Jak prawidłowo dokarmiać ptaki? Te zasady warto znać, by im pomóc, a nie zaszkodzić
Sezon na dokarmianie ptaków już w pełni. Mimo, że Polacy lubią im pomagać, wciąż powszechne są błędy w dokarmianiu. Wystarczy znać kilka prostych zasad, by ptakom skutecznie pomóc przetrwać zimę.
Dokarmianie ptaków jesienią i zimą może zadecydować o ich przetrwaniu. To też świetny sposób na obserwację przyrody tuż za progiem domu, a nawet w środku miasta. Jak robić to z głową? Odpowiadamy na najczęstsze pytania i wątpliwości. Po pierwsze: dobre miejsce Zanim wysypiemy ptakom pierwszą porcję jedzenia, warto się zastanowić, jak powinien wyglądać karmnik i gdzie go umieścić. Wystarczy na chwilę wczuć się w sytuację ptasich gości, a z łatwością takie miejsce znajdziemy. Ptaki, jak każdy, potrzebują spokoju przy jedzeniu. Karmnik powinien więc stać/wisieć w spokojnym miejscu, z dala od potencjalnych drapieżników (kotów, psów, drapieżnych ptaków), osłonięty od wiatru, przechodzących ludzi, hałasu, jak najdalej od dróg. Powinien też być regularnie sprzątany, aby nie nagromadziły się ptasie odchody, a resztki jedzenia nie zepsuły się. Po drugie: regularność Ptaki są tak inteligentne, że błyskawicznie zapamiętują miejsca z dobrym jedzeniem, a wieść o pełnym karmniku przyciąga coraz to nowe osobniki. Dlatego ważne jest, by dokarmiać systematycznie. Jeśli będziemy regularnie uzupełniać im jedzenie, a nawet robić to w stałych porach – ptaki będą naszymi stałymi gośćmi, mogą nawet czekać na dokładkę. Bardzo ważne jest też dokarmianie do samego końca zimy – to właśnie jej ostatnie tygodnie są dla ptaków najtrudniejsze. Dla każdego coś dobrego: czym dokarmiać różne gatunki? Najwięcej ptaków chętnie zjada różnorodne nasiona, zwłaszcza słonecznika (łuskanego i w łupinach). Nimi przyciągniemy do karmnika m.in. sikory, dzwońce, wróble, mazurki czy grubodzioby. W gotowych mieszankach ziaren znajdują się zwykle także: proso, pszenica, żyto, owies i nasiona traw. Ważne, by były świeże i suche. Zboża są szczególnie lubiane przez gołębie i sierpówki. Cennym uzupełnieniem będą też orzechy: laskowe, włoskie i ziemne niesolone. To atrakcyjny, wysokoenergetyczny pokarm dla wielu gatunków. Kosy i kwiczoły chętnie zjadają też owoce: jabłka, gruszki, jarzębinę, głóg, rokitnik – wyłącznie bez konserwantów. Popularnym zimowym pokarmem jest także słonina, pod warunkiem że jest niesolona i regularnie wymieniana, szczególnie przy dodatnich temperaturach, kiedy szybko jełczeje. Korzystają z niej głównie sikory, kowaliki i dzięcioły. Można użyć też gotowej mieszanki tłuszczowo-nasiennej w formie kul – ale tylko unikając niebezpiecznych, plastikowych siatek. Ptaki wodne mają specjalne potrzeby Ptakom wodnym, szczególnie łabędziom, można podawać gotowane i drobno pokrojone warzywa (bez soli!). Mogą to być np. marchew, buraki, ziemniaki, kapusta. Zjedzą także pszenicę, kukurydzę, płatki owsiane czy specjalny granulat. Pokarm należy wykładać tylko podczas mrozów, najlepiej do płaskiego pojemnika ustawionego na brzegu, a nigdy do wody! Dlaczego nie wolno dokarmiać pieczywem? Dokarmianie ptaków chlebem i innym pieczywem to chyba najpowszechniejszy błąd. Nie jest to dla nich dobry pokarm – z kilku powodów. Po pierwsze, chleb zawiera mało potrzebnym ptakom składników, za to mnóstwo węglowodanów i soli. A nadmiar soli, podobnie jak u ludzi, może u ptaków wywołać choroby nerek. Pieczywo daje ptakom także fałszywe uczucie sytości, co może prowadzić do niedożywienia. Przy jego trawieniu wydziela się też dużo gazów w układzie pokarmowym – tym bardziej, jeśli pieczywo było np. spleśniałe, co zdarza się często przy wilgotnej aurze. Źródła: Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, WWF Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Grupa nietoperzy znalazła w Warszawie zdumiewające schronienie. Była to część garderoby
Dwadzieścia nietoperzy zamieszkało w... butach sportowych. To niecodzienne odkrycie zaskoczyło mieszkańca Warszawy i skłoniło do wezwania straży miejskiej. Zwierzęta zostały przewiezione w bezpieczne miejsce. Eksperci mówią o nowym trendzie wśród tych skrzydlatych ssaków: coraz częściej szturmują warszawskie mieszkania w okresie chłodów.
Nastał już czas, w którym nietoperze poszukują schronienia na zimę. Te skrzydlate ssaki hibernują od połowy listopada do marca. W ten sposób są w stanie przetrwać porę roku, w której brakuje owadów, które stanowią ich główny pokarm. Gdzie nietoperze spędzają zimę? Są to piwnice, dziuple spróchniałych drzew, jaskinie, sztolnie, ale też, ale jak się okazało, buty na balkonie. Do takiego wezwania pojechał kilka dni temy ekopatrol straży miejskiej w Warszawie. Hibernacja w butach „Niedzielny wieczór, 16 listopada, właśnie rozpoczynał się na dobre, gdy strażnicy miejscy z Ekopatrolu otrzymali pilne zgłoszenie udania się na ulicę Klaudyny. Zgłaszający potrzebował pomocy w sprawie goszczącego na jego balkonie stada nietoperzy” – informuje warszawska Straż Miejska. Po przybyciu funkcjonariuszy zgłaszający zaprowadził ich na balkon. Dopiero z bliska można było zobaczyć, że w stojących na balkonie sportowych butach aż roi się od nietoperzy. Dla funkcjonariuszy ekopatrolu było to spore zaskoczenie, mimo że na służbie widzieli już sporo. Wygląda na to, że nietoperze uznały buty za doskonałą kryjówkę i miejsce spędzenia zimy. „Widok wtulonych w siebie małych, skrzydlatych ssaków mógł rozczulić każdego, jednak nie było to najlepsze i najbezpieczniejsze miejsce na przezimowanie” – czytamy w relacji stołecznej straży miejskiej. Co dalej z nietoperzami? Strażnicy miejscy przewieźli nietoperze do Lasów Miejskich. Trafiły tam w… butach umieszczonych w transporteach. Ich właściciel postanowił nie stresować lekko rozbudzonych nietoperzy i poświęcić swoje obuwie na rzecz spokoju skrzydlatych ssaków. Jak przekazał National Geographic Polska Robert Strąk, kierownik ośrodka rehabilitacji zwierząt w Lasach Miejskich, nietoperze znajdują się obecnie pod opieką lekarzy weterynarii. Jeśli ich stan będzie dobry, zostaną one wypuszczone na wolność. Szturm borowców na mieszkania To „znalezisko” nie jest zaskoczeniem dla Błażeja Wojtowicza, prezesa Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy. Ekspert zidentyfikował nietoperze odkryte w butach jako borowce wielkie (Nyctalus noctula). Jego organizacja wspiera merytorycznie ośrodek rehabilitacji zwierząt Lasów Miejskich. – Temat jest ciekawy, bo do tego ośrodka trafiają rocznie setki nietoperzy. Przez ostatnie cztery lata trwania współpracy do ośrodka trafiło 1831 nietoperzy należących do 15 gatunków. Najliczniej reprezentowanymi były borowiec wielki (47,2%) oraz mroczak posrebrzany (38,3%) – przekazał ekspert National Geographic Polska. Zwrócił uwagę, że w ostatnich latach nietoperze na zimę szturmują warszawskie mieszkania. – W zeszłym roku w lutym osobiście, na Pradze, wyciągałem spod parapetu ponad 60 borowców, ponieważ lokatorka nie mogła spać – cały czas piszczały – wspomina Wojtowicz. Kolejny przypadek jest tegoroczny. Lokatorzy jednego z mieszkań wyjechali na kilka dni i zostawili uchylone okno. – Jak wrócili, całe mieszkanie było w borowcach. Były dosłownie wszędzie, za szafami, w szafach, za kaloryferami, na zasłonkach, po prostu wszędzie – opisuje Wojtowicz. Zmiana zachowania nietoperzy w Warszawie Jak wyjaśnia ekspert, borowiec wielki do niedawna był (a część populacji nadal jest) dalekodystansowym migrantem i odlatywał od nas w cieplejsze rejony Europy, aby tam hibernować. Jednak od kilku lat obserwowana jest zmiana ich zachowania i coraz częstsze próby zimowania na miejscu. – Czyli jeden z najdalej migrujących gatunków na naszych oczach stał się gatunkiem osiadłym, a przynajmniej populacja warszawskich borowców. Jeszcze na początku lat 2000-ych spotkanie pojedynczego borowca zimą w Warszawie to była sensacja. Obecnie są to setki osobników każdego roku – kończy Wojtowicz. Źródła: Straż Miejska w Warszawie, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Na straży nieba. Coraz mniej drapieżników, coraz więcej pytań o przyszłość ekosystemu
Obecność ptaków drapieżnych to dowód na równowagę w przyrodzie, a ich znikanie – ostrzeżenie o kryzysie środowiskowym. W odpowiedzi na spadek ich liczebności powstał „Program ochrony ptaków szponiastych w Polsce”. Fundacja ORLEN, Narodowa Fundacja Ochrony środowiska i UNEP/GRID-Warszawa połączyły siły, by ratować kilka zagrożonych gatunków i przywrócić im przestrzeń do życia.
Orzeł przedni to symbol siły i majestatu, ale dziś w Polsce żyje zaledwie 30–35 par lęgowych tego gatunku. Podobnie rzadkie są rybołowy, orlików grubodziobych mamy pewnie nie więcej niż tuzin, a gadożerów zaledwie kilka par lęgowych. Ta sytuacja to przede wszystkim efekt zmian środowiskowych. – Największe zagrożenie to działalność człowieka: utrata siedlisk i żerowisk w skutek intensyfikacji rolnictwa, a także obecność gatunków inwazyjnych, takich jak bezlitośnie niszczący lęgi szop pracz – tłumaczy dr Piotr Mikołajczyk, główny specjalista ds. środowiska i bioróżnorodności w UNEP/GRID-Warszawa. Ochrona prawna to początek Choć wszystkie ptaki szponiaste w Polsce są objęte ochroną prawną, nie zwalnia nas to od troski i wysiłków na rzecz utrzymania, a czasem wręcz przetrwania ich populacji. W odpowiedzi na te wyzwania został stworzony „Program ochrony ptaków szponiastych w Polsce”. To trzyletnia inicjatywa koordynowana przez UNEP/GRID-Warszawa, a wspierana przez Fundację ORLEN. Jej celem jest ochrona oraz odbudowa krajowych populacji takich gatunków jak sokół wędrowny, orzeł przedni, bielik, orlik krzykliwy i rybołów. – Ochrona ptaków szponiastych to dla nas szczególny projekt. Cieszymy się, że dzięki zaangażowaniu naszych partnerów, ekspertów z UNEP/GRID–Warszawa, możemy współpracować w ramach naszego wsparcia dla ochrony bioróżnorodności. To długofalowy projekt, uzupełniający pozostałe inicjatywy na rzecz utrzymania równowagi przyrodniczej – podkreśla Jacek Mazurczak, dyrektor Biura Relacji z Otoczeniem ORLEN. Skuteczna pomoc w terenie W ramach programu prowadzone są działania terenowe: montaż platform lęgowych i wszechstronny monitoring: obrączkowanie, montaż fotopułapek przy gniazdach czy zakładanie nadajników telemetrycznych. Uzupełnieniem są badania genetyczne oraz analizy kolizji z infrastrukturą. Kluczowe jest również wsiedlanie młodych sokołów, które pozwala na przywracanie gatunku w miejscach ich dawnego występowania. Oprócz konkretnych działań ochronnych program obejmuje też edukację – szkolenia dla wolontariuszy i pracowników nadleśnictw, publikację materiałów promujących wiedzę o ptakach drapieżnych oraz transmisje online z gniazd. Powstał portal „Pomagamy szponiastym”, a program i jego bohaterowie są prezentowani także w mediach społecznościowych. Bo to właśnie świadomość społeczna bywa kluczowa w ich ochronie. – Ochrona gatunków szponiastych nie kończy się na stworzeniu im warunków lęgowych. Bywa, że wymagane są interwencje – jak adopcje piskląt czy naprawa uszkodzonego gniazda – ale ogólnie w naturę nie ingerujemy bez potrzeby – podkreśla dr Mikołajczyk. Zaangażowanie ORLEN w ochronę przyrody – Projekt wpisuje się w strategię zrównoważonego rozwoju ORLEN, której kluczowym celem jest między innymi ochrona środowiska naturalnego. Dla nas – fundacji działającej w imieniu spółki, która sama ma przecież orła w logotypie – dołączenie do tego programu było oczywistością. Ptaki drapieżne są szczególnie wrażliwe na zmiany zachodzące w środowisku – często do bytowania potrzebują rozległych obszarów, a ich wymagania dotyczące miejsc, gdzie zakładają gniazda, są czasem bardzo specyficzne – mówi Katarzyna Harpak, prezeska zarządu Fundacji ORLEN. Za realizację programu odpowiadają trzy organizacje, których doświadczenie i zaangażowanie w troskę o środowisko są nie do przecenienia. Centrum UNEP/ GRID-Warszawa, koordynator programu, działa od 1991 roku w strukturze Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska, realizując projekty z obszaru różnorodności biologicznej, ochrony środowiska czy zrównoważonej działalności biznesu. Dwie organizacje partnerskie: Komitet Ochrony Orłów oraz Stowarzyszenie Na Rzecz Dzikich Zwierząt „Sokół”, mają także ugruntowane wieloletnią działalnością kompetencje i doświadczenie. Jak zaznacza dr Mikołajczyk, ten program nie jest papierową inicjatywą. To długofalowy projekt, który łączy wiedzę, doświadczenie i zaangażowanie, przekuwając je w konkretne działania ochronne. Dzięki niemu ptaki szponiaste wciąż będą mogły królować na polskim niebie. Materiał promocyjny marki ORLEN
Kamery uchwyciły moment, który wzruszył naukowców. Maleństwo z Kenii daje nadzieję dla całego gatunku
W Parku Narodowym Chyulu Hills w Kenii doszło do wydarzenia, które daje nadzieję na ocalenie całego gatunku. Kamery uchwyciły samicę krytycznie zagrożonego nosorożca kenijskiego z nowo narodzonym młodym.
Narodziny krytycznie zagrożonego nosorożca kenijskiego (Diceros bicornis michaeli) wywołały ogromną radość wśród naukowców i miłośników przyrody na całym świecie. Nosorożec kenijski to jeden z podgatunków nosorożca czarnego. Jest ich w sumie 7 i wszystkie żyją w Afryce. Cały gatunek jest na skraju wyginięcia, głównie z powodu kłusownictwa. Rogi nosorożców czarnych są uważane za lekarstwo w tradycyjnej medycynie chińskiej, są też cenioną ozdobą m.in. w Jemenie i na Bliskim Wschodzie. Wzruszające nagranie: mały nosorożec i jego matka Narodziny młodego nosorożca kenijskiego na wolności to niezwykle ważne wydarzenie. Niewielka, izolowana populacja w Kenii przez całe dekady znajdowała się na granicy wymarcia. Pierwsze podejrzenia o pojawieniu się maleństwa pojawiły się wiosną, gdy strażnicy zauważyli charakterystyczne, małe ślady wśród śladów dorosłej samicy. Kilka miesięcy później kamerom-pułapkom organizacji Big Life Foundation i Kenya Wildlife Service udało się uchwycić pierwsze kadry matki z młodym w trudno dostępnym górskim rejonie Kenii. Matką okazała się młoda samica Namunyak, której imię w lokalnym języku Maa znaczy „błogosławiona”. Jej maleństwo ma około pół roku, a jego płeć pozostaje nieznana – póki co nie udało się kamerom uchwycić żadnego ujęcia które by to rozstrzygnęło, a maluch niemal zawsze chowa się za matką. Przyrodnicy jeszcze nie nadali mu/jej imienia. Jakie są szanse na przetrwanie malucha? Cielęta nosorożców są wyjątkowo narażone na ataki drapieżników, choroby i zagrożenia ze strony ludzi, więc młode jest teraz w kluczowym momencie swojego życia. Dotychczasowe obserwacje wskazują jednak, że maluch jest zdrowy, aktywny i przejawia typowe dla jego wieku zachowania, m.in. bawi się. Narodziny te powiększyły lokalną populację do zaledwie 9 osobników. To skrajnie mało, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że nosorożce czarne były kiedyś szeroko rozpowszechnione we wschodniej Afryce. Masowe kłusownictwo w latach 70., napędzane ogromnym popytem na rogi, doprowadziło niemal do całkowitego wyginięcia nosorożca kenijskiego. Przez wiele lat sądzono, że populacja w Chyulu wyginęła, ale pod koniec lat 90. strażnicy odkryli grupę, która przetrwała dzięki odosobnieniu w trudnym, górzystym terenie. Nadzieja dla wymierającego gatunku Chyulu Hills to obszar wyjątkowo niedostępny: ostre skały, gęste akacje i strome zbocza mocno utrudniają obserwację zwierząt i ich dokładne policzenie. W ostatnich latach zainstalowano sieć 48 kamer, która nieco ułatwia zadanie strażnikom i przyrodnikom. To już drugie narodziny małego nosorożca kenijskiego w ciągu dwóch lat. Młode urodzone w 2023 r. dojrzewa i wkrótce opuści matkę, a ona sama może znów zajść w ciążę. Eksperci podejrzewają, że w górach może skrywać się więcej nieodnotowanych osobników. Odbudowa tej genetycznie odrębnej populacji ma kluczowe znaczenie dla przyszłości całego gatunku. Każde nowe narodziny dają ogromną dawkę nadziei. Źródła: ABC News, Big Life Foundation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Na Islandii istnieje prawdziwa szkoła elfów. Nauczają tam o „ukrytym świecie”
Wiara w elfy nie kończy się na „Władcy Pierścieni” ani na kartach literatury fantasy. W niektórych zakątkach świata te nadnaturalne istoty są traktowane z pełną powagą, a miejsca ich rzekomego występowania podlegają realnej ochronie.
Przekonanie o istnieniu równoległych światów, istot nadprzyrodzonych czy mocy niewidzialnych dla ludzkiego oka towarzyszy człowiekowi od stuleci. Jedni traktują je jako element folkloru, inni odrzucają jako fantazję. Mieszkańcy Islandii znajdują się jednak w pierwszej grupie – od pokoleń snują opowieści o ukrytych istotach, przypisują im sprawczą rolę w świecie natury, a niekiedy zmieniają przebieg dróg, by nie naruszać ich domostw. W stolicy kraju powstała nawet szkoła elfów, w której można poznać historie, wierzenia i tradycje związane z tym tajemniczym ludem. Wiara w elfy jako element islandzkiej tożsamości Wiara w Huldufólk, czyli „Ukryty Lud” – jak nazywa się elfy w islandzkiej tradycji – pozostaje istotnym elementem tożsamości mieszkańców tego kraju. Z badań wynika, że 54% Islandczyków wierzy w istnienie elfów i ukrytych istot, a aż 90% z nich deklaruje, że „zauważa” ich obecność. Przekonanie to od dawna wykracza poza sferę legend. Już od lat 30. XX wieku aktywiści interweniowali w obronie miejsc uznawanych za siedliska elfów, domagając się wstrzymania lub modyfikacji inwestycji, które mogłyby naruszyć te obszary. W efekcie działania te przyczyniły się do zachowania naturalnych krajobrazów będących wizytówką Islandii – wodospadów, pól lawowych, gejzerów, wulkanów czy jaskiń lodowych, które dziś przyciągają około 2 mln turystów rocznie. Jednym z najbardziej znanych przykładów tej wrażliwości była sytuacja z 2013 roku, kiedy budowę odcinka autostrady wstrzymano do czasu rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy Islandii jej potencjalnego wpływu na elfy i środowisko. Aktywiści oraz lokalni jasnowidze wskazywali wówczas, że projekt mógłby naruszyć skałę uważaną za „kościół elfów”. Ostatecznie osiągnięto kompromis, a głaz został przeniesiony w inne miejsce. Tego rodzaju interwencje stały się tak częste, że Islandzka Komisja Drogowa i Wybrzeża opracowała specjalną procedurę postępowania w podobnych przypadkach. W oficjalnych komunikatach podkreśla się konieczność czasowego wstrzymania prac do momentu, gdy „mieszkające tam elfy rzekomo się przeprowadzą”. Wiara w Huldufólk znalazła również odzwierciedlenie w przepisach – ustawa z 2012 roku objęła ochroną miejsca uznawane za magiczne i folklorystyczne. Badacze podkreślają, że trwałość tych przekonań wynika z wyjątkowo dynamicznej geologii Islandii: erupcji wulkanów, aktywności gejzerów i trzęsień ziemi, które od stuleci skłaniały ludzi do poszukiwania metafizycznych wyjaśnień. Jak zauważył profesor folkloru Terry Gunnel, Islandczycy „zdają sobie sprawę, że ziemia żyje, a opowieści o ukrytym ludzie przypominają, że wymaga ona szacunku”. Gdzie kończy się mit, a zaczyna tradycja? Niezwykła ażkoła Elfów Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc, w których islandzkie wierzenia przybierają realną formę, jest Álfaskólinn – Szkoła Elfów w Reykjaviku, działająca od blisko czterech dekad. Instytucja ta, kierowana przez Magnusa Skarphéðinssona (który stał się jedną z bardziej kontrowersyjnych postaci islandzkiego życia publicznego), łączy elementy badań folklorystycznych, antropologii i lokalnych tradycji, tworząc rozbudowany program nauczania poświęcony niewidzialnym istotom zamieszkującym wyspę. Uczniowie poznają podstawowe kategorie elfów, a także ukrytych ludzi, gnomów, krasnoludów, trolli, wróżek światła i duchów gór. Według materiałów szkoły istnieje aż trzynaście rodzajów elfów, trzy typy Huldufólk, cztery odmiany gnomów, dwie formy trolli oraz trzy rodzaje wróżek – każda z tych grup opisana jest poprzez charakterystyczne cechy fizyczne i symboliczne. Magnus, który od ponad czterdziestu lat dokumentuje świadectwa osób twierdzących, że widziały lub kontaktowały się z ukrytymi istotami, zebrał relacje kilkuset Islandczyków oraz ponad dwustu mieszkańców innych krajów. W opowieściach tych pojawiają się historie o dzieciach zapraszanych do ukrytych domostw, o kontaktach trwających całe lata, a nawet o małżeństwach zawieranych między ludźmi a Huldufólk. Zajęcia obejmują również wykłady dotyczące duchów natury i ich roli w islandzkiej historii, a po zakończeniu kursu uczestnicy mogą wziąć udział w oprowadzaniu po miejscach tradycyjnie uznawanych za siedliska elfów. Skarphéðinsson podkreśla, że według przekazów ukryte istoty mają własną kulturę, rozwiniętą technologię, a ich kalendarz sięga roku 5022. Choć sam nie deklaruje osobistego spotkania z żadną z nich, konsekwentnie dokumentuje relacje świadków i bada ich znaczenie dla islandzkiej tożsamości. W jego ocenie Huldufólk „dają ziemi głos”, gdyż w przekazach jasnowidzów apelują o powstrzymanie globalnego ocieplenia, zanieczyszczenia i degradacji środowiska, przypominając, że niszcząc naturę, ludzie niszczą również „inne wymiary”. Szkoła prezentuje te wierzenia nie jako fantazję, lecz jako trwały element kultury, który od wieków wzmacnia więź Islandczyków z krajobrazem i podkreśla konieczność ochrony przyrody. Źródła: The Elf School, Atmos Earth, Go Nomad Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ma 99 lat i nie zwalnia tempa. Sir David Attenborough narratorem nowego serialu przyrodniczego
„Kingdom” (Królestwo) to nowy, sześcioodcinkowy serial przyrodniczy BBC One i iPlayera. Jego narratorem jest Sir David Attenborough. Najsłynniejszy przyrodnik świata mimo zaawansowanego wieku wciąż pracuje przy filmach przyrodniczych i współpracuje z BBC.
Produkcja studia BBC Natural History Unit, powstawała przez pięć lat w sercu Zambii, w Parku Narodowym South Luangwa, w rejonie Nsefu. To tętniąca życiem oaza nad rzeką Luangwa. To właśnie tutaj filmowcy uwiecznili cztery rywalizujące ze sobą rodziny drapieżników – lwy, lamparty, likaony i hieny. Serial równolegle śledzi rodzinne losy czterech różnych gatunków, ukazując ich strategie, więzi i zmagania z naturą, m.in. pożarami i powodzią. Niezwykłe kulisy produkcji To pierwsza w historii BBC Natural History Unit produkcja, w której ekipa przez tak długi czas – 1400 dni zdjęciowych podczas 76 wypraw – śledziła konkretne zwierzęta w jednym miejscu. W pracach brało udział ponad 170 osób, w tym 90 lokalnych specjalistów i badaczy. Dzięki współpracy z zambijskim programem ochrony drapieżników udało się uchwycić nieznane wcześniej zachowania, np. młodego lamparta pomagającego matce odebrać zdobycz hienie. Zdjęcia powstawały z użyciem kamer pułapkowych, dronów, termowizji i systemów montowanych na pojazdach czy helikopterach. To wszystko pozwoliło uzyskać niezwykle bliski punkt widzenia i niemal wtopić się w życie zwierząt. Obóz ekipy zasilany był w 100% energią słoneczną, a codzienność filmowców obfitowała w bliskie spotkania z dziką przyrodą – od słoni niszczących łazienkę po krokodyle odpoczywające tuż przy wejściu do namiotu. Bohaterowie „Królestwa” Olimba to przewodniczka rodziny lampartów i jedna z najbardziej doświadczonych samic w Nsefu. Po wychowaniu trzech miotów próbuje wychować kolejne młode, zmagając się z coraz bardziej niebezpiecznymi sąsiadami. Jej największe wyzwanie pojawia się wraz z przybyciem Storm – przywódczyni watahy likaonów (afrykańskich dzikich psów), która próbuje przejąć teren w samym sercu królestwa. Rodziną lwów dowodzi doświadczona Rita. Jej stado, osłabione po latach walk, próbuje odbudować pozycję. Lwy muszą walczyć o każdy skrawek ziemi i chronić swoje młode przed drapieżnikami. Czwartą rodziną są hieny – klan Tenty i jej córki Tandal, żyjące w grupie dowodzonej przez samice. Serial pokazuje je jako inteligentne i troskliwe matki, tworzące złożone społeczne więzi. Ich rywalizacja z lwami i lampartami to jeden z najważniejszych wątków. Sir David Attenborough: 70 lat pracy na rzecz przyrody Nic dziwnego, że serial tak niezwykły potrzebował wyjątkowego narratora. Został nim Sir David Attenborough, który wciąż pracuje mimo, że skończył 99 lat. Dzięki ponad 70-letniemu doświadczeniu pracy popularyzatora przyrody oraz statusowi globalnego autorytetu w tej dziedzinie, Sir David pełni w „Kingdom” rolę przewodnika-narratora – bo nikt tak jak on nie potrafi opowiadać o naturze. Twórcy określają „Kingdom” jako „połączenie Gry o Tron, Sukcesji i Króla Lwa” – dramat o władzy, rodzinie i przetrwaniu. Każdy odcinek przynosi zmianę w układzie sił: raz dominują likaony, potem hieny, innym razem lwy. Jak podkreśla ekipa, „Kingdom” nie jest bajką, lecz realistycznym obrazem dzikiego życia. Serial ma premierę 9 listopada 2025 w BBC One. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Trwa walka o ośmiornice. Chile i Hiszpania pracują nad zakazami
Hodowla ośmiornic budzi kontrowersje wśród naukowców i obrońców zwierząt. Kolejne kraje rozważają zakaz prowadzenia ferm przemysłowych, a niektóre stany w USA już wprowadziły stosowne przepisy.
Organizacje broniące dobrostanu zwierząt alarmują o planach komercyjnej hodowli ośmiornic. Coraz więcej firm pracuje nad przemysłowymi fermami, a warunki, w jakich miałyby żyć te zwierzęta, przerażają przyrodników. Na szczęście presja społeczna zaczyna przynosić efekty – coraz więcej krajów analizuje możliwość zakazu takich hodowli. Walka zaczyna przynosić efekty. Chile i Hiszpania: tu waży się los ośmiornic Do tej pory wszystkie dostępne w handlu ośmiornice pochodziły z połowów. Jednak popyt na nie rośnie tak szybko, że pojawiły się plany ich przemysłowej hodowli. Przyrodnicy alarmują, że dla tych inteligentnych zwierząt byłaby to tortura. Najbliżej zakazu hodowli ośmiornic jest w tej chwili Chile. Kraj pracuje nad projektem przełomowej ustawy. Propozycje regulacji trafiły do Komisji ds. Środowiska i Zasobów Naturalnych, gdzie będą omawiane. Jeśli zostaną przyjęte, ochronią ośmiornice przed nieludzkimi praktykami hodowlanymi i uczynią Chile światowym liderem w tej dziedzinie. Prace nad odpowiednimi przepisami trwają też w Hiszpanii. Inicjatywa wyszła od stowarzyszenia prawników INTERCIDS, które skierowało ją do właściwej komisji krajowego parlamentu (APDDA). Aktywiści chcą rozszerzenia istniejącej ustawy nr 23/1984 o akwakulturze morskiej na przyszłe hodowle ośmiornic. Jak dotąd konkretny projekt ustawy jeszcze nie powstał, na razie to tylko propozycja. Plany hodowli ośmiornic ma akwakulturowy gigant, firma Nueva Pescanova, która posiada już hodowle m.in. krewetek vannamei i turbotów w Hiszpanii, Nikaragui, Gwatemali i Ekwadorze. Pierwsza przemysłowa ferma ośmiornic miałaby powstać na Wyspach Kanaryjskich. USA jako pierwsze zakazują hodowli ośmiornic Niestety, nie w całym kraju. Dwa stany USA – Kalifornia i Waszyngton – uchwaliły już przepisy zakazujące hodowli ośmiornic na swoim terytorium. Ustawa obowiązująca w Kalifornii dodatkowo zakazuje sprzedaży hodowlanych ośmiornic lub ich mięsa. Siedem innych stanów – Massachusetts, Nowy Jork, Connecticut, New Jersey, Karolina Północna, Hawaje i Oregon – również przedstawiło projekty ustaw mających wprowadzić taki zakaz. Dla ośmiornic przemysłowa hodowla to tortura Raport organizacji Compassion in World Farming ujawnia, że w przemysłowych hodowlach na ośmiornice czeka niewyobrażalne cierpienie. Są to zwierzęta samotnicze i terytorialne, a w hodowli byłyby stłoczone po kilkanaście osobników na jednym metrze kwadratowym. Ich życie byłoby ciągłym, ekstremalnym stresem. Według badań ośmiornice odczuwają także ból emocjonalny. Czekałby je także długi i bolesny koniec: ośmiornice zabija się bowiem przez zanurzenie w lodowatej wodzie, co powoduje przynajmniej 10 minut bólu i cierpienia, zanim nastąpi śmierć. Organizacja zwraca też uwagę na ogromne koszty ekologiczne takich hodowli. Ośmiornice to drapieżniki – do ich wykarmienia konieczne jest mięso innych zwierząt: ryb, skorupiaków, mięczaków. Szacuje się, że do wyhodowania kilograma mięsa ośmiornicy trzeba by było zużyć 10 kg ryb. Źródło: Compassion in World Farming, Eurogroup for Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„To nie wyjątek, to systemowe działanie” – mówi aktywista. Sprawa jodły porusza Polskę
337-letnia jodła zniknęła z mapy Puszczy Karpackiej. Aktywiści nie mają wątpliwości – to nie pomyłka, ale element szerszej strategii Lasów Państwowych. Leśnicy z kolei podkreślają, że drzewo mogło zagrażać innym. Spór o ochronę puszczy trwa i nabiera tempa.
Puszcza Karpacka stanowi jeden z najstarszych kompleksów leśnych w Europie. Mimo wyjątkowości tego terenu, nadal nie zyskał on rangi Parku Narodowego, co niosłoby za sobą szereg ograniczeń dla chcących ścinać znajdujące się na tym terenie drzewa. Otulina Bieszczadzkiego PN jest więc narażona na nadmierną wycinkę drzew, regularne łowiectwo oraz budowę dróg dewastujących ekosystem Puszczy Karpackiej. W opozycji do obecnej sytuacji stoją aktywiści zrzeszeni w inicjatywie „Dzikie Karpaty”. Postulują oni ochronę tych terenów poprzez chociażby utworzenie Turnickiego PN, dzięki któremu część puszczy znalazłaby się pod instytucjonalną ochroną. Wycinanie lasów w liczbach W 2024 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska ogłosiło zakaz wycinania drzew w dziesięciu najbardziej wartościowych kompleksach leśnych w Polsce. Wśród nich znalazły się fragmenty Puszczy Karpackiej w Bieszczadach oraz lasy na obszarze planowanego Turnickiego Parku Narodowego. Jednak wiele innych cennych przyrodniczo terenów nie zostało objętych tym zakazem i – w obliczu intensywnej gospodarki leśnej prowadzonej przez Lasy Państwowe – może nie doczekać się trwałej i skutecznej ochrony. Portal Bieszczady.land podaje, że rocznie wycina się 45 tysięcy metrów sześciennych drewna na terenie projektowanego Turnickiego PN. W przypadku całej otuliny Bieszczadzkiego PN liczba ta wzrasta do ok. 250 tysięcy metrów sześciennych rocznie. Wśród tych tysięcy w 2023 roku znalazła się m.in. 337-letnia jodła, która obecnie stała się symbolem sporu pomiędzy leśnikami a aktywistami. Dyskusja o wycinkę W rozmowie z Onetem Michał Grzywacz – członek „Dzikich Karpat” - mówi o wycince jodły w ten sposób: „To nie jest wyjątek. To nie jest błąd. To systemowe działanie. Lasy Państwowe z całą powagą i spokojem prowadzą gospodarkę, której ofiarą padają jedne z najstarszych drzew w Europie. Puszcza Karpacka wciąż istnieje – ale jeśli nie zaczniemy jej chronić naprawdę, pozostaną nam po niej tylko pniaki, drogi zrywkowe, wspomnienia i fotografie.” Lasy Państwowe wobec tych zarzutów tłumaczą się chorobą jodły, która mogłaby w przyszłości zainfekować pobliskie drzewa. Leśnicy zwracają również uwagę na politykę mającą na celu odnowienie lasu poprzez regulacje dostępu do światła. Ścinanie starych drzew miałoby umożliwić dopływ światła do runa leśnego, co wspiera pojawy młodego pokolenia jodły i innych gatunków. Sprawcy wycinki podkreślają także, że sami są zaskoczeni wiekiem wyciętej jodły, i zaznaczają istotność zachowywania tak długoletnich drzew. Plany urządzenia lasu a moratorium Słowa o potrzebie zachowywaniu drzew kłócą się jednak z planami zarządzania lasami w Nadleśnictwie Stuposiany (to tam znajdowała się 337-letnia) na lata 2025-2034. Według projektu wycięte ma zostać 90 proc. terenów nadleśnictwa – w tym w starodrzewach, obszary objęte moratorium, planowane rezerwaty oraz miejsca, gdzie rosła wspomniana jodła. Bulwersująca może być niezgodność planu urządzenia lasu (PUL), według którego wycięte zostanie 90 proc. nadleśnictwa, z ogłoszonym w 2023 roku przez MKiŚ moratorium o ochronie 10 najcenniejszych kompleksów leśnych w Polsce. Niestety, w tym przypadku PUL ma nadrzędność prawną nad moratorium i to według tego dokumentu są prowadzone działania w nadleśnictwie Działania aktywistów Obecnie trwają działania nagłaśniające całą sprawę. „Dzikie Karpaty” prowadzą kampanię internetową, której celem jest dotarcie ze swoimi postulatami ochrony puszczy do jak najszerszej grupy odbiorców. W ten sposób szanse na przeforsowanie idei powstania nowego parku narodowego mogłyby wzrosnąć, a masowe protesty aktywistów mogłyby wpłynąć na zahamowanie gospodarki leśnej prowadzonej przez Lasy Państwowe. Źródła: Zielony Onet, Bieszczady Land, Dzikie Karpaty Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Uwielbiana rzeka z nowym rezerwatem. RDOŚ porządkuje obszar Krutyni
Wśród amatorów spływów kajakowych Krutynia ma status niemal kultowy. Ale to też niezwykle cenna ostoja przyrody. Jej dolny bieg był podzielony między dwa rezerwaty. Teraz ich granice przesunięto i powiększono. To krok w stronę skuteczniejszej ochrony przyrody.
Od 20 sierpnia 2025 r. rezerwaty przyrody wzdłuż Krutyni mają nowe granice i nazwę. Zwyczajowa „Krutynia Dolna” jest teraz nazwą oficjalną, a rezerwat powiększono o nowe tereny, także nieobjęte wcześniej ochroną. Co dokładnie zmieniło się w rezerwacie? Utworzony w 1989 r. rezerwat Krutynia, ze względu na istnienie drugiego obszaru o tej samej nazwie w dawnym woj. olsztyńskim, był od lat określany jako Krutynia Dolna. Teraz to już oficjalne, włączono do niego też część terenów sąsiedniego rezerwatu Pierwos. Obszar Krutyni Dolnej obejmuje tereny gmin Piecki, Mikołajki i Ruciane-Nida, w Mazurskim Parku Krajobrazowym, a jego powierzchnia wynosi teraz 1231,27 ha. W granicach rezerwatu pozostaje wszystko to, co było w nim wcześniej, czyli lasy Nadleśnictwa Maskulińskie wraz z jeziorami Malinówka, Gardyńskie i Dłużec. Nowością jest przyłączenie do Krutyni Dolnej części rezerwatu Pierwos, o powierzchni 234,67 ha. Ale zmiana granic to nie wszystko, rezerwat zyskał także nowe tereny: grunty leśne Nadleśnictwa Strzałowo (1,52 ha) i Maskulińskiego (14,82 ha), jezioro Smolak (1,21 ha) i bezimienne jeziorko (1,88 ha). Korzyści dla przyrody Jak tłumaczy Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie, określenie granicy pomiędzy rezerwatami Pierwos a Krutynia Dolna wzdłuż rzeki napotykało problemy. Jej naturalny bieg nie pokrywał się z wytyczonymi działkami ewidencyjnymi. Dlatego zdecydowano o przesunięciu granic obu rezerwatów tak, by rzeka w całości znalazła się w jego obrębie. Dzięki tej zmianie poprawiono integralność hydrologiczną obszaru – rezerwat obejmuje niemal całą elementarną zlewnię Krutyni od jeziora Kołwinek po Gardyńskie oraz część zlewni jeziora Gardyńskiego. Na terenie Krutyni Dolnej dominują lasy. Głównie grąd subkontynentalny oraz bory i lasy bagienne. Poza tym oczywiście ekosystemy wodne – rzeka Krutynia, jej dopływ Gardynka oraz jeziora: Gardyńskie, Malinówka, Dłużec i Smolak. Uzupełniają je torfowiska, łąki, pastwiska i zarośla. Całość to prawdziwy przyrodniczy skarb, który najlepiej można docenić podziwiając otoczenie ze szlaku kajakowego. Jak łatwo się domyślić, takie tereny przyciągają ptaki i płazy. Wzdłuż Krutyni spotkać można gatunki chronione, takie jak bielik, rybołów, zimorodek, perkoz dwuczuby czy czapla siwa. Mokradła i okoliczne lasy to dom m.in. dla rzekotki drzewnej, ropuch i traszek. Nie trzeba jednak być zapalonym przyrodnikiem by pokochać Krutynię – ciszę i spokój doceni tu każdy. Źródło: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ogromny odzew w sprawie Puszczy Białowieskiej. Polacy zgłosili 1700 uwag
Konsultacje społeczne dotyczące Planu zarządzania Puszczą Białowieską zakończyły się gigantycznym odzewem – do Instytutu Ochrony Środowiska wpłynęło ponad 1700 opinii. To pokazuje, jak wielkie znaczenie społeczne ma Puszcza.
18 sierpnia 2025 roku zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące projektu Planu zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska (część polska). Od 7 lipca, przez 45 dni, każdy zainteresowany mógł zgłaszać uwagi za pośrednictwem formularza online, poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Wydłużony okres konsultacji miał zapewnić szeroki udział społeczeństwa w czasie wakacyjnym. Ogromne zainteresowanie społeczne nowym planem zarządzania Do Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) napłynęło ponad 1700 wniosków od mieszkańców regionu, przyrodników, organizacji pozarządowych, samorządów, instytucji naukowych, zarządców terenu czy przedstawicieli środowiska akademickiego. Zdecydowaną większość stanowili mieszkańcy okolic Puszczy, choć głosy napłynęły także z innych części Polski i świata. Tak duże zainteresowanie potwierdza wcześniejsze badania IOŚ-PIB, zgodnie z którymi ochrona Puszczy Białowieskiej ma ogromne społeczne znaczenie. Uwagi są teraz szczegółowo analizowane przez zespół projektowy. W końcowym raporcie IOŚ-PIB odniesie się do każdej opinii, wskazując w jakim zakresie została ona uwzględniona lub wyjaśniając powody odrzucenia. Ze względu na liczbę zgłoszeń, raport zostanie opracowany i przekazany do Ministerstwa Klimatu i Środowiska na początku IV kwartału 2025 r. Jakie postulaty zgłaszano najczęściej? Już teraz wiadomo, że najczęściej powtarzające się postulaty dotyczyły ograniczenia gospodarki leśnej w Puszczy, zakazu polowań, przeciwdziałania jej fragmentaryzacji, a także zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zgłaszano również potrzebę wsparcia rozwoju społeczno-gospodarczego regionu oraz promocji turystyki. Część z tych kwestii już uwzględniono w projekcie, jednak powtarzające się postulaty potwierdzają społeczne poparcie dla ich realizacji. Wpłynęło też wiele szczegółowych uwag odnoszących się do konkretnych zapisów. Co dalej z Planem zarządzania Puszczą? Zdaniem Michała Marcinkowskiego, kierownika projektu „Białowieża Forest” w IOŚ-PIB, głosy społeczeństwa będą stanowić istotny wkład w finalizację dokumentu. Opracowanie ostatecznej wersji planu pozwoli Polsce wypełnić zobowiązania wynikające z Konwencji UNESCO z 1972 r. i decyzji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie wpisania Puszczy Białowieskiej na listę dziedzictwa w zagrożeniu. Najważniejszym rezultatem będzie jednak stworzenie ram zarządzania Puszczą na kolejne 25 lat. Projekt planu zarządzania dostępny jest na stronie IOŚ-PIB. Źródło: IOŚ-PIB Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tatrzański Park Narodowy – wyjątkowe miejsce przyrodnicze w Polsce
Tatrzański Park Narodowy (TPN) to jedyny w Polsce park narodowy o charakterze wysokogórskim. Powołano go dekretem Rady Ministrów jesienią 1954 roku, a formalnie został otwarty 1 stycznia 1955 r. TPN znajduje się w województwie małopolskim i obejmuje cały obszar polskich Tatr oraz nieduży fragment Pogórza Bukowińskiego i Rowu Podtatrzańskiego. Park liczy niemal 2,2 tys. ha i wraz ze słowackim TANAP-em tworzy niemal 100 tys. ha obszaru objętego ochroną przyrody. Dowiedz się więcej o historii parku, poznaj jego wyjątkową faunę i florę oraz przeczytaj o roli, jaką TPN odgrywa w edukacji i ochronie dziedzictwa przyrodniczego Polski.
Spis treści: Historia utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego Unikatowe walory TPN Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego Zwierzęta Tatrzańskiego Parku Narodowego Roślinność Tatr – królestwo górskich endemitów Znaczenie TPN dla edukacji i tożsamości przyrodniczej Polski Koncepcje ochrony Tatr narodziły się już pod koniec XIX w., gdy intensywna eksploatacja niszczyła górski krajobraz. W 1868 r. uchwalono pierwsze prawo zakazujące polowań na świstaki i kozice. Założone w 1873 r. Towarzystwo Tatrzańskie zainicjowało skup ziem i rozszerzyło ochronę przyrody także na rzadkie rośliny (np. szarotkę alpejską, cis i limbę). Historia utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego W 1939 r. powstał Park Przyrody w Tatrach, który był szczególną jednostką organizacyjną Lasów Państwowych, lecz II wojna światowa przerwała jego działania. Dopiero pod koniec lat 40. kontynuowano ochronę i utworzono wówczas rezerwat Tomanowa-Smreczyń. Tatrzański Park Narodowy został formalnie zatwierdzony na początku 1955 roku, co poprzedziło w 1954 r. rozporządzenie Rady Ministrów. Unikatowe walory TPN Tatry to jedyne w Polsce góry o charakterze alpejskim, co sprawia, że TPN wyróżnia się walorami niedostępnymi w innych rejonach naszego kraju. Najwyższym punktem Tatrzańskiego Parku Narodowego jest szczyt Rysów (2499 m n.p.m.). W parku roztaczają się niezwykłe widoki na m.in. najbardziej znane jezioro, czyli Morskie Oko (34,5 ha) oraz na liczne stawy polodowcowe i wodospady (np. Siklawę). Ze względu na unikalny, wysokogórski charakter regionu, park został w 1993 r. wpisany na listę Rezerwatów Biosfery UNESCO. Tatrzański Park Narodowy przyjmuje corocznie około 4 mln turystów, co sprawia, że jest jednym z najchętniej odwiedzanych parków w Polsce. Jednocześnie park prowadzi rozbudowaną działalność edukacyjną i ochronną, by zachować bogactwo przyrody niemal w stanie niezmienionym. Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego Logo TPN jest powszechnie rozpoznawalne w Polsce. Znak ten przedstawia kozicę tatrzańską na tle tatrzańskich granitowych szczytów. Kozica (Rupicapra rupicapra tatrica) jest nie tylko symbolem TPN, ale także żywą wizytówką skutecznej ochrony fauny. Ten endemiczny gatunek z Karpat (podgatunek kozicy ogólnie spotykanej w Alpach) przez wieki był bliski wyginięcia z powodu kłusownictwa. Wybór kozicy do logo nie jest przypadkowy: symbolizuje ona dzikość i odporność górskich zwierząt, przywiązanie do tatrzańskiego krajobrazu i wartości ochrony przyrody. Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego pojawia się na wszystkich tablicach informacyjnych oraz w publikacjach i dokumentach parku. Stało się ono niejako ogólnopolskim symbolem ochrony Tatr. Zwierzęta Tatrzańskiego Parku Narodowego Tatrzańska fauna jest jedną z najbogatszych w Polsce i obejmuje zarówno pospolite gatunki górskie, jak i wiele unikatowych form karpackich. Już sama obecność kozicy tatrzańskiej i świstaka tatrzańskiego odróżnia Tatry od reszty kraju – są to jedyne w Polsce obszary z ich występowaniem. Park zamieszkują także wielkie drapieżniki, jak np. niedźwiedź brunatny, ryś i wilk. W TPN żyje też ponad 200 gatunków ptaków (m.in. orzeł przedni, puchacz i głuszec). Na uwagę zasługują ponadto chronione płazy i gady (m.in. endemiczna traszka karpacka oraz rzadki gniewosz plamisty). Obserwacja tatrzańskich zwierząt uczy ostrożności i szacunku do natury. Park kładzie nacisk na edukację przyrodniczą, ale również na ograniczenia i zwraca uwagę turystów np. na zasady bezpiecznego zachowania przy napotkaniu dzikich zwierząt. Otwartość dzikich gatunków na turystów bywa duża, dlatego TPN przypomina, aby nie dokarmiać zwierząt i zachowywać ciszę na szlakach. Roślinność Tatr – królestwo górskich endemitów Flora TPN jest niezwykle bogata. W granicach parku znanych jest około 1300 gatunków roślin naczyniowych, z wieloma endemitami i reliktami arktyczno-alpejskimi. Tatry cechuje pionowy układ roślinności (regle, hale, turnie), dzięki czemu na każdym piętrze można zauważyć nieco inne gatunki roślin. Tatrzańska flora charakteryzuje się dużą liczbą endemitów – niemal 200 gatunków roślin spotykanych w Tatrach rośnie tylko w tym rejonie Polski. Wśród roślin występujących na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego uwagę zwraca liczna grupa gatunków górskich i reliktowych. Przykłady cennych roślin to: warzucha tatrzańska, sasanka alpejska, szarotka alpejska, dębik ośmiopłatkowy, limba pospolita, wiechlina tatrzańska, wierzba żyłkowana, zosik karpacki, lepnica dwukwiatowa. Dla miłośników przyrody Tatrzański Park Narodowy oferuje liczne ścieżki dydaktyczne, tablice i przewodniki, które opisują florę i faunę górskiego środowiska. Znaczenie TPN dla edukacji i tożsamości przyrodniczej Polski Tatrzański Park Narodowy odgrywa ważną rolę w edukacji ekologicznej turystów odwiedzających ten region. Szlaki TPN, ścieżki dydaktyczne, Centrum Edukacji Przyrodniczej oraz bogate materiały publikowane przez park umożliwiają poznanie złożonych procesów naturalnych w górach alpejskich. Dzięki programom szkoleniowym, prelekcjom i warsztatom TPN uczy turystów, jak bezpiecznie i odpowiedzialnie korzystać z górskich szlaków, jednocześnie minimalizując wpływ człowieka na unikatowe ekosystemy. Pracownicy parku prowadzą aktywny monitoring przyrody – od liczenia populacji kozic i świstaków po badanie stanu lasów i hal. Tatrzański Park Narodowy stał się symbolem polskiego dziedzictwa przyrodniczego, a wpisanie go na listę rezerwatów biosfery UNESCO w 1993 r. podkreśliło międzynarodowe znaczenie jego przyrodniczych wartości. TPN łączy w sobie unikatową przyrodę, wielowiekową historię ochrony cennych gatunków oraz nowoczesną edukację ekologiczną. Jego rozległe wysokogórskie zbiorowiska, bogata flora i fauna oraz rozpoznawalne logo z kozicą czynią go nie tylko miejscem do zwiedzania, ale przede wszystkim żywą lekcją szacunku do dzikiej natury. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Sowy „przeprowadzają się” z CPK. Ornitolodzy im w tym pomagają
Spółka CPK zawarła porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Ochrony Sów. Celem jest przeniesienie lokalnych populacji dwóch gatunków sów poza teren przyszłego Centralnego Portu Komunikacyjnego.
Spis treści: Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK Co lubią pójdźki i płomykówki? Jak informuje strona Centralnego Portu Komunikacyjnego, tereny na których powstaje lotnisko, zamieszkuje rosnąca populacja sowy pójdźki. Spółka jest zobowiązana do realizacji działań kompensujących wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze. Ich początkiem jest rozwieszanie budek lęgowych dla sów. Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK CPK nawiązał w tym celu współpracę z ornitologami ze Stowarzyszenia Ochrony Sów. Pomagają oni w przeniesieniu i instalacji nowych budek lęgowych. "Pracujemy nad tym, żeby miały najwięcej miejsc odpowiednich w obrzeżach tej inwestycji. Staramy się wszędzie tam, gdzie jest odpowiednie siedlisko montować budki lęgowe" - tłumaczył Edwin Siwek ze Stowarzyszenia Ochrony Sów w rozmowie z Polsat News. Instalacja nowych budek i przenosiny starych mają zachęcić ptaki do przeprowadzki poza teren inwestycji. Budki montowane przez Stowarzyszenie mają specjalny kształt, z długą rurką przy wejściu, mającą chronić gniazdo przed atakiem drapieżników, np. kun. Dodatkowo są spryskiwane specjalnym środkiem odstraszającym. W czerwcu przeprowadzono obrączkowanie okolicznych sów, a istniejące budki przy tej okazji wyczyszczono. Budki lęgowe według ornitologów ze Stowarzyszenia dobrze się sprawdzają jako pomoc dla sów w regionie, czyli na Równinie Łowicko-Błońskiej. Przyszły teren CPK zamieszkują dwa gatunków tych ptaków: pójdźka i płomykówka, objęte ścisłą ochrona gatunkową. Z budek mogą skorzystać obydwa. Co lubią pójdźki i płomykówki? Sowa pójdźka to gatunek związany z człowiekiem i krajobrazem rolniczym. Buduje gniazda na terenach zamieszkałych przez ludzi, wybierając często budynki mieszkalne, transformatory czy otwory wentylacyjne. Pójdźki polują na pastwiskach i łąkach, które porasta niska roślinność. Żywią się owadami, dźdźownicami, czasem niewielkimi ssakami. Jest ptakiem nielicznym ,w latach 2013–2018 jej liczebność szacowano na 500–1000 par. Płomykówka to także sowa krajobrazu rolniczego. Większa i liczniejsza od pójdźki, żywi się głównie gryzoniami i ryjówkami. Na gniazdo wybiera najczęściej ciemne i rzadko odwiedzane części zabudowań, stodoły, strychy, ruiny, kościelne wieże, wiatraki itp., czasem dziuple drzew – a także budki lęgowe. Źródło: CPK, Zielona Interia Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najnowszy raport pokazuje, co zabija ptaki na świecie. Są też dobre wiadomości
BirdLife International co roku analizuje stan populacji ptaków na całym świecie. Najnowszy raport pokazuje niepokojące trendy, ale też daje nadzieję – wyraźnie wzrósł obszar ochrony kluczowych dla bioróżnorodności stanowisk, a niektóre gatunki udało się uratować.
Spis treści Więcej gatunków zagrożonych Największe zagrożenia dla ptaków Co możemy zrobić, by ratować zagrożone gatunki? Co roku organizacja BirdLife International ocenia status zagrożenia ponad 11 tys. gatunków ptaków wpisanych na Czerwoną Listę Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody. Najnowszy raport State of the World’s Birds 2025 opisuje kluczowe trendy w ornitologii i ochronie ptaków w ostatnim roku. Podsumowuje zmiany w stanie ochrony gatunków ptaków na świecie, zagrożenia wpływające na ich spadek liczebności oraz skuteczność działań ochronnych. Są powody zarówno do radości, jak i do zmartwień. Więcej gatunków zagrożonych Według raportu 25 gatunków ptaków zakwalifikowano do wyższych kategorii zagrożenia ze względu na realne pogorszenie sytuacji, a tylko 7 gatunków do niższych kategorii z powodu poprawy stanu. Szczególną uwagę zwrócono na 16 migrujących gatunków siewkowatych, których populacje spadły o ponad jedną trzecią w ostatnich dekadach. U niektórych gatunków tempo kurczenia się populacji przyspiesza, co wskazuje na konieczność pilnych badań i skoordynowanej ochrony wzdłuż szlaków migracyjnych. Pięć gatunków uznano za wymarłe, w tym aż cztery endemiczne dla Hawajów: Ou, Kauai Nukupuu, Maui Nukupuu i Maui Akepa. Mimo intensywnych poszukiwań nie odnotowano ich obecności od wielu lat. Przyczyny ich wyginięcia to m.in. choroby przenoszone przez obce gatunki, utrata i degradacja siedlisk oraz inwazyjne gatunki drapieżne. Z drugiej strony, przypadki przesunięcia do niższych kategorii zagrożenia pokazują skuteczność ochrony. Okinawiak (gatunek dzięcioła występujący na wyspie Okinawa w Japonii) został przesunięty z kategorii krytycznie zagrożonej do zagrożonej, dzięki ochronie lasów i zwalczaniu jego naturalnego wroga – mangusty. Populacja tego dzięcioła, mimo że nadal bardzo niewielka (100–300 dorosłych osobników), uznawana jest za stabilną. Największe zagrożenia dla ptaków Najsilniejszy negatywny wpływ na zagrożone gatunki ptaków mają: rolnictwo (dotyczy 73% gatunków), wycinki lasów (50%), inwazyjne gatunki obce (43%), polowania (41%), zmiany klimatyczne (37%). Udział gatunków zagrożonych przez polowania wzrósł z 34% do 41%. Wzrósł też poziom zagrożenia z powodu pożarów, zmian klimatycznych, zanieczyszczeń i inwazyjnych gatunków – o 3-5 punktów procentowych. Co możemy zrobić, by ratować zagrożone gatunki? Raport podkreśla, że dzięki skutecznej ochronie możliwe jest powstrzymanie wymierania gatunków i odbudowa populacji. Kluczowym działaniem jest ochrona obszarów kluczowych dla bioróżnorodności (Key Biodiversity Areas – KBA). Obszar KBA objętych formami ochrony wzrósł globalnie z 11% w 1980 r. do prawie 44% w 2024 r. To wyraźny znak postępu w ochronie siedlisk i gatunków na całym świecie oraz powód do radości, nie tylko dla naukowców. Źródło: BirdLife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowy rezerwat na Podkarpaciu chroni unikatową rzekę płynącą do Morza Czarnego
Na Podkarpaciu powołano nowy rezerwat przyrody – „Przełom Strwiąża”. To jeden z największych w regionie, a jego wyjątkowość wynika nie tylko z walorów przyrodniczych, lecz także z jedynej w Polsce rzeki, która nie płynie do Bałtyku.
Spis treści Wyjątkowy rezerwat na północ od Bieszczadów Historia sięgająca dóbr królewskich Obfitość chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów i porostów Obszar nowego rezerwatu to ponad 437 ha, co czyni go jednym z największych na Podkarpaciu. Blisko 99% jego powierzchni znajduje się pod zarządem Lasów Państwowych, fragment koryta rzeki Strwiąż nadzorują Wody Polskie. Wyjątkowy rezerwat na północ od Bieszczadów Teren znajduje się w województwie podkarpackim, między Brzegami Dolnymi a Krościenkiem, w Górach Sanocko-Turczańskich, leżących na północ od Bieszczadów. Akt założycielski podpisano 28 lipca 2025 r. Rezerwat utworzono w ramach ogólnopolskiej inicjatywy „100 rezerwatów na 100‑lecie Lasów Państwowych”; jest to już 105. rezerwat w regionie i kolejny z szeregu powołanych w ramach tej akcji. Obejmuje malowniczy przełomowy odcinek doliny rzeki Strwiąż, który znajduje się pomiędzy szczytami Kiczery i Kuźmina i ma zaledwie ok. 200 metrów szerokości w najwęższym miejscu. Przebiega tam droga krajowa oraz linia kolejowa z czasów Austro-Węgier. Rzeka Strwiąż to unikat – to jedyna w Polsce duża rzeka, której wody nie płyną do Bałtyku, tylko do Dniestru i dalej do Morza Czarnego. Jeszcze tylko niewielki potok Mszaniec należy do zlewiska tego morza. Historia sięgająca dóbr królewskich Miejsce to ma też od lat historyczne znaczenie, bo od lat pozostawało w rękach państwowych. Były to najpierw tereny królewskie, następnie tzw. dobra kameralne cesarstwa Austro-Węgier, a w międzywojniu należały do Nadleśnictwa Berehy Dolne. Leśnicy proponowali ochronę tego obszaru już w latach 90. i od tego czasu jest wyłączony z gospodarki leśnej. Ostatecznie, po konsultacjach społecznych z NGO-sami i mieszkańcami, rezerwat objął większy teren. Obszar porastają buczyny karpackie i lasy o wysokim stopniu naturalności (typu N1), zasiedlone przez wskaźnikowe mchy i porosty. Obfitość chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów i porostów W nowym rezerwacie występują liczne rzadkie i chronione gatunki flory, fauny i grzybów — w tym orlik krzykliwy i bocian czarny, dla których wyznaczono strefy ochronne. Zidentyfikowano tu aż 64 stanowiska chronionych organizmów, w tym 33 stanowiska porostów: np. puchlinki ząbkowanej i granicznika płucnika. To jedno z najważniejszych miejsc występowania ksylobiontów (organizmów żyjące na martwym drewnie) w regionie. Źródło: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Lasy Państwowe Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największe rezerwaty przyrody w Polsce to prawdziwe perły rodzimych krajobrazów
Rezerwaty przyrody są powoływane w celu zapewnienia ochrony najcenniejszych i najbardziej unikatowych obszarów naturalnych kraju, od pierwotnych lasów, przez rozległe mokradła, aż po historyczne krajobrazy. W polskim systemie ochrony środowiska są składnikiem kluczowym, gwarantującym zachowanie bioróżnorodności, procesów ekologicznych, dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Jakie są największe rezerwaty przyrody w Polsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym właściwie jest rezerwat przyrody? Jakie są największe rezerwaty przyrody w Polsce? Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej Stawy Milickie Bliżyńskie Lasy Naturalne Nadgoplański Park Tysiąclecia Liczba rezerwatów przyrody w Polsce rośnie z roku na rok. U progu XXI stulecia takich obiektów było 1307. W ciągu dekady wartość ta wzrosła do 1463, co wskazywało na konsekwentny rozwój sieci obszarów chronionych. Po 2010 roku tempo wyraźnie wyhamowało. W latach 2012–2016, przybyło 29 rezerwatów. Na szczęście w następnych latach powrócono do umiarkowanego wzrostu. W 2022 roku liczba rezerwatów wyniosła 1512. Dwa lata później, w związku z inicjatywą „100 rezerwatów na 100-lecie Lasów Państwowych”, przyrost nabrał tempa. Już w kwietniu w Polsce istniało 1525 takich obszarów, a w ciągu roku liczba ta zwiększyła się o 87 kolejnych rezerwatów. Czym właściwie jest rezerwat przyrody? Gdy mowa o rezerwacie przyrody, na myśli trzeba mieć obszarową formę ochrony przyrody, której zadaniem jest ochrona siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin, zwierząt i grzybów, a także elementów przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych. Cel ten jest osiągany poprzez zachowanie, zrównoważone użytkowanie i odnawianie zasobów przyrodniczych. W Polsce ochroną rezerwatową obejmowane są obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, na które składają się: ekosystemy, ostoje, siedliska przyrodnicze (roślin, zwierząt i grzybów), a także twory i składniki przyrody nieożywionej, które przedstawiają szczególną wartość przyrodniczą, naukową, kulturową lub krajobrazową. W tym miejscu należy podkreślić, że w ramach rezerwatu ochronie może podlegać nie zawsze całość przyrody na danym obszarze. Rezerwat przyrody a park narodowy Właśnie ta cecha w największej mierze pozwala odróżnić rezerwaty od parków narodowych. Jako forma ochrony przyrody, park narodowy jest obszarem wyróżniającym się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi. Obszar objęty taką ochroną nie może być mniejszy niż 1000 ha, a w jego granicach działaniom ochronnym podlega ogół przyrody i walorów krajobrazowych. W przypadku rezerwatów przyrody, wymóg minimalnej powierzchni nie istnieje, a ochroną mogą być objęte jedynie wybrane składniki przyrody. Właśnie ta ostatnia cecha jest kluczowa dla rozróżnienia ról funkcjonalnych parków narodowych i rezerwatów. Bo o ile druga z wymienionych form ochrony także może mieć charakter kompleksowy, to dzięki możliwości skupienia się na konkretnych, szczególnie cennych lub wrażliwych składnikach, zapewnia ogromną elastyczność i precyzję działania wszędzie tam, gdzie szersze podejście nie jest konieczne lub możliwe. Rodzaje rezerwatów przyrody w Polsce Zależnie od głównego przedmiotu ochrony, polskie prawo definiuje dziewięć rodzajów rezerwatów przyrody: leśny (chroni fragmenty i pozostałości dawnych puszcz o charakterze pierwotnym, typy zbiorowisk leśnych i stanowiska drzew na granicach zasięgu), florystyczny (skupia się na populacjach i siedliskach gatunków lub grup gatunków roślin zarodnikowych i kwiatowych oraz grzybów kapeluszowych i porostów ), torfowiskowy (chroni zbiorowiska i gatunki torfowisk niskich, przejściowych i wysokich), faunistyczny (powoływany w celu ochrony populacji i siedlisk ssaków, gadów, płazów, ptaków, ryb i bezkręgowców), krajobrazowy (obejmujący ochroną krajobrazy przedstawiające cechy naturalne, które są charakterystyczne dla poszczególnych regionów geograficznych, często wraz z występującymi zabytkami), przyrody nieożywionej (obejmuje odkrywki geologiczne, gleby, zjawiska krasowe, formy skalne, jaskinie, szatę naciekową, stanowiska skamieniałości, przykłady procesów kształtujących powierzchnię Ziemi, w tym erozji, utwory geologiczne i wydmy), wodny (chroni wody jezior, potoków, rzek i morza wraz z występującymi gatunkami zwierząt i zbiorowiskami roślin), stepowy (powoływany w celu zapewnienia ochrony muraw ciepłolubnych, porastających przede wszystkim podłoże wapienne i gipsowe), słonoroślowy (obejmujący ochroną słonorośla nadmorskie i śródlądowe). Dodatkowo, w celu zapewnienia większej precyzji w określeniu przedmiotu ochrony, rezerwaty mogą być dzielone na typy i podtypy. Ustawodawca dopuszcza zastosowanie dwóch równoległych podziałów: wskazującego na główny przedmiot ochrony i dominujący typ ekosystemów. Jakie są największe rezerwaty przyrody w Polsce? Do kwietnia 2024 roku, rezerwaty przyrody zajmowały łączną powierzchnię około 169 tys. ha, a liczba ta wciąż rośnie. Większość obszarów objętych tą formą ochrony zajmuje od kilku do kilkudziesięciu hektarów. Te, których powierzchnia mierzona jest trzycyfrową liczbą są w mniejszości, a obszary o powierzchni powyżej 1000 ha to właściwie ewenement. Dla porównania, 23 istniejące w naszym kraju parki narodowe zajmują łącznie 329,5 tys. ha. Największy z nich – Biebrzański Park Narodowy – legitymuje się powierzchnią 59223 ha, czyli niemal siedmiokrotnie większą niż największy rezerwat przyrody. Który obszar dzierży ten tytuł? Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej Największy rezerwat przyrody w Polsce to Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej. Obszar rozpościerający się w województwie podlaskim, na terenie nadleśnictw Białowieża, Browsk i Hajnówka, ma imponującą powierzchnię 8581,62 ha. Składa się z dziewiętnastu fragmentów w obrębie kompleksu Puszczy Białowieskiej, z których każdy ma różną wielkość i kształt. Jako teren o znaczeniu międzynarodowym dla ochrony siedlisk i gatunków, w całości został objęty Europejską Siecią Ekologiczną Natura 2000. Cel ochrony Nadrzędnym celem powołania rezerwatu Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej było zachowanie w stanie naturalnym fragmentów jednego z największych europejskich pierwotnych lasów nizinnych. Podejmowane w tym celu działania obejmują ochronę pierwotnych lasów liściastych i mieszanych, ich nadzwyczajnej różnorodności biologicznej i umożliwienie niezakłóconego przebiegu procesów przyrodniczych. Celem istnienia rezerwatu jest także ochrona siedlisk reliktowej fauny motyli, wyróżniającej się bogactwem gatunków i występowaniem endemitów. Obszar ochrony rezerwatowej stanowi integralną część szerszego kompleksu Puszczy Białowieskiej, wpisanego na listę UNESCO. Zlokalizowany w strefie ochrony ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego, gdzie człowiek nie ingeruje w zachodzące naturalnie procesy, pozostaje miejscem unikatowym, zapewniającym idealne warunki do badań nad ekosystemami niezmienionymi przez ludzką działalność. Flora rezerwatu Dla Lasów Naturalnych Puszczy Białowieskiej charakterystyczna jest obecność monumentalnych drzew, z których wiele rośnie od ponad 500 lat: dębów, lip, jesionów, grabów i klonów. Tamtejsze lasy zachowały unikatową, wielopiętrową, różnowiekową i wielogatunkową strukturę, która jest typowa dla lasów pierwotnych. Na tamtejszą florę roślin naczyniowych składa się około 1070 gatunków, z czego ponad 100 podlega ochronie prawnej. Drzewostany są zdominowane przez świerk, sosnę, brzozę, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, olszę czarną i jesion wyniosły. Niezwykle istotnym elementem tamtejszego ekosystemu jest martwe drewno, zapewniające warunki bytowe licznym gatunkom roślin, grzybów i zwierząt. Właśnie ta cecha rezerwatu jest kluczowa dla utrzymania pełnej bioróżnorodności i zachowania naturalnych cykli ekologicznych. Fauna rezerwatu Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej stanowią kluczową ostoję dla polskiej populacji największego ze wszystkich europejskich ssaków – żubra europejskiego. Poza tym, rezerwat jest domem dla innych ssaków, m.in. wilka, rysia, łosia, jelenia i dzika. Występuje tam ponad 250 gatunków ptaków, w tym bielik, dzięcioł trójpalczasty, puszczyk mszarnik i głuszec. Doskonałe warunki do życia znalazły tam także bezkręgowce. Szczególnie licznie reprezentowane są chrząszcze i motyle. Stawy Milickie Obszar położony na Dolnym Śląsku, w Dolinie Baryczy, jest największym rezerwatem w województwie dolnośląskim i drugim największym w Polsce. Rezerwat faunistyczny Stawy Milickie zajmuje powierzchnię 5298,15 ha. Obszar wchodzący w skład Parku Krajobrazowego Dolina Baryczy rozciąga się na terenie dwóch gmin: Milicz i Żmigród. Cel ochrony Rezerwat Stawy Milickie jest jedną z najważniejszych ostoi ptaków wodno-błotnych w Polsce. Obszar ten został objęty ochroną w celu zachowania cennej przyrody Doliny Baryczy – starorzeczy, rozległych łąk, kompleksu stawów rybnych i terenów podmokłych. Wszystkie te tereny od dawna są siedliskiem dla licznych rzadkich i chronionych gatunków zwierząt i roślin. Ze względu na swoją wyjątkową wartość, obszar ten został włączony do programu ONZ Living Lakes jako jeden z 13 unikatowych obszarów wodnych na świecie. Flora rezerwatu Różnorodność i bogactwo tamtejszej flory szczególnie uwidacznia się w obszarach wodnych i brzegowych. W rezerwacie Stawy Milickie występuje wiele rzadkich gatunków, jak choćby koleantus delikatny, uwroć czy lindernia. Obfita roślinność wodna i szuwarowa obejmuje gatunki takie jak choćby psianka słodkogórz, tatarak trawiasty, kosaciec żółty, oczeret jeziorny, kropidło wodne, krwawnica pospolita, pałka szerokolistna, jaskier wielki, strzałka wodna, mozga trzcinowata, żabieniec babka wodna, knieć błotna czy niezapominajka błotna. Fauna rezerwatu Stawy Milickie są prawdziwym rajem dla ornitologów i każdego, kto lubi spędzać czas na obserwowaniu ptaków. Występuje tam około 300 gatunków, z czego 180 to gatunki lęgowe. Wśród pierzastych mieszkańców rezerwatu warto wymienić choćby łabędzia krzykliwego, pogorzałkę zwyczajną, bączka, bąka, kanię rudą, rybitwę czarną i rzeczną, bociana czarnego, błotniaka stawowego, krakwę, gęgawę, zimorodka i żurawia. Nie brakuje tam ptaków drapieżnych. Ta grupa jest reprezentowana przez bielika, jastrzębia, kobuza, trzmielojada i rybołowa. Obszar rezerwatu jest również siedliskiem dla około 34 gatunków ryb, 5 gatunków gadów, 13 gatunków płazów i 56 gatunków ssaków. Ostatnia wymieniona gromada jest reprezentowana między innymi przez borowiaczka i popielicę szarą. Bliżyńskie Lasy Naturalne Bliżyńskie Lasy Naturalne to młody rezerwat. Został powołany 27 maja 2025 roku, na terenie Puszczy Świętokrzyskiej, w granicach obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Obszar podlegający ochronie rozpościera się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów i Łączna, w powiecie skarżyskim (województwo świętokrzyskie) i zajmuje powierzchnię 2964,91 ha. Utworzenie rezerwatu było wydarzeniem wyjątkowym. Dlaczego? Ze względu na powierzchnię obszaru chronionego. Od 22 lat w Polsce nie powołano tak dużego rezerwatu przyrody. Cel ochrony Ten wyjątkowy obszar objęto ochroną rezerwatową w celu odtworzenia i zachowania naturalnych lasów, w szczególności kompleksu bukowo-jodłowego, ale także innych typów ekosystemów leśnych. Podejmowane w tym celu działania obejmują utrzymanie drzewostanów o strukturze wiekowej, gatunkowej i przestrzennej, która pozostaje charakterystyczna dla starych lasów naturalnych, a także zachowanie naturalnej obfitości obumierających i martwych drzew, kształtowanej przez spontaniczne procesy przyrodnicze. Ochroną objęto są również specyficzne gatunki roślin, grzybów i zwierząt, występujących w tych lasach. Dotyczy to także rzadkich, chronionych i reliktowych składników biocenozy Puszczy Świętokrzyskiej. Flora rezerwatu Rezerwat jest domem dla wielu rzadkich i chronionych roślin. W tym miejscu należy wskazać na gatunki takie jak: turzyca Davalla i a buławnik mieczolistny i czerwony, czosnek niedźwiedzi, parzydło leśne, widłak jałowcowaty, podrzeń żebrowiec, wawrzynek wilczełyko, podkolan biały i kruszczyk błotny. Wśród okazów tamtejszej flory warto wymienić także liczne epifity. Do tej grupy zaliczają się między innymi rzadkie mchy i porosty, jak Neckera pennata, Frullania dilatata, Homalia trichomanoides, Buxbaumia viridis i Dicranum viride. Fauna rezerwatu Rezerwat jest ostoją dla licznych gatunków owadów, z których wiele uważa się za relikty lasów pierwotnych. Należą do nich podlegające ścisłej ochronie chrząszcze, jak Boros schneideri, Cucujus haematode, Rhysodes sulcatus, Ampedus melanurus i Phaenops cyanea. Licznie występują tam także płazy (m.in. traszka grzebieniasta, rzekotka drzewna), ptaki (m.in. puszczyk uralski, dzięcioł białogrzbiety) i ssaki (m.in. mopek, borowiec leśny, orzesznica i wilk szary). Nadgoplański Park Tysiąclecia Największy rezerwat przyrody w województwie kujawsko-pomorskim rozpościera się w bezpośrednim sąsiedztwie jeziora Gopło. Od 14 kwietnia 2014 roku zajmuje powierzchnię 1988,61 ha (w dniu powołania ochroną objęto obszar o powierzchni 12683,76 ha). Swoim zasięgiem obejmuje dwie gminy: Jeziora Wielkie i Kruszwica. Należy wspomnieć, że na mocy rozporządzenia wojewody bydgoskiego nr 252 z 10 grudnia 1992 r. (zm. rozporządzeniem nr 29 z 31 sierpnia 1998 r.) powołano park krajobrazowy funkcjonujący pod identyczną nazwą, o powierzchni 8898 ha. W rezultacie na terenie rezerwatu powstał obszar chroniony, który częściowo funkcjonuje jako rezerwat przyrody, a częściowo jako park krajobrazowy. Cel ochrony Rezerwat ma za zadanie zachować cenne fragmenty ekosystemu wodno-błotnego, łąkowego i leśnego wraz z całą różnorodnością tamtejszej flory i fauny. Szczególny nacisk położono na awifaunę. Działania ochronne dotyczą miejsc lęgowych ptaków wodnych i błotnych, siedlisk ptaków przelotnych i zimujących, a także torfowisk i innych środowisk bagiennych i wilgotnych. Celem istnienia rezerwatu jest także zachowanie naturalnie ukształtowanego krajobrazu polodowcowego, a także zabezpieczenie wartości historycznych tego regionu, które są ściśle związane z początkami polskiej państwowości. Flora rezerwatu Na florę Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia składa się ponad 860 gatunków roślin naczyniowych. W regionie doskonale zachowały się zbiorowiska roślin wodnych, szuwarowych i bagiennych. Ze 120 zbiorowisk roślinnych, na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia wyróżniono 107 zbiorowisk nieleśnych i 13 leśnych. Cennymi okazami we florze rezerwatu są chronione gatunki storczyka, jak choćby kruszczyk szerokolistny, kukułka szerokolistna, lipiennik Loesela i kruszczyk błotny. Fauna rezerwatu Pod względem faunistycznym, największym bogactwem rezerwatu są występujące tam ptaki. Wśród nich należy wymienić: gęgawę, łabędzia niemego, perkoza rdzawoszyjnego, żurawia, zausznika, a także błotniaka łąkowego i stawowego. Występują tam także gady (jaszczurka zwinka, zielona i żyworodna, padalec zwyczajny i zaskroniec zwyczajny), płazy (kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropucha zielona i szara, rzekotka drzewna), liczne gatunki ryb (między innymi karpie, krąpie, karasie, płocie, tołpygi i węgorze) i ssaków (między innymi jelenie europejskie, sarny, dziki, borsuki, gronostaje, piżmaki i gacki brunatne). Ochrona dziedzictwa historycznego Nadgoplański Park Tysiąclecia skupia się także na ochronie miejsc historycznych, takich jak Mysia Wieża i Kruszwica. Ta swoista integracja wynika z postrzegania historii i krajobrazów naturalnych jako nierozerwalnie powiązanych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ostatnia deska ratunku dla nosorożca północnego. Niezwykły wysiłek przyrodników
Ten gatunek nosorożca jest na skraju całkowitego wyginięcia – przy życiu pozostały tylko dwie samice. A jednak naukowcy nie ustają w próbach jego ocalenia, a National Geographic – w dokumentacji tego niezwykłego przedsięwzięcia.
Spis treści Ratowanie nosorożca północnego: in vitro, surogatki i „hormonalny zwiadowca” Czy komórki macierzyste pomogą w ratowaniu nosorożca? Udział National Geographic Niedawno naukowcy osiągnęli przełom w ratowaniu nosorożca północnego. Udało się doprowadzić do pierwszej na świecie udanej ciąży przy użyciu zapłodnienia in vitro. Chociaż surogatka imieniem Curra zmarła po kilku miesiącach ciąży z powodu infekcji bakteryjnej, samo zagnieżdżenie się zarodka potwierdziło skuteczność metody. Ratowanie nosorożca północnego: in vitro, surogatki i „hormonalny zwiadowca” W ramach projektu „BioRescue”, międzynarodowy zespół naukowców planuje w najbliższych miesiącach kolejną próbę implantacji zarodka nosorożca północnego. Surogatką zostanie samica nosorożca południowego. To drugi podgatunek nosorożca białego, nie zagrożony tak bardzo jak nosorożec północny. Dotychczas udało się stworzyć około 30 zarodków z zachowanego nasienia samców oraz komórek jajowych jednej z dwóch ostatnich samic imieniem Fatu. Druga – Najin – ma już 35 lat. Obie żyją w rezerwacie Ol Pejeta w Kenii pod stałą ochroną. Ten ambitny projekt ma na celu przywrócenie populacji tego gatunku w ich naturalnym środowisku. Z pewnością jednak zajmie to dekady. Wyzwań jest wiele – od ograniczonej liczby zarodków, przez konieczność zsynchronizowania cyklu płciowego samic, po edukację potomstwa przez istniejące jeszcze nosorożce, by mogły uczyć się właściwych dla swojego gatunku zachowań społecznych. Aby nie przegapić odpowiedniego momentu na implantację zarodka, naukowcy korzystają z pomocy wysterylizowanego samca, który ma pełnić funkcję „zwiadowcy hormonalnego”. Kopulacja wywołuje bowiem u samicy fizjologiczne zmiany, które zwiększają szanse powodzenia implantacji. Czy komórki macierzyste pomogą w ratowaniu nosorożca? BioRescue nie poprzestaje na technice in vitro – planuje także wykorzystać zaawansowane metody inżynierii komórkowej. Zespół pracuje nad przekształceniem komórek skóry z zakonserwowanych tkanek w komórki jajowe i plemniki, co pozwoliłoby stworzyć nowe zarodki z większą różnorodnością genetyczną. Podobne techniki dały już efekt u myszy, ale ich zastosowanie u nosorożców wymaga dalszych badań. Historia najbliższego krewniaka – nosorożca południowego – daje naukowcom nadzieję. Pod koniec XIX wieku jego liczba spadła prawdopodobnie do około 20 osobników, lecz intensywna ochrona i działania konserwatorskie doprowadziły do odbudowy populacji do niemal 17 tys. osobników. Naukowcy wierzą, że przy odpowiednich działaniach podobny sukces osiągną też z nosorożcem północnym. Alternatywą (choć mniej pożądaną) jest krzyżowanie nosorożców północnych z południowymi, jednak to zatarłoby charakterystyczne cechy nosorożców północnych, takie jak owłosione uszy czy przystosowanie do podmokłego środowiska. Różnice genetyczne mogłyby też wpłynąć na odporność na choroby. Projekt BioRescue wspierają liczni partnerzy: Ministerstwo Edukacji i Badań, Instytut Leibniza w Niemczech, Safari Park w Czechach, Służba Ochrony Przyrody w Kenii, Ol Pejeta Conservancy, a także japoński naukowiec Katsuhiko Hayashi, który specjalizuje się w biologii komórek macierzystych. Dzięki jego metodom z użyciem komórek skóry zidentyfikowano potencjalną możliwość odbudowania populacji do 12 osobników z unikatowym zestawem genów. Udział National Geographic National Geographic dokumentuje wysiłki przyrodników. Na wrzesień tego roku zaplanowano premierę filmu dokumentalnego „The last rhinos. A new hope”. Fotografka Ami Vitale zaangażowała się w długoterminowy projekt fotograficzny, który znalazł się na łamach National Geographic. Jej zdjęcia publikujemy w tym artykule. Jedno z nich (poniżej) zostało uznane za najlepszą fotografię National Geographic 2024 roku i jedno z najciekawszych zdjęć XXI wieku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/07/Screenshot-2025-07-24-at-14-11-36-National-Geographic-Pictures-of-the-Year-8ed3943.png" width="961" height="628" alt="70-dniowy martwy płód nosorożca północnego. Surogatką była samica nosorożca południowego, która zmarła w wyniku infekcji. Fot. Ami Vitale/National Geographic" title="70-dniowy martwy płód nosorożca północnego. Surogatką była samica nosorożca południowego, która zmarła w wyniku infekcji. Fot. Ami Vitale/National Geographic" /> Źródło: National Geographic
Powstał globalny atlas podziemnej grzybni. Zmienia naszą wiedzę o biosferze Ziemi
Mapa bioróżnorodności podziemnych grzybów mykoryzowych została właśnie opublikowana w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. To pierwsze tak dokładne opracowanie danych DNA grzybów z całego świata, które może pomóc w ochronie ekosystemów i klimatu.
Spis treści Grzyby mykoryzowe: podziemne serce ekosystemów Niezwykła mapa światowej grzybni Olbrzymie przedsięwzięcie badawcze Naukowcy opublikowali pierwszą na świecie szczegółową mapę bioróżnorodności podziemnych grzybów mykoryzowych. Mykoryza to symbioza między grzybami a korzeniami roślin. To zjawisko kluczowe dla życia i zdrowia wielu roślin, w tym drzew. Grzyby dostarczają roślinom wodę i składniki mineralne (np. fosfor), a w zamian otrzymują produkty fotosyntezy (cukry). Nowa mapa to krok milowy w poznaniu funkcjonowania ekosystemów na całym świecie. Grzyby mykoryzowe: podziemne serce ekosystemów Grzyby mykoryzowe odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu ekosystemów: wspomagają rośliny w pobieraniu składników odżywczych, magazynują ogromne ilości węgla (ok. 13 miliardów ton CO₂ rocznie), regulują obiegi wody i składników mineralnych. Mimo to, do tej pory pozostawały niemal całkowicie pomijane w strategiach ochrony środowiska, politykach klimatycznych i działaniach na rzecz odbudowy przyrody. Te podziemne ekosystemy mają ogromny, lecz dotąd słabo poznany wpływ na funkcjonowanie całej biosfery. Wśród grzybów mykoryzowych można wyróżnić dwa główne typy ich symbiozy z roślinami. Ektomykoryza polega na tym, że strzępki grzybni nie wnikają do wnętrza komórek korzenie roślin, lecz oplatają je z zewnątrz. Grzyby ektomykoryzowe dominują w chłodniejszym klimacie. W cieplejszym (np. Azji Południowo-Wschodniej) zdecydowanie przeważa endomykoryza, czyli głębsza symbioza grzybni z korzeniem, w której strzępku grzyba wnikają do wnętrza komórek gospodarza. Niezwykła mapa światowej grzybni Badanie opublikowane w „Nature” stanowi efekt współpracy międzynarodowej sieci naukowców zrzeszonych w inicjatywie SPUN (Society for the Protection of Underground Networks), która rozpoczęła działalność w 2021 roku. Przeanalizowano w nim ponad 2,8 miliarda sekwencji DNA grzybów zebranych z 130 krajów. Dzięki temu udało się stworzyć mapę mikoryzy na całym świecie, z rozdzielczością 1 km². Nowa, przełomowa mapa pokazuje, że ponad 90% najbardziej zróżnicowanych ekosystemów grzybów mikoryzowych leży poza obszarami chronionymi. To odkrycie budzi poważne obawy o zdrowie ekosystemów, głównie lasów. Dzięki „podziemnemu atlasowi” będzie można wyznaczać nowe obszary ochrony i wspierać regenerację zdegradowanych terenów. Tylko 9,5% obszarów o największej różnorodności mikoryz znajduje się obecnie w granicach terenów chronionych (parków narodowych itp.). SPUN ostrzega, że dalsze zaniedbywanie grzybowych ekosystemów może prowadzić do pogłębienia kryzysu klimatycznego. Dr Toby Kiers ze SPUN podkreśla, że brak ochrony grzybów mikoryzowych spowalnia regenerację lasów i pogarsza stan upraw. Olbrzymie przedsięwzięcie badawcze Zespół badawczy składa się z ponad 400 naukowców i 96 badaczy terenowych z 79 krajów, którzy zbierali próbki z trudno dostępnych rejonów, m.in. z Mongolii, Bhutanu, Pakistanu czy Ukrainy. Do tej pory przeanalizowano dane z ponad 40 tys. próbek, obejmujących 95 tys. taksonów mikoryz. Mimo to, atlas pokrywa jedynie 0,001% powierzchni Ziemi. Dlatego SPUN apeluje o dalsze wsparcie i współpracę, by zwiększyć zakres badań i dokładność map. Eksperci, tacy jak dr Michael Van Nuland i prof. César Rodriguez-Garavito, zaznaczają, że mapa jest przełomowym narzędziem, które powinno zostać włączone do globalnej polityki klimatycznej i ochrony przyrody. Na przykład wybrzeże Ghany to jeden z globalnych „hotspotów” mikoryzowych, który jednak znika w tempie 2 metrów rocznie z powodu erozji, co pokazuje pilną potrzebę ochrony. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Mljet to Chorwacja w najpiękniejszym wydaniu. Urzeka zielenią i spokojem
Mljet, znana jako „zielona wyspa”, to zdaniem wielu najpiękniejsze miejsce w Chorwacji. Zachwyca dziką przyrodą i błogim spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Na jej terenie rozciąga się park narodowy, chroniący tamtejszą przyrodę.
Spis treści: Gdzie znajduje się Mljet? Park Narodowy Mljet Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Przyroda Parku Narodowego Mljet Atrakcje wyspy Mljet Rajska wyspa niedaleko Polski? Tak, jest taka. To Mljet – ósma pod względem wielkości wyspa Adriatyku. Należy do Chorwacji, czyli bezdyskusyjnie jednej z najpopularniejszych destynacji zagranicznych wojaży Polaków. Około 75 proc. powierzchni wyspy porastają lasy, a ponad 30 proc. podlega ochronie w ramach parku narodowego. Gdzie znajduje się Mljet? Mljet, najbardziej wysunięta na południe ze wszystkich większych wysp Chorwacji, należy do Południowej Dalmacji. Jest zlokalizowana na zachód od Dubrownika i na południe od półwyspu Pelješac, od którego oddziela ją Mljetski kanal. Wyspa Mljet ma 37 km długości, a jej szerokość nie przekracza 3 km. Park Narodowy Mljet W Chorwacji nie brakuje pięknych miejsc, które cechują się wybitnymi walorami przyrodniczymi. Park Narodowy Krka, czyli cud natury w środkowej części malowniczej Dalmacji czy górski Park Przyrody Biokovo – takie przykłady można mnożyć i mnożyć. Wśród najpiękniejszych zakątków śródziemnomorskiego kraju nie można nie wymienić trzech parków narodowych, które znajdują się na wyspach. To PN Wysp Briońskich, PN Koranti i „bohater” tego artykułu – Park Narodowy Mljet. Mljet National Park obejmuje swoimi granicami północno-zachodnią część wyspy. Rozciąga się od terenu Crna klada do przylądka Goli, czyli do najdalej wysuniętego na zachód punktu. Swoimi granicami obejmuje miejscowości: Polače, Goveđari, Soline, Pristanište, Pomena. Park Narodowy Mljet został powołany 11 listopada 1960 roku. To wydarzenie śmiało można określić mianem przełomowego. Nie można bowiem nie wspomnieć, że wcześniej nie podejmowano prób objęcia ochroną oryginalnego ekosystemu na Adriatyku. Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Park Narodowy Mljet obejmuje obszar o powierzchni 5375 ha. W jego granicach znajduje się nie tylko teren w głębi wyspy, ale także pas morski o długości ok. 500 m. Krajobraz parku jest mocno pofałdowany. Tamtejsze wzgórza wapienne wznoszą się stromo i górują nad powierzchnią Adriatyku, odsłaniając bogactwo form krasowych. Obszary leśne są rozległe. Mljet jest jednym z niewielu miejsc, gdzie utrzymały się w swojej pierwotnej postaci. Jedną z największych osobliwości tamtejszej przyrody jest system słonych jezior. Przyroda Parku Narodowego Mljet Przyroda w parku jest niezwykle bujna i w wielu miejscach niemal nietknięta ręką człowieka. Ogromne zielone połacie tworzą niesamowity krajobraz i stwarzają dogodne warunki do bytowania wielu gatunkom zwierząt. Flora wyspy Mljet Do najcenniejszych skarbów parku i całej wyspy należy zaliczyć lasy sosny alpejskiej i dębu ostrolistnego. To właśnie te kompleksy należą do najbardziej nienaruszonych. Nie można zapomnieć o licznie występujących tam endemitach. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak: Centaurea ragusina (dubrovačka zečina), Anthyllis barba-jovis (Jupiterova brada), Euphorbia dendroides (drvenasta mlječika). Fauna wyspy Mljet Niegdyś świat zwierząt Mljet był bardziej zróżnicowany i liczniej reprezentowany. Zmieniło się to po 1909 roku, gdy na wyspę introdukowano mangustę małą, która miała ograniczyć tamtejszą populację węży. Udało się to osiągnąć, ale przy okazji zmniejszyła się też liczebność innych zwierząt, w tym ptaków, a mały drapieżnik zaczął tez wyrządzać szkody w gospodarstwach. Wśród ssaków dominują dziki euroazjatyckie, owce kanadyjskie i daniele zwyczajne. Wśród ptaków warto wymienić puchacza, puszczyka, syczka zwyczajnego, pustułkę zwyczajną, krogulca zwyczajnego i słowika rdzawego. Podwodny świat jest reprezentowany nie tylko przez liczne gatunki ryb, ale także przez małże i kraby. Węże zostały niemal całkowicie wytępione przez mangusty. Nie brakuje tam za to jaszczurek: zielonych, ostropyskich, murówek zwyczajnych i gekonów tureckich. Endemity wyspy Mljet Prawdziwe osobliwości kryją się w krasowych siedliskach podziemnych. We wciąż jeszcze niedokładnie zbadanych jaskiniach i jamach odkryto wiele endemicznych bezkręgowców, w tym gatunki takie jak: Pergamasus meledensis, Meledella werneri, Strouhaloniscus meledensis, Otiorrhynchus meledanus. Atrakcje wyspy Mljet Wyspa Mljet skrywa wiele wspaniałych atrakcji. Jej największym skarbem jest wspaniała przyroda, ale nie brakuje tam także ciekawych obiektów historycznych. Słone jeziora Jedną z największych ciekawostek są tamtejsze słone jeziora, które mają cechy ekosystemu morskiego i słodkowodnego. Ten osobliwy system tworzą dwa zbiorniki wodne: Wielkie Jezioro i Małe Jezioro. Wielkie Jezioro (Veliko jezero) zajmuje powierzchnię 145 ha i osiąga głębokość 46 m. Powstało w następstwie zalewania krasowego pola. Z otwartym morzem łączy się szerokim kanałem, który znajduje się w miejscu znanym jako Veliki most. Małe Jezioro (Malo jezero) znajduje się w północno-zachodniej części większego z dwóch słonych zbiorników. Łączy się z nim kanałem o długości 30 m i głębokości 50 cm, w miejscu znanym jako Mali most. Zajmuje powierzchnię 24 ha. W najgłębszym punkcie osiąga 29 m. Wyspa św. Marii i klasztor benedyktynów Niewielka Wyspa św. Marii znajduje się w centralnej części Wielkiego Jeziora. To właśnie tam swój klasztor wznieśli benedyktyni, którzy przybyli na wyspę w XII wieku. Na przestrzeni lat obiekt podlegał licznym przebudowom. Ostatnia nadała mu cechy renesansowe i gotyckie. Dwupiętrową budowlę z arkadowym korytarzem z dwóch stron otacza dziedziniec. W południowo-wschodnim narożniku muru obronnego wzniesiono wieżę obronną. Klasztor został opuszczony w 1869 roku. Gdy zakonnicy opuścili wyspę, budynek zaczął popadać w ruinę. Częściowo odnowiony, stał się siedzibą władz leśnych parku narodowego. Później działał tam hotel, który zamknięto w 1991 roku. Siedem lat później budynek został przywrócony diecezji dubrownickiej. Ruiny rzymskiego pałacu w Polače Pałac wzniesiony w III wieku miał charakter luksusowej rezydencji. Lokalizacja nie została wybrana przypadkowo. Obiekt powstał w miejscu, w którym był całkowicie odizolowany od wpływu wiatru i które zapewniało bliskość wody pitnej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ten plan zadecyduje o losie Puszczy Białowieskiej – ruszyły konsultacje
Plan zarządzania Puszczą Białowieską, przygotowany w ramach zobowiązań wobec UNESCO, właśnie udostępniono do publicznych konsultacji. Jego najważniejsze i najbardziej kontrowersyjne punkty dotyczą podziału Puszczy na strefy ochrony i możliwości wycinek.
Spis treści Jakie zmiany przewiduje plan zarządzania Puszczą Białowieską? Projekt budzi kontrowersje Puszcza Białowieska – bezcenny las Europy Od 7 lipca do 18 sierpnia 2025 potrwają konsultacje społeczne nad nowym planem zarządzania Puszczą Białowieską. Dokument ma kluczowe znaczenie dla przyszłości jednego z ostatnich pierwotnych lasów Europy i realizuje zobowiązania wynikające z wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jakie zmiany przewiduje plan zarządzania Puszczą Białowieską? „Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Białowieża Forest (część polska)” stanowi realizację zobowiązań wynikających z wpisu Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jego głównym celem jest wyznaczenie ram dla skutecznej ochrony tego wyjątkowego obszaru oraz zapewnienie zrównoważonego zarządzania częścią znajdującą się w granicach Polski. Plan będzie obowiązywał do 2050 roku. Każdy obiekt na liście UNESCO musi takowy plan posiadać, a Puszcza Białowieska, mimo że znajduje się na niej od 1979 roku, dotychczas go nie miała. Prace nad nim trwają od kilku lat. Celem jest spełnienie wymogów UNESCO, uniknięcie wpisania Puszczy na listę światowego dziedzictwa w zagrożeniu oraz połączenie ochrony przyrody z potrzebami mieszkańców, turystów i bezpieczeństwem granicy z Białorusią. Pod koniec czerwca projekt planu zaprezentowali w Białowieży wiceminister klimatu Mikołaj Dorożała i dyrektor IOŚ dr hab. Marcin Stoczkiewicz. Jednym z jego elementów jest podział puszczy na strefy, które określają, co w nich jest dozwolone, a co nie. Plan przewiduje cztery strefy, z czego strefa IV będzie podzielona na trzy mniejsze. Strefa I – obszar najściślejszej ochrony – ma mieć ok. 6 tys. ha (ponad 10% powierzchni Puszczy), II – ok. 16 tys. ha (28%), III - ponad 32 tys. ha (57%), i IV – dopuszczająca ochronę czynną – ponad 2 tys. ha (ponad 3,7%). Poza strefą buforową UNESCO nie będzie prowadzona gospodarka łowiecka. Na ponad 90 proc. obszaru UNESCO będzie można przebywać w celach rekreacyjnych, zbierać grzyby, jagody, zioła. Ważnym krokiem jest przesunięcie aż 2 tys. hektarów ze strefy IV do III. Projekt budzi kontrowersje Nie obyło się bez kontrowersji. Kością niezgody między władzami centralnymi a lokalnymi oraz nadleśnictwami jest właśnie wielkość strefy IV – jedynej, w której dopuszczalne będą wycinki drzew. Starosta hajnowski Andrzej Skiepko mówi, że samorządy chcą, aby jej powierzchnia wynosiła 18%, a nie 3,7%. Według niego to „zagrożenie dla istnienia puszczańskich nadleśnictw: Hajnówka, Białowieża i Browsk” oraz zatrudnienia dla leśników. Ekolodzy z Pracowni Na Rzecz Wszystkich Istot niepokoją się o dopuszczenie wycinek w podstrefie IVB, które według nich będą miały charakter przebudowy drzewostanu. – Jesteśmy oczywiście za tym, żeby lasy iglaste były zastępowane przez liściaste, bo tak zmienia się klimat naszej części świata, ale uważamy, że powinno to następować w sposób naturalny, bez ingerencji człowieka. Czyli świerk obumiera, pada na podłoże i jest domem dla różnych gatunków zwierząt i roślin, natomiast wokół odradza się las liściasty – tłumaczy Radosław Ślusarczyk z Pracowni. Z kolei dr hab. Michał Żmihorski, dyrektor Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży mówi, że wielkość IV strefy jest wyważonym kompromisem, a przebudowa drzewostanu jest w niektórych obszarach lasu uzasadniona. Puszcza Białowieska – bezcenny las Europy Puszcza Białowieska to jeden z ostatnich istniejących i najlepiej zachowanych naturalnych kompleksów leśnych o charakterze pierwotnym na niżu Europy, ostoja wielu rzadkich gatunków. Jako obiekt „Białowieża Forest” jest na Liście Światowego Dziedzictwa od 1979 r. Wtedy wpisana była na tę listę część puszczy w granicach Polski. W 1992 r., po wpisaniu białoruskiej części puszczy, stał się to obiekt transgraniczny. W 2014 r. dokonano zmiany granic obiektu: 56,6 tys. ha w Polsce i 82,3 tys. ha na Białorusi. Łączna powierzchnia obiektu to 142 tys. ha, a jego strefy buforowej 166,7 tys. ha. Źródło: Nauka w Polsce, TVN 24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rzut kotwicą to nie błahostka. Jej stosowanie zagraża przyrodzie Antarktyki
Statki turystyczne zapuszczają się coraz śmielej w obszary Antarktyki. Dopływają do miejsc, które kiedyś były niedostępne. Przyrodnicy ustalili właśnie, że już samo rzucenie kotwicy poważnie dewastuje morską przyrodę.
Spis treści: „Blizny” spowodowane przez kotwice Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki Kotwice to kluczowe wyposażenie statków. Służą do unieruchamiania jednostek poprzez zakotwiczenie o dno akwenu. Ich waga i rozmiary imponują – najcięższe ważą kilkadziesiąt ton, nie licząc łańcucha. Nie dziwne więc, że taki sprzęt jest w stanie siać spustoszenie w środowisku morskim. „Blizny” spowodowane przez kotwice Statki pływają po wszystkich oceanach. Nawet najbardziej odległe wody nie są dla nich niedostępne. Kiedy rzucają kotwicę, pozostawiają po sobie ślad. Kotwiczenie może nie tylko zakłócać życie morskie, ale także uszkadzać podmorskie kable lub rurociągi. Teraz międzynarodowy zespół naukowców zebrał pierwsze informacje dotyczące kotwiczenia i uszkodzeń spowodowanych przez łańcuchy w wodach Antarktyki. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Conservation Science”. View oEmbed on the source website – Działania na Antarktydzie podlegają wielu surowym przepisom dotyczącym ochrony środowiska, jednak kotwiczenie statków jest prawie całkowicie nieuregulowane – powiedział pierwszy autor Matthew Mulrennan, naukowiec badający morza i założyciel KOLOSSAL, organizacji non-profit zajmującej się ochroną oceanów w Kalifornii. Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki W tym roku naukowcy wykorzystali podwodne kamery do obserwacji dna morskiego w 36 miejscach na Półwyspie Antarktycznym i wyspie Georgia Południowa. Materiał filmowy rejestrowano blisko powierzchni, w toni wodnej i metr nad dnem morskim. Co udało się dostrzec? Faktycznie, tam, gdzie statki rzucały kotwice, widoczne były ślady. Na podłożu dna oceanicznego można zauważyć m.in. rowki i osady błota powstałe w wyniku wyciągania kotwic. I co chyba najważniejsze: w miejscach, gdzie doszło do naruszenia, nie było prawie żadnego życia morskiego. Badacze zaobserwowali tam zgniecione kolonie gąbek i brak biomasy. Życie morskie kwitło dopiero nieco dalej od miejsc kotwiczenia. Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki Okazuje się zatem, że eskapady antarktyczne mogą mieć poważny wpływ na podwodną przyrodę. Wiele gatunków organizmów żyjących w Antarktyce na głębokościach, na których można się zakotwiczyć, rośnie powoli i są to gatunki endemiczne. Kotwice to też potencjalne zagrożenie dla rozgwiazd antarktycznych, gigantycznych ośmiornic czy pająków morskich. – Wiemy, że skutki kotwiczenia w tropikalnych rafach mogą utrzymywać się przez dekadę. W mulistych osadach ślady kotwiczenia są nadal widoczne nawet po upływie dziesięciu lat – zauważyła współautorka publikacji, dr Sally Watson, geofizyk morski z Narodowego Instytutu Badań Wody i Atmosfery w Nowej Zelandii. Zaznaczyła, że organizmy w zimnych wodach rosną znacznie wolniej niż w cieplejszych temperaturach. Dlatego te w rejonie Antarktyki odbudowują się zdecydowanie dłużej. Eksperci sądzą, że kotwiczenie jest najbardziej pomijanym problemem ochrony oceanów pod względem globalnego zakłócenia dna morskiego. Szkody, które wyrządza, można porównać do trałowania dennego, czyli połowów polegających na ciągnięciu obciążonej sieci od samego dna morskiego. Źródło: Frontiers in Conservation Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wielki europejski kot powrócił z krawędzi wyginięcia. Jego populacja rozkwita
Encyklopedie trzeba będzie uaktualnić, ponieważ ryś iberyjski już nie jest na skraju wyginięcia. Najnowsze dane z Portugalii napawają optymizmem.Liczebność kota jest już tak duża, że można mówić o odradzaniu się gatunku.
Spis treści: Spektakularny powrót rysia iberyjskiego Jak przywracano populację rysia? To nie koniec ochrony – co dalej? Jeszcze kilkanaście lat temu populacja rysia iberyjskiego liczyła mniej niż 100 osobników. Obecnie – dzięki programom ochronnym, edukacji i odbudowie siedlisk – liczba tych pięknych kotów wzrosła do ponad 2400. To ogromny sukces działań ochronnych realizowanych w Hiszpanii i Portugalii. Spektakularny powrót rysia iberyjskiego Ryś iberyjski (Lynx pardinus), niegdyś uznawany za najbardziej zagrożonego kota na świecie, przeżywa spektakularny powrót dzięki ponad 20-letnim wysiłkom przyrodników w Hiszpanii i Portugalii. Według danych z 2024 roku, populacja tych drapieżników wzrosła o 19% w ciągu roku, osiągając rekordową liczbę 2401 osobników, z czego 2047 w Hiszpanii i 354 w Portugalii. Zgodnie z wynikami dorocznego spisu, liczebność rysia iberyjskiego wzrosła z 2021 w 2023 r. do 2401 w 2024 r., w którym urodziły się 844 kocięta. 1 557 osobników stanowiły dorosłe rysie, a 470 rozmnażające się samice. Było ich o 64 więcej niż w 2023 r. Jak przywracano populację rysia? Na początku naszego wieku ryś iberyjski był na skraju wyginięcia, z populacją poniżej 100 osobników. W Portugalii uznano go w 2007 roku za wymarłego. Wszystko przez utratę siedlisk, zmniejszenie populacji dzikich królików, kłusownictwo i wypadki drogowe. Dzięki skoordynowanym działaniom, takim jak hodowla w niewoli, reintrodukcja, tworzenie korytarzy ekologicznych i edukacja społeczna, populacja rysi zaczęła się odbudowywać. W zeszłym roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) zmieniła status rysia iberyjskiego z "zagrożonego" (endangered) na "narażony" (vulnerable). Najwięcej rysi żyje w hiszpańskich regionach: Kastylia-La Mancha (942 osobniki), Andaluzja (836), Estremadura (254) i Murcja (15). W Portugalii głównym siedliskiem jest Dolina Gwadiana, gdzie liczba rysi wzrosła z 291 do 354 w ciągu zaledwie roku. To nie koniec ochrony – co dalej? To jednak nie koniec koniecznej dla tego gatunku ochrony. Rysiowi iberyjskiemu nadal zagraża urbanizacja, intensywne rolnictwo, czy zmiany klimatyczne. Według naukowców bezpieczna dla gatunku liczba rysi powinna osiągnąć 4500-6000 osobników, w tym co najmniej 1100 płodnych samic. Długoterminowe programy takie jak LIFE LynxConnect odgrywają kluczową rolę w łączeniu populacji, rozbudowie siedlisk i zapewnianiu długoterminowej ochrony gatunku. Ryś iberyjski jest mniej więcej o połowę mniejszy od rysia euroazjatyckiego. Charakteryzuje się gęstym, cętkowanym futrem, krótkim ogonem i długimi pędzlami na uszach. Żywi się głównie dzikimi królikami. Jest samotnikiem i prowadzi nocny tryb życia. Źródło: Nauka w Polsce, The Portugal News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Od wczoraj mamy w Polsce nowy, największy od 22 lat rezerwat przyrody
W Świętokrzyskiem właśnie utworzono nowy ogromny rezerwat przyrody. Bliżyńskie Lasy Naturalne to chroniony obszar o powierzchni niemal 3 tysięcy hektarów. Objął bezcenne bory jodłowe, niemal nie przekształcone przez człowieka.
Spis treści Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne, utworzony 27 maja, to jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce ostatnich dekad. Zajmuje powierzchnię blisko 3 000 hektarów w sercu Puszczy Świętokrzyskiej i stanowi największy rezerwat przyrody utworzony w kraju od ponad 20 lat. Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Rezerwat ma powierzchnię dokładnie 2 964,91 ha, znajduje się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów oraz Łączna, w powiecie skarżyskim na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Suchedniów. Położony jest w obszarze Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Mimo nadania statusu rezerwatu, Bliżyńskie Lasy Naturalne pozostają otwarte dla turystów, można tu też nadal zbierać grzyby. Planowana jest sieć szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Utworzenie go ma kluczowe znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów leśnych Gór Świętokrzyskich. Dzięki dużej powierzchni rezerwat zapewnia stabilność ekosystemu i skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Rezerwat chroni jedne z najbardziej niezwykłych lasów polskich: naturalne bory jodłowe. Te lasy, zachowane w stanie zbliżonym do pierwotnego, stanowią cenne siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, także endemicznych. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują wyżynne bory jodłowe Abietetum polonicum, które uważane są za endemiczne dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Rośnie tu też modrzew polski, który w tym rejonie występuje w formie naturalnej, niepochodzącej z nasadzeń. Niektóre z tych drzew mają ponad 200 lat i rosną na terenach pokopalnianych, gdzie warunki sprzyjały naturalnej odnowie. Obszar rezerwatu jest siedliskiem rzadkich i reliktowych gatunków. Wśród nich są np. rzadkie gatunki chrząszczy: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny. Poza tym można tu znaleźć reliktowe gatunki mchów, grzybów i bezkręgowców, charakterystyczne dla dużych, nieprzekształconych kompleksów leśnych. Żyją i rozmnażają się tu także wilki, a spotkać można i inne rzadkie gatunki ssaków, jak np. orzesznica i nietoperz borowiec leśny. Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwaty przyrody ustanawia się na obszarach zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Mogą objąć ekosystemy, ostoje i siedliska zwierząt, roślin i grzybów oraz składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Wyznaczają je Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska. Proces ten odbywa się na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ptaki z tej australijskiej wyspy są pełne plastiku. Przy poruszaniu się aż chrzęszczą
Pisklęta burzyków bladodziobych z wyspy Lord Howe na Morzu Tasmana miały w żołądkach tyle plastiku, że było go słychać, gdy się poruszały. Wyspa leży w odległości ok. 600 km od wybrzeży Australii. Skąd tyle plastiku na tak odległych wodach i dlaczego znalazł się w ptasich żołądkach?
Spis treści: Makabryczne ilości plastiku w żołądkach ptaków Dlaczego burzyki jedzą plastik? Skąd plastik na odległej australijskiej wyspie? Badacze z Wielkiej Brytanii odkryli ogromne ilości plastiku w żołądkach młodych osobników oraz martwych ptaków z rodziny burzykowatych zamieszkujących odizolowaną wyspę Lord Howe. Jeden z ptaków połknął aż 778 fragmentów plastiku, które całkowicie wypełniły jego żołądek, tworząc zwartą masę. Skąd tak dramatyczna sytuacja na odległej, zdawałoby się niemal dziewiczej, wyspie? Makabryczne ilości plastiku w żołądkach ptaków Burzyki bladodziobe zamieszkujące wyspę Lord Howe były badane przez zespół biologów z Wielkiej Brytanii, m.in. ekologa Alexa Bonda z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Dokonali oni niemal makabrycznych obserwacji: młode burzyki miały w przewodach pokarmowych niesamowitą ilość plastiku. I nie chodzi tu o mikroplastik, ale duże kawałki tworzyw sztucznych – zakrętki od butelek, klamerki, sztućce czy pojemniki na sos sojowy. Zespół naukowców bada wpływ plastiku na ekosystemy oceaniczne. Od blisko dwóch dekad skupia się na burzyku bladodziobym (Ardenna carneipes), który gniazduje na wyspie Lord Howe należącej do Australii. Rocznie rozmnaża się tam około 44 tysięcy tych ptaków. Trzymiesięczne młode mogą już latać i migrują do Japonii, a następnie spędzają kilka lat na morzu, by wrócić na wyspę i rozpocząć własny cykl rozrodczy. Dlaczego burzyki jedzą plastik? Naukowcy badali martwe ptaki znalezione na brzegu oraz żywe osobniki, którym płukano żołądki. W niektórych przypadkach plastik stanowił aż 20% masy ciała ptaka, czyli nawet 60 gramów! Jak to możliwe, zwłaszcza że były to duże kawałki, które na pewno nie znalazły się w ptasim układzie pokarmowym przypadkiem? Alex Bond tłumaczy, że ptaki mylą plastik z pożywieniem i karmią nim swoje pisklęta, nieświadome jego toksycznego działania. Plastik w ciele ptaków wydawał charakterystyczny „chrzęszczący” dźwięk, słyszalny przy lekkim ucisku. Jack Rivers-Auty z Uniwersytetu w Tasmanii mówi, że tworzywa w przewodzie pokarmowym ptaków łączą się z tłuszczem z innych składników diety, tworząc twarde masy przypominające cegły. Najgroźniejszy wpływ plastik wywiera na mózg. Nawet 1–2 gramy mogą wywołać u młodych ptaków zmiany podobne do demencji. Skąd plastik na odległej australijskiej wyspie? To oczywiście efekt działalności człowieka, który według badań z 2023 roku wprowadził już do oceanów ponad 170 bilionów kawałków plastiku. Tworzywa sztuczne rozkładają się przez setki lat, a ich drobiny obecne są już niemal wszędzie, od oceanicznych głębin po Arktykę. Rivers-Auty podkreśla, że kryzys narasta. Wyniki badań z wyspy Lord Howe są zapowiedzią tego, co może czekać inne gatunki w przyszłości. Źródło: Phys.org, ABC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sir David Attenborough kończy 99 lat. Oto niezwykłe fakty z życia słynnego przyrodnika
Urodził się 8 maja 1926 roku, a jego twarz i głos zna chyba każdy miłośnik przyrody na świecie. David Attenborough od dekad pokazuje nam piękno naszej planety, inspirując miliony do troski o świat natury. Brytyjczycy słusznie uważają go za skarb narodowy.
Spis treści: Kariera Davida Attenborough Ciekawostki z życia słynnego przyrodnika Jest chyba najważniejszym popularyzatorem nauk przyrodniczych w historii. A z pewnością przyrodnikiem o najdłuższym stażu pracy, dochodzącym już do 80 lat! David Attenborough od dekad nieustannie przybliża ludziom piękno natury, występując między innymi jako autor i narrator przełomowych filmów dokumentalnych. Kariera Davida Attenborough Urodził się w rodzinie naukowców, a dorastał w miejscu pracy swojego ojca – na kampusie Uniwersytetu w Leicester. Od najmłodszych lat interesował się przyrodą: zbierał skamieniałości, okazy geologiczne i znosił do domu zwierzęta. Swoją kolekcję traszek jako jedenastolatek chciał zaoferować wydziałowi zoologii. W 1945 r. ukończył geologię i zoologię na Uniwersytecie Cambridge. Jego kariera zawodowa to niezwykły przykład długofalowej współpracy z jedną instytucją: brytyjskim nadawcą publicznym BBC. Co ciekawe, BBC odrzuciło jego kandydaturę, kiedy w 1950 r. po raz pierwszy starał się zostać producentem radiowym. Jego CV jednak nie przepadło i niedługo potem zatrudniono go w raczkującym wtedy departamencie telewizyjnym. Jego pierwszy program telewizyjny trwał 10 minut. Powstał w 1952 roku i opowiadał o prehistorycznych rybach – latimeriach. Attenborough był jego producentem. W 1954 r. stworzył przełomowy cykl dokumentalny „Zoo Quest”, ukazujący dzikie zwierzęta w ich naturalnym środowisku, co było wtedy absolutną nowością w telewizji. Z czasem stał się twórcą i narratorem legendarnych serii dokumentalnych, m.in. „Life on Earth”, „The Living Planet”, „Planet Earth” czy „Blue Planet”, które przyciągały miliony widzów na całym świecie i ustanowiły nowe standardy w produkcji filmów przyrodniczych. Jego produkcje przybliżały życie m.in. goryli górskich, unikatową faunę Wysp Galapagos, czy zwyczaje rajskich ptaków. David Attenborough bywał producentem, scenarzystą, realizatorem dźwięku, narratorem i prezenterem. Jest nie tylko twarzą i głosem filmów przyrodniczych, ale ich współtwórcą, posiadającym ogromną wiedzę. Jego filmografia liczy setki pozycji. Mimo swoich 99 lat na karku Attenborough wciąż jest aktywny zawodowo – w tym roku do kin i serwisów streamingowych wejdzie jego najnowszy film „David Attenborough: Ocean”. Ciekawostki z życia słynnego przyrodnika W 2020 roku założył konto na Instagramie. Milion obserwatorów osiągnął w niecałe 5 godzin. Nigdy nie zrobił prawa jazdy Odpowiada na większość listów, a otrzymuje ich nawet 70 dziennie Mimo miłości do natury nie znosi szczurów – choć, jak mówi, szanuje je W 1947 roku powołano go do wojska i służył na lotniskowcu Choć nie jest wegetarianinem, wiele lat temu znacząco ograniczył spożycie czerwonego mięsa Jest agnostykiem W 1985 r. z rąk królowej Elżbiety II otrzymał tytuł szlachecki Jego imieniem nazwano statek badawczy od 2020 r. pływający po regionach polarnych Źródło: LiveScience Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Morświn kalifornijski jest bliski wyginięcia. Eksperci twierdzą, że to nieuniknione
Morświn kalifornijski jest najrzadszym ze wszystkich ssaków, nie tylko morskich. Niewielki waleń znalazł się na skraju wyginięcia i jest prawdopodobne, że jeszcze za naszego życia zasili listę gatunków wymarłych. Co sprawiło, że to charakterystyczne zwierzę jest dziś krytycznie zagrożone? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Morświn kalifornijski wyraźnie różni się od pozostałych delfinów Morska panda występuje na niewielkim obszarze Jaki tryb życia prowadzą te niewielkie walenie? Morświn kalifornijski jest bliski wyginięcia Trudna sytuacja morświna kalifornijskiego nie jest żadną nowością. Znaczny spadek liczebności tych ssaków nastąpił już na początku XXI wieku. Mimo wielu alarmujących sygnałów nie udało się zapobiec temu, co nastąpiło. Władze Meksyku starały się uratować gatunek, ale najprawdopodobniej nieskutecznie. Wszystko wskazuje na to, że już wkrótce o ekstremalnie rzadkim waleniu będziemy mówić i pisać w czasie przeszłym. Morświn kalifornijski wyraźnie różni się od pozostałych delfinów Morświn kalifornijski (Phocoena sinus) jest najmniejszym delfinem. Osiąga 140–150 cm długości i masę około 50 kg. Ma krępe, cylindryczne ciało i dużą, okrągłą głowę. Pysk zwierzęcia jest krótko ścięty. Morświn kalifornijski nie ma charakterystycznego dla większości delfinów „dzioba”, czyli wydłużonej części pyska. Szczęka jest zaopatrzona w 20–21 par łopatkowatych zębów, zaś żuchwa – w 18 par. W części grzbietowej, skóra zwierzęcia jest ciemnoszara. Boki są nieco jaśniejsze – mają bladoszary odcień. Część brzuszna jest biaława. Na głowie odznaczają się ciemne pierścienie, otaczające oczy. To właśnie im zwierzę zawdzięcza swój przydomek – morska panda. Płetwa grzbietowa morświna kalifornijskiego ma trójkątny kształt (podobnie jak płetwy piersiowe). Jest wyraźnie wyższa (w stosunku do ciała) niż u innych przedstawicieli rodzaju morświn. Płetwa ogonowa jest pozioma. Morska panda występuje na niewielkim obszarze Morświn kalifornijski jest endemitem żyjącym wyłącznie na ograniczonym obszarze Zatoki Kalifornijskiej (północno-zachodnie wybrzeże Meksyku). Ekstremalnie nieliczna populacja tych waleni występuje tylko w jej północnej części, w obszarze Rocas Consag. Ich zasięg szacowany jest na około 3 tysiące kilometrów kwadratowych. Morświn kalifornijski lubi ciepłe wody Morświny kalifornijskie wybierają wyłącznie płytkie i mętne wody przybrzeżne, dla których charakterystyczne są znaczne wahania temperatur. To czyni go swoistym ewenementem – w tak ciepłych wodach nie spotyka się żadnego innego gatunku morświna. Na głębokości przekraczającej 30 metrów spotyka się je niezwykle rzadko. Jaki tryb życia prowadzą te niewielkie walenie? Przedstawiciele tego gatunku żyją pojedynczo lub w niewielkich grupach. Wraz z nastaniem kwietnia, zwierzęta przystępują do godów. Ciąża trwa około 11 miesięcy. Po tym czasie rodzi się tylko jedno młode. Po przyjściu na świat noworodek jest ciemnoszary. Dojrzałość płciową osiąga wraz z osiągnięciem długości 130 cm. Następuje to między trzecim a szóstym rokiem życia. Dieta morświnów kalifornijskich Morświn kalifornijski jest drapieżnikiem. Żywi się przede wszystkim rybami, głównie dennymi. W jadłospisie tego ssaka znajdują się też różne gatunki skorupiaków i niewielkie głowonogi. Morświn kalifornijski jest bliski wyginięcia Morświn kalifornijski jest drapieżnikiem, ale w konfrontacji z większymi zoofagami nie ma większych szans. Jedynym ratunkiem dla niewielkiego walenia jest ucieczka, jednak strategia defensywna nie zawsze zdaje egzamin. Orka oceaniczna, największy naturalny wróg morświna kalifornijskiego, potrafi zagonić go na płytsze wody, gdzie staje się łatwiejszym celem, lub płynąć za nim, aż zmęczenie weźmie górę u ofiary. Szans na przeżycie nie pozostawia mu też żarłacz biały. Należy jednak podkreślić, że to nie duże drapieżniki doprowadziły ten gatunek na skraj wyginięcia. Populacja uległa drastycznemu zmniejszeniu W publikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) „Czerwonej księdze gatunków zagrożonych”, morświn kalifornijski ma status CR (ostatniej oceny dokonano 2 marca 2022 roku). To oznacza, że jest gatunkiem krytycznie zagrożonym. Pod koniec lat 90. XX wieku liczebność morświnów kalifornijskich szacowano na około 550 osobników. W 2008 roku żyło ich 250, w 2014 – 97, a w 2016 – 60. Już wtedy można było mówić o sytuacji krytycznej. Ta stała się wręcz dramatyczna w roku 2018, gdy liczbę ocalałych zwierząt oszacowano na zaledwie 10 osobników. Niestety, zdaniem ekspertów z Międzynarodowej Komisji Wielorybniczej (IWC), wyginięcie gatunku jest nieuniknione. Sytuacji zwierzęcia nie poprawia fakt, że samice rodzą co dwa lata, a przedstawiciele tego gatunku nie należą do szczególnie długowiecznych zwierząt. Morświny kalifornijskie przeciętnie żyją do 21 lat. Największym wrogiem tych zwierząt są ludzie Co sprawiło, że populacja morświnów kalifornijskich drastycznie spadła w tak krótkim czasie? Przyczyną są połowy. W Zatoce Kalifornijskiej rybacy stosują sieci skrzelowe, które nie dają żadnych szans tym waleniom, mimo że to nie one są celem połowów. Schwytane morświny po prostu duszą się. Sieci skrzelowe zagrażają tym zwierzętom w dwojaki sposób. Są stosowane do nielegalnego chwytania ryb totoaba – endemitów morskich, których obszar występowania pokrywa się z zasięgiem morświnów kalifornijskich i które są ich głównym pożywieniem. Gatunek ten także ma status krytycznie zagrożonego, co nie pozostaje bez wpływu na liczebność najmniejszych delfinów. Już od jakiegoś czasu prowadzone są działania, mające na celu zapobieżenie wyginięciu gatunku. W obszarze występowania morświna kalifornijskiego wprowadzono całkowity zakaz stosowania sieci skrzelowych, a wody Zatoki Kalifornijskiej są monitorowane przez organizacje rządowe, pozarządowe i wojsko. Mimo to problem całkowicie nie zniknął. Rybacy wciąż używają nielegalnych sieci (na znacznie mniejszą skalę niż przed wydaniem zakazu). Co prawda szczątkowa populacja krytycznie zagrożonych waleni od kilku lat zdaje się utrzymywać na stabilnym poziomie, ale prognozy nie są optymistyczne. Wszystko bowiem wskazuje, że morświn kalifornijski podzieli los wiosłonosa chińskiego i innych gatunków, które bezpowrotnie zniknęły z naszej planety. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.