Prognozy zmian klimatycznych trzeba będzie poprawić. Wszystko przez morskie grzyby
Mikroskopijne grzyby żyjące w arktycznych fiordach mogą wiązać węgiel skuteczniej niż bakterie. Naukowcy dopiero teraz zaczynają rozumieć, jak wielką rolę odgrywają w oceanicznym obiegu węgla i regulacji klimatu. Nowe badanie z Kongsfjorden na Spitsbergenie burzy dotychczasowy paradygmat.
Grzyby kojarzą nam się z lasem, wilgotną glebą albo rozkładającą się materią – rzadko z otwartym oceanem. Tymczasem badanie opublikowane w czasopiśmie „PLOS Biology” pokazuje, że mikroskopijne grzyby żyjące w osadach arktycznego fiordu mogą odgrywać zaskakująco dużą rolę w wiązaniu węgla na dnie morza. Jak dotąd naukowcy je niemal całkowicie pomijali je w rachunkach klimatycznych. Grzyby z Kongsfjorden magazynują węgiel Zespół pod kierunkiem geomikrobiologa Williama Orsiego z Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium po raz pierwszy zmierzył, ile rozpuszczonych w wodzie aminokwasów asymilują grzyby, zatrzymując tym samym węgiel i azot. Próbki pobrano w Kongsfjorden na Spitsbergenie (archipelag Svalbard), z lodowców, gleby w tundrze oraz wody i osadów z fiordu. – Nasze badanie pokazuje, że grzyby w Oceanie Arktycznym mogą znacząco przyczyniać się do magazynowania węgla w osadach dzięki bardzo wydajnemu metabolizmowi – wyjaśnia William Orsi. To nieznany dotąd mechanizm magazynowania węgla w arktycznych fiordach, kluczowym środowisku skupiającym ponad 10 procent węgla pogrzebanego na morskim dnie. Mikrobiologiczny rekord wiązania węgla Podobnie jak gleby, podwodne osady okazały się pełne mieszaniny grzybów i prokariontów (bakterii i archeonów). Ta równowaga wydaje się szczególnie ważna dla bilansu węgla na Ziemi. Tam, gdzie grzyby dominowały w konsumpcji materii organicznej, do atmosfery trafiało znacznie mniej dwutlenku węgla niż w próbkach, w których przewagę miały prokarionty. Mykoekolożka Marlis Reich z Uniwersytetu w Bremie, która nie brała udziału w badaniu, ale napisała towarzyszący mu komentarz, podkreśla znaczenie tego odkrycia. – Rozpuszczoną w wodzie materię organiczną uważano dotąd przede wszystkim za niszę żywieniową bakterii – pisze Reich. Jak dodaje, grzyby w społecznościach mikrobów „nie są jedynie konkurentami, lecz mogą przewyższać bakterie w przyswajaniu rozpuszczonej materii organicznej”. Co zaskakujące, stosunek biomasy grzybów do prokariontów był znacznie wyższy na dnie morza niż na lądzie. W wewnętrznych osadach fiordu mediana była nawet o trzy rzędy wielkości (czyli tysiąc razy) wyższa niż w pobliskich glebach tundry. Alatospora pracuje nawet bez tlenu W przyswajaniu rozpuszczonych w wodzie aminokwasów brało udział ponad 80 różnych odmian grzybów, z czego 34 należą do grupy Hyphomycetes i rodzaju Alatospora. Dla porównania, w glebach znaleziono zaledwie siedem odmian grzybów asymilujących aminokwasy. W eksperymentach laboratoryjnych grzyby z dna morskiego skutecznie rozkładały aminokwasy nawet przy niedoborze tlenu, a Alatospora zdawała się zupełnie nie przejmować jego brakiem. Co ma sens, bo osady arktycznego fiordu stają się beztlenowe już kilka milimetrów pod powierzchnią dna. – Arktyczne fiordy to niezwkle ważne punkty sekwestracji (wyłapywania i magazynowania) węgla, ale rola grzybów w tym procesie była dotąd w dużej mierze pomijana – mówi James Bradley z Śródziemnomorskiego Instytutu Oceanografii. Nowe badanie udowadnia, że grzyby w podwodnych osadach mogą wydajnie zatrzymywać materię organiczną w postaci biomasy, a zatem mogą bezpośrednio przyczyniać się do magazynowania węgla na dnie morza. Dlaczego oceaniczne grzyby są tak ważne Grzyby morskie występują powszechnie we wszystkich oceanach świata. Mimo to ich ekologiczna rola dopiero zaczyna być rozumiana. Wcześniejsze badania pokazują, że grzyby morskie potrafią rozkładać materię organiczną, a ich tempo przyswajania węgla jest porównywalne z bakteriami i archeonami. Autorzy nowej pracy zastrzegają, że dopiero zaczynają odkrywać te długo ignorowane podwodne zależności, w dodatku w momencie, gdy zmieniają się one w zawrotnym tempie. Arktyka ociepla się niemal cztery razy szybciej niż reszta świata, co głęboko przekształca funkcjonowanie fiordów. – Arktyka zmienia się w szalonym tempie, a wysiłki, by zrozumieć funkcjonowanie jej ekosystemów, pozostają niewystarczające – mówi główny autor badania, geomikrobiolog Juan Carlos Trejos-Espeleta z LMU. Przyszłe badania muszą uwzględniać grzyby, jako kluczowych uczestników obiegu węgla na Ziemi. Źródło: PLOS Biology Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Pod piaskami egipskiej Sahary odkryto starożytne cmentarzysko rekinów. Skąd się tam wzięły?
Piaski Pustyni Zachodniej w Egipcie od tysiącleci kojarzą się z ekstremalną suszą i ukrytymi grobowcami faraonów. Naukowcy natrafili w nich jednak na cmentarzysko, które jest znacznie starsze i o wiele bardziej drapieżne.
W okresie kredy (od 145 do 66 mln lat temu) nasza planeta była zupełnie innym miejscem. Ziemia była znacznie cieplejsza, napędzana wzmożoną aktywnością tektoniczną, a na biegunach niemal w ogóle nie było lodu. Z powodu wyższego poziomu oceanów ogromna część dzisiejszej północnej Afryki znajdowała się całkowicie pod wodą. Na egipskim płaskowyżu Abu-Tartur, leżącym na terenie Pustyni Zachodniej (stanowiącej część Sahary), naukowcy odkryli bezsprzeczne dowody na istnienie bogatego ekosystemu. Odnaleziono prawdziwe cmentarzysko rekinów dowodzące, że dzisiejsze jałowe piaski były niegdyś zaginionym, tętniącym życiem oceanem. Zęby zakrzywione jak ostrza noży Wykopaliska w formacji geologicznej Duwi przyniosły paleontologom rewelacyjne rezultaty. We wcześniejszych badaniach zidentyfikowano w tym miejscu dwa gatunki rekinów, jednak najnowsza ekspedycja znacznie rozszerzyła tę listę. Badacze odnaleźli kolejne 14 zębów należące do 5 wymarłych gatunków. Ponieważ chrząstki rekinów rzadko ulegają fosylizacji, to właśnie zęby stanowią klucz do zrozumienia tych prehistorycznych drapieżników. Różnice w ich budowie są uderzające. Niektóre z nich przypominały długie i cienkie igły, inne były szerokie i ząbkowane (idealne do cięcia ofiar), a jeden z zębów mocno zakrzywiał się niczym śmiercionośny nóż typu karambit. Naukowcy przypisali je do wymarłych linii ewolucyjnych. Dwa z odkrytych gatunków (Serratolamna cf. serrata i Squalicorax bassanii) to nowości na paleontologicznej mapie Egiptu. Z kolei drapieżnik wyposażony w igiełkowate zęby (Scapanorhynchus cf. raphiodon) jest najprawdopodobniej pierwszym i chronologicznie najmłodszym takim znaleziskiem w całej Afryce. Czemu aż tak dużo rekinów zamieszkiwało dzisiejszy Egipt? Ocean podzielony na strefy wpływów Nagromadzenie zębów o tak różnym kształcie oznacza, że rekiny polowały na różną zdobycz. Co więcej, potężne drapieżniki wcale nie musiały ze sobą walczyć o przetrwanie, bo po prostu podzieliły ocean na strefy wpływów. Naukowcy z zespołu Tareka Yassina z Uniwersytetu Kairskiego tłumaczą to zjawisko na łamach czasopisma „Cretaceous Research” w bardzo logiczny sposób. Część z badanych rekinów patrolowała wyłącznie płytkie, jasne wody tuż przy brzegu. Inne, jak te wyposażone w igiełkowate zęby, wolały polować w chłodnych, mrocznych głębinach, z dala od lądu. Jeszcze inne gatunki królowały wyłącznie na otwartym oceanie. Choć ich zęby opadły ostatecznie na to samo dno morskie, za życia drapieżniki te były sąsiadami, którzy rzadko wchodzili sobie w drogę. Skąd jednak wzięła się tak ogromna ilość pożywienia, by wykarmić je wszystkie? Kluczem do zagadki jest zjawisko zwane upwellingiem. To potężne prądy oceaniczne, które wypychają chłodną, bogatą w minerały wodę z dna z powrotem ku górze. Kiedy ten głębinowy nawóz dociera do nasłonecznionej powierzchni, woda dosłownie zakwita życiem. Plankton mnoży się na potęgę, przyciągając drobne ryby, bezkręgowce, a w końcu wyposażone w zabójcze szczęki rekiny. Cmentarzysko obaliło mity Choć odkrycie nagromadzenia zębów pobudza wyobraźnię, naukowcy studzą hollywoodzkie wizje masowej katastrofy. Skupisko to nie jest dowodem na to, że wszystkie rekiny żyły w tym samym czasie i zginęły w jednym, tragicznym momencie. Badany obszar płytkich wód charakteryzował się niezwykle powolnym tempem gromadzenia osadów. Złoże fosforanowe to w rzeczywistości skondensowany zapis bardzo długiego okresu geologicznego. Dzisiaj po dawnym oceanie Tetydy nie ma już śladu, a tamtejsze morskie dno zamieniło się w Saharę. Mimo to wystarczy garść skamieniałych, ostrych jak brzytwa zębów wyciągniętych ze skały, by ten podwodny, fascynujący świat sprzed milionów lat ponownie ożył na naszych oczach. Co jeszcze się tam kryje? Źródło: Cretaceous Research Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Włosy, które ratują przyrodę. Rewolucyjny projekt podbija Rio de Janeiro
W Brazylii rusza niezwykły projekt mający na celu uratowanie zanieczyszczonych wód Atlantyku. W zatoce Guanabara zostały umieszczone specjalne filtry wyłapujące trującą ropę, oleje i inne szkodliwe substancje chemiczne. Najbardziej innowacyjna jest budowa owych barier: skonstruowane są one z... ludzkich włosów.
Brazylijska fauna zachwyca miłośników przyrody z całego świata. Kolorowe ptaki latające nad Rio de Janeiro stały się nawet bohaterami słynnej disneyowskiej bajki, a jedną z atrakcji największego miasta w kraju pozostają oceaniczne wycieczki w poszukiwaniu humbaków. Życie tamtejszych zwierząt od lat zakłócane jest jednak przez intensywny ruch statków po zatoce Guanabara, zostawiający po sobie ponadto rocznie miliony litrów zanieczyszczeń. Najnowszy projekt organizacji z Brazylii ma przyczynić się do poprawy warunków w tym wyjątkowym miejscu. Włochata rewolucja Można powiedzieć, że brazylijskie organizacje przyrodnicze od lat rwały sobie włosy z głowy z powodu pogarszającej się sytuacji w zatoce Guanabara. Ten leżący u brzegu Rio de Janeiro akwen od lat zanieczyszczany jest ściekami, odpadami przemysłowymi z fabryk oraz tonami wyrzucanych do wody śmieci. Miejscowi rybacy wraz z pogarszaniem się sytuacji ekologicznej zaczęli narzekać na zmniejszającą się populację ryb w zatoce. Naprzeciw skargom mieszkańców wyszła organizacja pozarządowa o nazwie Fiotrar, która zaprojektowała innowacyjny sposób filtrowania zanieczyszczonej wody. Pomysł zainspirowany podobnymi rozwiązaniami z Chile i USA, opiera się na wykorzystaniu ludzkich i zwierzęcych włosów do tworzenia specjalnych, wodnych barier. Spod nożyc do wody Ścięte włosy umieszczane są w specjalnych, pomarańczowych sakwach, które następnie wrzuca się do wody. Mocowane są one do już istniejących barier mających zbierać z zatoki śmieci. Taka instalacja jest co tydzień monitorowana i konserwowana, a filtry z są regularnie wymieniane. Włosy mają niezykłą zdolność do wyłapywania i zatrzymywania zanieczyszczeń. Trwałość bariery z włosów może zaimponować. Może ona pozostawać w wodzie nawet do czterech miesięcy, wyłapując w tym czasie szkodliwe substancje pochodzące ze statków, nielegalnych zrzutów czy innych źródeł. Dodatkowo, włosy są odnawialnym surowcem. W ponad 6-milionowym Rio, gdzie funkcjonuje wiele salonów fryzjerskich, ten składnik wydaje się tak naprawdę nie do wyczerpania. Jak na razie około 10 takich miejsc wspiera fundację Fiotar oddając jej ścięte włosy. Niezwykłe właściwości włosów W badaniach porównujących różne materiały mogące pełnić funkcję morskich filtrów, ludzkie włosy okazały się jednymi z najskuteczniejszych. Są w stanie wchłonąć nawet pięciokrotność własnej wagi w oleju. Głównym problemem pozostaje jednak utylizacja zużytych barier: zarówno ich spalanie, jak i kompostowanie są szkodliwe dla środowiska ze względu na zgromadzoną w nich ropę. Amerykański zespół Matter of Trust pracuje obecnie nad technologią wypłukiwania substancji chemicznych, co umożliwiłoby wielokrotne wykorzystanie sakw z włosami. Przy odpowiednim rozwoju tej metody coraz więcej akwenów będzie można nieinwazyjnie oczyszczać ze szkodliwych zanieczyszczeń. Źródła: EuroNews, Matter of Trust Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wygląda jak potwór z koszmarów, ale prawda o nim zaskakuje. Tawrosz piaskowy to niegroźny flegmatyk
Czy rekin o najstraszniejszym uzębieniu na świecie może być niegroźny? Tawrosz piaskowy udowadnia, że pozory mylą. Ten powolny rekin jest gatunkiem zagrożonym, o fascynującej biologii i zachowaniu.
Spis treści: Kosmopolita z szelfu. Zasięg tawrosza piaskowego Paszcza pełna sztyletów. Anatomia i wygląd tawrosza piaskowego Kanibalizm w łonie matki. Szokująca biologia rozrodu Tawrosz piaskowy: połykacz powietrza i amator wraków Pozory mylą. Tawrosz piaskowy jest niegroźny dla człowieka Tawrosz piaskowy to drapieżnik o aparycji potwora, lecz zaskakująco spokojnym usposobieniu. Choć widok jego paszczy najeżonej rzędami ostrych zębów potrafi zmrozić krew w żyłach, bliższe poznanie tego rekina sprawia, że szybko zmieniamy o nim zdanie. To niegroźny dla człowieka drapieżnik, który odgrywa kluczową rolę w morskich ekosystemach i pilnie potrzebuje naszej ochrony przed całkowitym wyginięciem. Kosmopolita z szelfu. Zasięg tawrosza piaskowego Tawrosz piaskowy (łac. Carcharias taurus, ang. sand tiger shark, grey nurse shark w Australii lub spotted ragged-tooth shark w Afryce Południowej), to ryba chrzęstnoszkieletowa z rodziny tawroszowatych. Pomimo angielskich nazw, nie jest blisko spokrewniony z żarłaczem tygrysim. Zamieszkuje ciepłe, subtropikalne oraz umiarkowane wody Oceanu Atlantyckiego, Indyjskiego oraz Spokojnego. Przebywa najczęściej w strefie szelfu kontynentalnego, czyli przybrzeżnej części oceanów, do głębokości około 200m. Preferuje piaszczyste linie brzegowe, ujścia rzek, płytkie zatoki oraz podwodne rafy i skaliste formacje. Choć najchętniej pływa blisko dna, na głębokościach do 70 metrów, udokumentowano jego obecność nawet 191 metrów pod wodą. Niestety, w jednym ze swoich dawnych siedlisk – Morzu Śródziemnym – ten wyjątkowy rekin został uznany za gatunek prawdopodobnie wymarły. Po raz ostatni widziano go tam w 2003 roku. Międzynarodowa Unia Ochrony przyrody klasyfikuje ten gatunek jako globalnie narażony na wyginięcie. Tawrosz piaskowy jest trzymany w niewoli w wielu akwariach. Jeden osobnik mieszkał także w ZOO w Warszawie, dopóki nie przerósł swojego zbiornika. Został wtedy przeniesiony na Węgry. W 2024 roku w Sea Life Aquarium w Sydney doszło do niezwykle rzadkich w niewoli narodzin tawrosza. Paszcza pełna sztyletów. Anatomia i wygląd tawrosza piaskowego Przeciętna masa dorosłego tawrosza waha się od 91 do 159 kg, a największe okazy mogą osiągać wagę dochodzącą do 300 kg. Długość jego ciała wynosi 2,2-2,5 metra, choć niepotwierdzone doniesienia mówią o osobnikach mierzących nawet do 4 metrów. Należy więc do rekinów średniej wielkości. Daleko mu nie tylko do największej ryby świata – rekina wielorybiego – ale i innych drapieżnych pobratymców, w tym słynnego żarłacza białego. Grzbiet tawrosza jest ciemnoszary lub brązowawy, usiany rdzawobrązowymi plamami, które z wiekiem blakną. Brzuch pozostaje jasnoszary lub białawy, co stanowi klasyczny kamuflaż w toni wodnej. Najbardziej charakterystyczna, pozwalająca na bezbłędne rozpoznanie, jest spłaszczona głowa tawrosza, z małymi oczami bez migotki (tzw. trzeciej powieki) oraz stale rozchylony pysk. To właśnie z niego wysuwają się przerażające, długie i wąskie zęby, ułożone w trzy rzędy. Każdy ząb posiada dwa guzki po bokach, co ułatwia chwytanie śliskiej zdobyczy. Kanibalizm w łonie matki. Szokująca biologia rozrodu Tawrosz piaskowy wykazuje jedną z najbardziej ekstremalnych strategii w całym królestwie zwierząt. Jest to ryba żyworodna, o wyjątkowo niskim tempie reprodukcji – samice zachodzą w ciążę zaledwie raz na dwa lub trzy lata. Podczas rozwoju embrionów dochodzi kanibalizmu prenatalnego (adelfofagii). Wzajemne zjadanie się zarodków to zjawisko rzadkie w świecie zwierząt. Oprócz rekinów zdarza się m.in. u płazów i owadów. Podczas ciąży w drogach rodnych samicy znajduje się do 50 embrionów, czerpiących energię z woreczków żółtkowych. Gdy jeden z nich osiągnie długość około 10 cm, rozwija ostre zęby i pożera pozostałe rodzeństwo oraz niezapłodnione jaja (oofagia). W efekcie, po trwającej od 8-9 miesięcy ciąży, na świat przychodzi tylko jedno w pełni samodzielne młode. Noworodki mierzą 95-120 cm. Dojrzałość płciową samce osiągają w wieku 5–7 lat, natomiast samice między 7 a 10 rokiem życia. Podstawę ich diety stanowią ryby kostnoszkieletowe (blisko 60%), oraz głowonogi i skorupiaki. Tawrosz piaskowy. Połykacz powietrza i amator wraków Tawrosz piaskowy jest aktywny głównie nocą, a w ciągu dnia szuka schronienia w pobliżu jaskiń, raf lub zatopionych wraków statków, gdzie odpoczywa dryfując blisko dna. Może to robić dzięki jedynej w swoim rodzaju zdolności – potrafi podpływać do powierzchni wody i połykać powietrze, magazynując je w żołądku. Pozwala mu to na precyzyjne kontrolowanie pływalności, dzięki czemu potrafi zawisnąć w toni wodnej w całkowitym bezruchu. Zwierzęta te podejmują także imponujące migracje, pokonując od 1000 do nawet 3000 km w poszukiwaniu odpowiednich temperatur. Co ciekawe, najnowsze badania u wybrzeży Północnej Karoliny udowodniły niezwykły terytorializm samic tego gatunku. Dzięki analizom fotograficznym wykazano, że tawrosze wracają dokładnie w te same rejony do zatopionych wraków statków, co dowodzi, że stanowią dla nich kluczowe siedlisko. Pozory mylą. Tawrosz piaskowy jest niegroźny dla człowieka Mimo najbardziej przerażających zębów w świecie rekinów, tawrosz piaskowy stanowi minimalne zagrożenie dla człowieka. Jest to stworzenie z natury powolne i spokojne, które unika konfrontacji, o ile nie zostanie sprowokowane. Oficjalne statystyki prowadzone przez International Shark Attack File (ISAF) zarejestrowały zaledwie 36 niesprowokowanych ataków tego gatunku. Żaden z nich nie zakończył się śmiercią człowieka. Do incydentów dochodzi sporadycznie, zwykle w rejonach gęsto uczęszczanych, jak np. u wybrzeży Long Island w Nowym Jorku w 2025 roku, kiedy to prawdopodobnie młody tawrosz niegroźnie ugryzł kobietę. Ataki wynikają najczęściej z pomyłek drapieżnika w mętnej wodzie lub obrony żerowisk. Badania zachowania tawroszy w obecności płetwonurków wykazują, że obecność ludzi wpływa na nie tylko w bliskiej odległości poniżej 3 metrów. Gdy odpłyną, natychmiast wracają do normalnego zachowania i są całkowicie obojętne wobec człowieka. Źródła: TVN24, Fishbase, DCCEEW Australia, Animalia.bio Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nagranie uchwyciło niezwykłe zachowanie orki. Naukowcy sądzą, że uczyła swoje młode polowania
Przełomowy materiał wideo zarejestrowany u wybrzeży Meksyku rzuca nowe światło na zachowanie i inteligencję morskich ssaków. Wnikliwa analiza zachowania samicy orki doprowadziła naukowców do wniosku, że świadomie spowalniała ona atak, aby dać swojemu młodemu cenną lekcję.
Samica orki mogła błyskawicznie zabić żółwia morskiego. Zamiast tego obracała go, podtapiała i ciągnęła za płetwę, podczas gdy jej młode pozostawało tuż obok, uważnie obserwując. Po kilku minutach orki zaczęły żerować, pożywiając się bogatą w składniki odżywcze wątrobą swojej ofiary. Dla naukowców to polowanie stawia jedno kluczowe pytanie: czy matka po prostu bawiła się jedzeniem, czy też uczyła swoje cielę polować, dając mu szansę na zdobycie cennego doświadczenia? Czy orki uczą młode polowania? Filmowiec Alonso Rodríguez nie spodziewał się spotkać orek, gdy zarejestrował tę scenę. Towarzyszył miejscowym rybakom, którzy wypłynęli na połów kałamarnic w Zatoce Kalifornijskiej, u wybrzeży meksykańskiego Półwyspu Kalifornijskiego. Gdy słońce zaczęło znikać za horyzontem, w pobliżu wynurzyła się grupa dziewięciu orek. Po chwili samica z młodym oddzieliły się od reszty stada, a Rodríguez wypuścił drona. Nagranie uchwyciło, jak matka poluje na żółwia morskiego, podczas gdy jej młode płynie tuż obok. Badacze dysponują licznymi dowodami na to, że zwierzęta – od pszczół po surykatki – uczą się, obserwując siebie nawzajem. – Wykazanie samego procesu nauczania jest jednak znacznie trudniejszym zadaniem – zauważa dr Phillipa Brakes, ekolożka behawioralna z Uniwersytetu Canterbury w Nowej Zelandii. – Pojęcie nauczania stawia poprzeczkę znacznie wyżej, ponieważ wymaga od nas oceny intencji i teorii umysłu drugiego osobnika, i to bez możliwości przeprowadzenia z nim wywiadu. Aby stwierdzić, czy zwierzę rzeczywiście uczy innego osobnika, naukowcy opierają się na trzech kryteriach. Doświadczone zwierzę musi zmieniać swoje zachowanie w obecności niedoświadczonego osobnika, robić to w sposób, który pozwala młodemu nauczyć się danej umiejętności szybciej, niż byłoby to możliwe samodzielnie, oraz ponosić przy tym pewien koszt – na przykład poświęcać dodatkowy czas i energię albo rezygnować z okazji do zdobycia pokarmu. Jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów nauczania w naturze są surykatki, które pokazują swoim młodym, jak bezpiecznie zjadać ich ulubiony pokarm – skorpiony. – Skorpiony są niebezpieczne z obu stron, ponieważ mają zarówno szczypce, jak i jadowite żądło – wyjaśnia dr Phillipa Brakes. Najpierw dorosłe osobniki przynoszą młodym martwe skorpiony, następnie żywe, ale pozbawione żądła, dzięki czemu młode muszą radzić sobie jedynie ze szczypcami. Dopiero później otrzymują żywe skorpiony z nienaruszonym żądłem. Taka lekcja wiąże się z kosztami dla dorosłego osobnika, który musi poświęcić dodatkowy czas i energię na unieszkodliwienie skorpionów. Jednocześnie daje młodym możliwość bezpiecznego opanowania tej umiejętności. – Jest bardzo mało prawdopodobne, aby były w stanie nauczyć się tego metodą prób i błędów, ponieważ po prostu by zginęły – mówi badaczka. Nagranie polowania orki może być dowodem na nauczanie młodych Choć dr Phillipa Brakes nie może stwierdzić tego z całkowitą pewnością, uważa, że nagranie z udziałem orek jest zgodne z hipotezą o nauczaniu. Zwraca uwagę, że samica poświęca żółwiowi znacznie więcej czasu, niż gdyby chciała po prostu szybko go zjeść. – Jeśli weźmie się pod uwagę cały kontekst, jest bardzo prawdopodobne, że nawet jeśli bawi się tym żółwiem, robi to po to, by pokazać młodemu, że należy go obracać albo gryźć w taki sposób, by go obezwładnić. Alonso Rodríguez, autor nagrania, również uważa, że zachowanie samicy przypominało proces nauczania. – Widziałem, jak młode uważnie obserwowało to, co robi matka. Czasami się rozpraszało i trochę odpływało – opowiada. Młode orki spędzają z matkami bardzo dużo czasu – szukają u nich ochrony, pożywienia i okazji do nauki. W różnych częściach świata orki wyspecjalizowały się w zdobywaniu zupełnie odmiennego pokarmu: na Antarktydzie ściągają foki z kry lodowej, w Nowej Zelandii polują na płaszczki, a u brzegów Argentyny łapią młode słonie morskie i lwy morskie. Niektóre populacje orek żyją obok siebie w tych samych wodach, a jednak polują na całkowicie inną zwierzynę – jedne żywią się wyłącznie rybami, inne wyłącznie ssakami morskimi – i przekazują te tradycje z pokolenia na pokolenie. – Nauka zdobywania pożywienia jest niezwykle ważnym elementem ich tożsamości – podkreśla dr Phillipa Brakes. – Okres, w którym uczą się, co jeść i jak polować, ma dla tych zwierząt fundamentalne znaczenie. Źródło: National Geographic
Naukowcy opracowali prognozę obecności rekinów. Innowacyjny system ostrzega plażowiczów
Rekiny coraz częściej pojawiają się w pobliżu plaż. Dlatego naukowcy opracowali specjalną prognozę, która wskazuje, gdzie i kiedy można się ich spodziewać. System wykorzystuje drony oraz sztuczną inteligencję, aby ostrzegać ludzi przed drapieżnikami i pomagać badaczom w analizowaniu ich zachowań.
Gdy prof. Douglas McCauley był dzieckiem, spotkanie z rekinem podczas surfowania lub pływania u wybrzeży południowej Kalifornii należało do rzadkości. – Jeśli ktoś dostrzegł żarłacza białego, wieczorem słyszało się o tym w wiadomościach – wspomina. Zaledwie kilka dekad później na wybrzeżu pojawili się jednak nowi lokatorzy. Gdy prof. Douglas McCauley, obecnie biolog na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara, zaczął zawozić własne dzieci na obóz surfingowy przy popularnej plaży niedaleko uczelni, tuż za linią przyboju dostrzegł płetwy – niektóre niewielkie, inne całkiem okazałe. Przez cały XX wiek rekiny zmagały się z licznymi zagrożeniami środowiskowymi i walczyły o przetrwanie. Widok tych zwierząt pływających tak blisko brzegu wywołał w profesorze lawinę sprzecznych emocji. – Jako biolog zajmujący się rekinami byłem zachwycony i podekscytowany oznakami odradzania się ekosystemu oceanicznego – mówi. – Jednak jako rodzic musiałem sprawdzić, co tak naprawdę się tam dzieje. Powstała pierwsza prognoza obecności rekinów W 2020 roku badacz powierzył swojemu zespołowi zadanie liczenia i klasyfikowania żarłaczy białych obserwowanych wzdłuż plaży. Celem było stworzenie prognozy, którą prof. Douglas McCauley nazwał „Sharkcast”, codziennie przesyłanej opiekunom dzieci za pomocą wiadomości SMS. Efektem tych prac jest program badawczy SharkEye, który wysyła e-maile i wiadomości SMS do osób zainteresowanych warunkami panującymi na plaży Padaro w Santa Barbara oraz obecnością rekinów w tym rejonie. Prof. Douglas McCauley i jego zespół należą do nielicznych grup badawczych w Stanach Zjednoczonych, które próbują przewidzieć, kiedy i w których miejscach wzdłuż wybrzeża najprawdopodobniej pojawią się rekiny. To niezwykle trafiony w czasie i potrzebny projekt. Od połowy lat 90. populacja rekinów stale się odbudowuje, do czego przyczyniły się rygorystyczne stanowe i federalne przepisy o ochronie przyrody oraz ocieplanie się wód zarówno w Oceanie Spokojnym, jak i Atlantyckim. Jednocześnie coraz więcej ludzi spędza czas wolny w wodach przybrzeżnych. Z kolei tegoroczne, wyjątkowo silne zjawisko klimatyczne El Niño przyniosło prognozy zapowiadające lato pod znakiem wzmożonej obecności rekinów. – Najbardziej boimy się tego, czego nie znamy – mówi prof. Douglas McCauley. – Większa ilość informacji pomaga nam konstruktywnie zmierzyć się z lękiem przed tymi drapieżnikami, ale przede wszystkim ułatwia planowanie. Dokładnie tak samo, jak prognoza pogody pomaga nam zaplanować dzień na plaży. Drony i sztuczna inteligencja pomagają przewidywać obecność rekinów Laboratorium prof. Douglasa McCauleya wykorzystuje autonomiczne drony, które każdego dnia o tej samej porze wylatują 1,6 kilometra w głąb morza, a następnie wracają, by zliczać rekiny i określać ich rozmiary z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Badacz wyjaśnia, że wiadomości SMS trafiają do organizatorów obozów surfingowych, ratowników oraz lokalnych przedsiębiorców – wszystkich, którym zależy na tym, aby wiedzieć co dzieje się w wodzie. System działa bardzo skutecznie w przypadku rekinów pływających blisko powierzchni na obszarze objętym monitoringiem oraz osobników wcześniej oznakowanych. Może jednak nie wykryć zwierząt przebywających na większych głębokościach lub podczas silnego falowania. W innych laboratoriach naukowcy znakują rekiny nadajnikami akustycznymi, które wysyłają sygnały niczym samochody przejeżdżające przez bramki na autostradzie. Projekty śledzenia młodych żarłaczy białych są prowadzone od dziesięcioleci i wykorzystują znaczniki, boje oraz drony do monitorowania ich wędrówek wzdłuż wybrzeża Kalifornii z ich obszarów rozrodczych w Meksyku. Jednak przewidywanie obecności rekinów na wzór prognoz pogody wciąż pozostaje ogromnym wyzwaniem. O ile niektóre zjawiska biologiczne – takie jak jesienne przebarwianie się liści czy okres, w którym ryby zwane księżycówkami masowo wypełzają na plaże, by złożyć ikrę – można przewidzieć z dużą dokładnością, o tyle zachowanie rekinów jest znacznie bardziej złożone. – To nie są zwykłe ryby – mówi prof. Douglas McCauley. – Ich zachowanie i historia naturalna są niezwykle skomplikowane. Temperatura wody jest jednym z najważniejszych czynników uwzględnianych przy prognozowaniu obecności rekinów. Młode osobniki mają tendencję do przebywania blisko powierzchni i niedaleko brzegu – podobnie jak małe dzieci. Żarłacze białe u wybrzeży zachodnich Stanów Zjednoczonych najczęściej występują tam, gdzie temperatura wody wynosi od 16 do 27°C. Rekiny reagują również na zmiany zasolenia, sztormy oraz migracje swoich ofiar. Dr Chris Lowe, kierownik Shark Lab na Uniwersytecie Stanowym Kalifornii w Long Beach, który współtworzył program SharkEye, zwraca uwagę, że ludzie prognozują pogodę od setek lat, natomiast metody przewidywania obecności rekinów dopiero się rozwijają. Jak podkreśla, nawet dysponując ogromnymi zbiorami danych i zaawansowaną technologią, meteorolodzy wciąż nie są w stanie przewidzieć pogody z całkowitą pewnością. A w przeciwieństwie do prądu powietrza czy chmury każdy rekin podejmuje własne decyzje. Dlaczego rekiny atakują ludzi? Naukowcy wciąż szukają odpowiedzi Nowe technologie usprawniają tworzenie prognoz, dostarczając naukowcom więcej wskazówek na temat zachowania rekinów. Dr Megan Winton, badaczka z organizacji Atlantic White Shark Conservancy, używa rejestratorów biologicznych wyposażonych w kamery (tzw. camera tags), co – jak sama opisuje – przypomina wręczenie rekinowi smartfona. Te specjalne urządzenia pozwalają podejrzeć, na czym w danej chwili skupia się uwaga drapieżnika. Badania dr Megan Winton przyczyniły się do rozwoju stworzonej przez stowarzyszenie aplikacji Sharktivity, która dostarcza w czasie rzeczywistym informacje o dostrzeżonych rekinach oraz dane o ich przemieszczaniu się. Pokazują również, że poszczególne osobniki mają swoje unikatowe nawyki i zachowania. Dr Megan Winton obserwowała już sytuacje, w których rekiny płoszyły się na widok ptaków lub foki. Kamery pozwoliły jej również podglądać rekina, który po pożywieniu się foką odpoczywał na dnie oceanu. – Poszczególne rekiny mają zupełnie inne osobowości – mówi. – Jedne są bardziej ostrożne, inne nieco odważniejsze, i jest to naprawdę fascynujące. Lata danych zebranych z obu wybrzeży pozwalają określić, w których miejscach rekiny powinny się znajdować, ale to wcale nie oznacza, że dany osobnik rzeczywiście się tam pojawi o określonej porze. – Rekiny nie różnią się tak bardzo od ludzi – zauważa dr Chris Lowe. – Większość populacji mieści się w pewnej normie, ale zawsze znajdą się osobniki wyłamujące się ze schematów. Nawet gdy rekiny zostaną wykryte wzdłuż danego odcinka plaży, wciąż nie wiadomo, kiedy mogą stanowić realne zagrożenie. Zespół dr Chrisa Lowe'a zgromadził nagrania z dronów i sygnały akustyczne z wielu lat śledzenia tych zwierząt, z których wynika, że rekiny i ludzie bardzo często przebywają w bliskiej odległości od siebie. A kiedy ludzie wchodzą do wody, rekiny wydają się zupełnie niewzruszone. – Myśleliśmy, że ludzie będą dla rekinów po prostu utrapieniem, a teraz zdajemy sobie sprawę, że człowiek nie ma dla nich żadnego znaczenia. Jesteśmy dla nich jak dryfujące szczątki – mówi. – Prawdopodobnie nie pachniemy jak jedzenie ani nie wydajemy takich dźwięków jak ich ofiary. Nie gonimy ich, więc nie stanowimy zagrożenia. Po prostu nas ignorują. Zdaniem naukowców do ewentualnych incydentów dochodzi najczęściej wskutek pomyłki – na przykład wtedy, gdy żarłacz biały bierze deskę surfingową za sylwetkę foki widzianą od spodu. Jak zauważa dr Chris Lowe, żarłacze białe należą do najlepiej poznanych rekinów na świecie, a mimo to naukowcy wciąż nie wiedzą, gdzie się rozmnażają ani gdzie przychodzą na świat. Pozostaje też jeszcze jedna wielka tajemnica: nadal tak naprawdę nie wiemy, dlaczego rekiny od czasu do czasu atakują ludzi. Prognozy obecności rekinów mają zwiększyć bezpieczeństwo na plażach Na plaży Padaro niedaleko Santa Barbara w Kalifornii organizatorzy obozów dla dzieci regularnie otrzymują ostrzeżenia wysyłane przez prof. Douglasa McCauleya. – Na ich podstawie mogą zdecydować, czy dany dzień należy uznać za „rekinowy” – wyjaśnia badacz. Zdarza się, że drony wykrywają nawet 15 osobników. W ciągu najbliższej dekady prognozy wskazujące, gdzie i kiedy mogą pojawić się rekiny, prawdopodobnie staną się znacznie dokładniejsze. Prof. Douglas McCauley przyznaje, że z łatwością wyobraża sobie drony rozmieszczone na wieżach ratowniczych w całym kraju, prowadzące nieprzerwany monitoring wybrzeża. Ponieważ rekiny mierzą się z coraz mniejszą liczbą zagrożeń i nie brakuje im pożywienia, rośnie prawdopodobieństwo, że ludzie będą coraz częściej dzielić z nimi przybrzeżne wody. Prof. Douglas McCauley podkreśla, że narzędzia prognostyczne są częścią procesu uczenia się, jak współistnieć z drapieżnikami, które staramy się chronić. – Głównym celem tych badań jest upewnienie się, że nadal będziemy mogli bezpiecznie dzielić te wody – podsumowuje. Źródło: National Geographic
Wrak statku Ernesta Shackletona sfilmowany! Niezwykłe wydarzenie w Morzu Labradorskim
Po ponad 60 latach od zatonięcia, ostatni statek słynnego polarnika sir Ernesta Shackletona, Quest, udało się sfilmować w wysokiej rozdzielczości. Ekspedycja badawcza dotarła do wraku spoczywającego na dnie Morza Labradorskiego z pomocą tego samego pojazdu, którym penetrowano Titanica.
Brytyjski podróżnik i odkrywca Sir Ernest Shackleton zasłynął wyprawą polarną, która rozpoczęła się w 1914 roku. Wówczas dowodził wyprawą transantarktyczną na statku Endurance (ang. wytrwałość). Celem tej ekspedycji było przemierzenie Antarktydy drogą lądową. Pierwszym etapem miał być rejs statkiem, ale Endurance został uwięziony w lodzie zanim dotarł do celu. Wyprawa okazała się porażką, ale cudem przetrwała większość jej członków – zmarły zaledwie trzy osoby. Do dziś docenia się zdolności organizacyjne Shackletona. Ostatni rejs odkrywcy Ostatnią jednostką, którą dowodził Shackleton był Quest – statek, na którego pokładzie zmarł w 1922 roku w wieku 47 lat, będąc w drodze na swoją ostatnią wyprawę antarktyczną. Po śmierci odkrywcy, jednostka została sprzedana norweskiej rodzinie i przez kolejne 40 lat służyła jako statek do polowań na foki. Historia Quest zakończyła się 5 maja 1962 roku, kiedy to statek, zmiażdżony przez kry lodowe, zatonął w Morzu Labradorskim u wybrzeży Kanady. Odkrycie wraku Quest W lipcu 2026 roku ekspedycja Heroic Age Expedition, prowadzona przez Royal Canadian Geographical Society (RCGS) we współpracy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI), uzyskała pierwsze porządne fotografie wraku Quest. Sam wrak zlokalizowano za pomocą sonaru już w 2024 roku, ale dopiero teraz badacze mogli zobaczyć go na własne oczy. Wykorzystano do tego legendarny załogowy batyskaf Alvin – tę samą jednostkę, która 40 lat temu jako pierwsza odwiedziła wrak Titanica. Wyniki badań. Co kryje wrak Quest? Wizja lokalna dostarczyła bezcennych danych o stanie statku. John Geiger, dyrektor RCGS, który brał udział w pierwszym zanurzeniu Alvina, opisał to jako „poruszające doświadczenie”. – Zobaczyć statek Shackletona i pomyśleć, że Shackleton stał na tym pokładzie sto lat temu. Na początku panowała ciemność, ale nagle, gdy się do niego zbliżyliśmy, wyłonił się dziób. To było niesamowite – powiedział Geiger. Badania potwierdziły, że mimo upływu lat, statek nadal jest rozpoznawalny. Widoczny jest dziób, pokład oraz niektóre bulaje, choć główny maszt uległ złamaniu. Statek stał się również siedliskiem dla morskiej fauny – porastają go różowe koralowce, a wokół pływają dorsze i zębacze. Wyzwania i zagrożenia dla wraku Niestety, dokumentacja wizualna ujawniła również smutną prawdę o wpływie człowieka na ocean. Wrak Quest jest częściowo przysłonięty przez duże sieci rybackie. – Sieci to smutna historia, ograniczają naszą zdolność do przyjrzenia się wrakowi – stwierdził Geiger, podkreślając potrzebę wzięcia odpowiedzialności ludzi za stan oceanów. Mimo tych przeszkód, ekspertom udało się precyzyjnie zmapować jednostkę. Sieci rybackie to również poważne zagrożenie na Bałtyku. Cyfrowy bliźniak statku Celem ekspedycji jest stworzenie tzw. cyfrowego bliźniaka wraku przy użyciu kanadyjskiej technologii fotogrametrii podwodnej Voyis. Pozwoli to na stworzenie trójwymiarowego modelu statku, który posłuży do dalszych badań naukowych oraz edukacji. Co ciekawe, w badaniach wraku Quest wykorzystano nawet okulary Meta AI, które pomagały dokumentować postępy prac w ekstremalnych warunkach. Źródło: Woods Hole Oceanographic Institution Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Odkryto 73 nowe wulkany, o których nie mieliśmy pojęcia. Wszystko dzięki „marsjańskiej” technologii
Dzięki nowatorskiemu systemowi detekcji naukowcy odkryli aż 73 nieznane wulkany, ukryte na dnie oceanów. Wykorzystali technologię sztucznej inteligencji, pierwotnie zaprojektowaną do badania kraterów na Marsie.
Międzynarodowy zespół naukowców, pod przewodnictwem wulkanologa Andrei Verolino z Uniwersytetu Paris-Saclay oraz Earth Observatory of Singapore, zidentyfikował 73 wcześniej nieznane, podwodne kaldery wulkaniczne. Wyniki nezrecenzowanych jeszcze badań wstępnie opublikowano 2 lipca 2026 roku, w czasopiśmie „Nature Communications Earth & Environment”. Przełomowa praca jest owocem współpracy ekspertów z instytucji w Paryżu, Singapurze, Kanadzie i Australii. Czym są kaldery i dlaczego ich szukamy? Kaldery to ogromne zagłębienia w kształcie kraterów, powstające w wyniku gwałtownego opróżnienia podziemnej komory magmowej w wulkanie, co prowadzi do zapadnięcia się gruntu. Choć większość aktywności wulkanicznej na Ziemi to wulkany podwodne, w przeciwieństwie do ich lądowych odpowiedników pozostawały one w dużej mierze nieodkryte. Przed opisywanym badaniem znaliśmy niespełna 30 takich obiektów. Identyfikacja podwodnych kalder ma kluczowe znaczenie dla globalnego bezpieczeństwa – część z nich może pod sobą kryć wciąż aktywne wulkany. Przykładem ich niszczycielskiej siły była erupcja podwodnego wulkanu Hunga Tonga-Hunga Haʻapai w 2022 roku. Wytworzyła ona fale tsunami oraz ogromne ilości pary wodnej, powodując zniszczenia tysiące kilometrów dalej. Bez dokładnych map lokalizacji kalder, naukowcy nie są w stanie monitorować podwodnej aktywności wulkanicznej. Nowe odkrycie to obietnica bezpieczniejszej przyszłości. Innowacyjne poszukiwania i „marsjańska” technologia Główną barierą w wykrywaniu podmorskich wulkanów był dotąd brak danych batymetrycznych (głębokości i rzeźby dna) o wysokiej rozdzielczości. Aby przezwyciężyć to ograniczenie, zespół Verolino opracował hybrydowy system detekcji, który połączył: Algorytm sztucznej inteligencji: zaadaptowano narzędzie pierwotnie stworzone do wykrywania kraterów uderzeniowych na Marsie Globalne dane GEBCO: wykorzystano ogólnodostępną mapę General Bathymetric Chart of the Ocean, o niskiej rozdzielczości „Ludzką” analizę: wyniki dostarczone przez algorytm były ręcznie klasyfikowane przez badaczy Statystykę: wykorzystano metodę PCA (analizę głównych składowych) do walidacji wyników. Algorytm początkowo wskazał aż 87 435 potencjalnych formacji. Poprzez serię filtrów i rygorystyczną inspekcję, listę tę zawężono do 78 prawdopodobnych kalder. Pięć z nich było znanych już wcześniej, co potwierdziło skuteczność przyjętej metody. Mamy 73 „nowe” wulkany podmorskie Nowo zidentyfikowane obiekty są niezwykle różnorodne. Znajdują się na głębokościach sięgających nawet 5 600 metrów, a ich średnice dochodzą do 20 kilometrów. 8 kalder znaleziono na grzbietach śródoceanicznych, 9 na łukach wyspowych, a aż 61 poza typowymi dla wulkanów miejscami, np. w podmorskich łańcuchach górskich. Badacze wskazali siedem kalder o specyficznym położeniu i kształcie, sugerującym wysokie ryzyko. Powinny jak najszybciej zostać zbadane. Czy wykryjemy więcej podwodnych wulkanów? Testy wykazały, że nowy system ma trudności z wykrywaniem kalder o kształcie odbiegającym od okręgu, co mogło doprowadzić do pominięcia niektórych obiektów. Co ważne, badanie nie wykryło, czy nowe wulkany są aktywne. Naukowcy ostrzegają jednak, że nawet te uznawane za wygasłe, mogą po cichu napełniać się magmą i uaktywnić się w przyszłości. Autorzy podkreślają, że ich badanie to dopiero początek. W miarę pojawiania się danych o wyższej rozdzielczości, baza ta będzie mogła być uzupełniana, co znacząco poprawi globalne bezpieczeństwo wulkaniczne. Projekt otrzymał wsparcie finansowe m.in. od Ministerstwa Edukacji Singapuru oraz AXA Research Fund. Źródło: Nature, Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zmiany klimatu kurczą mózgi najinteligentniejszych zwierząt oceanu. To pierwsza taka anomalia, ale będą kolejne
Głowonogi to podwodni geniusze, których – przez naszą „ssakocentryczność” – zupełnie nie doceniamy. Okazuje się jednak, że inteligencja nie wystarcza: postępujące zakwaszenie oceanów stanowi dla nich niewidzialne, śmiertelne zagrożenie. Z najnowszych badań wynika, że rosnące stężenie dwutlenku węgla w morskiej wodzie sprawia, że mózgi kałamarnic dosłownie kurczą się o połowę.
To przerażające zjawisko uderza przede wszystkim w obszary odpowiedzialne za wzrok i interpretację bodźców wizualnych, co w dalszej perspektywie może doprowadzić do zagłady jednych z najbardziej fascynujących zwierząt na Ziemi. Choć dotychczas biolodzy przyglądali się głównie blaknięciu raf koralowych, najnowszy projekt badawczy skupia się na neurologicznych ofiarach kryzysu. Nie mieliśmy o nich pojęcia. Podwodny geniusz w niebezpieczeństwie Przedstawiciele podgromady płaszczoobrzękich (Coleoidea), do których należą m.in. kałamarnice, są powszechnie uznawani za najbystrzejsze bezkręgowce naszej planety. Ich niesamowicie rozwinięty układ nerwowy sprawia, że pod względem liczby neuronów dorównują psom (posiadają ich około pół miliarda). Niestety, ta ewolucyjna przewaga okazała się niezwykle wrażliwa na antropogeniczne zmiany klimatyczne. Kałamarnice nie przewidziały działalności ludzi. Podczas niedawnej konferencji Society for Experimental Biology we Florencji zaprezentowano bardzo niepokojące wyniki badań. Dr Garett Allen z kanadyjskiego Acadia University oraz dr Yung-Che Tseng z tajwańskiej Academia Sinica postanowili sprawdzić, jak kałamarnice wielkopłetwe (Sepioteuthis lessoniana) poradzą sobie w świecie niedalekiej przyszłości. W tym celu umieścili świeżo wyklute młode w dwóch specjalnych zbiornikach. Pierwszy symulował obecne warunki oceaniczne o naturalnym pH 8,2. Drugi zbiornik odzwierciedlał zakwaszenie oceanu prognozowane na rok 2100 (pH 7,8), wynikające z drastycznie rosnącej emisji CO2. „Znikająca” połowa mózgu Po 90 dniach trwania eksperymentu badacze wykorzystali zaawansowane obrazowanie rezonansem magnetycznym (dMRI), by precyzyjnie zajrzeć do wnętrza głów zwierząt. Wyniki wprawiły ich w osłupienie. – Od razu zauważyłem, że ich mózgi są o połowę mniejsze. Musiałem wręcz sprawdzić oprogramowanie diagnostyczne, by wykluczyć błąd maszyny – relacjonował zaskoczony dr Allen. Skanowania potwierdziły najgorsze obawy: w silnie zakwaszonym środowisku objętość mózgu kałamarnic spadła średnio aż o 49% w porównaniu z grupą kontrolną przebywającą w standardowej wodzie. Co istotne, ta drastyczna zmiana dotyczyła wyłącznie tkanki nerwowej – ogólny rozmiar ciał zwierząt pozostał całkowicie bez zmian. Najbardziej ucierpiały ośrodki wzroku. Objętość płatów wzrokowych zmniejszyła się o 52%, a tzw. pasm wzrokowych – o 62%. Nie zostały niczym zrekompensowane. Ślepnący myśliwy tracą apetyt Dla kałamarnic wielkopłetwych bezbłędny wzrok to podstawowe narzędzie przetrwania. To dzięki niemu zwierzęta te potrafią błyskawicznie namierzyć, śledzić i schwytać swoją ofiarę w morskiej toni. Badacze zaznaczają, że degeneracja nie dotyka samej siatkówki oka, ale drastycznie upośledza zdolność płatów wzrokowych do poprawnego przetwarzania rejestrowanego obrazu. Przekłada się to bezpośrednio na zachowania łowieckie. Wcześniejsze analizy przeprowadzone przez ten sam zespół wykazały, że ostre, krótkotrwałe narażenie na wysokie stężenie CO2 (przez zaledwie 7 dni) powoduje gigantyczny spadek zachowań łowieckich – o 65%. Z kolei osobniki przebywające w zakwaszonej wodzie przez pełne 90 dni od wyklucia wykazywały spadek chęci do żerowania o 42% względem grupy z pierwszego zbiornika. Kałamarnice nie mają już po prostu siły Naukowe śledztwo wokół tego zjawiska wciąż trwa. Dr Allen podejrzewa, że tak potężne kurczenie się tkanki nerwowej może być efektem groźnych uszkodzeń oksydacyjnych. Inną, równie prawdopodobną przyczyną są drastyczne ograniczenia energetyczne. Mózg, zmuszony do walki ze stresem środowiskowym, traci zasoby, przez co nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować i wyłącza podstawowe instynkty niezbędne do polowania. Aby lepiej zrozumieć to postępujące uszkodzenie, eksperci z Kanady i Tajwanu analizują obecnie rozwój mózgów kałamarnic w krótszych, 30- i 60-dniowych odstępach czasu. Jeśli czarne scenariusze klimatologów się sprawdzą i emisja gazów nie zwolni, podwodni geniusze mogą do końca stulecia stracić swoją najważniejszą broń ewolucyjną, ustępując miejsca innym w oceanicznym łańcuchu pokarmowym. Źródło: Scienmag, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy alarmują. Oceany weszły na „nieznane terytorium”, a to dopiero początek
Czerwcowe temperatury oceanów pobiły dotychczasowy rekord. Średnia wynosząca blisko 21°C sprawiła, że był to najcieplejszy czerwiec w historii pomiarów oceanicznych. Naukowcy ostrzegają, że wypływamy na „nieznane wody”, a w następnych miesiącach będziemy świadkami padania kolejnych rekordów.
Niezwykle wysokie temperatury, panujące obecnie w Europie, dotyczą nie tylko lądu. Ciepło uderza również w morza i oceany, pobijając ich dotychczasowe rekordy temperatury. Powszechne morskie upały nie są jednak zjawiskiem nowym – naukowcy podkreślają, że całe pierwsze półrocze stało pod znakiem ekstremalnych anomalii. Jednym z głównych czynników wpływających na rekordowe temperatury jest oceaniczne zjawisko El Niño, które przynosi ekstremalną pogodę na całym świecie. Wrota do nieznanego terytorium Całe pierwsze półroczne 2026 roku stało pod znakiem wybitnie wysokich temperatur panujących w światowych morzach i oceanach. Choć średnia ciepłota wynosiła 20,04°C, plasując się nieznacznie poniżej rekordowego poziomu odnotowanego w analogicznym okresie w 2024 roku, możemy mówić o rekordowych miesiącach. Wisienką na torcie okazał się czerwiec, podczas którego padł absolutny rekord wodnych temperatur. Według unijnego programu obserwacji i monitorowania oceanów Copernicus Marine Service globalna średnia wyniosła aż 20,98°C. To najwyższa zanotowana kiedykolwiek temperatura w szóstym miesiącu roku. Dyrektor instytucji Carlo Buontempo ostrzega, że obecne warunki świadczą o rozpoczęciu nowej fazy, która zaprowadzi ludzkość na „nieznane terytoria”. – Przy temperaturach oceanów na tym poziomie i El Niño na horyzoncie, w nadchodzących miesiącach prawdopodobnie będziemy świadkami padania kolejnych rekordów temperatur – zapowiada koordynator działań. El Niño w natarciu Naukowcy są zgodni – do obecnie poobijanych rekordów przyczynił się w ogromnej mierze szalejący na pacyfiku El Niño. Zjawisko to uwalnia w niektórych częściach Oceanu Spokojnego duże ilości ciepła do atmosfery, co natomiast wpływa na układy wiatrów, chmur oraz wzorce pogodowe na całym świecie. W efekcie sytuacja ta zmienia globalne układy pogodowe prowadząc do klimatycznych zaburzeń i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Obecność El Niño sprawia, że trend wysokich temperatur w morzach i oceanach będzie się utrzymywać. Oceanograf Simon Van Gennip ostrzega, że rok 2026 może być najcieplejszym w historii pomiarów. Konsekwencje morskich upałów Stale rosnące temperatury wód w dłuższej perspektywie pogłębiają kryzys klimatyczny. Warto pamiętać, że oceany są kluczowym regulatorem klimatu na Ziemi, ponieważ pochłaniają około 90% nadmiaru ciepła generowanego przez ludzkie emisje gazów cieplarnianych. Im cieplejsze są jednak oceany, tym więcej energii trafia z powrotem do atmosfery. Tego ekstremalnego ciepła nie są w stanie przetrwać tropikalne rafy koralowe. Pod wpływem długotrwałych morskich fal upałów koralowce bieleją, a w konsekwencji obumierają. Zagrożone są również inne zwierzęta i rośliny tworzące ekosystemy pod powierzchnią wody. Wysokie temperatury całkowicie destabilizują podwodne środowiska, prowadząc do ich stopniowego unicestwienia. Bezpośrednią konsekwencją rekordowych temperatur jest także stale podnoszący się poziom mórz i oceanów na świecie. Cieplejsza woda zwiększa swoją objętość (rozszerza się termicznie), co w połączeniu z topnieniem lodowców bezpośrednio przyczynia się do zalewania terenów nadmorskich. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Odkryto największe cmentarzysko wielorybów na Ziemi. Podwodna nekropolia skrywa tajemnice sprzed milionów lat
Na dnie Oceanu Indyjskiego, w wiecznych ciemnościach i przy miażdżącym ciśnieniu, biolodzy morscy natrafili na coś, co budzi skojarzenia z zatopionym miastem umarłych. Wzdłuż gigantycznej szczeliny geologicznej spoczywają szczątki setek wielorybów. Najstarsze pamiętają czasy na długo przed pojawieniem się człowieka. To największe i najgłębiej położone cmentarzysko tych morskich gigantów, jakie kiedykolwiek udało się odnaleźć.
Wydaje się, że głębiny oceanu są sterylne i całkowicie pozbawione życia. Najnowsze odkrycie, opisane na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, otwiera oczy wszystkim niedowiarkom – pokazuje, że ekosystemy rowów oceanicznych mogą kryć niezwykłe skarby, które są jak starożytne księgi historii naszej planety. Co niezwykłego znaleźli naukowcy pod wodzą dr Xiaotonga Penga z Chińskiej Akademii Nauk? Otchłań pełna kości Międzynarodowa ekspedycja, korzystająca z załogowego okrętu podwodnego Fendouzhe (w ramach programu Global TREnD), eksplorowała Strefę Pęknięć Diamantina. To potężna struktura geologiczna oddzielająca Australię od Antarktydy, sięgająca ponad 7000 metrów głębokości. Tam, w lutym 2023 roku, badacze natrafili na prawdziwą podmorską anomalię. Na odcinku 1200 kilometrów skatalogowano aż 485 miejsc spoczynku wielorybów. Znaleziono tam 476 skamieniałych szkieletów oraz pięć aktywnych biologicznie ekosystemów. Co niezwykle intrygujące, zdecydowana większość odnalezionych szczątków to czaszki waleni dziobogłowych (zifiowatych) – rodziny zagadkowych, nurkujących na ekstremalne głębokości ssaków. Najstarsze wydobyte czaszki w tej strefie zostały datowane na niewiarygodne 5,26 miliona lat. Życie, które rodzi się ze śmierci Dla życia próbującego przetrwać na ekstremalnych głębokościach jakiekolwiek pożywienie jest towarem luksusowym. Nie ma się więc co dziwić, że w całkowitych ciemnościach, w temperaturze oscylującej w okolicach zera, opadający na dno martwy wieloryb (zjawisko to biolodzy nazywają z angielskiego whale fall) staje się tętniącą życiem oazą. To ogrom jedzenia i ciepła. Nawet na tak ekstremalnych głębokościach padlina napędza życie. Kości są systematycznie pożerane przez wyspecjalizowane wieloszczety z rodzaju Osedax (zwane potocznie „robakami-zombie”), a wokół szkieletów wyrastają gąbki, ukwiały i maty mikrobiologiczne. Bakterie przeprowadzają tam chemosyntezę, tworząc symbiotyczne układy z małżami. Stephen J. Godfrey, amerykański paleontolog, porównał to odkrycie do sensacyjnego odnalezienia żywej ryby latimerii, która pamięta czasy dinozaurów. Podwodne cmentarzysko to rzadkie, wyjątkowe złoże skamieniałości, które wciąż rośnie. I zmienia nasze spojrzenie na życie w głębokim oceanie. Zagadka dziobogłowych nurków Dlaczego to właśnie walenie dziobogłowe zdominowały to podwodne cmentarzysko? Badacze sugerują, że Strefa Pęknięć Diamantina może w rzeczywistości stanowić naturalny punkt gromadzenia się opadających ciał wielu różnych gatunków wielorybów. Problem w tym, że szkielety innych ssaków morskich ulegają zbyt szybkiemu rozkładowi, by mogły zachować się w formie skamieniałości. Wyjątkiem są wspomniane zifiowate. Ich kości pyska są niezwykle gęste, dzięki czemu nie uległy całkowitej degradacji, zanim zdołała pokryć je ochronna warstwa tlenków żelaza i manganu, doskonale je konserwując. Czemu wieloryby umarły właśnie tam? Naukowcy przypuszczają również, że to sam styl życia zifiowatych – wyspecjalizowanych w polowaniach na głębokowodne kałamarnice i ryby – przyczynia się do ich masowej obecności w tym konkretnym rejonie. Topografia dna o kształcie litery V działa jak naturalny lej, ale to ekstremalne nurkowania w pogoni za zdobyczą są dla tych ssaków największym ryzykiem. Walenie dziobogłowe schodzą nawet na 3000 metrów, jednak zapuszczanie się głębiej w Strefie Diamantina stanowi dla nich nieprzekraczalną fizjologiczną barierę. Polowanie w tej przepaści może skończyć się dla nich śmiertelnym wycieńczeniem lub chorobą dekompresyjną. Opadają wtedy na dno, tworząc nowe wyspy życia w lodowatej otchłani. I zostawiają dla nas informację o Ziemi, której już nie ma. To wyjątkowe stanowisko paleontologiczne skrywa szczątki m.in. co najmniej jednego nieznanego wcześniej wymarłego gatunku. Naukowcy są pewni, że cmentarzysko kryje znacznie więcej ewolucyjnych niespodzianek. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To nie topniejące lodowce są wszystkiemu winne. Za rosnący poziom mórz odpowiadają „puchnące” oceany
Z każdym rokiem wszechocean pochłania coraz większe połacie lądów, zagrażając milionom ludzi zamieszkujących strefy przybrzeżne. Przez lata utarło się przekonanie, że za ten stan rzeczy odpowiedzialne są wyłącznie znikające w oczach lodowce. Chociaż to prawda, to najnowsza analiza ogromu danych naukowych udowadnia, że główny napęd tego niszczycielskiego procesu jest zupełnie niewidoczny dla oka. Coś nam przez lata umykało.
Musimy zrozumieć, dlaczego wody w oceanach przybywa – to kluczowe do opracowania skutecznych strategii obronnych. Aby jednak precyzyjnie spojrzeć na ten problem, najpierw należy obalić popularny, internetowy mit. Paradoks szklanki wody Sceptycy zmian klimatycznych często przytaczają argument oparty na prawie Archimedesa: „skoro kostka lodu pływająca w szklance z wodą po roztopieniu nie podnosi jej poziomu, to dlaczego topniejąca Arktyka miałaby zalać nam kontynenty?”. Z punktu widzenia fizyki ten argument jest poniekąd prawdziwy. Topniejący lód morski (np. ten unoszący się na Oceanie Arktycznym) faktycznie nie podnosi znacząco poziomu wód, ponieważ już wcześniej wypierał wodę o masie równej swojej własnej. Problem polega na tym, że gigantyczne czapy lodowe Grenlandii czy Antarktydy, a także lodowce górskie, spoczywają na stałym lądzie. Gdy ten lód topnieje, działa jak dolewanie do pełnej szklanki wody z zewnętrznego dzbanka – nowa masa wody trafia bezpośrednio do oceanów, nieubłaganie podnosząc ich poziom. Nie dostrzegaliśmy rozszerzalności cieplnej Choć woda ze stopionego lodu spływająca z lądów ma ogromne znaczenie, to międzynarodowy zespół naukowców udowodnił niedawno w czasopiśmie „Science Advances”, że za większość wzrostu poziomu morza odpowiada inne zjawisko. Jest nim rozszerzalność cieplna. Zasada jest prosta – woda, pod wpływem rosnącej temperatury, zwiększa swoją objętość i zaczyna zajmować więcej przestrzeni. Ponieważ ludzkość emituje gazy cieplarniane, oceany działają jak gigantyczny bufor, pochłaniając potężne ilości tego nadmiarowego ciepła. Potem stopniowo termicznie „pęcznieją”, co jest główną przyczyną podnoszenia się poziomu wód na świecie. Bilans w końcu się zgadza Przez lata naukowcy borykali się z frustrującą luką informacyjną – suma pomiarów topniejącego lodu i nagrzewania się wód nie do końca pokrywała się z faktycznym, obserwowanym wzrostem poziomu oceanów. Tę rozbieżność nazywano brakiem domknięcia „budżetu globalnego średniego poziomu morza” (GMSL). Najnowsze badanie ostatecznie rozwiązało tę zagadkę. Dzięki nowoczesnym satelitom i sieci oceanicznych boi pomiarowych naukowcy wreszcie udowodnili, że ich wyliczenia były słuszne (margines błędu od 2005 roku wynosi zaledwie ±5 milimetrów). Z danych wynika, że wzrost poziomu morza przyspiesza niemal dwukrotnie. O ile w latach 1960–2023 średnie tempo wynosiło 2,06 mm rocznie, o tyle w okresie 2005–2023 wzrosło już do 3,94 mm rocznie. To co podnosi poziom oceanów? Badacze wyliczyli dokładnie, co napędza to zjawisko w analizowanym okresie. Okazało się, że jest to: rozszerzalność cieplna oceanów: 43%, topnienie lodowców górskich: 27%, topnienie lądolodu Grenlandii: 15%, topnienie lądolodu Antarktydy: 12%, zasoby wód lądowych (w tym systemy irygacyjne i zbiorniki): 3%. Niestety, nawet jeśli jutro drastycznie zredukujemy emisję gazów cieplarnianych, to modele klimatyczne nie pozostawiają złudzeń. Zmagazynowane dotąd ciepło sprawi, że oceany będą nadal się nagrzewać i rozszerzać przez co najmniej pół wieku. Warto jednak nie myśleć tylko o sobie i walczyć – chociażby dla przyszłych pokoleń. Pełne zrozumienie tego, jak fizyka wespół z topniejącymi lądolodami napędza ten proces, to dziś nasz jedyny punkt wyjścia do obrony zagrożonych społeczności na wybrzeżach całego świata. Źródło: Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ogon, z którego odrasta jaszczurka? Tkanki ogórka morskiego odmawiają śmierci – czy mogą żyć wiecznie?
Badania opublikowane na łamach czasopisma „Science Advances” odkrywają przed nami kolejny niezwykły fenomen świata przyrody. Okazuje się, że odcięte tkanki strzykwy – potocznie nazywanej morskim ogórkiem – potrafią przetrwać w izolacji całe lata, nie tylko odmawiając obumarcia, ale również aktywnie rosnąc i reagując na bodźce.
Oceany to dom dla jednych z najbardziej długowiecznych stworzeń na Ziemi. Gąbki szklane mogą przetrwać ponad 10 tysięcy lat, a niektóre gatunki małży (takie jak cyprina islandzka, zwana też quahog) potrafią osiągnąć wiek przekraczający pięć stuleci. Niektóre meduzy i stułbie opanowały z kolei sztukę samoregeneracji do tego stopnia, że teoretycznie uważa się je za nieśmiertelne. Okazuje się jednak, że to niepozorne strzykwy, potocznie nazywane morskimi ogórkami, kryją w sobie jeden z najbardziej fascynujących mechanizmów przetrwania, który wprost nie mieści nam się w głowie. Podważa on wszystko, co do tej pory wiedzieliśmy o zachowaniu odizolowanych komórek zwierzęcych. Gdzie są granice naszego rozumienia biologii? Zespół badawczy z kanadyjskiego Memorial University of Newfoundland, we współpracy z dr Rachel Sipler z amerykańskiego Bigelow Laboratory for Ocean Science, dokonał odkrycia bez precedensu. Naukowcy postanowili przetestować zdolności regeneracyjne jednego z gatunków strzykwy (Psolus fabricii), odcinając fragmenty jej czułków oraz nóżek ambulakralnych (drobnych narządów ruchu charakterystycznych dla szkarłupni). Wyniki przeszły najśmielsze oczekiwania. Przez ponad trzy lata odizolowane tkanki przebywały samotnie w zbiorniku z przepływającą, naturalną wodą morską i nie uległy rozkładowi. Co więcej, okazało się, że wciąż są one biologicznie aktywne – ich procesy immunologiczne, metaboliczne i komórkowe pozostają nienaruszone. Tego typu przetrwania nie zaobserwowano wcześniej u żadnego znanego zwierzęcia na Ziemi. Warto wiedzieć: strzykwy to mistrzowie przetrwania Strzykwy (tzw. morskie ogórki) od milionów lat korzystają z drastycznych metod obronnych. Gdy zostają zaatakowane przez drapieżnika, wiele gatunków dokonuje zjawiska tzw. ewisceracji – dosłownie wyrzucają przez odbyt część swoich narządów wewnętrznych (np. płuca wodne czy fragmenty przewodu pokarmowego), aby zdezorientować lub nakarmić wroga. Gdy zagrożenie mija, strzykwa jest w stanie w pełni odtworzyć brakujące układy w przeciągu zaledwie kilku tygodni. Ogon, który buduje nowe ciało – Jeszcze nie wyhodowaliśmy nowej, kompletnej strzykwy, ale obserwujemy wzrost i zróżnicowanie komórek. I to dosłownie lata po usunięciu tej tkanki – wyjaśnia biogeochemiczka morska, dr Rachel Sipler. Badaczka tłumaczy, że chociaż wiemy doskonale, iż jaszczurka, która straci ogon, potrafi go zregenerować, jednak w przypadku strzykwy rozmawiamy o hipotetycznej sytuacji, w której to z odciętego ogona wyrasta nowa jaszczurka. Psolus fabricii słynie z tego, że w swoim naturalnym, dzikim środowisku bywa ofiarą własnej niezdarności. Zwierzęta te regularnie uszkadzają lub tracą swoje nóżki i czułki, co wymusiło na nich wyewoluowanie potężnych zdolności regeneracyjnych. Jak to działa? Analizy mikroskopowe wykazały, że tuż po chirurgicznym usunięciu tkanki komórki odpornościowe błyskawicznie ruszyły do akcji, pozbywając się struktur martwych i uszkodzonych. Następnie rozpoczął się żmudny proces naprawy. Z biegiem czasu tkanki zaczęły aktywnie pobierać rozpuszczone w wodzie substancje odżywcze, systematycznie rosnąc i samodzielnie przebudowując swoją strukturę. Po latach obserwacji odizolowane czułki potrafią nadal reagować na bodźce dotykowe, co świadczy o zadziwiającym zachowaniu w pełni sprawnej sieci neuronowej. Badacze zaznaczają, że jest to pierwszy znany przypadek eksplantatu tkankowego, który rośnie długoterminowo w naturalnym środowisku. Paradoks „brudnej” wody morskiej. Szukaliśmy w złym miejscu Aby uświadomić sobie wagę tego odkrycia, należy spojrzeć na nie z perspektywy inżynierii tkankowej. Naukowcy od wieków próbowali utrzymać funkcjonalność odizolowanych komórek zwierzęcych. Choć udało się stworzyć nieśmiertelne linie komórkowe (z komórek macierzystych), wymagają one wysoce sterylnych i niezwykle restrykcyjnie kontrolowanych środowisk. Utrzymanie złożonej struktury tkanki wraz ze zróżnicowanymi komórkami i systemem dostarczania składników odżywczych jest ekstremalnie trudne. Nawet w specjalistycznych, odżywczych roztworach laboratoryjnych tkanka zwierzęca przeżywa zazwyczaj zaledwie około 9 tygodni. Tymczasem amputowane nóżki strzykwy zdają się przebywać w swoim środowisku bez wyraźnego terminu ważności. – Naturalna woda morska to prawdopodobnie najbardziej zróżnicowane pod względem mikrobiologicznym i „najbardziej brudne” środowisko eksperymentalne, na jakie mogliśmy się zdecydować – podkreśla dr Sipler. Paradoksalnie to właśnie bogate w miliony bakterii i materię organiczną otoczenie stanowiło idealną pożywkę, wspierając procesy gojenia i rozrostu. Wyjątkowy gatunek, który redefiniuje życie Do tej pory jedyną kulturą tkankową, którą świat nauki uznał za zdolną do życia w „nieskończoność”, były próbki pobrane z zarodka kury. Nie wykazywały one jednak ani ułamka takich zdolności regeneracyjnych, jak te obserwowane u badanej strzykwy. Co istotne, ta niesamowita adaptacja nie jest uniwersalną cechą rzędu szkarłupni. Eksperymentując z innymi gatunkami strzykw morskich, zespół badawczy dowiódł, że ich eksplantaty obumierają po maksymalnie trzech i pół miesiąca. Wygląda na to, że Psolus fabricii posiada absolutnie wyjątkową, wręcz przełomową oporność, o której współczesna nauka nie miała pojęcia. – Fakt, że eksplantaty mogą się goić, reorganizować i przetrwać niezależnie w naturalnej wodzie morskiej, sugeruje istnienie zupełnie nowego modelu odporności biologicznej i regeneracji – podsumowuje Andrea Bodnar z Gloucester Marine Genomics Institute. Źródła: Science Advances, Laboratory of Ocean Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Został zaatakowany w absolutnej ciemności. Co naprawdę wydarzyło się na dnie oceanu?
Ma zaledwie osiem metrów długości, a jego wnętrze to ciasna, naszpikowana elektroniką tytanowa sfera. Mimo to załogowy pojazd podwodny Alvin zmienił nasze rozumienie oceanicznych głębin bardziej niż jakakolwiek inna jednostka w historii. 1 czerwca mija dokładnie 62. rocznica wejścia do służby tego podwodnego weterana, który przetrwał ataki gigantycznych ryb, odnalazł zgubioną broń jądrową i jako pierwszy ukazał światu spoczywającego na dnie Atlantyku Titanica.
Spis treści: Jak powstał Alvin i dlaczego zrewolucjonizował naukę Zagubiona bomba wodorowa i atak miecznika Pierwszy przy wraku Titanica. Misja Roberta Ballarda Odkrycie, które zmieniło podręczniki biologii Nowe życie weterana – Alvin schodzi na 6500 metrów Ciemność, potworne ciśnienie zdolne zmiażdżyć stalowy czołg i tajemnice, o których naukowcom nawet się nie śniło. Choć eksploracja kosmosu przyciąga uwagę miliardów, najważniejsza bitwa o poznanie sekretów naszej planety rozegrała się na dnie oceanów. W roli głównej wystąpiła konstrukcja tak genialna, że od ponad sześciu dekad rzuca wyzwanie otchłani. Poznajcie Alvina – podwodnego weterana, który widział rzeczy, w które trudno uwierzyć. Jak powstał Alvin i dlaczego zrewolucjonizował naukę Wszystko zaczęło się na początku lat 60. XX wieku, gdy amerykańska marynarka wojenna we współpracy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) postanowiła stworzyć uniwersalny, zwrotny pojazd do badań głębinowych. Dokładnie 1 czerwca 1964 roku do służby wszedł Alvin (DSV-2) – nazwany tak na cześć oceanografa Allyna Vine’a. W czasach, gdy eksploracja oceanów opierała się na ślepych i mało zwrotnych batyskafach, Alvin oferował naukowcom coś bezcennego: tytanowe ramiona manipulatorów, okna obserwacyjne i zwrotność pozwalającą na precyzyjne manewrowanie w najtrudniejszym podwodnym terenie. Choć początkowo maksymalne zanurzenie pojazdu wynosiło niespełna 2000 metrów, konstrukcja okazała się dobrą bazą do późniejszych modyfikacji. Zagubiona bomba wodorowa i atak miecznika Historia Alvina to gotowy scenariusz na thriller kinowy. Już na początku swojej kariery, w 1966 roku, pojazd został wezwany do ściśle tajnej operacji u wybrzeży Palomares w Hiszpanii. Doszło tam do katastrofy amerykańskiego bombowca B-52, który zderzył się z tankowcem, gubiąc w wodach Morza Śródziemnego bombę wodorową. To właśnie załoga Alvina zlokalizowała zaginiony ładunek termojądrowy na głębokości niemal 900 metrów, zapobiegając międzynarodowemu kryzysowi. Niewielki pojazd musiał też dosłownie walczyć o przetrwanie z mieszkańcami głębin. W 1967 roku, podczas misji na skraju Prądu Zatokowego, Alvin został zaatakowany przez agresywnego i szybkiego miecznika. Ryba o wadze blisko 90 kilogramów wbiła swój „miecz” w szczelinę poszycia z tworzywa sztucznego, blokując się w kadłubie. Załoga musiała natychmiast awaryjnie wynurzyć się na powierzchnię. Ryba skończyła jako kolacja dla ekipy technicznej, a Alvin wyszedł z tego starcia bez poważniejszych uszkodzeń strukturalnych. Pojazd o mało nie zatonął na stałe w 1968 roku, gdy zerwały się liny stalowe transportującej go platformy. Alvin spoczął na dnie Atlantyku (na głębokości 1500 metrów) na niemal rok. Kiedy go podniesiono, naukowcy odkryli, że pozostawione wewnątrz kanapki z dżemem i termosy z bulionem były niemal nienaruszone. To spektakularne odkrycie udowodniło, że pod ogromnym ciśnieniem i w niskiej temperaturze procesy rozkładu organicznego przebiegają diametralnie wolniej, co dało impuls do nowych badań biochemicznych. Pierwszy przy wraku Titanica. Misja Roberta Ballarda Dla szerokiej opinii publicznej Alvin stał się jednak legendą w lipcu 1986 roku. Rok po zlokalizowaniu wraku Titanica przez bezzałogowego robota Argo, wybitny oceanograf Robert Ballard zszedł na dno Atlantyku na pokładzie Alvina. Jako pierwszy człowiek od 1912 roku spojrzał na najsłynniejszy liniowiec. To z pokładu Alvina sterowano robotem Jason Jr., który wpłynął do wnętrza wraku, rejestrując ikoniczne kadry słynnych, zardzewiałych schodów pierwszej klasy. Misja ta udowodniła, że ludzka obecność na głębokości blisko 4000 metrów jest kluczowa dla prowadzenia tak skomplikowanych operacji eksploracyjnych. Odkrycie, które zmieniło podręczniki biologii Choć Titanic przyniósł Alvinowi globalną sławę, jego największe naukowe osiągnięcie miało miejsce pod koniec lat 70. Podczas ekspedycji w rejonie Grzbietu Galapagos naukowcy na pokładzie Alvina odkryli hydrotermalne kominy oceaniczne (tzw. black smokers). Wokół tych gejzerów, wyrzucających toksyczną, nasyconą siarkowodorem wodę o temperaturze przekraczającej 300°C, tętniło bogate, nieznane dotąd życie: gigantyczne rurkoczułkowce, ślepe kraby i unikatowe małże. Był to naukowy przewrót – udowodniono, że ekosystemy mogą rozwijać się w absolutnej ciemności, bez dostępu do światła słonecznego, opierając się na chemosyntezie. To odkrycie do dziś redefiniuje nasze poszukiwania życia na innych planetach i lodowych księżycach, takich jak Europa czy Enceladus. Nowe życie weterana – Alvin schodzi na 6500 metrów Wydawać by się mogło, że po ponad sześciu dekadach tak intensywnej pracy Alvin zasłużył na miejsce w muzeum. Nic bardziej mylnego. Pojazd przeszedł serię gruntownych, wielomilionowych modernizacji przeprowadzonych przez inżynierów z WHOI. Wymieniono tytanową sferę załogową, zainstalowano ultranowoczesne systemy oświetlenia LED, kamery o rozdzielczości 4K oraz ulepszone ramiona robotyczne. Dzięki tym zmianom Alvin może obecnie schodzić na głębokość aż 6500 metrów. Tylko w tym roku zbliżył się wraków z I wojny światowej. Oznacza to, że najstarsza aktywna łódź podwodna świata zyskała dostęp do 98% powierzchni całego globalnego dna oceanicznego. Legenda głębin wciąż pisze swój ciąg dalszy, udowadniając, że w wyścigu o poznanie tajemnic Ziemi człowiek w tytanowej kapsule wciąż jest niezastąpiony. Źródło: WHOI.edu Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Maleńka, urocza ośmiornica odkryta u wybrzeży Galapagos. "Jest niebieska!"
Głębiny wokół Wysp Galapagos po raz kolejny udowodniły, że skrywają tajemnice nie z tego świata. Oceanografowie odkryli tam zupełnie nowy gatunek ośmiornicy – wyjątkowego na skalę światową błękitnego maluszka o wielkości piłeczki golfowej. Naukowcy musieli zastosować pionierską metodę badawczą, aby poznać sekrety tego delikatnego stworzenia bez użycia skalpela.
Eksploracja oceanicznych odmętów przypomina badanie obcej planety. Choć dysponujemy zaawansowaną technologią, dno mórz wciąż w ogromnym stopniu pozostaje dla nas białą plamą. Warto pamiętać o ich skali: gdyby połączyć wszystkie lądy na Ziemi, nadal nie zakryłyby one powierzchni samego Oceanu Spokojnego. W tym odizolowanym świecie naukowcy natknęli się na niezwykłe stworzenie, które zachwyciło ich nie tylko swoim ubarwieniem, uznawanym za najrzadszy kolor w naturze, ale i unikatową, ewolucyjną strategią na przetrwanie. Nowa ośmiorniczka wygląda wprost przesłodko. Żywy klejnot na krańcu świata Historia niezwykłego odkrycia miała swój początek w 2015 roku w pobliżu Wyspy Darwina – miejsca nazwanego na cześć angielskiego przyrodnika, którego wizyta na Galapagos pomogła sformułować teorię ewolucji. To tam bezzałogowy, zdalnie sterowany pojazd podwodny (ROV), obsługiwany przez zespół z Fundacji Karola Darwina, zarejestrował na głębokości niemal 1800 metrów (5900 stóp) fascynujący widok. Na ekranach monitorów pojawił się maleńki, błękitny głowonóg. – On jest malutki! Jest niebieski! – krzyczała z ekscytacji jedna z badaczek rejestrujących obraz. Oficjalny opis tego stworzenia oraz wyniki wieloletnich analiz strukturalnych ujrzały światło dzienne pod koniec maja 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma taksonomicznego „Zootaxa”. View oEmbed on the source website Skanowanie zamiast skalpela Jedyny schwytany okaz został bezpiecznie zakonserwowany i wysłany do Chicago, gdzie trafił w ręce dr Janet Voight, wybitnej ekspertki ds. ośmiornic i kuratorki w Muzeum Historii Naturalnej. Klasyczna procedura opisywania nowego gatunku w biologii wymaga rozcięcia ciała zwierzęcia w celu dokładnego zbadania jego narządów wewnętrznych, aparatu gębowego, dzioba oraz zębów. Ponieważ badacze dysponowali tylko jednym, bezcennym egzemplarzem, dr Voight kategorycznie odmówiła preparowania tkanki. Zamiast tego zespół laboratoryjny pod kierownictwem Stephanie Smith wykorzystał mikrotomografię komputerową (micro-CT). Wykonano tysiące precyzyjnych zdjęć rentgenowskich, które po scaleniu przez zaawansowany program komputerowy utworzyły trójwymiarowy model 3D ośmiornicy. Wirtualna rekonstrukcja pozwoliła badaczom bezinwazyjnie zajrzeć pod skórę zwierzęcia i precyzyjnie przeanalizować przekrój poprzeczny jej wnętrza – w tym gruczoł trawienny, żołądek oraz jajnik, co potwierdziło, że odnaleziony osobnik to samica. Czym wyróżnia się nowy gatunek ośmiornicy? Nowy gatunek otrzymał oficjalną nazwę Microeledone galapagensis. Okazał się on najmniejszym przedstawicielem rodziny Megaleledonidae, której członkowie zazwyczaj osiągają znacznie większe rozmiary i zamieszkują lodowate wody Oceanu Południowego wokół Antarktydy. Co zaskakujące, najbliższy znany głowonóg o zbliżonej budowie morfologicznej żyje u wybrzeży Urugwaju – po zupełnie drugiej stronie Ameryki Południowej, w całkowicie innym oceanie. Microeledone galapagensis wyróżnia się krótkimi, krępymi ramionami zaopatrzonymi w tylko jeden rząd przyssawek oraz gładką skórą na grzbiecie. Najbardziej frapujące okazało się jednak jej ubarwienie. Podczas gdy wierzchnia część ciała ośmiornicy jest jasnoniebieska, jej spód ma głęboki, ciemnopurpurowy odcień. Czemu ośmiornica ma taki niezwykły kolor? To genialny mechanizm Zdaniem dr Voight ten dwukolorowy schemat to genialny mechanizm obronny. W mrocznych głębinach oceanu wiele organizmów, stanowiących pokarm dla ośmiornic, świeci w ciemności. Gdyby maleńka ośmiornica schwytała świecącą ofiarę, jej blask mógłby przeświecić przez jej własne, jasne ciało i zwabić większe drapieżniki. Aby tego uniknąć, polująca Microeledone galapagensis naciąga swoją ciemną, purpurową błonę ramieniową nad zdobyczą, działając jak żywy ekran blokujący światło i gwarantując sobie pełne bezpieczeństwo. Odkrycia nowych gatunków w głębinach morskich nie są rzadkością. Dr Voight wspomina, że poprzedni nowy gatunek ośmiornicy opisywała w 2023 roku u wybrzeży Kostaryki. Pokazuje to, jak niewiele wiemy o ekosystemach leżących na dnie basenów oceanicznych i jak wiele tajemnic wciąż czeka na odkrycie. Wygląda na to, że pomogą nam w tym nowoczesne technologie. Źródła: Zootaxa, Time Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najstarszy prawieloryb z terenu Polski ma 38 mln lat. Pływał w morzu pokrywającym dzisiejszą Lubelszczyznę
Dziś Lubelszczyzna kojarzy się z malowniczymi polami, ale przed milionami lat teren ten pokrywały głębiny morskie. Naukowcy ogłosili właśnie niezwykłe odkrycie, dokonane na terenie kopalni bursztynu niedaleko Lubartowa. Są to najstarsze znane z terenu Polski szczątki walenia.
Można śmiało napisać, że odkryto najstarszego na naszych terenach prawieloryba. Chociaż nie był zbyt duży, bo nie przypominał dzisiejszych przedstawicieli tego gatunku. Miał smukłe, wydłużone ciało, nie posiadał jeszcze grubej warstwy tłuszczu i miał widoczne tylne płetwy. – Gdybyśmy cofnęli się w czasie i zobaczyli to zwierzę, mogłoby nam się skojarzyć raczej z morskim gadem niż z dzisiejszym wielorybem – wyjaśnia paleontolog z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego dr Daniel Tyborowski, który kierował analizami skamieniałości. Skarb ukryty w osadach bursztynu Przez lata Polska pozostawała „białą plamą” na mapie znalezisk eoceńskich waleni, które znano jedynie z terenów Niemiec i Ukrainy. Sytuacja zmieniła się dzięki odkryciu dr. Lucjana Gazdy w kopalni bursztynu pod Lubartowem. W formacji Siemień, datowanej na około 38 milionów lat (późny eocen), odnaleziono fragment lewej żuchwy. Szczątki spoczywały w piaskach glaukonitowych, które miliony lat temu osadzały się w płytkim morzu pokrywającym dzisiejszą Lubelszczyznę. Mały rybożerca pod lupą naukowców Analiza fragmentu szczęki wykazała charakterystyczny układ zębodołów dla zębów dwukorzeniowych oraz zagęszczoną strukturę kości, co typowe jest dla ssaków wtórnie przystosowanych do życia w wodzie. Okazało się, że „polski” pra-waleń był niewielki – osiągał od 1,7 do 2,1 metra długości, co czyni go porównywalnym do dzisiejszych delfinów. Znalezisko opisano właśnie na łamach czasopisma „The Anatomical Record”. Życie w eoceńskim morzu Odkryty waleń zamieszkiwał specyficzne środowisko – płytki korytarz morski łączący basen Morza Północnego z wodami wschodniej Europy. Nie była to jednak bezpieczna przystań. Współwystępujące w tych samych osadach liczne zęby rekinów, takich jak Otodus czy Striatolamia, sugerują, że mały ssak musiał umykać przed potężnymi drapieżnikami osiągającymi nawet 9 metrów długości. Sam prawdopodobnie polował na ławice drobnych ryb w strefach przybrzeżnych, gdzie rzeki uchodziły do morza. Polska jako brakujące ogniwo Znalezisko z Lubelszczyzny ma ogromne znaczenie dla paleogeografii. Potwierdza ono, że przez teren dzisiejszej Polski przebiegał ważny szlak migracyjny, którym walenie przemieszczały się między wschodem a zachodem kontynentu. Odkrycie to wypełnia lukę w wiedzy o rozprzestrzenianiu się grupy Pelagiceti – do której należy właśnie opisany waleń – w Europie. Pokazuje również, że już 38 milionów lat temu walenie zajmowały bardzo zróżnicowane nisze ekologiczne – obok gigantycznych drapieżników istniały małe, wyspecjalizowane formy. Nowy kierunek badań Mimo że odkryty fragment jest zbyt mały, by nadać zwierzęciu nową nazwę gatunkową, otwiera on drogę do systematycznych poszukiwań kolejnych szczątków. Badacze liczą, że odkryją je nawet na terenie tej samej kopalni, gdzie szczątki tego typu zachowują się całkiem nieźle. Na ten moment paleontolodzy ustalili, że polski prawieloryb swoją budową najbardziej przypominał żuchwę Dorudon atrox – eoceńskiego walenia, który kilkadziesiąt milionów lat temu pływał po Egipcie. Badacze planują zacieśnić współpracę z ekspertami z Kijowa, którzy dysponują bogatymi materiałami z Ukrainy. Zestawienie znalezisk z Polski i Ukrainy być może pozwoli lepiej zrozumieć ewolucję morskich ssaków w dawnych morzach pokrywających tę część Europy. Źródła: The Anatomical Record, Serwis Naukowy UW Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ten tropikalny raj podbił światowy ranking. Woda ma tu idealną temperaturę przez cały rok
Coraz więcej podróżnych planuje dziś wyjazdy nie po to, aby intensywnie zwiedzac, lecz odpoczynku, regeneracji i kontaktu z naturą. Jednym z najszybciej rosnących trendów stają się tzw. swim vacation, czyli „wakacje z pływaniem”, podczas których najważniejszą atrakcją nie są zabytki czy życie nocne, ale możliwość codziennego korzystania z ciepłego i spokojnego morza. Wiele osób szuka dziś miejsc, gdzie można komfortowo pływać niemal przez cały rok – bez zimnej wody, silnych fal i tłumów na plażach.
Pływanie w oceanie od lat uznawane jest za jedną z najbardziej relaksujących form aktywności podczas urlopu. Kontakt z wodą pomaga redukować stres, poprawia samopoczucie i pozwala odpocząć zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Nie wszystkie nadmorskie kierunki oferują jednak równie dobre warunki do kąpieli – znaczenie mają między innymi temperatura wody, siła wiatru, nasłonecznienie czy stabilność pogody w ciągu roku. Właśnie dlatego londyńska firma CV Villas przeanalizowała ponad sto nadmorskich kierunków na świecie, tworząc ranking miejsc oferujących najlepsze warunki do pływania w oceanie niezależnie od sezonu. Który kierunek okazał się zwycięzcą? Gili Trawangan najlepszym miejscem do pływania Aby stworzyć ranking miejsc oferujących najlepsze warunki do pływania przez cały rok, CV Villas przeanalizowała ponad sto miejsc na różnych kontynentach. Pod uwagę brano nie tylko temperaturę morza, ale również siłę wiatru, poziom zachmurzenia i indeks UV, czyli czynniki mające ogromny wpływ na komfort kąpieli oraz codziennego wypoczynku nad wodą. Punktem odniesienia stały się rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia, według których najbardziej komfortowa temperatura do rekreacyjnego pływania wynosi od 26 do 30 stopni Celsjusza. Na podstawie wszystkich danych opracowano specjalny wskaźnik „Swimmable Seas Score”, który miał określić, gdzie warunki do pływania pozostają najlepsze niezależnie od sezonu. Tym samym pierwsze miejsce w zestawieniu zajęła indonezyjska wyspa Gili Trawangan z wynikiem 78,6 na 100 punktów. Niewielka wyspa położona u wybrzeży Lomboku od lat przyciąga turystów przejrzystą wodą, tropikalną roślinnością i wyjątkowo spokojnym morzem. Dużą rolę odgrywa również brak ruchu samochodowego – po wyspie można się poruszać rowerami oraz niewielkimi wozami konnymi, co sprawia, że miejsce zachowało bardziej kameralny charakter niż wiele popularnych kurortów w Azji Południowo-Wschodniej. Gili Trawangan słynie także z raf koralowych oraz możliwości obserwowania żółwi morskich niemal tuż przy brzegu. Stabilna temperatura wody przez większość roku sprawia natomiast, że wyspa pozostaje atrakcyjna zarówno dla osób planujących spokojny wypoczynek, jak i dla miłośników snorkelingu czy nurkowania. Choć Gili Trawangan zdobyło pierwsze miejsce w rankingu, warto pamiętać, że jest to również najbardziej imprezowa i najintensywniej rozwinięta turystycznie wyspa archipelagu Gili. Z własnego doświadczenia zdecydowanie bardziej polecam sąsiednie Gili Meno i Gili Air, które pozostają spokojniejsze, mniej zatłoczone i znacznie bardziej naturalne. Obie są wielkościowo bardzo podobne do Gili Trawangan, ale oferują zupełnie inny klimat – więcej ciszy, mniej beach clubów i bardziej kameralną atmosferę. Szczególnie Gili Meno uchodzi za jedną z najbardziej spokojnych wysp w regionie i często wybierana jest przez osoby szukające prawdziwego odpoczynku z dala od tłumów. Egipt, Turcja i Cypr w czołówce. Te miejsca oferują idealne warunki do pływania Wysokie pozycje w rankingu zajęły kierunki znane z ciepłej wody i stabilnej pogody przez większą część roku. Drugie miejsce przypadło egipskiemu Szarm el-Szejk, który uzyskał wynik 77,1 punktu. Kurort położony nad Morzem Czerwonym od lat uznawany jest za jedno z najlepszych miejsc do snorkelingu i nurkowania na świecie. Turyści doceniają przede wszystkim wyjątkową przejrzystość wody, niewielkie fale oraz bardzo wysokie temperatury morza utrzymujące się nawet zimą. Dzięki temu Szarm el-Szejk pozostaje popularnym kierunkiem nie tylko latem, ale również w chłodniejszych miesiącach, kiedy wielu Europejczyków szuka gwarancji słońca i ciepłej wody. Trzecie miejsce zajęła Hurghada, która również znajduje się nad Morzem Czerwonym, zdobywając 73,6 punktu. Region od lat przyciąga turystów szerokimi plażami oraz spokojniejszymi warunkami do kąpieli niż wiele śródziemnomorskich kurortów. Ciepłe morze i niewielkie sezonowe wahania temperatur sprawiają, że można komfortowo pływać tam praktycznie przez cały rok. W pierwszej piątce znalazło się także tureckie Fethiye z wynikiem 70,8 punktu. To najwyżej oceniony śródziemnomorski kierunek w zestawieniu, znany z turkusowych zatok, spokojnych lagun i bardzo długiego sezonu letniego. Szczególną popularnością cieszy się słynna laguna Ölüdeniz, regularnie uznawana za jedną z najpiękniejszych plaż Turcji. Piąte miejsce przypadło natomiast Protarasowi na Cyprze, który zdobył 69,5 pkt. Miejscowość położona we wschodniej części wyspy słynie z osłoniętych zatok i wyjątkowo spokojnego morza, dzięki czemu od lat uchodzi za jeden z najlepszych kierunków dla osób planujących wakacje nastawione głównie na plażowanie i kąpiele. Eksperci zwracają uwagę, że w czołówce rankingu dominują miejsca oferujące nie tylko wysoką temperaturę wody, ale również niewielkie fale, dobrą widoczność i stabilne warunki pogodowe przez większość roku. To właśnie te elementy coraz częściej decydują dziś o wyborze wakacyjnego kierunku przez osoby szukające spokojnego, regenerującego wypoczynku nad oceanem lub morzem. Źródła: Travel + Leisure, CV Villas Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
Czy woda może roztopić lodowiec od spodu? Nowe analizy danych z ostatnich 40 lat pokazują, że ciepłe prądy głębinowe niebezpiecznie przybliżyły się do lodowców szelfowych Antarktydy. To może przyspieszyć podnoszenie się poziomu mórz na całym świecie. Konsekwencje byłyby katastrofalne.
Oceany nie są tylko statyczną masą wody. Kluczową rolę odgrywają prądy – część z nich wręcz reguluje klimat na Ziemi. To w rejonie Oceanu Południowego (Antarktycznego) tworzy się ekstremalnie zimna i gęsta woda, która, opadając na dno, uruchamia globalny „pas transmisyjny” prądów, takich jak Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna. Proces ten pozwala na magazynowanie w głębinach ogromnych ilości węgla, składników odżywczych oraz ciepła. Szacuje się, że oceany magazynują ponad 90% nadmiaru ciepła wynikającego z globalnego ocieplenia, a Ocean Południowy pochłania jego największą część. Do niedawna lodowce Antarktydy były chronione przed tym ciepłem przez naturalną barierę z zimnej wody. Z nowego badania opublikowanego na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” wyłania się inny, groźniejszy obraz. Ciepłe wody w natarciu Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge we współpracy z badaczami z Kalifornii dostarcza dowodów na to, że głębinowe ciepło przesunęło się w stronę Antarktydy. Analiza danych oceanograficznych z ostatnich dekad wykazała, że masa wody znana jako Okołoantarktyczna Woda Głęboka rozszerzyła się i przemieściła w kierunku szelfu kontynentalnego w ciągu ostatnich 20 lat. – To niepokojące, ponieważ ta ciepła woda może wpływać pod antarktyczne lodowce szelfowe, topiąc je od spodu i destabilizując – mówi główny autor badania Joshua Lanham z Uniwersytetu w Cambridge. Kurek z gorącą wodą został odkręcony Lodowce szelfowe pełnią rolę ogromnych tam, które powstrzymują lądolody i lodowce przed spływaniem do oceanu. Całkowite stopienie tych zasobów słodkiej wody mogłoby podnieść globalny poziom morza o około 58 metrów. – Dawniej lądolody otoczone były masami zimnej wody, co chroniło je przed roztopami. Teraz cyrkulacja w oceanie zmieniła się i odnosi się wrażenie, że ktoś odkręcił kurek z gorącą wodą, przez co otoczenie lądolodów gwałtownie się nagrzewa – wyjaśnia prof. Sarah Purkey, współautorka publikacji. Średnie tempo przemieszczania się ciepłych mas wody w stronę bieguna wynosi około 1,26 km rocznie. Ekspansja tej ciepłej wody jest bezpośrednio powiązana z antropogenicznym ociepleniem klimatu. Globalne konsekwencje zmian cyrkulacji Zmiany w dystrybucji ciepła wokół bieguna południowego mają wpływ wykraczający poza samą Antarktydę. Profesor Ali Mashayek z Cambridge zauważa, że „Ocean Południowy odgrywa kluczową rolę w regulowaniu globalnego ciepła i magazynowania węgla, więc zmiany w rozmieszczeniu ciepła tutaj mają szersze konsekwencje dla globalnego systemu klimatycznego”. Modele klimatyczne przewidywały, że wzrost temperatury powietrza i dopływ słodkiej wody z topniejących lodów osłabią tworzenie się gęstej wody dennej. To z kolei może doprowadzić do osłabienia globalnego krążenia wód i wpłynąć na klimat na całej planecie. Wzrost poziomu oceanów. Jakie tempo? Zjawisko inwazji ciepłej wody nie jest już tylko prognozą modeli klimatycznych, lecz realnym procesem obserwowanym w danych z ostatnich dwóch dekad. Naukowcy nie podali w tym badaniu, w jakim tempie wzrastać będzie poziom oceanów w związku z topnieniem lodowców szelfowych, ale wskazują na poważne zagrożenie przyspieszoną utratę lodu w nadchodzących dekadach. Z innych badań i projekcji wynika, że do końca tego stulecia poziom oceanów może się podnieść nawet o 0,6-1 m – taki wariant jest przewidywany, jeśli emisja gazów cieplarnianych utrzyma się na wysokim poziomie. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Myśleli, że to początek horroru lub jajo obcego. Prawda o złotej kuli z oceanicznej otchłani jest jeszcze dziwniejsza
W 2023 roku, w głębinach, do których nie dociera światło słoneczne, operatorzy zdalnie sterowanej łodzi podwodnej Deep Discover natrafili na coś, co zmusiło ich do przetarcia oczu. Przytwierdzona do skały złota kula o średnicy około 10 centymetrów lśniła blaskiem reflektorów pojazdu i wyglądała jak rekwizyt z filmu science-fiction. Po trzech latach intensywnych badań tajemnica „złotego jaja” z Alaski została w końcu wyjaśniona.
Znalezisko znajdowało się na głębokości 3250 metrów pod powierzchnią wody, gdzie panuje miażdżące ciśnienie (ponad 300 razy większe niż na powierzchni) i wieczny ziąb. Początkowo badacze z pokładu statku NOAA „Okeanos Explorer” spekulowali, że może to być porzucona osłonka jaja nieznanego gatunku morskiego potwora. – Mam tylko nadzieję, że kiedy to szturchniemy, nic nie zdecyduje się wyjść ze środka – żartował jeden z naukowców podczas transmisji na żywo w 2023 roku, porównując sytuację do wstępu do horroru. Dziś wiemy już, że prawda, choć mniej przerażająca, jest z biologicznego punktu widzenia równie fascynująca. Podwodni detektywi chcieli się upewnić, że nie budzą „obcego” Zidentyfikowanie obiektu okazało się niezwykle trudne. Wstępne testy DNA nie dawały jasnych odpowiedzi, ponieważ próbka była gęsto zasiedlona przez mikroskopijne organizmy morskie. Dopiero sekwencjonowanie całego genomu oraz drobiazgowa analiza morfologiczna pozwoliły wskazać winowajcę. Złoty obiekt okazał się kutikulą, czyli rodzajem „skóry” lub zewnętrznej powłoki, zrzuconą przez rzadki gatunek ukwiału głębinowego – Relicanthus daphneae. Gatunek ten, opisany po raz pierwszy dopiero w 2006 roku, to prawdziwy gigant ciemności. Należy on do rzędu Hexacorallia, a jego czułki mogą osiągać ponad 2 metry długości. Ukwiały należą do gromady koralowców i są bezkręgowymi zwierzętami osiadłymi. View Ediplayer on the source website Dlaczego ukwiał zrzuca skórę? Naukowcy odkryli, że złota kula składa się głównie z chityny – tego samego twardego materiału, który buduje pancerze chrząszczy i ściany komórkowe grzybów. Ukwiały z tego gatunku wydzielają chitynową powłokę przez swoje tkanki zewnętrzne. Pozostaje jednak pytanie: dlaczego ją porzucają? Badacze wysnuli dwie hipotezy. Jedną jest migracja – ukwiał może odrywać się od swojej powłoki, gdy zdecyduje się na zmianę miejsca bytowania na dnie oceanu. Drugim pomysłem jest rozmnażanie bezpłciowe – „złote jajo” może być pozostałością po procesie zwanym laceracją. W tym procesie fragment stopy polipa zostaje na skale, by zregenerować się w nowego osobnika, podczas gdy górna część zwierzęcia odpływa dalej. W „złotym jaju” rozkwita życie Choć dla nas złota kula jest biologicznym odpadem, dla ekosystemu głębinowego stanowi kluczowe ogniwo łańcucha pokarmowego. Badania wykazały, że porzucona kutikula staje się mikroskalowym centrum aktywności drobnoustrojów. Bakterie osiedlają się na niej masowo, rozkładając martwą tkankę i uczestnicząc w cyklu azotowym, który zasila ubogie w składniki odżywcze głębiny. To dowód na to, że w naturze nic się nie marnuje – nawet stara skóra gigantycznego ukwiału jest ucztą dla miliardów mikrobów. Dlaczego fascynują nas złote kule gdzieś na dnie oceanu? Odkrycie to jest czymś więcej niż tylko rozwiązaniem zagadki dziwnego kształtu na dnie morza. Jak podkreśla kpt. William Mowitt z NOAA, każda taka wyprawa pozwala lepiej zrozumieć zasoby oceanu, które są niezbędne nie tylko dla zrównoważonego rozwoju planety, ale i bezpieczeństwa narodowego – w tym kontekście Stanów Zjednoczonych. Relicanthus daphneae i jego złota skóra przypominają nam, jak mało wiemy o największym siedlisku na Ziemi. Ponad 80% oceanów pozostaje niezbadanych, a głębiny wciąż skrywają organizmy, których biologia może być kluczem do nowoczesnych technologii medycznych czy materiałowych. Źródło: NOAA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kryzys klimatyczny pcha wieloryby pod statki. Tragiczne dane z Zatoki San Francisco
Potężne pływacze szare od wieków przemierzają oceany w poszukiwaniu pokarmu i bezpieczeństwa. Jednak ostatnio ich trasa prowadzi w głąb pewnej zdradliwej zatoki, która dla wielu osobników staje się ich grobem. Nowe badania ujawniają przerażającą skalę śmiertelności w tym zamkniętym akwenie.
Mowa o Zatoce San Francisco. Okazuje się, że blisko 20% pływaczy szarych, czyli wielorybów, które wpływają do niej – ginie tam. Naukowcy postanowili sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Migrujące pływacze szare Pływacze szare migrują z bogatych w pokarm wód Arktyki do lagun Dolnej Kalifornii w Meksyku. Niestety, w miarę postępującego kryzysu klimatycznego, zaczęto je widywać żerujące w nieoczekiwanych miejscach. Ostatnio niektóre zaczęły zapuszczać się na niebezpiecznie wody Zatoki San Francisco. Naukowcy z Marine Mammal Center oraz Kalifornijskiej Akademii Nauk zbadali temat i opublikowali wnioski na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”. Fotograficzne śledztwo na wodzie Przez siedem lat badacze prowadzili szczegółowe obserwacje w Zatoce San Francisco. Identyfikowali wieloryby na podstawie unikatowych wzorów i blizn na ich skórze. Stworzyli katalog obejmujący 114 różnych osobników. Następnie porównali te dane ze zdjęciami martwych wielorybów wyrzuconych na brzeg. Było to pierwsze tak skuteczne połączenie obserwacji żywych zwierząt z sekcjami zwłok. Szokująca statystyka śmierci Wyniki analizy danych są przerażające dla ekologów. Aż 18% zidentyfikowanych w zatoce wielorybów później tam zginęło. Z grupy 114 osobników aż 21 znaleziono martwych w okolicy. Bardzo niewiele zwierząt powraca do zatoki w kolejnych sezonach. Zaledwie cztery osobniki widziano tam więcej niż raz w ciągu ośmiu lat. Sugeruje to, że dla wielu wielorybów wpłynięcie do Zatoki San Francisco jest po prostu śmiertelną pułapką. Przyczyny śmierci wielorybów Wiele zgonów było spowodowanych kolizjami z jednostkami pływającymi, podczas gdy inne wynikały z zagłodzenia. – Pływacze szare podczas wynurzania mają niski profil nad wodą, co sprawia, że są trudne do zauważenia w warunkach takich jak mgła, która jest powszechna w Zatoce San Francisco – wyjaśniła Josephine Slaathaug z Sonoma State University, główna autorka artykułu. – Dodatkowo Zatoka San Francisco jest szlakiem wodnym o dużym natężeniu ruchu, a cieśnina Golden Gate jest wąskim gardłem, przez które muszą przepłynąć wszystkie statki i wieloryby – precyzuje. Ponad 40% badanych martwych wielorybów miało ślady po uderzeniach śrub lub kadłubów. Co wieloryby robią w niebezpiecznym akwenie? Eksperci stwierdzili, że Zatoka San Francisco nie była do ostatnich lat częścią regularnej trasy migracyjnej pływaczy szarych. Ich obecność w tym miejscu jest uznawana za zjawisko nietypowe. A winny jest kryzys klimatyczny, który zmienia dostęp pływaczy szarych do pożywienia. Zmusza je też do modyfikacji tras migracji. Według Narodowej Agencji Oceanów i Atmosfery (NOAA) ogólna populacja pływaczy szarych spadła o ponad 50% od 2016 roku do jednego z najniższych poziomów w historii pomiarów. Odnotowuje się również bardzo mało młodych osobników. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Szaleństwo matki ośmiornicy. Samice popadają w szał autodestrukcji po złożeniu jaj
Po złożeniu jaj samica ośmiornicy popada w przerażający stan autodestrukcji, który nieuchronnie prowadzi do jej śmierci. Naukowcy odkryli, że za ten niezwykle dziwny mechanizm odpowiadają gwałtowne zmiany biochemiczne w gruczołach wzrokowych zwierzęcia.
W tym artykule: Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne Świat zwierząt wciąż skrywa przed ludźmi wiele tajemnic. Zachowania, które wydają nam się dziwne i całkowicie niezrozumiałe, wśród niektórych gatunków są czymś zupełnie normalnym. Naukowców przez lata intrygowała autodestrukcja, której dopuszczają się samice ośmiornic. Grupa amerykańskich badaczy postanowiła jeszcze raz przyjrzeć się problemowi. Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Największa zmiana w zachowaniu ośmiornic zachodzi w momencie, gdy jaja samicy wkrótce mają się wykluć. W tym czasie matka przestaje jeść, okalecza swoje ciało, rozdziera swoją skórę o dno morskie. Co więcej – zjada nawet własne ramiona. Kiedy jest już ekstremalnie wyniszczona, umiera. Ośmiornice - sprytne, inteligentne, zaskakujące. Jak blisko im do nas? Ośmiornica ciekawostki. Są szybkie, inteligentne i wyjątkowo sprawne. Ze wszystkich bezkręgowców właśnie ośmiornice najbardziej przypominają nas ludzi. Naukowcy z Uniwersytetu w Waszyngtonie spróbowali dowiedzieć się, co sprawia, że ośmiornice decydują się na te śmiertelne tortury. Postanowili zbadać, jakie zmiany biochemiczne zachodzą w organizmie tych głowonogów. Ich praca została opublikowana w artykule na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy Odpowiedź na to pytanie kryje się w gruczołach, które znajdują się w narządach wzrokowych ośmiornic. Już w 1977 roku przeprowadzono badania, które wykazały, że to właśnie tam zachodzą zmiany, które zbiegają się z autodestrukcją u tych stworzeń. Ośmiornice odczuwają nie tylko ból fizyczny, ale również emocjonalny. Sensacyjne badania nad głowonogami Badania neurobiologów dają w końcu dowód, że ośmiornice mogą reagować na cierpienie podobnie jak my. Autor tego odkrycia, Jerome Wodinsky, profesor z Uniwersytetu Drandeis stwierdził wówczas, że gdyby przeciąć połączenia nerwowe w gruczołach, matka znów zaczęłaby jeść. Wówczas porzuciłaby jaja i żyła jeszcze kilka miesięcy. Z. Yan Wang, główna autorka eksperymentu i asystentka z wydziału psychologii i biologii na Uniwersytecie w Waszyngtonie postanowiła wykorzystać wyniki badań sprzed 45 lat. Chciała sprawdzić, dlaczego akurat to gruczoł wzrokowy odpowiada za zmianę zachowania ośmiornic. – Od zawsze chciałam to wyjaśnić. W naszym eksperymencie analizowaliśmy wydzielinę, która pochodzi z wnętrza tych gruczołów – mówi Wang. W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne W badaniach analizowano osobniki z gatunku Octopus bimaculoides. Uczeni wykryli trzy zaskakujące zmiany biochemiczne, które zachodzą w organizmie tych mięczaków. Okazało się, że tuż po złożeniu jaj w gruczołach ośmiornicy odbywa się produkcja pregnenolonu oraz progesteronu. To substancje, które wspomagają funkcje reprodukcyjne niektórych zwierząt. Poczuć światło. Ośmiornice „widzą” światło mackami, nawet bez udziału wzroku Ośmiornice są jednymi z najbardziej fascynujących zwierząt na świecie. Nowe badania wykazały, że posiadają też skomplikowany mechanizm ochronny, który polega na wyczuwaniu światła. Gdy ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/poniewaz-osmiornice-na-ogol-maja-slabe-wyczucie-polozenia-swojego-ciala-musialy-wyksztalcic-szereg-mechanizmow-ochronnych-fot-getty-images-c325d8c.jpeg" width="938" height="528" alt="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" title="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" /> Uczeni odkryli również wzrost wytwarzania kwasu żółciowego i 7-dehydrocholesterolu (7-DHC). Autorzy zwracają uwagę, że to właśnie 7-DHC odpowiada za samookaleczanie ośmiornic. Jest to bowiem związek chemiczny, który jest pochodną cholesterolu. Staje się toksyczny, jeśli zbyt długo utrzymuje się w organizmie. Badacze chcą teraz sprawdzić, czy inne gatunki ośmiornicy również wytwarzają te same związki. Źródło: Current Biology
Czy uda się uratować największe rozgwiazdy świata? Olbrzymy z 24 ramionami są na skraju wyginięcia
Choć mają tysiące nóżek i wielkość koła od traktora, rozgwiazdy gigantyczne nie zdołały uciec przed tajemniczą chorobą. Zespół wyniszczenia rozgwiazd doprowadził do zagłady miliardów osobników, od Alaski po Meksyk. Czy sukcesy w sztucznej hodowli zdołają odwrócić ten tragiczny proces?
Rozgwiazdy gigantyczne (Pycnopodia helianthoides) są duże i piękne. Mogą być żółte, pomarańczowe, fioletowe i czerwone. Ich 24 ramiona mogą rozciągać się na metr, osiągając wielkość koła ciągnika, co czyni je jednymi z największych rozgwiazd na świecie. Wraz ze strzykwami, jeżowcami, wężowidłami i liliowcami, rozgwiazdy należą do grupy pokrytych kolcami zwierząt zwanych szkarłupniami. Ciekawskie olbrzymy na tysiącach nóżek Są to zwierzęta bentosowe, czyli takie, które spędzają życie na dnie morskim. Jednak rozgwiazdy nie są wcale tak ospałe, jak mogłoby się wydawać. Przemieszczają się szybko na swych tysiącach maleńkich nóżek ambulakralnych, poruszając się w imponującym tempie jednego metra na minutę. Żywią się małżami, ślimakami morskimi i martwymi kałamarnicami, a także innymi szkarłupniami, zwłaszcza jeżowcami, co jest jednym z powodów, dla których ich brak jest dotkliwie odczuwalny. Plaga wśród rozgwiazd: zniknęło 6 miliardów osobników W 2013 roku zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej nawiedziła straszliwa plaga, która zdziesiątkowała wiele gatunków rozgwiazd. Był to makabryczny widok. Na skórze rozgwiazd pojawiały się zmiany chorobowe, ich ramiona odpadały, a w ciągu kilku dni dotknięte chorobą zwierzęta rozpływały się w bezkształtną masę śluzu. Rozgwiazdy gigantyczne kiedyś powszechnie występowały od Alaski aż po Meksyk, ale obecnie zniknęły z większości terenów, na których dawniej egzystowały. Naukowcy szacują, że zginęło prawie 6 miliardów osobników. To katastrofa nie tylko dla tych zwierząt, ale także dla całych ekosystemów. Zagłada zbiegła się w czasie z zanikiem wielu lasów wodorostowych, które zostały zniszczone przez fale upałów, oraz z gwałtownym wzrostem populacji jeżowców purpurowych (Strongylocentrotus purpuratus). Bez rozgwiazd, które utrzymywały ich liczebność w ryzach, jeżowce rozmnożyły się w ogromnych ilościach, a ich intensywne żerowanie uniemożliwia osiadanie i wzrost młodych wodorostów. Czy rozgwiazdy gigantyczne przetrwają? Biolodzy morscy wciąż nie są do końca pewni, co stało się z tymi rozgwiazdami. Przyczyna schorzenia, które nazwano zespołem wyniszczenia rozgwiazd, okazała się trudna do ustalenia. Początkowo sądzono, że mogła ją wywołać infekcja wirusowa. Późniejsze badania sugerowały, że w proces zaangażowane były również inne drobnoustroje, które wyciągają tlen z wody, zasadniczo dusząc rozgwiazdy. Kryzys klimatyczny i fale upałów również odgrywają rolę w tej skomplikowanej zmianie ekosystemu oceanicznego. Jest jednak iskierka nadziei. Niewielkie skupiska rozgwiazd przetrwały w chłodniejszych wodach i dzięki temu mogą pomóc w odbudowie populacji. Z kolei w 2021 roku naukowcom po raz pierwszy udało się rozmnożyć rozgwiazdy gigantyczne w warunkach hodowlanych. Nie wszyscy sądzą, że będzie to konieczne, ale może pewnego dnia uda się wypuścić je z powrotem na wolność. To jest przedruk z książki autorstwa Helen Scales pt. „Dookoła świata. 80 ryb i innych stworzeń morskich” która ukazała się nakładem wydawnictwa PWN. Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Rekiny na „bombie”. Przechodzą pozytywnie testy na narkotyki i kofeinę
Rekiny pod wpływem kokainy? To brzmi jak przepis na absurdalny horror. Niestety, to nasza ziemska rzeczywistość. U drapieżnych ryb żyjących w rajskich wodach Bahamów wykryto obecność narkotyków, leków i kofeiny. To nie oznacza jednak, że rekiny zmieniły styl życia na „imprezowy” – to my zmuszamy je do udziału w niebezpiecznym eksperymencie chemicznym.
Wody wokół Eleuthery – uznawanej za jedną z najbardziej odległych wysp Bahamów – stały się obiektem badań, które wywołały poruszenie w świecie nauki. Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował krew drapieżników odławianych w rejonach popularnych wśród nurków oraz na trasach wielkich statków wycieczkowych. Zaskakująca „impreza” w oceanie. Co pływa w rekinach? Wyniki są alarmujące: na 85 przebadanych osobników u aż 28 wykryto obecność substancji psychoaktywnych lub farmakologicznych. Najczęściej pojawiała się kofeina, ale u dwóch drapieżników potwierdzono obecność kokainy. Co więcej, w krwiobiegu rekinów krążyły pozostałości leków przeciwbólowych, takich jak acetaminophen oraz diclofenac. To pierwszy raz, gdy te substancje zidentyfikowano u rekinów nie tyle na Bahamach, co gdziekolwiek na świecie. Skąd kokaina we krwi rekinów? Wyniki nie sugerują więc „zmiany zachowań” zwierząt – jakkolwiek informacje o rekinach na bombie nie budziłyby wyobraźni – lecz raczej to, że rekiny znalazły się na styku dzikiej przyrody i coraz silniejszego śladu pozostawianego przez człowieka. Odpowiedź na pytanie o pochodzenie kokainy jest prosta i bolesna: to efekt niewydolności systemów oczyszczania ścieków oraz ogromnej skali turystyki. Substancje, które przyjmujemy, nie znikają magicznie po ich zażyciu. Trafiają do kanalizacji, a stamtąd – często w niemal niezmienionej formie – bezpośrednio do ekosystemów morskich. W przypadku Bahamów kluczowym czynnikiem są statki wycieczkowe, które działają jak pływające miasta. Generują one ogromne ilości ścieków, które – mimo filtracji – wciąż niosą ze sobą chemiczny ślad ludzkiej cywilizacji. Pojawia się hipoteza, że rekiny mogły naruszyć paczki z kokainą, które trafiły do wody – w końcu drapieżniki morskie eksplorują obiekty poprzez dotyk i ugryzienie. Najbardziej prawdopodobne są jednak bezpośrednie zanieczyszczenia lub spożywanie ryb, które napiły się skażonej wody. Czym są CEC i dlaczego powinniśmy się ich bać? Substancje znalezione w rekinach należą do grupy CEC (Contaminants of Emerging Concern) – zanieczyszczeń wzbudzających szczególne obawy. To związki, które przez lata pozostawały poza radarem ekologów, ponieważ występują w niskich stężeniach, ciągle powstają nowe lub trudno je mierzyć. Do tej grupy trafiają m.in. farmaceutyki i antybiotyki, substancje psychoaktywne czy środki higieny osobistej. Problem polega na tym, że są one projektowane jako biologicznie aktywne. Mają wywoływać konkretny efekt w organizmie człowieka, więc wywołują go również u zwierząt. W oceanie rekiny nie otrzymują jednej substancji, lecz toksyczny koktajl, którego skład zmienia się w zależności od sezonu turystycznego. Czy kokaina szkodzi rekinom? Tak, choć nie w sposób, który moglibyśmy sobie wyobrażać na podstawie filmów. Ekspozycja na narkotyki i leki wiąże się u ryb z ogromnym stresem metabolicznym. Organizm drapieżnika musi zużywać ogromne zasoby energii, aby neutralizować i usuwać obce substancje z krwiobiegu. Może to prowadzić do zaburzeń odporności, zmian w zachowaniu i agresji czy problemów z gospodarką hormonalną. Naukowcy podkreślają, że potrzebujemy dalszych badań, aby zrozumieć, czy naszpikowany kofeiną lub kokainą rekin staje się bardziej nieprzewidywalny. Jedno jest pewne, nasza codzienna kawa i tabletki przeciwbólowe mają swój nieoczekiwany finał w oceanie, zmieniając życie zwierząt, które nigdy nie prosiły o udział w tej „imprezie”. Źródło: Environmental Pollution, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Taka migracja rekina zdarza się raz na milion. Samica żarłacza tępogłowego pokonała ponad 7 tys. kilometrów
Złowiony u wybrzeży Nigerii żarłacz tępogłowy przepłynął rekordowe 7200 km. To pierwsza udokumentowana migracja między dwoma oceanami w historii tego gatunku.
Spis treści Niezwykły połów u wybrzeży Nigerii Jak żarłacz tępogłowy przepłynął dookoła Afryki? Wpływ zmian klimatu na zachowania rekinów Samica żarłacza tępogłowego złowiona przez rybaków w Nigerii okazała się największą eksploratorką w historii. Zachęcona prawdopodobnie prze ocieplające się wody, pokonała ponad 7 tysięcy kilometrów. To niezwykłe tym bardziej, że ten gatunek rekinów zwykle żyje w płytkiej strefie przybrzeżnej. Niezwykły połów u wybrzeży Nigerii Kiedy rybak Turawa Hakeem złapał dorodnego żarłacza tępogłowego nie przypuszczał, że połów ten stanie się naukową sensacją. Ten gatunek rekina jest dość powszechnie łowiony komercyjnie i sportowo. Okazało się że rekin jest oznakowany, wyposażony w nadajnik z napisem „Badania naukowe. Za zwrot – nagroda”. Zaciekawiony rybak skontaktował się mailowo z naukowcami. Maila odebrał Ryan Daly, ekolog z z Oceanographic Research Institute w RPA. I początkowo w niego nie uwierzył. Z informacji wynikało, że rekin musiał przebyć nie notowaną nigdy wcześniej odległość po tym, jak został oznakowany przez Daly’ego w 2021 roku. Przez rok po znakowaniu był wielokrotnie rejestrowany wzdłuż wybrzeży RPA i Mozambiku. Następnie zniknął z radarów, aż do lipca 2023 roku, kiedy to został złowiony prze Turawę Hakeena. Prawdopodobieństwo takiej migracji to jak raz na milion - podsumowuje Ryan Daly. Jak żarłacz tępogłowy przepłynął dookoła Afryki? Oznakowana samica przepłynęła rekordową trasę: około 7 200 km z Kanału Mozambickiego na Oceanie Indyjskim, aż do Lagos w Nigerii nad Oceanem Atlantyckim. To najdłuższa udokumentowana migracja tego gatunku i pierwszy, gdy żarłacz tępogłowy przepłynął między dwoma oceanami. Opis tej migracji opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „Ecology”. Podróż samicy była wyjątkowa, ponieważ musiała pokonać Prąd Benguelski — jeden z największych na świecie zimnych prądów morskich, który przez co najmniej 55 000 lat stanowił barierę dla migracji żarłaczy tępogłowych wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki. Naukowcy przypuszczają, że rekin ominął zimne wody płynąc daleko od brzegu lub skorzystał z cieplejszych obszarów wody podczas zjawiska Benguela Niño, podobnego do El Niño. Podobne zachowania obserwowano już u innych ryb, np. makreli i sardynek. Wpływ zmian klimatu na zachowania rekinów Samice żarłaczy tępogłowych osiągają dojrzałość płciową w wieku 20 lat. Wcześniej są bardziej skłonne do eksploracji. Ta niezwykła podróż samicy sugeruje, że zmiany klimatyczne umożliwiają morskim gatunkom migrowanie na nowe obszary. Daly zauważa, że ocieplenie wód i przesunięcia prądów morskich mogą częściej umożliwiać różnym zwierzętom eksplorację nowych siedlisk. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.