wyspy w większości nie istniała. Dlatego następnym krokiem w badaniach było ustalenie wieku skamielin. Naukowcy przyjrzeli się izotopom glinu i berylu, które gromadzą się w minerałach pod wpływem promieniowania filtrującego atmosferę. Te izotopy mogą powiedzieć naukowcom, jak długo minerały pozostawały na powierzchni oraz jak długo były ukryte pod nią. Topniejące lodowce Grenlandii ogromnym zagrożeniem dla człowieka. Uwalniają śmiertelnie niebezpieczną truciznę O tym, że lód na Grenlandii topnieje, wiadomo od dawna. Topnienie lodowców niesie jednak za sobą dużo poważniejsze konsekwencje niż dotąd sądzono. Na podstawie stosunków izotopów badacze ustalili, że gleba – i rośliny, które w niej rosły – ostatnio widziały światło słoneczne od kilkuset tysięcy do około miliona lat temu. Według badań ślady w osadach w rdzeniu przypominały te z dzisiejszych ekosystemów tundry na Grenlandii. Odkrycie zmienia naszą wiedzę o Grenlandii i oznacza, że jeszcze kilkaset tysięcy lat temu mogła być pokryta lasami. Grenlandia rośliny i lasy: Jedyny taki las Na Grenlandii właściwie nie występują lasy. Jedyny naturalny las znajduje się na samym południu lądu w dolinie Qinngua. Las kończy się na Jeziorze Tasersuag, które z kolei wpada do fiordu Tasermiut. Las z obu stron otaczają góry wysokości 1500 m. n.p.m. Dolina położona jest około 50 kilometrów od morza i chroniona przed zimnymi wiatrami wiejącymi z wewnętrznych lodowców Grenlandii. W sumie w dolinie rośnie ponad 300 gatunków roślin. Las w dolinie Qinngua to gąszcz składający się głównie z brzozy omszonej (Betula pubescens) i wierzby szarolistnej (Salix glauca), dorastających do 7–8 metrów (23–26 stóp) wysokości. Czasami wysokość drzew osiąda jarzębina grenlandzka (Sorbus groenlandica), która zwykle jest krzewem. W dolinie występuje również olsza zielona (Alnus crispa). Możliwe, że kiedyś na Grenlandii istniały inne tego typu lasy, ale zostały wykarczowane przez pierwszych osadników w poszukiwaniu drewna opałowego lub materiału budowlanego. W roku 1930 dolina została uznana za chroniony obszar przyrodniczy. Źródło: LiveScience Miłka Raulin wyrusza na trawers Grenlandii. Polka może zapisać się na kartach historii W maju Miłka Raulin przemierzy Grenlandię na nartach. Jak przygotowuje się do trawersu?
Według raportu IPCC mamy tylko 3 lata, by ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o połowę. „Teraz albo nigdy”
Mamy zaledwie 3 lata, aby rozpocząć działania, które zatrzymają wzrost emisji gazów cieplarnianych. Autorzy najnowszego raportu twierdzą, że w przeciwnym razie ograniczenie globalnego wzrostu temperatury do 1,5 stopnia Celsjusza względem epoki przedprzemysłowej będzie niemożliwe.
W tym artykule: „Teraz albo nigdy”. Mamy tylko trzy lata Dziesiątki tysięcy opracowań naukowych i lata badań To już trzecia i ostatnia część szóstego raportu IPCC Co możemy zrobić, żeby powstrzymać katastrofę klimatyczną? W poniedziałek została opublikowana najnowsza i ostatnia część raportu Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu. Autorzy zwracają w nim uwagę, że ludzkość ma czas jedynie do 2025 roku, aby powstrzymać wzrost emisji dwutlenku węgla, co ma znaczny wpływ na globalne ocieplenie. Światowi eksperci alarmują, że to ostatni dzwonek, jeżeli chcemy „wybrać w przyszłości życie”. „Teraz albo nigdy”. Mamy tylko trzy lata Wciąż mamy szansę, żeby zapobiec dramatycznym skutkom globalnego ocieplenia. Jest jeden warunek. Działania muszą być konsekwentne, jednomyślne, a co najważniejsze - natychmiastowe. W najnowszym raporcie IPCC naukowcy wyrazili się jasno. Mamy trzy lata. Co więcej, to ostrzeżenie ostateczne. ONZ: Katastrofalne zmiany klimatyczne są już nieuniknione i nieodwracalne Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu ONZ (z ang. IPCC) opublikował raport z którego wynika, że temperatury mogą wzrosnąć na Ziemi o więcej niż 1,5° Celsjusza, co doprowadzi do wystę... Autorzy raportu podkreślają, że jeżeli podejmiemy odpowiednie działania jeszcze w tej dekadzie, mamy szanse ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o 50%. Naukowcy wskazują, że w poprzedniej dekadzie średni roczny poziom emisji na świecie był najwyższy w historii. Co ciekawe, w ciągu ostatnich lat jego tempo nieznacznie spadło. Dziesiątki tysięcy opracowań naukowych i lata badań Praca nad raportem IPCC trwała ok. siedem lat. Został on sporządzony przez niemal trzystu naukowców. Badacze zebrali ponad 30 tysięcy opracowań naukowych. Ostatnia część raportu to 2800 stron tekstu i bardzo szczegółowa ocena tego, jak możemy powstrzymać globalne ocieplenie. Światowi przywódcy powinni wykorzystać go jako instrukcję obsługi do zmian w obrębie polityki klimatycznej. – Niektórzy światowi liderzy mówią jedno, ale robią zupełnie coś innego. Mówiąc wprost, zwyczajnie kłamią. Niestety, ich kłamstwa będą miały katastrofalne skutki – mówił szef ONZ Antonio Guterres. Milion gatunków zagrożony wyginięciem. Wszystko przez konsumpcję [RAPORT] W raporcie działającej przy ONZ organizacji do spraw bioróżnorodności czytamy: milion gatunków zwierząt (spośród istniejących ośmiu milionów) może zniknąć z naszej planety, a odpowie... To już trzecia i ostatnia część szóstego raportu IPCC Ponad miesiąc temu IPCC opublikował drugą część raportu, w której informował o tym, jak poważne skutki ma globalne ocieplenie dla naszej planety, ale także dla ludzi. Okazuje się, że nawet 3,6 miliarda osób na całym świecie odczuwa już skutki zmian klimatu. To problem przede wszystkim dla zdrowia fizycznego, ale, co ważne, również psychicznego. Z kolei pierwsza część raportu pojawiła się jeszcze w ubiegłym roku. Dowiedzieliśmy się z niej m.in. tego, że wzrost stężenia gazów cieplarnianych od połowy XVIII wieku jest bezdyskusyjnie spowodowany działaniami człowieka. Częstotliwość i intensywność ulewnych opadów wzrosła od lat 50. XX w. na większości obszarów lądowych. Wzrosła również częstotliwość występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych. Powód? Zmiana klimatu. Amazonia jest w stanie krytycznym. Naukowcy alarmują, że grozi nam katastrofa Według najnowszych badań lasy deszczowe Amazonii są w coraz gorszym stanie i gwałtownie tracą zdolność do regeneracji. To wszystko przez zmiany klimatu i postępującą wycinkę drzew. – Znaleźliśmy się na rozdrożu – komentuje ostatnią część Hoesung Lee, szef IPCC. – Decyzje, które teraz będziemy musieli podjąć, mogą zapewnić nam dobrą przyszłość. Mamy wszelkie narzędzia i know-how, żeby zacząć działać. Ale trzeba to zrobić już dziś - dodaje. Co ważne, naukowcy twierdzą, że należy podjąć działania właściwie we wszystkich sektorach. Chodzi zarówno o rolnictwo, transport i budownictwo, jak i energetykę oraz przemysł. Co możemy zrobić, żeby powstrzymać katastrofę klimatyczną? Naukowcy ostrzegają, że każdy wzrost globalnego ocieplenia powyżej 1,5 stopnia Celsjusza w stosunku do okresu sprzed rewolucji przemysłowej grozi niszczeniem ekosystemów i wywołaniem nieodwracalnych zmian w środowisku. Badacze w raporcie dokonali skrupulatnej analizy, która mówi, że koszty zatrzymania globalnego ocieplenia będą niższe niż koszty, które poniesiemy w postaci konsekwencji nieodwracalnych zmian klimatu. Uczeni jasno zwracają uwagę na to, że w pierwszej kolejności powinniśmy postawić na redukcję zużycia paliw kopalnych. Autorzy raporty zaznaczają, że to właśnie spalanie węgla, ropy i gazu odpowiada za znaczną część emisji gazów cieplarnianych. Naukowcy twierdzą, że to najwyższy czas, abyśmy zainwestowali na dużą skalę w energię odnawialną. Czy możemy uniezależnić naszą energetykę od Rosji? Tak i trzeba zrobić to jak najszybciej [WYWIAD] Po inwazji rosyjskich wojsk na Ukrainę, Zachód zareagował błyskawicznie. Zaczął nakładać szereg sankcji, które konsekwentnie izolują Rosję politycznie i gospodarczo. Pieniądze za rosyjs... Niestety, dziś to jeszcze za mało, żeby mówić o realnym rozwiązaniu problemu. Potrzebna jest zmiana również w świadomości ludzi. Uczeni mówią tu między innymi zarówno o ograniczeniu lotów długodystansowych, jak i o ograniczeniu spożywania mięsa. Warto przypomnieć, że przemysł mięsny również odpowiada za olbrzymią emisję CO2. – Odpowiednia polityka, infrastruktura i technologia, które umożliwią zmianę naszego stylu życia, mogą w znacznym stopniu ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o 40-70 procent do 2050 roku – podsumowuje Priyadarshi Shukla, jeden z autorów trzeciej części raportu. Źródło: IPCC