Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
Zdrajca, pechowiec i odkrywca. Jan Kubary to jedna z najbardziej niezwykłych i niejednoznacznych postaci polskiej etnografii. Jego pełne przygód życie zakończyło się w tajemniczych okolicznościach na odległej wyspie.
W tym artykule: Pechowy powstaniec i zdrajca Jak Jan Kubary został etnografem Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Zadośćuczynienie za zdradę Jan Kubary (1846–1896) urodził się w Warszawie, w rodzinie o mieszanych korzeniach polsko-węgiersko-niemieckich. Jak wielu młodych ludzi, dał się ponieść rewolucyjno-patriotycznej atmosferze. Wstąpił do konspiracji, a od stycznia 1863 roku działał w powstańczej partyzantce. Najwyraźniej przerosło to nastolatka. – Po upływie tygodnia uciekł do Prus, przechodząc granicę w okolicach Myszyńca. Niebawem znalazł się u krewnych w Berlinie, skąd za radą wuja wrócił do Warszawy i zaczął uczęszczać do gimnazjum – opisywała historyczka prof. Franciszka Ramotowska. Pechowy powstaniec i zdrajca Nie oznaczało to jednak końca związków Kubarego z powstaniem styczniowym. Działał w podziemiu, podejmował się misji, wciąż popadał jednak w konflikty. W efekcie po raz kolejny uciekł do Prus, a następnie do Drezna. „W stolicy saskiej zaszedł w życiu Kubarego niezrozumiały epizod, mianowicie zwrócił się do poselstwa rosyjskiego i złożył tam szczegółowe zeznania co do roli, odegranej przez siebie w powstaniu. Obiecywał na przyszłość wiernie służyć rządowi, w zamian za to żądając jedynie prawa powrotu do kraju. W zeznaniach, składanych później przed komisją śledczą, tłumaczył się, że uczynił to, dowiedziawszy się o ogłoszeniu amnestii. Czy tak było w istocie, trudno dojść. Być może uczynił to za namową swych krewnych z Berlina, u których bawił czas pewien pomiędzy pierwszym a drugim pobytem w Dreźnie” – stwierdzał badacz epoki prof. Janusz Iwaszkiewicz w książce „Wielka prowokacja”. To było sprzeniewierzenie się zasadom, ale gdyby Kubary tylko na tym zakończył! Został szpiegiem na carskim żołdzie. Latem 1864 roku wysłano go do Paryża, by śledził polską emigrację i werbował współpracowników. Odnowił tam znajomość ze swoim gimnazjalnym kolegą Aleksandrem Zwierzchowskim mającym szerokie kontakty. Ów przygotował prowokację. Pod pozorem tworzenia w kraju nowego Rządu Narodowego ściągał z zagranicy do Polski i wydawał w ręce carskiej policji patriotycznych działaczy emigracyjnych. W swoim zaprzaństwie zdystansował nawet Kubarego. Obaj agenci jednak skonfliktowali się. Kubary donosił na Zwierzchowskiego, być może nawet ostrzegał przed nim polskich emigrantów. W efekcie sam trafił nad Wisłą do carskiego aresztu. Na krótko jednak. Pod groźbą zsyłki na Sybir wrócił do kolaboracji. Jak Jan Kubary został etnografem – Kubary wysługiwał się jeszcze carskiej tajnej policji do 1868 roku. Terenem jego szpiegowania była Szkoła Główna, w której został studentem. W tymże 1868 roku opuścił Warszawę, by w dalekich podróżach na Wyspy Mikronezji zdobyć sławę naukową etnografa. Zwierzchowski natomiast wyjechał w 1865 r. do krajów zachodnich, a potem na Bałkany, gdzie przez długie lata nieźle zarabiał jako agent tajnej policji carskiej, zbierając informacje o działalności swoich rodaków – relacjonowała prof. Franciszka Ramotowska. Czy Kubary miał wyrzuty sumienia? Na pewno nie był szczęśliwy, zupełnie się pogubił. „Całe moje życie, licząc od roku 1863, było tylko boleścią” – pisał w liście pożegnalnym do matki. W Niemczech podejmował się dorywczych prac. Nie ukończył bowiem żadnych studiów w Warszawie, liznął tylko nieco medycyny w Szkole Głównej, nie miał też doświadczenia zawodowego. Postawił jednak wszystko na jedną kartę. Uciekł od swojej przeszłości dosłownie. Zatrudnił się u bezwzględnego kupca Johanna Cesare’a Godeffroya w Hamburgu. Kubary miał udać się na słabo poznane wyspy Oceanii, by zbierać tam rzadkie eksponaty dla muzeum historii naturalnej, które wymarzył sobie niemiecki handlarz. Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Kubary zaczął na Samoa, potem przyszedł czas na inne wyspy. Wszystkie pełne były osobliwości. Na przykład na Yap Kubary zetknął się z największymi monetami świata. Były to wapienne dyski z otworem w środku, zwane przez miejscowych rai. Najmniejsze mają kilkanaście centymetrów średnicy, największe: ponad trzy metry. Z kolei na wyspie Ponape (Pohnpei) Kubary eksplorował tajemnicze ruiny Nan Madol (Nanmatal). Na kompleks ten składa się blisko 100 sztucznych wysepek z monumentalnymi budowlami z ogromnych bazaltowych bloków. Powstały jakieś 900 lat temu. Nan Madol zamieszkiwała miejscowa arystokracja – dynastia Saudeleurów – zmieciona w tajemniczych okolicznościach w XVI wieku przez niejakiego Isokelekela, nazywanego synem boga piorunów. Miasto zarosło, uważano je za umarłe, za siedlisko duchów. Kubary się nie przestraszył. Odkrył i szczegółowo opisał kilkanaście grobowców królewskich. Robił zdjęcia, zbierał opowieści, kolekcjonował eksponaty. Potem zapakował skarby – w tym ponoć niesamowicie osobliwe czaszki z królewskich grobów – w 100 skrzyń i na pokładzie szkunera „Alfred” odpłynął w stronę Samoa. Niestety, 19 września 1874 roku nieopodal atolu Jaluit burza roztrzaskała szkuner. Skarby przepadły, a Kubary znów popadł w kłopoty. Wielcy odkrywcy – nazwiska podróżników, które zapisały się na kartach historii Wielokrotnie ryzykowali życiem, by poszerzyć granice otaczającego nas świata i na nowo nakreślić jego mapy. Ich odkrycia wywarły wielki wpływ na rozwój nauki, gospodarki i handlu. Wielcy o... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/santa-maria-nina-i-pinta-statki-pierwszej-wyprawy-kolumba-komputerowa-rekonstrukcja-getty-images2-2a920b8.jpg" width="938" height="503" alt="Santa Maria, Nina i Pinta, statki pierwszej wyprawy Kolumba (komputerowa rekonstrukcja, Getty Images)" title="Santa Maria, Nina i Pinta, statki pierwszej wyprawy Kolumba (komputerowa rekonstrukcja, Getty Images)" /> Zadośćuczynienie za zdradę Wrócił do pracy. Zbierał i wysyłał eksponaty. Korespondował z polskimi magazynami, a nawet sporadycznie gościł na polskich ziemiach pod zaborami. „Może odbiciem tej tęsknoty za krajem, chęcią rehabilitowania się wobec niego i ekspiacji za popełnione zbrodnie było umieszczanie cennych prac naukowych w czasopismach polskich. Naukowa działalność Kubarego cieszyła się dużym uznaniem w świecie naukowym, szczególnie niemieckim, a jednak autor nie wahał się pisać swych prac w języku polskim. Świadectwem pragnienia utrzymania kontaktu z krajem i jego nauką był również udział Kubarego w Lwowskich Zjazdach Przyrodników i lekarzy polskich w roku 1875 i 1894. Pamiątką po Kubarym są piękne okazy ptaków z Wysp Żeglarskich przesłane w roku 1874 matce do Warszawy, a nabyte następnie przez hr. Konstantego Branickiego do gabinetu Zoologicznego Uniwersytetu Warszawskiego” – stwierdzał prof. Janusz Iwaszkiewicz. Kubary osiadł na Ponape. W październiku 1896 roku znaleziono go tam martwego. Miał 50 lat. Nie wiadomo, czy zmarł z przyczyn naturalnych, czy został zabity lub popełnił samobójstwo. Może ścigały go duchy z przeszłości, znad Wisły i z Nan Madol? Kilka lat temu miejsca związane z Kubarym na Ponape odwiedziła i opisała w książce „Na krawędzi raju” podróżniczka Katarzyna Piec. Zetknęła się wówczas m.in. z relacją, że podróżnik popełnił samobójstwo po tym, gdy dowiedział się, że zdradza go żona. Źródła: Janusz Iwaszkiewicz, „Wielka Prowokacja: rzekomy rząd narodowy 1865 r.”, Wydawnictwo Rój, Warszawa 1928, Katarzyna Piec, „Na krawędzi raju”, Sorus, Poznań 2020, Franciszka Ramotowska, „Wielka prowokacja 1864 r. w świetle nowych źródeł archiwalnych”, w: „Przegląd Historyczny” nr 1/19733, Konrad Wypych, „W cieniu fe”, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław 1969 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Odkryj Tonga: wyspy, monarchię i przyrodę południowego Pacyfiku
Tonga to nie tylko archipelag 170 wysp, lecz także przykład niezwykłej ciągłości monarchii i kultury Polinezji. Królestwo wyróżnia się klimatem tropikalnym, bogatą fauną, w tym największymi nietoperzami świata, i niezwykłą wulkaniczną aktywnością, jak w przypadku Hunga Tonga, której erupcje wpływają na cały region. To państwo, które łączy tradycję z nowoczesnością, przyciągając uwagę badaczy i podróżników.
Spis treści: Krótki rys historyczny Tongijskie symbole narodowe Monarchia w praktyce – równowaga władzy i tradycji Klimat, roślinność i zwierzęta Wulkaniczna aktywność Tonga: przypadek Hunga Tonga Królestwo Tonga to państwo leżące na archipelagu około 170 wysp położonych w południowej części Oceanu Spokojnego, mniej więcej w jednej trzeciej drogi pomiędzy Nową Zelandią a Hawajami. Wyspy układają się w pas biegnący z północy na południe i dzielą na trzy główne grupy: Tongatapu, Haʻapai i Vavaʻu. Różnią się one genezą i krajobrazem – część z nich ma charakter koralowy i są stosunkowo płaskie, inne natomiast powstały w wyniku aktywności wulkanicznej, co nadało im bardziej zróżnicowaną rzeźbę terenu. Najwyższy szczyt archipelagu to wulkan Kao, osiąga ponad tysiąc metrów n.p.m. Krótki rys historyczny Historia wysp sięga ponad trzech tysięcy lat, kiedy osiedliła się tu ludność kultury Lapita. Z czasem rozwinęło się potężne imperium Tuʻi Tonga, które od X do XV wieku dominowało w dużej części zachodniej Polinezji. Wpływy polityczne i kulturowe Tongi obejmowały wtedy obszary sięgające Fidżi, Samoa i Tokelau. Przełom nastąpił w XIX wieku, kiedy to król George Tupou I zjednoczył wyspy i ustanowił nowoczesne królestwo Tonga. Wprowadził konstytucję, uregulował prawo i przyjął chrześcijaństwo, które stało się fundamentem tożsamości narodowej. Aby uchronić się przed kolonialnymi zakusami mocarstw, Tonga zdecydowało się w 1900 roku przyjąć status brytyjskiego protektoratu. Rozwiązanie to pozwoliło zachować niezależność wewnętrzną i ciągłość monarchii, jednak polityka zagraniczna przeszła w ręce Wielkiej Brytanii. W 1970 roku Tonga odzyskała pełną suwerenność, wstępując jednocześnie do Wspólnoty Narodów. Od tej pory archipelag rozwija się jako jedno z niewielu państw regionu, które nigdy nie zostało skolonizowane w pełnym znaczeniu tego słowa. Czyni to Tongę unikatowym przykładem zachowania tradycji i nieprzerwanej ciągłości władzy królewskiej w świecie Pacyfiku. Tongijskie symbole narodowe Tożsamość narodowa Tongi znajduje odzwierciedlenie w jej symbolach państwowych. Flaga ma barwę czerwoną z białym kantonem i czerwonym krzyżem, symbolizującym chrześcijaństwo. Herb królestwa przedstawia koronę, krzyż, gołębicę i inne elementy odnoszące się zarówno do religii, jak i monarchii. Hymn narodowy, podobnie jak flaga i herb, mocno podkreśla duchowe dziedzictwo wysp. Stolicą Tongi jest od 1845 roku Nukuʻalofa, miasto położone na największej wyspie, Tongatapu. Zamieszkuje ją ponad 20 tysięcy osób, czyli około jedna czwarta populacji kraju. To właśnie tu koncentruje się życie polityczne, gospodarcze i społeczne całego kraju – zlokalizowany jest tu pałac królewski, wszystkie budynki rządowe oraz siedziba kościoła narodowego Tonga. Miasto jest stosunkowo młode, pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 1795 roku. Monarchia w praktyce – równowaga władzy i tradycji Tonga jest monarchią konstytucyjną, której podstawy prawne sięgają końca XIX wieku. Król pozostaje centralną postacią systemu politycznego, choć w ostatnich dekadach część jego władzy została przekazana parlamentowi i rządowi. Proces demokratyzacji rozpoczął się na poważnie na początku XXI wieku, kiedy król George Tupou V zdecydował się ograniczyć swoje prerogatywy, pozostawiając więcej przestrzeni dla przedstawicieli wybieranych przez obywateli. Obecnie na tronie zasiada król Tupou VI. Choć system polityczny staje się coraz bardziej demokratyczny, monarchia zachowuje ogromny prestiż i poparcie społeczne. Tradycja, historia i religia sprawiają, że instytucja króla pozostaje fundamentem tożsamości narodowej. Królestwo Tonga jest zatem przykładem państwa, w którym równowaga między dziedzictwem a nowoczesnością znajduje odzwierciedlenie w życiu publicznym. Klimat, roślinność i zwierzęta Tonga znajduje się w strefie klimatu tropikalnego, kształtowanego przez pasaty. Wyróżnia się tu porę ciepłą i wilgotną, trwającą od grudnia do kwietnia, oraz porę chłodniejszą i suchszą, przypadającą na maj–listopad. Średnie temperatury wynoszą od 23 do 27°C, a opady deszczu bywają obfite – szczególnie na północy archipelagu. Charakterystycznym zjawiskiem klimatycznym są cyklony tropikalne, które regularnie nawiedzają region w porze letniej, powodując szkody w infrastrukturze i rolnictwie. Roślinność Tongi jest zróżnicowana. Występują tu zarówno wilgotne lasy tropikalne, jak i obszary zdominowane przez rośliny przybrzeżne. Flora wysp, z bogactwem palm, pandanusów i innych roślin tropikalnych, od wieków wspierała lokalną społeczność, dostarczając materiałów do budowy, żywności i surowców użytkowych. Archipelag jest domem dla wielu endemicznych gatunków zwierząt, w tym unikatowych ptaków. Charakterystycznym elementem fauny są rudawki, czyli największe nietoperze na świecie, które pełnią ważną rolę ekologiczną i kulturową. Wulkaniczna aktywność Tonga: przypadek Hunga Tonga <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-erupcja-wulkanu-tonga-byla-tak-gwaltowna-czego-mamy-spodziewac-sie-w-przyszlosci-fot-maxar-via-getty-images-c6d08a5.jpeg" width="938" height="618" alt="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" title="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" /> Hunga Tonga to nowa wyspa wulkaniczna na Oceanie Spokojnym, położona około 45 km na północny zachód od Nukuʻalofa. Powstała w grudniu 2014 roku w wyniku erupcji podwodnego wulkanu o tej samej nazwie. Wysokość wulkanu sięga około 2 km od dna oceanu, a jego aktywność jest wynikiem subdukcji płyty pacyficznej pod płytę australijską. W styczniu 2022 roku doszło tu do potężnej erupcji, podczas której pojawił się słup pyłu o wysokości 55 kilometrów, a fale tsunami dotarły do odległych wysp Oceanu Spokojnego. Dokładną przyczynę wybuchu wulkanu Tonga badano w kontekście zmian geologicznych i sejsmicznych w regionie. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Najstarsze ślady wykorzystania ryżu na dalekim Pacyfiku. Służył rytuałom
Archeolodzy odkryli najstarsze ślady po wykorzystaniu ryżu w dalekiej Oceanii. Mają nawet 3500 lat. Jednak zboże to nie było transportowane jako pożywienie, tylko na potrzeby rytualne i ceremonialne. Co o nich wiemy?
Spis treści: Najstarsze ślady ryżu na Pacyfiku – co znaleziono w jaskiniach Ritidian i Star Cave? Ryż w rytuałach pierwszych osadników – święta rola zboża na wyspach Pacyfiku Odkrycie dotyczy odległego archipelagu wysp Mariany położonego na Oceanie Spokojnym. To stąd startowały amerykańskie samoloty, które zrzuciły bomby atomowe na Japonię w 1945 roku. Od lat naukowcy spierają się, kiedy i w jaki sposób ludzie zasiedlili wyspy Pacyfiku. Teraz pojawiły się nowe dane dotyczące Mikronezji, a konkretnie archipelagu Marianów. Najstarsze ślady ryżu na Pacyfiku – co znaleziono w jaskiniach Ritidian i Star Cave? Badacze z USA, Chin i Australii opublikowali właśnie na łamach „Science Advances” zaskakujące wyniki analiz dotyczące wykorzystania ryż przez pierwszych ludzi zasiedlających Pacyfik. Ich wysiłki skupiły się na dwóch jaskiniach: Ritidian First Cave i Star Cave. To tam udało im się odkryć najstarsze znane z tak odległego rejonu Oceanu Spokojnego pozostałości po ryżu. – Do tej pory mieliśmu tylko nieliczne świadectwa dowody archeologiczne na odległym Pacyfiku, pochodzące prawdopodobnie sprzed 1000 do 700 lat – więc odkryte przez nas ślady znacznie cofają nas daleko w czasie – mówi dr Hsiao-chun Hung z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego Na fragmentach naczyń ceramicznych odkryto łuski ryżowe sprzed nawet 3500 lat. Oznacza to, że znalazły się tam wraz z pierwszymi ludźmi, którzy zasiedlili ten archipelag i przepłynęli w tym celu 2300 kilometrów. Co to oznacza? Przede wszystkim jest to dowód na to, że zasiedlenie wysp nie było przypadkowe – jak się często mówiło. Ludzie musieli przygotować odpowiednie zaopatrzenie i je zaplanować. Ryż jest jednym z produktów, który o tym świadczy. Ryż w rytuałach pierwszych osadników – święta rola zboża na wyspach Pacyfiku Na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło, że ryż był podstawowym źródłem pożywienia morskich śmiałków. Jednak zdaniem autorów artykułu nie jest to prawda. W jaskiniach, w których znaleziono ryż odprawiano ceremonie i to z udziałem tego zboża. – Chociaż ryż był podstawowym pożywieniem w wielu starożytnych społeczeństwach azjatyckich, odkrycie to wskazuje, że na odległych obszarach Pacyfiku był on traktowany jako cenny towar, zarezerwowany do użytku rytualnego, a nie do codziennego spożycia – mówi dr Hung. W ocenie badaczy wilgotne środowisko jaskini nie nadawało się do przechowywania nieprzetworzonego ryżu w garnkach. Poza tym nie znaleziono upraw zboża na wyspie. Dlatego sądzą, że używano go w rytuałach. Jednym z nich było karmienie ryżem osób bliskich śmierci. To sugestia wynika z obserwacji etnograficznych z XVII wieku. Jaskinie na Marianach były tradycyjnie uważane za święte przestrzenie, wykorzystywane do składania ofiar, modlitw i upamiętniania przodków. Obecność ryżu w takich miejscach, wraz z innymi przedmiotami sugerującymi odprawianie ceremonii, silnie wskazuje na rytualną rolę ryżu. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
„Ryba zagłady” trzy razy w ciągu tygodnia pojawiła się u wybrzeży Tasmanii i Nowej Zelandii
Wstęgor królewski według wierzeń ma zwiastować trzęsienie ziemi lub tsunami. To tylko przesądy, ale ta ogromna ryba jest tak rzadka, że zawsze wzbudza sensację. Wypływa na powierzchnię w wyjątkowych przypadkach i naukowcy nigdy nie przepuszczają okazji, by ją zbadać. Tym razem ocean wyrzucił aż trzy osobniki w krótkim czasie.
Spis treści Ocean wyrzucił trzy „ryby zagłady” blisko siebie Co sprawia, że wstęgor królewski jest tak niezwykły? W ciągu jednego tylko tygodnia na wybrzeżach Tasmanii i Nowej Zelandii morze wyrzuciło trzy gigantyczne wstęgory królewskie, znane również jako „ryby zagłady”. Te tajemnicze, głębinowe stworzenia od wieków budzą grozę i fascynację, a ich pojawienie się niektórzy traktują jako zapowiedź katastrofy naturalnej. Jednak naukowcy stanowczo odcinają się od tych mitów. Ocean wyrzucił trzy „ryby zagłady” blisko siebie Pierwszego z rybich kolosów znaleziono na zachodnim wybrzeżu Tasmanii. Kilka dni później dwa kolejne okazy, okaleczone przez ptaki, zostały wyrzucone przez fale w okolicach Dunedin i Christchurch w Nowej Zelandii. Ich obecność wzbudziła zainteresowanie opinii publicznej i mediów, które szybko przypomniały o silnym szczególnie w Japonii przesądzie głoszącym, że wstęgory pojawiają się przed trzęsieniami ziemi lub tsunami. To oczywiście tylko przesąd, choć przyjrzeli się mu naukowcy. Badanie z 2019 roku ostatecznie wykluczyło jakikolwiek związek między pojawianiem się wstęgorów a katastrofami naturalnymi. Co sprawia, że wstęgor królewski jest tak niezwykły? Niezwykły wygląd tych ryb i ich rzadkość prawdopodobnie zainspirowały dawne opowieści o morskich potworach i wężach i przesąd o „rybie zagłady”. Wstęgor królewski żyje na głębokości od 250 do 1000 metrów i niezwykle rzadko wypływa na powierzchnię. Każde jego pojawienie się wzbudza sensację nie tylko wśród okolicznej ludności i w mediach – również wśród naukowców. Ichtiolodzy nie przepuszczają żadnej okazji, by zbadać nawet martwe wstęgory wyrzucone przez fale. Andrew Stewart, ichtiolog z nowozelandzkiego Muzeum Te Papa, opisuje te ryby jako wręcz „nieziemskie”, o przepięknym, mieniącym się purpurowo i srebrzyście ubarwieniu. Muzeum planowało zbadać wyrzucone właśnie ryby. Niestety, dwa z trzech okazów miały uszkodzone głowy, co znacząco ogranicza możliwości badawcze. Właśnie w tej części ciała znajdują się wyjątkowe dla wstęgorów struktury anatomiczne – zęby, skrzela i kości ucha wewnętrznego. Wstęgory to najdłuższe znane ryby kostnoszkieletowe – mogą osiągać aż 8 metrów. Pływają, pionowo „wisząc” w wodzie. Fakt, że morze wyrzuca zawsze duże osobniki może świadczyć o tym, że wstęgory wypływają na powierzchnię u kresu swojego życia. Źródło: Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowy rozdział w archeologii Australii. Odkryto zaskakujące artefakty sprzed kilku tysięcy lat
W Australii archeolodzy odkryli fragmenty naczyń ceramicznych sprzed 2–3 tysięcy lat. To całkowite zaskoczenie dla naukowców. Do tej pory sądzono, że znajomość ich wytwarzania pojawiła się dopiero wraz z przybyciem Europejczyków.
W tym artykule: Bardzo głęboki wykop. Okno na pradzieje Australii „Całkowite zaskoczenie” – ceramika sprzed tysięcy lat O czym świadczy odkrycie skorup ceramicznych? Jest to kolejne w ostatnich latach odkrycie archeologiczne w Australii, które zaskoczyło naukowców. Tak było też z bardzo wczesnym pojawieniem się sztuki naskalnej w Australii. Jej wiek jest równy malowidłom, które wykonywali Europejczycy w jaskiniach na pograniczu Francji i Hiszpanii. Oznacza to, że barwne malowidła zdobiły ściany skalne Australii i Europy nawet kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Bardzo głęboki wykop. Okno na pradzieje Australii Międzynarodowy zespół badaczy z Australii, Nowej Zelandii i Niemiec opublikował właśnie na łamach czasopisma naukowego „Quaternary Science Reviews” wyniki wykopalisk prowadzonych na wyspie Jiigurru (Lizard Island) u wybrzeży Australii. Dwa lata archeolodzy spędzili na eksploracji blisko 2,5-metrowego wykopu. Chcieli odkryć ślady po działalności ludzi i stwierdzić między innymi, czym się żywili. W warstwach ziemi znaleziono szczątki skorupiaków i ryb. Ale nie tylko. „Całkowite zaskoczenie” – ceramika sprzed tysięcy lat – Odkrycie ceramiki w tym wykopie było całkowitym zaskoczeniem! – przekazał National Geographic Polska główny autor artykułu, prof. Sean Ulm z Australijskiej Rady ds. Badań Naukowych (ARC) Centrum Doskonałości Australijskiej Różnorodności Biologicznej i Dziedzictwa z Uniwersytetu Jamesa Cooka. Wykopaliska prowadzono we współpracy ze społecznościami aborygeńskimi Dingaal i Ngurrumungu, dla których Jiigurru ma duże znaczenie kulturowe. Naukowiec dodał, że dziesięć lat temu jego zespół odkrył kilka skorup ceramicznych w strefie międzypływowej wysp u wybrzeży Australii. Nie udało się jednak określić ich wieku. Teraz udało się odkryć skorupy ceramiczne w bezpiecznie datowanym kontekście archeologicznym, na głębokości nie większej niż metr. Jest to najstarsza ceramika, jaką kiedykolwiek odkryto w Australii. Z okresu sprzed 2–3 tysięcy lat ceramika znana była do tej pory z miejsca odległego o 600 km, z południowej Papui Nowej Gwinei. Odkrycie najstarszej ceramiki, jaką kiedykolwiek znaleziono w Australii na wyspie Jiigurru u wybrzeży Queensland, podważa pogląd, że aborygeńskie społeczności nie wytwarzały ceramiki przed przybyciem Europejczyków. O czym świadczy odkrycie skorup ceramicznych? Znalezisko w postaci ceramiki oznacza, że ówczesne społeczności w Australii utrzymywały długodystansowe kontakty z zewnętrznymi ludami na długo przed przybyciem Brytyjczyków. – Analiza geologiczna ceramiki wskazuje, że wyprodukowano ją lokalnie przy użyciu glin i domieszek pochodzących z Jiigurru. Wiek ceramiki pokrywa się z okresem, w którym lud Lapita z południowej Papui Nowej Gwinei był znany z produkcji ceramiki – powiedział profesor Ulm. Prawdopodobnie znajomość ceramiki dotarła do Australii z Nowej Gwinei. Nie byłoby to możliwe bez żeglugi i umiejętności nawigacji na otwartym morzu. To ważny wniosek. Zadaje bowiem kłam poglądowi o izolacji rdzennej australijskiej ludności. Według prof. Iana McNivena z Monash University, wyspa Jiigurru wyznacza południową granicę pradziejowych międzynarodowych sieci morskich, które łączyły wschodnio-północne Queensland z południową Nową Gwineą i Cieśniną Torresa, tworząc strefę interakcji kulturowej na Morzu Koralowym. – Odkrycia te nie tylko otwierają nowy rozdział w archeologii Australii, Melanezji i Pacyfiku. Rzucają także wyzwanie kolonialnym stereotypom, podkreślając złożoność i innowacyjność społeczności Aborygenów – powiedział prof. McNiven. Źródło: Quaternary Science Reviews. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nan Madol, czyli zagadkowe ruiny zwane „Wenecją Pacyfiku”. Obrosły niezwykłymi legendami
Na ponad stu sztucznie wykonanych wysepkach w Mikronezji do dzisiaj widoczne są relikty po zapomnianej kulturze. To Nan Madol. Jednym z jej pierwszych badaczy był Polak.
W tym artykule: Nan Madol – bardzo cenne dziedzictwo historii Nan Madol – kiedy i dlaczego powstało? Polski wątek badań Nan Madol Teorie dotyczące zaginionego lądu Nan Madol – „Wenecja Mikronezji” Nan Madol znajduje się na liście tych miejsc, które owianą są tajemnicą. To ruiny w dość odosobnionej części świata jaką jest Oceania. Co wiemy o Nan Madol dziś? Nan Madol – bardzo cenne dziedzictwo historii Nan Madol tak naprawdę nie jest jednym miejscem, ale około 100 wysepkami rozsianymi na wschód od wyspy Pohnpei w Mikronezji na Pacyfiku. Jest to stanowisko archeologiczne w postaci opuszczonego miasta. Nie jest to jednak typowa osada. Wysepki wyniesione w sztuczny sposób. Obłożono je ścianami z bloków bazaltowych i koralowców. Było to olbrzymie przedsięwzięcie. Szacuje się, że przemieszczono od 500 000 do 750 000 ton materiałów budowlanych z różnych odległości. Na wysepkach archeolodzy odkryli narzędzia i ozdoby z muszli oraz naczynia ceramiczne. Nan Madol – kiedy i dlaczego powstało? Z badań naukowców wynika, że Nan Madol funkcjonowało w latach 1200-1500 n.e., ale działalność budowlana w ograniczonym zakresie rozpoczęła się już w VI wieku. Z kamienia wykonano pałace, świątynie, grobowce i domostwa. Było to centrum ceremonialne dynastii Saudeleur. Zaczęło chylić się ku upadkowi w początkach XVI wieku. Budową zajmowała się populacja około 25-30 tysięcy osób. Na samych wyspach mieszkało pewnie około 1000 osób. Co było powodem opuszczenia Nan Madol? Wysepki nie były samowystarczalne. Pełniły rolę swego rodzaju świątyń na wyspach, które były wręcz miniaturowe. Bez pomocy z zewnątrz, dostarczania żywności i zapasów, mieszkanie na nich nie było możliwe. Musiało zatem dojść do jakiegoś rozprzężenia władzy na Pohnpei, pobliskiej większej wyspie, która nadawała się do zamieszkania i pozyskiwania żywności. W 2016 roku Nan Madol trafiło na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jedyny wpis z obszaru Mikronezji. – Ogromna skala budowli, ich wyrafinowanie techniczne i koncentracja megalitycznych struktur świadczą o złożonych praktykach społecznych i religijnych społeczeństw wyspiarskich tego okresu – uzasadniono we wpisie na listę. Wysepki rozsiane są na obszarze 18 km kwadratowych. UNESCO zwróciło również uwagę na to, że Nan Madol grozi zniszczenie. Konstrukcje są podmywane przez wodę i tracą stabilność. Polski wątek badań Nan Madol Pierwszym badaczem, który opisał i zmapował był polski etnograf, Jan Stanisław Kubary, który przybył do Mikronezji w 1873 roku. Pozyskał też mnóstwo zabytków, które zapakował do stu skrzyń. Większość z nich przepadła w katastrofie morskiej. Kubary uczestniczył w powstaniu styczniowym. Po jego upadku przeniósł się do Niemiec, gdzie rozpoczął współpracę z Museum Godeffroy w Hamburgu. To dla niego pozyskiwał zabytki z obszaru Pacyfiku. Kubary chciał powrócić do Europy, ale nie był w stanie znaleźć pracy. Zmarł zapewne na wyspie Pohnpei, gdzie miał swoją plantację. Teorie dotyczące zaginionego lądu Z uwagi na tajemnicze konstrukcje na wysepkach dostrzeżone przez Europejczyków kilkaset lat temu, powstały na temat Nan Madol różne koncepcje dotyczące powstania kompleksu. Sugerowano, że są to pozostałości po zaginionej cywilizacji i lądzie – Lemurii. Miał być to odpowiednik znane z europejskiej tradycji Atlantydy, tyle że zlokalizowanej nie na Atlantyku, ale Pacyfiku. Nic jednak nie wskazuje na to, że założenie powstało wiele tysięcy lat temu. Znamy nawet nazwę dynastii, która była za to odpowiedzialna. Według legendy znanej z wyspy Pohnpei, Nan Madol zbudowali bracia bliźniacy, którzy byli czarownikami: Olisihpa i Olosohpa z mitycznego krainy Zachodniego Katau lub Kanamwayso. Atlantyda to mityczna kraina, ale jej losy mogły bazować na prawdziwej katastrofie. Gdzie do niej doszło? Historia Atlantydy, opisana przez starożytnych filozofów, od wieków budzi zainteresowanie. Chociaż szukano jej na dalekich morzach i oceanach, to do dziś stanowi zagadkę. A co o Atlantydzie m... Przybyli na dużej łodzi w poszukiwaniu miejsca do zbudowania ołtarza, aby mogli czcić Nahnisohn Sahpw, boga rolnictwa. Według podań bracia unosili ogromne kamienie z pomocą latającego smoka. Kiedy Olisihpa zmarł ze starości, jego brat Olosohpa został pierwszym Saudeleurem, czyli założyciele nowej dynastii. Olosohpa ożenił się z miejscową kobietą i spłodził dzieci, które później rządziły lokalnym ludem przez wiele pokoleń. Nan Madol – „Wenecja Mikronezji” Czasem to centrum ceremonialne określa się mianem „Wenecji Pacyfiku” lub „Wenecji Mikronezji”. Do pewnego stopnia jest to słuszne porównanie. Funkcjonowanie założenia na Pacyfiku oparte było o sieć kanałów na wodzie. Ale w przeciwieństwie do Wenecji, która powstała na naturalnych wyspach, Nan Madol wykonano od podstaw na sztucznych wypiętrzeniach wykonanych z głazów bazaltowych. Nan Madol dziś jest opustoszałe i stanowi atrakcję turystyczną. Źródła: UNESCO Britannica Pohnpei State Historic Preservation Office. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi
Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata.
W tym artykule: Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tristan da Cunha Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Pitcairn Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Sentinel Północny Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Iquitos Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Ittoqqortoormiit Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Perth Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tybet Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Norylsk „Administrator Wyspy Tristan da Cunha zatrudni doradcę rolniczego, który pomoże zwiększyć produktywność upraw warzyw oraz hodowli 300 sztuk bydła i 500 owiec na obszarze 1000 akrów”. Kiedy w 2016 roku ogłoszenie takiej treści ukazało się w brytyjskich serwisach internetowych, media szybko okrzyknęły je „szansą na pracę marzeń na rajskiej wyspie”. Dwuletni kontrakt na południowym Atlantyku skusił jednak niewielu. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tristan da Cunha Oddalony o 2432 km od Kapsztadu, 2161 km od Wyspy Świętej Heleny i 3486 km od Falklandów archipelag Tristan da Cunha to najbardziej odległe od innych miejsce na Ziemi. Wyspy, będące terytorium zależnym Wielkiej Brytanii, na stałe zamieszkują zaledwie 243 osoby. Zamknięta społeczność Tristan da Cunha sama określa się mianem „rodziny”. I rzeczywiście – badania genetyczne dowodzą, że obecni mieszkańcy są potomkami zaledwie ośmiu mężczyzn z Wielkiej Brytanii, Rosji i USA oraz siedmiu kobiet z Afryki, którzy falami przybywali na wyspę w XIX w. Dokładniejsze badania mitochondrialnego DNA wskazują, że wśród pierwszych mieszkanek były przynajmniej dwie siostry, co do pewnego stopnia potwierdza pokrewieństwo dzisiejszych mieszkańców Tristan da Cunha. Do dziś mieszkańcy zmagają się z astmą, na którą cierpi aż 42 proc. populacji wyspy. Na astmę chorowało też trzech pierwszych jej mieszkańców. Kłopotliwe położenie na południu Atlantyku oraz brak lotniska sprawia, że trzeba się naprawdę natrudzić, aby na Tristan da Cunha w ogóle trafić. Podróż jest możliwa jedynie drogą morską, płynąc z Kapsztadu. Statek kursuje raz w miesiącu, rejs w jedną stronę trwa dziesięć dni. Zanim jednak pomyśli się o rezerwacji biletów, należy zadbać o pozwolenie na wjazd. Aby je uzyskać, trzeba z kolei dokładnie wytłumaczyć cel wizyty i cierpliwie czekać przynajmniej 40 dni na decyzję. Równie dużo samozaparcia muszą mieć mieszkańcy wysp. Życie na nich – choć archipelag stanowi część Zjednoczonego Królestwa – nie przypomina życia w Londynie czy Liverpoolu. Na wyspie działa jeden sklep i jedna szkoła, którą młodzież kończy już w wieku 16 lat. Za zdrowie mieszkańców odpowiada jeden lekarz. Dzięki pomocy amerykańskiego Centrum Medycznego Uniwersytetu w Pittsburghu kilka lat temu zapewniono mu dostęp do długodystansowej pomocy telemedycznej, w tym możliwość wysyłania EKG i zdjęć RTG do lekarzy w innych krajach w celu natychmiastowej konsultacji. Mimo tych niedogodności codzienność na Tristan da Cunha ma coś z sielanki. Tristanczyków jest tak niewielu, że mogą sprawiedliwie podzielić się ziemią i prowadzić powolne życie z dala od współczesnej cywilizacji. Czy to największy krokodyl na świecie? „Szef rzeki” miał 7 metrów długości Największy krokodyl na świecie w historii wyginął. Co wiadomo o przodkach krokodyli? Media zelektryzowała wiadomość o odkryciu okazów największego gatunku zamieszkującego Australię. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Pitcairn Jeszcze mniej ludzi mieszka na Pitcairn. Populacja tej malutkiej wyspy o powierzchni mniejszej niż Suwałki to zaledwie około 50 potomków pierwszych Brytyjczyków i towarzyszących im Tahitańczyków z okrętu HMS Bounty. Zbuntowana załoga statku dotarła w to miejsce w 1790 roku i – po spaleniu okrętu – na wiele kolejnych lat została właściwie odizolowana od świata. Dziś w tej brytyjskiej kolonii trudno o udogodnienia takie jak prąd elektryczny, który dostępny jest zaledwie przez 15 godzin na dobę czy internet. Dopiero od kilku lat na wyspie można korzystać ze stałego, ale bardzo drogiego łącza internetowego. Na Pitcairn nie ma telewizji, a mieszkańcy mogą jedynie próbować odbierać zagraniczne radiostacje na falach krótkich. Do 2002 roku działał tu tylko jeden telefon satelitarny. Jednym z niewielu Polaków, który dotarł w to miejsce, jest nauczyciel akademicki Maciej Wasilewski. W reportażu „Jutro przypłynie królowa” opowiada, jak trudno jest się tam dostać. „Statek zawija w pobliże wyspy sześć razy do roku, czasem przypłynie jacht. Nic więcej. Żaden samolot nie wyląduje na Pitcairn, żaden helikopter nie doleci. Pitcairnczycy wierzą w doskonałą komunę, odgradzają się od świata, nie zbudowali portu”. Sam autor długo zabiegał o pozwolenie na wjazd na wyspę. Już sam fakt, że mu się udało, jest warty odnotowania. Na Pitcairn nie lubią mediów. „W 2002 roku deportowali angielskiego dziennikarza: przypłynął wynajętym statkiem i nawet nie wyszedł na ląd. Kilka lat później odesłali francuskiego autora książek podróżniczych. Pewna reporterka usłyszała: »Powiesimy cię, jeśli źle o nas napiszesz«” – notuje w swojej książce Maciej Wasilewski. Izolacja od świata może prowadzić do patologii. W roku 2004 o Pitcairn znów zrobiło się głośno. Tym razem z powodu afery pedofilskiej, w którą było zaangażowanych kilku mieszkańców wyspy, w tym burmistrz stolicy. Kilka lat później za posiadanie dziecięcej pornografii skazano kolejnego burmistrza. „Czyste zło pod Słońcem”, „Utracony raj”, „Koszmar zamkniętych społeczności” – tak komentowały to okładki brytyjskich gazet. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Sentinel Północny Otwarcie na świat zewnętrzny nie zawsze jednak musi być najlepszą drogą dla odizolowanych społeczności. Sentinel Północny to prawdopodobnie ostatnie miejsce na Ziemi, do którego nie dotarła współczesna cywilizacja. Wyspa jest częścią Archipelagu Andamanów w Zatoce Bengalskiej. Zamieszkuje ją kilkuset tubylców, którzy – jak się szacuje – żyją w izolacji od 60 tys. lat. O Sentinelczykach wiadomo niewiele. Nie znamy ich obyczajów, języka ani kultury. Konsekwentnie bronią się przed jakąkolwiek próbą wtargnięcia obcych na swoje terytorium. W 2018 roku na Sentinel Północny samotnie kajakiem dostał się 26-letni amerykański misjonarz John Allen Chau. Kilka dni później rybacy pływający w pobliżu wyspy dostrzegli, jak tubylcy zakopują martwe ciało mężczyzny na plaży. Rząd Andamanów i Nikobarów, terytorium związkowego Indii, pod które formalnie podlega Sentinel Północny, już kilka lat temu zakazały obcym wjazdu na wyspę. Chodzi o to, aby nie zarazić tubylców mikrobami, z którymi nie mieli dotychczas kontaktu, a które mogłyby się okazać dla nich zabójcze. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Iquitos Iquitos w Peru jest uznawane za najbardziej odizolowane miasto na Ziemi. Aby się tam dostać, trzeba z jednej strony przeprawić się przez rzekę Amazonkę lub z innej strony pokonać niedostępną Puszczę Amazońską. Do zamieszkanego przez 370 000 ludzi miasta nie prowadzi żadna droga, co czyni Iquitos największym odciętym od reszty świata skupiskiem ludzi na Ziemi. Dotrzeć udało się tam Mieczysławowi Pawłowiczowi. Dziennikarz i podróżnik tak relacjonuje nam swoją wyprawę: – Do Iquitos dotarłem Amazonką. Prócz lotniczego to jedyne połączenie z tym miastem. Mimo odległości – a w Ameryce Południowej trzeba się przyzwyczaić do ogromnych przestrzeni – nie miałem wrażenia, że mieszkańcy czują się izolowani. Dość swobodnie przesiadali się z motocykli, motoriksz i autobusów na statki, promy czy łódki. Przyzwyczaili się do życia w rytmie rozlewisk największej rzeki świata, tak jak wenecjanie do swoich kanałów i acqualta. I tylko jeśli chcą coś załatwić w stolicy kraju lub na wybrzeżu, muszą skorzystać z drogi powietrznej. Rzeką dopłyną jedynie do amazońskich regionów Kolumbii i Brazylii. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Ittoqqortoormiit Znacznie większym wyzwaniem wydaje się życie w Ittoqqortoormiit na wschodnim wybrzeżu Grenlandii. To najbardziej odosobnione miejsce na jednym z najbardziej odosobnionych i surowych lądów na Ziemi stale zamieszkuje zaledwie około 350 ludzi, którym towarzyszą psy husky, foki, morsy, narwale, niedźwiedzie polarne i lisy arktyczne. Miasto założyli Duńczycy w 1925 roku jako plan ambitnej polityki kolonialnej tej części lądu. Ekstremalnie trudne warunki do życia (średnia roczna temperatura nie przekracza minus 8,6 st. C) i 842 km odległości od kolejnego skupiska ludzi sprawiają, że od powstania miasto właściwie się nie rozwija. Nie da się tu uprawiać warzyw ani owoców, a codzienne produkty, jak pasta do zębów, są ekstremalnie drogie. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Perth Zupełnie inne życie prowadzą mieszkańcy Perth położonego dokładnie na antypodach Ittoqqortoormiit. Czwarte największe miasto Australii to milionowa metropolia z centrum finansowym, drapaczami chmur i bogatą kulturą surferską. Od Nowego Jorku czy Melbourne odróżnia je jednak położenie. Skąd wikingowie ruszali na wyprawy? Znaleziono miecz wikingów, który potwierdza pewne teorie Miecz wikingów znaleziony w Stavanger to cenne źródło historyczne. Co mówi jego rękojeść? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/skad-wikingowie-ruszali-na-wyprawy-znaleziono-miecz-wikingow-ktory-potwierdza-pewne-teorie-4043be5.jpeg" width="906" height="700" alt="Skąd wikingowie ruszali na wyprawy? Znaleziono miecz wikingów, który potwierdza pewne teorie" title="Skąd wikingowie ruszali na wyprawy? Znaleziono miecz wikingów, który potwierdza pewne teorie" /> Nie ma drugiego tak wielkiego, a zarazem tak odizolowanego miasta na świecie. Podczas gdy 8 na 10 Australijczyków mieszka na południowo-zachodnim wybrzeżu kraju, stolica Australii Zachodniej, położona nad Oceanem Indyjskim, znajduje się na odludziu. Łatwiej i taniej jest się stąd dostać do Indonezji niż do jakiegokolwiek innego miasta w Australii. Trudna lokalizacja sprawia, że koszty życia są tu dużo wyższe niż w innych częściach kraju. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Tybet Wciśnięty między Chiny i Indie Tybet przez wieki znajdował się w izolacji. Z trzech stron odcinają go od świata potężne góry, z czwartej dżungla. Mimo to dziś region ten jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na świecie. Tylko w 2018 r. Tybet odwiedziło 30 milionów ludzi. Wciąż zachowały się w nim jednak miejsca, do których dotrzeć się nie da. Mimo że w powiecie Metok w Tybetańskim Regionie Autonomicznym mieszka prawie 10 tys. ludzi, rzadko mają do czynienia z obcymi. – Okolica od lat jest nieodstępna dla cudzoziemców, przede wszystkim ze względu na napiętą sytuację między Chinami i Indiami. Nie da się tam zorganizować wyjazdu, chyba że ma się zgodę kogoś na wysokim szczeblu – mówi Iwona Bartoszcze, przewodniczka i właścicielka firmy WyprawyDoAzji.pl. Równie trudno dotrzeć do nieodległego Mato – najzimniejszego miejsca w całych Chinach. Te tybetańskie łąki leżą na wysokości 4300 m n.p.m., gdzie średnia temperatura nie przekracza minus 3,33 st. C. „W Mato cała romantyczna wizja Tybetu, jaką ze sobą przywiozłam, wywróciła się do góry nogami” – opowiada Iwona Bartoszcze, która miała okazję zobaczyć to miejsce na własne oczy. – Kilka zniszczonych budynków, błotniste uliczki. Poza nimi nie ma tu nic – tylko niezmierzone, porośnięte trawą przestrzenie. Rano, nawet w lecie, prószy śnieg. Byłam w Mato kilkakrotnie i za każdym razem zastanawiałam się, czy mogłabym tam żyć? Mieszkać w namiocie, codziennie rano zgrabiałymi z zimna dłońmi doić dri (samice jaka), stawiać czoła porywistemu wiatrowi, za sąsiadów mając tylko wilki i świstaki? Mimo całej mojej miłości do Tybetu, chyba jednak nie – puentuje przewodniczka. Najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi: Norylsk Najbardziej znanym na świecie miastem zamkniętym jest położony za Kołem Podbiegunowym Norylsk. Powstawał w latach 20. i 30. XX wieku w ramach okrutnego projektu, który zakładał zbudowanie górniczego miasta niewolniczą pracą więźniów okolicznego łagru. Po śmierci Stalina w 1953 roku miasto uzyskało prawa miejskie, a byli więźniowie pozostali jako główni mieszkańcy Norylska. Dziś w mieście żyje 170 tys. mieszkańców. Większość z nich jest zatrudniona w tamtejszym zakładzie wytopu metali ciężkich – największym tego typu obiekcie na świecie. Miasto nie ma połączenia drogowego z innymi regionami Rosji. Można się tam dostać wyłącznie samolotem. Norylsk uznawany jest za jedno z najbardziej depresyjnych miejsc do życia na Ziemi. Odcięte od świata gęstą tundrą miasto przypomina obraz z przerażającej cyberpunkowej dystopii. – Norylsk to miasto-potwór. W centrum można jeszcze odnieść wrażenie, że jest się w kolejnym rosyjskim mieście – stalinowskie kamienice pomalowano na jaskrawe kolory, wokół nich stoją szare bloki. Ale dalej zaczyna się katastrofa: czarne hałdy, wykopy, żelastwo i kłębowiska rur prowadzonych po powierzchni, bo ziemia jest zbyt zmarznięta, by cokolwiek w niej zakopać. Wokół tundra, ogromna kontrastująca tundra. Jest trochę tak, jakby miasto było obdarte ze skóry, a wszystkie organy na wierzchu. Dymy hut mieszają się z chmurami. Gdy powieje w stronę miasta, w ustach czuć smak siarki. Zimą zapada noc polarna i przychodzą mrozy. Robi się trochę jak na stacji kosmicznej albo Księżycu – opowiada nam Michał Milczarek, wykładowca UJ, autor książki „Donikąd. Podróże na skraj Rosji”. Most na rzece Kwai - jedyny taki most Most na rzece Kwai to jeden z najsłynniejszych mostów w historii kina. Każdego roku odwiedzają go tysiące turystów. Warto się tam wybrać, podczas wakacji w Azji Południowo-Wschodniej. Nie wszystkie najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi są zamknięte. Miasto Norylsk zaś jest dosłownie zamknięte. Cudzoziemiec, kiedy jeszcze Rosja nie była objęta sankcjami, aby wjechać do Norylska, potrzebował przepustki od FSB. Niełatwo ją było zdobyć. – Ode mnie służby specjalne zażądały planu pobytu rozpisanego z dokładnością do godziny. Na decyzję czekałem dwa miesiące – wspomina Michał Milczarek. Na pytanie, jak ludzie dają sobie na co dzień radę w takim miejscu, odpowiada: – Mieszkańcy Norylska sami mówią, że się już przyzwyczaili. Zresztą żyć tu można: to dość duże miasto, są sklepy, jest kino, teatr, można wyjść do knajpy. Innymi słowy, można się znieczulić i zapomnieć o otoczeniu. Trzymają ich tam przede wszystkim dość wysokie zarobki w przemyśle. Wielu mówi jednak, że po przejściu na emeryturę od razu stamtąd wyjedzie. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości?
Erupcja podwodnego wulkanu, która 15 stycznia tego roku zdewastowała wyspę Tonga, trwała zaledwie 11 godzin. Ustalenie, co dokładnie wydarzyło się podczas kataklizmu oraz co on oznacza dla przyszłych tego typu zagrożeń, zajmie naukowcom lata.
W tym artykule: Czy wulkan Tonga czekają kolejne, groźne erupcje? Erupcja wulkanu Tonga wywołała tsunami i zakłócenia w atmosferze Wulkan Tonga jest bardzo trudno zbadać Wulkan Tonga gwałtownie wybucha raz na tysiąc lat Potężna styczniowa erupcja wulkanu Hunga Tonga-Hunga Ha'apai zagroziła stu tysiącom mieszkańców oddalonej o zaledwie 65 kilometrów stolicy Tonga – Nuku'alofa. To państwo położone w Polinezji na południowym Pacyfiku. Już grudniowe wybuchy spotęgowały tam pandemiczny kryzys. Usunięcie grubej warstwy popiołów wulkanicznych, które zakryły wszystko – od ujęć wody pitnej po uprawy – kosztowało 17 milionów dolarów. Kolejne wybuchy, towarzyszące im trzęsienia ziemi i tsunami były bardzo niebezpieczne. Czy wulkan Tonga czekają kolejne, groźne erupcje? Jednak trzęsienia ziemi nadal wstrząsają regionem sugerując, że to jeszcze nie koniec problemów. Wstępne badania popiołu z erupcji z 15 stycznia wskazują, że czynny wulkan został zasilony świeżą partią magmy wznoszącą się z wnętrza Ziemi. Hunga Tonga-Hunga Ha'apai może pozostać aktywny przez trudny do określenia czas i stanowić zagrożenie nie tylko dla ludności Tonga. Superwulkany - jak powstają i jakie są znane superwulkany? Jak powstają superwulkany? Gdzie są zlokalizowane? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. – Scenariuszy jest wiele. Od wyciszenia się wulkanu i zamilknięcia na najbliższe lata, przez ponawiające się niewielkie erupcje, aż do takiego, w którym styczniowe wydarzenie było dopiero wstępem do zwiększenia aktywności wulkanu i jeszcze większych erupcji. Tym, na czym skupiają się teraz wulkanolodzy, jest próba zrozumienia co takiego się wydarzyło, że chociaż styczniowa erupcja wytworzyła rekordowo wysoki pióropusz (ok. 30 km), to nie wyrzuciła do atmosfery proporcjonalnie dużo popiołów wulkanicznych – mów dr Sam Poppe, wulkanolog pracujący w Centrum Badań Kosmicznych PAN. Erupcja wulkanu Tonga wywołała tsunami i zakłócenia w atmosferze W czasie styczniowej erupcji Hunga Tonga-Hunga Ha'apai wyzwolił gwałtowną eksplozję o sile równej od 4 do 18 megaton trotylu – zgodnie z szacunkami geologa NASA Jima Garvina. Eksplozja wytworzyła akustyczną falę uderzeniową, która była wystarczająco silna, aby zakłócić jonosferę. To zewnętrzna warstwa atmosfery, która zaczyna się około 80 do 90 kilometrów nad powierzchnią Ziemi i zawiera elektrony zjonizowane przez energię słoneczną. Erupcja spowodowała również tsunami, które zostało wzmocnione przez falę ciśnienia atmosferycznego eksplozji. Jest to zjawisko znane jako meteotsunami. Deformacja powierzchni oceanu dodatkowo zakłóciła jonosferę. Zarządzany przez JPL/NASA Global Differential Global Positioning System (GDGPS) zanotował zaburzenia jonosferyczne spowodowane eksplozją i późniejszymi meteotsunami w czasie rzeczywistym. Pierwsza taka erupcja Etny od lat. Naukowcy alarmują, że to dopiero początek Na początku tego tygodnia doszło do erupcji Etny. Jeden z najbardziej aktywnych wulkanów na świecie wyrzucił w powietrze ogromne kłęby dymu oraz popiół, co zmusiło władze pobliskiego lot... System ten monitoruje gęstość elektronów w jonosferze (mierzoną jako całkowite jednostki zawartości elektronów lub TECU) poprzez śledzenie opóźnienia sygnałów globalnych systemów nawigacji satelitarnej (GNSS) podczas podróży przez atmosferę. W przyszłości dane GNSS mogą odegrać ważną rolę w rozwoju systemów wczesnego ostrzegania przed tsunami, znacznie skracając czas potrzebny na ostrzeżenie przed tym śmiercionośnym zjawiskiem. Wulkan Tonga jest bardzo trudno zbadać – Dużym problemem jest podwodna lokalizacja erupcji. Tak naprawdę możemy posługiwać się tylko zdjęciami satelitarnymi, ponieważ w pobliżu nie było żadnych sejsmometrów ani stacji GPS, przez co nie da się naprawdę zrozumieć charakteru ruchów magmy w wulkanie. Zespół wulkanologów badał warstwy popiołu wulkanicznego na istniejących wyspach, zanim zostały w większości zniszczone podczas styczniowej erupcji. Znaleziono nawet dowody na jeszcze większe erupcje niż ta styczniowa. To nadal mało. W dodatku ze względu na niebezpieczeństwo nie można tam teraz wysłać statku badawczego ani zejść głęboko pod wodę, by zbadać kalderę – wyjaśnia dr Poppe. Super-wulkan pod Yellowstone jest wciąż aktywny i pełen magmy Około 10.000 obiektów geotermalnych w Yellowstone wskazuje na tajemniczy, bardzo gorący punkt pod skorupą ziemską. Większość wulkanu Hunga Tonga–Hunga Ha'apai leży pod wodą. Wznosi się on na ponad 2000 metrów licząc od dna morskiego i jest częścią łuku wulkanicznego Tonga-Kermadec. Ten ciąg wulkanów – zarówno podwodnych, jak i powierzchniowych – znajduje się nad masywną geologiczną strefą kolizji. Zachodnia krawędź płyty skorupy ziemskiej Pacyfiku zanurza się tam pod płytą indyjsko-australijską. Zanurzając się, krawędź płyty Pacyfiku nagrzewa się, a stopiona skała wznosi się i zasila wulkany łuku Tonga-Kermadec. Wulkan Tonga gwałtownie wybucha raz na tysiąc lat Dowody geologiczne pokazują, że duże erupcje wstrząsały Hunga Tonga-Hunga Ha'apai mniej więcej raz na tysiąclecie. Do ogromnych wybuchów doszło około 200 i 1100 roku. Minione stulecie przyniosło mniejsze eksplozje, które zanotowano w 1937 i 1988 roku. Wówczas szczyt wulkanu wyłonił się ponad fale w postaci dwóch małych wysp, zwanych Hunga Tonga i Hunga Ha'apai. Następnie, w 2009 roku, wulkan zaczął pluć popiołem i parą podczas erupcji w Hunga Ha'apai. W grudniu 2014 r. i styczniu 2015 r. kolejne erupcje utworzyły nowe pokłady zastygłej lawy, które połączyły obie wyspy, tworząc z nich jeden ląd.
Wyspy Salomona: najbardziej niezbadany zakątek świata. Jakie tajemnice skrywa?
Niewielki, rzadko odwiedzany, wyspiarski kraj na końcu świata sprawia wrażenie niedostępnego dla zwykłego turysty. Nie jest to jednak niemożliwe, a gwarantujemy, że zdecydowanie warto poznać Wyspy Salomona – dowiedz się jak i dlaczego.
Gdzie leżą Wyspy Salomona? Wyspy Salomona to niewielki wyspiarski kraj znajdujący się w archipelagu o tej samej nazwie w południowo-wschodniej Oceanii. Najbliższymi dużymi państwami, poza innymi małymi i wyspiarskimi, są Papua Nowa Gwinea oraz leżąca „zaledwie” 1700 kilometrów w linii prostej Australia. Z naszego punktu widzenia wydaje się to bardzo daleko, ale pamiętajmy, że do Polski jest ponad 14 tysięcy kilometrów. Wyspy Salomona składają się z około 900 wysp. Nawet mieszkańcy nie są w stanie poznać choćby połowy z nich, więc warto rozróżnić kilka głównych (czyt. największych): Choisuel, Guadacanal, Malaita, Makira, Nowa Gruzja i Santa Isabel. To głównie na nich toczy się życie miejskie. Pod względem powierzchni Wyspy Salomona zajmują 140. miejsce na świecie spośród 194 istniejących państw na świecie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że większa część kraju to tereny górzyste, dzikie i nienadające się do zamieszkania. Mieszkańcy Wysp Salomona Cechą charakterystyczną wyróżniającą wielu mieszkańców Wysp Salomona są blond włosy pomimo ciemnego koloru skóry. Im bliżej równika, tym w skórze pierwotnych mieszkańców więcej pigmentu chroniącego przed szkodliwym działaniem promieni UV. Ta wyjątkowa cecha występuje u około 10% populacji. Większy odsetek blondynów jest tylko w Europie, a blondynów ciemnoskórych – nigdzie. Z tego powodu do niedawna sądzono, że to właśnie przybysze przypływający na Wyspy Salomona w XVII wieku przekazali swoje geny. Obalili to kilka lat temu naukowcy z Uniwersytetu Stanforda, którzy odkryli, że taka mutacja genu odpowiedzialnego za kolor włosów nie występuje nigdzie na świecie poza Oceanią. Reasumując, oznacza to, że mieszkańcy Wysp Salomona nie odziedziczyli blond włosów po Europejczykach i jest to ich rodzima cecha. Wyspy Salomona zamieszkuje nieco ponad 650 tysięcy ludzi, jednak przyrost naturalny jest bardzo duży. Widać to najmocniej po ogromnej liczbie dzieci, które stanowią nawet 40% społeczeństwa - od lat 60. ubiegłego wieku liczba mieszkańców wzrosła ponad czterokrotnie. Ludność miejska stanowi tylko 19% ogółu – większość żyje w niewielkich wioskach na wybrzeżu, czy w zamkniętych w głębokiej dżungli plemionach. W wielu z nich do dziś żyją stare wierzenia i przesądy, a jeszcze wiek temu uprawiano tam rytualny kanibalizm (zabicie i zjedzenie wroga miało gwarantować przejście jego siły witalnej na wojownika). Wyspy Salomona: atrakcje Pierwszym miejscem, które warto odwiedzić na Wyspach Salomona jest oczywiście stolica kraju Honiara. Nie jest duża, bo wielkości średniego polskiego miasta, więc jeden dzień na zwiedzanie powinien wystarczyć dla sprawnego turysty. 35 kilometrów na wschód od stolicy mieści się muzeum II Wojny Światowej „Tetere Beach”, w którym znajdują się resztki pojazdów opancerzonych pochłanianych w całości przez drzewa. Natomiast 30 kilometrów na zachód od Honiary znajdziemy ukryte w lesie muzeum „Vilu War”, w którym znajdują się nawet działa pancerne i samoloty myśliwskie. Jest tam tego sporo nie bez powodu – to w końcu tutaj rozpoczęła się kontroofensywa Amerykanów po ataku Japończyków na Pearl Harbor. Warto też wybrać się do muzeum Kultury Wysp Salomona na wyspie Guadalcanal, w którym znajdziemy eksponaty związane z kulturą, sztuką oraz historią. Na wyspie Malaita znajdziemy natomiast ciekawe starożytne ruiny wzniesione przez nieznaną acz bardzo rozwiniętą cywilizację. Składają się one, między innymi z muru w kształcie spirali i ścieżki prowadzącej do wierzchołka góry, na której znajduje się kolejny kamienny mur z ołtarzem. Jeśli natomiast zechcemy zobaczyć coś bardziej niecodziennego, to na wyspie Guadalcanal znajduje się jaskinia małych ludzi, do której nie należy wchodzić, by nie zakłócać ich spokoju. Według lokalnych wierzeń owe istoty do dziś zamieszkują wyspę i charakteryzują się bujnym owłosieniem, specyficznym sposobem porozumiewania się i wzrostem nieprzekraczającym 120 cm. W podobnym kontekście można zobaczyć malowniczą wyspę Skull Island, nazywana też Kundu Hite, która skrywa mroczne pozostałości - czaszki przywódców plemion i lokalnych wojowników. Wszystkie te atrakcje, jak i wiele innych, pomniejszych – są jednak od siebie oddalone i znajdują się często na różnych wyspach. Przemieszczanie się zabiera sporo czasu, więc warto na Wyspach Salomona skorzystać z ich głównej atrakcji – pięknych lagun i przejrzyście błękitnej wody. Wyspy Salomona: waluta Na miejscu obowiązuje dolar Wysp Salomona (SBD), która obowiązuje od 1975 roku. W prostym przeliczeniu 1 SBD to 0,50 PLN. Waluta w Polsce jest nie do otrzymania, więc warto wymienić na miejscu – na lotniskach czy w Honiarze, stolicy Wysp Salomona, nie ma większego problemu ze znalezieniem kantoru. Korzystniejszy kurs jest jednak przy wymianie z dolara amerykańskiego, a nie z Euro. W większych miastach są też bankomaty, a w sklepach nie ma problemu z płatnością kartą. Lepiej jednak mieć przy sobie gotówkę – dobrze zabezpieczoną, bo w kraju znanych jest wiele przypadków kradzieży. Ceny na Wyspach Salomona nie są zbyt wysokie. Oczywiście poza miejscami typowo turystycznymi, jak hotele czy restauracje. Dla przykładu półtoralitrowa woda czy piwo, to koszt około 1,5 dolara amerykańskiego, a za chleb zapłacimy ponad 3 USD – jest on jednak praktycznie niedostępny poza największymi miastami. Należy się też przygotować na to, że ceny na prowincji potrafią niekiedy skoczyć nawet o 50%, a z braku alternatyw może być ciężko negocjować – turystyka na Wyspach Salomona jest bowiem bardzo słabo rozwinięta. Kiedy jechać na Wyspy Salomona? Wyspy Salomona znajdują się na Oceanii, więc znany nam z Polski podział na pory roku nie ma tam zastosowania. Jest dokładnie na odwrót, czyli w okresie naszej zimy na półkuli południowej jest lato, a kiedy u nas jest lato – u nich zima. Dodatkowo, w okresie monsunu, to jest od listopada do kwietnia, mówi się o porze deszczowej. Występują wtedy ulewne deszcze połączone z wysoką temperaturą, co dla osób przyzwyczajonych do klimatu umiarkowanego może być uciążliwe. Reasumując: na wczasy na Wyspach Salomona najlepiej wybrać się wiosną lub latem (według naszych pór roku), czyli w okresie od maja do końca września. Jest tam wtedy pora sucha, czyli gorąca, ale klimat rzadko jest ekstremalny dzięki chłodnym wiatrom wiejącym z otaczających mórz. Średnia roczna temperatura w kraju to 28,9°C w styczniu i 27,8°C w lipcu. Czy potrzebna jest wiza? Obywatele polscy wybierający się na Wyspy Salomona w celach turystycznych nie potrzebują wizy do trzech miesięcy pobytu. Wizę wydaje się na lotnisku od razu po przylocie, a czas jej trwania określa się na podstawie daty wylotu powrotnego – należy więc odpowiednio wcześniej przygotować się na to i zamówić lot w dwie strony. Ponadto termin ważności paszportu nie może kończyć się wcześniej, niż 6 miesięcy przed datą przylotu. Należy mieć również dowód posiadania środków finansowych wystarczających na czas trwania wakacji. Należy przy tym pamiętać o obowiązku szczepień, szczególnie przeciwko odrze, którego brak może skutkować odmową pozwolenia wjazdu do kraju. Zaświadczenie o szczepieniu wykonanym co najmniej 15 dni wcześniej należy bezwarunkowo mieć przy sobie. Warto też pamiętać o innych występujących tam chorobach, jak malaria, gruźlica czy choroby układu pokarmowego. Warto zaszczepić się na: wirusowe zapalenie wątroby typu A, wirusowe zapalenie wątroby typu B, błonicę, tężec, polio i dur brzuszny. Tajemnice Wysp Salomona Choć Wyspy Salomona znajdują się stosunkowo niedaleko Australii i innych wyspiarskich państw często odwiedzanych przez turystów, to o samych wyspach mówi się, że jest to „miejsce, o którym zapomniał czas”. Wiele społeczności, szczególnie tych schowanych głęboko w dżungli wciąż żyje tak, jak setki, a może i tysiące lat temu. Jeszcze niespełna wiek temu notowano tam przypadki rytualnego kanibalizmu – wojownik zjadał swojego przeciwnika, by posiąść jego moc. Choć mieszkańców Wysp Salomona przez wieki raczej nie interesował rozwój technologiczny reszty świata, to z czasem następuje coraz większy wpływ kultury zachodu i zanikanie rdzennych obyczajów i kultur. Obecnie większa część ludności wysp jest wyznania chrześcijańskiego i dla nich zjawisko kanibalizmu jest tak samo odległe, jak i dla nas. W kraju tym zaledwie 36% społeczeństwa ma dostęp do internetu. Duża część z pozostałych nigdy z niego nie korzystała lub nawet nie wie czym jest. O zasięgu sieci komórkowej również można zapomnieć w wielu miejscach Wysp Salomona. To powoduje, że technologia nie ma jak zastąpić pradawnych wierzeń i legend, które wciąż są żywe i przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Najciekawsze są podania o tak zwanych „Smoczych Wężach”, czyli niewyjaśnionych efektach świetlnych wylatujących z różnych punktów dżungli. Obserwacje te potwierdzają również nieliczni turyści przybywający na Wyspy, ale brak jednoznacznych dowodów na ich istnienie. Mieszkańcy opisują również swoje spotkania z rasą człekokształtnych olbrzymów, których wzrost ma osiągać nawet 3,5 metra. Rzekomo żyją oni w podziemnych miastach, które połączone są długimi jaskiniami ciągnącymi się pod całą długością gór. Olbrzymy charakteryzują się wystającymi łukami brwiowymi, wyłupiastymi, czerwonymi oczami i płaskimi nosami oraz szerokimi ustami. Wielu mieszkańców twierdzi, że widzieli ich wielokrotnie, a nawet mają fragmenty ich kości czy zębów, ale znów brak jednoznacznych potwierdzeń. Z drugiej strony istnieją również opowieści o małych ludziach, tak zwanych Kakamora, których wzrost ma nie przekraczać 120 centymetrów. Mieszkają w jaskiniach w głębi tropikalnych lasów, są owłosieni i stronią od ludzi. Choć żadnemu badaczowi nigdy nie udało się potwierdzić istnienia tych istot, obecnie lub w przeszłości, to mieszkańcy wyspy Makira (z której pochodzi najwięcej doniesień) są w stanie nawet pokazać ich jaskinie oraz miejsca kultu. Ciekawostki o Wyspach Salomona Na Wyspach Salomona mówi się około 120 różnymi językami lub dialektami, a uniesienie brwi w odpowiedzi na pytanie oznacza „tak”. Kraj składa się z 992 wysp na których znajduje się niewiele miast, a największe z nich – Honiara, stolica – ma zaledwie 65 tysięcy mieszkańców. Co ciekawe, aż połowę produktu krajowego brutto dostarcza rolnictwo, choć grunty rolne zajmują zaledwie 3,9% powierzchni Wysp Salomona. Tylko co piąty mieszkaniec żyje w mieście – cała reszta głównie w niewielkich i oddalonych od siebie wioskach, których mieszkańcy witają przybyszy często z uśmiechem na twarzy, ale i dużą nieufnością oraz podejrzliwością. Skromny, tradycyjny tryb życia sprawia, że niewielu mieszkańców stać na własny samochód. Szacuje się, że posiada go zaledwie 70 na 1000 mieszkańców. W wioskach leżących u brzegu znacznie popularniejszym sposobem przemieszczania są niewielkie łodzie, którymi dzieci codziennie dopływają do szkół znajdujących się wyłącznie w większych wioskach.
Przed najazdem Europejczyków Tahitańczycy nie znali tytoniu i narkotyków. Jedyny alkohol wytwarzali z korzeni. Dożywali starości, żyli i rozmnażali się pod gołym niebem
Poznałem studentkę; w dwa lata zjechała piec kontynentów. Nie wydała dolara. Dolary wydawał sponsor, deweloper po pięćdziesiątce. – Perły kupił mi na Tahiti. Są warte tyle co samochód – powiedziała. Anthony rzucił socjologię na Sorbonie, wyjechał do Nowej Zelandii. W porcie w Auckland poznał małżeństwo bogatych finansistów, pływali jachtem z dwójką dzieci. – Teraz bierzemy kurs na Tahiti, potrzebujemy niańki, kucharza i sprzątacza w jednym. Anthony przyjął angaż i opłynął Polinezję Francuską. Powiedział: „Człowiek instynktownie próbuje znaleźć się w dobrym towarzystwie”. Też chciałem zobaczyć Tahiti, też tanio (czy to możliwe na jednej z najdroższych wysp na świecie?). Instynkt podpowiadał mi jednak, by uciekać od ludzi. „Mam jacht, możesz u mnie spać. Nie chce pieniędzy, ale nic nie jest za darmo” – przeczytałem na backpackerskim portalu. Emerytowany francuski żołnierz szukał „przyjaźni i przygód”. Znalazłem nocleg u Véronique. Zaprosiła mnie już w drugim mailu: „Jestem lekarką, pochodzę z Francji, od piętnastu lat żyję na Tahiti, opowiesz mi o Polsce?”. Véronique ma dom z basenem, na wzgórzu, w prestiżowej dzielnicy stolicy Tahiti – Papeete. Leczy ludzi w prywatnej przychodni. Na Tahiti żyje sporo Francuzów. Do 2004 r. wyspa była terytorium zamorskim Francji. Przed przylotem sporo czytałem o Polinezji Francuskiej i wyprawach po Pacyfiku – dzienniki Gauguina, zapiski Jacka Londona z rejsu „Snarkiem”, to budziło wyobraźnię. Sto osiemnaście wysp i atoli porozrzucanych po Oceanie Spokojnym, i te niezwykłe nazwy: Wyspy Towarzystwa, Wyspy pod Wiatrem, Wyspy na Wietrze. Tahiti jest największą spośród Wysp Towarzystwa, Wyspą na Wietrze. – Teraz ścierają się tu dwa światy – tłumaczy Véronique. Z jednej strony majętni Francuzi, z drugiej rdzenni Polinezyjczycy, nierzadko żyjący w nędzy. – Nie zawsze tak było – opowiada Hiro, 20-letni Polinezyjczyk, który czyści podłogi w gabinecie Véronique. Mówi, że Tahitańczycy byli szczęśliwym narodem, dopóki nie przypłynęli tu Europejczycy. Nie cierpieli głodu. Mieli pod dostatkiem bananów i kokosów. Hodowali kury i świnie, w lagunach roiło się od ryb. Przed najazdem Europejczyków nie znali tytoniu i narkotyków. Jedyny alkohol wytwarzali z korzeni. Większość doczekiwała późnej starości, żyli i rozmnażali się pod gołym niebem. W ten mit wierzy tutejsza biedota. Nikt już nie pamięta o bratobójczych walkach o ziemię. O tym, że jedynie potomkowie wodzów i najwyżsi rangą kapłani mogli posiadać potomstwo, a dzieci niższych kast duszono po porodzie. – Był czas – opowiadał mi jeden Tahitańczyk – kiedy wojny wybuchały z powodu niefrasobliwych spacerów. Jakiś wódz zawędrował pieszo na ziemię drugiego wodza, choć powinien być niesiony na plecach sługi. Zgodnie z prawem każda połać, na której wódz stawiał stopę, przechodziła na jego własność. Te kilka kroków było zarzewiem wojny. Hiro prowadzi mnie do slumsów, gdzie żyje ośmioro jego rodzeństwa. Nie mieli tyle szczęścia, nie kończyli szkół, nie znaleźli pracy. – Najważniejsze, żeby nie zgubić rytmu – mówi Hiro. – Moi bracia zgubili rytm i są wykolejeńcami. Spoglądamy na zniszczone domy; prymitywne, trawione przez termity. Ściany krzywe, porośnięte mchem, gniją. Zamiast szyb powtykane patyki i kliny, fundamentem są głazy wbite w ziemię. Tymczasem zaledwie dwadzieścia kilometrów dalej są już białe plaże, rafy koralowe, barakudy, mureny – nurkowie i surferzy mają swój raj. Potem można pójść do baru, gdzie zimne piwo kosztuje 50 zł, posłuchać ukulele. Véronique zabiera mnie na prywatną plażę. Pływamy czółnami, potem schodzimy pod wodę, długo gapimy się na ryby. Wieczorem idziemy na świetną kolację do pięciogwiazdkowego hotelu w zatoce. Véronique mówi: – Czasem czuję się jak konkwistador. 3 Sposoby na tanie Tahiti 1. Oszczędzaj na noclegach. W Internecie znajdziesz portale backpackerskie, a tam oferty tanich i darmowych noclegów. 2 . Szukaj okazyjnych połączeń lotniczych. Bilet, który we wtorek kosztował 7 tys. zł, w środę kupisz za 4,5 tys. 3 . Jedzenie kupuj w dużych sieciach spożywczych. Ceny są przynajmniej o 15 proc. niższe. To spora oszczędność, zważywszy, że półlitrowa butelka wody kosztuje ok. 35 zł.
Parki narodowe Fiordland, Tasman, Mungo, Kakadu
Lawina drzew - PN Fiordland Najdziksza, najwilgotniejsza i najbardziej odludna część Nowej Zelandii, uznawane za królestwo gór i wody. Większość turystów trafia do Parku Narodowego Fiord­land z powodu uroków słynnej Zatoki Milforda. Park stanowi ostoję zagrożonych wyginięciem ptaków, w tym nielota takahe, którego w 1990 r. uznano za wymarłego, a później po latach odnaleziono na nowo. W obrębie parku wytyczono aż trzy z dziewięciu tras tzw. Wielkich Wędrówek. Są to wytyczone przez nowozelandzki resort ochrony przyrody najpiękniejsze szlaki piesze tego kraju. Okolice słyną z tzw. lawin drzewnych. Strome skaliste stoki porosły lasem, ale ze względu na cienką warstwę gleby drzewa nie ukorzeniły się dostatecznie głęboko. W efekcie zsuwają się one z gór pod wpływem warunków atmosferycznych. Gdzie diabeł nie mówi dobranoc - PN Tasman Park Narodowy Tasman ma opinię najbardziej widowiskowego miejsca Australii. A wszystko dzięki spektakularnym klifom sprawiającym wrażenie, jakby ktoś posiekał tutejszy krajobraz tasakiem. Obok kangurów, wielorybów, delfinów i słoni morskich można tu spotkać (a raczej usłyszeć nocą) diabła tasmańskiego. Okolice stanowią mekkę nurków i surferów. Miłośników historii przyciąga natomiast pobliski Port Arthur – była kolonia karna, na terenie której utworzono skansen będący najpopularniejszą atrakcją turystyczną wyspy. PN Tasman gdzie: Australia (Tasmania) kiedy: cały rok więcej: www.parks.tas.gov.au (Fot. FPM) Na dnie - PN Mungo Najbardziej aborygeńskie miejsce w Australii. Główną atrakcją Parku Narodowego Mungo jest wyschnięte jezioro (które dało nazwę parkowi). To tu znaleziono najstarsze ludzkie szczątki w Australii (tzw. Człowiek z Mungo), w okolicach dokonywano też najprawdopodobniej pierwszych kremacji zwłok w historii ludzkości. Ciągle znajdowane są też skamieniałości wymarłych gatunków zwierząt. Pomimo surowego klimatu w regionie występują kangury, jeżozwierze i inne małe zwierzęta. PN Mungo gdzie: Australia kiedy: najlepiej od marca do października więcej: www.visitmungo.com.au (Fot. BEW) U Tęczowego Węża - PN Kakadu To tu, według Aborygenów, spoczywa Tęczowy Wąż będący źródłem wszelkiego życia. Nic dziwnego, że w Parku Narodowym Kakadu można znaleźć wiele malowideł naskalnych wykonanych przez rdzenną ludność Australii. Najważniejsze z nich znajdują się w Nourlangie Rock oraz Obiri Rock. Z bardziej współczesnych atrakcji wymienić warto kopalnie uranu (od czasu do czasu odbywają się tu protesty ekologów). Do tego niezliczone węże, jaszczurki, lasy palmowe i eukaliptusy. PN Kakadu gdzie: Australia kiedy: najlepiej od maja do września więcej: www.kakadu.com.au (Fot. FPM)
Znamy adres raju! Znajduje się ok. 1,5 tys. km na północny zachód od Nowej Zelandii
To miejsce bardzo rzadko odwiedzane przez turystów. Dotarli do niego Ola i Alexis - podróżująca para, która w drogę zabiera ze sobą drona. Zobacz film z przelotu nad rajem.
Mowa o Nowej Kaledonii, zamorskim terytorium Francji położonym w zachodniej części Oceanu Spokojnego. W jej skład wchodzi wyspa główna (Grande Terre) oraz wyspy przybrzeżne, m.in. Ile des Pins, Wyspy Lojalności i Wyspy Chesterfield. Odkrył ją angielski podróżnik, James Cook, w 1774 r, a kilka lat później trafiła w ręce Francuzów. Napoleon III ustanowił ją kolonią karną dla kryminalistów i więźniów politycznych. Mimo iż Francuzi przez lata eksploatowali wyspy, a rdzenni mieszkańcy byli obcymi na własnym terenie, obecnie zamieszkujący Nową Kaledonię Europejczycy i ludność autochtoniczna żyją w pełnej symbiozie i wzajemnym szacunku. Różnice w stylu życia są jednak kolosalne.I tak - w Noumei można poczuć się jak we Francji w latach 90., natomiast na północy i sąsiednich wyspach, gdzie rdzenni mieszkańcy żyją według zwyczajów staroplemiennych, jak na egzotycznym "końcu świata". Raj? To tu! Nowa Kaledonia to mały raj na ziemi, który oferuje prawdziwe cuda natury. Bo jak inaczej nazwać Coeur de Voh (Serce Voh), niezwykłą formację roślinną o idealnym kształcie serca, otoczoną turkusowymi lagunami i górami? Miejsce to stało się popularne dzięki publikacji zdjęć cenionego francuskiego fotografa, Yanna Arthusa Bertanda. Przelot ultralekkim samolotem nad Coeur de Voh i lagunami to przeżycie niezapomniane. Prawdziwą perłą jest jednak przede wszystkim niebiańska Ile des Pins, oferująca turkusowe laguny, biały piasek, charakterystyczne sosny i egzotyczne rośliny i zwierząta. Mieliśmy możliwość płynąć między innymi obok żółwia morskiego i rekinów. Piękno na wyłączność Mimo iż Nowa Kaledonia dysponuje największą na świecie laguną o powierzchni 24 000 km i otaczającą ją rafą koralową, jest rajem dla kitesurferów i miłośników egzotycznej flory i fauny, turystyka to zdecydowanie jej pięta achillesowa. Przyczyn jest kilka. Po pierwsze, klany plemienne, do których należy większość terenów, nie są zainteresowane komercyjnym wykorzystaniem wyspy. Ponadto ceny noclegów, usług i produktów przekraczają znacznie ceny w Paryżu, a bynajmniej nie idzie za nimi wysoki standard. Od lat liczba turystów nie przekracza więc 100 000 osób rocznie. To z kolei łączy się nierozerwalnie z największą zaletą Nowej Kaledonii: jest ona jednym z tych niewielu już miejsc na świecie, urzekających przepięknie zachowaną naturą, którą można się cieszyć w samotności. Mamy nadzieję, że udało nam się choć częściowo oddać piękno i klimat tego niezwykłego miejsca w naszym filmie: View oEmbed on the source website Ola Domagała i Alexis Petrement, The Flip Flop Squad
Nowe rezerwaty na Pacyfiku. Czyj większy?
Rezerwat morski o powierzchni równej dwóm powierzchniom Francji utworzą na Pacyfiku Wyspy Cook
Wyspy Cooka to archipelag 15 wysp i atoli na Oceanie Spokojnym, autonomiczne terytorium stowarzyszone z Nową Zelandią. Na rozpoczętym właśnie Forum Wysp Pacyfiku premier Henry Puna ogłosił, że rezerwat zajmie obszar 1,065 mln kilometrów kwadratowych, szczególnie bogaty w rafy koralowe. Park morski obejmie jedną strefę ochrony ścisłej, gdzie połowy będą zabronione, a także strefy specjalne, w których dopuszczalne będą zarówno turystyka, jak i sprecyzowane typy rybołóstwa. Władze Wysp Cooka liczą, że nowa inicjatywa pozwoli im odtworzyć populacje niektórych zdziesiątkowanych gatunków ryb, np. tuńczyka. Wyspy Cooka poszły w ślady innych krajów położonych w basenie Oceanu Spokojnego. W czerwcu Australia ogłosiła, że utworzy największą na świecie sieć rezerwatów morskich o łącznej powierzchni 3,1 mln km kw. Jej parki zajmą jedną trzecią wód terytorialnych kraju. 1,4 mln km kw. będzie miał z kolei park morski na wodach Nowej Kaledonii, francuskiego terytorium zamorskiego.