Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Odkryto największe cmentarzysko wielorybów na Ziemi. Podwodna nekropolia skrywa tajemnice sprzed milionów lat
Na dnie Oceanu Indyjskiego, w wiecznych ciemnościach i przy miażdżącym ciśnieniu, biolodzy morscy natrafili na coś, co budzi skojarzenia z zatopionym miastem umarłych. Wzdłuż gigantycznej szczeliny geologicznej spoczywają szczątki setek wielorybów. Najstarsze pamiętają czasy na długo przed pojawieniem się człowieka. To największe i najgłębiej położone cmentarzysko tych morskich gigantów, jakie kiedykolwiek udało się odnaleźć.
Wydaje się, że głębiny oceanu są sterylne i całkowicie pozbawione życia. Najnowsze odkrycie, opisane na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, otwiera oczy wszystkim niedowiarkom – pokazuje, że ekosystemy rowów oceanicznych mogą kryć niezwykłe skarby, które są jak starożytne księgi historii naszej planety. Co niezwykłego znaleźli naukowcy pod wodzą dr Xiaotonga Penga z Chińskiej Akademii Nauk? Otchłań pełna kości Międzynarodowa ekspedycja, korzystająca z załogowego okrętu podwodnego Fendouzhe (w ramach programu Global TREnD), eksplorowała Strefę Pęknięć Diamantina. To potężna struktura geologiczna oddzielająca Australię od Antarktydy, sięgająca ponad 7000 metrów głębokości. Tam, w lutym 2023 roku, badacze natrafili na prawdziwą podmorską anomalię. Na odcinku 1200 kilometrów skatalogowano aż 485 miejsc spoczynku wielorybów. Znaleziono tam 476 skamieniałych szkieletów oraz pięć aktywnych biologicznie ekosystemów. Co niezwykle intrygujące, zdecydowana większość odnalezionych szczątków to czaszki waleni dziobogłowych (zifiowatych) – rodziny zagadkowych, nurkujących na ekstremalne głębokości ssaków. Najstarsze wydobyte czaszki w tej strefie zostały datowane na niewiarygodne 5,26 miliona lat. Życie, które rodzi się ze śmierci Dla życia próbującego przetrwać na ekstremalnych głębokościach jakiekolwiek pożywienie jest towarem luksusowym. Nie ma się więc co dziwić, że w całkowitych ciemnościach, w temperaturze oscylującej w okolicach zera, opadający na dno martwy wieloryb (zjawisko to biolodzy nazywają z angielskiego whale fall) staje się tętniącą życiem oazą. To ogrom jedzenia i ciepła. Nawet na tak ekstremalnych głębokościach padlina napędza życie. Kości są systematycznie pożerane przez wyspecjalizowane wieloszczety z rodzaju Osedax (zwane potocznie „robakami-zombie”), a wokół szkieletów wyrastają gąbki, ukwiały i maty mikrobiologiczne. Bakterie przeprowadzają tam chemosyntezę, tworząc symbiotyczne układy z małżami. Stephen J. Godfrey, amerykański paleontolog, porównał to odkrycie do sensacyjnego odnalezienia żywej ryby latimerii, która pamięta czasy dinozaurów. Podwodne cmentarzysko to rzadkie, wyjątkowe złoże skamieniałości, które wciąż rośnie. I zmienia nasze spojrzenie na życie w głębokim oceanie. Zagadka dziobogłowych nurków Dlaczego to właśnie walenie dziobogłowe zdominowały to podwodne cmentarzysko? Badacze sugerują, że Strefa Pęknięć Diamantina może w rzeczywistości stanowić naturalny punkt gromadzenia się opadających ciał wielu różnych gatunków wielorybów. Problem w tym, że szkielety innych ssaków morskich ulegają zbyt szybkiemu rozkładowi, by mogły zachować się w formie skamieniałości. Wyjątkiem są wspomniane zifiowate. Ich kości pyska są niezwykle gęste, dzięki czemu nie uległy całkowitej degradacji, zanim zdołała pokryć je ochronna warstwa tlenków żelaza i manganu, doskonale je konserwując. Czemu wieloryby umarły właśnie tam? Naukowcy przypuszczają również, że to sam styl życia zifiowatych – wyspecjalizowanych w polowaniach na głębokowodne kałamarnice i ryby – przyczynia się do ich masowej obecności w tym konkretnym rejonie. Topografia dna o kształcie litery V działa jak naturalny lej, ale to ekstremalne nurkowania w pogoni za zdobyczą są dla tych ssaków największym ryzykiem. Walenie dziobogłowe schodzą nawet na 3000 metrów, jednak zapuszczanie się głębiej w Strefie Diamantina stanowi dla nich nieprzekraczalną fizjologiczną barierę. Polowanie w tej przepaści może skończyć się dla nich śmiertelnym wycieńczeniem lub chorobą dekompresyjną. Opadają wtedy na dno, tworząc nowe wyspy życia w lodowatej otchłani. I zostawiają dla nas informację o Ziemi, której już nie ma. To wyjątkowe stanowisko paleontologiczne skrywa szczątki m.in. co najmniej jednego nieznanego wcześniej wymarłego gatunku. Naukowcy są pewni, że cmentarzysko kryje znacznie więcej ewolucyjnych niespodzianek. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To nie topniejące lodowce są wszystkiemu winne. Za rosnący poziom mórz odpowiadają „puchnące” oceany
Z każdym rokiem wszechocean pochłania coraz większe połacie lądów, zagrażając milionom ludzi zamieszkujących strefy przybrzeżne. Przez lata utarło się przekonanie, że za ten stan rzeczy odpowiedzialne są wyłącznie znikające w oczach lodowce. Chociaż to prawda, to najnowsza analiza ogromu danych naukowych udowadnia, że główny napęd tego niszczycielskiego procesu jest zupełnie niewidoczny dla oka. Coś nam przez lata umykało.
Musimy zrozumieć, dlaczego wody w oceanach przybywa – to kluczowe do opracowania skutecznych strategii obronnych. Aby jednak precyzyjnie spojrzeć na ten problem, najpierw należy obalić popularny, internetowy mit. Paradoks szklanki wody Sceptycy zmian klimatycznych często przytaczają argument oparty na prawie Archimedesa: „skoro kostka lodu pływająca w szklance z wodą po roztopieniu nie podnosi jej poziomu, to dlaczego topniejąca Arktyka miałaby zalać nam kontynenty?”. Z punktu widzenia fizyki ten argument jest poniekąd prawdziwy. Topniejący lód morski (np. ten unoszący się na Oceanie Arktycznym) faktycznie nie podnosi znacząco poziomu wód, ponieważ już wcześniej wypierał wodę o masie równej swojej własnej. Problem polega na tym, że gigantyczne czapy lodowe Grenlandii czy Antarktydy, a także lodowce górskie, spoczywają na stałym lądzie. Gdy ten lód topnieje, działa jak dolewanie do pełnej szklanki wody z zewnętrznego dzbanka – nowa masa wody trafia bezpośrednio do oceanów, nieubłaganie podnosząc ich poziom. Nie dostrzegaliśmy rozszerzalności cieplnej Choć woda ze stopionego lodu spływająca z lądów ma ogromne znaczenie, to międzynarodowy zespół naukowców udowodnił niedawno w czasopiśmie „Science Advances”, że za większość wzrostu poziomu morza odpowiada inne zjawisko. Jest nim rozszerzalność cieplna. Zasada jest prosta – woda, pod wpływem rosnącej temperatury, zwiększa swoją objętość i zaczyna zajmować więcej przestrzeni. Ponieważ ludzkość emituje gazy cieplarniane, oceany działają jak gigantyczny bufor, pochłaniając potężne ilości tego nadmiarowego ciepła. Potem stopniowo termicznie „pęcznieją”, co jest główną przyczyną podnoszenia się poziomu wód na świecie. Bilans w końcu się zgadza Przez lata naukowcy borykali się z frustrującą luką informacyjną – suma pomiarów topniejącego lodu i nagrzewania się wód nie do końca pokrywała się z faktycznym, obserwowanym wzrostem poziomu oceanów. Tę rozbieżność nazywano brakiem domknięcia „budżetu globalnego średniego poziomu morza” (GMSL). Najnowsze badanie ostatecznie rozwiązało tę zagadkę. Dzięki nowoczesnym satelitom i sieci oceanicznych boi pomiarowych naukowcy wreszcie udowodnili, że ich wyliczenia były słuszne (margines błędu od 2005 roku wynosi zaledwie ±5 milimetrów). Z danych wynika, że wzrost poziomu morza przyspiesza niemal dwukrotnie. O ile w latach 1960–2023 średnie tempo wynosiło 2,06 mm rocznie, o tyle w okresie 2005–2023 wzrosło już do 3,94 mm rocznie. To co podnosi poziom oceanów? Badacze wyliczyli dokładnie, co napędza to zjawisko w analizowanym okresie. Okazało się, że jest to: rozszerzalność cieplna oceanów: 43%, topnienie lodowców górskich: 27%, topnienie lądolodu Grenlandii: 15%, topnienie lądolodu Antarktydy: 12%, zasoby wód lądowych (w tym systemy irygacyjne i zbiorniki): 3%. Niestety, nawet jeśli jutro drastycznie zredukujemy emisję gazów cieplarnianych, to modele klimatyczne nie pozostawiają złudzeń. Zmagazynowane dotąd ciepło sprawi, że oceany będą nadal się nagrzewać i rozszerzać przez co najmniej pół wieku. Warto jednak nie myśleć tylko o sobie i walczyć – chociażby dla przyszłych pokoleń. Pełne zrozumienie tego, jak fizyka wespół z topniejącymi lądolodami napędza ten proces, to dziś nasz jedyny punkt wyjścia do obrony zagrożonych społeczności na wybrzeżach całego świata. Źródło: Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ogon, z którego odrasta jaszczurka? Tkanki ogórka morskiego odmawiają śmierci – czy mogą żyć wiecznie?
Badania opublikowane na łamach czasopisma „Science Advances” odkrywają przed nami kolejny niezwykły fenomen świata przyrody. Okazuje się, że odcięte tkanki strzykwy – potocznie nazywanej morskim ogórkiem – potrafią przetrwać w izolacji całe lata, nie tylko odmawiając obumarcia, ale również aktywnie rosnąc i reagując na bodźce.
Oceany to dom dla jednych z najbardziej długowiecznych stworzeń na Ziemi. Gąbki szklane mogą przetrwać ponad 10 tysięcy lat, a niektóre gatunki małży (takie jak cyprina islandzka, zwana też quahog) potrafią osiągnąć wiek przekraczający pięć stuleci. Niektóre meduzy i stułbie opanowały z kolei sztukę samoregeneracji do tego stopnia, że teoretycznie uważa się je za nieśmiertelne. Okazuje się jednak, że to niepozorne strzykwy, potocznie nazywane morskimi ogórkami, kryją w sobie jeden z najbardziej fascynujących mechanizmów przetrwania, który wprost nie mieści nam się w głowie. Podważa on wszystko, co do tej pory wiedzieliśmy o zachowaniu odizolowanych komórek zwierzęcych. Gdzie są granice naszego rozumienia biologii? Zespół badawczy z kanadyjskiego Memorial University of Newfoundland, we współpracy z dr Rachel Sipler z amerykańskiego Bigelow Laboratory for Ocean Science, dokonał odkrycia bez precedensu. Naukowcy postanowili przetestować zdolności regeneracyjne jednego z gatunków strzykwy (Psolus fabricii), odcinając fragmenty jej czułków oraz nóżek ambulakralnych (drobnych narządów ruchu charakterystycznych dla szkarłupni). Wyniki przeszły najśmielsze oczekiwania. Przez ponad trzy lata odizolowane tkanki przebywały samotnie w zbiorniku z przepływającą, naturalną wodą morską i nie uległy rozkładowi. Co więcej, okazało się, że wciąż są one biologicznie aktywne – ich procesy immunologiczne, metaboliczne i komórkowe pozostają nienaruszone. Tego typu przetrwania nie zaobserwowano wcześniej u żadnego znanego zwierzęcia na Ziemi. Warto wiedzieć: strzykwy to mistrzowie przetrwania Strzykwy (tzw. morskie ogórki) od milionów lat korzystają z drastycznych metod obronnych. Gdy zostają zaatakowane przez drapieżnika, wiele gatunków dokonuje zjawiska tzw. ewisceracji – dosłownie wyrzucają przez odbyt część swoich narządów wewnętrznych (np. płuca wodne czy fragmenty przewodu pokarmowego), aby zdezorientować lub nakarmić wroga. Gdy zagrożenie mija, strzykwa jest w stanie w pełni odtworzyć brakujące układy w przeciągu zaledwie kilku tygodni. Ogon, który buduje nowe ciało – Jeszcze nie wyhodowaliśmy nowej, kompletnej strzykwy, ale obserwujemy wzrost i zróżnicowanie komórek. I to dosłownie lata po usunięciu tej tkanki – wyjaśnia biogeochemiczka morska, dr Rachel Sipler. Badaczka tłumaczy, że chociaż wiemy doskonale, iż jaszczurka, która straci ogon, potrafi go zregenerować, jednak w przypadku strzykwy rozmawiamy o hipotetycznej sytuacji, w której to z odciętego ogona wyrasta nowa jaszczurka. Psolus fabricii słynie z tego, że w swoim naturalnym, dzikim środowisku bywa ofiarą własnej niezdarności. Zwierzęta te regularnie uszkadzają lub tracą swoje nóżki i czułki, co wymusiło na nich wyewoluowanie potężnych zdolności regeneracyjnych. Jak to działa? Analizy mikroskopowe wykazały, że tuż po chirurgicznym usunięciu tkanki komórki odpornościowe błyskawicznie ruszyły do akcji, pozbywając się struktur martwych i uszkodzonych. Następnie rozpoczął się żmudny proces naprawy. Z biegiem czasu tkanki zaczęły aktywnie pobierać rozpuszczone w wodzie substancje odżywcze, systematycznie rosnąc i samodzielnie przebudowując swoją strukturę. Po latach obserwacji odizolowane czułki potrafią nadal reagować na bodźce dotykowe, co świadczy o zadziwiającym zachowaniu w pełni sprawnej sieci neuronowej. Badacze zaznaczają, że jest to pierwszy znany przypadek eksplantatu tkankowego, który rośnie długoterminowo w naturalnym środowisku. Paradoks „brudnej” wody morskiej. Szukaliśmy w złym miejscu Aby uświadomić sobie wagę tego odkrycia, należy spojrzeć na nie z perspektywy inżynierii tkankowej. Naukowcy od wieków próbowali utrzymać funkcjonalność odizolowanych komórek zwierzęcych. Choć udało się stworzyć nieśmiertelne linie komórkowe (z komórek macierzystych), wymagają one wysoce sterylnych i niezwykle restrykcyjnie kontrolowanych środowisk. Utrzymanie złożonej struktury tkanki wraz ze zróżnicowanymi komórkami i systemem dostarczania składników odżywczych jest ekstremalnie trudne. Nawet w specjalistycznych, odżywczych roztworach laboratoryjnych tkanka zwierzęca przeżywa zazwyczaj zaledwie około 9 tygodni. Tymczasem amputowane nóżki strzykwy zdają się przebywać w swoim środowisku bez wyraźnego terminu ważności. – Naturalna woda morska to prawdopodobnie najbardziej zróżnicowane pod względem mikrobiologicznym i „najbardziej brudne” środowisko eksperymentalne, na jakie mogliśmy się zdecydować – podkreśla dr Sipler. Paradoksalnie to właśnie bogate w miliony bakterii i materię organiczną otoczenie stanowiło idealną pożywkę, wspierając procesy gojenia i rozrostu. Wyjątkowy gatunek, który redefiniuje życie Do tej pory jedyną kulturą tkankową, którą świat nauki uznał za zdolną do życia w „nieskończoność”, były próbki pobrane z zarodka kury. Nie wykazywały one jednak ani ułamka takich zdolności regeneracyjnych, jak te obserwowane u badanej strzykwy. Co istotne, ta niesamowita adaptacja nie jest uniwersalną cechą rzędu szkarłupni. Eksperymentując z innymi gatunkami strzykw morskich, zespół badawczy dowiódł, że ich eksplantaty obumierają po maksymalnie trzech i pół miesiąca. Wygląda na to, że Psolus fabricii posiada absolutnie wyjątkową, wręcz przełomową oporność, o której współczesna nauka nie miała pojęcia. – Fakt, że eksplantaty mogą się goić, reorganizować i przetrwać niezależnie w naturalnej wodzie morskiej, sugeruje istnienie zupełnie nowego modelu odporności biologicznej i regeneracji – podsumowuje Andrea Bodnar z Gloucester Marine Genomics Institute. Źródła: Science Advances, Laboratory of Ocean Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Został zaatakowany w absolutnej ciemności. Co naprawdę wydarzyło się na dnie oceanu?
Ma zaledwie osiem metrów długości, a jego wnętrze to ciasna, naszpikowana elektroniką tytanowa sfera. Mimo to załogowy pojazd podwodny Alvin zmienił nasze rozumienie oceanicznych głębin bardziej niż jakakolwiek inna jednostka w historii. 1 czerwca mija dokładnie 62. rocznica wejścia do służby tego podwodnego weterana, który przetrwał ataki gigantycznych ryb, odnalazł zgubioną broń jądrową i jako pierwszy ukazał światu spoczywającego na dnie Atlantyku Titanica.
Spis treści: Jak powstał Alvin i dlaczego zrewolucjonizował naukę Zagubiona bomba wodorowa i atak miecznika Pierwszy przy wraku Titanica. Misja Roberta Ballarda Odkrycie, które zmieniło podręczniki biologii Nowe życie weterana – Alvin schodzi na 6500 metrów Ciemność, potworne ciśnienie zdolne zmiażdżyć stalowy czołg i tajemnice, o których naukowcom nawet się nie śniło. Choć eksploracja kosmosu przyciąga uwagę miliardów, najważniejsza bitwa o poznanie sekretów naszej planety rozegrała się na dnie oceanów. W roli głównej wystąpiła konstrukcja tak genialna, że od ponad sześciu dekad rzuca wyzwanie otchłani. Poznajcie Alvina – podwodnego weterana, który widział rzeczy, w które trudno uwierzyć. Jak powstał Alvin i dlaczego zrewolucjonizował naukę Wszystko zaczęło się na początku lat 60. XX wieku, gdy amerykańska marynarka wojenna we współpracy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) postanowiła stworzyć uniwersalny, zwrotny pojazd do badań głębinowych. Dokładnie 1 czerwca 1964 roku do służby wszedł Alvin (DSV-2) – nazwany tak na cześć oceanografa Allyna Vine’a. W czasach, gdy eksploracja oceanów opierała się na ślepych i mało zwrotnych batyskafach, Alvin oferował naukowcom coś bezcennego: tytanowe ramiona manipulatorów, okna obserwacyjne i zwrotność pozwalającą na precyzyjne manewrowanie w najtrudniejszym podwodnym terenie. Choć początkowo maksymalne zanurzenie pojazdu wynosiło niespełna 2000 metrów, konstrukcja okazała się dobrą bazą do późniejszych modyfikacji. Zagubiona bomba wodorowa i atak miecznika Historia Alvina to gotowy scenariusz na thriller kinowy. Już na początku swojej kariery, w 1966 roku, pojazd został wezwany do ściśle tajnej operacji u wybrzeży Palomares w Hiszpanii. Doszło tam do katastrofy amerykańskiego bombowca B-52, który zderzył się z tankowcem, gubiąc w wodach Morza Śródziemnego bombę wodorową. To właśnie załoga Alvina zlokalizowała zaginiony ładunek termojądrowy na głębokości niemal 900 metrów, zapobiegając międzynarodowemu kryzysowi. Niewielki pojazd musiał też dosłownie walczyć o przetrwanie z mieszkańcami głębin. W 1967 roku, podczas misji na skraju Prądu Zatokowego, Alvin został zaatakowany przez agresywnego i szybkiego miecznika. Ryba o wadze blisko 90 kilogramów wbiła swój „miecz” w szczelinę poszycia z tworzywa sztucznego, blokując się w kadłubie. Załoga musiała natychmiast awaryjnie wynurzyć się na powierzchnię. Ryba skończyła jako kolacja dla ekipy technicznej, a Alvin wyszedł z tego starcia bez poważniejszych uszkodzeń strukturalnych. Pojazd o mało nie zatonął na stałe w 1968 roku, gdy zerwały się liny stalowe transportującej go platformy. Alvin spoczął na dnie Atlantyku (na głębokości 1500 metrów) na niemal rok. Kiedy go podniesiono, naukowcy odkryli, że pozostawione wewnątrz kanapki z dżemem i termosy z bulionem były niemal nienaruszone. To spektakularne odkrycie udowodniło, że pod ogromnym ciśnieniem i w niskiej temperaturze procesy rozkładu organicznego przebiegają diametralnie wolniej, co dało impuls do nowych badań biochemicznych. Pierwszy przy wraku Titanica. Misja Roberta Ballarda Dla szerokiej opinii publicznej Alvin stał się jednak legendą w lipcu 1986 roku. Rok po zlokalizowaniu wraku Titanica przez bezzałogowego robota Argo, wybitny oceanograf Robert Ballard zszedł na dno Atlantyku na pokładzie Alvina. Jako pierwszy człowiek od 1912 roku spojrzał na najsłynniejszy liniowiec. To z pokładu Alvina sterowano robotem Jason Jr., który wpłynął do wnętrza wraku, rejestrując ikoniczne kadry słynnych, zardzewiałych schodów pierwszej klasy. Misja ta udowodniła, że ludzka obecność na głębokości blisko 4000 metrów jest kluczowa dla prowadzenia tak skomplikowanych operacji eksploracyjnych. Odkrycie, które zmieniło podręczniki biologii Choć Titanic przyniósł Alvinowi globalną sławę, jego największe naukowe osiągnięcie miało miejsce pod koniec lat 70. Podczas ekspedycji w rejonie Grzbietu Galapagos naukowcy na pokładzie Alvina odkryli hydrotermalne kominy oceaniczne (tzw. black smokers). Wokół tych gejzerów, wyrzucających toksyczną, nasyconą siarkowodorem wodę o temperaturze przekraczającej 300°C, tętniło bogate, nieznane dotąd życie: gigantyczne rurkoczułkowce, ślepe kraby i unikatowe małże. Był to naukowy przewrót – udowodniono, że ekosystemy mogą rozwijać się w absolutnej ciemności, bez dostępu do światła słonecznego, opierając się na chemosyntezie. To odkrycie do dziś redefiniuje nasze poszukiwania życia na innych planetach i lodowych księżycach, takich jak Europa czy Enceladus. Nowe życie weterana – Alvin schodzi na 6500 metrów Wydawać by się mogło, że po ponad sześciu dekadach tak intensywnej pracy Alvin zasłużył na miejsce w muzeum. Nic bardziej mylnego. Pojazd przeszedł serię gruntownych, wielomilionowych modernizacji przeprowadzonych przez inżynierów z WHOI. Wymieniono tytanową sferę załogową, zainstalowano ultranowoczesne systemy oświetlenia LED, kamery o rozdzielczości 4K oraz ulepszone ramiona robotyczne. Dzięki tym zmianom Alvin może obecnie schodzić na głębokość aż 6500 metrów. Tylko w tym roku zbliżył się wraków z I wojny światowej. Oznacza to, że najstarsza aktywna łódź podwodna świata zyskała dostęp do 98% powierzchni całego globalnego dna oceanicznego. Legenda głębin wciąż pisze swój ciąg dalszy, udowadniając, że w wyścigu o poznanie tajemnic Ziemi człowiek w tytanowej kapsule wciąż jest niezastąpiony. Źródło: WHOI.edu Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Maleńka, urocza ośmiornica odkryta u wybrzeży Galapagos. "Jest niebieska!"
Głębiny wokół Wysp Galapagos po raz kolejny udowodniły, że skrywają tajemnice nie z tego świata. Oceanografowie odkryli tam zupełnie nowy gatunek ośmiornicy – wyjątkowego na skalę światową błękitnego maluszka o wielkości piłeczki golfowej. Naukowcy musieli zastosować pionierską metodę badawczą, aby poznać sekrety tego delikatnego stworzenia bez użycia skalpela.
Eksploracja oceanicznych odmętów przypomina badanie obcej planety. Choć dysponujemy zaawansowaną technologią, dno mórz wciąż w ogromnym stopniu pozostaje dla nas białą plamą. Warto pamiętać o ich skali: gdyby połączyć wszystkie lądy na Ziemi, nadal nie zakryłyby one powierzchni samego Oceanu Spokojnego. W tym odizolowanym świecie naukowcy natknęli się na niezwykłe stworzenie, które zachwyciło ich nie tylko swoim ubarwieniem, uznawanym za najrzadszy kolor w naturze, ale i unikatową, ewolucyjną strategią na przetrwanie. Nowa ośmiorniczka wygląda wprost przesłodko. Żywy klejnot na krańcu świata Historia niezwykłego odkrycia miała swój początek w 2015 roku w pobliżu Wyspy Darwina – miejsca nazwanego na cześć angielskiego przyrodnika, którego wizyta na Galapagos pomogła sformułować teorię ewolucji. To tam bezzałogowy, zdalnie sterowany pojazd podwodny (ROV), obsługiwany przez zespół z Fundacji Karola Darwina, zarejestrował na głębokości niemal 1800 metrów (5900 stóp) fascynujący widok. Na ekranach monitorów pojawił się maleńki, błękitny głowonóg. – On jest malutki! Jest niebieski! – krzyczała z ekscytacji jedna z badaczek rejestrujących obraz. Oficjalny opis tego stworzenia oraz wyniki wieloletnich analiz strukturalnych ujrzały światło dzienne pod koniec maja 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma taksonomicznego „Zootaxa”. View oEmbed on the source website Skanowanie zamiast skalpela Jedyny schwytany okaz został bezpiecznie zakonserwowany i wysłany do Chicago, gdzie trafił w ręce dr Janet Voight, wybitnej ekspertki ds. ośmiornic i kuratorki w Muzeum Historii Naturalnej. Klasyczna procedura opisywania nowego gatunku w biologii wymaga rozcięcia ciała zwierzęcia w celu dokładnego zbadania jego narządów wewnętrznych, aparatu gębowego, dzioba oraz zębów. Ponieważ badacze dysponowali tylko jednym, bezcennym egzemplarzem, dr Voight kategorycznie odmówiła preparowania tkanki. Zamiast tego zespół laboratoryjny pod kierownictwem Stephanie Smith wykorzystał mikrotomografię komputerową (micro-CT). Wykonano tysiące precyzyjnych zdjęć rentgenowskich, które po scaleniu przez zaawansowany program komputerowy utworzyły trójwymiarowy model 3D ośmiornicy. Wirtualna rekonstrukcja pozwoliła badaczom bezinwazyjnie zajrzeć pod skórę zwierzęcia i precyzyjnie przeanalizować przekrój poprzeczny jej wnętrza – w tym gruczoł trawienny, żołądek oraz jajnik, co potwierdziło, że odnaleziony osobnik to samica. Czym wyróżnia się nowy gatunek ośmiornicy? Nowy gatunek otrzymał oficjalną nazwę Microeledone galapagensis. Okazał się on najmniejszym przedstawicielem rodziny Megaleledonidae, której członkowie zazwyczaj osiągają znacznie większe rozmiary i zamieszkują lodowate wody Oceanu Południowego wokół Antarktydy. Co zaskakujące, najbliższy znany głowonóg o zbliżonej budowie morfologicznej żyje u wybrzeży Urugwaju – po zupełnie drugiej stronie Ameryki Południowej, w całkowicie innym oceanie. Microeledone galapagensis wyróżnia się krótkimi, krępymi ramionami zaopatrzonymi w tylko jeden rząd przyssawek oraz gładką skórą na grzbiecie. Najbardziej frapujące okazało się jednak jej ubarwienie. Podczas gdy wierzchnia część ciała ośmiornicy jest jasnoniebieska, jej spód ma głęboki, ciemnopurpurowy odcień. Czemu ośmiornica ma taki niezwykły kolor? To genialny mechanizm Zdaniem dr Voight ten dwukolorowy schemat to genialny mechanizm obronny. W mrocznych głębinach oceanu wiele organizmów, stanowiących pokarm dla ośmiornic, świeci w ciemności. Gdyby maleńka ośmiornica schwytała świecącą ofiarę, jej blask mógłby przeświecić przez jej własne, jasne ciało i zwabić większe drapieżniki. Aby tego uniknąć, polująca Microeledone galapagensis naciąga swoją ciemną, purpurową błonę ramieniową nad zdobyczą, działając jak żywy ekran blokujący światło i gwarantując sobie pełne bezpieczeństwo. Odkrycia nowych gatunków w głębinach morskich nie są rzadkością. Dr Voight wspomina, że poprzedni nowy gatunek ośmiornicy opisywała w 2023 roku u wybrzeży Kostaryki. Pokazuje to, jak niewiele wiemy o ekosystemach leżących na dnie basenów oceanicznych i jak wiele tajemnic wciąż czeka na odkrycie. Wygląda na to, że pomogą nam w tym nowoczesne technologie. Źródła: Zootaxa, Time Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najstarszy prawieloryb z terenu Polski ma 38 mln lat. Pływał w morzu pokrywającym dzisiejszą Lubelszczyznę
Dziś Lubelszczyzna kojarzy się z malowniczymi polami, ale przed milionami lat teren ten pokrywały głębiny morskie. Naukowcy ogłosili właśnie niezwykłe odkrycie, dokonane na terenie kopalni bursztynu niedaleko Lubartowa. Są to najstarsze znane z terenu Polski szczątki walenia.
Można śmiało napisać, że odkryto najstarszego na naszych terenach prawieloryba. Chociaż nie był zbyt duży, bo nie przypominał dzisiejszych przedstawicieli tego gatunku. Miał smukłe, wydłużone ciało, nie posiadał jeszcze grubej warstwy tłuszczu i miał widoczne tylne płetwy. – Gdybyśmy cofnęli się w czasie i zobaczyli to zwierzę, mogłoby nam się skojarzyć raczej z morskim gadem niż z dzisiejszym wielorybem – wyjaśnia paleontolog z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego dr Daniel Tyborowski, który kierował analizami skamieniałości. Skarb ukryty w osadach bursztynu Przez lata Polska pozostawała „białą plamą” na mapie znalezisk eoceńskich waleni, które znano jedynie z terenów Niemiec i Ukrainy. Sytuacja zmieniła się dzięki odkryciu dr. Lucjana Gazdy w kopalni bursztynu pod Lubartowem. W formacji Siemień, datowanej na około 38 milionów lat (późny eocen), odnaleziono fragment lewej żuchwy. Szczątki spoczywały w piaskach glaukonitowych, które miliony lat temu osadzały się w płytkim morzu pokrywającym dzisiejszą Lubelszczyznę. Mały rybożerca pod lupą naukowców Analiza fragmentu szczęki wykazała charakterystyczny układ zębodołów dla zębów dwukorzeniowych oraz zagęszczoną strukturę kości, co typowe jest dla ssaków wtórnie przystosowanych do życia w wodzie. Okazało się, że „polski” pra-waleń był niewielki – osiągał od 1,7 do 2,1 metra długości, co czyni go porównywalnym do dzisiejszych delfinów. Znalezisko opisano właśnie na łamach czasopisma „The Anatomical Record”. Życie w eoceńskim morzu Odkryty waleń zamieszkiwał specyficzne środowisko – płytki korytarz morski łączący basen Morza Północnego z wodami wschodniej Europy. Nie była to jednak bezpieczna przystań. Współwystępujące w tych samych osadach liczne zęby rekinów, takich jak Otodus czy Striatolamia, sugerują, że mały ssak musiał umykać przed potężnymi drapieżnikami osiągającymi nawet 9 metrów długości. Sam prawdopodobnie polował na ławice drobnych ryb w strefach przybrzeżnych, gdzie rzeki uchodziły do morza. Polska jako brakujące ogniwo Znalezisko z Lubelszczyzny ma ogromne znaczenie dla paleogeografii. Potwierdza ono, że przez teren dzisiejszej Polski przebiegał ważny szlak migracyjny, którym walenie przemieszczały się między wschodem a zachodem kontynentu. Odkrycie to wypełnia lukę w wiedzy o rozprzestrzenianiu się grupy Pelagiceti – do której należy właśnie opisany waleń – w Europie. Pokazuje również, że już 38 milionów lat temu walenie zajmowały bardzo zróżnicowane nisze ekologiczne – obok gigantycznych drapieżników istniały małe, wyspecjalizowane formy. Nowy kierunek badań Mimo że odkryty fragment jest zbyt mały, by nadać zwierzęciu nową nazwę gatunkową, otwiera on drogę do systematycznych poszukiwań kolejnych szczątków. Badacze liczą, że odkryją je nawet na terenie tej samej kopalni, gdzie szczątki tego typu zachowują się całkiem nieźle. Na ten moment paleontolodzy ustalili, że polski prawieloryb swoją budową najbardziej przypominał żuchwę Dorudon atrox – eoceńskiego walenia, który kilkadziesiąt milionów lat temu pływał po Egipcie. Badacze planują zacieśnić współpracę z ekspertami z Kijowa, którzy dysponują bogatymi materiałami z Ukrainy. Zestawienie znalezisk z Polski i Ukrainy być może pozwoli lepiej zrozumieć ewolucję morskich ssaków w dawnych morzach pokrywających tę część Europy. Źródła: The Anatomical Record, Serwis Naukowy UW Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ten tropikalny raj podbił światowy ranking. Woda ma tu idealną temperaturę przez cały rok
Coraz więcej podróżnych planuje dziś wyjazdy nie po to, aby intensywnie zwiedzac, lecz odpoczynku, regeneracji i kontaktu z naturą. Jednym z najszybciej rosnących trendów stają się tzw. swim vacation, czyli „wakacje z pływaniem”, podczas których najważniejszą atrakcją nie są zabytki czy życie nocne, ale możliwość codziennego korzystania z ciepłego i spokojnego morza. Wiele osób szuka dziś miejsc, gdzie można komfortowo pływać niemal przez cały rok – bez zimnej wody, silnych fal i tłumów na plażach.
Pływanie w oceanie od lat uznawane jest za jedną z najbardziej relaksujących form aktywności podczas urlopu. Kontakt z wodą pomaga redukować stres, poprawia samopoczucie i pozwala odpocząć zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Nie wszystkie nadmorskie kierunki oferują jednak równie dobre warunki do kąpieli – znaczenie mają między innymi temperatura wody, siła wiatru, nasłonecznienie czy stabilność pogody w ciągu roku. Właśnie dlatego londyńska firma CV Villas przeanalizowała ponad sto nadmorskich kierunków na świecie, tworząc ranking miejsc oferujących najlepsze warunki do pływania w oceanie niezależnie od sezonu. Który kierunek okazał się zwycięzcą? Gili Trawangan najlepszym miejscem do pływania Aby stworzyć ranking miejsc oferujących najlepsze warunki do pływania przez cały rok, CV Villas przeanalizowała ponad sto miejsc na różnych kontynentach. Pod uwagę brano nie tylko temperaturę morza, ale również siłę wiatru, poziom zachmurzenia i indeks UV, czyli czynniki mające ogromny wpływ na komfort kąpieli oraz codziennego wypoczynku nad wodą. Punktem odniesienia stały się rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia, według których najbardziej komfortowa temperatura do rekreacyjnego pływania wynosi od 26 do 30 stopni Celsjusza. Na podstawie wszystkich danych opracowano specjalny wskaźnik „Swimmable Seas Score”, który miał określić, gdzie warunki do pływania pozostają najlepsze niezależnie od sezonu. Tym samym pierwsze miejsce w zestawieniu zajęła indonezyjska wyspa Gili Trawangan z wynikiem 78,6 na 100 punktów. Niewielka wyspa położona u wybrzeży Lomboku od lat przyciąga turystów przejrzystą wodą, tropikalną roślinnością i wyjątkowo spokojnym morzem. Dużą rolę odgrywa również brak ruchu samochodowego – po wyspie można się poruszać rowerami oraz niewielkimi wozami konnymi, co sprawia, że miejsce zachowało bardziej kameralny charakter niż wiele popularnych kurortów w Azji Południowo-Wschodniej. Gili Trawangan słynie także z raf koralowych oraz możliwości obserwowania żółwi morskich niemal tuż przy brzegu. Stabilna temperatura wody przez większość roku sprawia natomiast, że wyspa pozostaje atrakcyjna zarówno dla osób planujących spokojny wypoczynek, jak i dla miłośników snorkelingu czy nurkowania. Choć Gili Trawangan zdobyło pierwsze miejsce w rankingu, warto pamiętać, że jest to również najbardziej imprezowa i najintensywniej rozwinięta turystycznie wyspa archipelagu Gili. Z własnego doświadczenia zdecydowanie bardziej polecam sąsiednie Gili Meno i Gili Air, które pozostają spokojniejsze, mniej zatłoczone i znacznie bardziej naturalne. Obie są wielkościowo bardzo podobne do Gili Trawangan, ale oferują zupełnie inny klimat – więcej ciszy, mniej beach clubów i bardziej kameralną atmosferę. Szczególnie Gili Meno uchodzi za jedną z najbardziej spokojnych wysp w regionie i często wybierana jest przez osoby szukające prawdziwego odpoczynku z dala od tłumów. Egipt, Turcja i Cypr w czołówce. Te miejsca oferują idealne warunki do pływania Wysokie pozycje w rankingu zajęły kierunki znane z ciepłej wody i stabilnej pogody przez większą część roku. Drugie miejsce przypadło egipskiemu Szarm el-Szejk, który uzyskał wynik 77,1 punktu. Kurort położony nad Morzem Czerwonym od lat uznawany jest za jedno z najlepszych miejsc do snorkelingu i nurkowania na świecie. Turyści doceniają przede wszystkim wyjątkową przejrzystość wody, niewielkie fale oraz bardzo wysokie temperatury morza utrzymujące się nawet zimą. Dzięki temu Szarm el-Szejk pozostaje popularnym kierunkiem nie tylko latem, ale również w chłodniejszych miesiącach, kiedy wielu Europejczyków szuka gwarancji słońca i ciepłej wody. Trzecie miejsce zajęła Hurghada, która również znajduje się nad Morzem Czerwonym, zdobywając 73,6 punktu. Region od lat przyciąga turystów szerokimi plażami oraz spokojniejszymi warunkami do kąpieli niż wiele śródziemnomorskich kurortów. Ciepłe morze i niewielkie sezonowe wahania temperatur sprawiają, że można komfortowo pływać tam praktycznie przez cały rok. W pierwszej piątce znalazło się także tureckie Fethiye z wynikiem 70,8 punktu. To najwyżej oceniony śródziemnomorski kierunek w zestawieniu, znany z turkusowych zatok, spokojnych lagun i bardzo długiego sezonu letniego. Szczególną popularnością cieszy się słynna laguna Ölüdeniz, regularnie uznawana za jedną z najpiękniejszych plaż Turcji. Piąte miejsce przypadło natomiast Protarasowi na Cyprze, który zdobył 69,5 pkt. Miejscowość położona we wschodniej części wyspy słynie z osłoniętych zatok i wyjątkowo spokojnego morza, dzięki czemu od lat uchodzi za jeden z najlepszych kierunków dla osób planujących wakacje nastawione głównie na plażowanie i kąpiele. Eksperci zwracają uwagę, że w czołówce rankingu dominują miejsca oferujące nie tylko wysoką temperaturę wody, ale również niewielkie fale, dobrą widoczność i stabilne warunki pogodowe przez większość roku. To właśnie te elementy coraz częściej decydują dziś o wyborze wakacyjnego kierunku przez osoby szukające spokojnego, regenerującego wypoczynku nad oceanem lub morzem. Źródła: Travel + Leisure, CV Villas Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
Czy woda może roztopić lodowiec od spodu? Nowe analizy danych z ostatnich 40 lat pokazują, że ciepłe prądy głębinowe niebezpiecznie przybliżyły się do lodowców szelfowych Antarktydy. To może przyspieszyć podnoszenie się poziomu mórz na całym świecie. Konsekwencje byłyby katastrofalne.
Oceany nie są tylko statyczną masą wody. Kluczową rolę odgrywają prądy – część z nich wręcz reguluje klimat na Ziemi. To w rejonie Oceanu Południowego (Antarktycznego) tworzy się ekstremalnie zimna i gęsta woda, która, opadając na dno, uruchamia globalny „pas transmisyjny” prądów, takich jak Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna. Proces ten pozwala na magazynowanie w głębinach ogromnych ilości węgla, składników odżywczych oraz ciepła. Szacuje się, że oceany magazynują ponad 90% nadmiaru ciepła wynikającego z globalnego ocieplenia, a Ocean Południowy pochłania jego największą część. Do niedawna lodowce Antarktydy były chronione przed tym ciepłem przez naturalną barierę z zimnej wody. Z nowego badania opublikowanego na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” wyłania się inny, groźniejszy obraz. Ciepłe wody w natarciu Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge we współpracy z badaczami z Kalifornii dostarcza dowodów na to, że głębinowe ciepło przesunęło się w stronę Antarktydy. Analiza danych oceanograficznych z ostatnich dekad wykazała, że masa wody znana jako Okołoantarktyczna Woda Głęboka rozszerzyła się i przemieściła w kierunku szelfu kontynentalnego w ciągu ostatnich 20 lat. – To niepokojące, ponieważ ta ciepła woda może wpływać pod antarktyczne lodowce szelfowe, topiąc je od spodu i destabilizując – mówi główny autor badania Joshua Lanham z Uniwersytetu w Cambridge. Kurek z gorącą wodą został odkręcony Lodowce szelfowe pełnią rolę ogromnych tam, które powstrzymują lądolody i lodowce przed spływaniem do oceanu. Całkowite stopienie tych zasobów słodkiej wody mogłoby podnieść globalny poziom morza o około 58 metrów. – Dawniej lądolody otoczone były masami zimnej wody, co chroniło je przed roztopami. Teraz cyrkulacja w oceanie zmieniła się i odnosi się wrażenie, że ktoś odkręcił kurek z gorącą wodą, przez co otoczenie lądolodów gwałtownie się nagrzewa – wyjaśnia prof. Sarah Purkey, współautorka publikacji. Średnie tempo przemieszczania się ciepłych mas wody w stronę bieguna wynosi około 1,26 km rocznie. Ekspansja tej ciepłej wody jest bezpośrednio powiązana z antropogenicznym ociepleniem klimatu. Globalne konsekwencje zmian cyrkulacji Zmiany w dystrybucji ciepła wokół bieguna południowego mają wpływ wykraczający poza samą Antarktydę. Profesor Ali Mashayek z Cambridge zauważa, że „Ocean Południowy odgrywa kluczową rolę w regulowaniu globalnego ciepła i magazynowania węgla, więc zmiany w rozmieszczeniu ciepła tutaj mają szersze konsekwencje dla globalnego systemu klimatycznego”. Modele klimatyczne przewidywały, że wzrost temperatury powietrza i dopływ słodkiej wody z topniejących lodów osłabią tworzenie się gęstej wody dennej. To z kolei może doprowadzić do osłabienia globalnego krążenia wód i wpłynąć na klimat na całej planecie. Wzrost poziomu oceanów. Jakie tempo? Zjawisko inwazji ciepłej wody nie jest już tylko prognozą modeli klimatycznych, lecz realnym procesem obserwowanym w danych z ostatnich dwóch dekad. Naukowcy nie podali w tym badaniu, w jakim tempie wzrastać będzie poziom oceanów w związku z topnieniem lodowców szelfowych, ale wskazują na poważne zagrożenie przyspieszoną utratę lodu w nadchodzących dekadach. Z innych badań i projekcji wynika, że do końca tego stulecia poziom oceanów może się podnieść nawet o 0,6-1 m – taki wariant jest przewidywany, jeśli emisja gazów cieplarnianych utrzyma się na wysokim poziomie. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Myśleli, że to początek horroru lub jajo obcego. Prawda o złotej kuli z oceanicznej otchłani jest jeszcze dziwniejsza
W 2023 roku, w głębinach, do których nie dociera światło słoneczne, operatorzy zdalnie sterowanej łodzi podwodnej Deep Discover natrafili na coś, co zmusiło ich do przetarcia oczu. Przytwierdzona do skały złota kula o średnicy około 10 centymetrów lśniła blaskiem reflektorów pojazdu i wyglądała jak rekwizyt z filmu science-fiction. Po trzech latach intensywnych badań tajemnica „złotego jaja” z Alaski została w końcu wyjaśniona.
Znalezisko znajdowało się na głębokości 3250 metrów pod powierzchnią wody, gdzie panuje miażdżące ciśnienie (ponad 300 razy większe niż na powierzchni) i wieczny ziąb. Początkowo badacze z pokładu statku NOAA „Okeanos Explorer” spekulowali, że może to być porzucona osłonka jaja nieznanego gatunku morskiego potwora. – Mam tylko nadzieję, że kiedy to szturchniemy, nic nie zdecyduje się wyjść ze środka – żartował jeden z naukowców podczas transmisji na żywo w 2023 roku, porównując sytuację do wstępu do horroru. Dziś wiemy już, że prawda, choć mniej przerażająca, jest z biologicznego punktu widzenia równie fascynująca. Podwodni detektywi chcieli się upewnić, że nie budzą „obcego” Zidentyfikowanie obiektu okazało się niezwykle trudne. Wstępne testy DNA nie dawały jasnych odpowiedzi, ponieważ próbka była gęsto zasiedlona przez mikroskopijne organizmy morskie. Dopiero sekwencjonowanie całego genomu oraz drobiazgowa analiza morfologiczna pozwoliły wskazać winowajcę. Złoty obiekt okazał się kutikulą, czyli rodzajem „skóry” lub zewnętrznej powłoki, zrzuconą przez rzadki gatunek ukwiału głębinowego – Relicanthus daphneae. Gatunek ten, opisany po raz pierwszy dopiero w 2006 roku, to prawdziwy gigant ciemności. Należy on do rzędu Hexacorallia, a jego czułki mogą osiągać ponad 2 metry długości. Ukwiały należą do gromady koralowców i są bezkręgowymi zwierzętami osiadłymi. View Ediplayer on the source website Dlaczego ukwiał zrzuca skórę? Naukowcy odkryli, że złota kula składa się głównie z chityny – tego samego twardego materiału, który buduje pancerze chrząszczy i ściany komórkowe grzybów. Ukwiały z tego gatunku wydzielają chitynową powłokę przez swoje tkanki zewnętrzne. Pozostaje jednak pytanie: dlaczego ją porzucają? Badacze wysnuli dwie hipotezy. Jedną jest migracja – ukwiał może odrywać się od swojej powłoki, gdy zdecyduje się na zmianę miejsca bytowania na dnie oceanu. Drugim pomysłem jest rozmnażanie bezpłciowe – „złote jajo” może być pozostałością po procesie zwanym laceracją. W tym procesie fragment stopy polipa zostaje na skale, by zregenerować się w nowego osobnika, podczas gdy górna część zwierzęcia odpływa dalej. W „złotym jaju” rozkwita życie Choć dla nas złota kula jest biologicznym odpadem, dla ekosystemu głębinowego stanowi kluczowe ogniwo łańcucha pokarmowego. Badania wykazały, że porzucona kutikula staje się mikroskalowym centrum aktywności drobnoustrojów. Bakterie osiedlają się na niej masowo, rozkładając martwą tkankę i uczestnicząc w cyklu azotowym, który zasila ubogie w składniki odżywcze głębiny. To dowód na to, że w naturze nic się nie marnuje – nawet stara skóra gigantycznego ukwiału jest ucztą dla miliardów mikrobów. Dlaczego fascynują nas złote kule gdzieś na dnie oceanu? Odkrycie to jest czymś więcej niż tylko rozwiązaniem zagadki dziwnego kształtu na dnie morza. Jak podkreśla kpt. William Mowitt z NOAA, każda taka wyprawa pozwala lepiej zrozumieć zasoby oceanu, które są niezbędne nie tylko dla zrównoważonego rozwoju planety, ale i bezpieczeństwa narodowego – w tym kontekście Stanów Zjednoczonych. Relicanthus daphneae i jego złota skóra przypominają nam, jak mało wiemy o największym siedlisku na Ziemi. Ponad 80% oceanów pozostaje niezbadanych, a głębiny wciąż skrywają organizmy, których biologia może być kluczem do nowoczesnych technologii medycznych czy materiałowych. Źródło: NOAA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kryzys klimatyczny pcha wieloryby pod statki. Tragiczne dane z Zatoki San Francisco
Potężne pływacze szare od wieków przemierzają oceany w poszukiwaniu pokarmu i bezpieczeństwa. Jednak ostatnio ich trasa prowadzi w głąb pewnej zdradliwej zatoki, która dla wielu osobników staje się ich grobem. Nowe badania ujawniają przerażającą skalę śmiertelności w tym zamkniętym akwenie.
Mowa o Zatoce San Francisco. Okazuje się, że blisko 20% pływaczy szarych, czyli wielorybów, które wpływają do niej – ginie tam. Naukowcy postanowili sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Migrujące pływacze szare Pływacze szare migrują z bogatych w pokarm wód Arktyki do lagun Dolnej Kalifornii w Meksyku. Niestety, w miarę postępującego kryzysu klimatycznego, zaczęto je widywać żerujące w nieoczekiwanych miejscach. Ostatnio niektóre zaczęły zapuszczać się na niebezpiecznie wody Zatoki San Francisco. Naukowcy z Marine Mammal Center oraz Kalifornijskiej Akademii Nauk zbadali temat i opublikowali wnioski na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”. Fotograficzne śledztwo na wodzie Przez siedem lat badacze prowadzili szczegółowe obserwacje w Zatoce San Francisco. Identyfikowali wieloryby na podstawie unikatowych wzorów i blizn na ich skórze. Stworzyli katalog obejmujący 114 różnych osobników. Następnie porównali te dane ze zdjęciami martwych wielorybów wyrzuconych na brzeg. Było to pierwsze tak skuteczne połączenie obserwacji żywych zwierząt z sekcjami zwłok. Szokująca statystyka śmierci Wyniki analizy danych są przerażające dla ekologów. Aż 18% zidentyfikowanych w zatoce wielorybów później tam zginęło. Z grupy 114 osobników aż 21 znaleziono martwych w okolicy. Bardzo niewiele zwierząt powraca do zatoki w kolejnych sezonach. Zaledwie cztery osobniki widziano tam więcej niż raz w ciągu ośmiu lat. Sugeruje to, że dla wielu wielorybów wpłynięcie do Zatoki San Francisco jest po prostu śmiertelną pułapką. Przyczyny śmierci wielorybów Wiele zgonów było spowodowanych kolizjami z jednostkami pływającymi, podczas gdy inne wynikały z zagłodzenia. – Pływacze szare podczas wynurzania mają niski profil nad wodą, co sprawia, że są trudne do zauważenia w warunkach takich jak mgła, która jest powszechna w Zatoce San Francisco – wyjaśniła Josephine Slaathaug z Sonoma State University, główna autorka artykułu. – Dodatkowo Zatoka San Francisco jest szlakiem wodnym o dużym natężeniu ruchu, a cieśnina Golden Gate jest wąskim gardłem, przez które muszą przepłynąć wszystkie statki i wieloryby – precyzuje. Ponad 40% badanych martwych wielorybów miało ślady po uderzeniach śrub lub kadłubów. Co wieloryby robią w niebezpiecznym akwenie? Eksperci stwierdzili, że Zatoka San Francisco nie była do ostatnich lat częścią regularnej trasy migracyjnej pływaczy szarych. Ich obecność w tym miejscu jest uznawana za zjawisko nietypowe. A winny jest kryzys klimatyczny, który zmienia dostęp pływaczy szarych do pożywienia. Zmusza je też do modyfikacji tras migracji. Według Narodowej Agencji Oceanów i Atmosfery (NOAA) ogólna populacja pływaczy szarych spadła o ponad 50% od 2016 roku do jednego z najniższych poziomów w historii pomiarów. Odnotowuje się również bardzo mało młodych osobników. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Szaleństwo matki ośmiornicy. Samice popadają w szał autodestrukcji po złożeniu jaj
Po złożeniu jaj samica ośmiornicy popada w przerażający stan autodestrukcji, który nieuchronnie prowadzi do jej śmierci. Naukowcy odkryli, że za ten niezwykle dziwny mechanizm odpowiadają gwałtowne zmiany biochemiczne w gruczołach wzrokowych zwierzęcia.
W tym artykule: Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne Świat zwierząt wciąż skrywa przed ludźmi wiele tajemnic. Zachowania, które wydają nam się dziwne i całkowicie niezrozumiałe, wśród niektórych gatunków są czymś zupełnie normalnym. Naukowców przez lata intrygowała autodestrukcja, której dopuszczają się samice ośmiornic. Grupa amerykańskich badaczy postanowiła jeszcze raz przyjrzeć się problemowi. Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Największa zmiana w zachowaniu ośmiornic zachodzi w momencie, gdy jaja samicy wkrótce mają się wykluć. W tym czasie matka przestaje jeść, okalecza swoje ciało, rozdziera swoją skórę o dno morskie. Co więcej – zjada nawet własne ramiona. Kiedy jest już ekstremalnie wyniszczona, umiera. Ośmiornice - sprytne, inteligentne, zaskakujące. Jak blisko im do nas? Ośmiornica ciekawostki. Są szybkie, inteligentne i wyjątkowo sprawne. Ze wszystkich bezkręgowców właśnie ośmiornice najbardziej przypominają nas ludzi. Naukowcy z Uniwersytetu w Waszyngtonie spróbowali dowiedzieć się, co sprawia, że ośmiornice decydują się na te śmiertelne tortury. Postanowili zbadać, jakie zmiany biochemiczne zachodzą w organizmie tych głowonogów. Ich praca została opublikowana w artykule na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy Odpowiedź na to pytanie kryje się w gruczołach, które znajdują się w narządach wzrokowych ośmiornic. Już w 1977 roku przeprowadzono badania, które wykazały, że to właśnie tam zachodzą zmiany, które zbiegają się z autodestrukcją u tych stworzeń. Ośmiornice odczuwają nie tylko ból fizyczny, ale również emocjonalny. Sensacyjne badania nad głowonogami Badania neurobiologów dają w końcu dowód, że ośmiornice mogą reagować na cierpienie podobnie jak my. Autor tego odkrycia, Jerome Wodinsky, profesor z Uniwersytetu Drandeis stwierdził wówczas, że gdyby przeciąć połączenia nerwowe w gruczołach, matka znów zaczęłaby jeść. Wówczas porzuciłaby jaja i żyła jeszcze kilka miesięcy. Z. Yan Wang, główna autorka eksperymentu i asystentka z wydziału psychologii i biologii na Uniwersytecie w Waszyngtonie postanowiła wykorzystać wyniki badań sprzed 45 lat. Chciała sprawdzić, dlaczego akurat to gruczoł wzrokowy odpowiada za zmianę zachowania ośmiornic. – Od zawsze chciałam to wyjaśnić. W naszym eksperymencie analizowaliśmy wydzielinę, która pochodzi z wnętrza tych gruczołów – mówi Wang. W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne W badaniach analizowano osobniki z gatunku Octopus bimaculoides. Uczeni wykryli trzy zaskakujące zmiany biochemiczne, które zachodzą w organizmie tych mięczaków. Okazało się, że tuż po złożeniu jaj w gruczołach ośmiornicy odbywa się produkcja pregnenolonu oraz progesteronu. To substancje, które wspomagają funkcje reprodukcyjne niektórych zwierząt. Poczuć światło. Ośmiornice „widzą” światło mackami, nawet bez udziału wzroku Ośmiornice są jednymi z najbardziej fascynujących zwierząt na świecie. Nowe badania wykazały, że posiadają też skomplikowany mechanizm ochronny, który polega na wyczuwaniu światła. Gdy ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/poniewaz-osmiornice-na-ogol-maja-slabe-wyczucie-polozenia-swojego-ciala-musialy-wyksztalcic-szereg-mechanizmow-ochronnych-fot-getty-images-c325d8c.jpeg" width="938" height="528" alt="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" title="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" /> Uczeni odkryli również wzrost wytwarzania kwasu żółciowego i 7-dehydrocholesterolu (7-DHC). Autorzy zwracają uwagę, że to właśnie 7-DHC odpowiada za samookaleczanie ośmiornic. Jest to bowiem związek chemiczny, który jest pochodną cholesterolu. Staje się toksyczny, jeśli zbyt długo utrzymuje się w organizmie. Badacze chcą teraz sprawdzić, czy inne gatunki ośmiornicy również wytwarzają te same związki. Źródło: Current Biology
Czy uda się uratować największe rozgwiazdy świata? Olbrzymy z 24 ramionami są na skraju wyginięcia
Choć mają tysiące nóżek i wielkość koła od traktora, rozgwiazdy gigantyczne nie zdołały uciec przed tajemniczą chorobą. Zespół wyniszczenia rozgwiazd doprowadził do zagłady miliardów osobników, od Alaski po Meksyk. Czy sukcesy w sztucznej hodowli zdołają odwrócić ten tragiczny proces?
Rozgwiazdy gigantyczne (Pycnopodia helianthoides) są duże i piękne. Mogą być żółte, pomarańczowe, fioletowe i czerwone. Ich 24 ramiona mogą rozciągać się na metr, osiągając wielkość koła ciągnika, co czyni je jednymi z największych rozgwiazd na świecie. Wraz ze strzykwami, jeżowcami, wężowidłami i liliowcami, rozgwiazdy należą do grupy pokrytych kolcami zwierząt zwanych szkarłupniami. Ciekawskie olbrzymy na tysiącach nóżek Są to zwierzęta bentosowe, czyli takie, które spędzają życie na dnie morskim. Jednak rozgwiazdy nie są wcale tak ospałe, jak mogłoby się wydawać. Przemieszczają się szybko na swych tysiącach maleńkich nóżek ambulakralnych, poruszając się w imponującym tempie jednego metra na minutę. Żywią się małżami, ślimakami morskimi i martwymi kałamarnicami, a także innymi szkarłupniami, zwłaszcza jeżowcami, co jest jednym z powodów, dla których ich brak jest dotkliwie odczuwalny. Plaga wśród rozgwiazd: zniknęło 6 miliardów osobników W 2013 roku zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej nawiedziła straszliwa plaga, która zdziesiątkowała wiele gatunków rozgwiazd. Był to makabryczny widok. Na skórze rozgwiazd pojawiały się zmiany chorobowe, ich ramiona odpadały, a w ciągu kilku dni dotknięte chorobą zwierzęta rozpływały się w bezkształtną masę śluzu. Rozgwiazdy gigantyczne kiedyś powszechnie występowały od Alaski aż po Meksyk, ale obecnie zniknęły z większości terenów, na których dawniej egzystowały. Naukowcy szacują, że zginęło prawie 6 miliardów osobników. To katastrofa nie tylko dla tych zwierząt, ale także dla całych ekosystemów. Zagłada zbiegła się w czasie z zanikiem wielu lasów wodorostowych, które zostały zniszczone przez fale upałów, oraz z gwałtownym wzrostem populacji jeżowców purpurowych (Strongylocentrotus purpuratus). Bez rozgwiazd, które utrzymywały ich liczebność w ryzach, jeżowce rozmnożyły się w ogromnych ilościach, a ich intensywne żerowanie uniemożliwia osiadanie i wzrost młodych wodorostów. Czy rozgwiazdy gigantyczne przetrwają? Biolodzy morscy wciąż nie są do końca pewni, co stało się z tymi rozgwiazdami. Przyczyna schorzenia, które nazwano zespołem wyniszczenia rozgwiazd, okazała się trudna do ustalenia. Początkowo sądzono, że mogła ją wywołać infekcja wirusowa. Późniejsze badania sugerowały, że w proces zaangażowane były również inne drobnoustroje, które wyciągają tlen z wody, zasadniczo dusząc rozgwiazdy. Kryzys klimatyczny i fale upałów również odgrywają rolę w tej skomplikowanej zmianie ekosystemu oceanicznego. Jest jednak iskierka nadziei. Niewielkie skupiska rozgwiazd przetrwały w chłodniejszych wodach i dzięki temu mogą pomóc w odbudowie populacji. Z kolei w 2021 roku naukowcom po raz pierwszy udało się rozmnożyć rozgwiazdy gigantyczne w warunkach hodowlanych. Nie wszyscy sądzą, że będzie to konieczne, ale może pewnego dnia uda się wypuścić je z powrotem na wolność. To jest przedruk z książki autorstwa Helen Scales pt. „Dookoła świata. 80 ryb i innych stworzeń morskich” która ukazała się nakładem wydawnictwa PWN. Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Rekiny na „bombie”. Przechodzą pozytywnie testy na narkotyki i kofeinę
Rekiny pod wpływem kokainy? To brzmi jak przepis na absurdalny horror. Niestety, to nasza ziemska rzeczywistość. U drapieżnych ryb żyjących w rajskich wodach Bahamów wykryto obecność narkotyków, leków i kofeiny. To nie oznacza jednak, że rekiny zmieniły styl życia na „imprezowy” – to my zmuszamy je do udziału w niebezpiecznym eksperymencie chemicznym.
Wody wokół Eleuthery – uznawanej za jedną z najbardziej odległych wysp Bahamów – stały się obiektem badań, które wywołały poruszenie w świecie nauki. Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował krew drapieżników odławianych w rejonach popularnych wśród nurków oraz na trasach wielkich statków wycieczkowych. Zaskakująca „impreza” w oceanie. Co pływa w rekinach? Wyniki są alarmujące: na 85 przebadanych osobników u aż 28 wykryto obecność substancji psychoaktywnych lub farmakologicznych. Najczęściej pojawiała się kofeina, ale u dwóch drapieżników potwierdzono obecność kokainy. Co więcej, w krwiobiegu rekinów krążyły pozostałości leków przeciwbólowych, takich jak acetaminophen oraz diclofenac. To pierwszy raz, gdy te substancje zidentyfikowano u rekinów nie tyle na Bahamach, co gdziekolwiek na świecie. Skąd kokaina we krwi rekinów? Wyniki nie sugerują więc „zmiany zachowań” zwierząt – jakkolwiek informacje o rekinach na bombie nie budziłyby wyobraźni – lecz raczej to, że rekiny znalazły się na styku dzikiej przyrody i coraz silniejszego śladu pozostawianego przez człowieka. Odpowiedź na pytanie o pochodzenie kokainy jest prosta i bolesna: to efekt niewydolności systemów oczyszczania ścieków oraz ogromnej skali turystyki. Substancje, które przyjmujemy, nie znikają magicznie po ich zażyciu. Trafiają do kanalizacji, a stamtąd – często w niemal niezmienionej formie – bezpośrednio do ekosystemów morskich. W przypadku Bahamów kluczowym czynnikiem są statki wycieczkowe, które działają jak pływające miasta. Generują one ogromne ilości ścieków, które – mimo filtracji – wciąż niosą ze sobą chemiczny ślad ludzkiej cywilizacji. Pojawia się hipoteza, że rekiny mogły naruszyć paczki z kokainą, które trafiły do wody – w końcu drapieżniki morskie eksplorują obiekty poprzez dotyk i ugryzienie. Najbardziej prawdopodobne są jednak bezpośrednie zanieczyszczenia lub spożywanie ryb, które napiły się skażonej wody. Czym są CEC i dlaczego powinniśmy się ich bać? Substancje znalezione w rekinach należą do grupy CEC (Contaminants of Emerging Concern) – zanieczyszczeń wzbudzających szczególne obawy. To związki, które przez lata pozostawały poza radarem ekologów, ponieważ występują w niskich stężeniach, ciągle powstają nowe lub trudno je mierzyć. Do tej grupy trafiają m.in. farmaceutyki i antybiotyki, substancje psychoaktywne czy środki higieny osobistej. Problem polega na tym, że są one projektowane jako biologicznie aktywne. Mają wywoływać konkretny efekt w organizmie człowieka, więc wywołują go również u zwierząt. W oceanie rekiny nie otrzymują jednej substancji, lecz toksyczny koktajl, którego skład zmienia się w zależności od sezonu turystycznego. Czy kokaina szkodzi rekinom? Tak, choć nie w sposób, który moglibyśmy sobie wyobrażać na podstawie filmów. Ekspozycja na narkotyki i leki wiąże się u ryb z ogromnym stresem metabolicznym. Organizm drapieżnika musi zużywać ogromne zasoby energii, aby neutralizować i usuwać obce substancje z krwiobiegu. Może to prowadzić do zaburzeń odporności, zmian w zachowaniu i agresji czy problemów z gospodarką hormonalną. Naukowcy podkreślają, że potrzebujemy dalszych badań, aby zrozumieć, czy naszpikowany kofeiną lub kokainą rekin staje się bardziej nieprzewidywalny. Jedno jest pewne, nasza codzienna kawa i tabletki przeciwbólowe mają swój nieoczekiwany finał w oceanie, zmieniając życie zwierząt, które nigdy nie prosiły o udział w tej „imprezie”. Źródło: Environmental Pollution, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Taka migracja rekina zdarza się raz na milion. Samica żarłacza tępogłowego pokonała ponad 7 tys. kilometrów
Złowiony u wybrzeży Nigerii żarłacz tępogłowy przepłynął rekordowe 7200 km. To pierwsza udokumentowana migracja między dwoma oceanami w historii tego gatunku.
Spis treści Niezwykły połów u wybrzeży Nigerii Jak żarłacz tępogłowy przepłynął dookoła Afryki? Wpływ zmian klimatu na zachowania rekinów Samica żarłacza tępogłowego złowiona przez rybaków w Nigerii okazała się największą eksploratorką w historii. Zachęcona prawdopodobnie prze ocieplające się wody, pokonała ponad 7 tysięcy kilometrów. To niezwykłe tym bardziej, że ten gatunek rekinów zwykle żyje w płytkiej strefie przybrzeżnej. Niezwykły połów u wybrzeży Nigerii Kiedy rybak Turawa Hakeem złapał dorodnego żarłacza tępogłowego nie przypuszczał, że połów ten stanie się naukową sensacją. Ten gatunek rekina jest dość powszechnie łowiony komercyjnie i sportowo. Okazało się że rekin jest oznakowany, wyposażony w nadajnik z napisem „Badania naukowe. Za zwrot – nagroda”. Zaciekawiony rybak skontaktował się mailowo z naukowcami. Maila odebrał Ryan Daly, ekolog z z Oceanographic Research Institute w RPA. I początkowo w niego nie uwierzył. Z informacji wynikało, że rekin musiał przebyć nie notowaną nigdy wcześniej odległość po tym, jak został oznakowany przez Daly’ego w 2021 roku. Przez rok po znakowaniu był wielokrotnie rejestrowany wzdłuż wybrzeży RPA i Mozambiku. Następnie zniknął z radarów, aż do lipca 2023 roku, kiedy to został złowiony prze Turawę Hakeena. Prawdopodobieństwo takiej migracji to jak raz na milion - podsumowuje Ryan Daly. Jak żarłacz tępogłowy przepłynął dookoła Afryki? Oznakowana samica przepłynęła rekordową trasę: około 7 200 km z Kanału Mozambickiego na Oceanie Indyjskim, aż do Lagos w Nigerii nad Oceanem Atlantyckim. To najdłuższa udokumentowana migracja tego gatunku i pierwszy, gdy żarłacz tępogłowy przepłynął między dwoma oceanami. Opis tej migracji opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „Ecology”. Podróż samicy była wyjątkowa, ponieważ musiała pokonać Prąd Benguelski — jeden z największych na świecie zimnych prądów morskich, który przez co najmniej 55 000 lat stanowił barierę dla migracji żarłaczy tępogłowych wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki. Naukowcy przypuszczają, że rekin ominął zimne wody płynąc daleko od brzegu lub skorzystał z cieplejszych obszarów wody podczas zjawiska Benguela Niño, podobnego do El Niño. Podobne zachowania obserwowano już u innych ryb, np. makreli i sardynek. Wpływ zmian klimatu na zachowania rekinów Samice żarłaczy tępogłowych osiągają dojrzałość płciową w wieku 20 lat. Wcześniej są bardziej skłonne do eksploracji. Ta niezwykła podróż samicy sugeruje, że zmiany klimatyczne umożliwiają morskim gatunkom migrowanie na nowe obszary. Daly zauważa, że ocieplenie wód i przesunięcia prądów morskich mogą częściej umożliwiać różnym zwierzętom eksplorację nowych siedlisk. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Myślały, że to wrak. Matka i córka odkryły największą kolonię korali na świecie
Największy koral na świecie został odkryty przez matkę i córkę podczas nurkowania u wybrzeży Australii. Znalezisko na Wielkiej Rafie Koralowej zaskoczyło nawet doświadczonych badaczy i może zmienić sposób, w jaki patrzymy na odporność raf koralowych.
Jan Pope i Sophie Kalkowski-Pope to matka i córka działające w programie nauki obywatelskiej. Podczas nurkowania niedaleko Cairns w Australii, natknęły się na strukturę koralową o tak ogromnych rozmiarach, że przebiła wszystkie znane do tej pory. Znalezisko to przesuwa granice naszej wiedzy o tym, jak duże mogą być pojedyncze kolonie koralowców. Wszystko zaczęło się od pasji Jan Pope do fotografii podwodnej. Podczas nurkowania na mało znanym fragmencie Wielkiej Rafy Koralowej, zauważyła ciemny kształt, który przypominał wrak statku. Okazało się jednak, że to nie stal, a żywy organizm. Jan wróciła na miejsce ze swoją córką Sophie, która zawodowo zajmuje się ochroną mórz w organizacji Citizens of the Reef. Sophie spędziła kilka godzin dokumentując znalezisko. Przepłynięcie wzdłuż całego koralowca zajęło jej aż trzy minuty i natychmiast uświadomiło, że ma do czynienia z czymś wyjątkowym na skalę światową. Rekordowe wymiary i precyzyjne mapowanie 3D Dalsze badania, przeprowadzone we współpracy z naukowcami, potwierdziły skalę odkrycia. Gigantyczny koralowiec należy do gatunku Pavona clavus. Kolonia ma kształt litery „J”, mierzy aż 111 metrów długości i zajmuje powierzchnię blisko 4000 metrów kwadratowych – co można porównać do rozmiaru boiska piłkarskiego. Aby dokładnie zmierzyć obiekt, wykorzystano zaawansowaną technikę fotogrametrii, wykonując tysiące zdjęć, z których złożono trójwymiarowy model kolonii. Jest to obecnie najdokładniej zmapowana wielka struktura koralowa na świecie. Eksperci, m.in. dr Andy Ridley, podkreślają niezwykłość znaleziska i fakt, że koralowiec-gigant tak długo pozostawał nieodkryty. Poprzedni rekord wielkości kolonii także należał do korala Pavona clavus, żyjącego w wodach Wysp Salomona. Nadzieja ukryta w głębinach Odkryta kolonia Pavona clavus jest w doskonałym stanie, jakby zupełnie nie dotknęło jej zjawisko masowego blaknięcia raf koralowych. Naukowcy przypuszczają, że było to możliwe dzięki specyficznej lokalizacji, w której chłodne prądy morskie chronią koralowca przed niszczycielskim wpływem fal upałów i ocieplania się oceanu. Odkrycie matki i córki to zastrzyk optymizmu dla programu ochrony koralowców Great Reef Census. Udowadnia, że na Wielkiej Rafie Koralowej wciąż istnieją „bastiony odporności”. Przypadek Jan i Sophie pokazuje też, że każdy może być odkrywcą i przyczynić się do ochrony przyrody. Źródło: ABC News, Citizens of the Reef Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Oceaniczny sprinter z żaglem i dziobem jak szpada. Żaglica to jedna z najszybszych ryb świata
Wygląda jak futurystyczna torpeda i pływa z zawrotną prędkością. Żaglica to szczytowy drapieżnik, który potrafi polować w grupie i współpracować niczym wilcza wataha. Ta fascynująca ryba jest jednak coraz bardziej zagrożona, między innymi przez połowy tuńczyków.
Spis treści: Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Jeden gatunek czy dwa? Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Anatomia morskiego sprintera Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Czy żaglice przetrwają? Jest piękna niczym futurystyczna maszyna – i faktycznie coś w tym jest. Żaglica jest uważana za jedną z najszybszych ryb świata. Jej wrzecionowate ciało tnie wodę niczym pocisk, a „żagiel” stawiany podczas zwrotów umożliwia błyskawiczną zmianę kierunku, nawet gdy płynie bardzo szybko. Jej bliskimi krewnymi są słynne marliny, które wraz z samą żaglicą rozpalają wyobraźnię wędkarzy na całym świecie. Wraz z kolejnymi badaniami i odkryciami dowiadujemy się coraz więcej o tych fascynujących rybach. Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Należy do rodziny żaglicowatych (Istiophoridae), po angielsku potocznie zwanej marlinami. To ryby o podobnym kształcie i zachowaniach, choć tylko żaglica posiada tak dużą płetwę grzbietową. Jej bliskimi krewnymi są m.in. marlin biały, błękitny i niebieski. To właśnie jednego z marlinów z wielkim trudem łowił główny bohater powieści Ernesta Hemingwaya „Stary człowiek i morze”. Sam Hemingway zresztą też łowił zarówno marliny, jak i żaglice. Żaglica jest rybą niezwykle silną i waleczną. Ta waleczność ją gubi – przynajmniej w relacji z człowiekiem. Żaglice walczą tak zaciekle, a ich złowienie jest tak trudne, że stały się pożądanym trofeum w wędkarstwie sportowym. Ryby te potrafią wyskakiwać na kilka metrów ponad wodę, próbując uwolnić się z haczyka. Połów żaglicy na wędkę jest dla niej niczym więcej, niż wielogodzinną czasem męką. Jednak była, jest i raczej będzie nadal łowiona – dla przeżyć i dla spreparowanych trofeów, bo jej mięso nie jest zbyt smaczne. Jest uważane za zbyt twarde i sprzedaje się je głównie po uwędzeniu. Jeden gatunek czy dwa? Klasyfikacja żaglicy jest jednym z ciekawszych tematów w świecie ichtiologii. Tradycyjnie wyróżniano dwa gatunki: żaglicę atlantycką (Istiophorus albicans) oraz indopacyficzną (Istiophorus platypterus). Jednak wraz z rozwojem genetyki, ten podział został zakwestionowany. Dziś niektórzy naukowcy, opierając się na analizach DNA mitochondrialnego (mtDNA), uważają, że mamy do czynienia z jednym, kosmopolitycznym gatunkiem: Istiophorus platypterus. Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Żaglica jest rybą kosmopolityczną, doskonale przystosowaną do życia w otwartych wodach oceanicznych. Przyjmując, że jest jednym gatunkiem, jej zasięg obejmuje tropikalne i umiarkowane wody Oceanu Atlantyckiego, Spokojnego i Indyjskiego. Występuje też w Morzu Śródziemnym, do którego przedostała się przez Kanał Sueski. Jej rozmieszczenie jest dynamiczne i zmienia się sezonowo – w okresach letnich zapuszcza się w chłodniejsze wody na północnych i południowych krańcach swojego zasięgu, podążając za migrującymi ławicami ryb. Preferuje przypowierzchniowe, dobrze nasłonecznione wody. Zazwyczaj przebywa na głębokości do 200 metrów, w wodach o temperaturze od 21°C do 28°C. Choć jest rybą oceaniczną, często zbliża się do wybrzeży kontynentalnych, wysp oraz raf koralowych w poszukiwaniu pożywienia. Analiza danych z nadajników satelitarnych wykazała, że żaglice są zdolne do znacznie głębszych nurkowań, schodząc nawet na ponad 450 metrów. Anatomia morskiego sprintera Żaglica to prawdziwy atleta oceanów, a jej anatomia i zachowanie są podporządkowane jednemu celowi: maksymalnej wydajności podczas polowania. Przypisywano jej niemal mityczne prędkości, sięgające 110, a nawet 130 km/godz. Jednak nowsze, bardziej precyzyjne badania, wykorzystujące akcelerometry i nagrania wideo, nieco zrewidowały te dane. Wykazały one, że podczas gwałtownych zrywów w trakcie polowania żaglica osiąga prędkości rzędu 36 km/godz. Żagiel, czyli charakterystyczna płetwa grzbietowa, w normalnych warunkach jest złożona w specjalnym zagłębieniu na grzbiecie, by nie stawiać oporu w wodzie. Ryba gwałtownie rozkłada ją tylko w kluczowych momentach. Rozpostarty żagiel redukuje boczne ruchy głowy podczas ataku, co sprawia, że spiczasty dziób ryby staje się mniej widoczny dla ofiary. Działa też jak ster, pozwalając na wykonywanie błyskawicznych zwrotów. Gęsta sieć naczyń krwionośnych sugeruje, że może on pełnić też funkcję termoregulacyjną. Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Oczy żaglic (a także reszty gatunków marlinów) mają wyjątkowa konstrukcję. Są otoczone kością o niemal kulistym kształcie. Poza tym w pobliżu oczu i mózgu znajduje się specjalna, „grzejąca” tkanka mięśniowa, która ociepla je, podczas gdy reszta ciała pozostaje w temperaturze otaczającej wody. Tkanka grzejna wytworzyła się z jednego z mięśni poruszających okiem i jest zmodyfikowanym mięśniem szkieletowym. Układ naczyń krwionośnych w tym „kaloryferze” zapobiega utracie ciepła. Z obecnością tkanki grzejnej u tych ryb wiąże się nietypowe unaczynienie zarówno oczu, jak i mózgu. W połączeniu z unikatowymi fotoreceptorami, adaptacja ta pozwala im polować w zimnych, słabo oświetlonych głębinach. Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Polowanie żaglicy to pokaz koordynacji, precyzji i siły. Jej ostry, wydłużony pysk nie jest narzędziem do nabijania ofiar, lecz wyspecjalizowaną bronią, używaną z finezją godną mistrza szermierki. Żaglice często polują w grupach, współpracując niczym stado wilków. Ich celem są zwarte ławice ryb, takich jak sardynki czy makrele. Drapieżniki osaczają ławicę, zbijając ją w ciasną, pulsującą kulę tuż pod powierzchnią wody. Wtedy rozpoczyna się skoordynowany atak. Żaglice wdzierają się w ławicę, używając dziobów do zadawania błyskawicznych, bocznych ciosów, które mają zranić i ogłuszyć jak najwięcej ofiar. Żaglice także ściśle ze sobą współpracują. Jeden osobnik, atakując ławicę, rani lub ogłusza kilka ryb, ale jest w stanie zjeść tylko jedną lub dwie. Pozostałe, osłabione ofiary stają się łatwym łupem dla kolejnych członków grupy. Najnowsze badania odsłaniają jeszcze jeden poziom finezji: indywidualną specjalizację. Okazuje się, że poszczególne żaglice wolą atakować z konkretnej strony, niczym prawo- lub leworęczni szermierze. Czy żaglice przetrwają? Żaglice żyją w parach lub niewielkich grupach do 30 osobników. Rozmnażają się głównie latem, w otwartych wodach oceanów. Samica składa do 4,5 mln jaj, a narybek rośnie bardzo szybko, osiągając ok. 1,5 m już w pierwszym roku życia. Są drapieżnikami szczytowymi, choć dorosłe osobniki bywają zjadane przez orki i duże rekiny. Żaglica ma status narażonej na wyginięcie (vulnerable). Największym zagrożeniem jest przypadkowy połów w komercyjnych połowach tuńczyka, a także lokalne przełowienie i degradacja raf koralowych, będących ich żerowiskami. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ta ryba ma ciało jak bicz i oczy przystosowane do ciemności. Ewolucja poszła tu w skrajność
Grenadier – ryba z wielkimi oczami i długim ogonem – jest czymś więcej niż tylko „ciekawostką przyrodniczą”. To organizm o fundamentalnym znaczeniu ekologicznym. Przedstawiciele rodziny Macrouridae są dominującymi drapieżnikami morskich głębin, regulującymi populację innych organizmów i odpowiadającymi za ostateczny obieg węgla. To właśnie te ryby zamieniają martwą materię organiczną w żywą tkankę. Jak wyglądają grenadiery? Gdzie występują? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Różnorodność gatunkowa Anatomia służąca przetrwaniu Systemy sensoryczne Siedliska i zasięg Rodzina buławikowatych stanowi znaczną część fauny głębinowej. W niektórych rejonach Pacyfiku, na głębokościach od 2000 do 6000 metrów, jej przedstawiciele są wręcz dominującą formą życia kręgowego. To niezwykłe ryby są czymś w rodzaju wyspecjalizowanych maszyn biologicznych, które nauczyły się widzieć w ciemności, słyszeć wibracje wody na odległość kilometrów i przetrwać miesiące bez pożywienia, czekając na „mannę z nieba”. Różnorodność gatunkowa Rodzina Macrouridae obejmuje około 400 gatunków, zgrupowanych w 36 rodzajach. Rozpiętość rozmiarów jest znaczna – od niewielkich ryb mierzących kilkanaście centymetrów (np. Hymenogadus gracilis), przez osiągające około 100 cm gatunki średniej wielkości (jak Coryphaenoides rupestris, czyli grenadier czarny, znany też jako buławik czarny), po gigantów przekraczających 2 metry długości (jak Albatrossia pectoralis). Anatomia służąca przetrwaniu Wygląd grenadiera często bywa określany jako pierwotny lub prehistoryczny. Rzeczywiście, gatunki zaliczane do rodziny Macrouridae należą do najbardziej nietypowych mieszkańców mórz. Jednak należy podkreślić, że każda pojedyncza cecha tych ryb jest w istocie przystosowaniem do życia w iście ekstremalnych warunkach. Ciało i ogon Grenadier przypomina nieco kijankę o monstrualnych rozmiarach. Ciało tej ryby charakteryzuje się masywną głową i tułowiem, który gwałtownie zwęża się ku tyłowi, przechodząc w długi, biczowaty ogon. Charakterystyczną cechą jest brak klasycznej płetwy ogonowej, która u większości ryb pelagicznych (jak tuńczyk czy makrela) służy do generowania potężnego napędu. Zamiast tego, ogon grenadiera otoczony jest długimi, połączonymi płetwami – drugą płetwą grzbietową i płetwą odbytową, które zbiegają się w ostry szpic. Ta specyficzna budowa ma swoje uzasadnienie. W strefie bati- i abisopelagicznej pożywienie jest rozproszone. Ryba nie może pozwolić sobie na energetycznie kosztowne pościgi. Zamiast tego, grenadiery stosują strategię powolnego, metodycznego przeszukiwania dna. Długi, falujący ogon pozwala na precyzyjne manewrowanie przy minimalnym wysiłku mięśniowym. Ryba może zawisnąć w prądzie głębinowym, korygując pozycję delikatnymi ruchami płetw, co w środowisku o ograniczonych zasobach tlenu i kalorii jest kluczem do przetrwania. Wielka głowa Głowa grenadiera jest nieproporcjonalnie duża w stosunku do reszty ciała. U niektórych gatunków, jak choćby u buławika szorstkiego (Macrourus berglax), może stanowić nawet 25% całkowitej długości ryby. Jest to swoiste centrum sensoryczne, chronione solidnym pancerzem. Wiele gatunków wykształciło kostne listewki i guzki, a pysk często jest wydłużony i spiczasty, wystając ponad otwór gębowy. Taka budowa jest idealna do pobierania pokarmu z dna morskiego. Ryba może dosłownie „orać” pyskiem w miękkim mule, wyszukując ukryte w nim bezkręgowce, nie narażając przy tym oczu na uszkodzenia mechaniczne. Systemy sensoryczne W mroku morskich głębin wzrok przestaje być dominującym zmysłem, ustępując miejsca „systemom” percepcji otoczenia. Grenadiery potrafią sprawnie nawigować, polować i komunikować się w najbardziej ekstremalnych warunkach. Oczy Mimo ciemności, oczy grenadierów nie zanikły. Przeciwnie, u wielu gatunków przeszły niezwykłą ewolucję. Ryby żyjące w górnych partiach stoku kontynentalnego wykształciły ogromne gałki oczne. Ich siatkówka jest gęsto usiana pręcikami, wyspecjalizowanymi w detekcji światła o niskim natężeniu. Są one szczególnie wyczulone na fale niebieskie, które najgłębiej penetrują toń wodną i na bioluminescencję emitowaną przez inne organizmy głębinowe. U gatunków abisalnych, takich jak C. armatus, obserwuje się ciekawe zjawisko. Młode osobniki, żyjące nieco płycej, polegają na wzroku w większym stopniu. Wraz z wiekiem i migracją w głębsze, całkowicie ciemne rejony, rola wzroku maleje na rzecz węchu, choć oczy nigdy nie zanikają całkowicie. Linia boczna Linia boczna grenadierów jest potężnym narzędziem detekcji. Składa się ona z sieci kanałów wypełnionych płynem, biegnących wzdłuż boków ciała i tworzących skomplikowane wzory na głowie. Wewnątrz tych kanałów znajdują się neuromasty – komórki czuciowe wyposażone w rzęski. Akustyka i komunikacja Badania bioakustyczne wykazały, że wiele gatunków z tej rodziny ma zdolność do wytwarzania dźwięków. Mechanizm ten opiera się na mięśniach sonicznych, które są przyczepione do ścian dużego pęcherza pławnego. Szybkie skurcze wprawiają organ w wibracje, generując niskie, dudniące dźwięki, przypominające bębnienie lub warczenie. Samce najprawdopodobniej używają ich do nawoływania samic, ale nie tylko. Dźwięki te mogą służyć także do odstraszania rywali i utrzymywania kontaktu z innymi osobnikami w ławicy. Siedliska i zasięg Grenadiery zasiedlają wszystkie oceany świata, ale ich dystrybucja jest skorelowana z głębokością. Ich królestwo zaczyna się tam, gdzie kończy się światło słoneczne. Gatunki takie jak buławik czarny i szorstki zasiedlają stoki kontynentalne – obszary, gdzie szelf gwałtownie opada w stronę dna oceanicznego. Ich optimum występowania to głębokości od 400 do 1500 metrów, rzadziej do 2000 metrów. W obrębie rodziny nie brakuje też ryb, które zeszły jeszcze niżej. Gatunki takie jak Coryphaenoides armatus czy C. yaquinae żyją na równinach abisalnych i w dolnych partiach stoku, na głębokościach od 2000 do ponad 5000 metrów. Rekordowe obserwacje wskazują na obecność ryb z rodziny Macrouridae nawet na głębokościach dochodzących do 7000 metrów. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kontenerowcem przez północny Pacyfik z kapitanem Lechowskim. „Jestem teraz o cztery dni młodszy”
Polski kapitan prowadzi olbrzymi kontenerowiec przez północny Pacyfik. Dziennikarz Paul Salopek dołącza do załogi, by sprawdzić, jak naprawdę wygląda życie na oceanie. Tu każda wachta to rytuał, a każdy błąd może być ostateczny. Jak wygląda życie na pokładzie?
Terminal kontenerowy w Jokohamie, Japonia – 35° 23′ 49″ N, 139° 40′ 46″ E Spis treści: Cyfrowe czasy na kontenerowcu Czas na załadunek! Reporter na niezwykłym szlaku Statek wielkości dzielnicy Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Kobiety na statkach? W labiryncie samotności Morskie podróże przodków człowieka Na statku zegarki są bezużyteczne Powolny rejs dla klimatu – Morze nigdy się nie zmienia – tak mówi Wojciech Lechowski. Kapitan statku handlowego z polskiego wybrzeża Bałtyku. Szyderczo pogodny. Przyjazny. Barczysty, ciężkiej kości – i, jak to bywa u oficerów po latach na morzu, nieco „niewyćwiczony”. Lechowski ma skłonność do takich sentencji. To lakoniczny tik dowódcy. Chodzi mu o coś prostego. Jednego dnia wieje wiatr. Następnego rosną fale. Prądy subpolarnego wiru krążą po Pacyfiku tylko w jedną stronę – zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Arktyka szarzeje na pięćdziesiątym równoleżniku. Metaliczne niebo. Grafitowe morze w pobliżu Aleutów. Ten filtr pozbawia naturę reszty kolorów i nic nie wskazuje, by miało się to kiedykolwiek zmienić.Wobec takich pierwotnych sił słonej wody ludzkie sprawy wydają się chimeryczne, niespokojne, ulotne, mizerne, a nawet absurdalne. Cyfrowe czasy na kontenerowcu Morze nigdy się nie zmienia. Trzy dekady temu, gdy Lechowski był gładkolicym kadetem, na statkach pracowali radiotelegrafiści i stolarze. Dziś życie na morzu jest zupełnie inne. Scyfryzowane. Zautomatyzowane. Skonteneryzowane. Na pokładach gigantycznych jednostek, takich jak te, którymi dowodzi Lechowski, technologia zmniejszyła liczebność załóg o połowę – z ponad czterdziestu do około dwudziestu pięciu osób. Natychmiastowa łączność sięga dziś każdego horyzontu. Korporacyjni traderzy, państwowi regulatorzy, a nawet zaniepokojony hodowca z Hokkaido, wysyłający paletę wołowiny Wagyu do Kalifornii, mogą w każdej chwili śledzić pozycję dowolnego frachtowca. Dzięki satelitom robią to niemal w czasie rzeczywistym. Potrafiliby nawet wskazać punkt, w którym kapitan Lechowski znajduje się w tej chwili. Stoi na mostku nawigacyjnym Maersk San Vicente. Kontenerowca klasy NeoPanamax, zacumowanego w Jokohamie, dokładnie przy nabrzeżu MC4. Przez panoramiczne okno z grubego szkła Lechowski spogląda w dół. Powoli popija kawę z białego kubka. Wszystko robi spokojnie i rozważnie. Jakby dźwigał na barkach cały ciężar statku o wyporności 112 224 ton. Daleko poniżej rozciąga się pokład. Jest tak długi, jak wysoka jest Wieża Eiffla. Czas na załadunek! Suwnice bramowe ładują i wyładowują setki kontenerów. Te kanciaste jednostki ładunkowe, wielkości wagonów kolejowych, stoją w ładowniach w stosach po siedemnaście sztuk. Dokładnie 4 439 kontenerów, wypełnionych produktami konsumenckimi, dobytkiem, surowcami i komponentami produkcyjnymi, przepłynie Pacyfik do Ameryki Północnej. Operacja sztauowania jest złożona, a zarazem zdumiewająco szybka. Trwa zaledwie kilka godzin. Komputer pokładowy w praktyce buduje sześcienną górę ładunku. Układa ją w precyzyjnej konfiguracji, tak by dało się ją później rozebrać równie drobiazgowo w kolejnych portach – w Kanadzie, Chinach, Korei Południowej, a dwa miesiące później znów w Japonii. Dźwigi na nabrzeżu unoszą się ku niebu na wysokość trzydziestu pięter. Dwudziestotonowe kontenery kołyszą się jak klocki Lego. Reporter na niezwykłym szlaku Jestem tu mniej niż przypisem w tym wirującym, tytanicznym balecie. Jestem dziennikarzem, który przemierza planetę pieszo, a na statku „przesuwa” zaledwie osiemdziesiąt kilogramów masy. Trzynaście lat temu wyruszyłem z Etiopii, by odtwarzać szlaki naszych koczowniczych przodków z epoki kamienia. Rozmawiam z ludźmi. Notuję to, co widzę po drodze. Teraz, gdy dotarłem do ostatniego skraju Azji, skończył mi się stały ląd. Wsiadam więc „na stopa” do Ameryk na Maersk San Vicente. Osobliwości mojej wyprawy nie robią na Lechowskim szczególnego wrażenia. Z przypływem morze wyrzuca na brzeg rozmaite głupoty. Morze nigdy się nie zmienia. – Może pan korzystać z naszej siłowni – mówi bez cienia sarkazmu. – Żeby utrzymać formę. Spójrzcie na statek. Pomalowany na basenowy błękit kadłub wyrasta nad dokami w Jokohamie jak stalowe tsunami. Nad relingami pokładu piętrzy się kolejna ściana kontenerów – pomarańczowych, szarych i czerwonych. A jeszcze wyżej wznosi się przeszklona sterówka. Pływające biuro Lechowskiego. Statek wielkości dzielnicy Mrużę oczy, patrząc w górę. Mój żółty plastikowy kask, wymagany przez japońskie władze portowe, spada z głowy i wiruje po betonowym nabrzeżu. Według najnowszych inżynierskich miar Maersk San Vicente to zaledwie kontenerowiec średniej wielkości. A jednak jego skala – fantastyczna, przerysowana, willego-wonkowa – nie daje się przyjąć jako coś zwyczajnego. Statek ma trzysta metrów długości od dziobu do rufy. To mniej więcej długość czterech przecznic. Jeśli przebiegniesz osiem okrążeń wokół pokładu, zrobisz pięć kilometrów. Maszynownia jest oświetloną jak hala jaskinią wewnątrz kadłuba, przestronną jak hangar dla samolotów pasażerskich. Silnik napędza śrubę tak szeroką, jak długość szkolnego autobusu. Każdy z dziewięciu tłoków ma wysokość silosu zbożowego i waży ponad pięć ton. Przy pełnej mocy Maersk San Vicente rozwija niemal pięćdziesiąt tysięcy koni mechanicznych. Aleksander Wielki podbił większość Eurazji kawalerią liczącą sześć tysięcy koni. Kotwica statku jest cięższa niż dziesięć samochodów osobowych. Właścicielem i operatorem Maersk San Vicente jest druga co do wielkości firma żeglugowa świata – A.P. Møller–Maersk z siedzibą w Kopenhadze. Ten statek jest jedną z co najmniej pięćdziesięciu siedmiu tysięcy jednostek handlowych pływających dziś po oceanach. Ta międzynarodowa flota – kontenerowce, masowce, tankowce, barki – działa jak czerwone krwinki w ekonomicznym ciele planety. Wszystko, co jest ci bliskie, przypłynęło na wielkim statku Dziewięćdziesiąt procent towarów handlowanych ponad granicami sunie po cienkiej błonie oddzielającej dwa „płyny”. Wodę morską i powietrze. W zasadzie wszystko, co importujesz – co jesz, nosisz, czym jeździsz, czym urządzasz dom, czym się bawisz, czym się leczysz, w czym grzebiesz zmarłych, czego pożądasz i czym gardzisz – trafia do twojego życia statkami towarowymi. Bez tej wodnej karawany współczesna kultura konsumpcji skurczyłaby się, stanęła i po prostu by się zawaliła. A jednak 1,9 miliona marynarzy, którzy podtrzymują w ruchu ten ogromny taśmociąg globalizacji, pozostaje anonimowych. Niedostrzeganych. Niemal niewidzialnych. Gdzie są kinowe hity osadzone na mostku? Gdzie są szanty o kontenerowcach? Bestsellery o marynarce handlowej? Memy z morza? – Znajomi w domu wciąż pytają, czy widuję piratów – mówi John Cruz, uprzejmy pierwszy oficer na Maersk San Vicente. Przykłada dłoń do oka, udając piracką przepaskę. – To chore. Nikt nie rozumie naszego świata. Cruz jest romantykiem. Czwartego dnia po wypłynięciu z Jokohamy zabiera mnie na skrzydło mostka. To odsłonięty pomost wysoko nad pokładem. Stoi w rozkroku jak na szczycie góry. Wiatr o prędkości około pięćdziesięciu sześciu kilometrów na godzinę szarpie mu włosy. W dłoniach trzyma staroświecki sekstant wygrzebany z szuflady. Chce pokazać, jak dawniej „łapało się” słońce do nawigacji astralnej. To gest pamięci. Ukłon w stronę sztuki żeglarskiej sprzed radarów dopplerowskich, GPS-u, korporacyjnego zarządzania i karaoke dudniącego w mesie rekreacyjnej. Tylko że ta nostalgia jest zbędna. Magia wody pozostaje. Morze nigdy się nie zmienia. Tamtej nocy leżę w swojej ascetycznej kabinie i nie mogę zasnąć. Tysiące kontenerów ociera się o siebie w ładowniach. Przez stalowe grodzie dochodzi jęk i skrzypienie. Cicha, żałosna symfonia, gdy statek napręża się i wygina na równinie wody. Może tak brzmiało stado dinozaurów. Kobiety na statkach? Kreskówkowe tablice BHP na Maersk San Vicente pokazują kobiety-marynarzy. Filmy szkoleniowe również je uwzględniają. Ogłoszenia w mesie załogi, małym saloniku wypełnionym majonezem z Emiratów, pakistańskim dżemem porzeczkowym, filipińskimi krakersami i słoikami Nutelli, ostrzegają surowo przed molestowaniem seksualnym. Tylko że na kontenerowcu nie ma kobiet. W całej załodze A.P. Møller–Maersk kobiety stanowią zaledwie siedem procent. Nawet ta ponura liczba uchodzi za sukces. W skali globalnej mniej niż dwa procent marynarzy to kobiety. Ocean pozostaje głęboko męską enklawą. Maersk San Vicente obsługuje dwudziestu jeden mężczyzn. Mają od dwudziestu kilku do pięćdziesięciu kilku lat. Ich paszporty odzwierciedlają powojenną zmianę w branży. Rekrutację z obszarów tańszej siły roboczej – Filipin, Indii, Polski, Chin. Wielojęzyczna załoga porozumiewa się przy stole w „Seaspeak”. To skrócona, wędrowna odmiana angielskiego. Jako włóczęga czuję się w niej jak w domu. Podpisują kontrakty na trzy do dziewięciu miesięcy. Pracują, śpią i odpoczywają wewnątrz olbrzymiej fabryki, która wymaga stałej uwagi. Sekwencyjne życie na morzu Czas jest tu bezlitośnie podzielony na wachty. Śniadanie o siódmej trzydzieści. Obiad o jedenastej trzydzieści. Kolacja o siedemnastej trzydzieści. Dwie przerwy na kawę. Z bliskimi rozmawiają przez satelitarny internet. Bez filmów. Bez gier. Beżowe korytarze części mieszkalnej są czyste i stale oświetlone. Porządek i maniery nie są tu grzecznością. Są koniecznością. Koszt pomyłek na morzu bywa niemal tak nieodwracalny jak na orbicie. Żyją z szefem. Poznajcie Dana Johna Caballero. Ma dwadzieścia dziewięć lat. Jest krępy. Zdeterminowany. Bez owijania w bawełnę – do bólu bezpośredni. Jest drugim oficerem na Maersk San Vicente. – Chcę wkrótce zostać kapitanem – mówi rzeczowo. – Mam marzenia. Na początku kariery Caballero musiał porzucić płonący kontenerowiec. Pamięta dym. Krzyki. I skok przez reling jak z wysokiego klifu. Spadanie, spadanie, spadanie w kłębiące się fale poniżej. Katastrofa wydarzyła się na starszej jednostce, w innej firmie, na innym oceanie. Caballero pisze o tym książkę. Stuka w ekran smartfona podczas przerw w brutalnej środkowej wachcie, od północy do czwartej nad ranem. Co dwanaście minut na zaciemnionym mostku rozlega się automatyczny alarm. Jego metaliczny brzęk wstrząsa oceaniczną ciemnością. Caballero wstaje z fotela kapitana i wycisza go, naciskając czerwony przycisk. Alarm ma utrzymać wachtowego w czujności. Caballero pochodzi z Cebu. To filipiński port, w którym Ferdynand Magellan postawił krzyż, zanim zginął od ciosu lokalnej szabli. Od cebuano sugbú nazwa miasta oznacza „zanurzać się w wodę”. Albo poznajcie Sagara Pandeya. Przez dekadę kręcił reklamy i seriale w Bombaju. Potem pandemia zdusiła rynek. Zlecenia wyschły. Jego ojciec był marynarzem, więc Pandey, mając dwadzieścia pięć lat, wrócił do rodzinnego fachu. Akordeon jego czoła gra pieśń frustracji, gdy o tym mówi. Towarzyszę mu podczas wachty. Pandey jest marynarzem pokładowym. Intensywny. Szczupły. Żartobliwy. Z gawędziarskim zacięciem showmana. Na plecach kombinezonu wypisał swoje nazwisko, wstawiając znak dolara zamiast litery „S”. W labiryncie samotności Ten ogromny statek to labirynt samotności. Nadbudówka, sześć pokładów korytarzy z drzwiami kabin, kambuz, sale narad oficerskich, pralnia i prowizoryczny sklepik, przechodzi w puste przemysłowe przejścia oplatane rurami parowymi i kablami elektrycznymi. Sufity nad zamkniętymi ładowniami są tak wysokie, że giną w mroku. Łańcuchy kotwiczne, z ogniwami długimi jak moje ciało, zwijają się w schowkach, które pomieściłyby dwupiętrowy budynek. Wszystko pomalowano w wesołe, lunaparkowe kolory. Strażacką czerwień. Limonkową zieleń. Śnieżną biel. Kombinezony załogi są granatowe. Plastikowe kaski fosforyzująco żółte. To jak spacer po elementarnym obrazie Mondriana, który delikatnie kołysze się pod stopami. Pytam Pandeya o ten himalajski stos ładunku. Nie sposób uciec od apokaliptycznych fantazji. Jak długo przeżylibyśmy we dwudziestu dwóch, odcięci od lądu, na statku wielkości wieżowca, obładowanym tonami nieskończonych możliwości. Może chłodniczymi kontenerami szampana. Skrzynkami kiwi. Paletami telefonów. Ciężarówkami żwirku dla kotów. – Mamy spis – wzrusza ramionami Pandey. – Ale kogo to obchodzi. Nasza robota to to przewieźć. Słyszę tę odpowiedź od innych członków załogi. Jak listonosze koncentrują się na procesie. Pandey skuwa popękaną farbę z pokładu elektrycznym skalerem. Narzędzie kręci szczotką ze stalowych igieł z prędkością do pięciu tysięcy obrotów na minutę. Piszczy na metalu w tym, co Pandey nazywa nigdy niekończącą się wojną marynarza z rdzą. Wkłada w to całe ciało. Lecą iskry. Na tle nieprzeniknionego, szarego horyzontu Pacyfiku mógłby być Argonautą Jazona. Albo mnichem w łodzi świętego Brendana. Albo żeglarzem holocenu, odpływającym od lodowatej fali Beringii. Jedyny starszy zawód człowieka to polowanie i zbieractwo. Pandey wciąż robi filmy. Wrzuca na YouTube figlarne vlogi z postoju w portach Wietnamu, Malezji i Panamy. Dzięki wydajności konteneryzacji zejścia na ląd skurczyły się z dni do godzin. – Ludzie w domu nie rozumieją poświęceń – mówi. – Dla nich to film. „Ale super, zobacz te sztormy”. Tylko że to nie jest super. Bywa ciężko. Nie widzisz rodziny przez miesiące. Są tu faceci z dziećmi, które mają rok albo dwa. Oglądam ich filmiki. Dzieci zaczynają płakać. Pandey przechodzi na wiadro i pędzel. Pokrywa świeżo oczyszczony metal polimerową powłoką. Materiał chemicznie odbudowuje się po zarysowaniu. Marynarze nazywają go farbą samoleczącą. Nigdy nie znajdziemy najstarszego statku. Artefakty, które pływają, rzadko przetrwają. Na pewno nie w skali czasów najwcześniejszych ludzkich migracji. Jeszcze niewiele ponad sto lat temu większość łodzi była drewniana. Drewno gnije. Rozpada się. Znika. Morskie podróże przodków człowieka Około pięćdziesięciu tysięcy lat temu Homo sapiens dotarł do Australii. Nikt nie wie, jak. Być może na tratwach z bambusa. Ta sama logika dotyczy pierwszego zasiedlenia Ameryk ponad piętnaście tysięcy lat temu, w czasie interglacjalnego ocieplenia. Coraz więcej dowodów wskazuje na wędrówki wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Być może początkowo łodziami obciągniętymi skórą, podobnymi do inuickich kajaków. – Wiemy, że ludzie budowali i używali jednostek pływających trzynaście tysięcy lat temu – pisze Jennifer Raff w książce „Origin. A Genetic History of the Americas”. – Na wyspie Santa Rosa u wybrzeży Kalifornii znaleziono szczątki człowieka z tego okresu. Żeby tam dotrzeć, potrzebna była łódź. Svante Pääbo, szwedzki paleogenetyk i noblista, zadaje w związku z tym inne pytanie. Dotyczy ono nie technologii, lecz umysłu. Neandertalczycy, nasi najbliżsi przedludzcy krewni, stali jego zdaniem przez setki tysięcy lat zakłopotani na plażach. Nie wyobrażali sobie ani nie odważyli się przekroczyć otwartej wody. Homo sapiens zrobił coś innego. Musiał wiosłować ku pustym horyzontom. – To dopiero w pełni współcześni ludzie zaczynają zapuszczać się na ocean, gdzie nie widać lądu – mówi Pääbo. – Oczywiście potrzebna jest technologia. Trzeba mieć statki. Ale jest w tym też, lubię tak myśleć, odrobina szaleństwa. Ile osób musiało wypłynąć i zniknąć na Pacyfiku, zanim znaleziono Wyspę Wielkanocną? To absurd. Po co to robisz. Dla chwały. Dla nieśmiertelności. Z ciekawości. Na statku zegarki są bezużyteczne Maersk San Vicente jest koniem roboczym handlu. Jest też wehikułem czasu. Podczas naszej jedenastodniowej przeprawy przez północny Pacyfik przecinamy siedemnaście stref czasowych. Co to oznacza. Że zegarki stają się bezużyteczne. Że czas się rozpuszcza. Że sen wycieka. Błąkam się po korytarzach o każdej porze, zdezorientowany, jakby przykryty mgłą źle zsynchronizowanych neuronów. Ta część mózgu, która odpowiada za poczucie czasu, rozciąga się jak rozgrzana guma. Moje ciało pozostaje zsynchronizowane z czasem Japonii. Mój umysł funkcjonuje według strumienia wiadomości z pracy, przywiązanych do Alaski. Do tego dochodzi jeszcze „czas statku”. Zgodnie z obliczeniami, które rozumie tylko kapitan Lechowski, zegary przesuwa się jednym przyciskiem na mostku. Czwartego dnia na morzu popołudnie skraca się o trzy godziny. Szóstego dnia znikają kolejne dwie. I tak dalej. Załoga zachowuje w ten sposób sprawiedliwy rytm wacht, gdy połykamy strefy czasowe, sunąc na wschód ku świtowi. Jest jeszcze „czas naturalny”. Wystarczy spojrzeć przez bulaj. Światło albo ciemność wyznaczają godzinę. Jednego ranka jest czas filipiński. Dwa popołudnia później robi się czas Vanuatu. Przecinając linię zmiany daty, biegnącą wzdłuż sto osiemdziesiątego południka, cofamy się do wczoraj. – Siedem przejść na wschód. Jedenaście na zachód – rozmyśla Lechowski. – Wychodzi mi, że jestem teraz o cztery dni młodszy. Powolny rejs dla klimatu Kapitan Lechowski prowadzi jednostkę w trybie bardzo wolnego rejsu, tak zwanego super slow steaming, w stronę Prince Rupert w Kanadzie. Rzadko przekraczamy czternaście węzłów, czyli około dwudziestu sześciu kilometrów na godzinę. Służy to dwóm celom. Ograniczeniu emisji i zmniejszeniu rachunku za paliwo do około dwustu pięćdziesięciu tysięcy dolarów. Pewnej nocy przepływamy przez galaktykę chińskich kutrów na kałamarnice. Potężne lampy na ich pokładach wabią zdobycz i barwią fale na nienaturalną zieleń. Flota rybacka kroi ciemność jak pływające miasto. Przepływamy nad górą podmorską Daiichi Kashima. To zatopiony wulkan, którego szczyt wznosi się trzy i pół kilometra ponad abisalną równinę oceanu. Płyta pacyficzna wsuwa się tu w płaszcz Ziemi w tempie mniej więcej szerokości dłoni rocznie. Skutkiem są częste trzęsienia ziemi. Dzień później mijamy na północnym horyzoncie lejek szarego dymu. Kontenerowiec pod banderą Liberii, przewożący trzy tysiące chińskich samochodów, płonie. Załoga opuściła statek. Inne jednostki zawracają na ratunek. Widzimy wieloryby. Ptaki pelagiczne. Wschodzi pełny, żółty księżyc nad węglowym morzem. Jego blask szkli się na falach jak wypolerowany obsydian. Na południe od Aleutów pojawia się w dzień drugi „księżyc”. Ogromna biała kula osadzona na wysokiej, czworokątnej podstawie. To amerykański morski radar SBX. Cała konstrukcja wznosi się siedemdziesiąt metrów ponad fale. – Jest w ciszy radiowej i nie pokazuje się w systemie AIS – mówi pierwszy oficer Cruz. – Podejrzewamy, że monitoruje starty rakiet w Korei Północnej. – Nie zbliżamy się – mruczy kapitan Lechowski, mrużąc oczy za lornetką. Dziesiątej nocy na morzu wpływamy na wody Kanady. Na smoliście czarnym mostku ekrany radarów pokazują elektroniczne mgławice. Punkty pojawiają się i znikają. Konstelacje rozkwitają, rozpadają się i znów wynurzają na cyfrowych wyświetlaczach. To kosmos stworzony przez człowieka. Błyszczące punkty są wierzchołkami fal odbijających sygnały radaru. Fale są spłaszczane pod ogromnym dziobem statku. Nawet ich nie czujemy. Przywozimy wszystko. To mężczyźni zebrani razem przez suszę i pandemie. Przez konieczność i przypadek. Przez ekonomię i geografię. Ich wspólna przestrzeń to mostek, maszynownia, pokład. Ich wspólny czas to wachty. Ich wspólny język to skrócony angielski. Ich wspólny los to ruch. Te błyszczące punkty na radarach są tylko wierzchołkami fal. Fale odbijają elektromagnetyczne impulsy wysyłane przez statek. Ukazują się na ekranach jak sztuczne gwiazdy. Gasną. Wracają. Migoczą. Pod ogromnym dziobem Maersk San Vicente woda spłaszcza się i ustępuje. Nie słyszymy jej. Nie czujemy. Statek idzie dalej. Przywozimy wszystko. Morze nigdy się nie zmienia. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Tajemnicza globalna pandemia jeżowców. Ślady prowadzą na Wyspy Kanaryjskie
Jeżowce odgrywają niezwykle istotną rolę w morskich ekosystemach – zjadając i rozdrabniając wodorosty kontrolują ich wzrost, dbają o rafy koralowe czy umożliwiają przeżycie innym, mniejszym organizmom. Zaczęły jednak masowo wymierać, a naukowcy biją na alarm.
Wyspy Kanaryjskie dotknęła nierozpoznana pandemia, która wyniszczyła jeżowce niemal na całym świecie. Konsekwencje dla ekosystemów morskich nie są jeszcze w pełni znane, ale naukowcy ostrzegają, że będą poważne. Musimy się przygotować. Masowe wymieranie jeżowców Od lutego 2022 roku na Wsypach Kanaryjskich rozpoczęła się katastrofalna seria zgonów jeżowców z gatunku Diadema africanum. Naukowcy z Uniwersytetu La Laguna na Teneryfie najpierw zaczęli obserwować wymieranie za zachodnich wyspach – La Palmie i La Gomerze. Choroba szybko rozprzestrzeniła się na wschód, obejmując pozostałe wyspy archipelagu. Do końca 2023 roku populacje jeżowców zostały drastycznie zredukowane. Na co chorują jeżowce? Zwierzęta miały charakterystyczne objawy: spowolnione i nienaturalne ruchy, brak reakcji na bodźce, utratę kolców i tkanek, a ostatecznie śmierć. Zdjęcia wykonane w 2022 roku na Teneryfie przedstawiają martwe i umierające osobniki, wokół których gromadzą się drapieżniki. Drastyczny spadek populacji Szerokie badania terenowe prowadzone w latach 2022–2025 przez zespół pod kierownictwem Ivána Cano wykazały, że w porównaniu do 2021 roku na Teneryfie populacja Diadema africanum zmniejszyła się aż o 99,7%, a na La Palmie o 74%. Łącznie badania objęły 76 lokalizacji na siedmiu głównych wyspach archipelagu. Dane zebrano także dzięki współpracy z zawodowymi nurkami, którzy zgłaszali zmiany w liczebności jeżowców w swoich rejonach nurkowych. Choroba jeżowców może być elementem globalnej pandemii Zgony jeżowców z Wysp Kanaryjskich zbiegały się w czasie z wymieraniem innych gatunków jeżowców w różnych regionach świata: Karaibach, Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym, Morzu Omańskim czy na Oceanie Indyjskim. Naukowcy podejrzewają, że może to być oznaka globalnej pandemii jeżowców – masowego zjawisko o nieznanym jeszcze zasięgu i skutkach. Zniknięcie Diadema africanum może mieć głębokie konsekwencje dla całego ekosystemu morskiego. Przy tym wszystkim warto jednak pamiętać, że jeżowce mogą być niebezpieczne. Czemu jeżowce umierają? Badacze zidentyfikowali objawy choroby, ale wciąż nie ustalono jej bezpośredniej przyczyny. Wcześniej za wymieranie jeżowców odpowiadaly infekcje wywołane przez ameby, np. Neoparamoeba branchiphilia. Obecnie częściej mówi się o roli orzęsków z rodzaju Philaster czy jednokomórkowych, pasożytniczych pierwotniakach, które mogą prowadzić do szybkiego obumierania jeżowców. Dodatkowo na rozprzestrzenianie się patogenów mogą wpływać nietypowe zjawiska oceanograficzne, takie jak gwałtowne fale oraz zmiany temperatury wody, będące następstwem globalnych zmian klimatu. Nie jest jasne, czy czynnik chorobotwórczy został przywleczony z Karaibów przez prądy oceaniczne lub transport morski, czy też jego źródłem są zmiany klimatyczne. Autorzy badania nie wykluczają żadnej z tych możliwości. Obecnie nie ma także pewności, czy pandemia rozprzestrzeni się dalej – na razie populacje Diadema w Azji Południowo-Wschodniej i Australii nie zostały dotknięte. Badacze apelują o dalsze badania i monitoring sytuacji, by zapobiec możliwej globalnej katastrofie ekologicznej. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowe badanie genetyczne ujawnia nieznany świat w głębinach oceanów
Zespół naukowców przeanalizował niemal tysiąc próbek DNA z oceanów. Wyniki ujawniły, że wiele gatunków ryb żyje w warunkach, które wcześniej uznawano za skrajnie nieprzyjazne. Znacząca część dotychczasowych danych o ich zasięgach okazała się niepełna. Czy mapy życia morskiego są nieaktualne?
Jak dobrze wiemy, mapa to obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu, który przedstawiony jest w określonej skali i za pomocą umownych znaków. Jednak za jej pomocą możemy pokazać tak naprawdę wszystko, co tylko chcemy, w zależności od tego, na jakich informacjach nam zależy i co chcemy przeanalizować. Bo to nie tylko granice państw i regionów, czy ukształtowanie terenu. Za pomocą mapy możemy także określać występowanie gatunków morskich. Naukowcy stworzyli nową mapę gatunków morskich To właśnie było przedmiotem badań francuskich naukowców, którzy opublikowali swoją pracę na łamach czasopisma „PLOS Biology”. Zespół wykorzystał metodę analizy materiału DNA w oceanach, aby jeszcze raz przyjrzeć się gatunkom stworzeń żyjących w wodzie. „Ocena geograficznego rozmieszczenia gatunków ma kluczowe znaczenie dla przybliżenia ich nisz ekologicznych, zrozumienia, w jaki sposób globalne zmiany mogą zmieniać wzorce ich występowania, a także umożliwia przewidywanie ryzyka wyginięcia” – napisali we wstępie swojej pracy autorzy. Badacze w tym celu wykorzystali blisko 1000 próbek DNA środowiskowego z 542 lokalizacji, czyli eDNA ze wszystkich oceanów, w tym z regionów polarnych i odległych wysp tropikalnych. W ten sposób naukowcy chcieli określić stopień niedoszacowania zasięgów geograficznych i nisz ekologicznych (miejsce i funkcja organizmów w strukturze ekosystemu) ryb w oparciu o globalne dane, które wskazują ich występowanie. Dane o gatunkach ryb były niedoszacowane „Nasze badania wykazały, że znane zasięgi geograficzne dla 93% gatunków i zakresy nisz ekologicznych dla 7% gatunków były niedoszacowane. Praca ta przyczyniła się do ich zapełnienia” – podkreślają uczeni. W skrócie oznacza to, że rzeczywisty obszar występowania jest większy niż wynika z dotychczasowych danych, a dotychczasowe mapy rozmieszczenia gatunków są niekompletne. Badacze podkreślają także, że wiele gatunków żyło daleko poza obszarami, na których były historycznie mapowane. „Na przykład ryby z rodziny bielankowatych zostały wykryte w Patagonii, czyli południowej części Ameryki Południowej. Dotychczas wiadomo było, że żyje tylko w mroźnych warunkach regionu Antarktydy” – wyjaśnia Loïc Sanchez, kierownik badań i profesor z Uniwersytetu w Montpellier. Co natomiast oznacza niedoszacowanie nisz ekologicznych? Właściwie to, że 7% gatunków toleruje warunki środowiskowe, które wcześniej uważano za niemożliwe do życia. Kolejny przykład bielankowatych pokazuje, że ryby te zostały znalezione w wodzie o temperaturze o prawie 10 stopni Celsjusza cieplejszej, niż maksymalna temperatura, w której sądzono, że są w stanie przetrwać. Należy jeszcze raz zbadać oceany? Wyniki ich badań sugerują, że podobne analizy, które opierają się na pobieraniu próbek w odległych obszarach świata, ale także przeprowadzanie badań eDNA w obszarach o nadmiarze informacji, może rzucić nowe światło na obecność gatunków ryb w miejscach całkowicie niespodziewanych. „To może mieć konsekwencje dla modelowania, zarządzania i ochrony bioróżnorodności” – podkreślili naukowcy. „Aby działania na rzecz ochrony przyrody miały większe szanse na obronę gatunków przed zagrożeniami, takimi jak zmiana klimatu i działalność człowieka, należy znać cały zakres ich siedlisk, a także granice ich przetrwania, aby ocenić, czy są one zagrożone wyginięciem” – podsumowali w oświadczeniu francuscy badacze. Źródło: PLOS Biology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Tajemnicze struktury w antarktycznych wodach. Naukowcy już wiedzą, jak powstały
Brytyjska ekspedycja poszukiwała w wodach Antarktyki zaginionego okrętu, a natknęła się na ponad tysiąc kolistych struktur. Dzięki ich szczegółowej analizie wiemy, kto był podwodnym „architektem”.
Od wielu dekad trwały poszukiwania wraku statku „Endurance”, który zatonął w listopadzie 1915 roku w Morzu Weddella. Jednostka należała do słynnej ekspedycji badawczej prowadzonej w Arktyce przez Ernesta Shackletona. Wyprawa ta obrosła wieloma mitami i legendami. Wraku poszukiwała również grupa Weddell Sea Expedition 2019. Nie udało się jej zlokalizować statku (to zrobiła inna ekspedycja w 2022 roku), ale na dnie przeraźliwe zimnego oceanu odkryto niezwykłe ślady. Okrągłe struktury. Kto lub co je zbudowało? Odkrycia dokonano w zachodnim Morzu Weddella, w obszarze, który stał się dostępny dopiero po oderwaniu się wielkiej góry lodowej w 2017 roku. Region ten był wcześniej niemal nieznany i ukryty pod lodem. Znalezisko opisała grupa badaczy z Uniwersytetów w Exeter i Essex na łamach „Frontiers in Marine Science”. Zdalnie sterowany pojazd „Lassie” zlokalizował ponad 1000 okrągłych struktur. Nie były one rozrzucone losowo, lecz zorganizowane w odrębne wzory na dnie morskim. Każda ze struktur miała zaledwie kilkanaście centymetrów średnicy, ale układały się w większe grupy. Rybi budowniczowie „Budowniczymi” okazała się ryba okoniokształtna Lindbergichthys nudifrons. Okrągłe „instalacje” są tak naprawdę skupiskami gniazd tych ryb. Ale do tej pory naukowcy nie napotkali nic podobnego. Po raz pierwszy sfilmowano je w Morzu Weddella w 2019 roku i opisano teraz na łamach periodyku naukowego. Naukowcy zaobserwowali, że każde gniazdo było strzeżone przez rybę rodzicielską, chroniącą jaja przed drapieżnikami. Ta niezwykła organizacja rybiej wylęgarni jest uważana za strategię przetrwania. Osobniki w centrum zgrupowań okręgów zyskują ochronę, osłonięte przez sąsiadów. Z kolei samotne gniazda na obrzeżach są zajmowane przez większe, silniejsze osobniki, lepiej przygotowane do obrony swoich gniazd. Okrągłe gniazda – ku zaskoczeniu naukowców – są ułożone w złożone, geometryczne wzory, takie jak owale, półksiężyce i przywodzące na myśl literę U. Uważa się, że jest to forma grupowej obrony przed drapieżnikami. Podwodne materiały budowlane Rybie gniazda w arktycznym morzu są zbudowane przede wszystkim z miękkiego osadu (sedymentu) dna morskiego, w którym ryby wykopują zagłębienia. Wiele gniazd zawierało dodatkowe „cegiełki” w postaci elementów skalnych lub muszli. Skały były też widoczne obok gniazd – być może tam ryby uciekają w przypadku zagrożenia. W gniazdach ryby składają tarło, czyli jajeczka. Naukowcy odnotowali, że gniazda były regularnie czyszczone przez rybich rodziców, nawet poza sezonem lęgowym. Znaczenie odkrycia To odkrycie ujawnia rozległe i aktywne tarliska ryb na dnie Morza Weddella, w regionie Antarktydy, który był wcześniej niedostępny i ukryty pod grubą pokrywą lodową. Ustalenie brytyjskich naukowców dostarcza niezbędnych dowodów, które wzmacniają argumenty za ustanowieniem dużego Morskiego Obszaru Chronionego na Morzu Weddella. Chroniąc ten obszar, naukowcy dążą do zabezpieczenia nie tylko fok i pingwinów, ale także tych ukrytych podwodnych „żłobków”. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zniknięcie robaka-zombie pożerającego kości budzi postrach naukowców. To mroczny, ale kluczowy składnik ekosystemu
Chociaż brzmi to jak halloweenowa historia, to robaki pożerające kości są rzeczywistością. Co więcej, ich zniknięcie zamiast cieszyć, niepokoi naukowców. Są one ważnym składnikiem równowagi ekologicznej głębin oceanów. A od 10 lat słuch po nich zaginął.
Robaki-zombie, czyli pierścienice z rodzaju Osedax, są niewielkie i ukryte na dnie oceanów. Mają jednak do odegrania ogromną rolę w ekosystemie: odpowiadają za rozkładanie kości wielorybów, a dzięki temu wspierają łańcuch pokarmowy i bioróżnorodność głębinowych stref. Eksperymenty z udziałem kości humbaka nie wykazały jednak ich aktywności – co się stało z pierścienicami i czy to początek poważniejszych problemów? Niezwykły rozkładacz kości i jego rola w ekosystemie Pożeracze kości są grupą pierścienic, która odgrywa kluczową rolę w procesie dekompozycji szczątków wielorybów (i nie tylko) opadających na dno morskie. Są niezwykłe, ponieważ nie posiadają ani ust, ani przewodu pokarmowego – składniki odżywcze pozyskują dzięki symbiozie z bakteriami rozkładającymi materię kostną. Ich praca przypomina trochę horror: samice Osedax wytwarzają charakterystyczne „korzenie”, które penetrują wnętrze kości, umożliwiając rozkład i uwalnianie cennych substancji zasilających kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego dna morskiego. Proces ten jest niezwykle ważny dla całego ekosystemu. Wielorybie szkielety tworzą dzięki temu lokalne oazy życia i bioróżnorodności, przyciągając wiele gatunków uzależnionych od tych mikrohabitatów. Badaczy bardzo martwi brak pierścienic i poszukują ich tam, gdzie tylko się da: Naukowców martwi brak „zombie” Najnowsze eksperymenty przeprowadzone przez Ocean Networks Canada oraz University of Victoria wykazały, że na kościach humbaka zanurzonych na głębokość prawie 1000 metrów u wybrzeży Kolumbii Brytyjskiej przez 10 lat nie pojawiły się żadne kolonie Osedax. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science”. To wyjątkowe i alarmujące odkrycie – robaki-zombie do tej pory uważano za stały elementy oceanicznej fauny. Ich brak możne oznaczać, że inne organizmy nie są w stanie efektywnie rozłożyć kości, co prowadzi do zaburzenia całego łańcucha pokarmowego na dnie oceanu. Czemu pierścienice zniknęły? Dr Fabio De Leo – naukowiec współprowadzący eksperyment – twierdzi, że zniknięcie pierścienic można tłumaczyć niskim stężeniem tlenu obecnym w miejscu obserwacji. Zjawisko rozprzestrzeniania się tzw. stref minimum tlenowego (ang. OMZ – Oxygen Minimum Zones), czyli obszarów dna morskiego o bardzo niskiej zawartości tlenu utrudnia rozwój wielu organizmów, a w wyniku globalnych zmian klimatycznych i ocieplania się oceanów staje się coraz bardziej powszechne. Kości wieloryba zostały umieszczone pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w Barkley Canyon, w miejscu szlaków migracyjnych humbaków i wielorybów szarych – traf chciał, że miejsce to zostało właśnie strefą minimum tlenowego. Badania sugerują, że może to uniemożliwiać Osedax skuteczną kolonizację nowych stanowisk. Jaka przyszłość czeka dno morskie po zniknięciu pożeraczy kości? Robaki-zombie są kluczowym elementem podtrzymującym bioróżnorodność oceanu. Ich brak może doprowadzić do lokalnego, a w dłużej perspektywie także regionalnego zaniku unikalnych zespołów organizmów. Od ich losów zależy los wielu innych gatunków. Eksperymenty badające populację Osedax są niezbędne do tego, byśmy lepiej zrozumieli kluczową rolę pierścienic w ekosystemie. Uświadamiają nam, że brak nawet jednego ogniwa w skomplikowanym łańcuchu pokarmowym może skutkować wyginięciem wielu istnień. Konieczne są międzynarodowe działania na rzecz zachowania dna morskiego, zanim skutki zanikania pożeraczy kości staną się nieodwracalne. Źródło: Frontiers in Marine Science, Ocean Networks Canada Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ekstremalne nurkowane kilkutonowych płaszczek. Już wiadomo, po co to robią
„Diabły morskie”, czyli olbrzymie płaszczki zwane mantami, zapuszczają się nawet na ponad kilometr pod powierzchnię oceanu. Tak dalekie eskapady są dla naukowców zaskoczeniem. Teraz wyjaśniono ich przyczynę.
Manty (Mobula birostris) to największe płaszczki, które zamieszkują tropikalne i subtropikalne oceany na całym świecie. Ich rozpiętość wraz z płetwami sięga nawet ponad 9 m, a największe egzemplarze ważą nawet kilka ton, czyli tyle co samochody. Te zwierzęta są bardzo trudne w badaniach, gdyż zapuszczają się bardzo głęboko pod powierzchnię oceanu. Duży krok w ich poznaniu poczynił właśnie międzynarodowy zespół badaczy m.in. z Australii, Indonezji i Peru. Wyniki ich dociekań opublikowano na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”. Daleki wycieczki płaszczek gigantek Manty słyną ze swoich dalekich wypadów. Pokonują tysiące kilometrów między siedliskami. Większość czasu spędzają blisko powierzchni. Zdarza im się nawet wyskakiwać ponad nią – ponoć robią to, by pozbyć się pasożytów z powierzchni ciała. Aby zbadać peregrynacje „diabłów morskich”, naukowcy zamontowali na ich skórze 24 odbiorniki. Osobniki pochodziły z trzech lokalizacji: Raja Ampat we wschodniej Indonezji, okolic Tumbes u wybrzeży północnego Peru oraz Whangoroa w północnej Nowej Zelandii. Urządzenia miały umożliwić ich dokładnie śledzenie. Nie były to jednak proste badania, bo naukowcom udało się odzyskać jedynie 8 z urządzeń. A całe badanie trwało 10 lat – od 2012 do 2022 roku. Arcygłębokie nurkowanie Wnioski z analiz uzyskanych danych były zaskakujące. Jednym z najciekawszych ustaleń jest to dotyczące zanurzania się części mant aż na głębokość ponad 1200 m! Odnotowane je w zaledwie kilkudziesięciu przypadkach. – Pokazujemy, że daleko od brzegu manty oceaniczne są zdolne do nurkowania na głębokości przekraczające 1200 metrów, znacznie głębiej niż wcześniej sądzono – powiedział główny autor, dr Calvin Beale, który napisał doktorat na Uniwersytecie Murdoch. Przyczyny głębokich zanurzeń Manty nie nurkowały tak głęboko dla przyjemności. Badacze dopatrują się kilku przyczyn. – Te nurkowania, które wiążą się z późniejszym wzmożonym przemieszczaniem się w poziomie, mogą odgrywać ważną rolę w pomaganiu mantom w gromadzeniu informacji o środowisku i nawigacji po otwartym oceanie – tłumaczy dr Beale. Oznacza to, że ekstremalne zanurzenia są potem pomocne w nawigowaniu na duże odległości. Te najgłębsze nurkowania odbywały się u wybrzeży Nowej Zelandii. Charakteryzowały się stopniowym spadkiem i krótkim czasem spędzonym na maksymalnych głębokościach. Sugeruje to, że zwierzęta nie nurkowały tak głęboko w poszukiwaniu pożywienia lub uciekając przed drapieżcą. Zamiast tego manty mogły zbierać takie informacje, jak zmiany natężenia i gradientu pola magnetycznego Ziemi lub zmiany stężenia tlenu, temperatury, a nawet poziomu światła. – Nurkując i „próbkując” te sygnały, mogły stworzyć mentalną mapę, która pomaga im nawigować po rozległych, pozbawionych szczegółów obszarach otwartego oceanu – wyjaśnił dr Beale. Po wynurzeniu z głębi płaszczki pokonywały z reguły bardzo duże odległości, rzędu ponad 200 km. To dodatkowo wzmacnia teorię, że ekstremalne nurkowania mogą służyć innym celom niż żerowanie. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
Żaden obszar globalnego oceanu nie pozostaje nietknięty przez zmiany klimatu, utratę bioróżnorodności i zanieczyszczenie. Trzy wymienione problemy określane są przez ONZ jako potrójny kryzys planetarny. Wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, zakwaszaniem i wzrostem poziomu morza, a także zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu.
Spis treści: Rekordy temperatur Śmierć koralowców Problemy nadmorskich miejscowości Wpływ na światową gospodarkę Na przełomie września i października tego roku serwis Copernicus Marine opublikował 9. Raport o Stanie Oceanów. Tym, co od razu rzuca się w oczy w trakcie czytania dokumentu jest dobitne pokazanie, że żyjemy w systemie naczyń połączonych. Istnieje silny i niezaprzeczalny związek między trwającymi zmianami w oceanach a zmianami w ekosystemach morskich, społeczeństwie, a nawet gospodarce. W dodatku ta korelacja nie pozostawia złudzeń co do kierunku, w jakim zmierzamy. Zanieczyszczenia, wzrost temperatury, topniejące lodowce i inicjowane przez nadmierne parowanie katastrofalne deszcze. Monitorowanie tych gwałtownych zmian to już dawno za mało. Rekordy temperatur Z raportu wynika, że wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, postępującym zakwaszaniem i zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu. Należy też pamiętać o wzroście poziomu mórz, co bezpośrednio zagraża obszarom przybrzeżnym. Najszybciej, bo aż o 0,41 stopnia Celsjusza na dekadę ociepla się Morze Śródziemne. Trwający nieustannie od 1984 roku satelitarny monitoring oceanów pokazał, że choć tempo ich ogrzewania się pozornie nie wydaje się drastyczne – mówimy o wzroście temperatury o około 1 stopień w całym okresie badań – jednak mimo wszystko nie mamy powodów do zadowolenia. W ubiegłym, 2024 roku, globalne temperatury oceanów osiągnęły 21°C. W dodatku fale upałów morskich nasilają się i coraz częściej występują również przy dnie morskim. W 2023 roku rekordowa fala upałów nawiedziła tropikalne rejony Atlantyku, obejmując ponad 99% regionu i utrzymując się w niektórych obszarach przez ponad 300 dni. Zjawisko to było spowodowane m.in. przez wyjątkowo słabe wiatry, które ograniczyły mieszanie wody i pozwoliły na szybkie nagrzewanie warstwy powierzchniowej oceanu, wzmocnione przez zwiększone promieniowanie słoneczne i warunki klimatyczne (m.in. anomalie w układach ciśnienia). Śmierć koralowców W wyniku tego w 2023 r. Atlantyk pochłonął znacznie mniej CO₂, niż przewidywano na podstawie wcześniejszych lat. Szacuje się, że brakująca absorpcja to niemal 1 miliard ton CO₂ – co odpowiada około połowie emisji CO₂ UE w tym okresie. Innymi słowy: w warunkach podwyższonej temperatury zdolność oceanu do działania jako „magazyn CO₂” osłabła znacząco. Ekstremalne temperatury wód przyczyniły się również do nasilenia zjawiska bielenia koralowców, szczególnie w regionach przybrzeżnych i rafach morskich. 2023–2025 jest okresem globalnego masowego bielenia raf – największego w zapisach. Długotrwały stres termiczny osłabia koralowce, których zdolność regeneracji po kolejnych epizodach bielenia maleje. Szybkie ocieplanie i zakwaszanie wód, szkodzi bioróżnorodności mórz, dotykając około jednej trzeciej krytycznie zagrożonych koralowców. Spośród krajów emitujących ponad 10 000 ton odpadów z tworzyw sztucznych, trzy czwarte znajduje się w pobliżu raf koralowych, dodatkowo obciążając te delikatne ekosystemy. Wzmagają się też gwałtowne zjawiska atmosferyczne, jak huragany. Np. huragan Tammy utrzymał się w tamtym okresie znacznie dłużej niż przewidywano, był też bardziej intensywny. Problemy nadmorskich miejscowości Oczywiście przyspiesza też wzrost poziomu mórz. W latach 1990–2010 zanotowano aż 30-procentowe przyspieszenie tego zjawiska! Mieszkańcy przybrzeżnych miast jak Miami, Nassau czy San Juan muszą liczyć się z nasilającym się zalewaniem tych obszarów przez wody morskie. Woda wdziera się do systemów kanalizacyjnych i zalewa miasta od wewnątrz. Na wyspach Kiribati, Tuvalu, Malediwach i Fidżi poziom morza podnosi się o 4–6 mm rocznie, a w niektórych latach nawet szybciej. Poza utratą plaż szczególnym problemem jest zasolenie wód gruntowych, erozja i konieczność relokacji ludności. Od problemów nie jest też wolna Arktyka i subarktyczny Atlantyk. Wzrost temperatur i topnienie lodowców Grenlandii dostarczają rocznie do oceanów ponad 280 miliardów ton lodu, co podnosi globalny poziom morza o ok. 0,8 mm/rok. Trwająca właśnie na Alasce powódź jest związana z resztkami tajfunu Halong, lecz naukowcy wskazują również na topnienie wiecznej zmarzliny, osiadanie gruntu i właśnie podnoszenie się poziomu morza. Wpływ na światową gospodarkę Skutki wskazanych zmian i idących za nimi katastrofalnych zjawisk atmosferycznych są odczuwalne nie tylko w oceanach, ale również w ludzkiej działalności. Przede wszystkim wraz z ocieplaniem się oceanów granice prowincji biogeograficznych – obszarów o podobnych cechach ekosystemów – przesuwają się. Zmienia to rozmieszczenie mikronektonu i planktonu, drobnych organizmów stanowiących podstawę łańcuchów pokarmowych, od których zależą m.in. kluczowe dla gospodarki tuńczyki. Za to w Morzu Śródziemnym zmienione warunki sprzyjają rozprzestrzenianiu się inwazyjnych gatunków, takich jak błękitny krab atlantycki czy ognica, które zakłócają rybołówstwo, szkodzą akwakulturze i zagrażają turystyce oraz zdrowiu publicznemu. W samym 2024 roku ekstremalne upały dotknęły wody, w których znajduje się 17% europejskich farm skorupiaków, a także krajów, gdzie 40–80% zatrudnienia zależy od turystyki przybrzeżnej. Co gorsza, raz wprawione w ruch mechanizmy oceaniczne nie dadzą się tak łatwo zastopować. I nawet gdyby cały świat zgodnie podejął działania, na poprawę będziemy musieli czekać przez wiele dekad. Źródło: Copernicus Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.