Kontenerowcem przez północny Pacyfik z kapitanem Lechowskim. „Jestem teraz o cztery dni młodszy”
Polski kapitan prowadzi olbrzymi kontenerowiec przez północny Pacyfik. Dziennikarz Paul Salopek dołącza do załogi, by sprawdzić, jak naprawdę wygląda życie na oceanie. Tu każda wachta to rytuał, a każdy błąd może być ostateczny. Jak wygląda życie na pokładzie?
Terminal kontenerowy w Jokohamie, Japonia – 35° 23′ 49″ N, 139° 40′ 46″ E Spis treści: Cyfrowe czasy na kontenerowcu Czas na załadunek! Reporter na niezwykłym szlaku Statek wielkości dzielnicy Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Kobiety na statkach? W labiryncie samotności Morskie podróże przodków człowieka Na statku zegarki są bezużyteczne Powolny rejs dla klimatu – Morze nigdy się nie zmienia – tak mówi Wojciech Lechowski. Kapitan statku handlowego z polskiego wybrzeża Bałtyku. Szyderczo pogodny. Przyjazny. Barczysty, ciężkiej kości – i, jak to bywa u oficerów po latach na morzu, nieco „niewyćwiczony”. Lechowski ma skłonność do takich sentencji. To lakoniczny tik dowódcy. Chodzi mu o coś prostego. Jednego dnia wieje wiatr. Następnego rosną fale. Prądy subpolarnego wiru krążą po Pacyfiku tylko w jedną stronę – zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Arktyka szarzeje na pięćdziesiątym równoleżniku. Metaliczne niebo. Grafitowe morze w pobliżu Aleutów. Ten filtr pozbawia naturę reszty kolorów i nic nie wskazuje, by miało się to kiedykolwiek zmienić.Wobec takich pierwotnych sił słonej wody ludzkie sprawy wydają się chimeryczne, niespokojne, ulotne, mizerne, a nawet absurdalne. Cyfrowe czasy na kontenerowcu Morze nigdy się nie zmienia. Trzy dekady temu, gdy Lechowski był gładkolicym kadetem, na statkach pracowali radiotelegrafiści i stolarze. Dziś życie na morzu jest zupełnie inne. Scyfryzowane. Zautomatyzowane. Skonteneryzowane. Na pokładach gigantycznych jednostek, takich jak te, którymi dowodzi Lechowski, technologia zmniejszyła liczebność załóg o połowę – z ponad czterdziestu do około dwudziestu pięciu osób. Natychmiastowa łączność sięga dziś każdego horyzontu. Korporacyjni traderzy, państwowi regulatorzy, a nawet zaniepokojony hodowca z Hokkaido, wysyłający paletę wołowiny Wagyu do Kalifornii, mogą w każdej chwili śledzić pozycję dowolnego frachtowca. Dzięki satelitom robią to niemal w czasie rzeczywistym. Potrafiliby nawet wskazać punkt, w którym kapitan Lechowski znajduje się w tej chwili. Stoi na mostku nawigacyjnym Maersk San Vicente. Kontenerowca klasy NeoPanamax, zacumowanego w Jokohamie, dokładnie przy nabrzeżu MC4. Przez panoramiczne okno z grubego szkła Lechowski spogląda w dół. Powoli popija kawę z białego kubka. Wszystko robi spokojnie i rozważnie. Jakby dźwigał na barkach cały ciężar statku o wyporności 112 224 ton. Daleko poniżej rozciąga się pokład. Jest tak długi, jak wysoka jest Wieża Eiffla. Czas na załadunek! Suwnice bramowe ładują i wyładowują setki kontenerów. Te kanciaste jednostki ładunkowe, wielkości wagonów kolejowych, stoją w ładowniach w stosach po siedemnaście sztuk. Dokładnie 4 439 kontenerów, wypełnionych produktami konsumenckimi, dobytkiem, surowcami i komponentami produkcyjnymi, przepłynie Pacyfik do Ameryki Północnej. Operacja sztauowania jest złożona, a zarazem zdumiewająco szybka. Trwa zaledwie kilka godzin. Komputer pokładowy w praktyce buduje sześcienną górę ładunku. Układa ją w precyzyjnej konfiguracji, tak by dało się ją później rozebrać równie drobiazgowo w kolejnych portach – w Kanadzie, Chinach, Korei Południowej, a dwa miesiące później znów w Japonii. Dźwigi na nabrzeżu unoszą się ku niebu na wysokość trzydziestu pięter. Dwudziestotonowe kontenery kołyszą się jak klocki Lego. Reporter na niezwykłym szlaku Jestem tu mniej niż przypisem w tym wirującym, tytanicznym balecie. Jestem dziennikarzem, który przemierza planetę pieszo, a na statku „przesuwa” zaledwie osiemdziesiąt kilogramów masy. Trzynaście lat temu wyruszyłem z Etiopii, by odtwarzać szlaki naszych koczowniczych przodków z epoki kamienia. Rozmawiam z ludźmi. Notuję to, co widzę po drodze. Teraz, gdy dotarłem do ostatniego skraju Azji, skończył mi się stały ląd. Wsiadam więc „na stopa” do Ameryk na Maersk San Vicente. Osobliwości mojej wyprawy nie robią na Lechowskim szczególnego wrażenia. Z przypływem morze wyrzuca na brzeg rozmaite głupoty. Morze nigdy się nie zmienia. – Może pan korzystać z naszej siłowni – mówi bez cienia sarkazmu. – Żeby utrzymać formę. Spójrzcie na statek. Pomalowany na basenowy błękit kadłub wyrasta nad dokami w Jokohamie jak stalowe tsunami. Nad relingami pokładu piętrzy się kolejna ściana kontenerów – pomarańczowych, szarych i czerwonych. A jeszcze wyżej wznosi się przeszklona sterówka. Pływające biuro Lechowskiego. Statek wielkości dzielnicy Mrużę oczy, patrząc w górę. Mój żółty plastikowy kask, wymagany przez japońskie władze portowe, spada z głowy i wiruje po betonowym nabrzeżu. Według najnowszych inżynierskich miar Maersk San Vicente to zaledwie kontenerowiec średniej wielkości. A jednak jego skala – fantastyczna, przerysowana, willego-wonkowa – nie daje się przyjąć jako coś zwyczajnego. Statek ma trzysta metrów długości od dziobu do rufy. To mniej więcej długość czterech przecznic. Jeśli przebiegniesz osiem okrążeń wokół pokładu, zrobisz pięć kilometrów. Maszynownia jest oświetloną jak hala jaskinią wewnątrz kadłuba, przestronną jak hangar dla samolotów pasażerskich. Silnik napędza śrubę tak szeroką, jak długość szkolnego autobusu. Każdy z dziewięciu tłoków ma wysokość silosu zbożowego i waży ponad pięć ton. Przy pełnej mocy Maersk San Vicente rozwija niemal pięćdziesiąt tysięcy koni mechanicznych. Aleksander Wielki podbił większość Eurazji kawalerią liczącą sześć tysięcy koni. Kotwica statku jest cięższa niż dziesięć samochodów osobowych. Właścicielem i operatorem Maersk San Vicente jest druga co do wielkości firma żeglugowa świata – A.P. Møller–Maersk z siedzibą w Kopenhadze. Ten statek jest jedną z co najmniej pięćdziesięciu siedmiu tysięcy jednostek handlowych pływających dziś po oceanach. Ta międzynarodowa flota – kontenerowce, masowce, tankowce, barki – działa jak czerwone krwinki w ekonomicznym ciele planety. Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Dziewięćdziesiąt procent towarów handlowanych ponad granicami sunie po cienkiej błonie oddzielającej dwa „płyny”. Wodę morską i powietrze. W zasadzie wszystko, co importujesz – co jesz, nosisz, czym jeździsz, czym urządzasz dom, czym się bawisz, czym się leczysz, w czym grzebiesz zmarłych, czego pożądasz i czym gardzisz – trafia do twojego życia statkami towarowymi. Bez tej wodnej karawany współczesna kultura konsumpcji skurczyłaby się, stanęła i po prostu by się zawaliła. A jednak 1,9 miliona marynarzy, którzy podtrzymują w ruchu ten ogromny taśmociąg globalizacji, pozostaje anonimowych. Niedostrzeganych. Niemal niewidzialnych. Gdzie są kinowe hity osadzone na mostku? Gdzie są szanty o kontenerowcach? Bestsellery o marynarce handlowej? Memy z morza? – Znajomi w domu wciąż pytają, czy widuję piratów – mówi John Cruz, uprzejmy pierwszy oficer na Maersk San Vicente. Przykłada dłoń do oka, udając piracką przepaskę. – To chore. Nikt nie rozumie naszego świata. Cruz jest romantykiem. Czwartego dnia po wypłynięciu z Jokohamy zabiera mnie na skrzydło mostka. To odsłonięty pomost wysoko nad pokładem. Stoi w rozkroku jak na szczycie góry. Wiatr o prędkości około pięćdziesięciu sześciu kilometrów na godzinę szarpie mu włosy. W dłoniach trzyma staroświecki sekstant wygrzebany z szuflady. Chce pokazać, jak dawniej „łapało się” słońce do nawigacji astralnej. To gest pamięci. Ukłon w stronę sztuki żeglarskiej sprzed radarów dopplerowskich, GPS-u, korporacyjnego zarządzania i karaoke dudniącego w mesie rekreacyjnej. Tylko że ta nostalgia jest zbędna. Magia wody pozostaje. Morze nigdy się nie zmienia. Tamtej nocy leżę w swojej ascetycznej kabinie i nie mogę zasnąć. Tysiące kontenerów ociera się o siebie w ładowniach. Przez stalowe grodzie dochodzi jęk i skrzypienie. Cicha, żałosna symfonia, gdy statek napręża się i wygina na równinie wody. Może tak brzmiało stado dinozaurów. Kobiety na statkach? Kreskówkowe tablice BHP na Maersk San Vicente pokazują kobiety-marynarzy. Filmy szkoleniowe również je uwzględniają. Ogłoszenia w mesie załogi, małym saloniku wypełnionym majonezem z Emiratów, pakistańskim dżemem porzeczkowym, filipińskimi krakersami i słoikami Nutelli, ostrzegają surowo przed molestowaniem seksualnym. Tylko że na kontenerowcu nie ma kobiet. W całej załodze A.P. Møller–Maersk kobiety stanowią zaledwie siedem procent. Nawet ta ponura liczba uchodzi za sukces. W skali globalnej mniej niż dwa procent marynarzy to kobiety. Ocean pozostaje głęboko męską enklawą. Maersk San Vicente obsługuje dwudziestu jeden mężczyzn. Mają od dwudziestu kilku do pięćdziesięciu kilku lat. Ich paszporty odzwierciedlają powojenną zmianę w branży. Rekrutację z obszarów tańszej siły roboczej – Filipin, Indii, Polski, Chin. Wielojęzyczna załoga porozumiewa się przy stole w „Seaspeak”. To skrócona, wędrowna odmiana angielskiego. Jako włóczęga czuję się w niej jak w domu. Podpisują kontrakty na trzy do dziewięciu miesięcy. Pracują, śpią i odpoczywają wewnątrz olbrzymiej fabryki, która wymaga stałej uwagi. Sekwencyjne życie na morzu Czas jest tu bezlitośnie podzielony na wachty. Śniadanie o siódmej trzydzieści. Obiad o jedenastej trzydzieści. Kolacja o siedemnastej trzydzieści. Dwie przerwy na kawę. Z bliskimi rozmawiają przez satelitarny internet. Bez filmów. Bez gier. Beżowe korytarze części mieszkalnej są czyste i stale oświetlone. Porządek i maniery nie są tu grzecznością. Są koniecznością. Koszt pomyłek na morzu bywa niemal tak nieodwracalny jak na orbicie. Żyją z szefem. Poznajcie Dana Johna Caballero. Ma dwadzieścia dziewięć lat. Jest krępy. Zdeterminowany. Bez owijania w bawełnę – do bólu bezpośredni. Jest drugim oficerem na Maersk San Vicente. – Chcę wkrótce zostać kapitanem – mówi rzeczowo. – Mam marzenia. Na początku kariery Caballero musiał porzucić płonący kontenerowiec. Pamięta dym. Krzyki. I skok przez reling jak z wysokiego klifu. Spadanie, spadanie, spadanie w kłębiące się fale poniżej. Katastrofa wydarzyła się na starszej jednostce, w innej firmie, na innym oceanie. Caballero pisze o tym książkę. Stuka w ekran smartfona podczas przerw w brutalnej środkowej wachcie, od północy do czwartej nad ranem. Co dwanaście minut na zaciemnionym mostku rozlega się automatyczny alarm. Jego metaliczny brzęk wstrząsa oceaniczną ciemnością. Caballero wstaje z fotela kapitana i wycisza go, naciskając czerwony przycisk. Alarm ma utrzymać wachtowego w czujności. Caballero pochodzi z Cebu. To filipiński port, w którym Ferdynand Magellan postawił krzyż, zanim zginął od ciosu lokalnej szabli. Od cebuano sugbú nazwa miasta oznacza „zanurzać się w wodę”. Albo poznajcie Sagara Pandeya. Przez dekadę kręcił reklamy i seriale w Bombaju. Potem pandemia zdusiła rynek. Zlecenia wyschły. Jego ojciec był marynarzem, więc Pandey, mając dwadzieścia pięć lat, wrócił do rodzinnego fachu. Akordeon jego czoła gra pieśń frustracji, gdy o tym mówi. Towarzyszę mu podczas wachty. Pandey jest marynarzem pokładowym. Intensywny. Szczupły. Żartobliwy. Z gawędziarskim zacięciem showmana. Na plecach kombinezonu wypisał swoje nazwisko, wstawiając znak dolara zamiast litery „S”. W labiryncie samotności Ten ogromny statek to labirynt samotności. Nadbudówka, sześć pokładów korytarzy z drzwiami kabin, kambuz, sale narad oficerskich, pralnia i prowizoryczny sklepik, przechodzi w puste przemysłowe przejścia oplatane rurami parowymi i kablami elektrycznymi. Sufity nad zamkniętymi ładowniami są tak wysokie, że giną w mroku. Łańcuchy kotwiczne, z ogniwami długimi jak moje ciało, zwijają się w schowkach, które pomieściłyby dwupiętrowy budynek. Wszystko pomalowano w wesołe, lunaparkowe kolory. Strażacką czerwień. Limonkową zieleń. Śnieżną biel. Kombinezony załogi są granatowe. Plastikowe kaski fosforyzująco żółte. To jak spacer po elementarnym obrazie Mondriana, który delikatnie kołysze się pod stopami. Pytam Pandeya o ten himalajski stos ładunku. Nie sposób uciec od apokaliptycznych fantazji. Jak długo przeżylibyśmy we dwudziestu dwóch, odcięci od lądu, na statku wielkości wieżowca, obładowanym tonami nieskończonych możliwości. Może chłodniczymi kontenerami szampana. Skrzynkami kiwi. Paletami telefonów. Ciężarówkami żwirku dla kotów. – Mamy spis – wzrusza ramionami Pandey. – Ale kogo to obchodzi. Nasza robota to to przewieźć. Słyszę tę odpowiedź od innych członków załogi. Jak listonosze koncentrują się na procesie. Pandey skuwa popękaną farbę z pokładu elektrycznym skalerem. Narzędzie kręci szczotką ze stalowych igieł z prędkością do pięciu tysięcy obrotów na minutę. Piszczy na metalu w tym, co Pandey nazywa nigdy niekończącą się wojną marynarza z rdzą. Wkłada w to całe ciało. Lecą iskry. Na tle nieprzeniknionego, szarego horyzontu Pacyfiku mógłby być Argonautą Jazona. Albo mnichem w łodzi świętego Brendana. Albo żeglarzem holocenu, odpływającym od lodowatej fali Beringii. Jedyny starszy zawód człowieka to polowanie i zbieractwo. Pandey wciąż robi filmy. Wrzuca na YouTube figlarne vlogi z postoju w portach Wietnamu, Malezji i Panamy. Dzięki wydajności konteneryzacji zejścia na ląd skurczyły się z dni do godzin. – Ludzie w domu nie rozumieją poświęceń – mówi. – Dla nich to film. „Ale super, zobacz te sztormy”. Tylko że to nie jest super. Bywa ciężko. Nie widzisz rodziny przez miesiące. Są tu faceci z dziećmi, które mają rok albo dwa. Oglądam ich filmiki. Dzieci zaczynają płakać. Pandey przechodzi na wiadro i pędzel. Pokrywa świeżo oczyszczony metal polimerową powłoką. Materiał chemicznie odbudowuje się po zarysowaniu. Marynarze nazywają go farbą samoleczącą. Nigdy nie znajdziemy najstarszego statku. Artefakty, które pływają, rzadko przetrwają. Na pewno nie w skali czasów najwcześniejszych ludzkich migracji. Jeszcze niewiele ponad sto lat temu większość łodzi była drewniana. Drewno gnije. Rozpada się. Znika. Morskie podróże przodków człowieka Około pięćdziesięciu tysięcy lat temu Homo sapiens dotarł do Australii. Nikt nie wie, jak. Być może na tratwach z bambusa. Ta sama logika dotyczy pierwszego zasiedlenia Ameryk ponad piętnaście tysięcy lat temu, w czasie interglacjalnego ocieplenia. Coraz więcej dowodów wskazuje na wędrówki wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Być może początkowo łodziami obciągniętymi skórą, podobnymi do inuickich kajaków. – Wiemy, że ludzie budowali i używali jednostek pływających trzynaście tysięcy lat temu – pisze Jennifer Raff w książce „Origin. A Genetic History of the Americas”. – Na wyspie Santa Rosa u wybrzeży Kalifornii znaleziono szczątki człowieka z tego okresu. Żeby tam dotrzeć, potrzebna była łódź. Svante Pääbo, szwedzki paleogenetyk i noblista, zadaje w związku z tym inne pytanie. Dotyczy ono nie technologii, lecz umysłu. Neandertalczycy, nasi najbliżsi przedludzcy krewni, stali jego zdaniem przez setki tysięcy lat zakłopotani na plażach. Nie wyobrażali sobie ani nie odważyli się przekroczyć otwartej wody. Homo sapiens zrobił coś innego. Musiał wiosłować ku pustym horyzontom. – To dopiero w pełni współcześni ludzie zaczynają zapuszczać się na ocean, gdzie nie widać lądu – mówi Pääbo. – Oczywiście potrzebna jest technologia. Trzeba mieć statki. Ale jest w tym też, lubię tak myśleć, odrobina szaleństwa. Ile osób musiało wypłynąć i zniknąć na Pacyfiku, zanim znaleziono Wyspę Wielkanocną? To absurd. Po co to robisz. Dla chwały. Dla nieśmiertelności. Z ciekawości. Na statku zegarki są bezużyteczne Maersk San Vicente jest koniem roboczym handlu. Jest też wehikułem czasu. Podczas naszej jedenastodniowej przeprawy przez północny Pacyfik przecinamy siedemnaście stref czasowych. Co to oznacza. Że zegarki stają się bezużyteczne. Że czas się rozpuszcza. Że sen wycieka. Błąkam się po korytarzach o każdej porze, zdezorientowany, jakby przykryty mgłą źle zsynchronizowanych neuronów. Ta część mózgu, która odpowiada za poczucie czasu, rozciąga się jak rozgrzana guma. Moje ciało pozostaje zsynchronizowane z czasem Japonii. Mój umysł funkcjonuje według strumienia wiadomości z pracy, przywiązanych do Alaski. Do tego dochodzi jeszcze „czas statku”. Zgodnie z obliczeniami, które rozumie tylko kapitan Lechowski, zegary przesuwa się jednym przyciskiem na mostku. Czwartego dnia na morzu popołudnie skraca się o trzy godziny. Szóstego dnia znikają kolejne dwie. I tak dalej. Załoga zachowuje w ten sposób sprawiedliwy rytm wacht, gdy połykamy strefy czasowe, sunąc na wschód ku świtowi. Jest jeszcze „czas naturalny”. Wystarczy spojrzeć przez bulaj. Światło albo ciemność wyznaczają godzinę. Jednego ranka jest czas filipiński. Dwa popołudnia później robi się czas Vanuatu. Przecinając linię zmiany daty, biegnącą wzdłuż sto osiemdziesiątego południka, cofamy się do wczoraj. – Siedem przejść na wschód. Jedenaście na zachód – rozmyśla Lechowski. – Wychodzi mi, że jestem teraz o cztery dni młodszy. Powolny rejs dla klimatu Kapitan Lechowski prowadzi jednostkę w trybie bardzo wolnego rejsu, tak zwanego super slow steaming, w stronę Prince Rupert w Kanadzie. Rzadko przekraczamy czternaście węzłów, czyli około dwudziestu sześciu kilometrów na godzinę. Służy to dwóm celom. Ograniczeniu emisji i zmniejszeniu rachunku za paliwo do około dwustu pięćdziesięciu tysięcy dolarów. Pewnej nocy przepływamy przez galaktykę chińskich kutrów na kałamarnice. Potężne lampy na ich pokładach wabią zdobycz i barwią fale na nienaturalną zieleń. Flota rybacka kroi ciemność jak pływające miasto. Przepływamy nad górą podmorską Daiichi Kashima. To zatopiony wulkan, którego szczyt wznosi się trzy i pół kilometra ponad abisalną równinę oceanu. Płyta pacyficzna wsuwa się tu w płaszcz Ziemi w tempie mniej więcej szerokości dłoni rocznie. Skutkiem są częste trzęsienia ziemi. Dzień później mijamy na północnym horyzoncie lejek szarego dymu. Kontenerowiec pod banderą Liberii, przewożący trzy tysiące chińskich samochodów, płonie. Załoga opuściła statek. Inne jednostki zawracają na ratunek. Widzimy wieloryby. Ptaki pelagiczne. Wschodzi pełny, żółty księżyc nad węglowym morzem. Jego blask szkli się na falach jak wypolerowany obsydian. Na południe od Aleutów pojawia się w dzień drugi „księżyc”. Ogromna biała kula osadzona na wysokiej, czworokątnej podstawie. To amerykański morski radar SBX. Cała konstrukcja wznosi się siedemdziesiąt metrów ponad fale. – Jest w ciszy radiowej i nie pokazuje się w systemie AIS – mówi pierwszy oficer Cruz. – Podejrzewamy, że monitoruje starty rakiet w Korei Północnej. – Nie zbliżamy się – mruczy kapitan Lechowski, mrużąc oczy za lornetką. Dziesiątej nocy na morzu wpływamy na wody Kanady. Na smoliście czarnym mostku ekrany radarów pokazują elektroniczne mgławice. Punkty pojawiają się i znikają. Konstelacje rozkwitają, rozpadają się i znów wynurzają na cyfrowych wyświetlaczach. To kosmos stworzony przez człowieka. Błyszczące punkty są wierzchołkami fal odbijających sygnały radaru. Fale są spłaszczane pod ogromnym dziobem statku. Nawet ich nie czujemy. Przywozimy wszystko. To mężczyźni zebrani razem przez suszę i pandemie. Przez konieczność i przypadek. Przez ekonomię i geografię. Ich wspólna przestrzeń to mostek, maszynownia, pokład. Ich wspólny czas to wachty. Ich wspólny język to skrócony angielski. Ich wspólny los to ruch. Te błyszczące punkty na radarach są tylko wierzchołkami fal. Fale odbijają elektromagnetyczne impulsy wysyłane przez statek. Ukazują się na ekranach jak sztuczne gwiazdy. Gasną. Wracają. Migoczą. Pod ogromnym dziobem Maersk San Vicente woda spłaszcza się i ustępuje. Nie słyszymy jej. Nie czujemy. Statek idzie dalej. Przywozimy wszystko. Morze nigdy się nie zmienia. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Tajemnicza globalna pandemia jeżowców. Ślady prowadzą na Wyspy Kanaryjskie
Jeżowce odgrywają niezwykle istotną rolę w morskich ekosystemach – zjadając i rozdrabniając wodorosty kontrolują ich wzrost, dbają o rafy koralowe czy umożliwiają przeżycie innym, mniejszym organizmom. Zaczęły jednak masowo wymierać, a naukowcy biją na alarm.
Wyspy Kanaryjskie dotknęła nierozpoznana pandemia, która wyniszczyła jeżowce niemal na całym świecie. Konsekwencje dla ekosystemów morskich nie są jeszcze w pełni znane, ale naukowcy ostrzegają, że będą poważne. Musimy się przygotować. Masowe wymieranie jeżowców Od lutego 2022 roku na Wsypach Kanaryjskich rozpoczęła się katastrofalna seria zgonów jeżowców z gatunku Diadema africanum. Naukowcy z Uniwersytetu La Laguna na Teneryfie najpierw zaczęli obserwować wymieranie za zachodnich wyspach – La Palmie i La Gomerze. Choroba szybko rozprzestrzeniła się na wschód, obejmując pozostałe wyspy archipelagu. Do końca 2023 roku populacje jeżowców zostały drastycznie zredukowane. Na co chorują jeżowce? Zwierzęta miały charakterystyczne objawy: spowolnione i nienaturalne ruchy, brak reakcji na bodźce, utratę kolców i tkanek, a ostatecznie śmierć. Zdjęcia wykonane w 2022 roku na Teneryfie przedstawiają martwe i umierające osobniki, wokół których gromadzą się drapieżniki. Drastyczny spadek populacji Szerokie badania terenowe prowadzone w latach 2022–2025 przez zespół pod kierownictwem Ivána Cano wykazały, że w porównaniu do 2021 roku na Teneryfie populacja Diadema africanum zmniejszyła się aż o 99,7%, a na La Palmie o 74%. Łącznie badania objęły 76 lokalizacji na siedmiu głównych wyspach archipelagu. Dane zebrano także dzięki współpracy z zawodowymi nurkami, którzy zgłaszali zmiany w liczebności jeżowców w swoich rejonach nurkowych. Choroba jeżowców może być elementem globalnej pandemii Zgony jeżowców z Wysp Kanaryjskich zbiegały się w czasie z wymieraniem innych gatunków jeżowców w różnych regionach świata: Karaibach, Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym, Morzu Omańskim czy na Oceanie Indyjskim. Naukowcy podejrzewają, że może to być oznaka globalnej pandemii jeżowców – masowego zjawisko o nieznanym jeszcze zasięgu i skutkach. Zniknięcie Diadema africanum może mieć głębokie konsekwencje dla całego ekosystemu morskiego. Przy tym wszystkim warto jednak pamiętać, że jeżowce mogą być niebezpieczne. Czemu jeżowce umierają? Badacze zidentyfikowali objawy choroby, ale wciąż nie ustalono jej bezpośredniej przyczyny. Wcześniej za wymieranie jeżowców odpowiadaly infekcje wywołane przez ameby, np. Neoparamoeba branchiphilia. Obecnie częściej mówi się o roli orzęsków z rodzaju Philaster czy jednokomórkowych, pasożytniczych pierwotniakach, które mogą prowadzić do szybkiego obumierania jeżowców. Dodatkowo na rozprzestrzenianie się patogenów mogą wpływać nietypowe zjawiska oceanograficzne, takie jak gwałtowne fale oraz zmiany temperatury wody, będące następstwem globalnych zmian klimatu. Nie jest jasne, czy czynnik chorobotwórczy został przywleczony z Karaibów przez prądy oceaniczne lub transport morski, czy też jego źródłem są zmiany klimatyczne. Autorzy badania nie wykluczają żadnej z tych możliwości. Obecnie nie ma także pewności, czy pandemia rozprzestrzeni się dalej – na razie populacje Diadema w Azji Południowo-Wschodniej i Australii nie zostały dotknięte. Badacze apelują o dalsze badania i monitoring sytuacji, by zapobiec możliwej globalnej katastrofie ekologicznej. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowe badanie genetyczne ujawnia nieznany świat w głębinach oceanów
Zespół naukowców przeanalizował niemal tysiąc próbek DNA z oceanów. Wyniki ujawniły, że wiele gatunków ryb żyje w warunkach, które wcześniej uznawano za skrajnie nieprzyjazne. Znacząca część dotychczasowych danych o ich zasięgach okazała się niepełna. Czy mapy życia morskiego są nieaktualne?
Jak dobrze wiemy, mapa to obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu, który przedstawiony jest w określonej skali i za pomocą umownych znaków. Jednak za jej pomocą możemy pokazać tak naprawdę wszystko, co tylko chcemy, w zależności od tego, na jakich informacjach nam zależy i co chcemy przeanalizować. Bo to nie tylko granice państw i regionów, czy ukształtowanie terenu. Za pomocą mapy możemy także określać występowanie gatunków morskich. Naukowcy stworzyli nową mapę gatunków morskich To właśnie było przedmiotem badań francuskich naukowców, którzy opublikowali swoją pracę na łamach czasopisma „PLOS Biology”. Zespół wykorzystał metodę analizy materiału DNA w oceanach, aby jeszcze raz przyjrzeć się gatunkom stworzeń żyjących w wodzie. „Ocena geograficznego rozmieszczenia gatunków ma kluczowe znaczenie dla przybliżenia ich nisz ekologicznych, zrozumienia, w jaki sposób globalne zmiany mogą zmieniać wzorce ich występowania, a także umożliwia przewidywanie ryzyka wyginięcia” – napisali we wstępie swojej pracy autorzy. Badacze w tym celu wykorzystali blisko 1000 próbek DNA środowiskowego z 542 lokalizacji, czyli eDNA ze wszystkich oceanów, w tym z regionów polarnych i odległych wysp tropikalnych. W ten sposób naukowcy chcieli określić stopień niedoszacowania zasięgów geograficznych i nisz ekologicznych (miejsce i funkcja organizmów w strukturze ekosystemu) ryb w oparciu o globalne dane, które wskazują ich występowanie. Dane o gatunkach ryb były niedoszacowane „Nasze badania wykazały, że znane zasięgi geograficzne dla 93% gatunków i zakresy nisz ekologicznych dla 7% gatunków były niedoszacowane. Praca ta przyczyniła się do ich zapełnienia” – podkreślają uczeni. W skrócie oznacza to, że rzeczywisty obszar występowania jest większy niż wynika z dotychczasowych danych, a dotychczasowe mapy rozmieszczenia gatunków są niekompletne. Badacze podkreślają także, że wiele gatunków żyło daleko poza obszarami, na których były historycznie mapowane. „Na przykład ryby z rodziny bielankowatych zostały wykryte w Patagonii, czyli południowej części Ameryki Południowej. Dotychczas wiadomo było, że żyje tylko w mroźnych warunkach regionu Antarktydy” – wyjaśnia Loïc Sanchez, kierownik badań i profesor z Uniwersytetu w Montpellier. Co natomiast oznacza niedoszacowanie nisz ekologicznych? Właściwie to, że 7% gatunków toleruje warunki środowiskowe, które wcześniej uważano za niemożliwe do życia. Kolejny przykład bielankowatych pokazuje, że ryby te zostały znalezione w wodzie o temperaturze o prawie 10 stopni Celsjusza cieplejszej, niż maksymalna temperatura, w której sądzono, że są w stanie przetrwać. Należy jeszcze raz zbadać oceany? Wyniki ich badań sugerują, że podobne analizy, które opierają się na pobieraniu próbek w odległych obszarach świata, ale także przeprowadzanie badań eDNA w obszarach o nadmiarze informacji, może rzucić nowe światło na obecność gatunków ryb w miejscach całkowicie niespodziewanych. „To może mieć konsekwencje dla modelowania, zarządzania i ochrony bioróżnorodności” – podkreślili naukowcy. „Aby działania na rzecz ochrony przyrody miały większe szanse na obronę gatunków przed zagrożeniami, takimi jak zmiana klimatu i działalność człowieka, należy znać cały zakres ich siedlisk, a także granice ich przetrwania, aby ocenić, czy są one zagrożone wyginięciem” – podsumowali w oświadczeniu francuscy badacze. Źródło: PLOS Biology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Tajemnicze struktury w antarktycznych wodach. Naukowcy już wiedzą, jak powstały
Brytyjska ekspedycja poszukiwała w wodach Antarktyki zaginionego okrętu, a natknęła się na ponad tysiąc kolistych struktur. Dzięki ich szczegółowej analizie wiemy, kto był podwodnym „architektem”.
Od wielu dekad trwały poszukiwania wraku statku „Endurance”, który zatonął w listopadzie 1915 roku w Morzu Weddella. Jednostka należała do słynnej ekspedycji badawczej prowadzonej w Arktyce przez Ernesta Shackletona. Wyprawa ta obrosła wieloma mitami i legendami. Wraku poszukiwała również grupa Weddell Sea Expedition 2019. Nie udało się jej zlokalizować statku (to zrobiła inna ekspedycja w 2022 roku), ale na dnie przeraźliwe zimnego oceanu odkryto niezwykłe ślady. Okrągłe struktury. Kto lub co je zbudowało? Odkrycia dokonano w zachodnim Morzu Weddella, w obszarze, który stał się dostępny dopiero po oderwaniu się wielkiej góry lodowej w 2017 roku. Region ten był wcześniej niemal nieznany i ukryty pod lodem. Znalezisko opisała grupa badaczy z Uniwersytetów w Exeter i Essex na łamach „Frontiers in Marine Science”. Zdalnie sterowany pojazd „Lassie” zlokalizował ponad 1000 okrągłych struktur. Nie były one rozrzucone losowo, lecz zorganizowane w odrębne wzory na dnie morskim. Każda ze struktur miała zaledwie kilkanaście centymetrów średnicy, ale układały się w większe grupy. Rybi budowniczowie „Budowniczymi” okazała się ryba okoniokształtna Lindbergichthys nudifrons. Okrągłe „instalacje” są tak naprawdę skupiskami gniazd tych ryb. Ale do tej pory naukowcy nie napotkali nic podobnego. Po raz pierwszy sfilmowano je w Morzu Weddella w 2019 roku i opisano teraz na łamach periodyku naukowego. Naukowcy zaobserwowali, że każde gniazdo było strzeżone przez rybę rodzicielską, chroniącą jaja przed drapieżnikami. Ta niezwykła organizacja rybiej wylęgarni jest uważana za strategię przetrwania. Osobniki w centrum zgrupowań okręgów zyskują ochronę, osłonięte przez sąsiadów. Z kolei samotne gniazda na obrzeżach są zajmowane przez większe, silniejsze osobniki, lepiej przygotowane do obrony swoich gniazd. Okrągłe gniazda – ku zaskoczeniu naukowców – są ułożone w złożone, geometryczne wzory, takie jak owale, półksiężyce i przywodzące na myśl literę U. Uważa się, że jest to forma grupowej obrony przed drapieżnikami. Podwodne materiały budowlane Rybie gniazda w arktycznym morzu są zbudowane przede wszystkim z miękkiego osadu (sedymentu) dna morskiego, w którym ryby wykopują zagłębienia. Wiele gniazd zawierało dodatkowe „cegiełki” w postaci elementów skalnych lub muszli. Skały były też widoczne obok gniazd – być może tam ryby uciekają w przypadku zagrożenia. W gniazdach ryby składają tarło, czyli jajeczka. Naukowcy odnotowali, że gniazda były regularnie czyszczone przez rybich rodziców, nawet poza sezonem lęgowym. Znaczenie odkrycia To odkrycie ujawnia rozległe i aktywne tarliska ryb na dnie Morza Weddella, w regionie Antarktydy, który był wcześniej niedostępny i ukryty pod grubą pokrywą lodową. Ustalenie brytyjskich naukowców dostarcza niezbędnych dowodów, które wzmacniają argumenty za ustanowieniem dużego Morskiego Obszaru Chronionego na Morzu Weddella. Chroniąc ten obszar, naukowcy dążą do zabezpieczenia nie tylko fok i pingwinów, ale także tych ukrytych podwodnych „żłobków”. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zniknięcie robaka-zombie pożerającego kości budzi postrach naukowców. To mroczny, ale kluczowy składnik ekosystemu
Chociaż brzmi to jak halloweenowa historia, to robaki pożerające kości są rzeczywistością. Co więcej, ich zniknięcie zamiast cieszyć, niepokoi naukowców. Są one ważnym składnikiem równowagi ekologicznej głębin oceanów. A od 10 lat słuch po nich zaginął.
Robaki-zombie, czyli pierścienice z rodzaju Osedax, są niewielkie i ukryte na dnie oceanów. Mają jednak do odegrania ogromną rolę w ekosystemie: odpowiadają za rozkładanie kości wielorybów, a dzięki temu wspierają łańcuch pokarmowy i bioróżnorodność głębinowych stref. Eksperymenty z udziałem kości humbaka nie wykazały jednak ich aktywności – co się stało z pierścienicami i czy to początek poważniejszych problemów? Niezwykły rozkładacz kości i jego rola w ekosystemie Pożeracze kości są grupą pierścienic, która odgrywa kluczową rolę w procesie dekompozycji szczątków wielorybów (i nie tylko) opadających na dno morskie. Są niezwykłe, ponieważ nie posiadają ani ust, ani przewodu pokarmowego – składniki odżywcze pozyskują dzięki symbiozie z bakteriami rozkładającymi materię kostną. Ich praca przypomina trochę horror: samice Osedax wytwarzają charakterystyczne „korzenie”, które penetrują wnętrze kości, umożliwiając rozkład i uwalnianie cennych substancji zasilających kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego dna morskiego. Proces ten jest niezwykle ważny dla całego ekosystemu. Wielorybie szkielety tworzą dzięki temu lokalne oazy życia i bioróżnorodności, przyciągając wiele gatunków uzależnionych od tych mikrohabitatów. Badaczy bardzo martwi brak pierścienic i poszukują ich tam, gdzie tylko się da: Naukowców martwi brak „zombie” Najnowsze eksperymenty przeprowadzone przez Ocean Networks Canada oraz University of Victoria wykazały, że na kościach humbaka zanurzonych na głębokość prawie 1000 metrów u wybrzeży Kolumbii Brytyjskiej przez 10 lat nie pojawiły się żadne kolonie Osedax. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science”. To wyjątkowe i alarmujące odkrycie – robaki-zombie do tej pory uważano za stały elementy oceanicznej fauny. Ich brak możne oznaczać, że inne organizmy nie są w stanie efektywnie rozłożyć kości, co prowadzi do zaburzenia całego łańcucha pokarmowego na dnie oceanu. Czemu pierścienice zniknęły? Dr Fabio De Leo – naukowiec współprowadzący eksperyment – twierdzi, że zniknięcie pierścienic można tłumaczyć niskim stężeniem tlenu obecnym w miejscu obserwacji. Zjawisko rozprzestrzeniania się tzw. stref minimum tlenowego (ang. OMZ – Oxygen Minimum Zones), czyli obszarów dna morskiego o bardzo niskiej zawartości tlenu utrudnia rozwój wielu organizmów, a w wyniku globalnych zmian klimatycznych i ocieplania się oceanów staje się coraz bardziej powszechne. Kości wieloryba zostały umieszczone pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w Barkley Canyon, w miejscu szlaków migracyjnych humbaków i wielorybów szarych – traf chciał, że miejsce to zostało właśnie strefą minimum tlenowego. Badania sugerują, że może to uniemożliwiać Osedax skuteczną kolonizację nowych stanowisk. Jaka przyszłość czeka dno morskie po zniknięciu pożeraczy kości? Robaki-zombie są kluczowym elementem podtrzymującym bioróżnorodność oceanu. Ich brak może doprowadzić do lokalnego, a w dłużej perspektywie także regionalnego zaniku unikalnych zespołów organizmów. Od ich losów zależy los wielu innych gatunków. Eksperymenty badające populację Osedax są niezbędne do tego, byśmy lepiej zrozumieli kluczową rolę pierścienic w ekosystemie. Uświadamiają nam, że brak nawet jednego ogniwa w skomplikowanym łańcuchu pokarmowym może skutkować wyginięciem wielu istnień. Konieczne są międzynarodowe działania na rzecz zachowania dna morskiego, zanim skutki zanikania pożeraczy kości staną się nieodwracalne. Źródło: Frontiers in Marine Science, Ocean Networks Canada Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ekstremalne nurkowane kilkutonowych płaszczek. Już wiadomo, po co to robią
„Diabły morskie”, czyli olbrzymie płaszczki zwane mantami, zapuszczają się nawet na ponad kilometr pod powierzchnię oceanu. Tak dalekie eskapady są dla naukowców zaskoczeniem. Teraz wyjaśniono ich przyczynę.
Manty (Mobula birostris) to największe płaszczki, które zamieszkują tropikalne i subtropikalne oceany na całym świecie. Ich rozpiętość wraz z płetwami sięga nawet ponad 9 m, a największe egzemplarze ważą nawet kilka ton, czyli tyle co samochody. Te zwierzęta są bardzo trudne w badaniach, gdyż zapuszczają się bardzo głęboko pod powierzchnię oceanu. Duży krok w ich poznaniu poczynił właśnie międzynarodowy zespół badaczy m.in. z Australii, Indonezji i Peru. Wyniki ich dociekań opublikowano na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”. Daleki wycieczki płaszczek gigantek Manty słyną ze swoich dalekich wypadów. Pokonują tysiące kilometrów między siedliskami. Większość czasu spędzają blisko powierzchni. Zdarza im się nawet wyskakiwać ponad nią – ponoć robią to, by pozbyć się pasożytów z powierzchni ciała. Aby zbadać peregrynacje „diabłów morskich”, naukowcy zamontowali na ich skórze 24 odbiorniki. Osobniki pochodziły z trzech lokalizacji: Raja Ampat we wschodniej Indonezji, okolic Tumbes u wybrzeży północnego Peru oraz Whangoroa w północnej Nowej Zelandii. Urządzenia miały umożliwić ich dokładnie śledzenie. Nie były to jednak proste badania, bo naukowcom udało się odzyskać jedynie 8 z urządzeń. A całe badanie trwało 10 lat – od 2012 do 2022 roku. Arcygłębokie nurkowanie Wnioski z analiz uzyskanych danych były zaskakujące. Jednym z najciekawszych ustaleń jest to dotyczące zanurzania się części mant aż na głębokość ponad 1200 m! Odnotowane je w zaledwie kilkudziesięciu przypadkach. – Pokazujemy, że daleko od brzegu manty oceaniczne są zdolne do nurkowania na głębokości przekraczające 1200 metrów, znacznie głębiej niż wcześniej sądzono – powiedział główny autor, dr Calvin Beale, który napisał doktorat na Uniwersytecie Murdoch. Przyczyny głębokich zanurzeń Manty nie nurkowały tak głęboko dla przyjemności. Badacze dopatrują się kilku przyczyn. – Te nurkowania, które wiążą się z późniejszym wzmożonym przemieszczaniem się w poziomie, mogą odgrywać ważną rolę w pomaganiu mantom w gromadzeniu informacji o środowisku i nawigacji po otwartym oceanie – tłumaczy dr Beale. Oznacza to, że ekstremalne zanurzenia są potem pomocne w nawigowaniu na duże odległości. Te najgłębsze nurkowania odbywały się u wybrzeży Nowej Zelandii. Charakteryzowały się stopniowym spadkiem i krótkim czasem spędzonym na maksymalnych głębokościach. Sugeruje to, że zwierzęta nie nurkowały tak głęboko w poszukiwaniu pożywienia lub uciekając przed drapieżcą. Zamiast tego manty mogły zbierać takie informacje, jak zmiany natężenia i gradientu pola magnetycznego Ziemi lub zmiany stężenia tlenu, temperatury, a nawet poziomu światła. – Nurkując i „próbkując” te sygnały, mogły stworzyć mentalną mapę, która pomaga im nawigować po rozległych, pozbawionych szczegółów obszarach otwartego oceanu – wyjaśnił dr Beale. Po wynurzeniu z głębi płaszczki pokonywały z reguły bardzo duże odległości, rzędu ponad 200 km. To dodatkowo wzmacnia teorię, że ekstremalne nurkowania mogą służyć innym celom niż żerowanie. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
Żaden obszar globalnego oceanu nie pozostaje nietknięty przez zmiany klimatu, utratę bioróżnorodności i zanieczyszczenie. Trzy wymienione problemy określane są przez ONZ jako potrójny kryzys planetarny. Wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, zakwaszaniem i wzrostem poziomu morza, a także zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu.
Spis treści: Rekordy temperatur Śmierć koralowców Problemy nadmorskich miejscowości Wpływ na światową gospodarkę Na przełomie września i października tego roku serwis Copernicus Marine opublikował 9. Raport o Stanie Oceanów. Tym, co od razu rzuca się w oczy w trakcie czytania dokumentu jest dobitne pokazanie, że żyjemy w systemie naczyń połączonych. Istnieje silny i niezaprzeczalny związek między trwającymi zmianami w oceanach a zmianami w ekosystemach morskich, społeczeństwie, a nawet gospodarce. W dodatku ta korelacja nie pozostawia złudzeń co do kierunku, w jakim zmierzamy. Zanieczyszczenia, wzrost temperatury, topniejące lodowce i inicjowane przez nadmierne parowanie katastrofalne deszcze. Monitorowanie tych gwałtownych zmian to już dawno za mało. Rekordy temperatur Z raportu wynika, że wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, postępującym zakwaszaniem i zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu. Należy też pamiętać o wzroście poziomu mórz, co bezpośrednio zagraża obszarom przybrzeżnym. Najszybciej, bo aż o 0,41 stopnia Celsjusza na dekadę ociepla się Morze Śródziemne. Trwający nieustannie od 1984 roku satelitarny monitoring oceanów pokazał, że choć tempo ich ogrzewania się pozornie nie wydaje się drastyczne – mówimy o wzroście temperatury o około 1 stopień w całym okresie badań – jednak mimo wszystko nie mamy powodów do zadowolenia. W ubiegłym, 2024 roku, globalne temperatury oceanów osiągnęły 21°C. W dodatku fale upałów morskich nasilają się i coraz częściej występują również przy dnie morskim. W 2023 roku rekordowa fala upałów nawiedziła tropikalne rejony Atlantyku, obejmując ponad 99% regionu i utrzymując się w niektórych obszarach przez ponad 300 dni. Zjawisko to było spowodowane m.in. przez wyjątkowo słabe wiatry, które ograniczyły mieszanie wody i pozwoliły na szybkie nagrzewanie warstwy powierzchniowej oceanu, wzmocnione przez zwiększone promieniowanie słoneczne i warunki klimatyczne (m.in. anomalie w układach ciśnienia). Śmierć koralowców W wyniku tego w 2023 r. Atlantyk pochłonął znacznie mniej CO₂, niż przewidywano na podstawie wcześniejszych lat. Szacuje się, że brakująca absorpcja to niemal 1 miliard ton CO₂ – co odpowiada około połowie emisji CO₂ UE w tym okresie. Innymi słowy: w warunkach podwyższonej temperatury zdolność oceanu do działania jako „magazyn CO₂” osłabła znacząco. Ekstremalne temperatury wód przyczyniły się również do nasilenia zjawiska bielenia koralowców, szczególnie w regionach przybrzeżnych i rafach morskich. 2023–2025 jest okresem globalnego masowego bielenia raf – największego w zapisach. Długotrwały stres termiczny osłabia koralowce, których zdolność regeneracji po kolejnych epizodach bielenia maleje. Szybkie ocieplanie i zakwaszanie wód, szkodzi bioróżnorodności mórz, dotykając około jednej trzeciej krytycznie zagrożonych koralowców. Spośród krajów emitujących ponad 10 000 ton odpadów z tworzyw sztucznych, trzy czwarte znajduje się w pobliżu raf koralowych, dodatkowo obciążając te delikatne ekosystemy. Wzmagają się też gwałtowne zjawiska atmosferyczne, jak huragany. Np. huragan Tammy utrzymał się w tamtym okresie znacznie dłużej niż przewidywano, był też bardziej intensywny. Problemy nadmorskich miejscowości Oczywiście przyspiesza też wzrost poziomu mórz. W latach 1990–2010 zanotowano aż 30-procentowe przyspieszenie tego zjawiska! Mieszkańcy przybrzeżnych miast jak Miami, Nassau czy San Juan muszą liczyć się z nasilającym się zalewaniem tych obszarów przez wody morskie. Woda wdziera się do systemów kanalizacyjnych i zalewa miasta od wewnątrz. Na wyspach Kiribati, Tuvalu, Malediwach i Fidżi poziom morza podnosi się o 4–6 mm rocznie, a w niektórych latach nawet szybciej. Poza utratą plaż szczególnym problemem jest zasolenie wód gruntowych, erozja i konieczność relokacji ludności. Od problemów nie jest też wolna Arktyka i subarktyczny Atlantyk. Wzrost temperatur i topnienie lodowców Grenlandii dostarczają rocznie do oceanów ponad 280 miliardów ton lodu, co podnosi globalny poziom morza o ok. 0,8 mm/rok. Trwająca właśnie na Alasce powódź jest związana z resztkami tajfunu Halong, lecz naukowcy wskazują również na topnienie wiecznej zmarzliny, osiadanie gruntu i właśnie podnoszenie się poziomu morza. Wpływ na światową gospodarkę Skutki wskazanych zmian i idących za nimi katastrofalnych zjawisk atmosferycznych są odczuwalne nie tylko w oceanach, ale również w ludzkiej działalności. Przede wszystkim wraz z ocieplaniem się oceanów granice prowincji biogeograficznych – obszarów o podobnych cechach ekosystemów – przesuwają się. Zmienia to rozmieszczenie mikronektonu i planktonu, drobnych organizmów stanowiących podstawę łańcuchów pokarmowych, od których zależą m.in. kluczowe dla gospodarki tuńczyki. Za to w Morzu Śródziemnym zmienione warunki sprzyjają rozprzestrzenianiu się inwazyjnych gatunków, takich jak błękitny krab atlantycki czy ognica, które zakłócają rybołówstwo, szkodzą akwakulturze i zagrażają turystyce oraz zdrowiu publicznemu. W samym 2024 roku ekstremalne upały dotknęły wody, w których znajduje się 17% europejskich farm skorupiaków, a także krajów, gdzie 40–80% zatrudnienia zależy od turystyki przybrzeżnej. Co gorsza, raz wprawione w ruch mechanizmy oceaniczne nie dadzą się tak łatwo zastopować. I nawet gdyby cały świat zgodnie podejął działania, na poprawę będziemy musieli czekać przez wiele dekad. Źródło: Copernicus Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Koralowce to geniusze chemii. Właśnie odkryto ich „supermoc” na zmiany klimatu
Mamy dobrą wiadomość z oceanów: okazuje się, że koralowce potrafią przystosować się do zmian klimatycznych. Według nowych badań zakwaszanie się oceanów nie wpłynęło na ich zdolności do budowy szkieletów. Naukowcy są optymistyczni, choć podkreślają, że potrzeba długoterminowych obserwacji.
Koralowce to fundament bioróżnorodności oceanów. Jednak są organizmami wyjątkowo wrażliwymi, szczególnie na skutki zmian klimatycznych – ocieplanie i zakwaszanie się wód. Najnowsze badanie sugeruje jednak, że są bardziej odporne, niż sądziliśmy. Supermoc koralowców – co odkryli naukowcy? Jessica Hankins, badaczka z University Colorado Boulder (USA), wykazała, że mimo wzrostu zakwaszenia oceanów w ciągu ostatnich 200 lat niektóre koralowce potrafią nadal budować twarde wapienne szkielety. – Zauważyliśmy, że korale potrafią regulować mechanizm odpowiedzialny za tworzenie i utrzymanie szkieletów, mimo coraz kwaśniejszych wód – powiedziała Hankins. Jej praca ukazała się właśnie w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science Advances”. Podwodni chemicy: jak korale budują szkielet? Koralowce tworzą swoje szkielety niczym wybitni inżynierowie chemicy. Potrafią wytrącić z wody węglan wapnia w specjalnym płynie kalcyfikacyjnym pomiędzy miękkim zewnętrznym ciałem a twardym szkieletem. W sprzyjających warunkach wykorzystują węglan wapnia do maksimum, rosnąc szybciej i wytrącając z wody nawet inne związki, które także wbudowują w szkielety. Koral reguluje skład chemiczny płynu kalcyfikacyjnego, by zapewnić idealne warunki do łączenia rozpuszczonych w wodzie jonów w węglan wapnia. Jednak ilość tych jonów spada w wyniku zakwaszania się oceanicznych wód. Od czasów rewolucji przemysłowej kwasowość oceanów wzrosła o 40 proc. Proces ten jest wynikiem pochłaniania dwutlenku węgla, co prowadzi do szeregu reakcji chemicznych. Dwustuletnie koralowce to prawdziwi twardziele Przewidywano, że zakwaszanie spowoduje osłabienie szkieletów koralowców i stopniowo wywoła u nich swoistą „osteoporozę”. Szkielety powinny stawać się mniej gęste i bardziej podatne na uszkodzenia. Jednak wyniki badań były niejednoznaczne. Zespół Jessiki Hankins postanowił zbadać szkielety korali długowiecznych za pomocą spektroskopii Ramana. To metoda analizy laserowej pozwalająca poznać skład chemiczny i strukturę molekularną materiałów. Można nią badać na przykład skały, dzieła sztuki i białka. Przebadano dwa bardzo stare okazy z Wielkiej Rafy Koralowej i Morza Koralowego. Wiekowe koralowce miały odpowiednio 200 i 115 lat. Okazało się, że oba utrzymały zdolność regulowania płynu kalcyfikacyjnego i wciąż produkowały węglan wapnia. Wygląda więc na to, że procesy regulacji płynu są bardziej złożone, niż sądzono. Co dalej? Potrzebne dalsze badania Nie wiadomo jeszcze, czy te zdolności mają różne gatunki korali oraz ich populacje w innych rejonach świata. Naukowcy podkreślają, że choć odkrycie daje nadzieję, konieczne są dalsze, długoterminowe badania. Jednak nawet gdyby tak było, zakwaszenie wód to niejedyny problem koralowców. Cierpią także z powodu stresu termicznego, który powoduje tzw. blaknięcie (lub bielenie). Wynika ono ze śmierci glonów żyjących w symbiozie z koralowcami. Od 2023 r. do połowy maja 2024 r. odnotowano masowe bielenie korali w co najmniej 62 krajach i terytoriach. – Ocean może wydawać się odległy, ale nie jest odizolowany. Wszystkie systemy Ziemi są ze sobą połączone – to, co dzieje się z rafami koralowymi, oddziałuje daleko poza wybrzeżami – podkreśla Jessica Hankins. Źródło: Science Advances Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ocean na północnej półkuli Marsa? Na to wskazują dowody geologiczne
Od jakiegoś czasu naukowcy są zgodni, że po Marsie płynęła woda. Wiemy, że Czerwoną Planetę przecinały liczne rzeki, ale czy znajdował się na niej także… ocean? Nowe badania wskazują, że północna półkula Marsa pokryta była przez olbrzymi zbiornik wodny. Czy to wstęp do odnalezienia form życia?
Nowe badania przeprowadzone na Uniwersytecie Arkansas przyniosły mocne dowody na istnienie oceanu na północnej półkuli Marsa. Obecność dużego zbiornika wody znacznie zwiększa prawdopodobieństwo odnalezienia życia na Czerwonej Planecie. Czy na Marsie jest woda? Chociaż Mars wydaje się całkowicie wyschnięty, to odnaleziono na nim wodę – jest po prostu dobrze ukryta i zwykle pozostaje pod postacią lodu ukrytego albo głęboko pod powierzchnią planety, albo w pozostałych po wulkanach kalderach wysoko nad ziemią. Badacze odkrywają jednak coraz więcej dowodów na to, że kiedyś woda płynęła po powierzchni planety. Analiza geologiczna wskazuje na rozliczne koryta rzek, a naukowcy porównują ich koryta ze skałami rzecznymi pozostałymi po ciekach, które płynęły po Ziemi miliony lat temu. – Nie znamy żadnych form życia na Ziemi ani nigdzie indziej we Wszechświecie, które nie wymagałyby ciekłej wody. Im więcej ciekłej wody mamy na Marsie, tym bardziej prawdopodobne jest istnienie życia – opowiada Cory Hughes, doktorant nauk o ziemi i główny autor badania. Ślady po dawnych oceanach Nieregulowane rzeki to same w sobie niemalże formy życia. Na Ziemi ewoluują, zmieniają swój bieg, nanoszą osady i przenoszą się w nowe miejsca. Tworzą rozległe delty czy strefy cofki, a w końcu… wpadają do oceanu. To właśnie zainteresowało naukowców – chcieli wykorzystać tę wiedzę i udowodnić, że na Marsie przebiegało to podobnie. Szczególnie strefy cofki wydawały się Hughesowi obiecujące. To charakterystyczne miejsca, w których ocean wdziera się w głąb schodzącej poniżej poziomu morza rzeki. Potrafią być bardzo rozległe: w przypadku Missisipi strefa cofki zaczyna się 370 kilometrów od linii brzegowej. Jego trop okazał się słuszny. Obserwując Czerwoną Planetę z orbity znalazł geologiczne dowody na istnienie dawnych stref cofki rzecznej. To potwierdziło, że ocean na Marsie istniał, a powierzchnię przecinały duże rzeki – wszystko to oczywiście zanim powierzchnia planety wyschła miliardy lat temu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Geophysical Research Letters”. – To mocny argument przemawiający za istnieniem pradawnego oceanu, a przynajmniej dużego morza – mówi Hughes. Starożytna historia Marsa Naukowcy śledzą losy prastarych rzek za pomocą piaskowca, który zostaje po naniesionym przez nurty osadzie. Na Ziemi dzięki ruchom tektonicznym wypychany jest na powierzchnię, a wiatry i deszcze niszczą dawne koryta, pozostawiając jedynie wysokie skały ulubione przez wspinaczy. Na Marsie procesy te nie zachodzą – nie ma ruchów tektonicznych (według badań Mars jest jedną wielką płytą tektoniczną), a odwrócone grzbiety piaskowców wyznaczają szlaki koryt sprzed miliardów lat. Dzięki szczegółowej pracy naukowców wiemy coraz więcej o Czerwonej Planecie. Obecność dużego zbiornika wody – nawet wyschniętego – to potencjał na odnalezienie starożytnych form życia. Jakie odpowiedzi przyniesie ocean na Marsie? Z pewnością niebawem się dowiemy. Źródła: Geophysical Research Letters, Remote Sensing Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pozornie niewinna atrakcja kusi turystów. Bezbronne zwierzęta giną w męczarniach
W pogoni za idealnym zdjęciem z wakacji turyści często sięgają po niezwykłe rekwizyty – a jednym z nich bywają żywe morskie stworzenia. Niestety, nie wszyscy zdają sobie sprawę, że takie zachowania mogą być dla zwierząt skrajnie niebezpieczne, a w skrajnych przypadkach prowadzić nawet do ich śmierci.
Spis treści: Jak wyglądają i gdzie żyją rozgwiazdy? Charakterystyka gatunków Co zagraża rozgwiazdom? Największe niebezpieczeństwa Dlaczego wyciąganie rozgwiazd z wody kończy się ich śmiercią? Rozgwiazdy w niebezpieczeństwie. Jak każdy turysta może je chronić? Oceany i morza kryją w sobie niezliczone tajemnice, a jednymi z najbardziej fascynujących mieszkańców głębin są rozgwiazdy. Od wieków budzą zainteresowanie badaczy i podróżników, zachwycając niezwykłymi kształtami oraz zdolnościami regeneracyjnymi. Choć dla wielu pozostają symbolem egzotycznych wakacji i morskiej fauny, wciąż skrywają przed człowiekiem wiele sekretów. Niestety, niewiedza i nieodpowiedzialne zachowania turystów sprawiają, że te delikatne stworzenia mogą łatwo ucierpieć. Jak więc podziwiać je podczas urlopu, nie wyrządzając im krzywdy? Jak wyglądają i gdzie żyją rozgwiazdy? Charakterystyka gatunków Rozgwiazdy to bezkręgowce należące do szkarłupni, które występują we wszystkich oceanach świata – od tropikalnych raf koralowych po zimne wody polarne. Charakteryzują się promienistą budową ciała: centralny dysk łączy się z ramionami, których najczęściej jest pięć, choć u niektórych gatunków liczba ta może być znacznie większa – nawet do 40–45, jak w przypadku antarktycznego Labidiaster annulatus. Powierzchnia ciała rozgwiazd bywa gładka, ziarnista lub kolczasta, a ich niezwykła kolorystyka obejmuje odcienie pomarańczowe, czerwone, różowe, fioletowe, a nawet granatowe. Na spodniej stronie znajduje się otwór gębowy oraz setki drobnych nóżek zakończonych przyssawkami, które umożliwiają im poruszanie się. Rozgwiazdy potrafią także regenerować utracone ramiona, co zwiększa ich zdolność przetrwania. Obecnie znanych jest ponad 2000 gatunków tych zwierząt, zasiedlających różnorodne siedliska – od płytkich stref przybrzeżnych po głębiny sięgające 6000 metrów. W ekosystemie odgrywają istotną rolę, gdyż regulują liczebność innych gatunków, np. małży czy gąbek, wprowadzając równowagę wśród organizmów zasiedlających dno morskie. Niektóre jednak, jak korona cierniowa (Acanthaster planci), mogą poważnie uszkadzać rafy koralowe. Co zagraża rozgwiazdom? Największe niebezpieczeństwa Rozgwiazdy, choć od wieków fascynują człowieka, należą do organizmów wyjątkowo wrażliwych na zmiany środowiskowe. Ponieważ do życia wykorzystują wodę morską, którą przepompowują przez swoje ciało, są szczególnie narażone na skutki zanieczyszczeń. Wycieki ropy, ścieki przemysłowe czy chemikalia w wodzie potrafią w krótkim czasie zdziesiątkować całe populacje. Naturalnymi zagrożeniami dla rozgwiazd są również drapieżniki – m.in. kraby, ryby, ptaki morskie czy wydry. Niektóre gatunki potrafią bronić się toksynami lub kolcami, które czynią je mniej atrakcyjnym celem, jednak nie zawsze zapewnia to skuteczną ochronę. Dodatkowym wyzwaniem jest wzrost temperatur wód – badania pokazują, że np. rozgwiazda ochrowa, aby się schłodzić, absorbuje wodę, co niestety nie zawsze chroni ją przed przegrzaniem. Największe zagrożenie dla rozgwiazd stwarza jednak człowiek. Rozgwiazdy masowo giną, gdy turyści wyciągają je z wody w pogoni za efektownymi zdjęciami lub gdy są łapane przez sprzedawców pamiątek. Tego typu praktyki prowadzą do drastycznego spadku populacji i zakłóceń w funkcjonowaniu ekosystemów morskich. Dlaczego wyciąganie rozgwiazd z wody kończy się ich śmiercią? Choć dla wielu turystów wyciągnięcie rozgwiazdy z morza wydaje się niewinną atrakcją, w rzeczywistości jest to dla niej wyrok śmierci. Te zwierzęta oddychają wyłącznie dzięki wymianie gazowej zachodzącej w wodzie – gdy zostają wyniesione na powierzchnię, tracą dostęp do tlenu i w krótkim czasie zaczynają się dusić. Wystarczy kilka minut poza naturalnym środowiskiem, by doszło do zatrucia dwutlenkiem węgla, a następnie do nieodwracalnych uszkodzeń tkanek. Dodatkowym zagrożeniem jest stres spowodowany kontaktem z człowiekiem: usuwanie warstwy śluzowej chroniącej ich układ oddechowy czy odrywanie od podłoża, do którego przytwierdzają się za pomocą delikatnych szypułek. Nawet jeśli wydaje się, że rozgwiazda po ponownym wrzuceniu do wody „przeżyła”, w rzeczywistości często umiera po kilku dniach wskutek wewnętrznych uszkodzeń lub powikłań przypominających zatorowość. Szczególnie niebezpieczne jest też pozostawienie rozgwiazdy na brzegu – w warunkach, w których woda nagrzewa się do ponad 22 stopni, organizm zwierzęcia „gotuje się” w ciągu kilku minut. Dlatego eksperci podkreślają, że najlepszą formą kontaktu z tymi zwierzętami jest… jego całkowity brak. Rozgwiazdy w niebezpieczeństwie. Jak każdy turysta może je chronić? Kilka gatunków rozgwiazd wyginęło, a wiele z nich jest obecnie zagrożonych zanieczyszczeniem środowiska i manipulacją ze strony człowieka. To pokazuje, jak bardzo potrzebne są działania ochronne, które mogą powstrzymać dalszy spadek ich populacji. Podstawą jest edukacja – turyści i mieszkańcy powinni wiedzieć, że każde wyjęcie rozgwiazdy z wody zagraża jej życiu. Dlatego tak ważne jest reagowanie, gdy ktoś traktuje te zwierzęta jako atrakcję fotograficzną, i tłumaczenie, że ich miejsce jest wyłącznie w naturalnym środowisku. Ochronę mogą wspierać również zgłoszenia nielegalnego handlu suszonymi lub malowanymi rozgwiazdami do odpowiednich instytucji, a także informowanie władz o źródłach zanieczyszczeń, które niszczą ekosystemy morskie. Nawet proste działania w mediach społecznościowych – takie jak nagłaśnianie niewłaściwych zachowań – przyczyniają się do zwiększenia świadomości i wywierają presję na zmianę postaw. To właśnie od codziennych, drobnych reakcji zależy przyszłość tych niezwykle wrażliwych mieszkańców oceanów. Źródła: Akwarium Gdyńskie, La Chimera, Isla Contoy Experience, Nautica Poznańskie Centrum Naukowe Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nikt nie spodziewał się takiej migracji. Ten rekin przepłynął dwa oceany
Złowiona u wybrzeży Nigerii samica żarłacza tępogłowego okazała się rekordzistką. Przepłynęła ponad 7 tysięcy kilometrów – to najdalsza udokumentowana podróż w historii tego gatunku.
Spis treści Niezwykły połów u wybrzeży Nigerii Jak żarłacz tępogłowy przepłynął dookoła Afryki? Wpływ zmian klimatu na zachowania rekinów Samica żarłacza tępogłowego złowiona przez rybaków w Nigerii okazała się największą eksploratorką w historii. Zachęcona prawdopodobnie prze ocieplające się wody, pokonała ponad 7 tysięcy kilometrów. To niezwykłe tym bardziej, że ten gatunek rekinów zwykle żyje w płytkiej strefie przybrzeżnej. Niezwykły połów u wybrzeży Nigerii Kiedy rybak Turawa Hakeem złapał dorodnego żarłacza tępogłowego nie przypuszczał, że połów ten stanie się naukową sensacją. Ten gatunek rekina jest dość powszechnie łowiony komercyjnie i sportowo. Okazało się że rekin jest oznakowany, wyposażony w nadajnik z napisem „Badania naukowe. Za zwrot – nagroda”. Zaciekawiony rybak skontaktował się mailowo z naukowcami. Maila odebrał Ryan Daly, ekolog z z Oceanographic Research Institute w RPA. I początkowo w niego nie uwierzył. Z informacji wynikało, że rekin musiał przebyć nie notowaną nigdy wcześniej odległość po tym, jak został oznakowany przez Daly’ego w 2021 roku. Przez rok po znakowaniu był wielokrotnie rejestrowany wzdłuż wybrzeży RPA i Mozambiku. Następnie zniknął z radarów, aż do lipca 2023 roku, kiedy to został złowiony prze Turawę Hakeena. Prawdopodobieństwo takiej migracji to jak raz na milion - podsumowuje Ryan Daly. Jak żarłacz tępogłowy przepłynął dookoła Afryki? Oznakowana samica przepłynęła rekordową trasę: około 7 200 km z Kanału Mozambickiego na Oceanie Indyjskim, aż do Lagos w Nigerii nad Oceanem Atlantyckim. To najdłuższa udokumentowana migracja tego gatunku i pierwszy, gdy żarłacz tępogłowy przepłynął między dwoma oceanami. Opis tej migracji opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „Ecology”. Podróż samicy była wyjątkowa, ponieważ musiała pokonać Prąd Benguelski — jeden z największych na świecie zimnych prądów morskich, który przez co najmniej 55 000 lat stanowił barierę dla migracji żarłaczy tępogłowych wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki. Naukowcy przypuszczają, że rekin ominął zimne wody płynąc daleko od brzegu lub skorzystał z cieplejszych obszarów wody podczas zjawiska Benguela Niño, podobnego do El Niño. Podobne zachowania obserwowano już u innych ryb, np. makreli i sardynek. Wpływ zmian klimatu na zachowania rekinów Samice żarłaczy tępogłowych osiągają dojrzałość płciową w wieku 20 lat. Wcześniej są bardziej skłonne do eksploracji. Ta niezwykła podróż samicy sugeruje, że zmiany klimatyczne umożliwiają morskim gatunkom migrowanie na nowe obszary. Daly zauważa, że ocieplenie wód i przesunięcia prądów morskich mogą częściej umożliwiać różnym zwierzętom eksplorację nowych siedlisk. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Planetoida zdradza tajemnice pochodzenia oceanów na Ziemi. Zbadano kosmiczne próbki
Planetoidy mogły dostarczyć na powstającą Ziemię zdecydowanie więcej wody, niż do tej pory sądzono. Taki wniosek płynie z analiz skał przywiezionych z takiego obiektu z kosmosu przez japońskich naukowców. Dzięki planetoidom na Ziemi znajdują się oceany.
Kilka lat temu odbyła się japońska misja Hayabusa2 („Sokół wędrowny 2”). Jej celem było zbadanie planetoidy Ryugu oraz pobranie próbek materiału, z jakiego zbudowane jest to ciało niebieskie. Ryugu jest planetoidą węglistą. Powstała z lodu i pyłu w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego. To dzięki analizie takich obiektów naukowcy mogą zrekonstruować przebieg powstawania Układu Słonecznego i Ziemi. Teraz eksperci opublikowali nowy artykuł na łamach czasopisma „Nature”, w którym donoszą o ważnym ustaleniu. Obalono mit na temat asteroid Naukowcy mają dość dobrą wiedzę na temat powstawania Układu Słonecznego, ale oczywiście istnieje wiele luk. Jedną z nich jest to, w jaki sposób Ziemia uzyskała tak dużo wody. Większa część powierzchni naszej planety pokryta jest oceanami. Zespół naukowców, w tym z Uniwersytetu Tokijskiego, odkrył, że na asteroidzie Ryugu niegdyś płynęła woda w stanie ciekłym. Działo się to nawet ponad miliard lat po jej powstaniu. – Ustaliliśmy, że Ryugu zachowało nieskazitelny zapis aktywności wody, co dowodzi, że płyny przemieszczały się przez jego skały znacznie później, niż się spodziewaliśmy. To zmienia nasze spojrzenie na długoterminowy los wody w asteroidach. Woda utrzymywała się tam przez długi czas i nie wyczerpywała się tak szybko, jak sądzono – powiedział dr Tsuyoshi Iizuka z Wydziału Nauk o Ziemi i Planetach Uniwersytetu Tokijskiego, który jest współautorem publikacji. Taki wniosek możliwy był dzięki analizie skał odnalezionych przez sondę Hayabusa2, należącą do Japońskiej Agencji Eksploracji Aerokosmicznej (JAXA). Tym samym obalono jeden z „kosmicznych” mitów. Według niego aktywność wodna na asteroidach występowała jedynie w najwcześniejszych momentach historii Układu Słonecznego. Skomplikowane losy kosmicznej wody – Myśleliśmy, że zapis chemiczny Ryugu będzie przypominał niektóre meteoryty badane już na Ziemi. Ale wyniki były zupełnie inne – mówi dr Lizuka. Najnowsze badania sugerują następujący przebieg wydarzeń. Woda w asteroidzie Ryugu krótko po jej powstaniu najpierw była w stanie ciekłym, potem prawdopodobnie zamarzła na długi okres (do około miliarda lat), a następnie, w wyniku uderzenia w nią przez inny obiekt i fali ciepła, która się wytworzyła, roztopiła się. Skąd się wzięła woda na Ziemi? Jedną z najważniejszych implikacji jest to, że bogate w węgiel planetoidy mogły zawierać i dostarczać na Ziemię znacznie więcej wody, niż wcześniej sądzono. Oznacza to, że ​​podobne obiekty uderzające w młodą Ziemię mogły przenosić około dwa do trzech razy więcej wody w porównaniu do wniosków płynących ze standardowych modeli. A takie „bombardowanie” znacząco wpłynęło na wczesne oceany i atmosferę naszej planety. – Pomysł, że obiekty podobne do Ryugu utrzymywały lód przez tak długi czas, jest niezwykły. Sugeruje to, że budulec Ziemi był znacznie bardziej wilgotny, niż sobie wyobrażaliśmy. To zmusza nas do ponownego przemyślenia warunków początkowych systemu wodnego naszej planety – opisuje dr Lizuka. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dlaczego największe ryby świata znikają bez śladu. Zagadka rozwiązana
Naukowcy połączyli siły, aby lepiej zrozumieć zagrożenie, przed jakim stoją rekiny wielorybie. „Mamy obowiązek chronić jeden z najpiękniejszych i najbardziej zachwycających gatunków na świecie”.
Spis treści: Rekiny wielorybie giną niezauważone – winne mogą być statki towarowe Jak to możliwe, śmierć rekinów wielorybich pozostaje niezauważona? Jak można chronić rekiny wielorybie? Zderzenia ze statkami to jeden z najpoważniejszych czynników zagrażających rekinom wielorybim – największym rybom na świecie. Choć przez lata uważano, że ich liczebność spada z powodu połowów lub zmian klimatu, nowe badania pokazują, że to właśnie działalność człowieka na morzach i oceanach prowadzi do ich cichego wymierania. Rekiny wielorybie giną niezauważone – winne mogą być statki towarowe W ramach nowego badania ponad 75 naukowców połączyło siły, by dokładnie określić, zagrożenie dla rekinów wielorybich stanowi ruch statków. Zwierzęta te żyją w ciepłych wodach tropikalnych i subtropikalnych oceanów na Ziemi – w tym w Oceanach Indyjskim, Spokojnym i Atlantyckim. Badacze stworzyli mapę tzw. konstelacji rekinów wielorybich – miejsc, w których te ryby najczęściej się gromadzą. Nazwa pochodzi od gwiaździstego wzoru na ich grzbietach. Zebrane dane z 26 krajów zestawiono z informacjami o pozycjach dużych statków, dostarczonymi przez organizację non-profit Global Fishing Watch, która wykorzystuje technologię, by zwiększać przejrzystość wykorzystania oceanów. Okazało się, że największe zagrożenie występuje w rejonach o intensywnym ruchu morskim, m.in. u wybrzeży Ekwadoru, Meksyku, Malezji, Filipin, Omanu, Seszeli i Tajwanu. Choć nie wiadomo, ile rekinów ginie, ich bliskość do tras żeglugowych sugeruje, że liczby mogą być znaczne – tłumaczy główna autorka badania dr Freya Womersley, badaczka z University of Southampton w Wielkiej Brytanii. – Po raz pierwszy udało nam się odwzorować większość konstelacji rekinów wielorybich na całym świecie, dzięki współpracy całej społeczności badaczy tego gatunku – podkreśla dr Freya Womersley. Wieloryby, takie jak wale biskajskie, muszą wynurzać się na powierzchnię, by oddychać, co czyni je szczególnie podatnymi na kolizje ze statkami. Rekiny wielorybie, choć osiągają nawet 10 metrów długości, nie potrzebują powietrza, ale spędzają około połowy czasu przy powierzchni, żywiąc się planktonem. – Dane zebrane z oznakowanych rekinów wielorybich z całego świata pokazują, jak wiele czasu spędzają w strefach wysokiego ryzyka – mówi dr Michael Heithaus, ekolog zajmujący się rekinami z Florida International University. Eksperci podkreślają, że w obliczu globalnego wzrostu żeglugi morskiej konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań. Obecnie w oceanach pływa ponad 100 tys. statków towarowych, a do 2050 roku ta liczba może wzrosnąć nawet o 1200 procent. Jak to możliwe, śmierć rekinów wielorybich pozostaje niezauważona? Dlaczego zgony rekinów wielorybich umykają naszej uwadze? Głównym powodem jest brak dowodów. – Ciała ssaków morskich unoszą się na wodzie lub są wyrzucane na brzeg, więc problem jest bardziej widoczny – tłumaczy dr Freya Womersley. Rekiny jednak mają ujemną pływalność, co oznacza, że po śmierci opadają na dno oceanu. To sprawia, że skala szkód wyrządzanych przez duże statki rekinom wielorybim może być poważnie niedoszacowana. Wiele osobników, które zderzyły się z mniejszymi jednostkami, nosi widoczne blizny. – Rekiny wielorybie są duże i dość odporne, więc jeśli doznają urazu, który nie zagraża życiu, często potrafią się zregenerować – mówi dr Heithaus. – Ale jeśli zostaną uderzone przez ogromny statek, nie mają szans na przeżycie. Nie wiadomo, czy liczba zabitych osobników wpływa już na ogólną populację gatunku. Każdego roku ponad 400 rekinów gromadzi się u wybrzeży meksykańskiego półwyspu Jukatan, a niemal 500 osobników zidentyfikowano u wybrzeży Madagaskaru. – Staramy się złożyć tę układankę kawałek po kawałku, zanim będzie za późno, by uratować gatunek – podkreśla dr Womersley. Jak można chronić rekiny wielorybie? Istnieją już dwie sprawdzone metody, które skutecznie zapobiegają kolizjom statków ze ssakami morskimi: zmniejszenie prędkości jednostek oraz zmiana tras żeglugowych. Jak podkreśla dr Womersley, rządy, sektor morski, naukowcy i organizacje pozarządowe mogą wykorzystać tę wiedzę, by wspólnie chronić rekiny wielorybie. Na przykład w ramach symulacji ruchu statków badanie wykazało, że zmniejszenie prędkości o 75% wydłuża czas podróży zaledwie o 5%, a jednocześnie znacząco zwiększa szanse, że kapitanowie zauważą rekina i zdołają go ominąć. Inna symulacja pokazała, że zmiana trasy statku wokół kluczowych siedlisk była jeszcze mniej uciążliwa – czas podróży wzrósł tylko o 0,5%, czyli średnio zaledwie o 2,4 godziny na jednostkę. Dr Michael Heithaus był zaskoczony, jak niewielkie zmiany mogą mieć ogromne znaczenie dla ochrony gatunku, a przy tym nie wpływają negatywnie na przemysł żeglugowy. – To sytuacja, w której zyskuje i przyroda, i człowiek, bez konieczności ponoszenia dużych kosztów – mówi. Dodaje, że ludzie są zwykle skłonni wprowadzać drobne zmiany, jeśli mają one realny wpływ, zwłaszcza w przypadku tak wyjątkowego gatunku jak rekin wielorybi, który generuje miliony dolarów rocznie dla lokalnych społeczności dzięki ekoturystyce. Womersley zaznacza, że skuteczne mogłoby być również wyznaczenie stref, do których statki nie miałyby wstępu – czasowo, sezonowo lub w momencie, gdy w danym miejscu pojawi się określona liczba rekinów. To rozwiązanie mogłoby poprawić bezpieczeństwo nie tylko dla rekinów wielorybich, ale także dla wielu innych morskich gatunków. Przykładem może być wschodnie wybrzeże USA, gdzie w określonych porach roku obowiązują limity prędkości, mające chronić zagrożone wyginięciem wale biskajskie północnoatlantyckie. – Mamy obowiązek chronić jeden z najpiękniejszych i najbardziej fascynujących gatunków na świecie, który żyje na Ziemi miliony lat – znacznie dłużej niż człowiek – podsumowuje dr Womersley. Źródło: National Geographic, Global Fishing Watch, University of Southampton Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Co się stało z zimnymi wodami oceanicznymi Panamy? Po raz pierwszy nie wypłynęły na powierzchnię
Po raz pierwszy od 40 lat zanikło naturalne zjawisko, które wypycha zimne, odżywcze wody na powierzchnię oceanu. To kryzys dla Panamy, które może borykać się z wyższą niż zwykle temperaturą i ograniczeniem ilości ryb. Co stało się z upwellingiem i jaki ma to wpływ na klimat całej Ziemi?
W 2025 roku w Zatoce Panamskiej po raz pierwszy nie zaobserwowano zjawiska upwellingu, który ma ogromny wpływ na klimat regionu. Naukowcy ze Smithsonian Tropical Research Institute twierdzą, że przyczyną może być osłabienie pasatów. Czym jest upwelling? Upwelling zachodzący u wybrzeży Panamy jest zjawiskiem, w którym zimne i bogate w wartości odżywcze wody z głębin oceanu unoszą się na jego powierzchnię. Łagodzą klimat na plażach tropikalnego kraju, dbają o wysoką populację ważnych dla ekonomii Panamy ryb oraz chronią zjawiskowe rafy koralowe przed stresem termicznym i katastrofalnym w skutkach bieleniem. Wypiętrzanie się wody to zjawisko spotykane na całym świecie, a na mniejszą skalę upwelling zachodzi także w Bałtyku. Naukowcy badali to niezwykłe tropikalne zjawisko oceaniczne. Ustalili, że trwająca od stycznia do kwietnia cyrkulacja w Zatoce Panamskiej jest stałym elementem klimatu, rokrocznie występującym w od co najmniej 40 lat, a być może wiele, wiele dłużej. Do czasu. Czemu cyrkulacja wód zanikła? W 2025 roku upwelling nie nastąpił. Odkrycie to opisali naukowcy ze Smithsonian Tropical Research Institute w prestiżowym czasopiśmie „PNAS”. Powstało pytanie: co się z nim stało? Ich analiza wskazuje, że za zanik zjawiska odpowiada osłabienie pasatów – stałych wiatrów wiejących od zwrotników ku równikowi. Te zmieniają się w wyniku globalnego ocieplenia, ponieważ nagrzewający się ocean zakłóca mechanizm ich powstawania. Związek z pasatami mają także znane, powtarzające się w kilkuletnich interwałach interesujące zjawiska pogodowo-oceaniczne znane jako El Niño i La Niña. Mimo tego upwelling w Zatoce Panamskiej jeszcze nigdy nie zanikł. Wypiętrzanie wody a klimat całej Ziemi To wydarzenie zwraca uwagę naukowców na fakt, że tropikalne systemy wypiętrzania wód są słabo monitorowane, mimo ich ogromnego znaczenia dla globalnej ekologii i gospodarki. Obserwowanie i dokumentowanie takich zmian może pomóc w tworzeniu lepszych modeli klimatycznych i umożliwić bardziej precyzyjne przewidywanie skutków globalnego ocieplenia na całym świecie. Zaniknięcie upwellingu może być niestety jednym z nich. Źródła: phys.org, STRI Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Podróż przez największy i najbardziej zróżnicowany ocean Ziemi
Ocean Spokojny nie zawsze wyglądał tak, jak dziś. Jego dno wciąż się zmienia – każdego roku w wyniku erupcji podwodnych wulkanów powstają nowe wyspy, a inne znikają pod powierzchnią wody. Pacyfik najpewniej kryje w sobie także nieodkryte gatunki, gdyż dotąd zbadaliśmy niewielką część jego głębin. To ocean, który wciąż pisze swoją historię, a my dopiero uczymy się ją czytać.
Spis treści: Powierzchnia i głębokość Oceanu Spokojnego Wyspy Oceanu Spokojnego – mozaika kultur i przyrody Klimat i zjawiska pogodowe Oceanu Spokojnego Życie w Oceanie Spokojnym – ekosystemy i bioróżnorodność Znaczenie Oceanu Spokojnego dla człowieka Ocean Spokojny, znany jest również jako Pacyfik lub Ocean Wielki. Jego nazwa ma swoje źródła w czasach wielkich odkryć geograficznych. W 1520 roku portugalski żeglarz Ferdynand Magellan przepłynął przez cieśninę nazwaną później jego imieniem i wypłynął na rozległy, spokojny wówczas akwen. Zachwycony stosunkowo łagodną pogodą i brakiem gwałtownych sztormów, nazwał go „Mar Pacifico”, co oznacza „morze spokojne”. Z biegiem czasu określenie to utrwaliło się w językach europejskich jako „Pacyfik” lub „Ocean Spokojny”. Alternatywna nazwa, Ocean Wielki, nawiązuje do imponującej powierzchni tego akwenu, który zajmuje niemal jedną trzecią całkowitej powierzchni Ziemi. Warto jednak pamiętać, że „spokojny” charakter jest w dużej mierze umowny. Pacyfik jest areną potężniejszych tajfunów, burz tropikalnych i tsunami. Nazwa nadana przez Magellana oddaje raczej chwilowe wrażenie żeglarza niż rzeczywistą naturę tego oceanu. Powierzchnia i głębokość Oceanu Spokojnego Ocean Spokojny jest absolutnym rekordzistą pod względem wielkości. Zajmuje około 155,6 miliona kilometrów kwadratowych, co stanowi blisko jedną trzecią całej powierzchni Ziemi i prawie połowę powierzchni wszystkich oceanów razem wziętych. Jego rozciągłość od wschodu do zachodu sięga około 19 800 kilometrów, co czyni go nie tylko największym, ale i najbardziej rozległym akwenem na planecie. Średnia głębokość wynosi około 4 280 metrów, ale w najgłębszym punkcie (Rowie Mariańskim) dno znajduje się na poziomie około 10 924 metrów. Można zatem śmiało wysnuć tezę, że również pod względem głębokości Pacyfik bije rekordy. Dno Oceanu Spokojnego jest niezwykle zróżnicowane – obok ogromnych równin abisalnych występują tam podmorskie góry wulkaniczne, grzbiety oceaniczne oraz głębokie rowy tektoniczne. Wiele z tych struktur jest efektem aktywności ognistego pierścienia Pacyfiku – strefy licznych trzęsień ziemi i erupcji wulkanów. Te imponujące rozmiary i zróżnicowana rzeźba dna mają ogromny wpływ na klimat, prądy oceaniczne i życie biologiczne, czyniąc Ocean Spokojny jednym z kluczowych regulatorów systemu klimatycznego naszej planety. Wyspy Oceanu Spokojnego – mozaika kultur i przyrody Na Oceanie Spokojnym znajduje się około 25 tysięcy wysp, tworzących niezwykle różnorodną mozaikę geograficzną, kulturową i przyrodniczą. Sporo z nich określanych jest zbiorczo mianem Oceanii, którą można podzielić na cztery główne regiony: Mikronezję, Melanezję, Polinezję i Nową Zelandię. Wyspy Pacyfiku powstawały w różny sposób – wiele z nich jest pochodzenia wulkanicznego, inne to atole koralowe. Wyspy wulkaniczne, takie jak Hawaje czy Fidżi, cechują się żyzną glebą i bujną roślinnością. Atolowe, jak Bora-Bora czy Kiribati, zachwycają turkusowymi lagunami i białymi plażami. Pod względem przyrodniczym wyspy te stanowią raj dla bioróżnorodności – od unikatowych gatunków ptaków po endemiczne rośliny i rafy koralowe. Wiele z nich jest dziś obszarami chronionymi, ale jednocześnie zagrożonymi przez podnoszenie się poziomu morza i zmiany klimatyczne. Klimat i zjawiska pogodowe Oceanu Spokojnego Ocean Spokojny odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu globalnego klimatu. Jego rozmiary sprawiają, że jest źródłem i moderatorem wielu zjawisk atmosferycznych, które oddziałują nie tylko na kraje położone nad jego brzegami, ale również na odległe rejony świata. Na Pacyfiku dominują pasaty – stałe wiatry wiejące ku równikowi, które mają ogromny wpływ na prądy oceaniczne i pogodę. W rejonach tropikalnych występują także monsuny oraz prądy ciepłe i zimne, takie jak Prąd Japoński czy Prąd Kalifornijski, które determinują warunki klimatyczne na dużych obszarach Azji, Ameryki Północnej i Południowej. Mimo swojej nazwy Ocean Spokojny jest miejscem narodzin potężnych tajfunów, które regularnie uderzają w wyspy Pacyfiku oraz wybrzeża Azji. To akwen o ogromnym znaczeniu meteorologicznym, którego wpływ odczuwalny jest na całym globie. Życie w Oceanie Spokojnym – ekosystemy i bioróżnorodność Ocean Spokojny jest jednym z najbogatszych ekosystemów na Ziemi. Rozciąga się od zimnych wód Arktyki po tropikalne rejony w pobliżu równika, obejmując różnorodne strefy klimatyczne i siedliska. Rafy koralowe Pacyfiku (m.in. Wielka Rafa Koralowa czy rafy Mikronezji) są domem dla tysięcy gatunków ryb, bezkręgowców, roślin morskich i mikroorganizmów. To jedne z najbardziej złożonych ekosystemów na świecie, odgrywające kluczową rolę w produkcji tlenu i ochronie wybrzeży przed erozją. W otwartych wodach żyją wielkie ssaki morskie, takie jak humbaki, orki i płetwale błękitne. Liczne gatunki rekinów, w tym żarłacze białe i młoty, polują w bogatych łowiskach Pacyfiku. Niestety, bioróżnorodność Pacyfiku jest zagrożona przez przełowienie, zanieczyszczenia oraz zmiany klimatyczne. Wiele organizmów, od koralowców po żółwie morskie, znajduje się na listach gatunków zagrożonych, co wymaga intensywnych działań ochronnych. Znaczenie Oceanu Spokojnego dla człowieka Ocean Spokojny ma ogromne znaczenie gospodarcze, kulturowe i strategiczne. Jest kluczowym obszarem handlu międzynarodowego – przez jego wody przebiegają najważniejsze morskie szlaki transportowe łączące Azję z Ameryką Północną, Australią i innymi regionami świata. Pacyfik to także źródło zasobów naturalnych. Bogate łowiska zapewniają ogromne ilości ryb i owoców morza, będących podstawą diety i gospodarki wielu państw regionu. Dno oceanu kryje złoża surowców mineralnych, takich jak mangan, nikiel czy kobalt, a także potencjał energetyczny w postaci fal, pływów i energii geotermalnej z rejonów wulkanicznych. Turystyka w rejonie Oceanu Spokojnego rozwija się dynamicznie – egzotyczne wyspy, rafy koralowe i tropikalne plaże przyciągają miliony turystów rocznie. To także obszar o dużym znaczeniu dla badań naukowych – zarówno w dziedzinie oceanografii, jak i klimatologii czy biologii. Pod względem geopolitycznym Pacyfik jest bardzo ważnym obszarem na mapie świata. Liczne porty, bazy wojskowe i strefy ekonomiczne czynią go jednym z kluczowych obszarów strategicznych XXI wieku. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Odkryto nowy gatunek „robaka głębinowego”. Przez lata wymykał się badaczom
W głębinach oceanu odkryto stworzenie, którego ruchy przypominają latający dywan. Przez lata pozostawało poza zasięgiem naukowców, aż w końcu udało się je opisać. Co to za tajemniczy robak?
W tym artykule: Nowy robak głębinowy w Pacyfiku Zaskakujące odkrycie u wybrzeży Kostaryki Życie na dnie oceanu Co łączy kosmos i oceany? Oba te światy wciąż nie są w pełni zbadane przez człowieka. W przypadku mórz może to wręcz zaskakiwać. W końcu powierzchnię naszej planety w większości pokrywa woda. Ba, to właśnie w wodzie miało rozpocząć się życie na Ziemi. Nowy robak głębinowy w Pacyfiku W morzach i oceanach dosłownie roi się od nieznanych form życia. Według badaczy nie znamy nawet połowy z nich. I rzeczywiście każdego roku biolodzy morscy informują o odkryciach nowych podgatunków lub stworzeń zupełnie nam wcześniej nieznanych. Niedawno do listy świeżynek dołączył Pectinereis strickrotti, czyli nowy gatunek z rodziny morskich zwierząt zwanych nereidami. Co o nim wiemy? Naukowcy odkryli Pectinereis strickrotti w Kostaryce. Nieznany do tej pory okaz znajdował się w podwodnym wycieku metanu, około 80 km od wybrzeża. Miejsce odkrycia nie było przypadkowe. Przed osiągnięciem dojrzałości płciowej nereidy zamieszkują części dna morskiego, w których gaz cieplarniany ucieka ze skał i osadów w postaci pęcherzyków. Dopiero jako dorosłe wypływają ze swoich domów, aby znaleźć partnerów i złożyć ikrę. Zaskakujące odkrycie u wybrzeży Kostaryki Pectinereis strickkrotti po raz pierwszy zaobserwowała w 2009 roku załoga łodzi podwodnej HOV Alvin. Podwodny pojazd badawczy, będący własnością Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, odegrał swoją rolę także w odkryciu wraku Titanica. – Kiedy zobaczyliśmy to coś, od razu zaczęliśmy pytać, co to jest. Kręgowiec? Jakaś dziwna ryba? Mieliśmy niewyraźny obraz i tyle, ale byliśmy bardzo zaintrygowani – mówi „PopSci” główny pilot Alvina Bruce Strickrott. Zespół powrócił do wybrzeży Kostaryki w 2018 r. Wówczas podczas nurkowania trafili na sześć lub więcej osobników niezidentyfikowanego gatunku. Wyglądały tak samo jak te w 2009 r. Załoga zebrała kilka okazów w pojemniki próżniowe. Wykonała też serię zdjęć i filmów, aby formalnie opisać nowy gatunek. Nowy gatunek nereid został opisany na łamach czasopisma „PLOS ONE”. Z artykułu dowiadujemy się na przykład, że P. strickrotti mierzy około 10 cm długości. Jego podłużne ciało porastają pierzaste wyrostki zakończone skrzelami. To parapodia, które pomagają mu pływać. Samce mają również duże kolce na końcach ogonów, co według zespołu może mieć związek z rozmnażaniem. To się dzieje naprawdę. Orka sama zabiła żarłacza białego. Pierwszy udokumentowany przypadek Do czego zdolna jest orka? Jak się okazuje, drapieżnik ten potrafi samodzielne zabić i wypatroszyć żarłacza białego. Aż trudno uwierzyć, ile czasu trwa cała taka „operacja”. Życie na dnie oceanu Jako że stworzenie to żyje na głębokości prawie kilometra, gdzie panuje ciemność, jest ślepe. Jak więc radzi sobie w odmętach Pacyfiku? Naukowcy sugerują, że żyjątko ma najprawdopodobniej wyostrzone zmysły węchu i dotyku. To pomaga mu przemieszczać się w ciemności i unikać zagrożeń. Prawdopodobnie odżywia się bakteriami i innymi nereidami. Konsumpcję ma mu umożliwiać zestaw solidnych szczęk w kształcie szczypiec. – Pływają powoli, ale kiedy naprawdę chcą się poruszyć, zaczynają falować prawie jak żywy magiczny dywan. Pierwszą rzeczą, która naprawdę rzuciła mi się w oczy, była ich szybkość – wspomina Strickrott. Nieznane do tej pory stworzenie zostało nazwane właśnie na cześć Strickrotta. To uhonorowanie jego pracy jako pilota, która odegrała kluczową rolę w odkryciu. Co ciekawe, to niejedyne zwierzę noszące jego nazwisko. Wcześniej otrzymała je także Eptitretus strickrotti, śluzica zamieszkująca głębiny morskie. Biolodzy morscy planują ponownie wyruszyć w morze jeszcze w tym roku. Tym razem chcą zbadać głębokie wycieki metanu u wybrzeży Alaski i Chile. Źródła: PopSci; PLOS ONE. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
„Kosmiczna ryba" z głębin zadziwia naukowców. Ma oczy jak zielone lasery
Jej głowa jest przezroczysta, a oczy przypominają świecące kule. Dla biologów to jedna z najbardziej niezwykłych głębinowych ryb. Co wiemy o tym tajemniczym mieszkańcu ciemnych odmętów?
W tym artykule: Rzadko spotykana ryba na nagraniu Co je „kosmiczna ryba”? Biolodzy morscy z Instytutu Badawczego Akwarium Monterey Bay (MBARI) opublikowali pierwsze nagranie gigantycznej meduzy-giganta. Zwierzę jest tak rzadkie, że od czasu odkrycia naukowcy zetknęli się z nim tylko około 100 razy. To niejedyny sukces badaczy z Kalifornii w ostatnich tygodniach. Dzięki zdalnie sterowanym łodziom podwodnym udało im się również nagrać wyjątkową rybę, którą internauci szybko porównali do kosmitów. To dlatego, że ma przezroczystą głowę i dwie świecące, zielone kule zamiast typowych oczu. Wędkarz złowił rybę, która wygląda jak tortilla. Co to za okaz? Amerykanin myślał na początku, że złowił plastikową siatkę. Chwilę później mocno się zdziwił. Rzadko spotykana ryba na nagraniu Macropinna microstoma żyje na głębokości ponad 6 tys. metrów, przez co odkryto ją dopiero w 1939 r. Tę nietypową rybę łatwo rozpoznać po charakterystycznych oczach. To dzięki nim zwierzę radzi sobie w tak surowym środowisku. Biolodzy ewolucyjni tłumaczą, że oczy M. microstoma są typowe dla stworzeń głębinowych. Składają się z wielowarstwowej siatkówki i dużej soczewki, co pozwala im wykryć maksymalną ilość światła w jednym kierunku. W miejscu, do którego nie dociera światło słoneczne to szczególnie cenna zdolność. Na nagraniu opublikowanym przez MBARI widać, jak z bliska wygląda „kosmiczna ryba” i jak porusza się w swoim środowisku naturalnym. https://www.youtube.com/watch?v=Akv36y8WLYA Do 2019 r. naukowcy byli przekonani, że „kosmiczna ryba” ma nieruchome oczy, które pozwalają jej patrzeć tylko w jednym kierunku, bezpośrednio nad głowę. Przeprowadzone dwa lata temu badania wykazały jednak, że gałki oczne M. microstoma mogą się obracać, co znacznie ułatwia jej szukanie pożywienia i patrzenie na to, co je. Zdarza się, że stworzenie pływa w płytszych wodach, do których dociera światło. Wtedy również przydają się ruchome oczy – ryba nie musi patrzeć w słońce i zamiast tego skupia się na tym, co widzi przed sobą. Im wyższe partie oceanu, tym lepsza widoczność. „Zmiennokształtna” ryba zaobserwowana po raz pierwszy od 100 lat. Zauważono ją u wybrzeży Kalifornii Uczestnicy podwodnej ekspedycji naukowej w zatoce Monterey mieli niesłychane szczęście. Udało im się zaobserwować rzadką „zmiennokształtną” rybę. Ten gatunek od lat wprawia naukowców... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7cf9612758b51c499576a3c16218a009dc2f78c8-78f76a1.jpeg" width="938" height="528" alt="Wielorybinkowate żyją na dużych głębokościach, więc spotkania z nimi to rzadkość (fot. Monterey Bay Aquarium Research Institute)" title="Wielorybinkowate żyją na dużych głębokościach, więc spotkania z nimi to rzadkość (fot. Monterey Bay Aquarium Research Institute)" /> Co je „kosmiczna ryba”? Nie tylko świecące, zielone kule pomagają przetrwać zwierzęciu w tych trudnych warunkach. Biolodzy morscy odkryli dodatkowo, że dzięki swoim dużym płaskim płetwom ryba jest w stanie pozostać nieruchoma w wodzie – to sprzyja nie tylko polowaniu, ale także ukrywaniu się przed innymi drapieżnikami. A skoro o jedzeniu mowa... Mimo że wygląd M. microstoma może przerażać, to jej dieta nie jest szczególnie spektakularna i ogranicza się głównie do planktonu, meduz i mniejszych od siebie ryb. Stworzenie czeka, aż żywy pokarm pojawi się w pobliżu, a następnie błyskawicznie atakuje. Część naukowców sugeruje, że oczy tej nietypowej ryby mogą być wyposażone w specjalny flirt, który pozwala im wykrywać bioluminescencję małych rybek i meduz. Źródło: CNET
Badacze z Tokio ujawnili sekret najstarszych rejsów po Pacyfiku
Ponad 30 tys. lat temu ludzie zasiedlili wyspy Japonii, choć nie mieli map, ani kompasów. Japońscy naukowcy ruszyli ich śladem, by rozwiązać tę archeologiczną zagadkę. Przemierzyli setki kilometrów w replice łodzi.
Spis treści: Archeologia eksperymentalna daje odpowiedź Tratwa czy dłubanka? Już wszystko jest jasne Na wyspach południowej Japonii ludzie pojawili się około 30 tys. lat temu. Przepłynęli morze bez map, specjalistycznych narzędzi i nowoczesnych łodzi. Trafili tam z obszaru dzisiejszego Tajwanu. Naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego postanowili sprawdzić, jakie łodzie wykorzystano w tym celu. Swoje wniosku opublikowali na łamach czasopisma „Science Advances”. Archeologia eksperymentalna daje odpowiedź Aby dowiedzieć się, w jaki sposób dokładnie odbyła się ta heroiczna przeprawa, badacze przeprowadzili różne symulacje i eksperymenty. Wykorzystali też fizyczne rekonstrukcje jednostek pływających. Na potrzeby badań eksperci udali się też w rejs po Pacyfiku na dystansie 200 km. Teraz uważają, że zebrali dość informacji, by z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, jak ta podróż ludzi przebiegała 30 tys. lat temu. – Dowody archeologiczne, takie jak szczątki i artefakty, nie dają pełnego obrazu sytuacji, ponieważ morze ma to do siebie, że je niszczy. Dlatego zwróciliśmy się ku archeologii eksperymentalnej, podobnej do wyprawy Kon-Tiki z 1947 roku, zorganizowanej przez norweskiego odkrywcę Thora Heyerdahla – opowiada szef projektu, prof. Yousuke Kaifu z Uniwersytetu Tokijskiego. Tratwa czy dłubanka? Już wszystko jest jasne Długo uważano, że głównym kandydatem do tak wczesnych podróży morskich były tratwy bambusowe. Była to popularna, choć nieudowodniona hipoteza. Z eksperymentów wynika, że nie były w stanie sprostać silnym prądom morskim. Z trudnymi warunkami morskimi poradziła sobie natomiast świetnie dłubanka wykonana z jednego pnia cedru japońskiego. Taką łódź powstaje z wyżłobionego pnia drzewa. Replikę wykonano wyłącznie z użyciem kamiennych narzędzi z epoki. Jednostka miała 7,5 m długości. – Dłubanka była naszym ostatnim kandydatem spośród możliwych paleolitycznych jednostek pływających w tym regionie – podkreślił prof. Kaifu. W jego ocenie ówcześni ludzie musieli być doświadczonymi wioślarzami, posiadającymi skuteczne strategie i silną wolę odkrywania nieznanego. Aby zrozumieć, czy takie podróże po oceanie mogły się odbyć, zespół wykorzystał również zaawansowane modele oceaniczne do symulacji setek wirtualnych rejsów. Symulacje te testowały różne punkty wyjścia, pory roku i strategie wiosłowania w nowoczesnych i starożytnych warunkach oceanicznych. Symulacje pomogły wypełnić luki, których nie udałoby się wypełnić w ramach jednorazowego eksperymentu. Wykazały one, że wypłynięcie z północnej części Tajwanu dawało większe szanse powodzenia niż z południa. Było to związane z silnymi prądami morskimi. Źródło: Science Advances i Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rzut kotwicą to nie błahostka. Jej stosowanie zagraża przyrodzie Antarktyki
Statki turystyczne zapuszczają się coraz śmielej w obszary Antarktyki. Dopływają do miejsc, które kiedyś były niedostępne. Przyrodnicy ustalili właśnie, że już samo rzucenie kotwicy poważnie dewastuje morską przyrodę.
Spis treści: „Blizny” spowodowane przez kotwice Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki Kotwice to kluczowe wyposażenie statków. Służą do unieruchamiania jednostek poprzez zakotwiczenie o dno akwenu. Ich waga i rozmiary imponują – najcięższe ważą kilkadziesiąt ton, nie licząc łańcucha. Nie dziwne więc, że taki sprzęt jest w stanie siać spustoszenie w środowisku morskim. „Blizny” spowodowane przez kotwice Statki pływają po wszystkich oceanach. Nawet najbardziej odległe wody nie są dla nich niedostępne. Kiedy rzucają kotwicę, pozostawiają po sobie ślad. Kotwiczenie może nie tylko zakłócać życie morskie, ale także uszkadzać podmorskie kable lub rurociągi. Teraz międzynarodowy zespół naukowców zebrał pierwsze informacje dotyczące kotwiczenia i uszkodzeń spowodowanych przez łańcuchy w wodach Antarktyki. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Conservation Science”. View oEmbed on the source website – Działania na Antarktydzie podlegają wielu surowym przepisom dotyczącym ochrony środowiska, jednak kotwiczenie statków jest prawie całkowicie nieuregulowane – powiedział pierwszy autor Matthew Mulrennan, naukowiec badający morza i założyciel KOLOSSAL, organizacji non-profit zajmującej się ochroną oceanów w Kalifornii. Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki W tym roku naukowcy wykorzystali podwodne kamery do obserwacji dna morskiego w 36 miejscach na Półwyspie Antarktycznym i wyspie Georgia Południowa. Materiał filmowy rejestrowano blisko powierzchni, w toni wodnej i metr nad dnem morskim. Co udało się dostrzec? Faktycznie, tam, gdzie statki rzucały kotwice, widoczne były ślady. Na podłożu dna oceanicznego można zauważyć m.in. rowki i osady błota powstałe w wyniku wyciągania kotwic. I co chyba najważniejsze: w miejscach, gdzie doszło do naruszenia, nie było prawie żadnego życia morskiego. Badacze zaobserwowali tam zgniecione kolonie gąbek i brak biomasy. Życie morskie kwitło dopiero nieco dalej od miejsc kotwiczenia. Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki Okazuje się zatem, że eskapady antarktyczne mogą mieć poważny wpływ na podwodną przyrodę. Wiele gatunków organizmów żyjących w Antarktyce na głębokościach, na których można się zakotwiczyć, rośnie powoli i są to gatunki endemiczne. Kotwice to też potencjalne zagrożenie dla rozgwiazd antarktycznych, gigantycznych ośmiornic czy pająków morskich. – Wiemy, że skutki kotwiczenia w tropikalnych rafach mogą utrzymywać się przez dekadę. W mulistych osadach ślady kotwiczenia są nadal widoczne nawet po upływie dziesięciu lat – zauważyła współautorka publikacji, dr Sally Watson, geofizyk morski z Narodowego Instytutu Badań Wody i Atmosfery w Nowej Zelandii. Zaznaczyła, że organizmy w zimnych wodach rosną znacznie wolniej niż w cieplejszych temperaturach. Dlatego te w rejonie Antarktyki odbudowują się zdecydowanie dłużej. Eksperci sądzą, że kotwiczenie jest najbardziej pomijanym problemem ochrony oceanów pod względem globalnego zakłócenia dna morskiego. Szkody, które wyrządza, można porównać do trałowania dennego, czyli połowów polegających na ciągnięciu obciążonej sieci od samego dna morskiego. Źródło: Frontiers in Conservation Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pająki morskie „napędzane” metanem odkryto w Kalifornii
Nowo odkryte pająki morskie z rodzaju Sericosura, żyjące u wybrzeży Kalifornii, nie polują na ofiary, lecz „pasą się” na bakteriach przetwarzających metan. Mogą odgrywać istotną rolę w cyklu emisji metanu, a ich nietypowe zwyczaje żywieniowe zaskoczyły naukowców.
Spis treści Odkrycie nowych gatunków pająków morskich u wybrzeży USA Bakterie na egzoszkieletach jako źródło pożywienia Jak bakterie metanowe przetwarzają gaz w energię? Pająki morskie nie są pająkami Żyjące u wybrzeża USA kikutnice, zwane potocznie pająkami morskimi, zaskoczyły badaczy. Stworzenia te wykorzystują bakterie metanowe i „pasą się” na odżywczych związkach produkowanych przez te mikroorganizmy. Odkrycie nowych gatunków pająków morskich u wybrzeży USA Nowe badania, opublikowane w „Proceedings of the National Academy of Sciences” opisują niezwykłe odkrycie trzech nieznanych dotąd gatunków pająków morskich z rodzaju Sericosura, żyjących na dnie Oceanu Spokojnego u wybrzeży USA. Te niewielkie, półprzezroczyste stworzenia, mierzące zaledwie 1 cm długości, zamieszkują głębinowe środowiska z wyciekami metanu, gdzie gaz ten ulatnia się z osadów dennych w postaci pęcherzyków. Bakterie na egzoszkieletach jako źródło pożywienia Zamiast polować na ofiary (meduzy lub inne pająki morskie), nowo odkryte gatunki wykształciły unikatowy sposób odżywiania. Żyją w symbiozie z bakteriami metanotroficznymi (żywiącymi się metanem), które przekształcają metan oraz tlen w cukry i tłuszcze. Bakterie te osiadają na egzoszkieletach pająków, które „pasą się” na ich koloniach, skubiąc substancje ożywcze. To strategia żywieniowa dotąd niespotykana u tych morskich stworzeń. Według głównej autorki badania, profesor Shany Goffredi z Occidental College w Los Angeles, to zjawisko może mieć duże znaczenie ekologiczne. Bakterie żyjące na pająkach przyczyniają się do przekształcania metanu, jednego z najsilniejszych gazów cieplarnianych, w związki nieszkodliwe dla atmosfery. Oznacza to, że nawet tak drobne organizmy mogą odgrywać istotną rolę w ochronie klimatu. Jak bakterie metanowe przetwarzają gaz w energię? Ekosystem głębinowy, w którym żyją nowo odkryte pająki, nie korzysta z energii słonecznej jako źródła energii leżącego u podstaw łańcucha pokarmowego. Zamiast tego mikroorganizmy tam żyjące wykorzystują reakcje chemiczne – m.in. z udziałem metanu – jako źródło energii. Mikroby odżywiające się metanem kolonizują inne organizmy morskie, aby utrzymać się w pobliżu źródła gazu. Analiza izotopowa potwierdziła, że bakterie są dla pająków nie tylko „pasażerami na gapę”, ale stanowią ich pokarm. Co ciekawe, pająki te wykazują także nietypowy sposób rozmnażania. Samice wyrzucają jaja w toń wodną, a samce zbierają je w wiązki przypominające bransoletki, które noszą wokół odnóży. Po wykluciu, młode pajączki przejmują mikrobiotę bakterii metanowych od ojców – podobnie jak u ludzi przekazywane są bakterie jelitowe z matki na dziecko. Pająki morskie nie są pająkami Pająki morskie to potoczne określenie kikutnic – licznej gromady stawonogów, zamieszkujących baseny Morza Śródziemnego, Morza Karaibskiego a także Ocean Arktyczny i Antarktyczny. Istnieje ponad 1300 gatunków kikutnic, żyjących na różnych głębokościach, także w ekstremalnych warunkach głębinowych. Charakteryzują się drobnym, często zredukowanym ciałem i bardzo długimi, cienkimi odnóżami, co nadaje im pajęczakowaty wygląd, choć nie są prawdziwymi pająkami. Ich ciało składa się z głowotułowia i odwłoka, który często jest szczątkowy. Oddychają i wydalają przez powierzchnię ciała lub odnóża, ponieważ nie mają typowych układów oddechowego ani wydalniczego. Źródło: CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten film zmieni sposób, w jaki patrzymy na oceany. David Attenborough powraca z nową produkcją
Niedawno obchodził 99. urodziny, lecz nie przestaje pracować. Najnowszy film Davida Attenborough to hołd złożony oceanom. Pełną spektakularnych ujęć produkcję można już oglądać na kanale National Geographic.
Spis treści Filmowa podróż po najbogatszych ekosystemach Ziemi David Attenborough o zagrożeniach i nadziei dla oceanów Dlaczego ocean to najważniejsze środowisko na Ziemi? Czy jest zagrożony? Jak możemy go chronić? Na te i inne pytania, jak zwykle w fascynujący sposób, odpowiada David Attenborough w swoim najnowszym filmie. „David Attenborough: Świat Oceanów” można już oglądać w streamingu, na kanale National Geographic. Filmowa podróż po najbogatszych ekosystemach Ziemi David Attenborough 8 maja obchodził swoje 99 urodziny. Wtedy też miała miejsce kinowa premiera „Świata Oceanów”. W streamingu film ukazuje się 8 czerwca, w Światowy Dzień Oceanów. Słynny przyrodnik uświadamia w nim ogromne znaczenie oceanów i ogromne zagrożenia, jakich doświadczają z ręki człowieka. „David Attenborough: Świat Oceanów” to film pełen niezwykłych ujęć z najbogatszych oceanicznych ekosystemów: lasów wodorostów, podwodnych łąk, raf koralowych, ukrytych pod wodą łańcuchów górskich i żyznych wód Oceanu Arktycznego. Oglądając film można bez trudu uwierzyć słowom Davida Attenborough, który opowiada, że piękno raf koralowych podczas pierwszego w życiu nurkowania sprawiło, iż zapomniał o oddychaniu. David Attenborough o zagrożeniach i nadziei dla oceanów Piękne ujęcia pełnej życia przyrody to jednak nie jedyny szczególny widok, jaki możemy zobaczyć w filmie. Po raz pierwszy szczegółowo pokazuje on, jak wygląda rybołówstwo za pomocą włoków – wielkich sieci ciągniętych po morskim dnie. Attenborough udowadnia jak ogromnym zagrożeniem jest tzw. denne trałowanie i ogólnie – przełowienie oceanów. Przyrodnik podkreśla jednak, że nadzieja dla oceanów istnieje, a ich przyszłość nie musi rysować się w ciemnych barwach. Film pięknie ukazuje odradzające się ekosystemy w rezerwatach morskich i ich wpływ na przyrodę daleko poza ich granicami. Podkreśla, że do roku 2030 powinniśmy objąć ochroną 30% oceanów. „David Attenborough: Świat Oceanów”, jak zwykle w przypadku produkcji firmowanych nazwiskiem słynnego przyrodnika, to film zrobiony bez kompromisów. Zdjęcia realizowano przez ponad dwa lata na całym świecie, w ponad 50 lokalizacjach. Między innymi na Hawajach, Alasce, w RPA, Wielkiej Brytanii, USA, Portugalii, Egipcie, Indonezji, w Australii, na wodach wokół Antarktydy. Film opiera się na najnowszych badaniach naukowych i powstał we współpracy z ekspertami, w tym Enrikiem Salą, założycielem National Geographic Pristine Seas. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Ryba zagłady” trzy razy w ciągu tygodnia pojawiła się u wybrzeży Tasmanii i Nowej Zelandii
Wstęgor królewski według wierzeń ma zwiastować trzęsienie ziemi lub tsunami. To tylko przesądy, ale ta ogromna ryba jest tak rzadka, że zawsze wzbudza sensację. Wypływa na powierzchnię w wyjątkowych przypadkach i naukowcy nigdy nie przepuszczają okazji, by ją zbadać. Tym razem ocean wyrzucił aż trzy osobniki w krótkim czasie.
Spis treści Ocean wyrzucił trzy „ryby zagłady” blisko siebie Co sprawia, że wstęgor królewski jest tak niezwykły? W ciągu jednego tylko tygodnia na wybrzeżach Tasmanii i Nowej Zelandii morze wyrzuciło trzy gigantyczne wstęgory królewskie, znane również jako „ryby zagłady”. Te tajemnicze, głębinowe stworzenia od wieków budzą grozę i fascynację, a ich pojawienie się niektórzy traktują jako zapowiedź katastrofy naturalnej. Jednak naukowcy stanowczo odcinają się od tych mitów. Ocean wyrzucił trzy „ryby zagłady” blisko siebie Pierwszego z rybich kolosów znaleziono na zachodnim wybrzeżu Tasmanii. Kilka dni później dwa kolejne okazy, okaleczone przez ptaki, zostały wyrzucone przez fale w okolicach Dunedin i Christchurch w Nowej Zelandii. Ich obecność wzbudziła zainteresowanie opinii publicznej i mediów, które szybko przypomniały o silnym szczególnie w Japonii przesądzie głoszącym, że wstęgory pojawiają się przed trzęsieniami ziemi lub tsunami. To oczywiście tylko przesąd, choć przyjrzeli się mu naukowcy. Badanie z 2019 roku ostatecznie wykluczyło jakikolwiek związek między pojawianiem się wstęgorów a katastrofami naturalnymi. Co sprawia, że wstęgor królewski jest tak niezwykły? Niezwykły wygląd tych ryb i ich rzadkość prawdopodobnie zainspirowały dawne opowieści o morskich potworach i wężach i przesąd o „rybie zagłady”. Wstęgor królewski żyje na głębokości od 250 do 1000 metrów i niezwykle rzadko wypływa na powierzchnię. Każde jego pojawienie się wzbudza sensację nie tylko wśród okolicznej ludności i w mediach – również wśród naukowców. Ichtiolodzy nie przepuszczają żadnej okazji, by zbadać nawet martwe wstęgory wyrzucone przez fale. Andrew Stewart, ichtiolog z nowozelandzkiego Muzeum Te Papa, opisuje te ryby jako wręcz „nieziemskie”, o przepięknym, mieniącym się purpurowo i srebrzyście ubarwieniu. Muzeum planowało zbadać wyrzucone właśnie ryby. Niestety, dwa z trzech okazów miały uszkodzone głowy, co znacząco ogranicza możliwości badawcze. Właśnie w tej części ciała znajdują się wyjątkowe dla wstęgorów struktury anatomiczne – zęby, skrzela i kości ucha wewnętrznego. Wstęgory to najdłuższe znane ryby kostnoszkieletowe – mogą osiągać aż 8 metrów. Pływają, pionowo „wisząc” w wodzie. Fakt, że morze wyrzuca zawsze duże osobniki może świadczyć o tym, że wstęgory wypływają na powierzchnię u kresu swojego życia. Źródło: Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W oceanach zachodzi niepokojąca zmiana. I może mieć globalne konsekwencje
Zmiana przejrzystości wody – brzmi niewinnie? Ale według naukowców z Wielkiej Brytanii zjawisko to obejmuje już ponad 20% powierzchni oceanów i prowadzi do groźnych zmian w ekosystemie.
Spis treści Niepokojące ciemnienie oceanów Czym jest strefa eufotyczna? Przyczyny i potencjalne konsekwencje ciemnienia oceanów Z przejrzystością wody w oceanach dzieje się coś dziwnego. Zespół naukowców z Uniwersytetu Plymouth i Plymouth Marine Laboratory przeanalizował globalne dane z lat 2003–2022. Ogromne obszary wód, rozsiane po całym świecie, są coraz ciemniejsze. Konsekwencje tej zmiany są na razie niejasne, ale jej ogrom sprawia, że na pewno będą globalne. Niepokojące ciemnienie oceanów Oceanografowie z Wielkiej Brytanii przeanalizowali coroczne dane pochodzące z sensora MODIS Aqua, zainstalowanego na pokładzie amerykańskiego satelity Aqua. Sensor mierzy współczynnik tłumienia światła słonecznego, rozproszonego w wodach oceanów. To dokładny sposób, by określić, czy oceany uległy zaciemnieniu w ciągu ostatnich 20 lat oraz jaki wpływ miało to na głębokość tzw. stref eufotycznych na całym świecie. Wyniki są zatrważające. Zachodzi globalne, niepokojące zjawisko zaciemniania górnej warstwy oceanicznych wód, do której dociera światło słoneczne i która jest kluczowa dla życia morskiego. Współczynnik tłumienia światła w ciągu 20 lat wzrósł na obszarze 75 341 181 km², co stanowi aż 21% powierzchni światowych oceanów. Konsekwencją jest zmniejszenie głębokości strefy eufotycznej o ponad 50 metrów na powierzchni 32 449 129 km² (9% oceanów). Strefa eufotyczna – kolebka oceanicznego życia Strefa eufotyczna to górna warstwa oceanów, do której dociera wystarczająca ilość światła słonecznego, by mogła zachodzić fotosynteza. Sięga zazwyczaj do głębokości ok. 200 metrów. To najważniejsza część dla żywych organizmów – stanowi środowisko życia dla fitoplanktonu, który jest podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. W strefie eufotycznej powstaje także duża część tlenu obecnego w atmosferze i odbywa się pochłanianie dwutlenku węgla, co wpływa na klimat. Jej zdrowie i przejrzystość mają kluczowe znaczenie dla wodnej bioróżnorodności, rybołówstwa i życia także na lądzie. Przyczyny i potencjalne konsekwencje ciemnienia oceanów Zmniejszająca się głębokość strefy eufotycznej ograniczy możliwości fotosyntezy, co wpłynie na całą sieć troficzną oceanów. Mniej światła to mniej planktonu, a więc mniej pokarmu dla ryb i innych organizmów morskich. Choć organizmy głębinowe nie korzystają z fotosyntezy, też są uzależnione od materii organicznej opadającej z górnych warstw oceanu. Uboższa strefie eufotyczna oznacza mniejsze dostawy pokarmu do najciemniejszych zakątków oceanów. W wodach przybrzeżnych główną przyczyną zaciemnienia są zwiększone ilości substancji organicznych, osadów i składników odżywczych – odpowiada za to rolnictwo i opady. W głębi oceanów odpowiedzialne są zakwity glonów oraz wzrost temperatury powierzchni mórz. Dr Thomas Davies, jeden z autorów badania, podkreśla, że zmiany w przejrzystości wód mają wpływ na ekosystem całej planety. Ocean dostarcza nam tlenu, ryb i pomaga w walce ze zmianami klimatycznymi. Dlatego proces zaciemniania strefy eufotycznej jest niestety powodem do niepokoju. Źródło: Global Change Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zagadkowy Ford, mapa świata i bomby. Co kryje zatopiony USS Yorktown?
Amerykański lotniskowiec Yorktown, zmasakrowany w czasie II wojny światowej przez japońskie lotnictwo i okręt podwodny, zatonął. Teraz eksplorują go archeolodzy podwodni. Właśnie natknęli się w jego wraku na zagadkowy pojazd.
Spis treści: Zagadka zaginionego amerykańskiego lotniskowca Auto na dnie Pacyfiku Cały świat pod wodą Była to jedna z największych bitew morskich XX wieku. Jednocześnie był to punkt zwrotny w II wojnie światowej w zmaganiach między Japonią a USA. Mowa o bitwie pod Midway, która rozegrała się w dniach 3–7 czerwca 1942 roku. Zginęło w niej około 3500 żołnierzy, w miażdżącej przewadze – japońskich. Zagadka zaginionego amerykańskiego lotniskowca Mimo że w bitwie zwyciężyli Amerykanie, to również ponieśli straty. W wyniku ataków bombowych i torpedowych – zarówno prowadzonych przez samoloty, jak i okręt podwodny – zatonął lotniskowiec USS Yorktown. Okręt namierzył w 1998 roku eksplorator podwodny, dr Robert Ballard, który zasłynął między innymi zlokalizowaniem Titanica i Bismarcka. W kolejnych dekadach USS Yorktown był eksplorowany przez kilka misji, m.in. finansowanych przez National Geographic Society. Auto na dnie Pacyfiku Badania wraku lotniskowca na atolu Midway nadal trwają. W 2025 roku badaczom na statku Okeanos Explorer, wykorzystującym bezzałogowy pojazd podwodny, udało się zajrzeć na pokład hangaru zatopionego lotniskowca. To, co tam ujrzeli, zaskoczyło ich. Oczom osób zgromadzonych przed monitorami ukazała się karoseria czarnego samochodu osobowego. Wstępnie zidentyfikowano go jako Ford Super Deluxe „Woody” z lat 1940–41. Na zachowanej części przedniej tablicy rejestracyjnej widnieje napis „SHIP SERVICE _ NAVY”. Oznacza to, że samochód ten był prawdopodobnie używany przez kontradmirała Franka Jacka Fletchera, kapitana Elliotta Buckmastera lub innego załoganta statku. Cały świat pod wodą Innym ciekawym odkryciem dokonanym w kwietniu 2025 roku było zlokalizowane na pokładzie statku rodzaju malowidła. Przedstawia mapę całej Ziemi, na której oznaczono wszystkie podróże lotniskowca USS Yorktown. Jest to duży malunek – mierzy 12 na 3,5 metra. Była to duma marynarzy, bo przebieg służby lotniskowca pokazywał jego znaczenie w dziejach amerykańskiej marynarki. W czasie tego sezonu badawczego zadokumentowano również trzy bombowce nurkujące Douglas SBD Dauntless. Jeden z nich był gotowy do startu – spoczywał odwrócony z bombą przytwierdzoną do kadłuba. Ten typ samolotu był masowo stosowany przez Amerykanów w czasie II wojny światowej. Źródło: Ocean Explorer Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
NASA odkryła rekordowo wysoki wzrost poziomu mórz i oceanów. Jaka jest tego przyczyna?
Dzięki danym satelitarnym naukowcy ustalili, o ile podniósł się poziom wody w morzach i oceanach na Ziemi. Przebił prognozowany stan o niemal 2 milimetry. Ta różnica wygląda na niewielką. Mówimy jednak o ilości wody, która wypełniłaby ponad 180 tysięcy największych tankowców.
Spis treści: Ile wody mieści się w półcentymetrowej warstwie mórz i oceanów? Satelity na straży oceanów Ciepła woda wypiera lód – sprzężenie zwrotne w praktyce Zaskakujące skutki: fale morskie, powodzie, brak słodkiej wody Globalne ocieplenie nadal topi lodowce na Ziemi, co wywołuje nieustanny wzrost poziomu mórz. W ubiegłym roku poziom ten osiągnął nowe rekordy. Jednak, zdaniem oceanografów z NASA, w 2024 r. to nie globalne ocieplenie, lecz inny mechanizm wywołał największy wzrost objętości wody. – Każdy rok jest nieco inny, ale jasne jest, że ocean nadal się podnosi, a tempo wzrostu jest coraz szybsze. Mimo to zaobserwowany w 2024 roku poziom mórz i oceanów był wyższy, niż się spodziewaliśmy – powiedział oceanograf NASA Josh Willis. Ile wody mieści się w półcentymetrowej warstwie mórz i oceanów? Analizując wcześniejsze trendy, NASA przewidywała na 2024 rok wzrost o 0,43 cm, ale wyniósł on aż 0,59 cm. Te liczby nie wyglądają na niepokojące, ale przyjrzyjmy się przeliczeniu na objętość wody. Łączna powierzchnia ziemskich mórz i oceanów wynosi około 361 milionów kilometrów kwadratowych. To stanowi około 71% całkowitej powierzchni Ziemi. Oznacza to, że różnica między przewidywanym wzrostem a tym zaobserwowanym to około 579 miliardów metrów sześciennych wody. Ilość, która wypełniłaby 180 500 największych tankowców ropy naftowej (ULCC). A mówimy tylko o różnicy w prognozach. Bo jeśli policzymy łączny wzrost poziomu mórz i oceanów, który wyniósł 0,59 cm, wychodzi nam, że w 2024 roku do tych ogromnych akwenów trafiło około 2,13 biliona metrów sześciennych wody. Co mieści się w ponad – uwaga – 6,65 milionach największych tankowców ropy naftowej. Satelity na straży oceanów Dane, na których bazowali naukowcy prognozując wzrost, pochodzą z pomiarów wykonywanych przez pięć międzynarodowych satelitów od 1992 roku. Najnowszy z nich, Sentinel-6 Michaela Freilicha, jest w stanie mierzyć wysokość powierzchni morza z dokładnością do kilku centymetrów dla 90 procent oceanów na Ziemi. Ale skąd ten nagły wzrost poziomu wód? Naukowcy od dawna podejrzewali, że nieuwzględnione pętle sprzężenia zwrotnego przyspieszą wzrost poziomu morza ponad przewidywania, a teraz możemy być świadkami wyników. Do tej pory topniejące lodowce na Ziemi odpowiadały za dwie trzecie wzrostu poziomu morza każdego roku, ale w zeszłym roku niespodziewanie się to zmieniło. Ciepła woda wypiera lód – sprzężenie zwrotne w praktyce Amerykańska Agencja Kosmiczna odkryła, że w 2024 r. aż dwie trzecie wzrostu poziomu mórz było spowodowane rozszerzalnością cieplną ciekłej wody morskiej, mimo że utrata lodu lodowcowego również wciąż przyspiesza. Cieplejsza woda jest mniej gęsta, więc zajmuje więcej miejsca niż woda zimna – a po rekordowym ociepleniu atmosfery na Ziemi nasze oceany były najcieplejsze od trzech dekad. Należy wyjaśnić, że ziemskie oceany mają warstwy o różnych temperaturach. Najcieplejsze, a co za tym idzie najmniej gęste wody znajdują się bliżej powierzchni. Ale zwiększona energia cieplna w naszej atmosferze wywołuje więcej burz i szybsze wiatry, co – poza innymi niszczycielskimi skutkami – miesza wody oceanów, przez co szybciej wysyła więcej ciepła do niższych warstw, dodatkowo zwiększając temperatury oceanów i wynikający z tego wzrost poziomu morza. Zaskakujące skutki: fale morskie, powodzie, brak słodkiej wody Właśnie zmiany we wzorcach wiatru powodują, że niektóre obszary oceanu nagrzewają się dwa do trzech razy bardziej niż średnia globalna. Wynikające z tego morskie fale upałów zabijają miliardy stworzeń morskich i niszczą zależne od nich łowiska. Kolejnym negatywnym efektem takiego stanu rzeczy jest zwiększająca się liczba powodzi. Wraz ze wzrostem poziomu oceanów, zalewają one główne rzeki, takie jak Ganges, słoną wodą. A chociaż wody jest ogólnie więcej, to wymienione zjawiska drastycznie zmniejszają zasoby słodkiej wody dla ludzkości. Bez interwencji może to ostatecznie zmusić całe populacje do migracji w poszukiwaniu tego istotnego zasobu. Jak na razie jedynym sposobem na zmniejszenie tego wpływu jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Każdy ułamek stopnia, o jaki możemy zmniejszyć przyszłe ocieplenie, uratuje życie. Ale w czasach, gdy kolejne państwa ograniczają „zielone” programy, nie będzie to takie łatwe. Źródło: ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.