Przybierają na wadze 2,5 kg dziennie i są tak tłuste, że ledwo się ruszają. W Bałtyku pojawiły się młode foczki szare
Marzec to dla Stacji Morskiej im. prof. Krzysztofa Skóry Uniwersytetu Gdańskiego w Helu pracowity czas. Bałtyk to w tym miesiącu prawdziwe „focze przedszkole”. Niektóre młode foczki szare jednak za szybko tracą matki. O życiu fok i ratowaniu maluchów opowiada biolożka, dr Iwona Pawliczka vel Pawlik.
Narodziny i pierwsze tygodni życia fok szarych w Bałtyku przypadają w marcu. Do Stacji Morskiej im. prof. Krzysztofa Skóry w Helu trafiają focze maluchy, które z różnych przyczyn – od sztormów po działalność człowieka – zbyt wcześnie straciły kontakt z matkami. Dr Iwona Pawliczka opowiedziała PAP o niezwykłej biologii tych zwierząt i ich kluczowej roli jako bioindykatorów stanu Bałtyku. W tym roku pierwszym uratowanym foczątkiem jest samczyk Irek z Ustki. Mali biali rekordziści Życie nowonarodzonej foki szarej u boku mamy trwa zaledwie trzy tygodnie. Przez ten krótki czas maluch żywi się wyłącznie jej mlekiem. Nie jest to jednak zwykły pokarm – zawiera on nawet 50% tłuszczu, co czyni go jedną z najbardziej kalorycznych substancji w świecie przyrody. Dzięki takiej diecie foczki mogą przybierać na wadze nawet 2,5 kg dziennie, zmieniając się z kilkunastokilogramowych maluchów w ważące 60 kg tłuste kulki. W tym czasie ich ciało pokryte jest białym, gęstym futrem zwanym lanugo. Jest bardzo ciepłe, ale pełni też rolę kamuflażu na lodzie. Ma jednak istotną wadę: nie jest wodoodporne. Dopiero po zrzuceniu białej sierści i wykształceniu właściwej, krótkiej okrywy włosowej, młoda foka jest gotowa na wejście do zimnej wody. To równocześnie moment separacji od matki. Pozbawiony jej pokarmu maluch stopniowo zużywa zapasy tłuszczu, co dopinguje go do nauki samodzielnego polowania. Ratowanie młodych fok szarych w Helu – To moment w roku, kiedy do naszego „foczego szpitalika” trafiają pierwsze młode foki szare, które zbyt wcześnie straciły kontakt z matkami. (…) Pierwszym tegorocznym pacjentem jest samiec Irek, przywieziony z Ustki. To maleństwo. Ważył około 17 kg i był odwodniony – opowiada dr Pawliczka. W pierwszych dniach pobytu w Stacji Morskiej foczątka dostają tzw. owsiankę rybną – specjalnie przygotowaną mieszankę ryb, tranu, witamin i mikroelementów. Stopniowo wprowadzana jest dieta oparta na rybach, a foki są uczone samodzielnego pobierania pokarmu. Cała rehabilitacja ma jeden cel – przygotować zwierzę do życia w naturze. Największy wróg foki szarej Foki szare prawie nie mają naturalnych wrogów. Poza bielikami polującymi na szczenięta, największym zagrożeniem pozostaje dla nich działalność człowieka. Rozwój turystyki, rybołówstwo oraz budowa infrastruktury na morzu zabierają im naturalne siedliska. Dr Pawliczka podkreśla, że plaże nie należą wyłącznie do ludzi – są domem dla wielu gatunków, które potrzebują spokoju do rozrodu i odpoczynku. Na plażach foki szare odpoczywają, rodzą młode i przechodzą okres linienia. Najczęstszym błędem turystów jest zbyt bliskie podchodzenie do odpoczywających fok. Zasada jest prosta: należy zachować dystans co najmniej 30 metrów. Spłoszenie foki to dla niej ogromny wydatek energetyczny, a w przypadku szczeniąt może prowadzić do odłączenia od matki. Pamiętajmy, że foka, mimo swojego łagodnego wyglądu, jest dzikim zwierzęciem, które w poczuciu zagrożenia może się bronić. Foka szara strażnikiem ekosystemu Foki szare to wyspecjalizowane drapieżniki, znajdujące się na szczycie łańcucha pokarmowego. Z perspektywy naukowej pełnią rolę tzw. bioindykatorów – gatunków skupiających jak w soczewce zdrowie całego ekosystemu. Badanie ich stanu zdrowia, kondycji oraz liczebności pozwala naukowcom ocenić ogólną kondycję Morza Bałtyckiego. Choć obecnie populacja fok w Bałtyku wynosi około 60 tysięcy osobników – co jest ogromnym sukcesem w porównaniu z kryzysem z lat 80. – badacze wciąż monitorują sytuację. Wykorzystują nowoczesne technologie, takie jak drony, do liczenia zwierząt podczas okresu linienia. – Chciałabym, aby ludzie zrozumieli, że plaże nie należą wyłącznie do nas. Są domem wielu gatunków – fok, ptaków, bezkręgowców – i wszystkie tworzą harmonijnie funkcjonujący ekosystem. Jeśli nauczymy się z nimi współistnieć, Bałtyk będzie zdrowszy także dla nas – podsumowuje dr Pawliczka. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zwiastuny wiosny i żywe „zegary” pól. Co kryją skowronki?
Skowronek to jeden z najbardziej charakterystycznych ptaków otwartych krajobrazów Europy. Od wieków towarzyszy ludziom na polach i łąkach, a jego śpiewny lot stał się symbolem nadchodzącej wiosny. Choć wydaje się dziś dobrze poznany, kryje wiele ciekawych historii.
Spis treści: Skąd wziął się skowronek? Pochodzenie i systematyka skowronków Charakterystyka i rozpoznawanie gatunków Środowisko życia i biologia lęgowa Zagrożenia i ochrona skowronków Skowronki od dawna zajmują szczególne miejsce zarówno w przyrodzie, jak i w kulturze człowieka. Ich charakterystyczny śpiew rozbrzmiewający wysoko nad polami był dla dawnych rolników sygnałem zmiany pór roku i rozpoczęcia prac w gospodarstwie. Z czasem ptaki te stały się nie tylko symbolem wiosny w tradycji ludowej, lecz także przedmiotem badań przyrodników i ornitologów. Dziś wiemy, że skowronki należą do jednej z najbardziej rozpowszechnionych rodzin ptaków śpiewających, a ich historia zaczęła się miliony lat temu w afrykańskich krajobrazach. Skąd wziął się skowronek? Od dawna ludzie obserwowali wędrówki ptaków i dostosowywali do nich swoje prace, zwłaszcza w rolnictwie. Dużą rolę odgrywały w tym skowronki – nieduże ptaki, nieco większe od wróbla. W tradycji ludowej należały do pierwszych posłańców wiosny. W 1925 r. w publikacji książkowej „Nasze ptaki wędrowne” autor wspominał, że skowronki w Polsce pojawiają się zwykle między 10 a 24 lutego, najczęściej ok. 14. dnia miesiąca. Potwierdzają to także wcześniejsze obserwacje innych przyrodników z XIX w., takich jak Władysław Taczanowski. Powstało wiele staropolskich powiedzeń, wskazujących, że dawniej początek prac polowych wyznaczano według przylotu skowronków, żurawi czy bocianów. Na przykład mówiono: „Jak skowronek zaświergoli, myślą chłopi o roli” albo „Św. Agnieszka wypuszcza skowronka z mieszka”. Prof. Jerzy Bralczyk w książce „Zwierzyniec” podkreśla, że nazwa skowronek wywodzi się od prasłowiańskiego czasownika skverti, oznaczającego „wrzeszczeć, trzeszczeć lub piszczeć”. Inne źródła podają, że rdzeń wyrazu pochodzi od prasłowiańskiej formy „skovornъ(kъ)”. Przypuszcza się również, że pierwszy człon „skov” może mieć związek z dźwiękonaśladowczym charakterem śpiewu skowronka. W języku potocznym słowo skowronek oznacza także osobę, która lubi wcześnie wstawać i jest rano szczególnie aktywna. W „Słowniku gwar Lubelszczyzny” odnotowano również różne regionalne formy tej nazwy. Mieszkańcy niektórych wsi nazywali kiedyś tego ptaka skuvronek, skuwrunek lub żyworonek, zgodnie z lokalną gwarą. W innych językach nazwa ptaka również ma ciekawą historię. W języku angielskim używa się nazwy skylark, która poprzez francuskie alouette wywodzi się z łacińskiego alauda. W języku hiszpańskim skowronek to alondra, a po włosku allodola. Co ciekawe, w Polsce słowo skowronek funkcjonuje nie tylko w ornitologii, ale także jako popularne nazwisko – nosi je ponad 6,8 tysiąca osób. Pokazuje to, jak bliski był ten ptak naszym przodkom. Pochodzenie i systematyka skowronków Skowronkowate (Alaudidae) to rodzina ptaków należących do rzędu wróblowych (Passeriformes) oraz podrzędu śpiewających (Oscines). Obejmuje ona obecnie 93–100 gatunków na całym świecie w 21 rodzajach. Jeszcze w 1960 r. liczba uznawanych gatunków skowronków wynosiła 76 gatunków. Wzrost ten wynika głównie z badań genetycznych oraz analiz śpiewu, które doprowadziły do podniesienia wielu taksonów (jednostek klasyfikacji biologicznej) z rangi podgatunku do rangi gatunku. Skowronki są szeroko rozpowszechnione w Starym Świecie, szczególnie w Afryce i Eurazji z pojedynczymi przedstawicielami w Oceanii i obu Amerykach. Afryka jest domem dla 80% gatunków skowronków, z czego ok. 60% jest endemicznych dla Afryki Subsaharyjskiej. Choć kontynent ten skupia znaczną część światowej różnorodności skowronków, wiele gatunków, podgatunków oraz odrębnych populacji pozostaje nadal słabo poznanych pod względem genetycznym i częściowo także morfologicznym. Rząd Passeriformes jest obecnie najbogatszym gatunkowo wśród ptaków na świecie. Historia ewolucyjna wielu rodzin tego rzędu pozostaje jednak słabo poznana, co dotyczy także rodziny Alaudidae – jednych z najbardziej typowych mieszkańców otwartych siedlisk. Skowronki mają afrykańskie pochodzenie, ale niektóre linie ewolucyjne tej rodziny już od środkowego miocenu (ok. 16–11 mln lat temu) rozwijały się w Azji Środkowej, gdzie w różnych okresach neogenu powstawały rozległe, suche i otwarte krajobrazy. Szczególne znaczenie dla ewolucji skowronków ma pliocen (ok. 5–2,5 mln lat temu), ostatnia epoka neogenu poprzedzająca plejstocen (2,5 mln – 11,7 tys. lat temu), ponieważ wiele współczesnych gatunków i rodzajów wróblowatych ukształtowało się właśnie w tym okresie. Charakterystyka i rozpoznawanie gatunków Choć wszystkie polskie skowronki mają maskujące, brązowo-szare upierzenie, różnią się sylwetką i szczegółami. Skowronek zwyczajny wyróżnia się małym, chowanym czubkiem na głowie oraz wyraźnymi, białymi brzegami ogona i białą tylną krawędzią skrzydeł, najlepiej widocznymi w locie. Lerka (skowronek borowy) jest mniejsza i ma wyraźnie krótszy ogon. W przeciwieństwie do skowronka zwyczajnego, na jej skrzydłach nie znajdziemy charakterystycznych białych linii na tylnej krawędzi lotek. Cechami rozpoznawczymi natomiast są jasne brwi łączące się z tyłu głowy w kształt litery „V” oraz charakterystyczny jasny pasek na skrzydłach, szczególnie widoczny podczas lotu. Z kolei dzierlatka posiada najdłuższy, spiczasty czubek na głowie, który pozostaje widoczny nawet po złożeniu. W odróżnieniu od skowronka zwyczajnego, dzierlatka nie ma bieli na sterówkach ani na krawędziach skrzydeł, a jej sylwetka jest bardziej szara i nieco masywniejsza. Środowisko życia i biologia lęgowa W Polsce występują trzy gatunki skowronków: skowronek zwyczajny, lerka (Lullula arborea) inaczej nazywana skowronkiem borowym oraz dzierlatka (Galerida cristata), zwana dawniej pośmieciuszką. Najliczniejszym i najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem, choćby w naszym kraju jest skowronek zwyczajny, inaczej nazywany skowronkiem polnym, ze względu na otwarte siedliska – pola i łąki, które zasiedla. Siedlisko Badania sprzed trzech dekad nad biologią lęgową skowronka zwyczajnego w zachodniej Bułgarii wykazały, że ptaki te zakładają gniazda w niewielkich zagłębieniach terenu, na pastwiskach i polach pszenicy, często wśród niskiej roślinności lub w zagłębieniach utworzonych przez kopyta krów. Gniazdo i jaja Gniazdo buduje samica w 2–3 dni z suchych liści, źdźbeł traw i czasami mchu. Zniesienie liczy zazwyczaj 3–6 jaj, składanych w odstępach jednodniowych, a inkubacja trwa ok. 11 dni. Pisklęta pozostają w gnieździe 8–10 dni, otwierają oczy czwartego dnia życia i po tygodniu ukrywają się w trawie w pobliżu gniazda. Pierwsze próby lotu podejmują w wieku 15–17 dni. Zachowania lęgowe Podczas badań w pobliżu największego miasta i stolicy Bułgarii w Sofii zaobserwowano także zaskakujące zachowania skowronków zwyczajnych. Na widok zbliżającego się człowieka samica udawała rannego ptaka, lecąc powoli i spadając w trawę. Zachowanie to obserwowano zarówno podczas inkubacji, jak i w gnieździe z wyklutymi pisklętami. Co ciekawe, nie odnotowano karmienia samicy przez samca w pobliżu gniazda w okresie lęgowym. Zagrożenia i ochrona skowronków W południowej Europie do dziś poluje się na skowronki – we Francji i we Włoszech oficjalne roczne pozyskanie tych ptaków przekracza 1 mln osobników, a jeszcze na początku XX w. były odławiane i jadane również w Polsce. Szacuje się, że od 1980 r. liczebność skowronka w Europie zmniejszyła się o połowę. Główną przyczyną jest intensyfikacja rolnictwa: wzrost liczby zabiegów agrotechnicznych, spadek areału zbóż jarych oraz ekspansja upraw kukurydzy i rzepaku. Drapieżnictwo Skowronki mierzą się z presją wielu drapieżników. Polują na nie ptaki sokołowe (Falconiformes), sowy (Strigiformes) oraz dzierzby (Laniidae). Gniazda, pisklęta i jaja są także atakowane przez ssaki: łasicowate (Mustelinae), wiewiórkowate (Sciuridae), a także gatunki inwazyjne, jak szop pracz (Procyon lotor). Dużym zagrożeniem są także koty domowe (Felis domesticus). Lęgi mogą być niszczone również przez gryzonie, ryjówki oraz ptaki krukowate. W odpowiedzi na zagrożenie samice wypracowały skuteczne strategie. Cicho opuszczają gniazdo, gdy drapieżnik jest jeszcze daleko, a jeśli podejdzie blisko – udają rannego ptaka, by odciągnąć go od młodych. Ich upierzenie sprawia, że na ziemi stają się niemal niewidoczne. Rola w ekosystemie Skowronki pełnią ważną rolę w rolnictwie, będąc naturalnymi sprzymierzeńcami rolników. Jako ptaki owadożerne skutecznie ograniczają populacje szkodników, np. oprzędzika pręgowanego (Sitona lineatus) niszczącego m.in. uprawy grochu – w żołądku jednego ptaka znaleziono aż 48 tych chrząszczy. Z drugiej strony, w niektórych regionach (np. w USA) skowronki są uznawane za szkodniki – sporadycznie widywane w stadach mogą niszczyć uprawy warzyw (m.in. buraków, sałaty, pomidorów) oraz zbóż. Status ochronny W Polsce trzy główne gatunki lęgowe (skowronek zwyczajny, lerka i dzierlatka) podlegają ścisłej ochronie gatunkowej. Według „Czerwonej listy ptaków Polski” mają status LC (gatunki najmniejszej troski). W skali globalnej Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje niektóre gatunki skowronków jako skrajnie zagrożone. Przykładem jest skowronek wyspowy (Alauda razae) – status krytycznie zagrożony (CR) lub skowronek somalijski (Mirafra sharpii, obecnie Corypha sharpii) – zagrożony (EN). Działania ochronne Ochrona skowronków wymaga działań na dużą skalę: Dla skowronka zwyczajnego: utrzymanie różnorodności upraw, pozostawianie ściernisk na zimę oraz ograniczanie chemii rolnej. Skuteczną metodą są tzw. „okienka dla skowronków” (niesiane fragmenty pola o pow. ok. 20 m²). Dla lerki (skowronka borowego): niezbędne jest promowanie ekstensywnego wypasu zwierząt na otwartych przestrzeniach śródleśnych oraz zaniechanie ich zalesiania, aby zachować mozaikę siedlisk niezbędną do gniazdowania tego ptaka. Dla dzierlatki: ochrona śródpolnych piaszczystych łach, muraw napiaskowych lub ubogiej roślinności ruderalnej na terenach zabudowanych, gdzie ptaki te mogłyby uwić gniazdo, znaleźć schronienie i pożywienie. Źródła: www.sciencedirect.com, animaldiversity.org, www.researchgate.net Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Wspołpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na codzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Uroczy sukces gdańskiego ZOO. Ten maluch może pomóc uratować gatunek
W ZOO w Gdańsku przyszedł na świat hipopotamek karłowaty. Te narodziny to ważne wydarzenie dla ochrony jednego z najbardziej zagrożonych ssaków Afryki. Rodzicami malucha są Sapo i Malela – para uczestnicząca w międzynarodowym programie hodowli zachowawczej.
Uroczy noworodek to samiczka. Urodziła się w ramach międzynarodowej współpracy różnych ogrodów zoologicznych, koniecznej dla zachowania tego zagrożonego gatunku. Każde narodziny hipopotamka karłowatego zwiększają szanse na utrzymanie ich populacji. Nowy mieszkaniec gdańskiego ZOO O narodzinach hipopotamka karłowatego gdańskie ZOO oraz prezydentka miasta Aleksandra Dulkiewicz poinformowali 14 marca 2026. Rodzice malucha to 15-letni Sapo oraz 9-letnia Malela. Sapo mieszka w Gdańsku od 2012 roku. Malela przyjechała z Teneryfy pod koniec 2024 roku, aby zasilić program hodowli tego gatunku w niewoli. Udało się. „Rośnie jak na drożdżach i przy odrobinie szczęścia uda się Wam ją zobaczyć. Przebywa razem ze swoją mamą w pawilonie hipopotamów i można podejrzeć ją przez małe okienka. Gdy tylko zrobi się cieplej, będzie można zobaczyć ją także na zewnętrznym wybiegu” – pisze ZOO w mediach społecznościowych. Hipopotamek karłowaty. Mały i krytycznie zagrożony Hipopotamek karłowaty (Choeropsis liberiensis) występuje tylko w lasach deszczowych zachodniej Afryki. Zadecydowana większość populacji żyje w Liberii, pozostała część w Gwinei, Sierra Leone oraz na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Jest jednym z zaledwie dwóch współcześnie żyjących gatunków w rodzinie hipopotamowatych. Tym drugim jest znacznie większy i liczniejszy, również afrykański, hipopotam nilowy. W przeciwieństwie do swojego większego kuzyna, który może ważyć nawet 1800 kilogramów, hipopotamek karłowaty osiąga „zaledwie” niecałe 300 kilogramów. Jego badanie jest trudne – nie dość, że prowadzi ziemnowodny, nocny tryb życia, żyje w gęstych lasach, to jeszcze regiony jego występowania od lat są targane wewnętrznymi konfliktami i bardzo niestabilne. Populację hipopotamka trudno oszacować. Według danych w końca XX wieku było to nie więcej niż 3000 osobników. Obecnie według Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych na wolności żyje ich 2000-2500. Ogrody zoologiczne kluczem do przetrwania hipopotamka Hodowla hipopotamka karłowatego w niewoli jest więc kluczowa dla zachowania gatunku. Sukces gdańskiego ZOO dobrze wpisuje się we współczesną rolę ogrodów zoologicznych – dziś są one bardziej „arką Noego” niż rozrywką dla mieszczuchów. Ich rola jest kluczowa w utrzymaniu przy życiu wielu zagrożonych gatunków. Ważną rolę w ratowaniu hipopotamka karłowatego pełni ZOO w Bazylei w Szwajcarii. Prowadzi międzynarodową księgę rodowodową i koordynuje światową populację żyjącą w niewoli. Między 1970 a 1991 rokiem ilość hipopotamków urodzonych w niewoli wzrosła ponad dwukrotnie. Przetrwanie tego gatunku w ogrodach zoologicznych jest pewniejsze niż jego przetrwanie na wolności. Warto przypomnieć historię najsłynniejszego hipopotamka karłowatego na świecie – Moo Deng. To samiczka urodzona w lipcu 2024 roku, w ZOO Khao Kheow w Tajlandii. Jej imię, oznaczające „skaczącą wieprzowinę”, wybrali internauci. Stała się globalnym fenomenem, a jej viralowa popularność niemal przerosła możliwości ZOO. Moo Deng stała się bohaterką setek internetowych memów oraz gadżetów. Źródła: Gdański Ogród Zoologiczny, Trójmiasto.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ultradźwięki pomogą przetrwać jeżom. Naukowcy znaleźli sposób na to, by nie ginęły na ulicy
Nocna ulica w podmiejskiej dzielnicy Warszawy. To tam, ukryty w cieniu i nie niepokojony przez nikogo, wyrusza na żer sympatyczny ssak – jeż europejski, który przez następne godziny do wschodu Słońca będzie wybawiał nas od problemu ogrodowych szkodników czy uciążliwych owadów. Niestety, 1/3 z jego pobratymców nie przeżyje tej nocnej eskapady… i zginie pod kołami samochodów. Naukowcy wpadli jednak na prosty do zastosowania sposób, który pozwoli je uratować.
Przez ostatnią dekadę populacja jeża europejskiego (Erinaceus europaeus) – zamieszkującego od Skandynawii, przez Europę Zachodnią, Polskę, po zachodnią Rosję – skurczyła się aż o 30%. Został on wpisany jako gatunek bliski zagrożenia na czerwoną listę IUCN. Teraz naukowcy chcą chronić jeże ultradźwiękami. Co się dzieje z jeżami? Przez lata próbowano wielu rozwiązań ochrony jeży. Powstawały specjalne mosty dla zwierząt, kampanie edukacyjne, stosowano nawet ograniczenia prędkości. Jeż jednak nie rozumie znaków drogowych, a jego strategia – czyli zawinięcie się w kulkę i przeczekanie niebezpieczeństwa – nie zatrzyma rozpędzonego auta. Przełom nastąpił dopiero w 2024 roku, kiedy naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego odkryli, że jeże słyszą ultradźwięki. Dzięki temu wpadli na nowy sposób chronienia gatunku. Jak ultradźwięki mogą chronić jeże na drogach? Według badaczy wystarczy wyposażyć samochód w niewielkie, niegroźne urządzenie. Kiedy pojazd zbliża się do potencjalnego przejścia dla zwierząt, emituje on niesłyszalne dla człowieka dźwięki – ultradźwięki. Jeż, słysząc sygnał ostrzegawczy, rezygnuje z wejścia na jezdnię. To nie science-fiction, ale wynik najnowszych badań biologów, którzy testowali zdolności słuchowe jeży na 20 osobnikach z duńskich ośrodków rehabilitacji. Co wiemy o słuchu jeży europejskich? Słyszą jak nietoperze Okazało się, że te sympatyczne ssaki słyszą dźwięki nawet do 85 kHz, z największą czułością w okolicach 40 kHz. To znacznie więcej niż ludzie – my słyszymy dźwięki do ok. 20 kHz. Zaawansowana diagnostyka obrazowa (mikro-CT) wykazała również, że uszy jeży zbudowane są podobnie do uszu nietoperzy, które słyną z echolokacji – ich kości wibrują wyjątkowo szybko i sprawnie przekazują drgania o wysokiej częstotliwości. Jeż więc nie tylko rejestruje wysokie dźwięki, ale także szybko na nie reaguje, co można wykorzystać w prewencji wypadków. Urządzenia chroniące jeże już powstają Prototypy urządzeń już powstają – niewielkie repellery mogą być montowane zarówno w samochodach, jak i w maszynach ogrodowych, np. robotach koszących programowanych na nocne koszenie (te także stanowią śmiercionośne zagrożenie dla jeży, a tnące noże łatwo przebijają się przez ich skórę). Emitowane dźwięki są nieszkodliwe dla ludzi i większości zwierząt domowych, ale dla jeża to jasny sygnał: nie zbliżaj się, tu grozi niebezpieczeństwo! Dlaczego śmiertelność jeży na ulicach jest tak wysoka? Jeże, szczególnie młode, często przemieszczają się nocą i nie potrafią uciec przed pojazdem. Ostre światła i hałas ich nie odstrasza: wręcz przeciwnie, zostają na drodze i zwijają się w kolczastą kulkę. Statystyki są bezlitosne – jeże zginęłyby bez pomocy człowieka, a na wielu terenach grozi im całkowite wyginięcie. Co możesz zrobić, by pomóc jeżom w swojej okolicy? Nie trzeba jednak czekać, by nowa technologia została wprowadzona, a kierowcy przestali na nią narzekać. Co możesz zrobić już dzisiaj? Nie programuj koszenia na noc – to śmiertelne zagrożenie dla jeży. Zostaw kupkę liści w ogrodzie (w niej jeże na pewno znajdą coś dla siebie), zabezpiecz ogrodzenie i informuj innych o trudach, które muszą znosić te sympatyczne ssaki. Każdy jeż, który uniknie śmierci na drodze (lub w ogrodzie), to wygrana dla całego ekosystemu. Są nie tylko słodkie, ale także bardzo pożyteczne! Źródła: University of Oxford, Biological Conservation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Po 175 latach wracają na Galapagos. Historyczny powrót żółwi słoniowych
Po 175 latach żółwie słoniowe oficjalnie powróciły na wyspę Floreana w archipelagu Galapagos. Strażnicy parku narodowego własnoręcznie wnieśli młode osobniki na strome wzgórza. To historyczny moment i finał trwającego dekady projektu.
Spis treści: Historyczny powrót żółwi słoniowych na Floreanę Wyspa piratów i wielorybników Kosztowna walka o odbudowę przyrody Czy młode żółwie przetrwają? Odkrycie „obcych” żółwi i genetyczna zagadka Nowe zagrożenia: przemyt i czarny rynek żółwi słoniowych Wyspa Floreana, Ekwador: Dziewięciu mężczyzn niczym oddział wojska maszeruje pod górę w palącym, równikowym słońcu. Na plecach niosą czterdziestopięciokilogramowe plastikowe skrzynie. Gdy w końcu docierają na grzbiet wzniesienia – ścieżkę usianą ostrymi jak brzytwa skałami lawowymi i aktywnymi geologicznie stożkami wulkanicznymi – ociekają potem. Nie zatrzymują się jednak ani na chwilę. Ostrożnie stawiają skrzynie na ziemi – teraz zaczyna się właściwa praca. Historyczny powrót żółwi słoniowych na Floreanę – Postawcie je w cieniu! – krzyczy mężczyzna w kominiarce i okularach osłaniających twarz przed słońcem. – Tutaj! – wskazuje kolejny, przedzierając się przez suchą trawę w stronę kępy drzew palo santo. Oddział podnosi ładunek i rusza za nim. Można byłoby pomylić ich z żołnierzami lub przemytnikami. W pewnym sensie są jednymi i drugimi, a do tego tragarzami, odkrywcami, a nawet opiekunami. To strażnicy Parku Narodowego Galápagos – obrońcy przyrody stojący na pierwszej linii frontu w jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na Ziemi. A tym, co kołacze się w skrzyniach, są potomkowie gatunku, którego nie widziano na tej wyspie od 175 lat – żółwie słoniowe. – To historyczna chwila – ogłasza lider zespołu, Christian Sevilla, dyrektor ds. ekosystemów w Dyrekcji Parku Narodowego Galápagos. Dziś do domu wraca 50 olbrzymów; w nadchodzących dniach będzie ich łącznie 158. Setki kolejnych czekają już na wypuszczenie, a jeszcze więcej znajduje się w ośrodku hodowlanym parku na wyspie Santa Cruz. Co prawda, żółwie znajdujące się w skrzyniach nie są jeszcze prawdziwymi olbrzymami – ich wiek waha się od 7 do 15 lat, a waga wynosi od 5 do 20 kilogramów. Są również mieszańcami wymarłego gatunku żółwia z wyspy Floreana. Noszą w sobie zarówno geny żółwi z Floreany, jak i populacji z wulkanu Wolf. Część z nich ma także domieszkę genów gatunków występujących na wyspach Santiago i Española. Przez ostatnie 15 lat w ramach programu hodowlanego odchowano 720 młodych żółwi – hybryd z Floreany. Ich ostatni krok ku wolności zależy teraz od wytrzymałości pleców Christiana Sevilli i jego zespołu. – Vamos! – rzuca Christian Sevilla gdy kropla potu spływa mu po twarzy. Pracuje bez przerwy od czterdziestu ośmiu godzin, transportując zwierzęta statkiem, ciężarówką, a w końcu przenosząc je na własnych plecach. Gdy skrzynie zostają otwarte, para młodych żółwi wypełza na zewnątrz i natychmiast zaczyna podgryzać pnącza. James Gibbs składa parasol i chwyta za aparat. – To dobry znak – mówi. James Gibbs, biolog zajmujący się ochroną przyrody oraz Eksplorator National Geographic jest pod wieloma względami osobą najbardziej odpowiedzialną za tę chwilę. Obserwując żółwie powoli oddalające się w głąb lądu, promienieje dumą niczym ojciec i przyznaje: „Nie sądziłem, że to się uda”. I faktycznie, niewiele brakowało, by tak właśnie było. Dzięki przypadkowemu odkryciu armia strażników i naukowców stoi dziś u progu przedsięwzięcia, które może okazać się najbardziej ambitnym projektem odtworzenia ekosystemu wyspy w historii. To trwająca dekady rekultywacja, mająca na celu wyeliminowanie gatunków inwazyjnych, takich jak szczury i koty – żmudny i krwawy proces, który opóźnił wypuszczenie żółwi o kilka lat. To także projekt wart 15 milionów dolarów, obejmujący szczegółowe mapowanie regeneracji roślinności, planowanie zarządzania terenem oraz rozwiązywanie konfliktów między ludźmi a przyrodą. Wszystko po to, by stworzyć warunki do powrotu słynnych żółwi słoniowych z Floreany. Wyspa piratów i wielorybników Floreana, niegdyś baza wielorybników i piratów, była pierwszą zasiedloną wyspą archipelagu Galápagos. Ludzie sprowadzili tu nie tylko szczury i koty, ale także konie, krowy, świnie, psy, osły i kozy – zwierzęta, które wyparły lub wybiły rodzime gatunki. Według Birgit Fessl, głównej badaczki ochrony ptaków lądowych w Fundacji Karola Darwina, od przybycia ludzi na Floreanie wyginęło 10 z 22 gatunków ptaków. Wyspa ta od zawsze miała mroczną historię: pierwsza kolonia spłynęła krwią, a w latach 30. XIX wieku wyspa służyła za więzienie. Sto lat później garstka Niemców próbowała stworzyć tu sielankowy i naiwny „Eden” – historia ta zakończyła się morderstwem i stała się kanwą filmu w reżyserii Rona Howarda. – Ludzie stworzyli te problemy i na ludziach spoczywa odpowiedzialność za ich naprawienie – mówi Jonathan Miles, którego nowa powieść „Eradication” (Wytępienie) skupia się właśnie na wyzwaniu, jakim są gatunki inwazyjne, i opiera się częściowo na jego reporterskich ustaleniach z tego miejsca. Dzisiejszy plan jest trudny – przyznają jego autorzy – ale znacznie mniej naiwny niż dawne niepowodzenia na Floreanie. Kosztowna walka o odbudowę przyrody Na wyspach występuje ponad 1600 gatunków wprowadzonych przez człowieka, ale pod wieloma względami to właśnie kozy okazały się najgorsze. Mnożąc się bez opamiętania, przez lata pustoszyły Floreanę, pożerając wszystko na swojej drodze i wyjaławiając ziemię. W 2007 roku usunięto ostatnią kozę z Floreany, a dziś eliminacja szczurów i kotów oznacza realną szansę na odwrócenie skutków wielopokoleniowej degradacji. Dlatego tak kluczową rolę odgrywają żółwie. Kształtują one ekosystem od podstaw – rozsiewają nasiona i wydeptują ścieżki, działając niczym naturalni architekci. – To ma ogromne znaczenie dla wzrostu roślin oraz dla innych gatunków, w tym ptaków zakładających gniazda – podkreśla Rakan Zahawi, dyrektor wykonawczy Fundacji im. Karola Darwina, która od lat wspiera działania na rzecz odbudowy przyrody. – W innych częściach świata nie dałoby się tego zrobić – dodaje, zwracając uwagę na skalę i zainteresowanie, jakim cieszą się te słynne wyspy. – Czy powinniśmy przywracać dawny stan, czy nie – oto odwieczne pytanie. Uśmiercanie zwierząt zawsze budzi kontrowersje, ale ograniczenie populacji szczurów i kotów już przyniosło widoczne efekty: liczba ptaków rośnie, a nielotna kokoszka galapagoska wróciła po blisko dwóch stuleciach. – Żartujemy, że cofamy szkody wyrządzone przez piratów, ale w istocie to właśnie robimy – dodaje Penny Becker, dyrektor generalna Island Conservation, organizacji non-profit, która od 15 lat pomaga współtworzyć plan dla Floreany. Plan pomaga także mieszkańcom wyspy, którzy podkreślają, że dzięki eliminacji szczurów mają więcej pożywienia, a zbiory wzrosły nawet o 80 procent. – To wszystko budzi we mnie ogromne emocje – przyznaje Claudio Cruz, 66-letni rolnik. Cruz nazywa Floreanę „stolicą Galápagos” i twierdzi, że powrót żółwi słoniowych sprawi, że wyspa w końcu stanie się kompletna – choć zrobi się na niej nieco tłoczniej. Na wyspie, będącej domem dla około 125 rolników uprawiających kukurydzę i gujawę, wkrótce będzie więcej żółwi niż ludzi. Choć w innych miejscach dochodziło do konfliktów między rolnikami a żółwiami, Claudio Cruz – ósmy z dwanaściorga rodzeństwa — opisuje więź z dziką przyrodą jako „kluczową” dla kultury Floreany. – Kiedy patrzysz żółwiowi prosto w oczy, widzisz, że on cię rozpoznaje. Żółwie są inteligentne. Chcą się komunikować. Teraz w końcu mamy na to szansę. Dzisiejsza populacja to zaledwie cień dawnej potęgi. Floreana była niegdyś pokryta żółwiami – tysiące osobników ciągnęły się jak okiem sięgnąć, „rozproszone we wszystkich kierunkach po równinach i nizinach blisko morza” – jak pisał komandor John Downes, kapitan statku wielorybniczego, który polował na żółwie dla mięsa i tłuszczu. Zwierzęta te miały kluczowe znaczenie podczas długich rejsów, w trakcie których marynarze często głodowali – stanowiły łatwe do transportowania źródło świeżego pożywienia. Szacuje się, że w całym archipelagu żyło niegdyś nawet 350 tysięcy tych olbrzymów. Gdy jednak Karol Darwin przybył na wyspy w 1835 roku, gatunek był już w odwrocie. Do 1850 roku żółwie z Floreany całkowicie wyginęły. Aż do dziś. Obecnie przy życiu pozostało od 30 000 do 35 000 żółwi słoniowych – to zaledwie około 10 procent pierwotnej populacji. Czy młode żółwie przetrwają? Poza żółwiami w nadchodzących latach planowany jest także powrót dwunastu lokalnie wymarłych gatunków, w tym przedrzeźniacza jasnolicego, węża z gatunku Floreana racer oraz niewielkiej muchołówki cynobrowej. Wszystko zależy jednak od tego, czy najbliższy etap przebiegnie zgodnie z planem. Czy zwierzęta urodzone w niewoli instynktownie poradzą sobie z przetrwaniem na tej skalistej i suchej wyspie? Co się stanie, gdy młode żółwie słoniowe zostaną wreszcie uwolnione ze skrzyń? Nikt nie wie, czego się spodziewać. Gdy temperatura przekracza 32 stopnie, skrzynie zostają otwarte, a pałeczkę przejmuje kolejny zespół. Badacze zakładają rękawice i szorują skorupy, by za pomocą kleju epoksydowego przymocować miniaturowe czujniki – urządzenia do śledzenia GPS, w które wyposażono wszystkie 50 żółwi. – Czujniki powinny działać przez dziesięć lat – wyjaśnia Martin Wikelski, ekspert w dziedzinie migracji i pionier technologii sensorów zwierzęcych z Instytutu Zachowań Zwierząt im. Maksa Plancka. Połączone z systemem Starlink urządzenia będą śledzić i monitorować młode osobniki w miarę ich rozpraszania się. Gdy „maluchy” stawiają pierwsze kroki, wielu ludzi odpowiedzialnych za ten moment z wyraźną ulgą wzdycha. Nawet zwykle poważny Christian Sevilla pozwala sobie na uśmiech. James Gibbs również się uśmiecha, patrząc, jak młode żółwie powoli oddalają się w nowy świat. Na tę chwilę czekał od dziesięcioleci. Dwadzieścia sześć lat temu kierował ekspedycją, która przemierzyła wszystkie wyspy Galapagos, aby ustalić, ile olbrzymów przetrwało. Po wejściu na wulkan na zachodnim krańcu archipelagu jego zespół zupełnie niespodziewanie natrafił na to, co określił mianem „obcego gatunku”. Odkrycie „obcych” żółwi i genetyczna zagadka Żółwie, które znaleźli na wyspie Isabela, w ogóle nie powinny się tam znajdować. Na zboczach wulkanu Wolf spodziewano się zastać gatunek Chelonoidis becki, znany jako żółwie z wulkanu Wolf. Tymczasem w jego cieniu John Gibbs natknął się na zupełnie inny typ olbrzyma. Żółwie z Floreany były znane z charakterystycznych, siodłowatych pancerzy, podczas gdy żółwie z wulkanu Wolf mają pancerze kopulaste. Dlaczego więc na wulkanie znajdowały się osobniki o siodłowatych skorupach? I co właściwie tam robiły? James Gibbs bada te wyspy od lat 80. XX wieku. Zaczynał jako 18-letni asystent terenowy, spędzając tam sześciomiesięczne zmiany, tropiąc zięby Darwina i „obserwując ewolucję w działaniu”. Namiot, plandeka i jedno krzesło – to często wszystko, co miał wtedy do dyspozycji. W latach 90. jego placówki badawcze znajdowały się w tak odległych miejscach, że zdobycie kolacji oznaczało konieczność upolowania kozy ze starego karabinu. Dziś, w wieku 63 lat, czasy bycia „Robinsonem Crusoe” ma już w dużej mierze za sobą. Planuje właśnie wypuszczenie kolejnych żółwi z helikoptera na innej wyspie. Mimochodem wspomina burzliwy życiorys, w którym znalazło się miejsce na trzydniowe przesłuchanie przez policję po tropieniu kłusowników irbisów śnieżnych na granicy rosyjsko-chińskiej. Jednak bez tej nieustraszoności nie byłoby nas tutaj dzisiaj. – To legenda – mówi Hugo Mogollón, prezes i dyrektor generalny organizacji Galápagos Conservancy, w której Gibbs pełni funkcję wiceprezesa ds. nauki i ochrony przyrody. Po odkryciu „obcych” żółwi o siodłowatych pancerzach John Gibbs zorganizował jeszcze trzy ekspedycje powrotne. Zebrano próbki krwi, które następnie poddano sekwencjonowaniu. Wyniki wykazały, że „obcy” byli hybrydami żółwi z Floreany. Minęły lata, zanim wszystkie elementy tej układanki zaczęły do siebie pasować – lata poświęcone chwytaniu, przenoszeniu i rozmnażaniu mieszańców. Ta praca utwierdziła jednak Gibbsa w przekonaniu, że ludzie odpowiedzialni za wytępienie żółwi z Floreany przyczynili się jednocześnie do rozprzestrzenienia ich genów. Pierwszy przełomowy moment nastąpił w 1813 roku i wiązał się z jednym z dwóch statków o nazwie Essex. Z dziennika Davida Portera, kapitana fregaty amerykańskiej marynarki wojennej stacjonującej na Galapagos w celu zwalczania brytyjskich wielorybników podczas wojny z 1812 roku (która trwała do 1815 roku), wynika, że w zatoce Banks – przystani wielorybniczej u podnóża wulkanu Wolf – doszło do bitwy. – W zatoce znajdowały się dwa brytyjskie statki wielorybnicze – odkrył Gibbs – a kiedy uprzątnięto pokłady, przygotowując działa do strzału, żółwie wyrzucono za burtę. Wiadomo, że żółwie potrafią unosić się na wodzie, a Porter opisywał, że widział je dryfujące jeszcze 10 dni po bitwie. John Gibbs uważa, że część żółwi zabranych z Floreany mogła dopłynąć do zboczy wulkanu, dając początek „obcym” osobnikom, które odnalazł w 2000 roku. Badacz uważa również, że kilka lat później jeszcze więcej żółwi z Floreany mogło trafić na wyspę Isabela. Statek wielorybniczy z Nantucket, również noszący nazwę Essex, płynął na Galapagos dziewięć miesięcy, a gdy w 1820 roku, po opłynięciu krańca Ameryki Południowej, dotarł na miejsce, załoga była skrajnie wycieńczona głodem. Przez trzy tygodnie marynarze zbierali żywicę i chwytali setki olbrzymich żółwi z Floreany. W pewnym momencie jeden z członków załogi rozpalił ogień dla żartu, a wkrótce wyspa stanęła w płomieniach – pożar trawił ją przez wiele miesięcy. Zanim jednak do tego doszło, sprawcy odpłynęli na połowy wielorybów, mając na pokładzie setki żółwi ułożonych jeden na drugim. Około stu mil na zachód od archipelagu — niedaleko wulkanu Wolf na wyspie Isabela – kaszalot staranował statek. A potem uderzył ponownie. – Sądzę, że był to samiec, który w końcu rozpoznał zagrożenie ze strony wielorybników – mówi Gibbs. – Nie ma innego powodu, dla którego kaszalot miałby zaatakować. Gdy statek tonął, załoga w pośpiechu przesiadła się do szalup ratunkowych, zabierając ze sobą żółwie. Łodzie rozdzieliły się i ostatecznie przeżyło tylko pięciu mężczyzn. Kiedy ich odnaleziono, jak mówi Gibbs, „dno łodzi było usłane szczątkami marynarzy i kośćmi żółwi”. Ta historia stała się inspiracją dla „Moby Dicka” i wsparła hipotezę, którą później potwierdziły analizy DNA: „obce” żółwie były rozbitkami, które rozmnażały się między sobą i przetrwały. Nowe zagrożenia: przemyt i czarny rynek żółwi słoniowych Dzisiejsze żółwie mierzą się z nową odsłoną starego zagrożenia: są warte ogromne pieniądze w kraju znanym z korupcji, a przemyt i kłusownictwo tych olbrzymów mają długą – także współczesną – historię. – Dochodziło nawet do kradzieży z ośrodków hodowlanych – mówi Karen Noboa, biolog środowiskowa z organizacji TRAFFIC. Jak ujawnia, duże żółwie mogą osiągać cenę nawet 60 tysięcy dolarów za sztukę jako egzotyczne zwierzęta domowe. Istnieje również lokalny rynek mięsa żółwi, ponieważ niektórzy wierzą, że ma ono właściwości zwiększające potencję. – Osoby przemycające żółwie z Galapagos są często powiązane z innymi formami przestępczości – mówi Andrea Crosta, stojący na czele organizacji Earth League International – zarówno na Galapagos, jak i na świecie. John Gibbs przyznaje, że są to poważne wyzwania. Jak mówi, odwiedzający Galapagos zachwycają się przyrodą, która wydaje się kwitnąć, oraz skutecznością ochrony środowiska – i na wielu wyspach rzeczywiście tak jest. Paradoks polega jednak na tym, że to, co dziś można zobaczyć, stanowi jedynie ułamek dawnego bogactwa przyrody. To właśnie dlatego odbudowa ekosystemu ma kluczowe znaczenie. – To długofalowe zobowiązanie – podkreśla. – W ciągu najbliższych pięćdziesięciu lat, dzięki hodowli i kolejnym wypuszczeniom, na Floreanie znów będą żyły tysiące olbrzymich żółwi. O to właśnie walczymy. Źródło: National Geographic
Warszawskie ZOO szuka imienia dla nowego, uroczego mieszkańca. Musi zaczynać się na konkretną literę
W ZOO w Warszawie urodził się samczyk wikunii andyjskiej. Ten pochodzący w Ameryki Południowej gatunek to krewny lamy i alpaki. Malec rośnie szybko i jest zdrowy, a ogród właśnie ogłosił plebiscyt na imię dla niego. Jest tylko jeden warunek: musi zaczynać się na literę „R”.
Według informacji udostępnionych przez ZOO, maluch urodził się pod koniec zeszłego roku i już przebywa na wybiegu, gdzie mogą go obejrzeć odwiedzający. Wikunia andyjska to dziki przodek udomowionej alpaki. Stołeczne ZOO posiada oba gatunki. Słodziak z Warszawy szuka imienia „ Poznajcie samczyka, który podbija serca zwiedzających na wybiegu. Chłopiec rośnie zdrowo i dobrze dogaduje się ze swoim starszym rodzeństwem i resztą stada. Póki co wciąż trzyma się blisko swojej mamusi, ale z czasem będzie stawał się coraz bardziej samodzielny” – pisze ZOO w mediach społecznościowych. Propozycje imion dla samczyka, wedle wskazówek ogrodu, powinny zaczynać się na literę „R”. Można je zgłaszać do 8 marca, pod postem ZOO na Facebooku. Spośród nich opiekunowie wybiorą najciekawsze, a potem odbędzie się ostateczne głosowanie. Wśród nadesłanych propozycji są już m.in.: Romeo, Rafael, Raptus i Rysiek. Wełniany skarb Ameryki Południowej Wikunia andyjska (Lama vicugna) to najmniejszy ssak z rodziny wielbłądowatych, zamieszkujący suche i zimne płaskowyże Andów, na wysokościach od 3500 do 5750 m n.p.m.. Zamieszkuje m.in. tereny Peru, Boliwii, Chile i Argentyny. Jednym z jej niezwykłych przystosowań życia wysoko w górach jest serce o masie o połowę większej niż u innych ssaków podobnej wielkości. Wikunie są aktywne w dzień i żyją w stadach rodzinnych, zwanych haremami, składających się z samca, kilku samic oraz młodych. Wikunie słyną z wyjątkowo gęstej, puszystej i miękkiej wełny. Ich podszerstek prawie nie różni się od włosów okrywowych, co sprawia, że runo jest niezwykle jednolite. Wełna stała się przyczyną masowych polowań na wikunie – po przybyciu konkwistadorów do Ameryki Południowej w wyniku polowań ginęły dziesiątki tysięcy osobników rocznie. Gatunek był bliski wyginięcia. Dzięki wprowadzeniu ścisłej ochrony, konwencji CITES oraz tworzeniu parków narodowych, dziś populacja wzrosła do ok. 350 tysięcy osobników (dane z 2009 roku). Źródła: Warszawskie ZOO, Urząd M.St. Warszawy Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Triumfuje w plebiscycie, ale znika z natury. Czy Zwierzę Roku 2026 przetrwa na polskich łąkach i polach?
Chomik europejski zdobył tytuł Zwierzęcia Roku 2026, zgarniając 10621 z 33379 głosów w plebiscycie Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Przez cały rok będzie bohaterem ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej. Czy pomoże ona ocalić ten krytycznie zagrożony w Polsce gatunek?
Wyniki ogólnopolskiego plebiscytu Ministerstwa Klimatu i Środowiska na Zwierzę Roku są tym razem bardzo ciekawe – chomik europejski zdeklasował rywali, zdobywając 10621 z 33379 głosów. To 32% wszystkich oddanych głosów. Wyniki ogłoszono 13 lutego 2026 roku, a bohater plebiscytu zostanie wkrótce główną postacią ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej. Chomik europejski, uważany dotąd za niemal zapomnianego mieszkańca polskich pól, teraz trafia „na świecznik", jako symbol walki o bioróżnorodność i alarm dla polskiej przyrody. Spadek liczebności i dramatyczne prognozy dla chomika europejskiego Chomik europejski, (Cricetus cricetus), jest dziś krytycznie zagrożony wyginięciem. Jeszcze w latach 70. XX wieku jego zasięg obejmował niemal całą centralną i południową Polskę. Weryfikacja z lat 2000-2007 wykazała jednak, że w ciągu 30 lat obszar ten zmniejszył się do zaledwie 25% pierwotnej powierzchni. Aktualnie chomik najliczniej występuje w województwach lubelskim, podkarpackim, świętokrzyskim i małopolskim. Izolowane populacje utrzymały się w kilku miastach – m.in. w Lublinie. Eksperci alarmują, że chomik europejski może wyginąć w ciągu najbliższych 10 lat, mimo objęcia ścisłą ochroną gatunkową i koniecznością prowadzenia czynnej ochrony. Ginący klejnot pól: fakty i liczby, które zasmucają Do dramatycznego zaniku chomika przyczynia się wiele zjawisk. Najważniejsze to: wciąż traktowanie tego barwnego gryzonia jako szkodnika, stosowanie pestycydów i rodentycydów, zalewanie nor, mechanizacja rolnictwa, masowe zalesianie i zanikanie miedz. Monokulturowe uprawy, rozbudowa dróg, fragmentacja siedlisk, presja drapieżników (także domowych psów i kotów) oraz urbanizacja i sztuczne oświetlenie także mają niszczycielski wpływ na populację. Zmiany klimatyczne pogarszają sprawę, skracając okresy hibernacji. Kluczowa rola chomika europejskiego Chomik europejski to nie tylko jedno z najbardziej barwnych zwierząt Europy. Jego obecność decyduje o równowadze w ekosystemie rolniczym – mieszając glebę podczas budowy nor, zwiększa ilość próchnicy i napowietrza ziemię, zjada szkodliwe dla upraw chrząszcze i ślimaki, a także jest cennym pokarmem dla drapieżnych ptaków i ssaków. Brak chomika może uruchomić efekt domina – spadek liczebności drapieżników, zubożenie fauny pól i załamanie bioróżnorodności. Chomik uznany jest za gatunek parasolowy, a jego ochrona oznacza wsparcie dla całego szeregu innych zagrożonych organizmów zamieszkujących te same siedliska. Jak wybierano Zwierzę Roku 2026? Ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska ogłosiła start Plebiscytu na początku grudnia 2025. Głosować można było do końca stycznia 2026, na 12 gatunków zwierzą, wyłonionych spośród propozycji zgłoszonych przez parki narodowe, Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska oraz Departament Edukacji i Komunikacji w MKiŚ. A były to: żółw błotny, żuraw, ryś euroazajtycki, wilk szary, bóbr europejski, chomik europejski, łoś euroazjatycki, zimorodek, niedźwiedź brunatny, nadobnica alpejska, węgorz europejski czy wodniczka – najrzadszy ptak śpiewający Europy Źródło: >Ministerstwo Klimatu i Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Romeo nie żyje, ale nadzieja wciąż jest. Historia najbardziej samotnej żaby świata
Samiec Romeo, niegdyś uznawany za ostatniego przedstawiciela swojego gatunku, odszedł. Jednak ta opowieść nie kończy się tragicznie. Choć słynny płaz i jego partnerka Julia nigdy nie doczekali się potomstwa, nowe odkrycie daje nadzieję na przetrwanie ich gatunku.
Naukowcy przez lata wierzyli, że samiec nazwany Romeo, jest ostatnim żyjącym osobnikiem gatunku Telmatobius yuracare – endemicznej żaby z Boliwii. Kiedy w 2018 roku znaleziono kolejne osobniki, liczono, że Romeo dorobi się potomstwa z samicą, którą nazwano Julią. Niestety, ich historia miłosna dobiegła końca – Romeo zmarł bezpotomnie. Dla samego gatunku pojawiły się jednak dobre wieści: biolodzy odkryli kolejną populację. – To koniec pewnego rozdziału, ale jednocześnie otwarcie kolejnego – mówi Teresa Camacho Badani, herpetolożka z Muzeum Zoologicznego Papieskiego Uniwersytetu Katolickiego Ekwadoru w Quito. Historia niespełnionej miłości żab z Boliwii Badacze schwytali Romeo w 2009 roku, na terenie Parku Narodowego Carrasco w Boliwii – obszarze dotkniętym zabójczym grzybem, który niszczy gatunki płazów na całym świecie. Zapobiegawczo przewieziono go do Muzeum Historii Naturalnej Alcide d’Orbigny w Cochabambie. – Nikt nie przypuszczał, że Romeo będzie ostatnim przedstawicielem swojego gatunku przez kolejne dziewięć lat – wspomina Camacho Badani. W 2018 roku podjęto kolejne poszukiwania żab tego gatunku. Organizacja Global Wildlife Conservation (obecnie Re:wild) nawiązała nawet współpracę z serwisem randkowym Match.com, aby nagłośnić trudną sytuację Romeo. W serwisie stworzono mu nawet profil randkowy. Choć samica Julia raczej nie korzystała z aplikacji, pojawiła się w tym samym regionie, w którym znaleziono Romeo. Teresa Camacho Badani i jej zespół odkryli pięć kolejnych osobników w innym strumieniu Parku Narodowego Carrasco. Romeo wydawał się już wtedy tracić nadzieję – przestał wydawać odgłosy godowe. Jednak gdy badacze przedstawili mu Julię, nagle odzyskał wigor i ponownie zaczął śpiewać. Podczas pierwszej randki Julia nie wykazywała zainteresowania. – Romeo był nieco zbyt intensywny, zaczął irytować Julię – mówi Camacho Badani. Samica przestała jeść i chowała się, dopóki ich nie rozdzielono. Drugie spotkanie poszło nieco lepiej i od tej pory żyli razem w zgodzie. Joel Sartore, założyciel Photo Ark National Geographic, uwiecznił nawet tę parę na portretach. Mimo że nad ich rodami nie wisiała żadna klątwa, Romeo i Julia nigdy nie doczekali się potomstwa. Romeo zmarł w styczniu 2025 roku, 16 lat po trafieniu do niewoli, z przyczyn naturalnych. Na szczęście Julia nie poszła w ślady szekspirowskiej bohaterki po stracie ukochanego i wciąż żyje w muzeum. Nowy akt dramatu, nowa nadzieja Postawa Romeo, który „nigdy nie przestał wierzyć w szczęśliwe zakończenie”, zainspirowała Camacho Badani. Jej zespół nie złożył broni i - za wskazówką botanika Saula Altamirano – podjął poszukiwania w innej części parku narodowego. I miał szczęście: odkrył małą, ale stabilną populację. Naukowcy monitorują ją teraz za pomocą podwodnych urządzeń rejestrujących, śledząc głosy żab na wolności, bez zakłócania ich spokoju. Mimo nowej nadziei, wyzwania pozostają ogromne. Gatunek jest uznawany za krytycznie zagrożony. Muzeum wciąż nie zdołało skłonić Julii ani pozostałych dziewięciu osobników, do rozmnażania. Ricardo Céspedes, dyrektor muzeum, podkreśla, że kluczowe dla ratowania gatunku są fundusze i personel. Nadzieja jednak nie umarła. Muzeum ma na koncie sukcesy w rozmnażaniu innych rzadkich żab wodnych, m.in. z gatunku Telmatobius culeus. Teraz, po odkryciu nowej dzikiej populacji, wysiłki skupiają się na ochronie siedlisk. Organizacja Re:wild pracuje nad skoordynowanym planem ochrony wszystkich 63 gatunków żab wodnych w Ekwadorze, Boliwii i Peru. Poszukiwania żab nie zawsze są jednak tak romantyczne, jak historia Romea i Julii. Camacho Badani przyznaje, że technika ich wyłapywania często polega na wkładaniu rąk „na ślepo” do mętnej wody. Czasami pod palcami czuje żabę lub kijankę, a innym razem ma mniej szczęścia i wyciąga... trzydziestocentymetrowego ślimaka. Źródło: National Geographic
Cud w cieniu klimatyzatora: gatunek, który miał nie istnieć, opanowuje Bermudy
Czy można cofnąć czas w świecie przyrody? Historia małego ślimaka z Bermudów dowodzi, że niemożliwe nie istnieje. Gatunek, który oficjalnie uznawano za wymarły, nie tylko został odnaleziony w najmniej spodziewanym miejscu. Dzięki bezprecedensowej akcji naukowców, rządu i ogrodu zoologicznego, wrócił do środowiska w liczbie ponad 100 tysięcy osobników. Takie sukcesy w ochronie przyrody zdarzają się bardzo rzadko.
Przez lata naukowcy z niepokojem obserwowali drastyczny spadek populacji bermudzkiego ślimaka Poecilozonites bermudensis. W końcu zupełnie zniknął ze swojego naturalnego środowiska i wydawało się, że jego los jest przesądzony. A jednak iskierka nadziei pojawiła się tam, gdzie nikt nie jej nie szukał: w brudnym zaułku, tuż obok…klimatyzatora. To tam odkryto ostatnie osobniki, które przetrwały tylko dzięki kroplom wody spadającym z urządzenia. A potem było jeszcze ciekawiej: rozpoczęła się jedna z najbardziej ambitnych operacji ratunkowych w historii współczesnej zoologii. Od kilku sztuk do setek tysięcy Gdy tylko odkryto ocalałą populację ślimaka, rząd Bermudów podjął błyskawiczną decyzję o współpracy z ekspertami z brytyjskiego Chester Zoo. Kilka cennych osobników wysłano do Wielkiej Brytanii, gdzie stały się zaczątkiem programu hodowlanego. Wyzwanie było ogromne – naukowcy musieli sztucznie odtworzyć idealne warunki do życia i rozrodu. Zaprojektowano specjalne pojemniki, w których monitorowano każdy parametr, od wilgotności po temperaturę. Wysiłek się opłacił: ślimaki zaczęły rozmnażać się w tempie, które przerosło najśmielsze oczekiwania. Z garstki „ocalenców z klimatyzatora” narodziła się armia ponad stu tysięcy ślimaków. Wielki powrót i inwazyjny wróg Proces reintrodukcji, czyli ponownego wprowadzania gatunku do naturalnego środowiska, był operacją zaplanowaną z chirurgiczną precyzją. Zanim ślimaki trafiły na Bermudy, każdy z nich przeszedł badania pod kątem obecności pasożytów, które mogłyby zagrozić lokalnemu ekosystemowi. Kluczowym problemem był jednak inny, inwazyjny ślimak Euglandina rosea, który wcześniej niemal doszczętnie wytępił swoich bermudzkich kuzynów. Naukowcy mozolnie szukali bezpiecznych enklaw dla „ocalonych”. Każdy wypuszczony osobnik został oznaczony. Ślimaki na bieżąco monitorowano, by upewnić się, że zaczęły samodzielnie żerować. Symbol zwycięstwa nad kryzysem bioróżnorodności W końcu świat nauki mógł oficjalni potwierdzić: ślimak bermudzki wrócił do środowiska i jest bezpieczny! Monitoring wykazał, że gatunek na stałe zadomowił się w sześciu kluczowych obszarach Bermudów. Znaczenie tego sukcesu jest ogromne. Jak podkreślają specjaliści z Chester Zoo, to rzadki dowód na to, że międzynarodowa współpraca może realnie zatrzymać, a nawet odwrócić proces wymierania. Źródło: Live Science, Chester Zoo Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Powiedzenie „spać jak suseł” nie wzięło się znikąd. Ten gryzoń przesypia połowę swojego życia
To urocze zwierzątko znane jest przede wszystkim z popularnego powiedzenia. Choć wiele osób o nim słyszało, w naturze pozostaje niemal nieuchwytne. Suseł perełkowany w Polsce jest prawdziwą rzadkością i niewykluczone, że wkrótce całkiem zniknie z naszego krajobrazu.
Spis treści: Krewny „Baśki” Mieszkaniec Europy Wschodniej Towarzyski śpioch, smakosz roślin i nasion, czyli o zwyczajach susła perełkowanego Zagrożenia dla susła perełkowanego Wraz z nadejściem wiosny, otaczający nas świat zmienia się o 180 stopni. Roślinność rozkwita, „eksplodując” przy tym soczystą zielenią i innymi imponującymi kolorami. Do uszu zaczyna docierać melodyjny śpiew ptaków. Zwierzęta stają się aktywniejsze, a niektóre budzą się ze snu zimowego, by przystąpić do godów i uzupełnić zapasy energii. Suseł perełkowany należy właśnie do tej ostatniej grupy. „Spać jak suseł” – chyba każdy słyszał to powiedzenie. Nie wzięło się znikąd. Ten sympatycznie wyglądający gryzoń przesypia połowę swojego życia. Krewny „Baśki” Patrzysz na susła, myślisz – dziwna wiewiórka? To skojarzenie jest jak najbardziej słuszne. Oba gryzonie należą do tej samej rodziny (wiewiórkowatych). Są podobnej wielkości i zbliżone pod względem pokroju. Nie trzeba być jednak wybitnym znawcą przyrody, by już na pierwszy rzut oka dostrzec różnice, występujące między oboma gatunkami. Wymiary i umaszczenie Suseł perełkowany (Spermophilus suslicus) osiąga od ok. 17 do ok. 25 cm długości ciała i masę od 170 do 490 g. Jest trochę większy od wiewiórki pospolitej, ale na pierwszy rzut oka trudno to dostrzec. Ma od niej znacznie krótszy ogon (2,5–5,6 cm vs 17–20 cm), który nie jest porośnięty puszystym futrem, a sztywną, przypominającą szczecinę sierścią. W porównaniu z powszechną w Polsce „Baśką”, suseł perełkowany różni się umaszczeniem. Okrywa tego gryzonia jest żółtawo-szaro-brązowa w części grzbietowej, żółtawo-szara po bokach, szaro-żółta lub szaro-ruda w części brzusznej. Na grzbiecie i po bokach wyraźnie widoczne jest białe nakrapianie, któremu zwierzę zawdzięcza drugi człon polskiej nazwy gatunkowej. Cechy charakterystyczne Wyróżnikiem susła są jego oczy – czarne i znacznie większe niż u wielu innych gryzoni. Przyglądając się im z bliska, można dostrzec żółtawe zabarwienie źrenicy. Charakterystyczne są także uszy. Na pierwszy rzut oka można odnieść wrażenie, że zwierzę jest ich pozbawione. To tylko pozory. Suseł ma uszy, ale te są niewielkie i niemal całkowicie ukryte w sierści. Przednie łapy, zaopatrzone w cztery palce z długimi, płaskimi pazurami, są chwytne. Tylne – silniej zbudowane od przednich – mają po pięć palców. Mieszkaniec Europy Wschodniej Suseł perełkowany jest wschodnioeuropejskim endemitem. Zasięg występowania tego gatunku ogranicza się przede wszystkim do Rosji, Ukrainy i Mołdawii. W niewielkim zakresie występuje też na Białorusi i w południowo-wschodniej Polsce. Suseł w Polsce W granicach naszego kraju przedstawicieli tego gatunku można spotkać wyłącznie na Lubelszczyźnie. W drugiej połowie XIX stulecia stanowiska tych zwierząt znajdowały się w okolicach miast: Zamość, Chełm, Hrubieszów i Szczebrzeszyn. Współcześnie susły zasiedlają obszar między Zamościem, Hrubieszowem i Tomaszowem Lubelskim. Są też obecne w Świdniku. Tamtejsza populacja jest najliczniejsza w Polsce. Obecnie polska populacja tych zwierząt jest całkowicie izolowana. Nie zawsze tak było. Z danych historycznych wynika, że lubelskie susły nie były całkowicie izolowane od głównego zasięgu występowania gatunku. Istniały kolonie na Wołyniu i Podolu, w okolicach Lwowa, Włodzimierza, Sokala, Bełza i Rawy Ruskiej. Siedlisko susłów perełkowanych Suseł perełkowany najlepiej czuje się na terenach otwartych, porośniętych niską roślinnością. Wybiera stepy, pastwiska, miedze, ugory i suche łąki. Takie środowisko – pozbawione naturalnych przeszkód – umożliwia sprawną komunikację między koloniami i ułatwia obserwację okolicy, w celu wypatrzenia potencjalnego niebezpieczeństwa. Jedynie populacje z Besarabii mają odmienne zwyczaje. Tamtejsze susły upodobały sobie kamieniste zbocza jarów i dolin rzecznych. Duże znaczenie dla susłów ma jakość gleby. Wynika to z faktu, że zwierzęta te żyją w kopanych przez siebie norach. Z tego względu, najczęściej wybierają miejsca, gdzie ryzyko zalania jest niewielkie, a ziemia jest sucha i przewiewna. Towarzyski śpioch, smakosz roślin i nasion, czyli o zwyczajach susła perełkowanego Susły perełkowane są zwierzętami stadnymi. Żyją w rodzinnych grupach, które na obszarze wspólnie zamieszkiwanego siedliska łączą się w kolonie. Co warte podkreślenia, nie zamieszkują we wspólnych norach. Każdy suseł kopie indywidualne schronienie. Aktywność susłów Przedstawiciele tego gatunku przejawiają dzienną aktywność. Nocą, zwierząt tych praktycznie nie spotyka się poza norami. Podobnie zresztą jak w deszczowe dni. Gdy świeci słońce, susły opuszczają schronienie o poranku. Po południu zmniejszają swoją aktywność, by ponownie wyjść ze swoich nor po 16.00. Na otwartej przestrzeni pozostają do zmroku. Zwyczaje żywieniowe Jak susły spędzają dzień? Na żerowaniu. Susły to zasadniczo zwierzęta roślinożerne. Zasadniczo, bo lwią część ich diety stanowią zielone części roślin, kłącza, nasiona i bulwy. Susły zajadają się koniczyną białą i łąkową, babką lancetowatą i zwyczajną, mniszkiem pospolitym, krwawnikiem pospolitym i różnymi roślinami pastewnymi. Jednak gdy ich organizm przedstawia większe zapotrzebowanie na białko, do jadłospisu włączają pokarm zwierzęcy. Zdobyczą tych gryzoni padają przede wszystkim bezkręgowce – owady i dżdżownice. Zjadają także małe jaszczurki, jaja ptaków, a czasami nawet padlinę. Rozród susłów perełkowanych Przedstawiciele tego gatunku są zwierzętami jednorujowymi, co oznacza, że rozmnażają się tylko raz w roku. Ruja rozpoczyna się w kwietniu. Gody trwają do 2 dni, a ciąża – do 26 dni. Samica rodzi od 3 do 8 młodych. Te są karmione przez matkę przez 4–5 tygodni. Mniej więcej w trzeciej dekadzie maja opuszczają norę i zaczynają przyjmować stały pokarm. Samodzielne życie rozpoczynają po ok. 10 dniach od pierwszego wyjścia. Roczny cykl życiowy Należy podkreślić, że jak wszyscy przedstawiciele rodzaju Spermophilus, susły perełkowane zapadają w sen zimowy. To pozwala im przetrwać czas ubogi w zasoby pokarmu. Większość populacji już na początku października przestaje opuszczać legowisko. Sen zimowy rozpoczyna się, gdy temperatura otoczenia spada poniżej 10 stopni Celsjusza i trwa do 7 miesięcy. Okres budzenia nie jest stały. Większość osobników opuszcza norę, gdy temperatura wzrasta powyżej 10 stopni. Przygotowania do hibernacji Przygotowania do hibernacji zaczynają się już na przełomie lipca i sierpnia. Wówczas zwierzęta zaczynają odżywiać się nasionami traw, które zawierają dużo węglowodanów. To pozwala im rozbudować tkankę tłuszczową brunatną, która stanowi rezerwę energetyczną na czas snu. W tym czasie susły przystępują też do budowy zimowych nor i gromadzenia niewielkich zapasów pożywienia w bocznych korytarzach. Sen zimowy susła perełkowanego Susły zimują samotnie, zwijając się w kłębek i chowając głowę i łapy pod tułów. Gdy temperatura otoczenia spada poniżej wartości granicznej, zapadają w stan hibernacji. Dochodzi wówczas do spowolnienia procesów metabolicznych, co skutkuje spadkiem temperatury ciała do 2,8 stopnia Celsjusza. Spadkowi ulega także częstotliwość pracy serca, z 300 do nawet 4 skurczów na minutę. Aktywność płuc zmniejsza się do jednego oddechu na minutę. Stan hibernacji niekiedy jest przerywany krótkimi okresami aktywacji procesów metabolicznych. Należy jednak podkreślić, że w takiej sytuacji, najczęściej nie dochodzi do zwiększenia aktywności ruchowej, a stan ten nie trwa dłużej niż 24 godziny. Wrodzona ostrożność susła perełkowanego O przetrwaniu gatunku decyduje nie tylko dostępność pożywienia. W naturze suseł zajmuje pozycję ofiary. Na te średniej wielkości gryzonie poluje wiele drapieżników. Z natury łagodne zwierzęta są łatwym celem dla ptaków, m.in. dla pustułek, jastrzębi i myszołowów. Także drapieżne ssaki, jak łasica, lis czy gronostaj, ostrzą sobie na nie zęby. Żeby przetrwać, suseł musiał wykształcić szereg mechanizmów obronnych. Wyostrzone zmysły Przed zagrożeniem suseł może ratować się jedynie ucieczką. Ważne jest więc, by odpowiednio wcześnie dostrzegał nadciągające niebezpieczeństwo. Tutaj przydają się wielkie oczy. W pozycji „słupka”, umożliwiającej prowadzenie obserwacji otoczenia, zwierzęta te dostrzegają drapieżnika nawet oddalonego o 150 m. Niewielkie uszy zdają się sugerować kiepski słuch. To pozory. Susły słyszą bardzo dobrze, ale nie reagują gwałtownie na wszystkie dźwięki. Tylko te, które świadczą o obecności naturalnego wroga, są sygnałem do ucieczki. Dźwięki ostrzegawcze Spłoszony, suseł błyskawicznie czmycha do nory. Nie zaniedbuje jednak reszty kolonii. Tak jak świstak tatrzański, suseł perełkowany wydaje alarmujące dźwięki, którymi oznajmia współplemieńcom, że trzeba uciekać, by ratować skórę. W bogatej gamie dźwięków funkcję ostrzegawczą pełni przenikliwy gwizd. Natomiast schwytany suseł wydaje dźwięk przypominający miauczenie. Co ciekawe, osobniki dojrzałe i młode wydają dźwięki o tej samej częstotliwości. U większości gatunków ssaków zachodzi korelacja między masą ciała a częstotliwością i formantem wokalizy, ale nie w tym przypadku. To także mechanizm obronny. W ten sposób zwierzęta maskują obecność młodych w stadzie, które dla drapieżników są znacznie łatwiejszym celem. Zagrożenia dla susła perełkowanego Liczebność susłów w Polsce zaczęła znacząco zmniejszać się już pod koniec XX wieku, ale nie w związku z aktywnością drapieżników. Wymieniając główne przyczyny spadku populacji tych zwierząt, należy wskazać przede wszystkim na utraty siedlisk i zmiany klimatyczne. Tereny obejmujące siedliska susła już od dłuższego czasu są zalesiane lub przeznaczane na cele rolnicze. Z kolei coraz cieplejsze zimy doprowadzają do okresowych wybudzeń tych zwierząt ze snu zimowego. Każdy taki przypadek wiąże się z ogromnym wydatkiem energetycznym, co w wielu przypadkach skutkuje śmiercią z wycieńczenia. W Polsce suseł ma status EN, co oznacza, że jest gatunkiem wysokiego ryzyka. Od 1984 roku podlega ochronie gatunkowej, a jego stanowiska w większości są objęte ochroną rezerwatową. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najgroźniejszy ptak świata: czy zasłużył na swoją złą sławę? Nowe fakty o gigancie z lasów deszczowych
Czy kazuar to naprawdę najniebezpieczniejszy ptak na świecie? Jego ataki są niezwykle rzadkie, ale przyczyniły się do nadania mu etykiety zabójcy. Jednak dziś to on jest w opałach. Największym zagrożeniem dla przetrwania kazuarów jest utrata siedlisk i działalność człowieka.
Spis treści: Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Jak kazuary zyskały złą sławę? Kazuar: troskliwy ojciec Bohaterowie mitów i ekosystemów Kazuary znikają. Jak je chronić? Kazuary mierzą ponad półtora metra wysokości, potrafią biec z prędkością do 50 km/godz. i skakać na wysokość dwóch metrów. Ważą do 80 kg i posiadają ostre jak brzytwa szpony o długości 12 centymetrów, a ich potężne kopnięcie może łamać kości, uszkadzać narządy wewnętrzne, a nawet być śmiertelne. Dwa odnotowane w historii przypadki śmierci ludzi sprawiły, że ptak ten trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jako „najniebezpieczniejszy na świecie”. Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Naukowcy twierdzą jednak, że skupianie się na ich potencjalnej agresji przysłania fakt, jak ważne są one dla nauki, historii i równowagi ekosystemów. Kazuary, podobnie jak większość współczesnych ptaków, są bezpośrednimi potomkami teropodów (dwunożnych dinozaurów), a ich hełmiasta narośl na głowie wybitnie przypomina prehistorycznych przodków. Jak mówi Todd Green, paleontolog z New York Institute of Technology, badanie tych ptaków działa niczym wehikuł czasu, pomagając paleontologom wyobrazić sobie, jak mogły zachowywać się wymarłe dinozaury. Jak kazuary zyskały złą sławę? Allen Sheather z Cassowary Recovery Team uważa, że przez ponad 30 lat pracy z tymi ptakami błędnie je ocenialiśmy. Twierdzi on, że kazuary to ptaki bardzo ciekawskie, co bywa mylnie interpretowane jako agresja. Już podczas II wojny światowej ostrzegano żołnierzy stacjonujących w Nowej Gwinei, aby trzymali się od nich z daleka. Sheather wspomina jedno ze swoich spotkań z kazuarem: ptak podszedł do niego, gdy pracował przy domu – jedynie go obserwował, podniósł kilka owoców i odszedł. W historii odnotowano tylko dwa śmiertelne ataki kazuarów na ludzi: w 1926 roku w Australii (nastolatek zaatakował ptaka kijem) oraz w 2019 roku na Florydzie (właściciel ptaka w niewoli). Badanie 150 ataków w Queensland wykazało, że w większości przypadków ptaki broniły jedzenia, młodych, jaj lub czuły się osaczone. Co kluczowe, w 75% przypadków ludzie wcześniej dokarmiali te ptaki, co zmienia ich naturalnie płochliwe zachowanie i sprawia, że zaczynają kojarzyć ludzi z pokarmem, podchodząc do domów i samochodów. Kazuar: troskliwy ojciec W porównaniu do krokodyli (zabijających tysiąc osób rocznie) czy hipopotamów (500 osób), kazuary z dwoma odnotowanymi zgonami od 1926 roku stanowią minimalne zagrożenie. Co ciekawe, ptaki te mają unikatową dynamikę rodzinną. To ojcowie zajmują się wychowywaniem potomstwa, wysiadują jaja i opiekują się młodymi przez nawet 18 miesięcy. Troskliwość samców zainspirowała Beverly McWilliams, autorkę książki dla dzieci „Cassowary Dad” (Tata kazuar). – Kazuary są opiekuńczymi i zaangażowanymi ojcami. Można wręcz uznać, że są najbardziej oddanymi ojcami w naturze. – mówi McWilliams. Bohaterowie mitów i ekosystemów W mitologii rdzennych ludów Nowej Gwinei dwunogie i rzadko latające kazuary są często postrzegane jako istoty łączące świat ludzi i zwierząt, a nawet jako bohaterowie opowieści o stworzeniu świata. Jeden z mitów opowiada o tym, że kazuary przekształciły się w pierwszych ludzi. Ptaki te są tematem tradycyjnych pieśni i ceremonii. Stanowiły też cenne źródło mięsa, kości i piór wykorzystywanych do tworzenia rytualnych ozdób. Według niektórych badań kazuary prawdopodobnie także udomowiono. W lasach deszczowych Oceanii kazuary odgrywają kluczową rolę jako tzw. gatunek zwornikowy. Roznoszą nasiona roślin w swoich odchodach na duże odległości, co sprzyja wzrostowi nowej roślinności. Niektóre rośliny, jak rzadkie drzewo Ryparosa kurrangii, są wręcz uzależnione od tych ptaków. Nasiona, które przeszły przez układ pokarmowy kazuara, kiełkują w 92% przypadków, podczas gdy bez jego pomocy wskaźnik ten wynosi zaledwie 4%. Kazuary służą również paleontologom jako „żywe modele” do badania zmysłów i mobilności dinozaurów z ery mezozoicznej. Kazuary znikają. Jak je chronić? Mimo groźnego wizerunku, to ludzie są większym zagrożeniem dla kazuarów niż one dla nas. W Australii kazuary południowe są zagrożone wyginięciem – na wolności pozostało ich mniej niż 5000 sztuk. Głównymi zagrożeniami są utrata siedlisk, kolizje z samochodami oraz ataki psów. Ze względu na to, że ptaki te żyją do 50 lat i późno osiągają dojrzałość płciową, każda strata osobnika ma ogromny wpływ na całą populację. Rząd stanu Queensland wprowadził lepsze oznakowanie dróg, aby zapobiegać kolizjom z kazuarami, oraz programy edukacyjne dla właścicieli psów. Tymczasem organizacje non profit, takie jak Rainforest Rescue, pracują nad odtwarzaniem i ponownym łączeniem fragmentów lasów deszczowych, aby poprawić warunki siedliskowe. – Jedną z rzeczy, z których jestem szczególnie dumny, jest to, że udało nam się ustabilizować istniejącą populację – mówi Allen Sheather. Inne australijskie organizacje ekologiczne, takie jak Community for Coastal and Cassowary Conservation oraz Kuranda Conservation, koncentrują się na edukacji lokalnej społeczności, rekultywacji terenów (np. sadzeniu drzew) oraz rehabilitacji rannych kazuarów. – Te ptaki są po prostu absolutnie wspaniałe – podsumowuje Todd Green. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dwa razy uznawano go za wymarłego. Jeden z najrzadszych kotów świata ponownie odkryty w Tajlandii
Kotek kusy, jeden z najrzadszych drapieżników świata, został zauważony w Tajlandii po 30 latach od ostatniej obserwacji. Unikatowe nagrania z fotopułapek zaskoczyły naukowców i dały nową nadzieję na przetrwanie gatunku.
Kotek kusy (Prionailurus planiceps) należy do najrzadszych i najbardziej zagrożonych dzikich kotowatych na świecie. O niezwykłej obserwacji po długiej przerwie poinformowały władze rezerwatu Princess Sirindhorn Wildlife Sanctuary w Tajlandii oraz krajowy departament d.s. parków narodowych i ochrony dzikich zwierząt i roślin. Kotek kusy: rzadki, zagadkowy i skryty Zasięg występowania tego rzadkiego kota ogranicza się do Azji Południowo-Wschodniej: Tajlandii, Malezji, Sumatry i Borneo. Kotek kusy jest nieduży – ma wielkość kota domowego oraz charakterystyczne duże i blisko osadzone oczy, przystosowane do widzenia po zmroku. Ostatnia udokumentowana obserwacja miała miejsce także w Tajlandii, w 1995 roku. Od tego czasu był uważany za wymarłego w tym kraju. Wcześniej sądzono tak w roku 1985. Generalnie obserwacje tego gatunku to wielka rzadkość. Żyje w gęstwinie wilgotnych lasów deszczowych i namorzynowych, zawsze w pobliżu wody. To środowisko niezwykle trudne do badania dla naukowców. O jego trybie życia i rozmnażaniu tak naprawdę niewiele wiadomo. W niewoli odnotowano zaledwie trzy mioty w historii. Fotopułapki zmieniają naukę W obserwacjach tak rzadkich gatunków w tak trudnym terenie nieocenione są fotopułapki. Tak było i w tym przypadku. W Princess Sirindhorn Wildlife Sanctuary badanie z ich użyciem rozpoczęto w 2024 roku. Od tej pory kotka kusego udało się zarejestrować aż 29 razy. – Ponowne odkrycie jest ekscytujące, ale jednocześnie niepokojące – powiedział agencji AFP weterynarz i badacz Kaset Sutasha z Uniwersytetu Kasetsart. Podkreślił, że fragmentacja siedlisk sprawia, iż populacje kotka kusego stają się coraz bardziej izolowane. Póki co naukowcy nie wiedzą, ile osobników nagrały kamery. Kotek kusy nie ma charakterystycznych osobniczych wzorów na futrze, co utrudnia liczenie. Zaskakujące cechy kotka kusego – tego nie potrafi większość kotów Rattapan Pattanarangsan, kierownik programu ochrony w organizacji pozarządowej Panthera uważa, że osobników może być całkiem sporo. Na nagraniach widać między innymi samicę z młodym. Kotek kusy, według dzisiejszej wiedzy biologicznej, wydaje na świat od jednego do czterech młodych. Samice posiadają tylko cztery sutki. Ciekawostka jest także to, że kotek kusy to jeden z czterech gatunków kotowatych, który nie potrafi schować pazurów. Pozostałe to: gepard, kotek wyspowy i kotek cętkowany. Zagrożenia i przyszłość kotka kusego Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) szacuje, że na wolności pozostało około 2 500 kotków kusych i klasyfikuje ten gatunek jako zagrożony. W Tajlandii od dawna figurował on na liście gatunków „prawdopodobnie wymarłych”. Lasy torfowiskowe Tajlandii zostały silnie pofragmentowane, głównie z powodu ekspansji rolnictwa. Kotki kuse są również coraz bardziej zagrożone chorobami przenoszonymi przez zwierzęta domowe, a rozmnażanie się na odizolowanych obszarach sprawia im coraz większe trudności. Choć ponowne odkrycie daje nadzieję, jest ono jedynie punktem wyjścia dla przyszłych działań ochronnych – podkreślają naukowcy. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ta ryba-krokodyl to żywa skamieniałość. Może ważyć 130 kilogramów, połyka ofiary w całości i składa trujące jaja. Nowe odkrycie może ją ocalić
Niszczuka krokodyla przetrwała 157 milionów lat, ale może nie przetrwać najbliższych dekad – przynajmniej w USA. Naukowcy szukają sposobów, by zbadać i ocalić tego olbrzymiego drapieżnika. Są na dobrej drodze.
Spis treści: Gigant sprzed milionów lat Zła sława niszczuki krokodylej Gatunek zagrożony czy nie? Zależy, gdzie Jak badać niszczuki przez „kolczugę” z łusek? Mały wycinek płetwy zamiast śmiertelnego stresu Cuda ewolucji: życie bez tlenu i trujące jaja Jak ocalić słodkowodne olbrzymy? Niszczuka krokodyla (Atractosteus spatula) to prawdziwy postrach słodkowodnych wód i druga co do wielkości ryba Ameryki Północnej. Pokrywające jej ciało kostne łuski sprawiają, że wygląda jak opancerzony dinozaur. I nie jest to dalekie od prawdy – rządzi w rzekach już od późnej jury, czyli od 157 milionów lat. Ale jej „rządy” mają się ku końcowi – jej populacja w amerykańskich rzekach dramatycznie zmalała. Gigant sprzed milionów lat – Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że ten 3-metrowy gigant wciąż istnieje, a kiedy się o nim dowiadują, ich pierwszą reakcją często jest strach – mówi Solomon David, ichtiolog z Nicholls State University w Luizjanie. – Niszczuka, choć z wyglądu faktycznie podobna do krokodyla, nie poluje tak jak aligatory, lwy czy inne zwierzęta, które odgryzają kawałki mięsa – mówi David. – Ona po prostu połyka zdobycz w całości, więc dla ludzi jest zupełnie nieszkodliwa – dodaje. Niszczuki krokodyle, które mogą ważyć ponad 130 kilogramów, są podobne do swoich imienników tylko pod jednym względem: to drapieżniki szczytowe. Pełnią kluczową rolę w swoich siedliskach, głównie w środkowej i dolnej części dorzecza Missisipi w USA. – Utrzymują w ryzach populacje wielu gatunków, polując na mniejsze ryby, płazy, gady, ssaki i ptaki – wyjaśnia David. Zła sława niszczuki krokodylej Jednak ich drapieżny tryb życia przyniósł im złą sławę wśród wędkarzy i urzędników odpowiedzialnych za dziką przyrodę. Próbowano je wytępić, uznając za konkurentów wobec ryb, które łowi się częściej. W latach 30. XX wieku Komisja ds. Rybołówstwa w Teksasie zbudowała nawet łódź, która raziła prądem. Nazwano ją „Elektrycznym niszczycielem niszczuk” (Electrical Gar Destroyer). Do tego doszła utrata siedlisk spowodowana budową zapór i osuszaniem terenów zalewowych. Konsekwencje są takie, że niszczuka krokodyla jest dziś niezwykle rzadka w górnych odcinkach amerykańskich rzek, gdzie kiedyś występowała powszechnie. W niektórych stanach, takich jak Ohio i Illinois, gatunek ten zniknął całkowicie i uznawany jest za lokalnie wymarły. Gatunek zagrożony czy nie? Zależy, gdzie Częściej niszczuki występują w południowej części swojego zasięgu, zwłaszcza w Teksasie i Luizjanie. Dlatego Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje je globalnie jako gatunek najmniejszej troski. – To kwestia skali. To, co może być „najmniejszej troski” w ujęciu globalnym, zdecydowanie nie musi tak wyglądać lokalnie – tłumaczy David. Dlatego on i jego współpracownicy próbują zahamować spadek liczebności tych ryb, między innymi rozmnażając je w niewoli oraz opracowując sposoby badania ich bez wyrządzania im szkody. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Transactions of the American Fisheries Society” w styczniu 2025, David i współautorzy pokazali, że zamiast nacinać ciało ryby, by pobrać próbki, można uzyskać te same informacje przeprowadzając znacznie łagodniejszy zabieg – pobranie wycinka płetwy. Jak badać niszczuki przez „kolczugę” z łusek? Aby chronić niszczuki, naukowcy najpierw zbierają podstawowe informacje: gdzie te kolosy wędrują i czym się żywią. Do tego zwykle potrzebna jest próbka tkanki wielkości małej monety, która zawiera ślady pierwiastków pozwalających śledzić historię wędrówek ryby. – Ponieważ niszczuki mają łuski niczym średniowieczna kolczuga, czasochłonny i traumatyczny zabieg pobierania takiej próbki może powodować u zwierzęcia silny stres – mówi Thea Fredrickson, biolog z Lower Colorado River Authority w Teksasie. – Ten zabieg może być nawet śmiertelny – mówi Fredrickson. Na szczęście w swoim nowym badaniu obaj naukowcy wykazali, że przycinanie płetw ryby znoszą znacznie lepiej. Mały wycinek płetwy zamiast śmiertelnego stresu Nowy sposób pozwala wielokrotnie pobierać próbki od tych samych osobników, a płetwy szybko im odrastają. – Uważam wyniki tej pracy za bardzo obiecujące. Niektóre niszczuki krokodyle dożywają 95 lat lub więcej, co czyni każdego osobnika niezwykle cennym. Musimy zrozumieć ich biologię i ekologię, ale nie chcemy ich poświęcać – komentuje badanie Zeb Hogan, biolog z University of Nevada w Reno. Choć technikę przycinania płetw stosowano już u innych gatunków ryb, nikt wcześniej nie wypróbował jej na niszczukach. Teraz, gdy skuteczność metody została potwierdzona, naukowcy zaczęli używać jej w rezerwacie St. Catherine Creek National Wildlife Refuge w stanie Mississippi. W lutym 2025 roku David oraz pracownicy U.S. Fish and Wildlife Service, wraz ze specjalistką od niszczuk Kaylą Kimmel, schwytali na terenie rezerwatu liczne ryby, w tym jedną dłuższą niż wzrost samego Davida. Oznakowali je i wytypowali 10 osobników do programu rozrodczego w niewoli w ośrodku hodowlanym Private John Allen National Fish Hatchery. Jeśli wszystko pójdzie dobrze, ich potomstwo zostanie wypuszczone tam, gdzie niszczuki już zniknęły. Cuda ewolucji: życie bez tlenu i trujące jaja Na świecie występuje siedem gatunków niszczuk, a wszystkie w toku ewolucji zmieniły się bardzo nieznacznie, dlatego nazywa się je „żywymi skamieniałościami”. – Znalazły plan budowy ciała, który działa – i się go trzymają – mówi David, wyjaśniając przy okazji że długie, wąskie ciało pozwala im błyskawicznie doskakiwać do ofiary. Niszczuki krokodyle potrafią też oddychać powietrzem atmosferycznym, co umożliwia im przeżycie w gorących, ubogich w tlen środowiskach, w tym w słonawych estuariach, a nawet w wodzie morskiej. To nie koniec ich niezwykłych „wynalazków” – składają też trujące jaja. Ich ikra nie jest śmiertelna dla innych ryb – jest toksyczna tylko dla ssaków, ptaków, gadów, płazów i w szczególności stawonogów, takich jak skorupiaki. Może to oznaczać, że toksyna wyewoluowała specjalnie po to, by chronić jaja przed krabami i rakami. – Kawior z niszczuki? Nie polecam - śmieje się Solomon David. Jak ocalić słodkowodne olbrzymy? Słodkowodna megafauna, luźno definiowana jako gatunki, które średnio ważą ponad 30 kilogramów, należy do najbardziej zagrożonych zwierząt na Ziemi. Globalne populacje takich organizmów spadły od 1970 roku o prawie 90 procent – to dwukrotnie większa utrata niż w przypadku kręgowców żyjących na lądzie lub w oceanach, jak wykazało badanie z 2019 roku opublikowane w „Global Change Biology”. Duże ryby, takie jak jesiotry, łososie czy olbrzymie sumy, szczególnie na półkuli północnej, doświadczyły jeszcze większych spadków, głównie z powodu przełowienia, zanieczyszczeń i budowy zapór. Dlatego Solomon David stara się zmieniać postrzeganie tych zwierząt na wszelkie możliwe sposoby. Czasem robi to, żartując na temat niszczuk w mediach społecznościowych, a innym razem – składając zeznania przed legislaturą stanu Minnesota na rzecz nowego projektu ustawy, który wprowadziłby ochronę niszczuk i innych „mało wartościowych ryb”, zamiast pozwalać na ich nieograniczone zabijanie. Źródła: iScience, National Geographic
Król polskich gór powraca i poluje na świstaki. Ornitolodzy policzyli gniazda
Majestatyczny drapieżnik wraca na południe Polski. W ostatnich latach jego liczebność wzrosła, a nowe pary pojawiły się nawet w Tatrzańskim Parku Narodowym. Co stoi za sukcesem orła przedniego?
Komitet Ochrony Orłów zakomunikował dobrą nowinę. W polskich górach wzrasta liczebność naszego najsilniejszego i najbardziej majestatycznego ptaka drapieżnego – orła przedniego. To wynik dłuższego trendu, który trwa w Karpatach Zachodnich już od dekady. Choć to ptak w Polsce nadal bardzo rzadki, jego liczebność stopniowo wzrasta. Nowe pary i spektakularne obserwacje „Dobre wiadomości. Sytuacja orła przedniego w Polsce powoli się poprawia. W ostatniej dekadzie nastąpił duży wzrost liczebności w Karpatach Zachodnich, z 7 do kilkunastu par lęgowych. Od tego roku także w Tatrzańskim Parku Narodowym gnieżdżą się aż trzy pary. To niekwestionowany skrzydlaty "król naszych gór". Ale powstają też pojedyncze stanowiska na północy kraju.” – pisze Komitet Ochrony Orłów w mediach społecznościowych. Jedna z par gniazdujących w Tatrzańskim Parku Narodowym została ostatnio zaobserwowana podczas polowania. To niezwykła obserwacja, bo ptaki polowały w tandemie. Grażyna Kościelna i Katarzyna Szałas, 12 września 2025 sfotografowały, jak para orłów zasadza się na świstaki. Ptaki z sukcesem upolowały jednego z nich. Orzeł przedni – ile par żyje dziś w Polsce? Choć nie jest największy (ten tytuł dzierży bielik), jest bez wątpienia najbardziej majestatyczny. Orzeł przedni w Polsce jest pod ścisłą ochroną, choć na świecie nie grozi mu wyginięcie. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje go za „gatunek najmniejszej troski”. Jego światowa liczebność szacowana jest nawet na 200 tysięcy par. W Polsce jednak to ptak bardzo rzadki. Według Monitoringu Ptaków Polski „w roku 2024 obecność orłów przednich stwierdzono na 33 stanowiskach, z czego w 24 rewirach wykryto zasiedlone gniazda. Populacja lęgowa gatunku w latach 2000–2024 wahała się w przedziale liczebności od 20 do 34 par, wykazując tendencję wzrostową, a na przestrzeni ostatniej dekady – stabilną na poziomie około 30 par. Większość populacji zasiedlała Karpaty; poza tym obszarem dwie pary orła przedniego występowały na Pomorzu. Wskaźnik rozpowszechnienia orła przedniego wzrastał (z niewielkimi wahaniami), co oznacza, że polska populacja była w ekspansji.” Jak obserwować orła przedniego i nie naruszyć prawa? Należy pamiętać, że przepisy o ochronie orła przedniego mówią, że wokół ich gniazd obowiązuje strefa ochronna. Przez cały rok nie wolno zbliżyć się bardziej niż na 200 m, a okresowo (od 1.01 do 15.08) ochrona obowiązuje w promieniu 500 m. Orły uwielbiają otwarte tereny, nad którymi krążą w oczekiwaniu na potencjalną ofiarę. A może to być nawet młoda kozica, choć zwykle wybierają mniejsze ofiary (zające, susły, kuny, lisy, gryzonie, a nawet inne ptaki). Źródło: Komitet Ochrony Orłów, Monitoring Ptaków Polski, Orzeł przedni - Aquila chrysaetos Golden Eagle Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dwa procent nadziei. Atlantyckie olbrzymy wracają z krawędzi wyginięcia
Wieloryb biskajski to jeden z najbardziej zagrożonych gatunków na Ziemi. Najnowsze dane z 2025 roku przynoszą jednak promyk nadziei – populacja tych olbrzymów nieznacznie wzrosła. Czy to wystarczy, by odwrócić los gatunku?
Dobre wiadomości napłynęły z północnego Atlantyku. Populacja krytycznie zagrożonego wieloryba biskajskiego (Eubalaena glacialis) po raz kolejny nieznacznie wzrosła. Według najnowszych szacunków z 2024 roku, na świecie żyją teraz 384 osobniki. To wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem. Dane opracowali naukowcy z Anderson Cabot Center for Ocean Life przy New England Aquarium we współpracy z amerykańską NOAA. Uwzględniono w nich także nowonarodzone cielęta. Ostrożny optymizm badaczy Liczba wielorybów biskajskich wzrosła dokładnie o 2,1% w porównaniu z rokiem 2023 (376 osobników). Heather Pettis, kierująca programem badań i przewodnicząca North Atlantic Right Whale Consortium podkreśla, że choć wzrost jest niewielki, to pozwala na „ostrożny optymizm”. Jednak wobec tak małej liczby osobników wciąż konieczne są zdecydowane działania ochronne. Dla wieloryba biskajskiego każdy rok może okazać się kluczowy. Życie z liną w pysku: największe zagrożenia Największymi zagrożeniami dla tych zwierząt są sieci rybackie, w które regularnie wpadają. Poza tym są ofiarami kolizji ze statkami. W 2024 roku odnotowano: 5 zgonów, 16 przypadków zaplątania i 8 kolizji. Rok 2025 przyniósł wyraźną poprawę – póki co nie stwierdzono żadnej śmierci, tylko jedno zaplątanie i jedną kolizję. Naukowcy zaznaczają jednak, że niektóre osobniki wciąż pływają z resztkami lin i sieci z poprzednich lat, a do końca roku pozostało jeszcze kilka miesięcy. Ciekawym przykładem jest samiec oznaczony jako „Catalog #5110”, zauważony z linami oplątanymi wokół pyska w grudniu 2024 r., a potem ponownie w kwietniu 2025 r. w zatoce Cape Cod (USA). Mimo prób odplątania i ogromnego zaangażowaniu kilku organizacji, nie udało się usunąć wszystkiego i zwierzę nadal żyje z liną w pysku. Późne narodziny w nietypowych miejscach W sezonie 2025 urodziło się 11 cieląt, w tym cztery od samic rodzących po raz pierwszy. To wynik niższy od oczekiwań, ale ważny sygnał, że starsze samice też rodzą. Część porodów nastąpiła w nietypowych miejscach, m.in. u wybrzeży Nowego Jorku i w zatoce Cape Cod. Według naukowca Philipa Hamiltona dłuższe dojrzewanie samic i późne pierwsze porody to zjawisko coraz częstsze. Powrót znad krawędzi i pomysły na ochronę Od początku XXI wieku liczebność wielorybów biskajskich dramatycznie się wahała. Po stuleciach intensywnych polowań, które niemal doprowadziły do ich wyginięcia, w ostatniej dekadzie XX wieku populacja powoli rosła, by w latach 2010–2020 drastycznie spaść (o ok. 25%). Dopiero od 2020 r. widać trend wzrostowy – o ponad 7% w ciągu pięciu lat. Mimo to gatunek wciąż jest na krawędzi wymarcia. Obecna ochrona skupia się na ograniczaniu kolizji ze statkami, m.in. poprzez wyznaczanie tymczasowych stref bez połowów i ograniczenia prędkości. Kolejny pomysł to wdrażanie rybołówstwa bez lin. Organizacje ekologiczne, m.in. Oceana, szacują że co roku zaplątaniu ulega około 25% populacji w USA i Kanadzie, a aż 85% osobników miało z linami kontakt przynajmniej raz w życiu. Pettis podkreśla, że droga do pełnej odbudowy gatunku będzie długa, a sukces zależy zarówno od skutecznego monitoringu, jak i współpracy władz, rybaków oraz organizacji pozarządowych. Źródła: Phys.org, NOAA Fisheries Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Trwa walka o ośmiornice. Chile i Hiszpania pracują nad zakazami
Hodowla ośmiornic budzi kontrowersje wśród naukowców i obrońców zwierząt. Kolejne kraje rozważają zakaz prowadzenia ferm przemysłowych, a niektóre stany w USA już wprowadziły stosowne przepisy.
Organizacje broniące dobrostanu zwierząt alarmują o planach komercyjnej hodowli ośmiornic. Coraz więcej firm pracuje nad przemysłowymi fermami, a warunki, w jakich miałyby żyć te zwierzęta, przerażają przyrodników. Na szczęście presja społeczna zaczyna przynosić efekty – coraz więcej krajów analizuje możliwość zakazu takich hodowli. Walka zaczyna przynosić efekty. Chile i Hiszpania: tu waży się los ośmiornic Do tej pory wszystkie dostępne w handlu ośmiornice pochodziły z połowów. Jednak popyt na nie rośnie tak szybko, że pojawiły się plany ich przemysłowej hodowli. Przyrodnicy alarmują, że dla tych inteligentnych zwierząt byłaby to tortura. Najbliżej zakazu hodowli ośmiornic jest w tej chwili Chile. Kraj pracuje nad projektem przełomowej ustawy. Propozycje regulacji trafiły do Komisji ds. Środowiska i Zasobów Naturalnych, gdzie będą omawiane. Jeśli zostaną przyjęte, ochronią ośmiornice przed nieludzkimi praktykami hodowlanymi i uczynią Chile światowym liderem w tej dziedzinie. Prace nad odpowiednimi przepisami trwają też w Hiszpanii. Inicjatywa wyszła od stowarzyszenia prawników INTERCIDS, które skierowało ją do właściwej komisji krajowego parlamentu (APDDA). Aktywiści chcą rozszerzenia istniejącej ustawy nr 23/1984 o akwakulturze morskiej na przyszłe hodowle ośmiornic. Jak dotąd konkretny projekt ustawy jeszcze nie powstał, na razie to tylko propozycja. Plany hodowli ośmiornic ma akwakulturowy gigant, firma Nueva Pescanova, która posiada już hodowle m.in. krewetek vannamei i turbotów w Hiszpanii, Nikaragui, Gwatemali i Ekwadorze. Pierwsza przemysłowa ferma ośmiornic miałaby powstać na Wyspach Kanaryjskich. USA jako pierwsze zakazują hodowli ośmiornic Niestety, nie w całym kraju. Dwa stany USA – Kalifornia i Waszyngton – uchwaliły już przepisy zakazujące hodowli ośmiornic na swoim terytorium. Ustawa obowiązująca w Kalifornii dodatkowo zakazuje sprzedaży hodowlanych ośmiornic lub ich mięsa. Siedem innych stanów – Massachusetts, Nowy Jork, Connecticut, New Jersey, Karolina Północna, Hawaje i Oregon – również przedstawiło projekty ustaw mających wprowadzić taki zakaz. Dla ośmiornic przemysłowa hodowla to tortura Raport organizacji Compassion in World Farming ujawnia, że w przemysłowych hodowlach na ośmiornice czeka niewyobrażalne cierpienie. Są to zwierzęta samotnicze i terytorialne, a w hodowli byłyby stłoczone po kilkanaście osobników na jednym metrze kwadratowym. Ich życie byłoby ciągłym, ekstremalnym stresem. Według badań ośmiornice odczuwają także ból emocjonalny. Czekałby je także długi i bolesny koniec: ośmiornice zabija się bowiem przez zanurzenie w lodowatej wodzie, co powoduje przynajmniej 10 minut bólu i cierpienia, zanim nastąpi śmierć. Organizacja zwraca też uwagę na ogromne koszty ekologiczne takich hodowli. Ośmiornice to drapieżniki – do ich wykarmienia konieczne jest mięso innych zwierząt: ryb, skorupiaków, mięczaków. Szacuje się, że do wyhodowania kilograma mięsa ośmiornicy trzeba by było zużyć 10 kg ryb. Źródło: Compassion in World Farming, Eurogroup for Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykłe narodziny w stołecznym ZOO. Te urocze maluchy to kuzyni słoni
W warszawskim ogrodzie zoologicznym przyszło na świat sześć góralków skalnych. To jedne z najbardziej zaskakujących ssaków świata. Choć przypominają gryzonie, bliżej im do manatów i słoni.
Te małe zakapiory to wielki sukces stołecznego ZOO, a przy okazji jeden z najbardziej niezwykłych gatunków na Ziemi. Choć niektórzy pewnie pomyliliby je ze świstakami, góralki skalne nie mają z gryzoniami nic wspólnego. Ich niezwykła anatomia od lat wprawia biologów w osłupienie. Dopiero badania genetyczne jasno pokazały, że góralki są krewniakami m.in. słoni. Małe góralki już rozrabiają „Nasza góralkowa rodzina powiększyła się tego lata aż o sześć maluszków – trzy samiczki i trzech samców. To niezwykle samodzielne stworzenia. Już po kilku godzinach od narodzin potrafią skakać po skałkach, chować się w zakamarkach i całkiem nieźle udawać, że są najgroźniejszymi zwierzakami w okolicy” – opisuje warszawskie ZOO na Facebooku. Młode przyszły na świat w połowie lipca, ale ZOO pochwaliło się nimi dopiero teraz. Maluchy zaczynają już skubać rośliny i korę drzew, mimo że jeszcze przez kilka miesięcy będą pić mleko matek. „Dla nas to prawdziwa frajda obserwować, jak te dzieciaki z dnia na dzień uczą się życia w stadzie i podpatrują starszych” – dodaje stołeczne ZOO. Góralki z Warszawy pojechały do Brna To jednak nie całe góralkowe stadko w Warszawie. ZOO opiekuje się większą ich grupką, współpracując w tym zakresie z innymi ogrodami. Pięć osobników – same samiczki – właśnie pojechało do Brna w Czechach, gdzie założą nowe stado. Bo góralek skalny to zwierzątko stadne. Żyje w koloniach liczących od kilku do kilkudziesięciu osobników, z wyraźną hierarchią opartą na dominującym samcu. Gatunek ten występuje w Afryce i na Bliskim Wschodzie, preferując urwiska, rumowiska i skaliste zbocza. Co warto wiedzieć o góralku skalnym? Góralek skalny (Procavia capensis) to niewielki ssak z rzędu góralkowców (Hyracoidea). Osiąga 30–60 cm długości i 2–5 kg wagi, wyglądem przypominając świnkę morską o krępej sylwetce i krótkich kończynach. Futro ma szarobrązowe. Jest roślinożerny – zjada liście, trawy, korę i owoce – a ze względu na słabą termoregulację często wygrzewa się w słońcu. Komunikuje się bogatym repertuarem dźwięków. Ciekawostką jest wydzielanie przez gruczoły zapachowe substancji zwanej hyraceum, wykorzystywanej kiedyś w przemyśle perfumeryjnym. Czym góralek skalny zaskoczył naukowców? To między innymi budowa łap góralka przykuła uwagę biologów. Przednie łapy stąpają po podłożu całą stopą, a tylne są palcochodne, jak np. u tapirów czy ssaków kopytnych. To unikat. Jednak anatomia tego zwierzątka kryje znacznie więcej tajemnic: żołądek jest podobny do końskiego, mózg – do słonia, a uzębienie – do nosorożca i hipopotama. Dzięki swojej unikatowej anatomii góralek to jeden z najbardziej interesujących przykładów ewolucyjnych powiązań w świecie ssaków. Źródło: Ogród Zoologiczny w Warszawie Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Martwe nietoperze w Białowieży. Instytut Biologii Ssaków: to sprawka kotów
Osiem martwych nietoperzy znaleziono kilka dni temu w Białowieży. Naukowcy z działającego w tej miejscowości Instytutu Biologii Ssaków, po wywiadzie wśród mieszkańców, nie maja wątpliwości że stoją za tym wolno chodzące koty.
Instytut Biologii Ssaków w Białowieży opisuje smutne znalezisko niedaleko Parku Pałacowego. Po oględzinach martwych nietoperzy okazało się, że wszystkie należą do gatunku mopek zachodni. Nietoperze pod ścisłą ochroną. Co mówi prawo? Mopek zachodni to gatunek występujący w większości krajów Europy. W Polsce (jak wszystkie nietoperze) jest pod ścisłą ochroną gatunkową. Warto pamiętać, że przepisy stanowią też, iż nietoperzy nie wolno umyślnie płoszyć lub niepokoić, fotografować, filmować lub obserwować – jeśli mogłoby to powodować płoszenie. Naukowcy: koty są zagrożeniem dla przyrody „Przyczyna śmierci szybko wyszła na jaw. Sąsiedzi widzieli jak w tym miejscu koty polowały na nietoperze. Koty są towarzyszami człowieka od tysięcy lat, ale wyrządzają poważne szkody przyrodnicze. Szacuje się, że tylko w Wielkiej Brytanii zabijają około ćwierć miliona nietoperzy rocznie. „Urobek” kota z Białowieży, tylko z jednej nocy, pokazuje, że nasze pupile nie różnią się od tych zza morza” – opisuje incydent Instytut Biologii Ssaków. Informacja wywołała ogromne poruszenie, kilkaset komentarzy, a w sieci rozgorzał spór o rolę kotów w środowisku. Temat kotów wolno żyjących i wychodzących, a także definicja pierwszego z tych terminów, budzą ogromne emocje. Zdanie naukowców jest w tej materii jasne: koty domowe wyrządzają szkody w środowisku i zagrażają wielu rodzimym gatunkom, przede wszystkim ptakom. Kot domowy – gatunek obcy czy nie? Kot domowy w 2022 roku został umieszczony w bazie „Gatunki obce w Polsce”, prowadzonej przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Należy jednak podkreślić, że kot póki co nie występuje na liście krajowej, ani unijnej z wykazem inwazyjnych gatunków obcych (IGO). Nie jest więc w świetle prawa uważany za gatunek stwarzający zagrożenie dla Polski lub Unii Europejskiej. Tyle mówi prawo. GDOŚ, prostując informacje o kocie jako IGO stwarzającym zagrożenie, podkreśla jednocześnie: „Należy przy tym zwrócić uwagę, że kot domowy może stanowić poważne zagrożenie dla zwierząt dziko żyjących w środowisku przyrodniczym – zwłaszcza dla ptaków – dlatego nie powinien być wypuszczany przez właścicieli na zewnątrz bez odpowiedniego nadzoru.” Póki co w Polsce nie obowiązują przepisy podobne do tych np. z Nowej Zelandii, która zdecydowała o całkowitej eliminacji wolno żyjących kotów do 2050 roku. Według badań z 2023 roku, o których pisaliśmy tutaj, ofiarami kotów domowych pada prawie 2100 różnych gatunków zwierząt. Wśród nich jest 981 gatunków ptaków, 463 gadów, 431 ssaków, 119 owadów, 57 płazów. Źródło: Instytut Biologii Ssaków w Białowieży Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Konik polski – relikt tarpana, który przetrwał dzięki hodowli w Popielnie. Historia polskiego „cudu natury”
Konik polski zawdzięcza swoje przetrwanie prof. Tadeuszowi Vetulaniemu oraz wyjątkowej hodowli rezerwatowej w Popielnie. Dzięki niej ta unikatowa rasa, zachowująca cechy dzikich koni, obchodzi właśnie 70-lecie istnienia.
Konik polski to unikatowy relikt przyrodniczo-hodowlany i jedna z dziewięciu rodzimych ras koni. Zwierzęta tej rasy są nieduże, krępe, o myszatym umaszczeniu oraz niezwykłej wytrzymałości, którą sobie zapracowały na przydomek „cudu natury”. Są długowieczne, odporne na choroby, a ich twarde kopyta nie wymagają podkucia. Konik polski – relikt tarpana i polskie dziedzictwo przyrodnicze Pochodzi od wymarłego już gatunku konia, czyli tarpana, który do XVII wieku zamieszkiwał lesiste obszary wschodniej Polski, Litwy i Prus. W stanie dzikim ostatnie tarpany przetrwały do końca XVIII wieku. Ich późniejsze losy to już tylko hodowla w zwierzyńcach, skąd na przełomie XVIII i XIX wieku niektóre z nich trafiły do okolicznych chłopów. Tak rozpoczęła się era konika polskiego – niezwykłej rasy zachowującej cechy dzikich koni. Historia konika polskiego jako rasy sięga badań prof. Tadeusza Vetulaniego, który w 1936 r. założył rezerwat hodowlany w Puszczy Białowieskiej, by dowieść leśnego pochodzenia konika. Po wojnie jego dzieło kontynuowano w Popielnie dzięki staraniom prof. Witolda Pruskiego. Stacja Badawcza Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Popielnie do dziś prowadzi unikatową w Europie, rezerwatową hodowlę konika polskiego. Rezerwat w Popielnie – jak żyją konie? W 1955 r. na półwyspie nad jeziorem Śniardwy wypuszczono pierwsze stado – ogiera Gordija i osiem klaczy z Białowieży. Od tego czasu rezerwat stale powiększano, zapewniając koniom przestrzeń i warunki do swobodnego życia. Do dziś konie żyją tam w warunkach maksymalnie zbliżonych do naturalnych. Koniki polskie w Popielnie mają do dyspozycji ponad 1600 hektarów lasów i łąk. Stado stanowi cenną bazę genetyczną dla całej Polski, a ośrodek odgrywa kluczową rolę w ochronie rodzimej rasy. Koniki wykorzystywane są także w działaniach proekologicznych, np. w utrzymaniu bioróżnorodności i naturalnym kształtowaniu krajobrazu. Jak podkreśla kierownik stacji dr Mamadou Moussa Bah, celem hodowli jest nie tylko ochrona konika, ale też promowanie jego znaczenia w polskiej kulturze i nauce. Stacja dzieli się efektami badań zarówno ze środowiskiem naukowym, jak i z odwiedzającymi Popielno turystami czy uczniami. 70-lecie hodowli – co wydarzy się we wrześniu? Z okazji jubileuszu 70-lecia hodowli, 5–6 września 2025 odbędą się uroczystości otwarte dla publiczności. W programie m.in. próby użytkowości koników wierzchowych i zaprzęgowych, wpis młodych ogierów i klaczy do księgi stadnej, czempionat źrebiąt oraz wykłady poświęcone historii i współczesności hodowli. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowy skarb warszawskiego zoo. Tego ptaka ma tylko 6 ogrodów w Europie
Ptaszarnia warszawskiego zoo wzbogaciła się o parę latawców królewskich. To jaskrawo ubarwione ptaki z rodziny cudowronek, dawniej zwanych rajskimi ptakami. W ogrodach zoologicznych są bardzo rzadkie, bo ich hodowla i utrzymanie to trudna sztuka. Warszawska ptaszarnia zapewni im doskonałe warunki, a kluczowy jest tu spokój.
Nowe latawce królewskie są parą i przyjechały do Warszawy z dwóch różnych ogrodów zoologicznych w Niemczech: Walsrode i Kolonii. Oba osobniki są młode, przyszły na świat w tym roku. Na razie nie różnią się wyglądem – na jaskrawe czerwono-biało-niebieskie upierzenie samca trzeba będzie poczekać kilka lat. Latawiec królewski – wielka rzadkość w ogrodach zoologicznych Ptaki zamieszkały w spokojnej strefie ptaszarni, na zapleczu. Na razie nie będą pokazywane zwiedzającym – chodzi o zapewnienie im maksymalnego spokoju i umożliwienie aklimatyzacji w nowym miejscu. Jak podkreśla ptaszarnia zoo w Warszawie, opieka nad tymi ptakami, a zwłaszcza ich rozmnażanie, to trudna i skomplikowana sztuka. Nic więc dziwnego, że w swoich zasobach posiada je tylko 6 ogrodów zoologicznych zrzeszonych w ramach EAZA, czyli Europejskim Stowarzyszeniu Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. Tańce i kolory: wygląd i zachowanie latawca królewskiego W naturze latawiec królewski (Cicinnurus regius) żyje w gęstych tropikalnych lasach Nowej Gwinei i sąsiednich wysp. Choć nie jest gatunkiem zagrożonym, trend jego populacji jest spadkowy. Jak wszystkie cudowronki – zresztą zgodnie z ich nazwą – ma spektakularne, kolorowe upierzenie. Dorosły samiec jest jaskrawoczerwony, z białym brzuchem, ciemnymi plamkami na piersi i głowie oraz opalizującym, niebiesko-zielonym akcentem po bokach. Ale to dopiero początek estetycznych atrakcji, jakie ma do dyspozycji samiec. „Cechą charakterystyczną są dwie wydłużone skrajne sterówki, zakończone zielonymi krążkami. Obie płcie mają niebieskie łapki, a wnętrze dzioba dorosłego samca ma kolor seledynowy. Jest ono chętnie pokazywane samicy w czasie tańca godowego, w trakcie którego samiec wykonuje skomplikowane pozy, a momentem kulminacyjnym jest pokłon w stronę samicy z szeroko otwartym dziobem” – opisuje warszawska ptaszarnia. Latawiec królewski to mały ptak, mierzy maksymalnie 20 cm (samice) i waży 40–60 gramów. Jak wszystkie cudowronki zamieszkuje gęste lasy i nie lubi otwartych przestrzeni, o które zresztą na Nowej Gwinei trudno. Cudowronki to jedne z najintensywniej ubarwionych ptaków. Kolory mają u nich kluczowe znaczenie w rytuałach godowych. Samce tych ptaków słyną z wymyślnych tańców i prezentowania swoich kolorowych piór o różnych kształtach, gdy zabiegają o względy samic. Efekt „wow” za kilka lat – wtedy samiec pokaże prawdziwe kolory Osobniki, które przyjechały do Warszawy, są na tyle młode, że tej feerii barw jeszcze u samca nie widać. W tej chwili nie różni się on specjalnie od ubarwionej maskująco, w odcieniach brązu i szarości, samicy. Według informacji przekazanych przez warszawską ptaszarnię pełne wybarwienie samca może zająć nawet 4–5 lat. Ptaszarnia warszawskiego zoo to prężnie działająca instytucja, której nie brakuje rzadkich gatunków i sukcesów. Niedawno udało jej się rozmnożyć innego rzadkiego ptaka –wieloszpona pawiego. Źródło: Ptaszarnia warszawskiego zoo Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sokół wędrowny – mistrz przestworzy i najszybszy ptak świata
Sokół wędrowny to jeden z najbardziej fascynujących drapieżników powietrznych. Łączy w sobie siłę, zwinność i zawrotną prędkość, która czyni go rekordzistą wśród ptaków. Choć jest gatunkiem kosmopolitycznym, również w Polsce ma swoje miejsce – i swoją historię. Poznajmy bliżej tego niezwykłego mieszkańca przestworzy.
Spis treści: Sokół wędrowny – rozpiętość skrzydeł i rozmiary Szybkość ataku – ile wynosi prędkość sokoła wędrownego? Czy sokół wędrowny występuje w Polsce? Siedliska lęgowe i rozmnażanie Znaczenie sokoła wędrownego w ekosystemie Sokół wędrowny (Falco peregrinus) to jeden z najbardziej fascynujących ptaków drapieżnych na świecie. Jego krępa sylwetka i masywna głowa równoważona jest smukłymi, ostro zakończonymi skrzydłami, mocną piersią i średniej długości ogonem. Dorosłe osobniki mają stalowoszary wierzch ciała i jaśniejszy spód pokryty gęstym, prążkowanym rysunkiem. Charakterystyczna jest także ciemna plama na głowie w kształcie „wąsa”, kontrastująca z jasnym policzkiem. Samice są zauważalnie większe od samców – to typowy przykład dymorfizmu płciowego u ptaków drapieżnych. Młode sokoły wędrowne mają mniej zaznaczone, choć także widoczne ciemne plamy na głowie. Różnią się od osobników dorosłych także kolorem upierzenia – są ciemnobrązowe na wierzchu, zaś spód jest kremowy z wyraźnie odcinającym się wzorem z ciemnych kresek. Sokół wędrowny – rozpiętość skrzydeł i rozmiary Samiec sokoła wędrownego osiąga długość ciała od 38 do 45 cm, a jego rozpiętość skrzydeł wynosi od 90 do 105 cm. Jak wspominaliśmy wyżej, u ptaków tych jest wyraźnie widoczny dymorfizm płciowy i rozmiary samic są zauważalnie większe – ich długość wynosi od 46 do 51 cm, a rozpiętość skrzydeł od 104 do 114 cm. Waga sokoła wędrownego także jest zależna od płci – samce ważą około 0,6–0,075 kg, a samice 0,9–1,3 kg. Dzięki tej imponującej budowie gatunek ten jest nie tylko świetnym szybownikiem, ale również mistrzem nagłych pików w powietrzu. Choć sokół wędrowny jest tylko nieco większy od wrony, jego siła, precyzja i dynamika w locie budzą respekt. Rozpiętość skrzydeł sokoła wędrownego w połączeniu z jego muskularną budową pozwala mu skutecznie polować na inne ptaki, nawet w trudnych warunkach atmosferycznych. Szybkość ataku – ile wynosi prędkość sokoła wędrownego? Sokół wędrowny jest niekwestionowanym rekordzistą prędkości w świecie zwierząt. W trakcie polowania potrafi osiągać prędkość nawet ok. 300 km/godz., co czyni go najszybszym ptakiem na świecie. Osiągnięcie takiej wartości jest możliwe dzięki wyjątkowej aerodynamice jego ciała, mocnej piersi i ostro zakończonym skrzydłom. Podczas nurkowania za zdobyczą sokół składa skrzydła wzdłuż tułowia, co minimalizuje opór powietrza i umożliwia gwałtowne przyspieszenie. Polowanie sokoła wędrownego opiera się na precyzyjnym uderzeniu z dużej wysokości. Gdy wypatrzy ofiarę, wykonuje gwałtowny pikujący lot. Uderza szponami z taką siłą, że ofiara często ginie natychmiast lub spada bezwładnie, by zostać przechwycona jeszcze w locie. Jego muskularna pierś, silne nogi i ostre szpony czynią go zabójczo skutecznym łowcą. Jego ulubioną zdobyczą są gołębie, szpaki, drozdy i różne siewkowce. Warto też wiedzieć, że sokół potrafi polować także nocą, zwłaszcza w dużych, dobrze oświetlonych miastach. Czy sokół wędrowny występuje w Polsce? Jeszcze w połowie XX wieku sokół wędrowny był w Polsce gatunkiem rzadkim, ale rozsianym po całym kraju. Gniazdował głównie w starych gniazdach innych ptaków drapieżnych, zwłaszcza w lasach. Niestety, wskutek zatrucia środowiska pestycydami (głównie DDT) oraz bezpośrednich prześladowań przez człowieka, populacja sokoła wędrownego praktycznie zanikła. Od lat 90. XX wieku trwa aktywna reintrodukcja sokołów wędrownych w Polsce. Dzięki współpracy ornitologów, leśników i organizacji ekologicznych udało się wypuścić na wolność setki osobników hodowanych w niewoli. Obecnie wiele par lęgowych pojawia się w miastach (np. w Warszawie, Toruniu, Włocławku), gdzie zakładają gniazda na wysokich budynkach, kominach czy wieżowcach, a ostatnio zostały też zauważone na Mazurach, gdzie osiedliły się w starym gnieździe kruka. To zaskakujący, ale udany powrót – sokół wędrowny w Polsce przystosował się do zurbanizowanego krajobrazu i próbuje też wrócić do swoich naturalnych siedlisk. Siedliska lęgowe i rozmnażanie Naturalnym miejscem lęgowym sokoła wędrownego są klify, skalne półki i niedostępne urwiska. W Polsce, poza górami (Sudety, Tatry, Pieniny), ptaki te coraz częściej wybierają miejskie wieżowce i kominy fabryk. Samica składa zazwyczaj 3–4 jaja, które wysiaduje przez około miesiąc. W gnieździe z młodymi przez około 3 tygodnie po wykluciu pozostaje samica, w tym czasie samiec dostarcza jedzenie zarówno jej, jak i pisklętom. Po tym czasie samica ponownie zaczyna polować i młode są karmione przez oboje rodziców. Po około 5–6 tygodniach młode sokoły wędrowne opuszczają gniazdo, ale jeszcze przez około miesiąc są dokarmiane przez rodziców. Znaczenie sokoła wędrownego w ekosystemie Sokół wędrowny pełni istotną rolę w ekosystemie jako selektywny drapieżnik. Pomaga kontrolować populacje ptaków, w tym tych, które mogą być uciążliwe dla ludzi (np. gołębie miejskie). Żywi się niemal wyłącznie ptakami średniej wielkości, rzadko sięgając po inne ofiary. Jego obecność świadczy o dobrej kondycji środowiska – to gatunek wskaźnikowy. Największym zagrożeniem dla sokoła wędrownego w XX wieku było skażenie środowiska toksycznymi związkami – szczególnie DDT, który powodował bezpłodność tych ptaków, a przez to dramatyczny spadek sukcesu lęgowego. Choć DDT zostało wycofane, nadal istnieją liczne zagrożenia dla tego gatunku: niszczenie siedlisk, kłusownictwo, prześladowania ze strony hodowców gołębi, a także niepokojenie podczas okresu lęgowego przez wspinaczy i turystów. Rabowanie jaj i piskląt przez nielegalnych sokolników to kolejny problem, z którym muszą się mierzyć organizacje ochroniarskie. Sukces programów restytucyjnych Dzięki długofalowym działaniom ochronnym sokół wędrowny powraca na europejskie niebo – również w Polsce. Programy reintrodukcji, monitoring gniazd, zakładanie skrzynek lęgowych i edukacja społeczna przynoszą efekty. Gatunek objęty jest ochroną ścisłą, a wokół gniazd wyznacza się strefy ochronne. Sukces odbudowy populacji sokoła wędrownego to przykład na to, że zdeterminowane działania człowieka mogą przyczynić się do przywrócenia ginących populacji – nawet w silnie zmienionym środowisku miejskim. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ma 99 lat i nie przestaje działać. Sir David Attenborough nadał imię pierwszemu od lat orłu w Szkocji
Sir David Attenborough, mimo 99 lat jest nadal aktywny zawodowo. Niedawno ukończył film o oceanach, teraz zaangażował się w przełomowy projekt ochrony orłów w południowej Szkocji.
Attenborough nadał imię pierwszemu orłowi przedniemu, który wykluł się i opuścił gniazdo w ramach przełomowego projektu ochrony tego gatunku w południowej Szkocji. Pisklę otrzymało imię Princeling („Młody książę”). Ma ono symbolizować nadzieję na odbudowę populacji tych majestatycznych ptaków w regionie. Dlaczego narodziny Princelinga sa tak ważne? Jeszcze niedawno sytuacja orłów w tym zakątku Szkocji była dramatyczna – liczba par lęgowych spadła do zaledwie trzech. Dzięki rozpoczętemu w 2018 roku programowi relokacji młodych osobników z górzystego, północnego regionu Highlands, udało się zwiększyć ich ilość do około 50 osobników. Matką Princelinga jest orlica Emma, pochodząca właśnie z tego programu. Została nazwana na cześć Emmy Ritch, działaczki na rzecz praw kobiet. Ojcem jest miejscowy orzeł o imieniu Keith. Para zbudowała gniazdo w pobliżu miejscowości Moffat i wyprowadziła pierwszy udany lęg. Program relokacji orłów w Szkocji Za tym sukcesem stoi organizacja Restoring Upland Nature (RUN). W 2021 roku przyznano jej licencję na relokację piskląt z gniazd w Highlands. Młode orły, w wieku 5–6 tygodni, mieszkały przez dwa miesiące w specjalnych wolierach w regionie Southern Uplands, po czym były wypuszczane na wolność. Latem tego roku Princeling dostał nadajnik satelitarny i opuścił gniazdo. Dyrektor RUN, Cat Barlow, określiła to wydarzenie mianem przełomowego momentu w brytyjskiej ochronie przyrody. Podkreśliła, że narodziny Princelinga dowodzą, że w sprzyjających warunkach przeniesione orły mogą skutecznie integrować się z lokalną populacją i rozmnażać. Sir David Attenborough pogratulował zespołowi i stwierdził że narodziny Princelinga są symbolem odradzającej się przyrody. Dla RUN sukces ten to nie tylko ratunek dla tych wyjątkowych ptaków, ale i wyraźny sygnał, że odwrócenie spadku bioróżnorodności jest możliwe. Plany na przyszłość: orły w całej Wielkiej Brytanii Organizacja ma ambitne cele by rozszerzyć program ochrony orłów przednich na całą Wielką Brytanię. – To dla nas ogromny zaszczyt, że Sir David poświęcił czas, aby nazwać pisklę i docenić nasze działania. Pojawienie się Princelinga wnosi nową nadzieję w nasze starania, by obecne i przyszłe pokolenia w całej Wielkiej Brytanii – w tym w Szkocji, Anglii i Walii – mogły zachwycać się widokiem szybujących orłów" – pisze RUN w oświadczeniu w mediach społecznościowych Źródło: BBC, South Scotland Golden Eagle Project Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sowy „przeprowadzają się” z CPK. Ornitolodzy im w tym pomagają
Spółka CPK zawarła porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Ochrony Sów. Celem jest przeniesienie lokalnych populacji dwóch gatunków sów poza teren przyszłego Centralnego Portu Komunikacyjnego.
Spis treści: Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK Co lubią pójdźki i płomykówki? Jak informuje strona Centralnego Portu Komunikacyjnego, tereny na których powstaje lotnisko, zamieszkuje rosnąca populacja sowy pójdźki. Spółka jest zobowiązana do realizacji działań kompensujących wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze. Ich początkiem jest rozwieszanie budek lęgowych dla sów. Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK CPK nawiązał w tym celu współpracę z ornitologami ze Stowarzyszenia Ochrony Sów. Pomagają oni w przeniesieniu i instalacji nowych budek lęgowych. "Pracujemy nad tym, żeby miały najwięcej miejsc odpowiednich w obrzeżach tej inwestycji. Staramy się wszędzie tam, gdzie jest odpowiednie siedlisko montować budki lęgowe" - tłumaczył Edwin Siwek ze Stowarzyszenia Ochrony Sów w rozmowie z Polsat News. Instalacja nowych budek i przenosiny starych mają zachęcić ptaki do przeprowadzki poza teren inwestycji. Budki montowane przez Stowarzyszenie mają specjalny kształt, z długą rurką przy wejściu, mającą chronić gniazdo przed atakiem drapieżników, np. kun. Dodatkowo są spryskiwane specjalnym środkiem odstraszającym. W czerwcu przeprowadzono obrączkowanie okolicznych sów, a istniejące budki przy tej okazji wyczyszczono. Budki lęgowe według ornitologów ze Stowarzyszenia dobrze się sprawdzają jako pomoc dla sów w regionie, czyli na Równinie Łowicko-Błońskiej. Przyszły teren CPK zamieszkują dwa gatunków tych ptaków: pójdźka i płomykówka, objęte ścisłą ochrona gatunkową. Z budek mogą skorzystać obydwa. Co lubią pójdźki i płomykówki? Sowa pójdźka to gatunek związany z człowiekiem i krajobrazem rolniczym. Buduje gniazda na terenach zamieszkałych przez ludzi, wybierając często budynki mieszkalne, transformatory czy otwory wentylacyjne. Pójdźki polują na pastwiskach i łąkach, które porasta niska roślinność. Żywią się owadami, dźdźownicami, czasem niewielkimi ssakami. Jest ptakiem nielicznym ,w latach 2013–2018 jej liczebność szacowano na 500–1000 par. Płomykówka to także sowa krajobrazu rolniczego. Większa i liczniejsza od pójdźki, żywi się głównie gryzoniami i ryjówkami. Na gniazdo wybiera najczęściej ciemne i rzadko odwiedzane części zabudowań, stodoły, strychy, ruiny, kościelne wieże, wiatraki itp., czasem dziuple drzew – a także budki lęgowe. Źródło: CPK, Zielona Interia Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najnowszy raport pokazuje, co zabija ptaki na świecie. Są też dobre wiadomości
BirdLife International co roku analizuje stan populacji ptaków na całym świecie. Najnowszy raport pokazuje niepokojące trendy, ale też daje nadzieję – wyraźnie wzrósł obszar ochrony kluczowych dla bioróżnorodności stanowisk, a niektóre gatunki udało się uratować.
Spis treści Więcej gatunków zagrożonych Największe zagrożenia dla ptaków Co możemy zrobić, by ratować zagrożone gatunki? Co roku organizacja BirdLife International ocenia status zagrożenia ponad 11 tys. gatunków ptaków wpisanych na Czerwoną Listę Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody. Najnowszy raport State of the World’s Birds 2025 opisuje kluczowe trendy w ornitologii i ochronie ptaków w ostatnim roku. Podsumowuje zmiany w stanie ochrony gatunków ptaków na świecie, zagrożenia wpływające na ich spadek liczebności oraz skuteczność działań ochronnych. Są powody zarówno do radości, jak i do zmartwień. Więcej gatunków zagrożonych Według raportu 25 gatunków ptaków zakwalifikowano do wyższych kategorii zagrożenia ze względu na realne pogorszenie sytuacji, a tylko 7 gatunków do niższych kategorii z powodu poprawy stanu. Szczególną uwagę zwrócono na 16 migrujących gatunków siewkowatych, których populacje spadły o ponad jedną trzecią w ostatnich dekadach. U niektórych gatunków tempo kurczenia się populacji przyspiesza, co wskazuje na konieczność pilnych badań i skoordynowanej ochrony wzdłuż szlaków migracyjnych. Pięć gatunków uznano za wymarłe, w tym aż cztery endemiczne dla Hawajów: Ou, Kauai Nukupuu, Maui Nukupuu i Maui Akepa. Mimo intensywnych poszukiwań nie odnotowano ich obecności od wielu lat. Przyczyny ich wyginięcia to m.in. choroby przenoszone przez obce gatunki, utrata i degradacja siedlisk oraz inwazyjne gatunki drapieżne. Z drugiej strony, przypadki przesunięcia do niższych kategorii zagrożenia pokazują skuteczność ochrony. Okinawiak (gatunek dzięcioła występujący na wyspie Okinawa w Japonii) został przesunięty z kategorii krytycznie zagrożonej do zagrożonej, dzięki ochronie lasów i zwalczaniu jego naturalnego wroga – mangusty. Populacja tego dzięcioła, mimo że nadal bardzo niewielka (100–300 dorosłych osobników), uznawana jest za stabilną. Największe zagrożenia dla ptaków Najsilniejszy negatywny wpływ na zagrożone gatunki ptaków mają: rolnictwo (dotyczy 73% gatunków), wycinki lasów (50%), inwazyjne gatunki obce (43%), polowania (41%), zmiany klimatyczne (37%). Udział gatunków zagrożonych przez polowania wzrósł z 34% do 41%. Wzrósł też poziom zagrożenia z powodu pożarów, zmian klimatycznych, zanieczyszczeń i inwazyjnych gatunków – o 3-5 punktów procentowych. Co możemy zrobić, by ratować zagrożone gatunki? Raport podkreśla, że dzięki skutecznej ochronie możliwe jest powstrzymanie wymierania gatunków i odbudowa populacji. Kluczowym działaniem jest ochrona obszarów kluczowych dla bioróżnorodności (Key Biodiversity Areas – KBA). Obszar KBA objętych formami ochrony wzrósł globalnie z 11% w 1980 r. do prawie 44% w 2024 r. To wyraźny znak postępu w ochronie siedlisk i gatunków na całym świecie oraz powód do radości, nie tylko dla naukowców. Źródło: BirdLife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najrzadszy i najpiękniejszy sęp Europy powrócił w Alpy. Przez przesądy wyginął sto lat temu
Orłosęp brodaty znów króluje w Alpach. Po stu latach nieobecności ten niezwykły ptak zyskał szansę na przetrwanie w Europie. Dzięki wysiłkom ekologów i programowi reintrodukcji jego alpejska populacja powoli rośnie.
Spis treści Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Po raz pierwszy od wielu dekad Alpy stały się miejscem, gdzie przy dużej dozie szczęścia można zobaczyć jednego z najniezwyklejszych ptaków Europy. Orłosęp brodaty, dzięki programowi reintrodukcji realizowanemu przez szwajcarską organizację Vulture Conservation Foundation, żyje i rozmnaża się, powoli budując stabilną populację. Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Jednak sto lat temu tych ptaków już nie można było zobaczyć w Alpach. Lokalna populacja została wytępiona, ponieważ wyznaczano nagrody za ich zabicie — wierzono bowiem, że porywają i zabijają jagnięta, a nawet małe dzieci. Ostatni dziki orłosęp brodaty w Alpach został zastrzelony w 1913 roku w dolinie Aosty we Włoszech. Orłosęp wymarł nie tylko w Alpach – kiedyś zamieszkiwał m.in. Bałkany, Grecję, Hiszpanię, Korsykę, Sycylię i Sardynię. Jego europejskie populacje przeżyły wyłącznie w Pirenejach i na Krecie. Poza Europą występuje m.in. w Afryce, Turcji, Iranie i Azji Środkowej aż po Mongolię i Chiny. Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Dzięki projektowi reintrodukcji, prowadzonemu przez Vulture Conservation Foundation, populacja tych ptaków ponownie pojawiła się w Alpach i rośnie. W 1986 roku VCF rozpoczęła wypuszczanie osobników wychowanych w niewoli. Od tego czasu wypuszczono nad Alpy 264 ptaki. Obecnie ich alpejska populacja utrzymuje się samodzielnie. Od 1997 roku urodziło się 522 młodych osobników na wolności. Ptaki zostały uznane za gatunek chroniony przez Unię Europejską w 2009 roku, a we Francji za ich zabicie grozi kara do 150 000 euro grzywny i trzy lata więzienia. Obecnie VCF szacuje, że w Alpach żyje 460 orłosępów, a w 2024 roku na wolności urodziło się 61 młodych ptaków. Tam, gdzie kiedyś rolnicy polowali na „gypaète barbu” lub „lammergeiera”, jak nazywa się te ptaki po francusku i niemiecku, dziś ściągają miłośnicy ptaków, licząc na dostrzeżenie pięknego orłosępa, który wrócił znad krawędzi zagłady. Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) jest jednym z największych ptaków szponiastych świata – rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 2,8 metra, a masa ciała może przekraczać 7 kg. Charakterystyczną cechą gatunku są czarne pióra tworzące „brodę” pod dziobem, od których pochodzi nazwa ptaka. Jego upierzenie jest biało-rdzawe, z ciemnymi lotkami i ogonem w kształcie klina. Jest jedynym ptakiem na świecie, którego dieta składa się niemal wyłącznie z kości. Żeruje na padlinie, głównie kozic, koziorożców i owiec. Potrafi zrzucać duże kości z wysokości kilkudziesięciu metrów na skały, by je rozbić i dostać się do bogatego w składniki odżywcze szpiku. Źródło: CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.