Król polskich gór powraca i poluje na świstaki. Ornitolodzy policzyli gniazda
Majestatyczny drapieżnik wraca na południe Polski. W ostatnich latach jego liczebność wzrosła, a nowe pary pojawiły się nawet w Tatrzańskim Parku Narodowym. Co stoi za sukcesem orła przedniego?
Komitet Ochrony Orłów zakomunikował dobrą nowinę. W polskich górach wzrasta liczebność naszego najsilniejszego i najbardziej majestatycznego ptaka drapieżnego – orła przedniego. To wynik dłuższego trendu, który trwa w Karpatach Zachodnich już od dekady. Choć to ptak w Polsce nadal bardzo rzadki, jego liczebność stopniowo wzrasta. Nowe pary i spektakularne obserwacje „Dobre wiadomości. Sytuacja orła przedniego w Polsce powoli się poprawia. W ostatniej dekadzie nastąpił duży wzrost liczebności w Karpatach Zachodnich, z 7 do kilkunastu par lęgowych. Od tego roku także w Tatrzańskim Parku Narodowym gnieżdżą się aż trzy pary. To niekwestionowany skrzydlaty "król naszych gór". Ale powstają też pojedyncze stanowiska na północy kraju.” – pisze Komitet Ochrony Orłów w mediach społecznościowych. Jedna z par gniazdujących w Tatrzańskim Parku Narodowym została ostatnio zaobserwowana podczas polowania. To niezwykła obserwacja, bo ptaki polowały w tandemie. Grażyna Kościelna i Katarzyna Szałas, 12 września 2025 sfotografowały, jak para orłów zasadza się na świstaki. Ptaki z sukcesem upolowały jednego z nich. Orzeł przedni – ile par żyje dziś w Polsce? Choć nie jest największy (ten tytuł dzierży bielik), jest bez wątpienia najbardziej majestatyczny. Orzeł przedni w Polsce jest pod ścisłą ochroną, choć na świecie nie grozi mu wyginięcie. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje go za „gatunek najmniejszej troski”. Jego światowa liczebność szacowana jest nawet na 200 tysięcy par. W Polsce jednak to ptak bardzo rzadki. Według Monitoringu Ptaków Polski „w roku 2024 obecność orłów przednich stwierdzono na 33 stanowiskach, z czego w 24 rewirach wykryto zasiedlone gniazda. Populacja lęgowa gatunku w latach 2000–2024 wahała się w przedziale liczebności od 20 do 34 par, wykazując tendencję wzrostową, a na przestrzeni ostatniej dekady – stabilną na poziomie około 30 par. Większość populacji zasiedlała Karpaty; poza tym obszarem dwie pary orła przedniego występowały na Pomorzu. Wskaźnik rozpowszechnienia orła przedniego wzrastał (z niewielkimi wahaniami), co oznacza, że polska populacja była w ekspansji.” Jak obserwować orła przedniego i nie naruszyć prawa? Należy pamiętać, że przepisy o ochronie orła przedniego mówią, że wokół ich gniazd obowiązuje strefa ochronna. Przez cały rok nie wolno zbliżyć się bardziej niż na 200 m, a okresowo (od 1.01 do 15.08) ochrona obowiązuje w promieniu 500 m. Orły uwielbiają otwarte tereny, nad którymi krążą w oczekiwaniu na potencjalną ofiarę. A może to być nawet młoda kozica, choć zwykle wybierają mniejsze ofiary (zające, susły, kuny, lisy, gryzonie, a nawet inne ptaki). Źródło: Komitet Ochrony Orłów, Monitoring Ptaków Polski, Orzeł przedni - Aquila chrysaetos Golden Eagle Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dwa procent nadziei. Atlantyckie olbrzymy wracają z krawędzi wyginięcia
Wieloryb biskajski to jeden z najbardziej zagrożonych gatunków na Ziemi. Najnowsze dane z 2025 roku przynoszą jednak promyk nadziei – populacja tych olbrzymów nieznacznie wzrosła. Czy to wystarczy, by odwrócić los gatunku?
Dobre wiadomości napłynęły z północnego Atlantyku. Populacja krytycznie zagrożonego wieloryba biskajskiego (Eubalaena glacialis) po raz kolejny nieznacznie wzrosła. Według najnowszych szacunków z 2024 roku, na świecie żyją teraz 384 osobniki. To wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem. Dane opracowali naukowcy z Anderson Cabot Center for Ocean Life przy New England Aquarium we współpracy z amerykańską NOAA. Uwzględniono w nich także nowonarodzone cielęta. Ostrożny optymizm badaczy Liczba wielorybów biskajskich wzrosła dokładnie o 2,1% w porównaniu z rokiem 2023 (376 osobników). Heather Pettis, kierująca programem badań i przewodnicząca North Atlantic Right Whale Consortium podkreśla, że choć wzrost jest niewielki, to pozwala na „ostrożny optymizm”. Jednak wobec tak małej liczby osobników wciąż konieczne są zdecydowane działania ochronne. Dla wieloryba biskajskiego każdy rok może okazać się kluczowy. Życie z liną w pysku: największe zagrożenia Największymi zagrożeniami dla tych zwierząt są sieci rybackie, w które regularnie wpadają. Poza tym są ofiarami kolizji ze statkami. W 2024 roku odnotowano: 5 zgonów, 16 przypadków zaplątania i 8 kolizji. Rok 2025 przyniósł wyraźną poprawę – póki co nie stwierdzono żadnej śmierci, tylko jedno zaplątanie i jedną kolizję. Naukowcy zaznaczają jednak, że niektóre osobniki wciąż pływają z resztkami lin i sieci z poprzednich lat, a do końca roku pozostało jeszcze kilka miesięcy. Ciekawym przykładem jest samiec oznaczony jako „Catalog #5110”, zauważony z linami oplątanymi wokół pyska w grudniu 2024 r., a potem ponownie w kwietniu 2025 r. w zatoce Cape Cod (USA). Mimo prób odplątania i ogromnego zaangażowaniu kilku organizacji, nie udało się usunąć wszystkiego i zwierzę nadal żyje z liną w pysku. Późne narodziny w nietypowych miejscach W sezonie 2025 urodziło się 11 cieląt, w tym cztery od samic rodzących po raz pierwszy. To wynik niższy od oczekiwań, ale ważny sygnał, że starsze samice też rodzą. Część porodów nastąpiła w nietypowych miejscach, m.in. u wybrzeży Nowego Jorku i w zatoce Cape Cod. Według naukowca Philipa Hamiltona dłuższe dojrzewanie samic i późne pierwsze porody to zjawisko coraz częstsze. Powrót znad krawędzi i pomysły na ochronę Od początku XXI wieku liczebność wielorybów biskajskich dramatycznie się wahała. Po stuleciach intensywnych polowań, które niemal doprowadziły do ich wyginięcia, w ostatniej dekadzie XX wieku populacja powoli rosła, by w latach 2010–2020 drastycznie spaść (o ok. 25%). Dopiero od 2020 r. widać trend wzrostowy – o ponad 7% w ciągu pięciu lat. Mimo to gatunek wciąż jest na krawędzi wymarcia. Obecna ochrona skupia się na ograniczaniu kolizji ze statkami, m.in. poprzez wyznaczanie tymczasowych stref bez połowów i ograniczenia prędkości. Kolejny pomysł to wdrażanie rybołówstwa bez lin. Organizacje ekologiczne, m.in. Oceana, szacują że co roku zaplątaniu ulega około 25% populacji w USA i Kanadzie, a aż 85% osobników miało z linami kontakt przynajmniej raz w życiu. Pettis podkreśla, że droga do pełnej odbudowy gatunku będzie długa, a sukces zależy zarówno od skutecznego monitoringu, jak i współpracy władz, rybaków oraz organizacji pozarządowych. Źródła: Phys.org, NOAA Fisheries Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Trwa walka o ośmiornice. Chile i Hiszpania pracują nad zakazami
Hodowla ośmiornic budzi kontrowersje wśród naukowców i obrońców zwierząt. Kolejne kraje rozważają zakaz prowadzenia ferm przemysłowych, a niektóre stany w USA już wprowadziły stosowne przepisy.
Organizacje broniące dobrostanu zwierząt alarmują o planach komercyjnej hodowli ośmiornic. Coraz więcej firm pracuje nad przemysłowymi fermami, a warunki, w jakich miałyby żyć te zwierzęta, przerażają przyrodników. Na szczęście presja społeczna zaczyna przynosić efekty – coraz więcej krajów analizuje możliwość zakazu takich hodowli. Walka zaczyna przynosić efekty. Chile i Hiszpania: tu waży się los ośmiornic Do tej pory wszystkie dostępne w handlu ośmiornice pochodziły z połowów. Jednak popyt na nie rośnie tak szybko, że pojawiły się plany ich przemysłowej hodowli. Przyrodnicy alarmują, że dla tych inteligentnych zwierząt byłaby to tortura. Najbliżej zakazu hodowli ośmiornic jest w tej chwili Chile. Kraj pracuje nad projektem przełomowej ustawy. Propozycje regulacji trafiły do Komisji ds. Środowiska i Zasobów Naturalnych, gdzie będą omawiane. Jeśli zostaną przyjęte, ochronią ośmiornice przed nieludzkimi praktykami hodowlanymi i uczynią Chile światowym liderem w tej dziedzinie. Prace nad odpowiednimi przepisami trwają też w Hiszpanii. Inicjatywa wyszła od stowarzyszenia prawników INTERCIDS, które skierowało ją do właściwej komisji krajowego parlamentu (APDDA). Aktywiści chcą rozszerzenia istniejącej ustawy nr 23/1984 o akwakulturze morskiej na przyszłe hodowle ośmiornic. Jak dotąd konkretny projekt ustawy jeszcze nie powstał, na razie to tylko propozycja. Plany hodowli ośmiornic ma akwakulturowy gigant, firma Nueva Pescanova, która posiada już hodowle m.in. krewetek vannamei i turbotów w Hiszpanii, Nikaragui, Gwatemali i Ekwadorze. Pierwsza przemysłowa ferma ośmiornic miałaby powstać na Wyspach Kanaryjskich. USA jako pierwsze zakazują hodowli ośmiornic Niestety, nie w całym kraju. Dwa stany USA – Kalifornia i Waszyngton – uchwaliły już przepisy zakazujące hodowli ośmiornic na swoim terytorium. Ustawa obowiązująca w Kalifornii dodatkowo zakazuje sprzedaży hodowlanych ośmiornic lub ich mięsa. Siedem innych stanów – Massachusetts, Nowy Jork, Connecticut, New Jersey, Karolina Północna, Hawaje i Oregon – również przedstawiło projekty ustaw mających wprowadzić taki zakaz. Dla ośmiornic przemysłowa hodowla to tortura Raport organizacji Compassion in World Farming ujawnia, że w przemysłowych hodowlach na ośmiornice czeka niewyobrażalne cierpienie. Są to zwierzęta samotnicze i terytorialne, a w hodowli byłyby stłoczone po kilkanaście osobników na jednym metrze kwadratowym. Ich życie byłoby ciągłym, ekstremalnym stresem. Według badań ośmiornice odczuwają także ból emocjonalny. Czekałby je także długi i bolesny koniec: ośmiornice zabija się bowiem przez zanurzenie w lodowatej wodzie, co powoduje przynajmniej 10 minut bólu i cierpienia, zanim nastąpi śmierć. Organizacja zwraca też uwagę na ogromne koszty ekologiczne takich hodowli. Ośmiornice to drapieżniki – do ich wykarmienia konieczne jest mięso innych zwierząt: ryb, skorupiaków, mięczaków. Szacuje się, że do wyhodowania kilograma mięsa ośmiornicy trzeba by było zużyć 10 kg ryb. Źródło: Compassion in World Farming, Eurogroup for Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykłe narodziny w stołecznym ZOO. Te urocze maluchy to kuzyni słoni
W warszawskim ogrodzie zoologicznym przyszło na świat sześć góralków skalnych. To jedne z najbardziej zaskakujących ssaków świata. Choć przypominają gryzonie, bliżej im do manatów i słoni.
Te małe zakapiory to wielki sukces stołecznego ZOO, a przy okazji jeden z najbardziej niezwykłych gatunków na Ziemi. Choć niektórzy pewnie pomyliliby je ze świstakami, góralki skalne nie mają z gryzoniami nic wspólnego. Ich niezwykła anatomia od lat wprawia biologów w osłupienie. Dopiero badania genetyczne jasno pokazały, że góralki są krewniakami m.in. słoni. Małe góralki już rozrabiają „Nasza góralkowa rodzina powiększyła się tego lata aż o sześć maluszków – trzy samiczki i trzech samców. To niezwykle samodzielne stworzenia. Już po kilku godzinach od narodzin potrafią skakać po skałkach, chować się w zakamarkach i całkiem nieźle udawać, że są najgroźniejszymi zwierzakami w okolicy” – opisuje warszawskie ZOO na Facebooku. Młode przyszły na świat w połowie lipca, ale ZOO pochwaliło się nimi dopiero teraz. Maluchy zaczynają już skubać rośliny i korę drzew, mimo że jeszcze przez kilka miesięcy będą pić mleko matek. „Dla nas to prawdziwa frajda obserwować, jak te dzieciaki z dnia na dzień uczą się życia w stadzie i podpatrują starszych” – dodaje stołeczne ZOO. Góralki z Warszawy pojechały do Brna To jednak nie całe góralkowe stadko w Warszawie. ZOO opiekuje się większą ich grupką, współpracując w tym zakresie z innymi ogrodami. Pięć osobników – same samiczki – właśnie pojechało do Brna w Czechach, gdzie założą nowe stado. Bo góralek skalny to zwierzątko stadne. Żyje w koloniach liczących od kilku do kilkudziesięciu osobników, z wyraźną hierarchią opartą na dominującym samcu. Gatunek ten występuje w Afryce i na Bliskim Wschodzie, preferując urwiska, rumowiska i skaliste zbocza. Co warto wiedzieć o góralku skalnym? Góralek skalny (Procavia capensis) to niewielki ssak z rzędu góralkowców (Hyracoidea). Osiąga 30–60 cm długości i 2–5 kg wagi, wyglądem przypominając świnkę morską o krępej sylwetce i krótkich kończynach. Futro ma szarobrązowe. Jest roślinożerny – zjada liście, trawy, korę i owoce – a ze względu na słabą termoregulację często wygrzewa się w słońcu. Komunikuje się bogatym repertuarem dźwięków. Ciekawostką jest wydzielanie przez gruczoły zapachowe substancji zwanej hyraceum, wykorzystywanej kiedyś w przemyśle perfumeryjnym. Czym góralek skalny zaskoczył naukowców? To między innymi budowa łap góralka przykuła uwagę biologów. Przednie łapy stąpają po podłożu całą stopą, a tylne są palcochodne, jak np. u tapirów czy ssaków kopytnych. To unikat. Jednak anatomia tego zwierzątka kryje znacznie więcej tajemnic: żołądek jest podobny do końskiego, mózg – do słonia, a uzębienie – do nosorożca i hipopotama. Dzięki swojej unikatowej anatomii góralek to jeden z najbardziej interesujących przykładów ewolucyjnych powiązań w świecie ssaków. Źródło: Ogród Zoologiczny w Warszawie Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Martwe nietoperze w Białowieży. Instytut Biologii Ssaków: to sprawka kotów
Osiem martwych nietoperzy znaleziono kilka dni temu w Białowieży. Naukowcy z działającego w tej miejscowości Instytutu Biologii Ssaków, po wywiadzie wśród mieszkańców, nie maja wątpliwości że stoją za tym wolno chodzące koty.
Instytut Biologii Ssaków w Białowieży opisuje smutne znalezisko niedaleko Parku Pałacowego. Po oględzinach martwych nietoperzy okazało się, że wszystkie należą do gatunku mopek zachodni. Nietoperze pod ścisłą ochroną. Co mówi prawo? Mopek zachodni to gatunek występujący w większości krajów Europy. W Polsce (jak wszystkie nietoperze) jest pod ścisłą ochroną gatunkową. Warto pamiętać, że przepisy stanowią też, iż nietoperzy nie wolno umyślnie płoszyć lub niepokoić, fotografować, filmować lub obserwować – jeśli mogłoby to powodować płoszenie. Naukowcy: koty są zagrożeniem dla przyrody „Przyczyna śmierci szybko wyszła na jaw. Sąsiedzi widzieli jak w tym miejscu koty polowały na nietoperze. Koty są towarzyszami człowieka od tysięcy lat, ale wyrządzają poważne szkody przyrodnicze. Szacuje się, że tylko w Wielkiej Brytanii zabijają około ćwierć miliona nietoperzy rocznie. „Urobek” kota z Białowieży, tylko z jednej nocy, pokazuje, że nasze pupile nie różnią się od tych zza morza” – opisuje incydent Instytut Biologii Ssaków. Informacja wywołała ogromne poruszenie, kilkaset komentarzy, a w sieci rozgorzał spór o rolę kotów w środowisku. Temat kotów wolno żyjących i wychodzących, a także definicja pierwszego z tych terminów, budzą ogromne emocje. Zdanie naukowców jest w tej materii jasne: koty domowe wyrządzają szkody w środowisku i zagrażają wielu rodzimym gatunkom, przede wszystkim ptakom. Kot domowy – gatunek obcy czy nie? Kot domowy w 2022 roku został umieszczony w bazie „Gatunki obce w Polsce”, prowadzonej przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Należy jednak podkreślić, że kot póki co nie występuje na liście krajowej, ani unijnej z wykazem inwazyjnych gatunków obcych (IGO). Nie jest więc w świetle prawa uważany za gatunek stwarzający zagrożenie dla Polski lub Unii Europejskiej. Tyle mówi prawo. GDOŚ, prostując informacje o kocie jako IGO stwarzającym zagrożenie, podkreśla jednocześnie: „Należy przy tym zwrócić uwagę, że kot domowy może stanowić poważne zagrożenie dla zwierząt dziko żyjących w środowisku przyrodniczym – zwłaszcza dla ptaków – dlatego nie powinien być wypuszczany przez właścicieli na zewnątrz bez odpowiedniego nadzoru.” Póki co w Polsce nie obowiązują przepisy podobne do tych np. z Nowej Zelandii, która zdecydowała o całkowitej eliminacji wolno żyjących kotów do 2050 roku. Według badań z 2023 roku, o których pisaliśmy tutaj, ofiarami kotów domowych pada prawie 2100 różnych gatunków zwierząt. Wśród nich jest 981 gatunków ptaków, 463 gadów, 431 ssaków, 119 owadów, 57 płazów. Źródło: Instytut Biologii Ssaków w Białowieży Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Konik polski – relikt tarpana, który przetrwał dzięki hodowli w Popielnie. Historia polskiego „cudu natury”
Konik polski zawdzięcza swoje przetrwanie prof. Tadeuszowi Vetulaniemu oraz wyjątkowej hodowli rezerwatowej w Popielnie. Dzięki niej ta unikatowa rasa, zachowująca cechy dzikich koni, obchodzi właśnie 70-lecie istnienia.
Konik polski to unikatowy relikt przyrodniczo-hodowlany i jedna z dziewięciu rodzimych ras koni. Zwierzęta tej rasy są nieduże, krępe, o myszatym umaszczeniu oraz niezwykłej wytrzymałości, którą sobie zapracowały na przydomek „cudu natury”. Są długowieczne, odporne na choroby, a ich twarde kopyta nie wymagają podkucia. Konik polski – relikt tarpana i polskie dziedzictwo przyrodnicze Pochodzi od wymarłego już gatunku konia, czyli tarpana, który do XVII wieku zamieszkiwał lesiste obszary wschodniej Polski, Litwy i Prus. W stanie dzikim ostatnie tarpany przetrwały do końca XVIII wieku. Ich późniejsze losy to już tylko hodowla w zwierzyńcach, skąd na przełomie XVIII i XIX wieku niektóre z nich trafiły do okolicznych chłopów. Tak rozpoczęła się era konika polskiego – niezwykłej rasy zachowującej cechy dzikich koni. Historia konika polskiego jako rasy sięga badań prof. Tadeusza Vetulaniego, który w 1936 r. założył rezerwat hodowlany w Puszczy Białowieskiej, by dowieść leśnego pochodzenia konika. Po wojnie jego dzieło kontynuowano w Popielnie dzięki staraniom prof. Witolda Pruskiego. Stacja Badawcza Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Popielnie do dziś prowadzi unikatową w Europie, rezerwatową hodowlę konika polskiego. Rezerwat w Popielnie – jak żyją konie? W 1955 r. na półwyspie nad jeziorem Śniardwy wypuszczono pierwsze stado – ogiera Gordija i osiem klaczy z Białowieży. Od tego czasu rezerwat stale powiększano, zapewniając koniom przestrzeń i warunki do swobodnego życia. Do dziś konie żyją tam w warunkach maksymalnie zbliżonych do naturalnych. Koniki polskie w Popielnie mają do dyspozycji ponad 1600 hektarów lasów i łąk. Stado stanowi cenną bazę genetyczną dla całej Polski, a ośrodek odgrywa kluczową rolę w ochronie rodzimej rasy. Koniki wykorzystywane są także w działaniach proekologicznych, np. w utrzymaniu bioróżnorodności i naturalnym kształtowaniu krajobrazu. Jak podkreśla kierownik stacji dr Mamadou Moussa Bah, celem hodowli jest nie tylko ochrona konika, ale też promowanie jego znaczenia w polskiej kulturze i nauce. Stacja dzieli się efektami badań zarówno ze środowiskiem naukowym, jak i z odwiedzającymi Popielno turystami czy uczniami. 70-lecie hodowli – co wydarzy się we wrześniu? Z okazji jubileuszu 70-lecia hodowli, 5–6 września 2025 odbędą się uroczystości otwarte dla publiczności. W programie m.in. próby użytkowości koników wierzchowych i zaprzęgowych, wpis młodych ogierów i klaczy do księgi stadnej, czempionat źrebiąt oraz wykłady poświęcone historii i współczesności hodowli. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowy skarb warszawskiego zoo. Tego ptaka ma tylko 6 ogrodów w Europie
Ptaszarnia warszawskiego zoo wzbogaciła się o parę latawców królewskich. To jaskrawo ubarwione ptaki z rodziny cudowronek, dawniej zwanych rajskimi ptakami. W ogrodach zoologicznych są bardzo rzadkie, bo ich hodowla i utrzymanie to trudna sztuka. Warszawska ptaszarnia zapewni im doskonałe warunki, a kluczowy jest tu spokój.
Nowe latawce królewskie są parą i przyjechały do Warszawy z dwóch różnych ogrodów zoologicznych w Niemczech: Walsrode i Kolonii. Oba osobniki są młode, przyszły na świat w tym roku. Na razie nie różnią się wyglądem – na jaskrawe czerwono-biało-niebieskie upierzenie samca trzeba będzie poczekać kilka lat. Latawiec królewski – wielka rzadkość w ogrodach zoologicznych Ptaki zamieszkały w spokojnej strefie ptaszarni, na zapleczu. Na razie nie będą pokazywane zwiedzającym – chodzi o zapewnienie im maksymalnego spokoju i umożliwienie aklimatyzacji w nowym miejscu. Jak podkreśla ptaszarnia zoo w Warszawie, opieka nad tymi ptakami, a zwłaszcza ich rozmnażanie, to trudna i skomplikowana sztuka. Nic więc dziwnego, że w swoich zasobach posiada je tylko 6 ogrodów zoologicznych zrzeszonych w ramach EAZA, czyli Europejskim Stowarzyszeniu Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. Tańce i kolory: wygląd i zachowanie latawca królewskiego W naturze latawiec królewski (Cicinnurus regius) żyje w gęstych tropikalnych lasach Nowej Gwinei i sąsiednich wysp. Choć nie jest gatunkiem zagrożonym, trend jego populacji jest spadkowy. Jak wszystkie cudowronki – zresztą zgodnie z ich nazwą – ma spektakularne, kolorowe upierzenie. Dorosły samiec jest jaskrawoczerwony, z białym brzuchem, ciemnymi plamkami na piersi i głowie oraz opalizującym, niebiesko-zielonym akcentem po bokach. Ale to dopiero początek estetycznych atrakcji, jakie ma do dyspozycji samiec. „Cechą charakterystyczną są dwie wydłużone skrajne sterówki, zakończone zielonymi krążkami. Obie płcie mają niebieskie łapki, a wnętrze dzioba dorosłego samca ma kolor seledynowy. Jest ono chętnie pokazywane samicy w czasie tańca godowego, w trakcie którego samiec wykonuje skomplikowane pozy, a momentem kulminacyjnym jest pokłon w stronę samicy z szeroko otwartym dziobem” – opisuje warszawska ptaszarnia. Latawiec królewski to mały ptak, mierzy maksymalnie 20 cm (samice) i waży 40–60 gramów. Jak wszystkie cudowronki zamieszkuje gęste lasy i nie lubi otwartych przestrzeni, o które zresztą na Nowej Gwinei trudno. Cudowronki to jedne z najintensywniej ubarwionych ptaków. Kolory mają u nich kluczowe znaczenie w rytuałach godowych. Samce tych ptaków słyną z wymyślnych tańców i prezentowania swoich kolorowych piór o różnych kształtach, gdy zabiegają o względy samic. Efekt „wow” za kilka lat – wtedy samiec pokaże prawdziwe kolory Osobniki, które przyjechały do Warszawy, są na tyle młode, że tej feerii barw jeszcze u samca nie widać. W tej chwili nie różni się on specjalnie od ubarwionej maskująco, w odcieniach brązu i szarości, samicy. Według informacji przekazanych przez warszawską ptaszarnię pełne wybarwienie samca może zająć nawet 4–5 lat. Ptaszarnia warszawskiego zoo to prężnie działająca instytucja, której nie brakuje rzadkich gatunków i sukcesów. Niedawno udało jej się rozmnożyć innego rzadkiego ptaka –wieloszpona pawiego. Źródło: Ptaszarnia warszawskiego zoo Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sokół wędrowny – mistrz przestworzy i najszybszy ptak świata
Sokół wędrowny to jeden z najbardziej fascynujących drapieżników powietrznych. Łączy w sobie siłę, zwinność i zawrotną prędkość, która czyni go rekordzistą wśród ptaków. Choć jest gatunkiem kosmopolitycznym, również w Polsce ma swoje miejsce – i swoją historię. Poznajmy bliżej tego niezwykłego mieszkańca przestworzy.
Spis treści: Sokół wędrowny – rozpiętość skrzydeł i rozmiary Szybkość ataku – ile wynosi prędkość sokoła wędrownego? Czy sokół wędrowny występuje w Polsce? Siedliska lęgowe i rozmnażanie Znaczenie sokoła wędrownego w ekosystemie Sokół wędrowny (Falco peregrinus) to jeden z najbardziej fascynujących ptaków drapieżnych na świecie. Jego krępa sylwetka i masywna głowa równoważona jest smukłymi, ostro zakończonymi skrzydłami, mocną piersią i średniej długości ogonem. Dorosłe osobniki mają stalowoszary wierzch ciała i jaśniejszy spód pokryty gęstym, prążkowanym rysunkiem. Charakterystyczna jest także ciemna plama na głowie w kształcie „wąsa”, kontrastująca z jasnym policzkiem. Samice są zauważalnie większe od samców – to typowy przykład dymorfizmu płciowego u ptaków drapieżnych. Młode sokoły wędrowne mają mniej zaznaczone, choć także widoczne ciemne plamy na głowie. Różnią się od osobników dorosłych także kolorem upierzenia – są ciemnobrązowe na wierzchu, zaś spód jest kremowy z wyraźnie odcinającym się wzorem z ciemnych kresek. Sokół wędrowny – rozpiętość skrzydeł i rozmiary Samiec sokoła wędrownego osiąga długość ciała od 38 do 45 cm, a jego rozpiętość skrzydeł wynosi od 90 do 105 cm. Jak wspominaliśmy wyżej, u ptaków tych jest wyraźnie widoczny dymorfizm płciowy i rozmiary samic są zauważalnie większe – ich długość wynosi od 46 do 51 cm, a rozpiętość skrzydeł od 104 do 114 cm. Waga sokoła wędrownego także jest zależna od płci – samce ważą około 0,6–0,075 kg, a samice 0,9–1,3 kg. Dzięki tej imponującej budowie gatunek ten jest nie tylko świetnym szybownikiem, ale również mistrzem nagłych pików w powietrzu. Choć sokół wędrowny jest tylko nieco większy od wrony, jego siła, precyzja i dynamika w locie budzą respekt. Rozpiętość skrzydeł sokoła wędrownego w połączeniu z jego muskularną budową pozwala mu skutecznie polować na inne ptaki, nawet w trudnych warunkach atmosferycznych. Szybkość ataku – ile wynosi prędkość sokoła wędrownego? Sokół wędrowny jest niekwestionowanym rekordzistą prędkości w świecie zwierząt. W trakcie polowania potrafi osiągać prędkość nawet ok. 300 km/godz., co czyni go najszybszym ptakiem na świecie. Osiągnięcie takiej wartości jest możliwe dzięki wyjątkowej aerodynamice jego ciała, mocnej piersi i ostro zakończonym skrzydłom. Podczas nurkowania za zdobyczą sokół składa skrzydła wzdłuż tułowia, co minimalizuje opór powietrza i umożliwia gwałtowne przyspieszenie. Polowanie sokoła wędrownego opiera się na precyzyjnym uderzeniu z dużej wysokości. Gdy wypatrzy ofiarę, wykonuje gwałtowny pikujący lot. Uderza szponami z taką siłą, że ofiara często ginie natychmiast lub spada bezwładnie, by zostać przechwycona jeszcze w locie. Jego muskularna pierś, silne nogi i ostre szpony czynią go zabójczo skutecznym łowcą. Jego ulubioną zdobyczą są gołębie, szpaki, drozdy i różne siewkowce. Warto też wiedzieć, że sokół potrafi polować także nocą, zwłaszcza w dużych, dobrze oświetlonych miastach. Czy sokół wędrowny występuje w Polsce? Jeszcze w połowie XX wieku sokół wędrowny był w Polsce gatunkiem rzadkim, ale rozsianym po całym kraju. Gniazdował głównie w starych gniazdach innych ptaków drapieżnych, zwłaszcza w lasach. Niestety, wskutek zatrucia środowiska pestycydami (głównie DDT) oraz bezpośrednich prześladowań przez człowieka, populacja sokoła wędrownego praktycznie zanikła. Od lat 90. XX wieku trwa aktywna reintrodukcja sokołów wędrownych w Polsce. Dzięki współpracy ornitologów, leśników i organizacji ekologicznych udało się wypuścić na wolność setki osobników hodowanych w niewoli. Obecnie wiele par lęgowych pojawia się w miastach (np. w Warszawie, Toruniu, Włocławku), gdzie zakładają gniazda na wysokich budynkach, kominach czy wieżowcach, a ostatnio zostały też zauważone na Mazurach, gdzie osiedliły się w starym gnieździe kruka. To zaskakujący, ale udany powrót – sokół wędrowny w Polsce przystosował się do zurbanizowanego krajobrazu i próbuje też wrócić do swoich naturalnych siedlisk. Siedliska lęgowe i rozmnażanie Naturalnym miejscem lęgowym sokoła wędrownego są klify, skalne półki i niedostępne urwiska. W Polsce, poza górami (Sudety, Tatry, Pieniny), ptaki te coraz częściej wybierają miejskie wieżowce i kominy fabryk. Samica składa zazwyczaj 3–4 jaja, które wysiaduje przez około miesiąc. W gnieździe z młodymi przez około 3 tygodnie po wykluciu pozostaje samica, w tym czasie samiec dostarcza jedzenie zarówno jej, jak i pisklętom. Po tym czasie samica ponownie zaczyna polować i młode są karmione przez oboje rodziców. Po około 5–6 tygodniach młode sokoły wędrowne opuszczają gniazdo, ale jeszcze przez około miesiąc są dokarmiane przez rodziców. Znaczenie sokoła wędrownego w ekosystemie Sokół wędrowny pełni istotną rolę w ekosystemie jako selektywny drapieżnik. Pomaga kontrolować populacje ptaków, w tym tych, które mogą być uciążliwe dla ludzi (np. gołębie miejskie). Żywi się niemal wyłącznie ptakami średniej wielkości, rzadko sięgając po inne ofiary. Jego obecność świadczy o dobrej kondycji środowiska – to gatunek wskaźnikowy. Największym zagrożeniem dla sokoła wędrownego w XX wieku było skażenie środowiska toksycznymi związkami – szczególnie DDT, który powodował bezpłodność tych ptaków, a przez to dramatyczny spadek sukcesu lęgowego. Choć DDT zostało wycofane, nadal istnieją liczne zagrożenia dla tego gatunku: niszczenie siedlisk, kłusownictwo, prześladowania ze strony hodowców gołębi, a także niepokojenie podczas okresu lęgowego przez wspinaczy i turystów. Rabowanie jaj i piskląt przez nielegalnych sokolników to kolejny problem, z którym muszą się mierzyć organizacje ochroniarskie. Sukces programów restytucyjnych Dzięki długofalowym działaniom ochronnym sokół wędrowny powraca na europejskie niebo – również w Polsce. Programy reintrodukcji, monitoring gniazd, zakładanie skrzynek lęgowych i edukacja społeczna przynoszą efekty. Gatunek objęty jest ochroną ścisłą, a wokół gniazd wyznacza się strefy ochronne. Sukces odbudowy populacji sokoła wędrownego to przykład na to, że zdeterminowane działania człowieka mogą przyczynić się do przywrócenia ginących populacji – nawet w silnie zmienionym środowisku miejskim. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ma 99 lat i nie przestaje działać. Sir David Attenborough nadał imię pierwszemu od lat orłu w Szkocji
Sir David Attenborough, mimo 99 lat jest nadal aktywny zawodowo. Niedawno ukończył film o oceanach, teraz zaangażował się w przełomowy projekt ochrony orłów w południowej Szkocji.
Attenborough nadał imię pierwszemu orłowi przedniemu, który wykluł się i opuścił gniazdo w ramach przełomowego projektu ochrony tego gatunku w południowej Szkocji. Pisklę otrzymało imię Princeling („Młody książę”). Ma ono symbolizować nadzieję na odbudowę populacji tych majestatycznych ptaków w regionie. Dlaczego narodziny Princelinga sa tak ważne? Jeszcze niedawno sytuacja orłów w tym zakątku Szkocji była dramatyczna – liczba par lęgowych spadła do zaledwie trzech. Dzięki rozpoczętemu w 2018 roku programowi relokacji młodych osobników z górzystego, północnego regionu Highlands, udało się zwiększyć ich ilość do około 50 osobników. Matką Princelinga jest orlica Emma, pochodząca właśnie z tego programu. Została nazwana na cześć Emmy Ritch, działaczki na rzecz praw kobiet. Ojcem jest miejscowy orzeł o imieniu Keith. Para zbudowała gniazdo w pobliżu miejscowości Moffat i wyprowadziła pierwszy udany lęg. Program relokacji orłów w Szkocji Za tym sukcesem stoi organizacja Restoring Upland Nature (RUN). W 2021 roku przyznano jej licencję na relokację piskląt z gniazd w Highlands. Młode orły, w wieku 5–6 tygodni, mieszkały przez dwa miesiące w specjalnych wolierach w regionie Southern Uplands, po czym były wypuszczane na wolność. Latem tego roku Princeling dostał nadajnik satelitarny i opuścił gniazdo. Dyrektor RUN, Cat Barlow, określiła to wydarzenie mianem przełomowego momentu w brytyjskiej ochronie przyrody. Podkreśliła, że narodziny Princelinga dowodzą, że w sprzyjających warunkach przeniesione orły mogą skutecznie integrować się z lokalną populacją i rozmnażać. Sir David Attenborough pogratulował zespołowi i stwierdził że narodziny Princelinga są symbolem odradzającej się przyrody. Dla RUN sukces ten to nie tylko ratunek dla tych wyjątkowych ptaków, ale i wyraźny sygnał, że odwrócenie spadku bioróżnorodności jest możliwe. Plany na przyszłość: orły w całej Wielkiej Brytanii Organizacja ma ambitne cele by rozszerzyć program ochrony orłów przednich na całą Wielką Brytanię. – To dla nas ogromny zaszczyt, że Sir David poświęcił czas, aby nazwać pisklę i docenić nasze działania. Pojawienie się Princelinga wnosi nową nadzieję w nasze starania, by obecne i przyszłe pokolenia w całej Wielkiej Brytanii – w tym w Szkocji, Anglii i Walii – mogły zachwycać się widokiem szybujących orłów" – pisze RUN w oświadczeniu w mediach społecznościowych Źródło: BBC, South Scotland Golden Eagle Project Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sowy „przeprowadzają się” z CPK. Ornitolodzy im w tym pomagają
Spółka CPK zawarła porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Ochrony Sów. Celem jest przeniesienie lokalnych populacji dwóch gatunków sów poza teren przyszłego Centralnego Portu Komunikacyjnego.
Spis treści: Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK Co lubią pójdźki i płomykówki? Jak informuje strona Centralnego Portu Komunikacyjnego, tereny na których powstaje lotnisko, zamieszkuje rosnąca populacja sowy pójdźki. Spółka jest zobowiązana do realizacji działań kompensujących wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze. Ich początkiem jest rozwieszanie budek lęgowych dla sów. Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK CPK nawiązał w tym celu współpracę z ornitologami ze Stowarzyszenia Ochrony Sów. Pomagają oni w przeniesieniu i instalacji nowych budek lęgowych. "Pracujemy nad tym, żeby miały najwięcej miejsc odpowiednich w obrzeżach tej inwestycji. Staramy się wszędzie tam, gdzie jest odpowiednie siedlisko montować budki lęgowe" - tłumaczył Edwin Siwek ze Stowarzyszenia Ochrony Sów w rozmowie z Polsat News. Instalacja nowych budek i przenosiny starych mają zachęcić ptaki do przeprowadzki poza teren inwestycji. Budki montowane przez Stowarzyszenie mają specjalny kształt, z długą rurką przy wejściu, mającą chronić gniazdo przed atakiem drapieżników, np. kun. Dodatkowo są spryskiwane specjalnym środkiem odstraszającym. W czerwcu przeprowadzono obrączkowanie okolicznych sów, a istniejące budki przy tej okazji wyczyszczono. Budki lęgowe według ornitologów ze Stowarzyszenia dobrze się sprawdzają jako pomoc dla sów w regionie, czyli na Równinie Łowicko-Błońskiej. Przyszły teren CPK zamieszkują dwa gatunków tych ptaków: pójdźka i płomykówka, objęte ścisłą ochrona gatunkową. Z budek mogą skorzystać obydwa. Co lubią pójdźki i płomykówki? Sowa pójdźka to gatunek związany z człowiekiem i krajobrazem rolniczym. Buduje gniazda na terenach zamieszkałych przez ludzi, wybierając często budynki mieszkalne, transformatory czy otwory wentylacyjne. Pójdźki polują na pastwiskach i łąkach, które porasta niska roślinność. Żywią się owadami, dźdźownicami, czasem niewielkimi ssakami. Jest ptakiem nielicznym ,w latach 2013–2018 jej liczebność szacowano na 500–1000 par. Płomykówka to także sowa krajobrazu rolniczego. Większa i liczniejsza od pójdźki, żywi się głównie gryzoniami i ryjówkami. Na gniazdo wybiera najczęściej ciemne i rzadko odwiedzane części zabudowań, stodoły, strychy, ruiny, kościelne wieże, wiatraki itp., czasem dziuple drzew – a także budki lęgowe. Źródło: CPK, Zielona Interia Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najnowszy raport pokazuje, co zabija ptaki na świecie. Są też dobre wiadomości
BirdLife International co roku analizuje stan populacji ptaków na całym świecie. Najnowszy raport pokazuje niepokojące trendy, ale też daje nadzieję – wyraźnie wzrósł obszar ochrony kluczowych dla bioróżnorodności stanowisk, a niektóre gatunki udało się uratować.
Spis treści Więcej gatunków zagrożonych Największe zagrożenia dla ptaków Co możemy zrobić, by ratować zagrożone gatunki? Co roku organizacja BirdLife International ocenia status zagrożenia ponad 11 tys. gatunków ptaków wpisanych na Czerwoną Listę Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody. Najnowszy raport State of the World’s Birds 2025 opisuje kluczowe trendy w ornitologii i ochronie ptaków w ostatnim roku. Podsumowuje zmiany w stanie ochrony gatunków ptaków na świecie, zagrożenia wpływające na ich spadek liczebności oraz skuteczność działań ochronnych. Są powody zarówno do radości, jak i do zmartwień. Więcej gatunków zagrożonych Według raportu 25 gatunków ptaków zakwalifikowano do wyższych kategorii zagrożenia ze względu na realne pogorszenie sytuacji, a tylko 7 gatunków do niższych kategorii z powodu poprawy stanu. Szczególną uwagę zwrócono na 16 migrujących gatunków siewkowatych, których populacje spadły o ponad jedną trzecią w ostatnich dekadach. U niektórych gatunków tempo kurczenia się populacji przyspiesza, co wskazuje na konieczność pilnych badań i skoordynowanej ochrony wzdłuż szlaków migracyjnych. Pięć gatunków uznano za wymarłe, w tym aż cztery endemiczne dla Hawajów: Ou, Kauai Nukupuu, Maui Nukupuu i Maui Akepa. Mimo intensywnych poszukiwań nie odnotowano ich obecności od wielu lat. Przyczyny ich wyginięcia to m.in. choroby przenoszone przez obce gatunki, utrata i degradacja siedlisk oraz inwazyjne gatunki drapieżne. Z drugiej strony, przypadki przesunięcia do niższych kategorii zagrożenia pokazują skuteczność ochrony. Okinawiak (gatunek dzięcioła występujący na wyspie Okinawa w Japonii) został przesunięty z kategorii krytycznie zagrożonej do zagrożonej, dzięki ochronie lasów i zwalczaniu jego naturalnego wroga – mangusty. Populacja tego dzięcioła, mimo że nadal bardzo niewielka (100–300 dorosłych osobników), uznawana jest za stabilną. Największe zagrożenia dla ptaków Najsilniejszy negatywny wpływ na zagrożone gatunki ptaków mają: rolnictwo (dotyczy 73% gatunków), wycinki lasów (50%), inwazyjne gatunki obce (43%), polowania (41%), zmiany klimatyczne (37%). Udział gatunków zagrożonych przez polowania wzrósł z 34% do 41%. Wzrósł też poziom zagrożenia z powodu pożarów, zmian klimatycznych, zanieczyszczeń i inwazyjnych gatunków – o 3-5 punktów procentowych. Co możemy zrobić, by ratować zagrożone gatunki? Raport podkreśla, że dzięki skutecznej ochronie możliwe jest powstrzymanie wymierania gatunków i odbudowa populacji. Kluczowym działaniem jest ochrona obszarów kluczowych dla bioróżnorodności (Key Biodiversity Areas – KBA). Obszar KBA objętych formami ochrony wzrósł globalnie z 11% w 1980 r. do prawie 44% w 2024 r. To wyraźny znak postępu w ochronie siedlisk i gatunków na całym świecie oraz powód do radości, nie tylko dla naukowców. Źródło: BirdLife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najrzadszy i najpiękniejszy sęp Europy powrócił w Alpy. Przez przesądy wyginął sto lat temu
Orłosęp brodaty znów króluje w Alpach. Po stu latach nieobecności ten niezwykły ptak zyskał szansę na przetrwanie w Europie. Dzięki wysiłkom ekologów i programowi reintrodukcji jego alpejska populacja powoli rośnie.
Spis treści Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Po raz pierwszy od wielu dekad Alpy stały się miejscem, gdzie przy dużej dozie szczęścia można zobaczyć jednego z najniezwyklejszych ptaków Europy. Orłosęp brodaty, dzięki programowi reintrodukcji realizowanemu przez szwajcarską organizację Vulture Conservation Foundation, żyje i rozmnaża się, powoli budując stabilną populację. Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Jednak sto lat temu tych ptaków już nie można było zobaczyć w Alpach. Lokalna populacja została wytępiona, ponieważ wyznaczano nagrody za ich zabicie — wierzono bowiem, że porywają i zabijają jagnięta, a nawet małe dzieci. Ostatni dziki orłosęp brodaty w Alpach został zastrzelony w 1913 roku w dolinie Aosty we Włoszech. Orłosęp wymarł nie tylko w Alpach – kiedyś zamieszkiwał m.in. Bałkany, Grecję, Hiszpanię, Korsykę, Sycylię i Sardynię. Jego europejskie populacje przeżyły wyłącznie w Pirenejach i na Krecie. Poza Europą występuje m.in. w Afryce, Turcji, Iranie i Azji Środkowej aż po Mongolię i Chiny. Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Dzięki projektowi reintrodukcji, prowadzonemu przez Vulture Conservation Foundation, populacja tych ptaków ponownie pojawiła się w Alpach i rośnie. W 1986 roku VCF rozpoczęła wypuszczanie osobników wychowanych w niewoli. Od tego czasu wypuszczono nad Alpy 264 ptaki. Obecnie ich alpejska populacja utrzymuje się samodzielnie. Od 1997 roku urodziło się 522 młodych osobników na wolności. Ptaki zostały uznane za gatunek chroniony przez Unię Europejską w 2009 roku, a we Francji za ich zabicie grozi kara do 150 000 euro grzywny i trzy lata więzienia. Obecnie VCF szacuje, że w Alpach żyje 460 orłosępów, a w 2024 roku na wolności urodziło się 61 młodych ptaków. Tam, gdzie kiedyś rolnicy polowali na „gypaète barbu” lub „lammergeiera”, jak nazywa się te ptaki po francusku i niemiecku, dziś ściągają miłośnicy ptaków, licząc na dostrzeżenie pięknego orłosępa, który wrócił znad krawędzi zagłady. Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) jest jednym z największych ptaków szponiastych świata – rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 2,8 metra, a masa ciała może przekraczać 7 kg. Charakterystyczną cechą gatunku są czarne pióra tworzące „brodę” pod dziobem, od których pochodzi nazwa ptaka. Jego upierzenie jest biało-rdzawe, z ciemnymi lotkami i ogonem w kształcie klina. Jest jedynym ptakiem na świecie, którego dieta składa się niemal wyłącznie z kości. Żeruje na padlinie, głównie kozic, koziorożców i owiec. Potrafi zrzucać duże kości z wysokości kilkudziesięciu metrów na skały, by je rozbić i dostać się do bogatego w składniki odżywcze szpiku. Źródło: CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten płochliwy gryzoń to prawdziwy śpioch. Przesypia połowę swojego życia
Suseł perełkowany jest znany przede wszytki z powiedzenia, które od dawna funkcjonuje w polszczyźnie. Dla osób niezwiązanych z naukami przyrodniczymi to zwierzę jest niemal całkowicie obce. Nic dziwnego. Niełatwo wypatrzyć go w naturze, tym bardziej, że liczebność tych gryzoni spada już od kilkunastu lat. W Polsce jest prawdziwą rzadkością i niewykluczone, że za jakiś czas całkowicie zniknie z naszego krajobrazu.
Spis treści: Krewny „Baśki” Mieszkaniec Europy Wschodniej Towarzyski śpioch, smakosz roślin i nasion, czyli o zwyczajach susła perełkowanego Zagrożenia dla susła perełkowanego Wraz z nadejściem wiosny, otaczający nas świat zmienia się o 180 stopni. Roślinność rozkwita, „eksplodując” przy tym soczystą zielenią i innymi imponującymi kolorami. Do uszu zaczyna docierać melodyjny śpiew ptaków. Zwierzęta stają się aktywniejsze, a niektóre budzą się ze snu zimowego, by przystąpić do godów i uzupełnić zapasy energii. Suseł perełkowany należy właśnie do tej ostatniej grupy. „Spać jak suseł” – chyba każdy słyszał to powiedzenie. Nie wzięło się znikąd. Ten sympatycznie wyglądający gryzoń przesypia połowę swojego życia. Krewny „Baśki” Patrzysz na susła, myślisz – dziwna wiewiórka? To skojarzenie jest jak najbardziej słuszne. Oba gryzonie należą do tej samej rodziny (wiewiórkowatych). Są podobnej wielkości i zbliżone pod względem pokroju. Nie trzeba być jednak wybitnym znawcą przyrody, by już na pierwszy rzut oka dostrzec różnice, występujące między oboma gatunkami. Wymiary i umaszczenie Suseł perełkowany (Spermophilus suslicus) osiąga od ok. 17 do ok. 25 cm długości ciała i masę od 170 do 490 g. Jest trochę większy od wiewiórki pospolitej, ale na pierwszy rzut oka trudno to dostrzec. Ma od niej znacznie krótszy ogon (2,5–5,6 cm vs 17–20 cm), który nie jest porośnięty puszystym futrem, a sztywną, przypominającą szczecinę sierścią. W porównaniu z powszechną w Polsce „Baśką”, suseł perełkowany różni się umaszczeniem. Okrywa tego gryzonia jest żółtawo-szaro-brązowa w części grzbietowej, żółtawo-szara po bokach, szaro-żółta lub szaro-ruda w części brzusznej. Na grzbiecie i po bokach wyraźnie widoczne jest białe nakrapianie, któremu zwierzę zawdzięcza drugi człon polskiej nazwy gatunkowej. Cechy charakterystyczne Wyróżnikiem susła są jego oczy – czarne i znacznie większe niż u wielu innych gryzoni. Przyglądając się im z bliska, można dostrzec żółtawe zabarwienie źrenicy. Charakterystyczne są także uszy. Na pierwszy rzut oka można odnieść wrażenie, że zwierzę jest ich pozbawione. To tylko pozory. Suseł ma uszy, ale te są niewielkie i niemal całkowicie ukryte w sierści. Przednie łapy, zaopatrzone w cztery palce z długimi, płaskimi pazurami, są chwytne. Tylne – silniej zbudowane od przednich – mają po pięć palców. Mieszkaniec Europy Wschodniej Suseł perełkowany jest wschodnioeuropejskim endemitem. Zasięg występowania tego gatunku ogranicza się przede wszystkim do Rosji, Ukrainy i Mołdawii. W niewielkim zakresie występuje też na Białorusi i w południowo-wschodniej Polsce. Suseł w Polsce W granicach naszego kraju przedstawicieli tego gatunku można spotkać wyłącznie na Lubelszczyźnie. W drugiej połowie XIX stulecia stanowiska tych zwierząt znajdowały się w okolicach miast: Zamość, Chełm, Hrubieszów i Szczebrzeszyn. Współcześnie susły zasiedlają obszar między Zamościem, Hrubieszowem i Tomaszowem Lubelskim. Są też obecne w Świdniku. Tamtejsza populacja jest najliczniejsza w Polsce. Obecnie polska populacja tych zwierząt jest całkowicie izolowana. Nie zawsze tak było. Z danych historycznych wynika, że lubelskie susły nie były całkowicie izolowane od głównego zasięgu występowania gatunku. Istniały kolonie na Wołyniu i Podolu, w okolicach Lwowa, Włodzimierza, Sokala, Bełza i Rawy Ruskiej. Siedlisko susłów perełkowanych Suseł perełkowany najlepiej czuje się na terenach otwartych, porośniętych niską roślinnością. Wybiera stepy, pastwiska, miedze, ugory i suche łąki. Takie środowisko – pozbawione naturalnych przeszkód – umożliwia sprawną komunikację między koloniami i ułatwia obserwację okolicy, w celu wypatrzenia potencjalnego niebezpieczeństwa. Jedynie populacje z Besarabii mają odmienne zwyczaje. Tamtejsze susły upodobały sobie kamieniste zbocza jarów i dolin rzecznych. Duże znaczenie dla susłów ma jakość gleby. Wynika to z faktu, że zwierzęta te żyją w kopanych przez siebie norach. Z tego względu, najczęściej wybierają miejsca, gdzie ryzyko zalania jest niewielkie, a ziemia jest sucha i przewiewna. Towarzyski śpioch, smakosz roślin i nasion, czyli o zwyczajach susła perełkowanego Susły perełkowane są zwierzętami stadnymi. Żyją w rodzinnych grupach, które na obszarze wspólnie zamieszkiwanego siedliska łączą się w kolonie. Co warte podkreślenia, nie zamieszkują we wspólnych norach. Każdy suseł kopie indywidualne schronienie. Aktywność susłów Przedstawiciele tego gatunku przejawiają dzienną aktywność. Nocą, zwierząt tych praktycznie nie spotyka się poza norami. Podobnie zresztą jak w deszczowe dni. Gdy świeci słońce, susły opuszczają schronienie o poranku. Po południu zmniejszają swoją aktywność, by ponownie wyjść ze swoich nor po 16.00. Na otwartej przestrzeni pozostają do zmroku. Zwyczaje żywieniowe Jak susły spędzają dzień? Na żerowaniu. Susły to zasadniczo zwierzęta roślinożerne. Zasadniczo, bo lwią część ich diety stanowią zielone części roślin, kłącza, nasiona i bulwy. Susły zajadają się koniczyną białą i łąkową, babką lancetowatą i zwyczajną, mniszkiem pospolitym, krwawnikiem pospolitym i różnymi roślinami pastewnymi. Jednak gdy ich organizm przedstawia większe zapotrzebowanie na białko, do jadłospisu włączają pokarm zwierzęcy. Zdobyczą tych gryzoni padają przede wszystkim bezkręgowce – owady i dżdżownice. Zjadają także małe jaszczurki, jaja ptaków, a czasami nawet padlinę. Rozród susłów perełkowanych Przedstawiciele tego gatunku są zwierzętami jednorujowymi, co oznacza, że rozmnażają się tylko raz w roku. Ruja rozpoczyna się w kwietniu. Gody trwają do 2 dni, a ciąża – do 26 dni. Samica rodzi od 3 do 8 młodych. Te są karmione przez matkę przez 4–5 tygodni. Mniej więcej w trzeciej dekadzie maja opuszczają norę i zaczynają przyjmować stały pokarm. Samodzielne życie rozpoczynają po ok. 10 dniach od pierwszego wyjścia. Roczny cykl życiowy Należy podkreślić, że jak wszyscy przedstawiciele rodzaju Spermophilus, susły perełkowane zapadają w sen zimowy. To pozwala im przetrwać czas ubogi w zasoby pokarmu. Większość populacji już na początku października przestaje opuszczać legowisko. Sen zimowy rozpoczyna się, gdy temperatura otoczenia spada poniżej 10 stopni Celsjusza i trwa do 7 miesięcy. Okres budzenia nie jest stały. Większość osobników opuszcza norę, gdy temperatura wzrasta powyżej 10 stopni. Przygotowania do hibernacji Przygotowania do hibernacji zaczynają się już na przełomie lipca i sierpnia. Wówczas zwierzęta zaczynają odżywiać się nasionami traw, które zawierają dużo węglowodanów. To pozwala im rozbudować tkankę tłuszczową brunatną, która stanowi rezerwę energetyczną na czas snu. W tym czasie susły przystępują też do budowy zimowych nor i gromadzenia niewielkich zapasów pożywienia w bocznych korytarzach. Sen zimowy susła perełkowanego Susły zimują samotnie, zwijając się w kłębek i chowając głowę i łapy pod tułów. Gdy temperatura otoczenia spada poniżej wartości granicznej, zapadają w stan hibernacji. Dochodzi wówczas do spowolnienia procesów metabolicznych, co skutkuje spadkiem temperatury ciała do 2,8 stopnia Celsjusza. Spadkowi ulega także częstotliwość pracy serca, z 300 do nawet 4 skurczów na minutę. Aktywność płuc zmniejsza się do jednego oddechu na minutę. Stan hibernacji niekiedy jest przerywany krótkimi okresami aktywacji procesów metabolicznych. Należy jednak podkreślić, że w takiej sytuacji, najczęściej nie dochodzi do zwiększenia aktywności ruchowej, a stan ten nie trwa dłużej niż 24 godziny. Wrodzona ostrożność susła perełkowanego O przetrwaniu gatunku decyduje nie tylko dostępność pożywienia. W naturze suseł zajmuje pozycję ofiary. Na te średniej wielkości gryzonie poluje wiele drapieżników. Z natury łagodne zwierzęta są łatwym celem dla ptaków, m.in. dla pustułek, jastrzębi i myszołowów. Także drapieżne ssaki, jak łasica, lis czy gronostaj, ostrzą sobie na nie zęby. Żeby przetrwać, suseł musiał wykształcić szereg mechanizmów obronnych. Wyostrzone zmysły Przed zagrożeniem suseł może ratować się jedynie ucieczką. Ważne jest więc, by odpowiednio wcześnie dostrzegał nadciągające niebezpieczeństwo. Tutaj przydają się wielkie oczy. W pozycji „słupka”, umożliwiającej prowadzenie obserwacji otoczenia, zwierzęta te dostrzegają drapieżnika nawet oddalonego o 150 m. Niewielkie uszy zdają się sugerować kiepski słuch. To pozory. Susły słyszą bardzo dobrze, ale nie reagują gwałtownie na wszystkie dźwięki. Tylko te, które świadczą o obecności naturalnego wroga, są sygnałem do ucieczki. Dźwięki ostrzegawcze Spłoszony, suseł błyskawicznie czmycha do nory. Nie zaniedbuje jednak reszty kolonii. Tak jak świstak tatrzański, suseł perełkowany wydaje alarmujące dźwięki, którymi oznajmia współplemieńcom, że trzeba uciekać, by ratować skórę. W bogatej gamie dźwięków funkcję ostrzegawczą pełni przenikliwy gwizd. Natomiast schwytany suseł wydaje dźwięk przypominający miauczenie. Co ciekawe, osobniki dojrzałe i młode wydają dźwięki o tej samej częstotliwości. U większości gatunków ssaków zachodzi korelacja między masą ciała a częstotliwością i formantem wokalizy, ale nie w tym przypadku. To także mechanizm obronny. W ten sposób zwierzęta maskują obecność młodych w stadzie, które dla drapieżników są znacznie łatwiejszym celem. Zagrożenia dla susła perełkowanego Liczebność susłów w Polsce zaczęła znacząco zmniejszać się już pod koniec XX wieku, ale nie w związku z aktywnością drapieżników. Wymieniając główne przyczyny spadku populacji tych zwierząt, należy wskazać przede wszystkim na utraty siedlisk i zmiany klimatyczne. Tereny obejmujące siedliska susła już od dłuższego czasu są zalesiane lub przeznaczane na cele rolnicze. Z kolei coraz cieplejsze zimy doprowadzają do okresowych wybudzeń tych zwierząt ze snu zimowego. Każdy taki przypadek wiąże się z ogromnym wydatkiem energetycznym, co w wielu przypadkach skutkuje śmiercią z wycieńczenia. W Polsce suseł ma status EN, co oznacza, że jest gatunkiem wysokiego ryzyka. Od 1984 roku podlega ochronie gatunkowej, a jego stanowiska w większości są objęte ochroną rezerwatową. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Król Bałtyku zmalał, a jego populacja jest zagrożona mimo zakazu połowów. Czy uda się uratować dorsza?
Bałtyckie dorsze od 2020 roku chroni całkowity zakaz połowów. Jednak ich populacja z trudem się odbudowuje. Naukowcy zauważyli, że dorsze są nie tylko nieliczne, ale zaszły u nich trwałe zmiany genetyczne.
Spis treści Przełowienie zmieniło u dorsza nawet geny Jak badano geny bałtyckiego dorsza? Czy populację da się odbudować? Dorsz atlantycki niegdyś królował w Morzu Bałtyckim – był ogromny, bardzo liczny i kluczowy dla lokalnej gospodarki rybackiej. Największe osobniki osiągały ponad metr długości i ważyły do 40 kg. Dorsz, obok śledzia, stanowił fundament przemysłu i życia wielu społeczności. Przełowienie zmieniło u dorsza nawet geny Jednak dziś wschodniobałtycki dorsz niemal zniknął – przynajmniej w swojej pierwotnej formie. Od 2019 roku obowiązuje zakaz ukierunkowanego połowu dorsza, spowodowany załamaniem populacji gatunku w Bałtyku. Jednak problem nie ogranicza się tylko do spadku liczebności – dorsze zmalały. Zmiany w tym gatunku zaszły bardzo głęboko, sięgając poziomu genetycznego. Badacze z GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research w Kilonii (Niemcy) dowiedli, że dziesięciolecia intensywnych połowów nie tylko przetrzebiły populację dorsza wschodniobałtyckiego, ale również zmieniły jego kod genetyczny. Jak mówi główny autor badania, dr Kwi Young Han, nadmierna i wybiórcza eksploatacja doprowadziła do zmian ewolucyjnych – dorsze przestały rosnąć tak szybko jak kiedyś i nie osiągają już dawnych rozmiarów. Jest to pierwsze udokumentowane zjawisko ewolucyjnych zmian genetycznych wywołanych połowami w pełnomorskim gatunku ryb. Jak badano geny bałtyckiego dorsza? Zidentyfikowano konkretne warianty genów, które zmieniły częstotliwość występowania – wskazując na tzw. selekcję kierunkową. Geny te były związane z tempem wzrostu i rozmnażania. Szczególną uwagę zwrócono na fragment DNA, który pomaga organizmom adaptować się do stresu środowiskowego. W przypadku dorsza również ten obszar genomu uległ zmianie. Aby zbadać historyczne zmiany w populacji dorszy, naukowcy wykorzystali unikalne źródło danych: otolity, czyli struktury w uchu wewnętrznym ryb, które niczym słoje drzew zapisują roczny przyrost. Przeanalizowano 152 próbki z lat 1996–2019, łącząc analizę chemiczną z sekwencjonowaniem DNA. Wyniki wykazały, że dawniej dominowały dorsze szybko rosnące i duże. Obecnie przetrwały głównie te, które rosną wolniej, dojrzewają szybciej i są trudniejsze do złowienia – mają zatem przewagę ewolucyjną w środowisku bezustannych połowów. Jak zauważył dr Thorsten Reusch z GEOMAR, jest to żywy przykład ewolucji spowodowanej działalnością człowieka. Fascynujący z naukowego punktu widzenia, ale niepokojący ekologicznie. Co więcej, zmiany genetyczne mogą być trwałe. Nowe pokolenia dorszy wprawdzie dojrzewają wcześniej, ale są mniejsze i wydają mniej potomstwa. Równocześnie maleje różnorodność genetyczna dorsza, co ogranicza zdolność populacji do przystosowania się do zmian środowiskowych i zwiększa prawdopodobieństwo deformacji. Czy populację da się odbudować? Odbudowa dorsza nie jest pewna. Choć połowy zostały zakazane, dane z 2025 roku nie wskazują na poprawę – dorsze wciąż są małe. Zdaniem badaczy, przywrócenie dawnych cech może być niemożliwe, bo ewolucja działa wolno, a raz wywołane zmiany utrzymują się przez pokolenia. Badanie opublikowane w „Science Advances" to przestroga: nadmierne połowy nie tylko uszczuplają zasoby ryb, lecz także trwale zmieniają ich biologię. To dowód, że zrównoważone rybołówstwo to nie tylko kwestia gospodarcza, lecz także kluczowy aspekt ochrony bioróżnorodności. Źródło: Science Advances Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten górski ssak to rzadkie zwierzę. Łatwiej go usłyszeć niż zobaczyć
Świstak tatrzański, endemit najwyższych gór w Polsce, prowadzi skryty tryb życia. Wielu słyszało jego charakterystyczny gwizd, niosący się górskimi dolinami, ale ci, którzy zaobserwowali go w środowisku naturalnym, mogą mówić o niemałym szczęściu. Jak wygląda świstak tatrzański? Jakie ma zwyczaje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Krępy i duży Gdzie można spotkać świstaka tatrzańskiego? Dwucyklowy tryb życia świstaka Społeczne, rodzinne i towarzyskie zwierzę, które czasami bywa okrutne Ile świstaków żyje w Tatrach? Tatrzańskie królestwo zwierząt jest całkowicie inne od fauny nizinnej Polski. O ile w piętrach reglowych łatwo można spotkać gatunki powszechne, to do życia w wyższych partiach przystosowały się tylko nieliczne zwierzęta. W tych specyficznych warunkach wykształciło się wiele endemitów. Jednym z nich jest świstak tatrzański, największy ze wszystkich występujących w Tatrach gryzoni. Krępy i duży Świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris) to gryzoń z rodziny wiewiórkowatych, zaliczany do gatunku świstak alpejski. Ma krępą, stożkowatą sylwetkę, która wyróżnia go na tle innych tatrzańskich ssaków. Nie tylko to. To jeden z największych przedstawicieli swojego rzędu w Europie. Rozmiarami ustępuje tylko bobrowi europejskiemu. Świstak tatrzański osiąga od 45 do 65 cm długości. Mówimy tu zatem o zwierzęciu większym od niejednego kota domowego. Masa ciała świstaka zmienia się wraz z porą roku. Na wiosnę, dojrzały samiec waży od 2,7 do 3,4 kg, natomiast samica – od 2,5 do 3 kg. To czas, kiedy zwierzęta zaczynają gromadzić zapasy energii na długie zimowe miesiące. Wtedy świstaki zaczynają przyjmować więcej kalorii, by rozbudować tkankę tłuszczową brunatną. Do jesieni, ich masa wzrasta o ok. 2–2,5 kg. Futro świstaka tatrzańskiego składa się z dwóch typów włosów. Wierzchnią część okrywy tworzą długie i mocne włosy okrywowe. Pod nimi znajduje się podszerstek, składający się z krótszej, za to zwartej, lekko skręconej sierści o wełnistej strukturze. To właśnie ta warstwa tworzy chroniącą przed chłodem izolację. Poszczególne osobniki mają ciemnoszare, jasnobrązowe lub rude umaszczenie. Ubarwienie zależy od dominacji danej barwy w poszczególnych partiach włosów. Siekacze świstaka tatrzańskiego Jedną z najbardziej charakterystycznych cech świstaka są jego długie siekacze. Jak u większości gryzoni, te dłutowate zęby, doskonale przystosowane do obgryzania i rozdrabniania pokarmu roślinnego, rosną przez całe życie zwierzęcia. U młodych osobników siekacze są jasne. Z wiekiem zaczynają przybierać pomarańczowy odcień. Wbrew pozorom, nie świadczy to o chorobie. Zmiana zabarwienia wynika z obecności związków żelaza w szkliwie, które czynią je twardszym i odporniejszym na ścieranie. Świstak tatrzański a świstak alpejski Czym świstak tatrzański różni się od swojego alpejskiego kuzyna? Kluczową różnicą, która pozwoliła wyodrębnić świstaka tatrzańskiego jako podgatunek, jest budowa czaszki. W porównaniu ze zwierzętami żyjącymi w Alpach, te występujące w Tatrach mają szerszą i bardziej spłaszczoną kość nosową (w części twarzowej). Pozostałe różnice dotyczą umaszczenia futra oraz masy ciała. Świstak alpejski ma ciemniejsze futro od podgatunku tatrzańskiego. Poza tym jest od niego nieco cięższy. Gdzie można spotkać świstaka tatrzańskiego? Przedstawiciele podgatunku Marmota marmota latirostris zamieszkują wyłącznie Tatry, w Polsce i na Słowacji. Ich stanowiska znajdują się powyżej piętra regla górnego, na wysokości od 1500 do 2300 m n.p.m., przy czym należy podkreślić, że większość siedlisk jest zlokalizowana w obrębie piętra hal, które rozpościera się powyżej 1800 m n.p.m. Świstak upodobał sobie stoki o nachyleniu mniejszym niż 40 stopni. Wybiera nasłonecznione zbocza, gdzie może się wygrzewać i ma największe szanse na zdobycie pożywienia. Są to przede wszystkim stoki o wystawie południowej, południowo-wschodniej i wschodniej. Kolejnym warunkiem, który musi spełniać potencjalne stanowisko, jest miąższość gleby. Jej warstwa musi być na tyle gruba, by zwierzęta mogły swobodnie kopać nory, zarówno letnie (płytsze), jak i zimowe (głębsze). Dwucyklowy tryb życia świstaka Życie świstaków tatrzańskich toczy się w dwutrybowym cyklu. Zwierzęta pozostają aktywne w miesiącach letnich. Wraz z nadejściem zimy, zapadają w stan hibernacji. Czas godów i uzupełniania energii Na przełomie kwietnia i maja rozpoczyna się okres letniej aktywności świstaka. Mogłoby się wydawać, że po wybudzeniu z długiego snu zimowego, zwierzęta w pierwszej kolejności przystąpią do uzupełniania zapasów energii, ale nie. Pierwszą wiosenną aktywnością tych zwierząt jest prokreacja. „Ekspresowe gody” mają swoje uzasadnienie – świstaki muszą wydać potomstwo, a młode muszą usamodzielnić się, zanim nastąpi kolejna zima. Ciąża trwa ok. 33 dni. W drugiej dekadzie czerwca rodzi się do sześciu młodych, które pozostają pod opieką samicy przez ok. miesiąc. Dopiero po kopulacji wyruszają na poszukiwanie pożywienia. Świstaki są aktywne w ciągu dnia. Większość czasu poświęcają na żerowanie i patrolowanie terenu. Okres zimowej hibernacji Na przełomie września i października, gdy temperatura ulega obniżeniu, dni stają się krótsze i zmniejsza się dostępność pożywienia, kończy się czas letniej aktywności świstaków, a rozpoczyna okres snu zimowego. Przez najbliższe miesiące zwierzęta będą korzystać z zapasów energetycznych, które zgromadziły w okresie letniej aktywności. Gdy świstaki zaczynają „wychwytywać” naturalne sygnały, zwiastujące zbliżającą się zimę, zaczynają układać się na samym dnie nory zimowej, zwijając się w kłębek. Co wówczas dzieje się z ich organizmem? Procesy metaboliczne zaczynają zwalniać. Dzięki temu temperatura ciała spada z wyjściowych 37,7 stopni Celsjusza do ok. 8–10 stopni, a w wyjątkowych sytuacjach – do 3–5 stopni. Częstość oddechów spada z 16 do zaledwie 4–5 na minutę, a praca serca – z 220 skurczów do 30 na minutę. Sen zimowy jest szczególnie obciążający dla młodych osobników. Żeby mogły przetrwać ten czas, starsze zwierzęta, które naturalnie gromadzą więcej tkanki tłuszczowej, otaczają je szczelnym pierścieniem. Sen zimowy świstaków nie trwa nieprzerwanie. Zwierzęta budzą się co ok. 3 tygodnie. Taka pobudka trwa od 12 do 30 godzin. Najczęściej jest podyktowana potrzebą wydalenia moczu, choć nie zawsze. Sen zimowy może zostać czasowo przerwany, gdy temperatura w schronieniu spadnie poniżej 0 stopni Celsjusza. Społeczne, rodzinne i towarzyskie zwierzę, które czasami bywa okrutne Jak wiele innych gryzoni, świstaki tatrzańskie są zwierzętami społecznymi. Przedstawiciele tego gatunku żyją w koloniach. Taka grupa składa się z kilkunastu osobników. Na jej czele stoi dominująca para, poniżej której znajduje się podporządkowane zwierzęta dorosłe (te, które pozostały w grupie z poprzednich lat, czasami także zwierzęta przysposobione), osobniki młodociane (jednoroczne i dwuletnie potomstwo pary dominującej) i młode (szczenięta z bieżącego miotu). Zwierzęta tworzące kolonię razem śpią, bawią się ze sobą w ciągu dnia i wspólnie budują nory. W grupie panuje ścisła hierarchia. Rozmnażanie jest zarezerwowane dla pary dominującej. Okresowo dochodzi do walk o przywództwo. Czasami dochodzi do zmiany na szczycie hierarchii. Pokonany samiec zostaje wówczas wygnany z kolonii, a nowy samiec alfa zabija część jego potomstwa. W ten sposób pieczętuje swój status. Ostrożność to jego drugie imię Swoją polską nazwę gatunkową świstaki zawdzięczają charakterystycznym dźwiękom, które wydają. Mowa o charakterystycznym gwiździe, który wydobywa się z szeroko otwartego pyszczka. Odgłos ten pełni przede wszystkim funkcję ostrzegawczą. Gdy w zasięgu patrolującego teren samca pojawi się zagrożenie, donośnym krzykiem ostrzega resztę kolonii i sam błyskawicznie ewakuuje się do schronienia. Świstaki są wyjątkowo ostrożne, przez co dla nas – ludzi – pozostają niemal niewidoczne. Trudno zaobserwować to zwierzę w jego naturalnym środowisku, ale za każdym razem, gdy pojawimy się na terytorium danego klanu, świstaki doskonale o tym wiedzą. Na naszą obecność reagują serią gwizdów o średnim natężeniu. Tak samo ostrzegają się przed lisem lub psem. Co innego, gdy na horyzoncie pojawi się naprawdę poważne zagrożenie. Wówczas świstak wydaje pojedynczy, ostry gwizd. Dla reszty jest to sygnał, że natychmiast muszą schronić się w norze. Zręczny budowniczy Skoro o norach mowa, wypada wspomnieć, że te budowane przez świstaki są niezwykle złożone i nie składają się wyłącznie z komory mieszkalnej. Zwierzęta drążą także dość długi korytarz, który pełni funkcję latryny. Poza tym, w trosce o bezpieczeństwo, kopią sieć przypominających labirynt korytarzy ewakuacyjnych, mających zapewnić odwrót w przypadku ataku drapieżnika. Każda nora jest zaopatrzona w kilka otworów wejściowych. Poza dość płytką komorą letnią, świstaki kopią także schronienie zimowe, znajdujące się na głębokości kilku metrów. Ile świstaków żyje w Tatrach? Na tatrzańską populację świstaków składa się około 1000 osobników. Większość żyje po stronie słowackiej. W polskich górach mieszka około 200 zwierząt. Niewiele. Nic dziwnego, że „Czerwona lista gatunków zagrożonych” wymienia je w kategorii EN. Oznacza to, że zwierzęta te są zagrożone wymarciem w niedalekiej przyszłości. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To jedyny polski przedstawiciel tego rzędu. Jest ekstremalnie rzadkim gatunkiem
Żółw błotny jest jedynym przedstawicielem swojego rzędu, który występuje w Polsce w stanie naturalnym. Dawniej to wspaniałe zwierzę można było spotkać na terenie całego kraju. Dziś jest ekstremalnie rzadkie. Na szczęście, dzięki programom ochrony i reintrodukcji, polska populacja ma tendencję wzrostową. Jak wygląda żółw błotny? Czym się żywi i gdzie występuje? Przyjrzyjmy się bliżej temu wspaniałemu opancerzonemu gadowi.
Spis treści: Jak wygląda żółw błotny? Gdzie można spotkać żółwia błotnego? Jaki tryb życia wiodą żółwie błotne? Co zagraża żółwiom błotnym? Gady stanowią najmniej liczną grupę kręgowców w polskiej faunie. Na terenie naszego kraju stwierdzono występowanie jedynie dziewięciu rodzimych gatunków. Zaliczają się do nich cztery gatunki jaszczurek, tyle samo gatunków węży i tylko jeden żółw. Ten ostatni jest zwierzęciem ekstremalnie rzadkim. W „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” ma status EN, co oznacza, że jest gatunkiem poważnie zagrożonym wyginięciem. Jak wygląda żółw błotny? Żółw błotny (Emys orbicularis) ma ciemnooliwkowy lub oliwkowobrązowy karapaks, pokryty gładkimi, regularnymi tarczkami rogowymi. Na plastronie widoczne są duże jasne plamy o nieregularnych kształtach. Cechą charakterystyczną tego gatunku są występujące na głowie szyi i odnóżach licznie nagromadzone żółte plamy. Trzeba jednak podkreślić, że niektóre osobniki są jednolicie czarne. Palce żółwia błotnego są zaopatrzone w długie, ostre pazury, które nie służą wyłącznie do kopania gniazda (o tym później). Pomiędzy nimi występuje błona pławna. Jedyny polski żółw nie jest kolosem Największy żółw świata – żółw skórzasty – może osiągać ponad 2 metry długości. W porównaniu z tym kolosem, polski przedstawiciel tego rzędu wydaje się być mikrusem. Karapaks największych samców mierzy ok. 17 cm długości. Osobniki męskie ważą do 700 g. Tylko nieliczne żółwie błotne przekraczają 18 cm i osiągają masę powyżej kilograma. Samice są większe. Duże osobniczki osiągają ok. 19 cm długości, a największe (takich jest niewiele) – ponad 20 cm. Masa ciała samic dochodzi do 1,2 kg. Łatwo odróżnić samca od samicy Dymorfizm płciowy nie przejawia się jedynie różnicami w wymiarach i masie. Cechą charakterystyczną samców jest lekko wklęsły w części środkowej plastron. W porównaniu z samicami, mają też inną tęczówkę. U samic jest brązowa lub rudopomarańczowa, natomiast u osobników męskich – żółta lub pomarańczowa z żółtymi plamkami. Gdzie można spotkać żółwia błotnego? Obszar występowania tego gatunku to zachodnia Azja, północno-zachodnia Afryka oraz południowa i środkowa Europa. Na Starym Kontynencie, swoim zasięgiem obejmują kraje takie jak: Polska, Łotwa, Francja i Niemcy. Można spotkać go także w Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Danii i Czechach, gdzie został przywrócony do środowiska naturalnego. Żółw błotny w Polsce Obecnie żółwie błotne są ekstremalnie rzadkie w Polsce, a ich siedliska mają charakter wyspowy. Najwięcej przedstawicieli tego gatunku występuje w Poleskim Parku Narodowym i Puszczy Kozienickiej. Oprócz tego, ich ostoje znajdują się na obszarze ziemi lubuskiej, Pomorza Zachodniego, Wielkopolski, Mazurów, Warmii, Kujaw i Dolnego Śląska. Jaki tryb życia wiodą żółwie błotne? Przez specjalistów żółw błotny jest klasyfikowany jako gatunek wodno-lądowy. Należy jednak podkreślić, że ten opancerzony gad wiedzie przede wszystkim wodny tryb życia. Na ląd wychodzi tylko po to, by złożyć jaja lub wygrzać się w promieniach słońca. Są zwierzętami płochliwymi. Na obecność człowieka reagują ucieczką do wody, a gdy nie ma takiej możliwości, chowają się w twardym pancerzu (tak samo reagują w chwili konfrontacji z większymi od siebie drapieżnikami). Emys orbicularis to żółw skrytoszyjny. Oznacza to, że chowając głowę, szyję wygina w płaszczyźnie pionowej, w kształt litery S. Chłodne miesiące spędza zagrzebany głęboko w mule. Żółw błotny hibernuje przez ok. 5 miesięcy. Zależnie od pogody, ze snu zimowego budzi się w kwietniu lub maju. Czym żywi się żółw błotny? Żółw błotny jest drapieżnikiem. Poluje wyłącznie w wodzie. Jadłospis tego gada składa się przede wszystkim z owadów i ich larw, kijanek i ślimaków. Należy jednak podkreślić, że dorosłe osobniki bez większego problemu mogą upolować żabę lub niewielką rybę. Co zagraża żółwiom błotnym? W Polsce żółwie błotne są zwierzętami zagrożonymi wyginięciem, podlegającymi ścisłej ochronie gatunkowej od 1935 roku. Ze względu na wyspowy charakter siedlisk i duże rozproszenie, stan populacji tych gadów jest trudny do oszacowania. Zdaniem ekspertów, w naszym kraju żyje około 1500 okazów żółwia błotnego. Wymieniając największe zagrożenia dla żółwia błotnego, należy wskazać przede wszystkim na: utratę i fragmentację siedlisk (wynikającą przede wszystkim z działań melioracyjnych oraz regulacji rzek i zalesienia), utratę miejsc lęgowych, presję drapieżników, zanieczyszczenie środowiska, zmiany klimatyczne. Nowy wróg na horyzoncie Każdy z powyższych czynników przyczynił się do zmniejszenia liczebności tych zwierząt w naszym kraju, a na horyzoncie pojawiło się kolejne zagrożenie. Jest nim żółw ozdobny – przedstawiciel rodziny żółwi błotnych. Ten krewniak naszego rodzimego gatunku jeszcze nie tak dawno temu bił rekordy popularności jako egzotyczne zwierzę domowe. Niektóre hodowane okazy zostały wypuszczone do środowiska przyrodniczego. Nieodpowiedzialne działanie opiekunów sprawiło, że w Polsce pojawił się kolejny gatunek inwazyjny. Co to oznacza dla żółwia błotnego? Żółw ozdobny nie tylko konkuruje z nim o pożywienie, miejsce do życia i rozrodu. Jest też nosicielem groźnych bakterii, które są zabójcze dla naszego rodzimego gada. Mowa o drobnoustrojach Leptospira tarrasovi. Badania dowiodły, że żółwie błotne nie mają takiego miana przeciwciał chroniących przed wywoływanymi przez nie chorobami, co ich inwazyjni konkurenci. Jaka przyszłość czeka żółwie błotne? Dobra informacja jest taka, że obecnie polska populacja żółwi błotnych utrzymuje się na stabilnym poziomie, z lekką tendencją wzrostową. Ekolodzy od lat podejmują działania zmierzające do odbudowy liczebności gatunków. Nie wszędzie akcja reintrodukcji kończy się powodzeniem, czego przykładem jest choćby Puszcza Kampinoska, gdzie w 1956 roku wypuszczono wiele młodych osobników, a gdzie dziś gatunek ten praktycznie nie występuje. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ten bałtycki ssak wciąż jest zagrożony. Zdaniem naukowców ludzie skazują go na wyginięcie
Szarytka morska jest największym ssakiem z rodziny fokowatych, zamieszkującym Bałtyk. Dziś te wspaniałe zwierzęta są znacznie częstszymi gośćmi bałtyckich plaż niż jeszcze kilkanaście lat temu, ale po intensywnych łowach, prowadzonych przez ponad 100 lat, populacja tych zwierząt wciąż nie może się odtworzyć. Dlaczego ludzie postanowili wytępić te piękne ssaki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Szarytka morska czy foka szara? Największa bałtycka „foka” Mieszkaniec strefy przybrzeżnej Stadni poligamiści Niezgrabna na lądzie, sprawna w wodzie Szarytki morskie od dawna są solą w oku ludzi Jaka przyszłość czeka szarytkę morską? Jeszcze nie tak dawno temu, szarytka morska była gatunkiem krytycznie zagrożonym. Podjęte przez ekologów działania doprowadziły do zwiększenia populacji, jednak nie oznacza to, że liczebność tych zwierząt ma szansę wrócić do stanu pierwotnego. Na szarytki morskie wciąż wywierana jest ogromna presja łowiecka. To w połączeniu z postępującymi zmianami środowiskowymi może sprawić, że za jakiś czas te piękne fokowate całkowicie znikną z bałtyckich plaż. Szarytka morska czy foka szara? Przez długi czas szarytka morska (Halichoerus grypus) była znana jako foka szara. Skąd ta zmiana? W 2015 roku, w publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” wydanej przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN jedynemu żyjącemu przedstawicielowi rodzaju Halichoerus przypisano nową nazwę gatunkową, w ramach „akcji porządkowania” polskich nazw gatunkowych wszystkich żyjących na świecie ssaków. Nazwa „foka” została zarezerwowana dla przedstawicieli rodzaju Phoca. Ot, cała tajemnica. Największa bałtycka „foka” Bez względu na to, czy nazwiemy ją szarytką morską czy foką szarą, mowa o drapieżnym ssaku i największym przedstawicielu rodziny fokowatych żyjącym w basenie Morza Bałtyckiego. Dorosłe osobniki osiągają do 250 cm długości i imponującą masę, dochodzącą do 310 kg w przypadku populacji bałtyckiej i do 400 kg w przypadku zwierząt żyjących na wybrzeżach w zachodniej części północnego Atlantyku. Szarytka morska ma wrzecionowate, zwężające się ku tyłowi ciało, które pokrywa gęste futro. Okrywa jest szara w części grzbietowej i żółtawobiała w części brzusznej. Osobniki w zaawansowanym wieku są niemal czarne, z kolei szczenięta – kremowe. Na skórze widoczne są licznie nagromadzone plamy, najczęściej czarne lub szarobrunatne. Przednie płetwy są krótsze i słabsze od tylnych. Cechą charakterystyczną szarytki morskiej jest jej pysk. Ma wydłużony kształt, przez co przypomina psią kufę. Takie ukształtowanie nie jest spotykane u innych fokowatych. Od przedstawicieli rodzaju Phoca szarytkę odróżnia także ułożenie nozdrzy. Są od siebie oddalone i układają się w kształt przypominający literę W. Z kolei nozdrza ssaków z rodzaju Phoca mają kształt litery V. W odróżnieniu od uchatek, z którymi bywają mylone, szarytki morskie nie mają małżowin usznych. Samce są wyraźnie większe od samic Dymorfizm płciowy jest wyraźnie zaznaczony u przedstawicieli tego gatunku. Samice osiągają do 200 cm długości i są wyraźnie bardziej „filigranowe”. Największe okazy, żyjące w basenie Morza Bałtyckiego, ważą do 186 kg, natomiast przedstawicielki populacji zachodniej części północnego Atlantyku – do 250 kg. Różnice nie kończą się na długości i masie ciała. Pysk samic jest krótszy, a szyja – zdecydowanie mniej pofałdowana. O ile u samców narząd płciowy jest zlokalizowany w części brzusznej, to u samic występuje w pobliżu odbytu. Mieszkaniec strefy przybrzeżnej Szarytki morskie żyją w strefach przybrzeżnych wód umiarkowanych i subarktycznych. Można je spotkać wokół wybrzeży zachodniego i wschodniego północnego Atlantyku i Morza Bałtyckiego. Zasięg występowania tego gatunku obejmuje: Kanadę (w obszarze Nowej Funlandii), Stany Zjednoczone (Maine, Massachusetts, New Hampshire), Wyspy Owcze, Islandię, Wielką Brytanię, Irlandię, Danię, Szwecję, Norwegię, Finlandię, Holandię, Niemcy, Francję, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Rosję (w obszarze Półwyspu Kolskiego). Zwierzęta te są też spotykane u wybrzeży amerykańskiego stanu New Jersey, Grenlandii i Portugalii, ale ich obecność w tych obszarach wynika z włóczęgi. Szarytkę można spotkać nie tylko na nadmorskich plażach W wielu miejscach widok wylegujących się na plaży fokowatych, także szarytek morskich, nikogo nie dziwi. Warto jednak wspomnieć, że te piękne zwierzęta coraz częściej zapuszczają się w rejony ujścia dużych rzek. Takie zjawisko zaobserwowano choćby w Anglii, gdzie te piękne ssaki pojawiły się w Tamizie. W obszarze jej ujścia żyje około 3 tys. osobników. Z kolei w Polsce nierzadko obserwuje się je choćby w Przekopie Wisły. Stadni poligamiści Szarytki żyją w grupach. Stada tych zwierząt są mocno zróżnicowane pod względem liczebności. W niektórych obszarach składają się nawet z kilkuset osobników. Samce gromadzą wokół siebie haremy liczące do 10 samic, jednak nie w głowie im walka o swoje wybranki. Rywalizują ze sobą najczęściej poprzez gesty i dźwięki. Sporadycznie dochodzi do walki, która jednak nie jest zbyt zaciekła. Do krycia najczęściej dochodzi pod wodą. Samice rodzą raz w roku (od września do marca), zwykle na lądzie, rzadziej na krach lodowych. Ciąża trwa od 8 do 11 miesięcy (zależnie od populacji). Po tym czasie na świat przychodzi jedno szczenię. Okazjonalny wędrownik Choć zdarza im się okresowo przemieszczać, szarytki morskie zasadniczo nie odbywają długich wędrówek. W poszukiwaniu pokarmu przemieszczają się na średnią odległość 10 km. Czasami zdarzają się dłuższe migracje, przekraczające 100 km na dobę. Takie „wycieczki” przeważnie służą znalezieniu spokojnego miejsca do rozrodu lub linienia. Niezgrabna na lądzie, sprawna w wodzie Szarytki morskie wiodą wodno-lądowy tryb życia. Nurkują w dość płytkich wodach, których głębokość najczęściej zamyka się w przedziale od 60 do 100 m. Przedstawiciele populacji bałtyckiej schodzą maksymalnie na 200 m, ale poza Morzem Bałtyckim te piękne ssaki nurkują nawet na ponad 300 metrów i potrafią zostać pod wodą nawet pół godziny. W wodzie poruszają się bardzo sprawnie. Umożliwiają im to silne płetwy tylne i umięśnione ciało. W tych warunkach, przednie płetwy pełnią jedynie funkcję sterów. Co innego na lądzie. Gdy szarytka morska wychodzi na plażę, porusza się przy użyciu płetw przednich i mięśni brzusznych, a tylną część ciała po prostu „wlecze” za sobą. Wygląda przy tym dość nieporadnie, ale zaniepokojona, błyskawicznie przerywa odpoczynek i ucieka do wody. Nie należy niepokoić wylegujących się na brzegu szarytek. W ten sposób można je tylko spłoszyć. Jeżeli zwierzę pozwala zbliżyć się do siebie na niewielką odległość, najprawdopodobniej jest chore lub ranne. Uwaga, mimo że zwierzę wygląda na przyjazne i spokojne, nie należy zapominać, że ma się do czynienia z drapieżnikiem. Rozdrażniona szarytka morska może boleśnie ugryźć. Najlepiej więc zostawić ją w spokoju i obserwować z odległości. Szarytka morska gustuje w rybach Żerowiskiem szarytek morskich są płytkie wody szelfu kontynentalnego. Najczęściej polują samotnie, rzadziej w niewielkich grupach. Ich jadłospis składa się przede wszystkim z ryb. Gustują zarówno w gatunkach żyjących w wodach pelagialnych, jak i dennych. Trudno wskazać gatunek, w którym szarytki morskie lubują się najbardziej. Badania przeprowadzone na odchodach populacji zachodnioatlantyckiej wskazały, że w ich diecie pojawia się przede wszystkim dobijak islandzki, dorsz atlantycki, a oprócz nich także różne gatunki flądrokształtne. Inne badania dowiodły, że w niektórych lokacjach zwierzęta te zajadają się okoniokształtnymi i witlinkami. Najprawdopodobniej szarytka wybiera zdobycz, która w danym czasie i miejscu jest najliczniejsza i najłatwiejsza do upolowania. W jadłospisie tych drapieżników pojawiają nie tylko ryby. Szarytki morskie nie gardzą też skorupiakami i głowonogami. Okazjonalnie polują także na ptaki. Szarytki morskie od dawna są solą w oku ludzi Szarytki morskie już od wielu stuleci są doskonale znane ludziom. W toku badań archeologicznych, prowadzonych u wybrzeży amerykańskiego stanu Massachusetts, naukowcy odkryli kości przedstawiciela tego gatunku, którego Indianie schwytali około 6 tys. lat temu. U wybrzeży Morza Bałtyckiego, historia polowań na te zwierzęta sięga 10 tys. lat. O rywalizacji ludzi z tymi zwierzętami wspinał już grecki poeta Oppian z Anazarbos. Z kolei najstarsza wzmianki o tępieniu szarytek morskich w obszarze Bałtyku pochodzą z 1660 roku. Dlaczego już starożytni byli „skonfliktowani” z szarytkami morskimi? Ze względu na dużą liczebność, zwierzęta te od zawsze stanowiły poważną konkurencję dla rybaków. Nie tylko przyczyniały się do zmniejszenia populacji ryb, ale także niszczyły sieci. W dodatku ziemianie zarządzający szkierami w obszarze wybrzeża Zatoki Botnickiej musieli płacić roczną daninę, której wysokość była ustalana na podstawie liczby wysp, zamieszkiwanych przez te fokowate. Należy jednak podkreślić, że szarytki były zabijane nie tylko ze względu na swoją żarłoczność. Dla ludzi były także cennym źródłem tłuszczu, mięsa i skór. Masowe polowania Mimo intensywnych polowań, pod koniec XIX wieku liczebność szarytek w akwenie Morza Bałtyckiego wzrosła. Obecność tych zwierząt zaczęła zagrażać połowom śledzia oceanicznego, dorszy, siejowatych, łososia szlachetnego i innych łososiowatych. W rezultacie dla rybaków zwierzęta te stały się poważnymi szkodnikami. Początkowo szarytki morskie chwytano specjalnie opracowanymi w tym celu sieciami. W dwudziestoleciu międzywojennym, gdy upowszechniła się broń palna, rozpoczęły się masowe odstrzały fokowatych. Wyniszczenie populacji Nietrudno się domyśleć, do czego doprowadziły te działania. Lata usankcjonowanych prawnie polowań musiały skończyć się wyniszczeniem populacji szarytek morskich. Na początku XX wieku liczebność tych zwierząt najprawdopodobniej wynosiła około 100 tys. okazów. W latach 40. na całą bałtycką populację składało się zaledwie 20 tys. szarytek. Dalej było tylko gorzej. W latach 70. liczebność spadła do około 3-5 tys. osobników. Do zdziesiątkowania populacji tych zwierząt przyczyniły się nie tylko polowania. To także „zasługa” postępującego zanieczyszczenia środowiska. Ze względu na wysoką bioakumulację chlorowanych węglowodorów, u wielu samic doszło do poważnego uszkodzenia narządów reprodukcyjnych. Jaka przyszłość czeka szarytkę morską? W następstwie prowadzonych przez ludzi działań, w drugiej połowie XX wieku szarytka morska stała się gatunkiem krytycznie zagrożonym. Żeby zapobiec całkowitej utracie tych zwierząt, konieczne stało się podjęcie działań ochronnych. Dzięki temu populację udało się częściowo odbudować. Obecnie w basenie Morza Bałtyckiego żyje około 55 tys. szarytek morskich. Należy jednak podkreślić, że zdaniem niektórych naukowców to żaden sukces. Badacze podnoszą, że postępujące zmiany klimatyczne i obowiązujące limity polowań i tak skazują te zwierzęta na wyginięcie. Na mocy przepisów krajowych i międzynarodowych, szarytka morska podlega ochronie, jednak na ograniczonym obszarze występowania gatunku wciąż dozwolone są polowania ukierunkowane na zmniejszenie oddziaływania tych zwierząt na rybołówstwo. W 2020 roku limit określono na 3 tys. osobników rocznie. Zdaniem naukowców, to za dużo, przynajmniej o jedną trzecią. Powolne wymieranie gatunku trwa Jaki wpływ te działania mogą wywrzeć na przetrwanie gatunku? Badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu dowodzą, że mimo że liczebność zwierząt wzrasta, bałtycka populacja szarytek morskich cały czas jest zagrożona. Zespół, na czele którego stał dr Daire Carroll, doszedł do wniosku, że limit polowań ustalony na 3 tys. zwierząt rocznie kolejny raz sprawi, że przeżycie gatunku stanie pod znakiem zapytania. Badacze opracowali model matematyczny wzrostu populacji, w którym uwzględnili kilka możliwych scenariuszy przyszłości. Przyjrzeli się prognozom dotyczącym nie tylko presji łowieckiej, ale także dostępności pożywienia i zmniejszenia ilości lodu morskiego. Ich zdaniem nawet przy najbardziej optymistycznych założeniach w kwestii zmian zachodzących w środowisku, utrzymanie obowiązującego limitu polowań doprowadzi do zmniejszenia liczebności tych szarytek. Naukowcy podnoszą, że odbudowa populacji wymaga zmniejszenia limitu z 3000 do 1900 zwierząt rocznie z uwzględnieniem planów większej redukcji, stosownie do postępu zmian środowiskowych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Powrót „czarnej pszczoły”. Owad uznany za wymarłego widziany w kolejnym regionie Polski
Wyjątkowo rzadka zadrzechnia fioletowa, zwana potocznie „czarną pszczołą”, pojawia się w róznych regionach Polski. Ostatnio jej obecność stwierdzono w Roztoczańskim Parku Narodowym i w Białowieży. Ta samotna pszczoła jest u nas pod ścisłą ochroną.
Spis treści: Czarna pszczoła – wygląd Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Jak pomóc czarnej pszczole? Inni zapylacze w Polsce Pszczołę kojarzymy najczęściej z pszczołą miodną (Apis mellifera). Czyli niedużym, brązowo-żółtawym owadem, często spotykanym na kwiatach. Warto jednak wiedzieć, że do rodziny pszczołowatych należy aż 5800 gatunków. W tym kosmate, krępe trzmiele, podobne do os koczownice czy ciemno ubarwione zadrzechnie. Do tych ostatnich należy tzw. czarna pszczoła, czyli zadrzechnia fioletowa. Czarna pszczoła – wygląd To największa w Polsce pszczoła. Ma charakterystyczne, czarne ciało osiągające nawet 3,5 cm długości (dla porównania, robotnica pszczoły miodnej mierzy ok. 1,5 cm). Jej skrzydła fioletowo pobłyskują. Stąd nazwa gatunkowa – zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea). Z wyglądu jest bardzo podobna do zadrzechni czarnorogiej (Xylocopa valga), także występującej w Polsce. Warto przy tym pamiętać, że poza tymi dwoma do rodzaju zadrzechnia należy 400 gatunków owadów. Xylocopa valga / fot. Shutterstock Zadrzechnie to pszczoły samotnice, która nie tworzą licznych kolonii. Zakładają gniazda w suchym drewnie, wiercąc w nim korytarze o długości nawet 30 cm za pomocą żuwaczek. Dorosłe osobniki można zobaczyć od maja, najczęściej na kwiatach szałwii, groszku pachnącego, glicynii, robinii akacjowej, kłosowca pomarszczonego, soi warzywnej i żmijowca zwyczajnego. Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Zadrzechnia fioletowa przez wiele dziesięcioleci była opisana jako gatunek prawdopodobnie wymarły w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt Ginących i Zagrożonych. Opis statusu głosił: bardzo rzadki gatunek śródziemnomorski, na terenie dzisiejszej Polski notowany był zaledwie kilkakrotnie w latach 1868–1935, odtąd niepotwierdzony. To zmieniło się w 2005 r., być może w związku z postępującym ociepleniem klimatu. Od tamtej pory czarna pszczoła została zaobserwowana w: Poleskim Parku Narodowym, Bieszczadach Zachodnich, Wrocławiu, Oławie, Miechowie, Włoszczowie. Poza Polską zadrzechnia fioletowa występuje głównie w basenie Morza Śródziemnego. To gatunek ciepłolubny. Zamieszkuje suche siedliska stepowe i stepopodobne oraz polany i pobrzeża lasów. 31 maja, w śródleśnej osadzie we Floriance na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego, zaobserwowano zadrzechnię. To pierwsza obserwacja czarnej pszczoły na tym terenie. Owada zauważył pracownik parku, Przemysław Stachyra, na jednaj z licznych w okolicy kwietnych łąk. Przyrodnik zwraca uwagę, że mógł to być jeden z dwóch podobnych do siebie gatunków: zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) lub czarnoroga (Xylocopa valga). - Od razu wiedziałem, że to czarna pszczoła, bo jest bardzo charakterystyczna: duża jak trzmiel, czarna, z głębokim niebieskofioletowym połyskiem – po prostu piękny owad – ocenił ekspert. W ostatnich miesiącach zadrzechnię zauważyła także przyrodniczka, autorka National Geographic Traveler i licencjonowana przewodniczka po Puszczy Bialowieskiej, Barbara Żukowska. Obserwacji dokonała 11 maja i jest to kolejny raz kiedy czarną pszczołę widziano w okolicach Białowieży. Jak pomóc czarnej pszczole? Od 2004 r. zadrzechnie są w Polsce pod ochroną. Do przetrwania gatunek ten wymaga zachowania starodrzewów, zwłaszcza drzew suchych. Naukowcy z Lublina opracowali zestaw wskazówek, które mogą pomóc czarnym pszczołom: nie usuwajmy spróchniałego drewna, np. ścian drewnianych budynków, płotów, pni martwych drzew, by zadrzechnie mogły tam zbudować gniazda, na wysokości 3 m umieśćmy w ogrodzie klocki z drewna wierzbowego z nawierconymi otworami o średnicy 10–20 mm i długości 10–20 cm, nie zbliżajmy się do gniazda, by nie niepokoić pszczół, posadźmy rośliny, które lubi zadrzechnia, takie jak kozibród łąkowy, orlik pospolity, cieciorka pstra, żmijowiec zwyczajny, lebiodka pospolita, koniczyna, śliwa, głóg i kruszyna. Należy pamiętać, że zadrzechnie, w przeciwieństwie do innych pszczół samotnic, bronią miejsca swego gniazdowania. Zaniepokojone mogą nawet użądlić. Nie należy ich zabijać, tylko po prostu zostawić w spokoju. Monitoring występowania czarnej pszczoły w Polsce prowadzi stowarzyszenie Natura i Człowiek. Zdjęcia owada można przesyłać na adres mailowy naturaiczlowiek@gmail.com. Inni zapylacze w Polsce Hodowlane pszczoły miodne zapylają jedną trzecią ważnych dla nas upraw. Bez nich nie mielibyśmy wielu owoców, warzyw i nasion. Pozostałą część roślin „obsługują” inne owady. Są wśród nich muchówki, dzikie pszczoły, żyjące w małych koloniach, takie jak zadrzechnia, murarka czy samotnica. Jednak najważniejszą rolę odgrywają trzmiele ogrodowe, których w Polsce mamy 35 gatunków. Owady te są bardzo skutecznymi zapylaczami. Z racji budowy swego aparatu gębowego, wyposażonego w długi „języczek” potrafią korzystać z kwiatów niedostępnych dla pszczół. Włoski pokrywające ciało trzmiela doskonale przenoszą pyłek między kwiatami. Pszczoły nie wychodzą z ula, jeśli temperatura na zewnątrz spada poniżej 12 stopni Celsjusza. Trzmiele natomiast są aktywne już przy 8 st. C, a więc lepiej sprawdzają się np. wtedy, gdy wiosna jest chłodna. To im zawdzięczamy m.in. pomidory, jagody i truskawki – inne owady nie potrafią zapylać tych roślin. Źródła: archiwum NG, Nauka w Polsce, Wikipedia, Gov.pl, stowarzyszenie Natura i Człowiek
Wielki europejski kot powrócił z krawędzi wyginięcia. Jego populacja rozkwita
Encyklopedie trzeba będzie uaktualnić, ponieważ ryś iberyjski już nie jest na skraju wyginięcia. Najnowsze dane z Portugalii napawają optymizmem.Liczebność kota jest już tak duża, że można mówić o odradzaniu się gatunku.
Spis treści: Spektakularny powrót rysia iberyjskiego Jak przywracano populację rysia? To nie koniec ochrony – co dalej? Jeszcze kilkanaście lat temu populacja rysia iberyjskiego liczyła mniej niż 100 osobników. Obecnie – dzięki programom ochronnym, edukacji i odbudowie siedlisk – liczba tych pięknych kotów wzrosła do ponad 2400. To ogromny sukces działań ochronnych realizowanych w Hiszpanii i Portugalii. Spektakularny powrót rysia iberyjskiego Ryś iberyjski (Lynx pardinus), niegdyś uznawany za najbardziej zagrożonego kota na świecie, przeżywa spektakularny powrót dzięki ponad 20-letnim wysiłkom przyrodników w Hiszpanii i Portugalii. Według danych z 2024 roku, populacja tych drapieżników wzrosła o 19% w ciągu roku, osiągając rekordową liczbę 2401 osobników, z czego 2047 w Hiszpanii i 354 w Portugalii. Zgodnie z wynikami dorocznego spisu, liczebność rysia iberyjskiego wzrosła z 2021 w 2023 r. do 2401 w 2024 r., w którym urodziły się 844 kocięta. 1 557 osobników stanowiły dorosłe rysie, a 470 rozmnażające się samice. Było ich o 64 więcej niż w 2023 r. Jak przywracano populację rysia? Na początku naszego wieku ryś iberyjski był na skraju wyginięcia, z populacją poniżej 100 osobników. W Portugalii uznano go w 2007 roku za wymarłego. Wszystko przez utratę siedlisk, zmniejszenie populacji dzikich królików, kłusownictwo i wypadki drogowe. Dzięki skoordynowanym działaniom, takim jak hodowla w niewoli, reintrodukcja, tworzenie korytarzy ekologicznych i edukacja społeczna, populacja rysi zaczęła się odbudowywać. W zeszłym roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) zmieniła status rysia iberyjskiego z "zagrożonego" (endangered) na "narażony" (vulnerable). Najwięcej rysi żyje w hiszpańskich regionach: Kastylia-La Mancha (942 osobniki), Andaluzja (836), Estremadura (254) i Murcja (15). W Portugalii głównym siedliskiem jest Dolina Gwadiana, gdzie liczba rysi wzrosła z 291 do 354 w ciągu zaledwie roku. To nie koniec ochrony – co dalej? To jednak nie koniec koniecznej dla tego gatunku ochrony. Rysiowi iberyjskiemu nadal zagraża urbanizacja, intensywne rolnictwo, czy zmiany klimatyczne. Według naukowców bezpieczna dla gatunku liczba rysi powinna osiągnąć 4500-6000 osobników, w tym co najmniej 1100 płodnych samic. Długoterminowe programy takie jak LIFE LynxConnect odgrywają kluczową rolę w łączeniu populacji, rozbudowie siedlisk i zapewnianiu długoterminowej ochrony gatunku. Ryś iberyjski jest mniej więcej o połowę mniejszy od rysia euroazjatyckiego. Charakteryzuje się gęstym, cętkowanym futrem, krótkim ogonem i długimi pędzlami na uszach. Żywi się głównie dzikimi królikami. Jest samotnikiem i prowadzi nocny tryb życia. Źródło: Nauka w Polsce, The Portugal News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W Europie od 1994 roku istnieje międzynarodowa sieć Bocianich Wsi. Nie mogło w niej zabraknąć miejscowości z Polski
Organizacja Euro Natur przyznaje tytuł Bocianiej Wsi miejscowościom najbardziej przyjaznym bocianom. Polska jako kraj obfitości boćków oczywiście też taki tytuł dostała, a także pomogła najnowszej wyróżnionej Wiosce w Wielkiej Brytanii.
Spis treści Którą miejscowość w Polsce wyróżniono? Najnowsza Bociania Wioska znajduje się w Wielkiej Brytanii Inne europejskie Wsie Bocianie Polaka ma szczęście, bo bocianów białych mamy wyjątkowo dużo. Każdego roku niemal cały kraj obserwuje, kiedy wiosną przylatują, a nawet śledzi lot niektórych z nich do naszego kraju. Taki spektakl wiosennych bocianich powrotów właśnie trwa. Bocian to gatunek synantropijny, czyli żyjący w pobliżu człowieka i przystosowany do egzystencji w środowisku przez nas przekształconym. W Polsce co roku gniazduje około 45 tysięcy par bocianów. To jedna szósta całej światowej populacji, według przeprowadzonego w zeszłym roku wielkiego liczenia bocianów. Jednak ptaki te występują w całej Europie. Aby przypominać o konieczności ochrony ich siedlisk, organizacja Euro Natur od 1994 roku przyznaje tytuły Bocianich Wiosek różnym miejscowościom Europy. Do tej pory wyróżniono 16 miejscowości, ostatnią w Wielkiej Brytanii. Którą miejscowość w Polsce wyróżniono? W 2001 roku, jako siódma z kolei na listę trafiła mała podlaska wioska Pentowo, niedaleko Tykocina. Znajdujący się w niej majątek jest miejscem, gdzie regularnie gnieździ się ponad 30 par bocianów. Ich gniazda są wszędzie: na słupach wysokiego napięcia, dachach budynków, drzewach, specjalnie postawionych platformach. Pentowo nie zawsze cieszyło się tak wielkim zainteresowaniem bocianów. Zaczęły się tu osiedlać w 1991 roku, po przejściu huraganu który połamał drzewa i wyeksponował wiele sterczących konarów. Bocianom ten nowy krajobraz bardzo się spodobał. W majątku Pentowo, kiedyś należącym do szlacheckiej rodziny Toczyłowskich, można obserwować bociany także ze specjalnie wybudowanej wieży widokowej. Wioska leży nad Narwią, niedaleko dwóch parków narodowych: Biebrzańskiego i Narwiańskiego. Części Pentowa są chronione przez program Natura 2000. Występuje tu mnóstwo innych gatunków ptaków, m.in. bocian czarny i bielik. Najnowsza Bociania Wioska znajduje się w Wielkiej Brytanii Wśród brytyjskich miłośników ptaków rozniosła się ostatnio dobra wiadomość: jedna z miejscowości została właśnie wyróżniona przez Euro Natur. Storrington w West Sussex, wraz z pobliskim majątkiem otaczającym zamek Knepp, zostały ogłoszone pierwszą w Wielkiej Brytanii Bocianią Wioską. To wyróżnienie jest efektem udanego powrotu bocianów białych do tego regionu aż po 600 latach nieobecności w Wielkiej Brytanii. W rozpoczętym w 2016 roku projekcie reintrodukcji miała swój udział Polska. Do majątku Knepp sprowadzono bociany z warszawskiego zoo. Ptaki z sukcesem się rozmnożyły, a ich potomstwo stało się zalążkiem nowej populacji. W 2024 roku odnotowano rekordową liczbę 53 piskląt, które opuściły gniazda. Bociany z Sussex na zimę migrują do Maroka. Aby uczcić wpis na listę wiosek, 5 maja w Storrington odbędzie się festiwal „Stork & Wildlife Revival Festival”, podczas którego przedstawiciele EuroNatur oficjalnie przekażą wyróżnienie. Inne europejskie Wsie Bocianie Euro Natur znalazło miejsca chroniące siedliska bocianów białych w całej Europie. Celem powołania Bocianich Wsi jest promowanie ochrony bociana białego poprzez wspieranie zrównoważonych praktyk rolniczych, zachowanie mokradeł oraz wymianę doświadczeń między społecznościami lokalnymi. Mimo pospolitości bocianów w Polsce, jest on u nas objęty ścisłą ochroną gatunkową. Tak jak w przypadku wielu innych ptaków, zagraża mu utrata siedlisk związana z działalnością człowieka. Poza Pentowem i Storrington-Knepp na liście Bocianich Wsi znajdują się: Čigoć w Chorwacji, Nagybajom na Węgrzech, Rühstädt w Niemczech, Malpartida de Cáceres w Hiszpanii, Andrid w Rumunii, Mała i Wielka Polana w Słowenii, Marchegg w Austrii, Belozem w Bułgarii, Altreu w Szwajcarii, Eskikaraağaç w Turcji, Češinovo-Obleševo w Macedonii, Buzica na Słowacji, Taraš w Serbii, Poros w Grecji. Źródła: European Stork Villages Network, Birdguides.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W Polsce wilki pozostaną pod ścisłą ochroną, wbrew zmianom wprowadzonym przez Unię Europejską
W Unii Europejskiej od grudnia 2024 wilk jest słabiej chroniony, na mocy zmian w Konwencji Berneńskiej. Jednak nasze Ministerstwo Klimatu i Środowiska właśnie potwierdziło, że w Polsce wilk pozostanie gatunkiem ściśle chronionym.
Spis treści Wilk jest słabiej chroniony w UE od grudnia 2024 r. W Polsce ochrona wilka się nie zmieni Status ochrony wilka w Europie stał się ostatnio przedmiotem gorącej debaty. Unia Europejska w grudniu 2024 roku zadecydowała bowiem o zmianach w Konwencji Berneńskiej. To dokument podpisany w 1979 roku, będący wspólnym w UE prawem o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny naszego kontynentu. Zmiana dotyczyła ochrony wilka i polegała na przeniesieniu go z kategorii „ściśle chronione gatunki zwierząt” do kategorii „chronione gatunki zwierząt”. A więc tak naprawdę rozluźniła ochronę wilka w Europie. „Proponowana zmiana zapewni większą elastyczność w stawianiu czoła wyzwaniom społeczno-gospodarczym wynikającym ze stałej ekspansji wilka w Europie, a jednocześnie zachowa właściwy stan ochrony wszystkich populacji wilków w UE” – argumentowała Rada Europejska. Wilk jest słabiej chroniony w UE od grudnia 2024 r. Według UE W ostatnich dziesięcioleciach stan ochrony europejskiego wilka zaczął się poprawiać. Gatunek udało się odbudować na całym kontynencie, a szacowana populacja wzrosła prawie dwukrotnie w ciągu 10 lat (z 11 193 sztuk w 2012 r. do 20 300 sztuk w 2023 r.). Ta ekspansja doprowadziła podobno do wyzwań społeczno-gospodarczych, zwłaszcza jeśli chodzi o szkody wśród zwierząt gospodarskich. Z danych przekazanych przez państwa członkowskie wynikało, że w UE co roku wilki zabijają co najmniej 65 500 sztuk zwierząt gospodarskich (głównie owiec i kóz). Zdecydowano się więc na osłabienie Konwencji Berneńskiej wobec wilka. Przeniesienie go to kategorii „chroniony” pozwala na odstrzał redukcyjny w niektórych sytuacjach. Zmiana w Konwencji weszła w życie 7 marca 2025 r., ale to jeszcze nie koniec procedur. Teraz zmianie ulegną jeszcze tzw. załączniki IV i V do dyrektywy siedliskowej. Wniosek będzie musiał zostać jeszcze przyjęty przez Parlament Europejski i Radę UE. Zmiana ta wprawdzie pozwoli krajom unijnym na odstrzał wilków, ale nadal będą one musiały brać pod uwagę wielkość lokalnej populacji tych zwierząt. Według aktywistów ochrony przyrody zmiany te są niedopuszczalne i populistyczne. Argumentują, że możliwość odstrzału wilka przyczyni się do dalszego spadku bioróżnorodności. Sam pomysł na osłabienie ochrony jest antynaukowy i wynika ze starych, dawno obalonych stereotypów. W Polsce ochrona wilka się nie zmieni Status prawny wilka w Polsce reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, zgodnie z którym wilki objęte są ochroną ścisłą. Oznacza to, że zakazane są jakiekolwiek polowania na wilki. Nawet odstrzał pojedynczych niebezpiecznych osobników wymaga zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Według szacunków WWF w Polsce żyje obecnie około 3500 wilków. Polskie prawo jest nadrzędne wobec kontrowersyjnej zmiany w Konwencji Berneńskiej. Pojawiło się jednak pytanie, czy osłabienie Konwencji nie zachęci polskich władz, by zrobić coś podobnego i u nas. Mamy dobre wiadomości: Ministerstwo Klimatu i Środowiska w rozmowie z Polska Agencją Prasową potwierdziło, że nie planuje zmian w ochronie wilka. Dlaczego więc Polska poparła zmianę w Konwencji Berneńskiej podczas głosowania pod koniec zeszłego roku, ignorując wniosek Państwowej Rady Ochrony Przyrody, by tego nie robić? Jak podkreśla Ministerstwo, „system zezwoleń, połączony z możliwością uzyskania odszkodowania za szkody wyrządzone przez wilki oraz dopłat do środków prewencyjnych, pozwala na elastyczne zarządzanie populacją wilka w Polsce”. Według oświadczenia Ministerstwa, Polska zagłosowała za zmianą, „mając na względzie solidarność z krajami członkowskimi nieposiadającymi takiej elastyczności jak Niemcy czy Francja”. Innymi słowy – Polska już posiada te narzędzia, które inni dopiero dostaną na mocy zmian w Konwencji. Czy są one wystarczające do ochrony wilka w Polsce – to temat na osobną dyskusję. Źródło: PAP Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najpiękniejsze wielkie koty powracają. Populacje panter śnieżnych mają się coraz lepiej
Dobre wieści nadchodzą z Kazachstanu i Pakistanu. Najnowsze obserwacje wskazują że irbis, czyli jeden z najrzadszych wielkich kotów na świecie, jest coraz liczniejszy.
Spis treści Irbis: duch gór na granicy wyginięcia Ochrona irbisa w Kazachstanie Sensacyjna obserwacja irbisów w Pakistanie Ten niezwykłej urody wielki kot jest gatunkiem zagrożonym. Znajduje się w tzw. Czerwonej Księdze Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Szacuje się, że na całym świecie na wolności żyje najwyżej 10 tysięcy panter śnieżnych. Kolejne 200 – w niewoli. Tym większym optymizmem napawają wieści, że rozpoczęty w 2018 roku projekt ochrony irbisów w Kazachstanie i Kirgistanie przynosi świetne efekty. Także w Pakistanie dokonano niezwykłej obserwacji grupy aż czterech irbisów na raz. Irbis: duch gór na granicy wyginięcia Irbis śnieżny (Panthera uncia), inaczej pantera śnieżna to gatunek wielkiego kota zamieszkujący górskie rejony Azji Środkowej. Żyje na wysokościach 3000–5000 m n.p.m. w Mongolii, Rosji, Chinach, Kazachstanie, Kirgistanie, Afganistanie, Nepalu, Tadżykistanie, Indiach. Zamieszkuje niedostępne rejony takich łańcuchów górskich jak Himalaje, Karakorum, Hindukusz, Ałtaj, Pamir i Tien-szan. Ma charakterystyczne gęste, szaro-białe futro z ciemnymi plamami, które zapewniają doskonały kamuflaż w śnieżnym i skalistym środowisku. Ciało irbisa jest smukłe, silne, z długim ogonem (do 90 cm), który pomaga w utrzymaniu równowagi. Długość ciała wynosi od 90 do 130 cm, a masa od 22 do 55 kg. Duże łapy irbisa z owłosionymi podeszwami działają jak naturalne rakiety śnieżne. Irbis jest samotnikiem prowadzącym skryty tryb życia. Aktywność wykazuje głównie o świcie i zmierzchu. Poluje między innymi na koziorożce, jelenie, markury śruborogie, tary himalajskie, dzikie owce (np. argale), świstaki, zające, gryzonie i ptaki. Latem żyje wyżej, ponad granicą lasu, zimą schodzi i poluje na niższych wysokościach. Jest jednym z najsłabiej poznanych dużych kotów na świecie, dlatego szacunki co do zasięgu jego występowania oraz liczebności trzeba przyjmować z pewną dozą ostrożności. Rzadkość jego występowania sprawia, że trudno o bezpośrednie obserwacje. Naukowcy najczęściej używają kamer, fotopułapek i dronów. Ochrona irbisa w Kazachstanie Według informacji przytoczonych przez periodyk „The Times of Central Asia”, pod koniec zeszłego roku populacja irbisów w Kazachstanie osiągnęła historycznie wysoki poziom. Doliczono się aż od 152 do 189 osobników – to najwięcej od lat 80. Kazachstan od 2018 roku realizuje projekt ochrony pantery śnieżnej we współpracy z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP). Dzięki niemu już w 2019 roku populacja tego rzadkiego kota wzrosła o ponad 26%. Kluczowe siedliska tych drapieżników to m.in. parki narodowe Ałatau Zailijskiego, Ałtyn-Emel oraz Katon-Karagay. W obwodzie żetyskim odnotowano najwyższą gęstość populacji dzięki obfitości zwierzyny, skutecznej ochronie i minimalnej ingerencji człowieka.​ View oEmbed on the source website Mimo pozytywnych trendów, pantery śnieżne wciąż są zagrożone przez kłusownictwo, rozwój działalności gospodarczej, zmiany klimatyczne i konflikty z lokalnymi społecznościami. Kazachstan planuje utworzenie nowych obszarów chronionych, takich jak rezerwat Merken w obwodzie żambylskim. Rolnikom wypłacane są rekompensaty za straty w inwentarzu spowodowane przez irbisy. 11 kotów ostatnio wyposażono w obroże satelitarne, co pozwoli jeszcze lepiej poznać ich tryb życia. Sensacyjna obserwacja irbisów w Pakistanie 13 marca w pakistańskiej wiosce Hushe lokalny przyrodnik i fotograf Sakhawat Ali zaobserwował coś, czego „nie pamiętają najstarsi górale”: grupę czterech irbisów wędrujących przez śnieg. Region ten to Park Narodowy Środkowego Karakorum, w pobliżu drugiej najwyższej góry świata – K2. Jednak nie była to obserwacja przypadkowa – Sakhawat Ali tropił irbisy przez dwa tygodnie, zanim udało mu się sfilmować je wszystkie, z odległości 200 m. View oEmbed on the source website „W wiosce jesteśmy przyzwyczajeni do widoku panter śnieżnych, ale nawet najstarsi mieszkańcy nie pamiętają aż czterech naraz” – opowiada Ali. Mimo, że dla inwentarza lokalnych rolników irbisy mogą być groźne, to podobno mieszkańcy z entuzjazmem przyjęli widok czterech wielkich kotów. Biolog i antropolog Shafqat Hussain uważa, że północny Pakistan to najlepsze na świecie środowisko dla pantery śnieżnej. Źródło: The Times of Central Asia, CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oto najmniejsza małpka na świecie. Pigmejka karłowata mieści się w dłoni
Maleńka, charakterna i inteligentna pigmejka karłowata może stać się ofiarą własnego uroku. Odławiana ze swoich naturalnych siedlisk i sprzedawana jako zwierzątko domowe, stała się gatunkiem zagrożonym.
Spis treści: Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejka karłowata jest tak mała, że bywa nazywana „finger monkey”. Jak na małpę jest wyjątkowo łagodna. Obok uroczego wyglądu to jeden z powodów, dla których jest pożądanym egzotycznym zwierzęciem domowym. Odławianie jej w jej naturalnym środowisku południowoamerykańskich lasów deszczowych jest nielegalne. Mimo to stała się gatunkiem zagrożonym. Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Pigmejka karłowata to gatunek małpy z rodziny pazurkowcowatych, który występuje w Ameryce Południowej, głównie w Brazylii, Boliwii Kolumbii i Ekwadorze. Można ją spotkać głównie w lasach deszczowych, ale czasem także w pobliżu ludzkich siedlisk. Jak przystało na przedstawicielkę naczelnych, pigmejka jest zwierzęciem bardzo inteligentnym i wysoce społecznym. Jest najmniejszą przedstawicielką małp na świecie. Osiąga zaledwie 12–15 cm długości ciała i waży mniej więcej 100–150 gramów. Puszysty ogon przeważnie jest dłuższy niż całe ciało pigmejki i ma 17–23 cm. Nazwa tej małpki pochodzi właśnie od jej niewielkiego rozmiaru i nawiązuje do pigmejów, czyli grupy środkowoafrykańskich ludów o wyjątkowo niskim wzroście. Jest pokryta gęstym futerkiem o kolorze od złotobrązowego, przez szary i bliski czarnego na grzbiecie oraz jaśniejszy na brzuchu. Charakterystyczne, duże oczy nadają jej pyszczkowi mądry wygląd, kontrastujący z maleńkim rozmiarem. Jak wszystkie małpy, pigmejka karłowata jest zwierzęciem społecznym, żyjącym przeważnie w grupach liczących od 2 do 10 osobników. Grupy te są zorganizowane hierarchicznie, z dominującym samcem na czele, jedną dorosłą samicą i jednym lub kilkoma pokoleniami młodych. Samce są nieco większe i bardziej agresywne niż samice. Samice pigmejki karłowatej rodzą zazwyczaj jedno młode lub bliźniaki, dwa razy do roku. Potomstwo pozostaje przy matce przez około 6 miesięcy. Opieka nad najmłodszymi maluchami jest w grupie pigmejek priorytetem i uczestniczą w niej nie tylko oboje rodzice, ale też starsze rodzeństwo. Pigmejki karłowate wykształciły złożony system komunikacji między sobą w grupie. To zarówno dźwięki, gesty jak i sygnały chemiczne. Pigmejka posiada gruczoły zapachowe w okolicach odbytu. Ich wydzielina służy zarówno do znakowania terenu, jak i jest sygnałem gotowości płciowej samicy. Piski, gwizdy i odgłosy przypominające ptasie ćwierkanie mają różne, jeszcze nie do końca poznane znaczenie. Część z wydawanych przez pigmejkę karłowatą odgłosów jest niesłyszalna dla ludzkiego ucha – to bardzo wysokie ultradźwięki. W sytuacji zagrożenia pigmejki przyjmują charakterystyczne pozycje, wyginając grzbiet i strosząc futro, by wydawać się większe. To zwierzątka w przeważającej części roślinożerne. Dieta pigmejki karłowatej składa się głównie z odżywczych i słodkich roślinnych soków, ale też owoców, liści, kwiatów, owadów i innych małych bezkręgowców. Małpy te są bardzo zwinne i potrafią poruszać się po drzewach z dużą prędkością, co pozwala im na zdobywanie pożywienia w różnych miejscach. Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Pigmejka karłowata posiada jedną bliską krewną, małpkę nie posiadająca polskiej nazwy. Jej nazwa łacińska to Cebuella niveiventris. Według niektórych klasyfikacji Cebuella niveiventris nie jest osobnym gatunkiem, a tylko podgatunkiem pigmejki karłowatej. Razem są zaliczane do rodzaju pigmejka. Należą do większej rodziny naczelnych: pazurkowcowatych, liczącej kilkadziesiąt gatunków. Wszystkie są tzw. małpami Nowego Świata i żyją na terenach obu Ameryk. W jej skład wchodzą wszystkie najmniejsze gatunki małp. Oprócz pigmejki karłowatej są to między innymi: marmozety, tamaryny, uistiti. Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Oba gatunki pigmejek znajdują się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych i mają status gatunków wysokiego ryzyka (ang. VU, czyli vulnerable). Stało się tak głównie z powodu utraty siedlisk będącej wynikiem wylesiania i ekspansji rolnictwa. Także turystyka wypycha Pigmejki w wyższe partie lasu deszczowego i sprawia że zmieniają się ich zwyczaje komunikacyjne – małpki stają się cichsze by nie zwracać na siebie uwagi ludzi. Wiele organizacji zajmuje się ochroną tego gatunku, prowadząc programy edukacyjne i monitorując populacje. Fakt, że jest często łowiona i sprzedawana jako zwierzę domowe, przyczynia się do spadku jej populacji. Najczęściej tego typu nielegalne praktyki mają miejsce w Ekwadorze. Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejki karłowate są zwierzątkami łatwymi do oswojenia i szybko się uczą, także wykonywania sztuczek. Ich niewielki rozmiar i uroczy wygląd, łagodność, a także umiejętności życia w grupie sprawiają, że stały się jednymi ze zwierząt domowych. W niewoli pigmejka karłowata jest często hodowana w ogrodach zoologicznych i prywatnie. Można ją czasem dostać także w sklepach zoologicznych i hodowlach w Polsce, choć rzadko. Jej cena może sięgać kilkunastu tysięcy złotych, a posiadanie wymaga zezwolenia i udokumentowania pochodzenia. Jednak w świetle kurczącej się populacji pigmejki karłowatej, jej wysokiej inteligencji i wymagań społecznych, warto sobie zadać pytanie czy trzymanie takiej małpki w domu jest etyczne. W wielu ogrodach zoologicznych, także w Polsce, można z bliska obejrzeć pigmejkę karłowatą (m.in. w śląskim Ogrodzie Zoologicznym). W ZOO małpka ta z pewnością ma lepsze warunki do życia niż w mieszkaniu. Jako przedstawicielka naczelnych ma bardzo duże potrzeby psychologiczne i społeczne, trudne do zaspokojenia w warunkach domowych. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Satelity NASA pomagają zagrożonym gatunkom. Jak to działa?
Rozrost populacji ludzkiej, zużywanie zasobów naturalnych i zmiany w ekosystemach – zagrażają wielu gatunkom zwierząt. Na szczęście dane satelitarne dostarczane przez NASA pomagają w ich ochronie. W jaki sposób?
W tym artykule: Nowe siedliska dla tygrysów Ratunek dla zwierząt z orbity Możliwości satelitów obserwacyjnych Słoń indyjski, słoń afrykański sawannowy i słoń afrykański leśny są już oficjalnie gatunkami zagrożonymi wyginięciem, z czego ostatni – krytycznie. Według szacunków, niecałe 100 lat temu, bo w 1930 r., w Afryce żyło około 10 milionów słoni. Dziś jest ich już tylko około 400 tysięcy. Populacja słoni afrykańskich leśnych spadła o 86% w ciągu ostatnich 31 lat. Z kolei populacja afrykańskich słoni sawannowych zmniejszyła się o co najmniej 60% w ciągu ostatnich 50 lat. Oba gatunki odnotowały gwałtowne spadki populacji od 2008 r. Wszystko z powodu znacznego wzrostu kłusownictwa, które nadal stanowi wielkie zagrożenie dla tych zwierząt. Rocznie ginie nawet 20 000 słoni, co daje liczbę 55 dziennie – wynika z danych WWF. Nowe siedliska dla tygrysów Natomiast niegdyś szeroko rozpowszechnione w całej Azji, tygrysy (Panthera tigris) straciły aż 93% swoich siedlisk w ciągu ostatnich 150 lat. Naukowcy szacują, że żyje mniej niż 4000 tych majestatycznych drapieżników. Ale według Erica Sandersona, ekologa pracującego w Ogrodzie Botanicznym w Nowym Jorku, jest szansa na uratowanie tych zwierząt. I to szansa, która przyszła z wyjątkowo niespodziewanego miejsca, bo z kosmosu. – Na świecie jest wciąż o wiele więcej miejsca dla tygrysów, niż przypuszczaliśmy. Byliśmy w stanie to określić i zrozumieć tylko dlatego, że zebraliśmy dane pozyskane przez NASA z obserwacji satelitarnych i zintegrowaliśmy je z informacjami z terenu – powiedział Eric Sanderson. Dane satelitarne pozwalają monitorować stan roślinności z góry w czasie niemal rzeczywistym. Łącząc to z mapowaniem geograficznym i historycznymi pracami terenowymi na ziemi, Sanderson i jego współpracownicy byli w stanie zidentyfikować potencjalne siedlisko. Jest to miejsce do którego tygrysy mogą samodzielnie migrować lub być do niego przenoszone. Ratunek dla zwierząt z orbity Zdaniem Sandersona właśnie badania wielokierunkowe z wykorzystaniem danych satelitarnych pozwolą utworzyć nowe siedliska dla zagrożonych gatunków. – Gdyby te siedliska miały wystarczającą ilość potencjalnych zdobyczy i gdyby tygrysy były w stanie ją znaleźć, zajmowana baza lądowa dla tygrysów mogłaby wzrosnąć o 50% – przekonuje naukowiec. Podobnym tropem poszli również specjaliści NASA, którzy wykorzystali łączone techniki do zmapowania zmieniającego się siedliska słoni azjatyckich (Elephas maximus) w południowym Bhutanie. Słonie są niezbędne do funkcjonowania lasów, ale borykają się również z problemem kurczących się siedlisk. Prace badaczy pozwoliły zidentyfikować najbardziej optymalne i nie krzyżujące się z siedliskami ludzkimi korytarze między obszarami chronionymi. – Satelity obserwują rozległe obszary powierzchni Ziemi w harmonogramach dziennych lub tygodniowych – mówi biogeograf NASA Keith Gaddis. – Pomaga to naukowcom monitorować siedliska, których badanie z ziemi byłoby logistycznie trudne i czasochłonne. Patrzenie z góry na duże obszary ma kluczowe znaczenie dla zwierząt takich jak tygrysy, które wędrują po obszernych terytoriach. Możliwości satelitów obserwacyjnych Nieustannie zbierane przez satelity dane pozwalają śledzić zmiany klimatu i ich wpływ na faunę. Pomocne są też w ocenie ruchu turystycznego, badaniach zmian populacji zagrożonych gatunków i w wyjątkowo precyzyjny sposób wspierają rolnictwo. Dla europejskich badaczy zajmujących się teledetekcją podstawą są satelity serii Sentinel. Satelity pozwalają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy? Morza i oceany są przełowione, a kryzys rybołówstwa postępuje. Jednak regulacjom prawnym podlegają tylko jednostki zgłoszone. A jak się właśnie okazało, aż 75 procent działalności prz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/satelity-pomagaja-sledzic-piratow-czy-obserwacje-z-orbity-pomoga-rozwiazac-ziemskie-problemy-fot-shutterstock-d7724b7.jpg" width="938" height="624" alt="Satelity pomagają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy? (fot. Shutterstock)" title="Satelity pomagają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy? (fot. Shutterstock)" /> To na nich oparty jest program Copernicus, znany pierwotnie jako GMES – Global Monitoring for Environment and Security. Jest to wyjątkowo ambitny program obserwacji Ziemi, który zapewnia dokładne, aktualne i łatwo dostępne informacje, pozwalające na poprawę zarządzania środowiskiem. Pomaga również w zrozumieniu i złagodzeniu skutków zmian klimatu, a także wspiera bezpieczeństwo cywilne. Niedawno, bo w ostatnich dniach maja, na orbitę trafił satelita EarthCARE, będący wynikiem współpracy Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz japońskiej JAXA. EarthCARE to skrót od Earth Cloud, Aerosol i Radiation Explorer. Celem misji jest lepsze zrozumienie procesów chmurowych, radiacyjnych i aerozolowych, które wpływają na klimat Ziemi. W drugiej połowie roku ma zostać wyniesiony satelita Biomass, który ma dostarczyć pierwszych kompleksowych pomiarów biomasy leśnej na świecie. Misja ma trwać pięć lat i zbadać co najmniej osiem cykli wzrostu w lasach świata. Wygląda na to, że teledetekcja może stać się kluczem do zrozumienia i odwrócenia procesów degradacji środowiska. Orbitalne oczy ludzkości są w stanie dostrzec szeroki obraz tego, co z powierzchni widzimy tylko fragmentarycznie. A skoro zjawiska zachodzące na Ziemi stanowią system naczyń połączonych, tylko pełny obraz pozwoli je naprawdę zrozumieć. Źródło: frontiersin.org Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nosorożec czarny – bliski wyginięcia, majestatyczny i groźny samotnik. Jest jednym z największych ssaków lądowych
Nosorożec czarny to ogromny roślinożerca należący do afrykańskiej „wielkiej piątki”. Potrafi ważyć prawie półtorej tony i zaciekle walczyć. Zjada 220 gatunków roślin, a jego rogi należą do największych.
W tym artykule: Nosorożec czarny to jeden z pięciu gatunków nosorożców Nosorożec czarny i biały – tylko te gatunki posiadają dwa rogi Nosorożce to jedne z największych ssaków lądowych Dieta nosorożca czarnego to aż 220 gatunków roślin Rogi i skóra nosorożców służą m.in. do obrony Nosorożec czarny to gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem Ochrona nosorożca czarnego przybiera różne formy Nosorożec czarny to jeden z wielkich ssaków należących do „wielkiej piątki" Afryki. Kolejne cztery to: lew, bawół, słoń sawannowy i lampart. Nosorożce czarne są gatunkiem zagrożonym i pod ścisłą ochroną. Zamieszkują południe i wschód Afryki. Nosorożec czarny to jeden z pięciu gatunków nosorożców Nosorożec czarny to jeden z pięciu obecnie żyjących gatunków nosorożców. Pozostałe to: nosorożec biały, sumatrzański, indyjski i jawajski. Wszystkie są gatunkami zagrożonymi wyginięciem. Nosorożec czarny, wraz z nosorożcem białym – to gatunki zamieszkujące Afrykę. Zasięg nosorożca czarnego dziś to południe i wschód Afryki. Występuje m.in. w: RPA, Namibii, Angoli, Zimbabwe, Mozambiku, Kenii i Tanzanii. Większość osobników żyje w różnego rodzaju rezerwatach i parkach narodowych, np. Etosza w Namibii. Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać? Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno si... Nosorożec czarny i biały – tylko te gatunki posiadają dwa rogi Jako jeden z 2 pośród 5 gatunków nosorożców posiada na pysku dwa rogi. Stąd jego naukowa łacińska nazwa: diceros bicornis. Można ją przetłumaczyć jako „nosorożec dwurogi”. Nazwa łacińska pochodzi jeszcze z XVIII wieku, z monumentalnego dzieła Karola Linneusza Systema Naturae. Współczesna nazwa – nosorożec czarny jest nieco myląca. Prawdopodobnie wprowadzono ją dla odróżnienia od drugiego afrykańskiego gatunku – nosorożca białego. Oba nie są jednak ani białe, ani czarne – raczej brązowo-szare. Tylko te dwa afrykańskie nosorożce mają na pysku po dwa rogi. Reszta gatunków ma tylko jeden. Nosorożce to jedne z największych ssaków lądowych Nosorożce to jedne z największych ssaków lądowych. Większe i cięższe od nich są tylko słonie. Największe są nosorożce białe oraz indyjskie – ich waga może dochodzić do 2500 kg. Nosorożec czarny jest nieco mniejszy. Długość jego ciała (głowy i tułowia) to 300-380 cm, a waga – 800-1300 kg. Dwa rogi nosorożca czarnego wyraźnie różnią się wielkością. Przedni, większy (nosowy), może dochodzić do 130cm. Tylny, mniejszy (czołowy), ma zwykle nie więcej niż 55 cm. Wymarli przodkowie nosorożców byli jeszcze więksi. Paraceratherium, choć nie posiadał rogów, jest zaliczany do nosorożców. Był największym lądowym ssakiem jaki kiedykolwiek żył. Jego masa mogła dochodzić do 20 ton, a długość ciała do 7,5 metra. Paraceratherium żył w okresie oligocenu, mniej więcej 34-23 miliony lat temu. Szczątki tego giganta znaleziono m.in. w Chinach, Pakistanie i Kazachstanie. Wymarłych wielkich nosorożców było znacznie więcej, choćby 4,5 metrowy, włochaty Elasmotherium, żyjący jeszcze 8 tys. lat temu na Syberii. Dieta nosorożca czarnego to aż 220 gatunków roślin Nosorożec czarny, podobnie jak biały, żyje na sawannach i trawiastych terenach Afryki. W przeciwieństwie do nosorożca białego, potrafi poradzić sobie też na suchych, pustynnych terenach. Jest roślinożercą. Jego dieta to liście, łodygi, gałązki, pędy, strączki, owoce i trawa. Może żywić się nawet 220 gatunkami roślin, chociaż ma swoje ulubione. Na przykład toksyczne dla innych zwierząt wilczomlecze lub liście drzew akacjowatych. W porze suchej zjada głównie gromadzące wodę sukulenty. Uwielbia gęste zarośla i krzaki, ale żyje też w nadrzecznych lasach, na bagnach i łąkach. Nie unika terenów górskich. W Kenii jego obecność stwierdzono na wysokości 2900 m.n.p.m. Rogi i skóra nosorożców służą m.in. do obrony Rogi nosorożców, wbrew intuicji, nie są zbudowane z kości. Podobnie jak włosy i pazury innych zwierząt (w tym paznokcie u ludzi), są zbudowane z keratyny. Ponadto ze związków wapnia i odpowiadającej za pigmentację melaniny. Rogi nosorożców nie mają nawet kostnego rdzenia. Są tworami powstałymi z komórek naskórka, a nie (jak np. rogi bydła) ze skóry właściwej. Funkcją rogów jest dla nosorożców przede wszystkim obrona przed drapieżnikami. Używają ich też do straszenia i walk między sobą – a potrafią być bardzo agresywne. Samce bywają też agresywne w stosunku do samic, podczas zalotów. Nosorożec czarny prowadzi przeważnie samotniczy tryb życia. Samce przejawiają zachowania terytorialne i źle tolerują pojawienie się nowych samców w okolicy. Interakcje z innymi osobnikami najczęściej zdarzają się podczas rui samic i walk o ich względy. Z doświadczeń zebranych przez pracowników parków narodowych wynika, że nawet połowa samców i jedna trzecia samic ginie w walkach z innymi nosorożcami czarnymi. Drugą po rogach najbardziej charakterystyczną, przysłowiową cechą nosorożców jest ich gruba skóra. Przypomina pancerz i właściwie niemal nim jest. Dzięki niej są bardzo odporne na urazy. Chroni je podczas częstych walk, pomaga też w utrzymaniu stałej temperatury ciała. Dzięki niej nosorożce mogą tez wchodzić w wyjątkowo kłujące zarośla. Naukowcy chcą przywrócić gatunek nosorożca białego północnego. Mają dwa kolejne zarodki Nosorożec biały północny jest najbardziej zagrożonym wyginięciem ssakiem na świecie. Ostatni samiec tego podgatunku umarł w 2018 roku, a na świecie pozostały jedynie dwie samice. I choć ... Nosorożec czarny to gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem Niestety, nosorożec czarny jest obecnie jednym z najbardziej zagrożonych gatunków na Ziemi. Posiada status krytycznie zagrożonego wyginięciem. Jego populacja liczy mniej więcej 6500 osobników. Na szczęście rośnie, w wyniku rozmaitych środków ochrony. W latach 1970-1993 został niemal całkowicie wytępiony. Jego liczebność spadła wtedy z 65 tysięcy do zaledwie 2300 zwierząt. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest kłusownictwo. Rogi nosorożców czarnych są nielegalnie pozyskiwane, a podczas tych procedur większość zwierząt ginie. Sproszkowane rogi w medycynie chińskiej i wietnamskiej są uznawane za lekarstwo na różne dolegliwości, pomimo braku dowodów naukowych na ich skuteczność. Popyt na nie na czarnym rynku stanowi główne zagrożenie dla przetrwania gatunku, tym bardziej że nosorożec czarny ma aż dwa rogi i to wyjątkowo duże. Ochrona nosorożca czarnego przybiera różne formy Podejmowano już różne próby ukrócenia kłusownictwa, łącznie z prewencyjnym obcinaniem rogów zwierzętom. Problem w tym, że z czasem rogi odrastają, poza tym pozbawione ich zwierzę ma mniejsze możliwości obrony np. przed lwami. Obcinanie rogów było też niezwykle kosztowne. Z czasem wycofano się z tego pomysłu. Innym sposobem, który stosują np. rezerwaty w Republice Południowej Afryki, jest zatruwanie rogów. Uśpionemu wcześniej nosorożcowi wierci się otwory w rogach, a następnie wstrzykuje np. toksyczny środek na pasożyty, a nawet różowy barwnik. Taki róg jest dla kłusowników bezużyteczny. Problem kłusownictwa jest jednak niestety wciąż aktualny. Według szacunków każdego roku w Afryce ginie z tego powodu około 900 nosorożców obu gatunków (czarnych i białych). Na szczęście, w wyniku międzynarodowej, ścisłej ochrony, populacja nosorożca czarnego powoli rośnie. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.