Super El Niño przebija wszelkie skale. Jest już największe w historii pomiarów
Zjawiska, które rodzą się na wodach równikowego Pacyfiku, lada moment odczuje cały świat. Prof. James Hansen ostrzega, że choć szczyt anomalii dopiero przed nami, najnowsze odczyty oceaniczne już pobiły historyczne rekordy.
Zmiany klimatyczne to nie tylko fale upałów, ale też potężne zjawiska pogodowe dyktujące warunki na całym globie. Jednym z najbardziej niszczycielskich jest El Niño – anomalia polegająca na utrzymywaniu się ponadprzeciętnie wysokiej temperatury na powierzchni wód w strefie równikowej Pacyfiku. Wywołuje to łańcuch globalnych katastrof: od gigantycznych susz w Australii i Azji, po niszczycielskie ulewy w obu Amerykach. Biorąc pod uwagę rosnące globalne ocieplenie, tegoroczne zjawisko rozwija się w tak bezprecedensowym tempie, że klimatolodzy musieli bardzo uważnie zweryfikować swoje dane. Ich wnioski nie napawają optymizmem. Ocean mówi wszystko Słynny klimatolog prof. James Hansen z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku nie ma wątpliwości, że mamy do czynienia z ewenementem. – To El Niño wręcz rozkwitło i wykracza poza wszelkie skale. Zwykłe wskaźniki pomiarowe przebiły dotychczasowe, historyczne rekordy, mimo że maksymalne skutki zjawiska są jeszcze oddalone o kilka miesięcy – napisał badacz w swoim biuletynie. Hansen uważa, że najtrafniejszą metodą pomiaru siły tego zjawiska jest badanie tego, jak bardzo nagrzewa się górne 300 metrów wschodniego tropikalnego Pacyfiku. Według tego kluczowego wskaźnika, obecna anomalia cieplna już teraz przewyższa parametry tzw. „super El Niño” z lat 1997–1998. Spór o wskaźniki. Rekord z małym haczykiem Częściej stosowaną przez badaczy miarą jest jednak wskaźnik Niño3.4. Bada on wyłącznie temperaturę powierzchni morza w konkretnym, prostokątnym obszarze Pacyfiku (między 5 stopniem szerokości geograficznej północnej i południowej). I tutaj w świecie nauki wywiązała się ważna merytoryczna dyskusja. – Anomalia w strefie Niño3.4 wynosi obecnie około 2°C powyżej normy, co jest wartością bardzo wysoką jak na tę porę roku, ale nie tak wysoką jak anomalia w szczytowym momencie El Niño z 1997 i 1998 roku, która wynosiła około 2,5°C – uspokaja Adam Scaife z brytyjskiego urzędu meteorologicznego Met Office w rozmowie z magazynem „New Scientist”. Do historycznego szczytu z listopada 2015 roku (niemal 3,1°C) również jeszcze odrobinę brakuje. Nieścisłość wynika z metodyki. Wyniki te zazwyczaj uśrednia się z trzech lub pięciu miesięcy. Daniel Swain z Kalifornijskiego Instytutu Zasobów Wodnych ostrzega jednak i przyznaje rację Hansenowi, twierdząc, że uśrednianie w tak dynamicznej sytuacji jest po prostu mylące. – Wartości dla Niño3.4 są obecnie wyraźnie najwyższe w historii dla tej pory roku i oczekuje się, że takie pozostaną do końca roku kalendarzowego – uściśla. Zeke Hausfather z Berkeley Earth podkreśla kluczowy argument: ogromne ciepło zakumulowane głębiej, na 300 metrach, jest zawsze niezawodnym wyprzedzającym sygnałem tego, co lada moment uderzy w powierzchnię wody. Katastrofa na miarę XIX wieku? Niezależnie od sporów wokół metodologii, skutki zjawiska odczuje każdy. Adam Scaife ostrzega, że jeśli modele się sprawdzą, to światowe wpływy klimatyczne z 2026 roku daleko wykroczą poza nasze niedawne doświadczenia. Dla niektórych badaczy punktem odniesienia nie są już nawet lata 90. Hayley Fowler z Uniwersytetu w Newcastle przewiduje, że zjawisko może osiągnąć lub nawet przekroczyć rozmiary El Niño z lat 1877–1878. Tamta potężna anomalia wywołała klęski głodu, które pochłonęły w Azji i Ameryce Południowej około 50 milionów ofiar, co stanowiło wówczas blisko 4% globalnej populacji. Zagrożenie dla świata, drożyzna w Polsce A co to w praktyce oznacza dla naszej szerokości geograficznej? Bezpośredni wpływ Pacyfiku na polską pogodę nie jest aż tak silne i to nie El Niño – a ogólnie antropogeniczne zmiany klimatu – odpowiadają bezpośrednio za ekstremalne ulewy czy niszczycielskie upały w kraju. Prawdziwe uderzenie odczujemy jednak w sektorze gospodarczym. Ekstremalne zjawiska w strefie tropikalnej (susze, zaburzenia cyrkulacji) drastycznie zmniejszają tamtejsze plony. Oznacza to, że Polacy odczują historyczną anomalię na sklepowych półkach. Z powodu trudności w uprawach odnotujemy odczuwalny wzrost cen towarów z importu, takich jak kawa, kakao, ryż czy olej palmowy. Źródło: New Scientist Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To maleńkie państwo właśnie zmieniło nazwę. Zrywa z kolonialnym dziedzictwem
W niewielkim wyspiarskim państwie leżącym na Oceanie Spokojnym doszło do prawdziwej rewolucji. Kraj, do tej pory nazywany Nauru zmienił swoją oficjalną nazwę na Republikę Naoero. Nowe nazewnictwo ma lepiej oddawać tradycyjną pisownię i wymowę najmniejszej republiki na świecie.
Trudno sobie wyobrazić, by w czasach pokoju państwa zmieniały swoje nazwy. A jednak taka sytuacja ma miejsce i to nie tylko w przypadku niewielkich krajów. W ostatnich latach nazewnictwo zmieniały choćby Eswatini z Suazi czy Republika Macedonii Północnej z po prostu Macedonii. Do tego grona dołączył właśnie niewielki, wyspiarski kraj, którego mieszkańcy mogą od teraz posługiwać się tradycyjną nazwą państwa. Nowa, stara nazwa Już niedługo wszystkie mapy świata będą musiały przejść delikatną korektę. Prezydent Nauru, David Adeang, ogłosił bowiem, że Nauru zrywa ze swoim kolonialnym dziedzictwem. Powrót do nazwy Naoero ma na celu ochronę lokalnego języka oraz powrót do tradycyjnego nazewnictwa. Tradycję tę można dostrzec, spoglądając na herb najmniejszej republiki na świecie – nad centralnie umieszczoną tarczą unosi się nowo wprowadzona nazwa państwa. Zmiana nazwy to gest zrywający z kolonialnymi naleciałościami. W 1888 roku Naoero zostało oficjalnie zaanektowane przez Cesarstwo Niemieckie. Z powodu trudności z wymową rodzimej nazwy Niemcy zmienili ją tak, by lepiej odpowiadała europejskim preferencjom. Przez kolejne lata okupowany kraj nazywany był m.in. Nawodo czy Navoda Onawero. Co ciekawe, nie były to pierwsze nazwy, jakie Europejczycy nadali wyspiarskiemu państwu. W 1798 roku brytyjski żeglarz, zachwycony wyspą, nazwał ją „Przyjemną Wyspą”. Polityczne reakcje Z pozoru kontrowersje mógłby budzić proces, w jakim potoczyła się zmiana państwowej nazwy. Prezydent republiki zdecydował się nie przeprowadzać zapowiadanego wcześniej referendum, proponując od razu poprawki do nauruańskiej konstytucji. Ustawodawcy w dwóch rundach przegłosowali złożony projekt i tak, bez konieczności powszechnego głosowania, doszło do zmiany krajowej nazwy. Adeang tłumaczył później, że nowy tytuł stale funkcjonuje w społeczeństwie, które regularnie z niej korzysta. Nowa nazwa Republika Naoero została już oficjalnie uznana przez Organizację Narodów Zjednoczonych oraz państwa takie jak Australia i Nowa Zelandia. Ambasady Stanów Zjednoczonych i Chin na swoich stronach internetowych oraz w pierwszych aktach urzędowych również zaczęły stosować nową nazwę Naoero. Najmniejsza republika świata Naoero należy do najbardziej wyjątkowych krajów na świecie. Z powierzchnią wynoszącą nieco ponad 21 km² jest najmniejszą republiką, a pod względem rozmiaru to trzecie najmniejsze państwo świata (ustępuje jedynie Watykanowi i Monako). Złoty okres gospodarczy wyspiarskiego państwa przypada na lata 70. XX wieku. To wtedy, dzięki intensywnemu wydobyciu fosforanów, kraj ten miał najwyższy PKB na mieszkańca na świecie, a jego obywatele należeli do najbogatszych ludzi na całym globie. Wydobycie przyczyniło się jednak do niemal całkowitej destrukcji wyspy – ponad 80% jej obszaru przypomina obecnie surową powierzchnię Księżyca. Źródła: TimeOut, Polsat News
Prawdziwa historia Vaiany. Jak Polinezyjczycy trafili na maleńkie wyspy na środku Pacyfiku?
10 lipca 2026 roku na ekrany polskich kin weszła wyczekiwana, aktorska wersja filmu „Vaiana”. Opowieść o młodej dziewczynie, która opuszcza bezpieczną wyspę, by ocalić swoich współplemieńców, porywa widzów na całym świecie. Kinowy hit czerpie jednak garściami z prawdziwej historii wyjątkowego, pacyficznego ludu. Naukowcy rozwiązali właśnie jedną z jego największych zagadek – dziś wiemy, że starożytnych Polinezyjczyków za horyzont nie wygnała mityczna klątwa, lecz bezwzględne zmiany klimatu. I nie była to dla nich „drobnostka”.
Do zrozumienia prawdziwej historii Vaiany musimy najpierw poznać fenomen, który historycy i archeolodzy nazywają „Wielką Pauzą”. Około 3000 lat temu przodkowie współczesnych Polinezyjczyków dotarli na wyspy Tonga i Samoa. I nagle, z niewyjaśnionych dotąd przyczyn, ich oceaniczna ekspansja całkowicie się zatrzymała. Przez kolejne 1700 lat żaden statek nie popłynął dalej na wschód. Aż nagle, w okolicach lat 900–1050 n.e., nastąpiła potężna eksplozja migracyjna. W ciągu zaledwie 250 lat ci genialni nawigatorzy skolonizowali wszystkie archipelagi południowego Pacyfiku, w tym Tahiti, Hawaje, a nawet dotarli do wybrzeży obu Ameryk. Była to największa morska migracja w historii ludzkości. Co wybudziło ich z trwającego ponad półtora tysiąclecia letargu? Zespół badaczy z uniwersytetów w Southampton i Wschodniej Anglii postanowił poszukać odpowiedzi. Nie wpatrywali się jednak w gwiazdy, lecz... w błoto. Prawda ukryta w przedwiecznym mule W badaniach opublikowanych na łamach „Journal of Pacific Archaeology” czytamy o nowej historii Pacyfiku. Naukowcy pobrali próbki rdzeniowe z głębokich osadów dennych jezior i bagien na wyspach Samoa, Tonga, a także w Polinezji Francuskiej. Zamiast szukać starożytnych artefaktów i wszystkiego co „błyszczy”, wzięli pod lupę biochemiczne skamieniałości słodkowodnych alg i liści. Przełomowe okazały się izotopy wodoru. Ich proporcje w pradawnych opadach deszczu (tzw. stosunek izotopów ciężkich do lekkich) działają jak prehistoryczny deszczomierz. Analiza geochemiczna przyniosła jednoznaczne wnioski – koniec „Wielkiej Pauzy” w historii Polinezyjczyków zbiegł się w czasie z najpotężniejszą suszą, jaka nawiedziła ten region od dwóch tysięcy lat. Oceaniczna wędrówka w poszukiwaniu deszczu Za pomocą zaawansowanego modelowania klimatycznego badacze zrekonstruowali warunki panujące na Pacyfiku tysiąc lat temu. Zmiany temperatury powierzchni oceanu sprawiły, że potężny pas deszczowy przesunął się drastycznie na wschód. Ziemie Tonga i Samoa zaczęły wysychać, podczas gdy niezamieszkane wschodnie wyspy stały się niezwykle wilgotne i zielone. Brak deszczu oznaczał drastyczny kryzys zasobów słodkiej wody oraz załamanie się produkcji żywności. Jeśli dodamy do tego rosnącą populację, jasnym staje się, dlaczego ci wyspecjalizowani w żeglarstwie ludzie musieli podjąć dramatyczną decyzję o opuszczeniu swoich domów. Technologiczny przełom na Pacyfiku. Nowy typ łódki pozwolił pokonać wiatr Sama presja klimatyczna to jednak nie wszystko. Aby popłynąć na wschód, Polinezyjczycy musieli pokonać wiatry, które w tym regionie wieją z reguły z przeciwnego kierunku. Prof. David Sear z Uniwersytetu w Southampton zwraca uwagę, że podczas „Wielkiej Pauzy” wyspiarze dokonali rewolucji technologicznej. Przebudowali swoje kanoe, tworząc kadłuby w kształcie litery „V” oraz udoskonalili ożaglowanie i narzędzia. Dzięki temu nauczyli się żeglować niemal pod wiatr, co otworzyło im drogę do nowych, wilgotnych lądów. To historia prawdziwych, cierpiących ludzi – rodziców, dziadków, braci i sióstr Kiedy więc podczas kinowego seansu spojrzymy na zmagania filmowej Vaiany, warto pomyśleć o prawdziwych ludziach stojących za tym mitem. To nie byli nieustraszeni poszukiwacze przygód, lecz zdesperowani rodzice patrzący na wysychające studnie i jałową ziemię. Zapakowanie całego dobytku i rodzin na małe, drewniane łodzie, by popłynąć w ciemność oceanu, wymagało niewyobrażalnej wręcz odwagi. Prawdziwa historia podboju Pacyfiku przypomina nam, że największe odkrycia ludzkości często rodziły się nie z żądzy chwały, ale z prostej, ludzkiej woli przetrwania. Dzięki tej historii jeszcze bardziej wzruszają słowa piosenki z filmu. Vaiana śpiewa, że: „Daleko stąd, marzenia są”. Teraz rozumiemy, że tymi marzeniami było po prostu przeżycie. View oEmbed on the source website Źródło: Journal of Pacific Archeology, University of Southampton Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To już nie prognozy, to 90% pewności – czeka nas najsilniejsze El Niño w historii. Gdzie uderzy i czy zmieni podróżowanie?
Najnowsze prognozy nie pozostawiają złudzeń – nadchodzące El Niño będzie najprawdopodobniej najsilniejszym zjawiskiem tego typu w historii pomiarów. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) wydała oficjalne ostrzeżenie przed ekstremalnymi anomaliami pogodowymi, które wpłyną na rolnictwo, gospodarkę oraz globalne bezpieczeństwo. Dla planujących wakacje oznacza to jedno – nadszedł czas, by na nowo zdefiniować pojęcie bezpiecznego podróżowania.
El Niño to naturalnie powtarzający się wzorzec pogodowy, który – jak sądzą naukowcy – wpływa na klimat Ziemi od setek milionów lat. Zwykle utrzymuje się przez 9 do 12 miesięcy. Co kilka lat przynosi silny wzrost temperatur powierzchni morza. Jednak tym razem El Niño nakłada się na postępujące, antropogeniczne ocieplenie klimatu. Jak ostrzega Sekretarz Generalny ONZ, António Guterres, warunki te „doleją paliwa do ognia w rozgrzanym świecie”, sprawiając, że skutki anomalii uderzą w nas ze zdwojoną siłą, przekraczając granice państw. Prognozy: czeka nas najsilniejsza anomalia w historii Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF) przedstawiło zaktualizowane, niezwykle alarmujące modele. Wynika z nich, że temperatura powierzchni morza w kluczowym regionie centralnego Pacyfiku może wzrosnąć do grudnia aż o 3 stopnie Celsjusza powyżej średniej, a niektóre modele mówią nawet o skoku o ponad 4 st. C. Wzrost o ponad 2 st. C. jest umownie nazywany Super El Niño. Według najnowszych analiz Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO), prawdopodobieństwo wystąpienia El Niño w okresie od czerwca do sierpnia 2026 wynosi aż 80%, a do listopada wzrasta do blisko 90%. Jeśli te prognozy się sprawdzą, tegoroczne El Niño bez trudu pobije dotychczasowe rekordy z przełomu lat 1997/1998 oraz 2015/2016, kiedy to anomalie sięgały 2,3 st. C. Poprzednie, z lat 2023–2024, uczyniło rok 2024 najgorętszym w historii. W latach 2015/2016 anomalia przyczyniła się m.in. do rekordowo intensywnego sezonu huraganów na środkowym północnym Pacyfiku, niedoborów wody w Portoryko i suszą w Etiopii. Gdzie i kiedy odczujemy konsekwencje Super El Niño? Letnie miesiące prawdopodobnie przyniosą dominację temperatur powyżej normy niemal na całym globie. Gdzie skutki będą najbardziej odczuwalne? Regionalne centra klimatyczne przewidują silne ograniczenie opadów deszczu w trakcie sezonu monsunowego w Azji Południowej i susze w Ameryce Środkowej oraz północnej części Półwyspu Somalijskiego. Z kolei na Pacyfiku ciepłe wody będą napędzać niszczycielskie huragany, jednocześnie osłabiając ich powstawanie na Atlantyku. Choć Europa leży daleko od centrum El Niño, historyczne analizy pokazują, że silne anomalie mają wymierny wpływ na tutejszy klimat. W przeszłości wiązano je z falami ekstremalnych upałów i susz, pożarami lasów oraz gwałtownymi powodziami w różnych częściach kontynentu. Przekłada się to bezpośrednio na zagrożenie europejskiego rolnictwa i możliwe trudności z dostępnością żywności lub wzrost cen. Czy Super El Niño zmieni podróżowanie? Dla sektora turystycznego i samych podróżnych rewolucja klimatyczna staje się faktem. Tradycyjne ubezpieczenia turystyczne rzadko rekompensują koszty wyjazdu zepsutego przez fale upałów czy anomalie pogodowe, o ile nie ma oficjalnych komunikatów rządowych odradzających podróż. To zmusza turystów do zmiany nawyków. Coraz większą popularnością cieszą się tzw. coolcations (wyjazdy w chłodniejsze rejony świata) oraz podróże poza sezonem. Zmienia się też rynek: firmy takie jak Sensible Weather czy linie JetBlue testują innowacyjne systemy, oferując zwrot gotówki, jeśli w trakcie urlopu np. na Jamajce spadnie więcej deszczu, niż zakładały historyczne normy. W dobie Super El Niño elastyczność, wiedza i zapobiegliwość stają się nieodłącznym elementem każdego planu podróży. Źródła: Live Science, Science Alert, Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To tylko niewielka wulkaniczna wyspa na środku oceanu. Uchodzi za jeden z najpiękniejszych rajów świata
Bora Bora od lat uznawana jest za jedną z najpiękniejszych wysp świata, ale jej fenomen to nie tylko turkusowa laguna i luksusowe bungalowy. Za tym obrazem kryją się procesy geologiczne, wyzwania codziennego życia mieszkańców wyspy oraz fakty, które często bywają upraszczane.
Spis treści: Bora Bora – jak powstał jeden z najbardziej znanych rajów świata? Teoria Darwina w praktyce: jak Bora Bora przekształca się w atol Życie na Bora Bora – między rajem a codziennością Czy Bora Bora to najpiękniejsza wyspa świata? Bora Bora to jedna z najbardziej rozpoznawalnych wysp świata, kojarzona z turkusową laguną, rafą koralową i luksusowymi bungalowami na wodzie. Choć często przedstawiana jest jako odizolowany raj, w rzeczywistości to miejsce o bogatej historii geologicznej i złożonej codzienności mieszkańców, gdzie natura i nowoczesność funkcjonują obok siebie. Bora Bora – jak powstał jeden z najbardziej znanych rajów świata? Bora Bora należy do archipelagu Wysp Towarzystwa w Polinezji Francuskiej i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na świecie. Jej charakterystyczny wygląd to efekt wulkanicznego pochodzenia, które wciąż definiuje krajobraz wyspy i wpływa na jej wyjątkową formę. Centralną część Bora Bora tworzą pozostałości dawnego wulkanu, a najwyższe szczyty – Mount Otemanu i Mount Pahia – są jego reliktem. To właśnie one nadają wyspie dramatyczny, niemal filmowy charakter. W rzeczywistości są to fragmenty dawnego krateru, który przez tysiące lat ulegał erozji pod wpływem wiatru, deszczu i procesów chemicznych zachodzących w tropikalnym klimacie. Całość otacza rozległa laguna i rafa koralowa, które odpowiadają za słynny, intensywnie turkusowy kolor wody. Barwa ta nie jest przypadkowa – wynika z połączenia kilku czynników: płytkiej laguny, przez którą światło łatwo dociera do dna, białego, koralowego piasku, odbijającego promienie słoneczne, czystej wody oceanicznej, pozbawionej osadów rzecznych. To właśnie połączenie tych elementów sprawia, że wyspa wygląda jak naturalnie zamknięty ekosystem, w którym życie morskie rozwija się w wyjątkowo stabilnych warunkach. Laguna pełni funkcję naturalnej bariery – chroni wnętrze wyspy przed silnymi falami oceanu, tworząc spokojne środowisko dla raf, ryb i innych organizmów. Teoria Darwina w praktyce: jak Bora Bora przekształca się w atol Proces ten został opisany już w XIX wieku przez Karola Darwina, który tłumaczył, jak wyspy wulkaniczne stopniowo się zapadają, a otaczające je rafy pozostają na powierzchni. W praktyce wygląda to tak, że gdy stożek wulkaniczny obniża się, koralowce – potrzebujące światła – rosną ku górze, utrzymując swoją pozycję blisko powierzchni wody. W przypadku Bora Bora proces ten jest już zaawansowany, ale nie zakończony. Wyspa znajduje się na etapie przejściowym między wysoką wyspą wulkaniczną a atolem. Świadczą o tym: szeroka, płytka laguna oddzielająca wyspę od rafy, obecność tzw. motu, czyli małych, piaszczystych wysepek powstałych na rafie, stopniowe zmniejszanie się powierzchni lądowej głównej wyspy. To właśnie motu – często zabudowane luksusowymi bungalowami – tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Bora Bora. Oddzielają one otwarty ocean od laguny, jednocześnie wzmacniając wrażenie izolacji i „pocztówkowego raju”. Warto też podkreślić, że choć wyspa sprawia wrażenie niezmiennej, jest ona częścią dynamicznego systemu przyrodniczego. Zarówno rafa koralowa, jak i linia brzegowa reagują na zmiany klimatyczne, poziom morza oraz działalność człowieka, co w dłuższej perspektywie może wpływać na wygląd tego miejsca. Dzięki temu Bora Bora nie jest tylko statycznym symbolem egzotyki, ale także żywym przykładem procesów geologicznych i biologicznych, które kształtują wyspy oceaniczne na całym świecie. Życie na Bora Bora – między rajem a codziennością W wielu artykułach można spotkać się z sugestią, że mieszkańcy Bora Bora funkcjonują głównie dzięki łodziom i nie korzystają z samochodów. To jednak pewne uproszczenie, które wynika bardziej z turystycznego obrazu wyspy niż z jej rzeczywistości. W praktyce Bora Bora posiada jedną główną drogę biegnącą wokół wyspy, która łączy najważniejsze miejscowości i umożliwia normalne funkcjonowanie mieszkańców. Na co dzień wykorzystywane są samochody, skutery i rowery, a infrastruktura – choć ograniczona – pozwala na sprawne przemieszczanie się po lądzie. Transport wodny rzeczywiście odgrywa istotną rolę, ale przede wszystkim w kontekście połączeń z otaczającymi wyspę motu, gdzie znajdują się liczne resorty. Codzienne życie toczy się głównie na głównej wyspie, gdzie zlokalizowane są szkoły, sklepy, urzędy i placówki medyczne. To tam koncentruje się lokalna społeczność i jej aktywność zawodowa. Motu, choć najbardziej rozpoznawalne na zdjęciach, pełnią przede wszystkim funkcję turystyczną i są w dużej mierze oddzielone od życia mieszkańców. Pod względem komunikacji Bora Bora nie przypomina dużych miast. Nie ma tu rozbudowanej sieci transportu publicznego, ale funkcjonują lokalne busy, prywatne transfery oraz transport organizowany przez hotele. Szczególnie charakterystyczne są połączenia łodziami, zwłaszcza z lotniskiem położonym na jednej z wysepek, co sprawia, że pierwszy kontakt z wyspą odbywa się właśnie drogą wodną. Warto też pamiętać, że mimo wizerunku luksusowego kurortu, Bora Bora pozostaje miejscem, gdzie codzienność opiera się na prostszych fundamentach. Część mieszkańców pracuje w turystyce, ale nadal istotne znaczenie mają rybołówstwo, lokalny handel i usługi. Jednocześnie wyspa nie jest odcięta od świata – dostęp do internetu, dostaw towarów i podstawowej infrastruktury sprawia, że funkcjonuje ona jak niewielka, ale nowoczesna społeczność. To właśnie ten kontrast – między pocztówkowym krajobrazem a zwyczajnym życiem – sprawia, że Bora Bora jest miejscem bardziej złożonym, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Czy Bora Bora to najpiękniejsza wyspa świata? Określenie „najwspanialsza wyspa świata” bardzo często pojawia się w kontekście Bora Bora, jednak ma ono charakter wyraźnie subiektywny i wynika głównie z odbioru estetycznego oraz popularności w turystyce. Nie istnieje jeden obiektywny ranking, który mógłby jednoznacznie potwierdzić taki status, zwłaszcza że na świecie znajduje się około 900 tysięcy wysp, z czego mniej więcej 16 tysięcy jest zamieszkanych, a blisko 11% populacji świata żyje na wyspach – co pokazuje ogromną różnorodność geograficzną, kulturową i krajobrazową tych miejsc. Na tym tle Bora Bora rzeczywiście się wyróżnia, przede wszystkim dzięki rzadko spotykanemu połączeniu krajobrazu wulkanicznego, rozległej laguny otoczonej rafą koralową oraz dobrze rozwiniętej infrastruktury turystyki luksusowej, która współistnieje z naturalnym środowiskiem. Kluczowe znaczenie ma tu także specyficzna budowa wyspy – zamknięta laguna o intensywnie turkusowym kolorze wody, chroniona przez rafę, tworzy warunki niemal idealne wizualnie i ekologicznie, a wyrastające z oceanu strome, zielone szczyty nadają krajobrazowi rozpoznawalny na całym świecie charakter. Dodatkowo obecność motu, czyli wąskich wysepek rozsianych wokół głównej wyspy, wzmacnia wrażenie izolacji i egzotyki, jednocześnie stanowiąc bazę dla najbardziej ekskluzywnych obiektów noclegowych. W praktyce to właśnie równowaga między dziką naturą a działalnością człowieka, stosunkowo niewielka skala wyspy oraz jej „fotogeniczność” sprawiają, że Bora Bora stała się globalnym symbolem egzotyki i luksusu – choć w sensie naukowym i geograficznym pozostaje jedną z wielu niezwykłych, ale nie jedyną „najpiękniejszą” wyspą świata. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Radioaktywne zagrożenie w wyspiarskim raju. Pęka „nuklearny sarkofag” na Pacyfiku
Runit Dome, czyli nuklearny „grobowiec” na Wyspach Marshalla zaczyna pękać i przeciekać. Pozostałości po amerykańskich testach jądrowych mogą wkrótce zalać pobliską lagunę i wywołać katastrofę ekologiczną.
W Polsce wszyscy słyszeliśmy o betonowym sarkofagu chroniącym miejsce awarii w elektrowni atomowej w Czarnobylu. Ale takich miejsc jest więcej. Jedno z nich, na wyspie Runit w archipelagu Wysp Marshalla, skrywa pod betonową kopułą niewiarygodną ilość aż 120 tysięcy ton odpadów radioaktywnych. Niestety, sarkofag jest w coraz gorszym stanie, który poważnie niepokoi ekspertów. Atomowy spadek po Zimnej Wojnie Runit Dome to betonowa konstrukcja wzniesiona w latach 1977–1980 na wyspie Runit, będącej częścią atolu Enewetak na Wyspach Marshalla. Obiekt powstał w celu zabezpieczenia skażonej ziemi i gruzu pozostałego po 67 amerykańskich testach jądrowych przeprowadzonych w tym regionie w dobie zimnej wojny. Wielki krater „Cactus”, powstały po eksplozji o sile 18 kiloton, wypełniono ogromną masą radioaktywnych odpadów i przykryto kopułą o średnicy 115 metrów. Miała być rozwiązaniem tymczasowym, ale od prawie 50 lat pozostaje jedyną barierą oddzielającą ponad 120 tysięcy ton toksycznego materiału – w tym zabójczego plutonu-239 – od ekosystemu Pacyfiku. Sarkofag zaczął się sypać – trudno oczekiwać innego obrotu sprawy po pół wieku prowizorki. Pękający beton i porowate fundamenty Ivana Nikolic-Hughes z Columbia University oraz inni badacze podczas pobierania próbek zauważyli wyraźne pęknięcia w sarkofagu. Jednak to, co dzieje się pod betonową kopułą, budzi jeszcze większe obawy. Cała konstrukcja została zbudowana na porowatej glebie, powstałej z osadów koralowych. Jej wnętrza nie wyłożono żadną izolacją. W rezultacie woda morska przenika do środka, wypłukując radioaktywne substancje do wód gruntowych i laguny. Choć morski ekspert Ken Buesseler uspokaja, że wycieki są póki co niewielkie, to przyznaje że integralność obiektu pozostawia wiele do życzenia. Skażenie wokół wyspy Runit już teraz jest miejscami wyższe niż to odnotowane w okolicach Czarnobyla. Klimatyczne „oblężenie” sarkofagu Zmiana klimatu i związany z nią wzrost poziomu mórz to główne powody do niepokoju, bo większość powierzchni wyspy Runit znajduje się zaledwie dwa metry nad poziomem oceanu. Raport Departamentu Energii USA z 2024 roku wskazuje jednoznacznie, że sztormy i stopniowe podnoszenie się wód mogą w końcu doprowadzić do niekontrolowanego uwolnienia radioaktywnych odpadów w całym atolu. Naukowcy przewidują, że do 2100 roku poziom wód wzrośnie o około jeden metr. W praktyce oznaczałoby to regularne podtapianie pękającej kopuły i wymywanie plutonu-239, którego toksyczność utrzymuje się przez dziesiątki tysięcy lat. Huragany, cyklony i wysokie fale mogą w każdej chwili uszkodzić osłabioną strukturę i spowodować katastrofę ekologiczną o trudnych do przewidzenia skutkach dla ekosystemu Pacyfiku. Testy, skażenie i przesiedlenia Sytuacja na Wyspach Marshalla ma jeszcze inny wymiar. ONZ oraz lokalni aktywiści, tacy jak Hart Rapaport, apelują do Stanów Zjednoczonych o wzięcie pełnej odpowiedzialności za radioaktywne odpady. Mieszkańcy Republiki Wysp Marshalla byli zmuszani do przesiedleń z powodu testów nuklearnych, a potem skażenia. Dla lokalnych społeczności, które korzystają z zasobów laguny oddalonej o zaledwie 30 kilometrów od sarkofagu, każda kolejna rysa na betonie to bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
Gdyby nie Pearl Harbor, II wojna światowa mogłaby potoczyć się inaczej. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała amerykańską bazę na Hawajach. To był początek wojny dla Amerykanów.
W tym artykule: Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Kulisy ataku na Pearl Harbor Początek II wojny światowej dla USA Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Pearl Harbor obecnie Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor to znaczące wydarzenie w historii najnowszej, szczególnie w związku z przebiegiem II wojny światowej. 7 grudnia 1941 roku Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przeprowadziła niespodziewany atak wojskowy na bazę morską Stanów Zjednoczonych w Pearl Harbor na Hawajach. Atak trwał około dwóch godzin i został przeprowadzony przy użyciu samolotów. Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Pearl Harbor znajduje się na wyspie Oahu w stanie Hawaje w USA. Leży niedaleko stolicy – Honolulu. Aby się tam dostać, najpierw należy polecieć na międzynarodowe lotnisko w Honolulu (HNL). To główny port lotniczy obsługujący wyspę Oahu. Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Atak na Pearl Harbor był skrupulatnie zaplanowaną i przeprowadzoną operacją wojskową Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii. Doszło do niego wczesnym rankiem 7 grudnia 1941 roku. Atak był całkowitym zaskoczeniem dla Stanów Zjednoczonych. Japońskie lotniskowce zbliżały się do hawajskiej wyspy Oahu przy zachowaniu ścisłej ciszy radiowej. Dzieje się tak, kiedy nadajniki radiowe, stacjonarne i ruchome, na danym obszarze przestają wysyłać sygnał. To właśnie element zaskoczenia był kluczowy dla powodzenia operacji. Atak powietrzny obejmował dwie fale samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala, wysłana około 7:48, była wycelowana w obiekty wojskowe, lotniska i pancerniki zakotwiczone w Pearl Harbor. Niedługo potem nadeszła druga fala, kontynuująca nalot. Atak spowodował znaczne szkody dla Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych. Szczególnie dotkliwą stratą było zniszczenie pancerników, w tym USS Arizona i USS Oklahoma. Japończycy zdecydowali się na atak, ponieważ chcieli sparaliżowania amerykańskiej Floty Pacyfiku, aby uniemożliwić jej zakłócanie japońskich operacji wojskowych w Azji Południowo-Wschodniej. Siły amerykańskie podjęły odważną, ale ostatecznie nieskuteczną obronę. Reakcja wojsk USA była zbyt chaotyczna wobec niespodziewanego i przytłaczającego charakteru ataku Japończyków. Warto dodać, że celem samolotów nie były wyłącznie obiekty wojskowe. Ostrzeliwano także obszary cywilne, w tym miasto Honolulu. Atak trwał około dwóch godzin. Około godziny 9:45 druga fala nalotu zakończyła swoją misję, a siły japońskie zaczęły się wycofywać. Kulisy ataku na Pearl Harbor W 1940 r. Japonia podpisała pakt z III Rzeszą i Włochami, oficjalnie angażując się w działania wojenne. W tym samym roku dowództwo kraju, na czele z admirałem Isoroku Yamamoto, zaczęło opracowywać plan ataku na Pearl Harbor. Inspiracją miał być brytyjski atak samolotów torpedowych na Tarent na bazę włoskiej marynarki wojennej, przeprowadzony w listopadzie. Miesiąc później Yamamoto przedstawił swój plan szefostwu. W kolejnych miesiącach dopracowywano szczegóły oraz przeprowadzano manewry, które miały przygotować japońskich pilotów. Pojawiły się dwa ważne problemy, które mogły zaważyć o niepowodzeniu nalotu. Pierwszy polegał na tym, jak zrzucić torpedy na płytkich wodach bazy, aby nie ugrzęzły na dnie. W tym celu Japończycy zamówili torpedy typu brytyjskiego, które były mniejsze japońskich oraz zamontowano na nich drewniane stabilizatory. Drugim problemem było ukrycie tak dużej liczby lotniskowców, które miały wypłynąć w stronę Stanów Zjednoczonych. Cesarscy decydenci stwierdzili, że flota skieruje się w stronę Hawajów północną częścią Oceanu Spokojnego, która była rzadko uczęszczana. Głównie ze względu na warunki pogodowe. Bitwa o Los Angeles. Czy w 1942 roku nad Kalifornią przelecieli Obcy? W 1942 roku Los Angeles stało się miejscem jednego z najbardziej tajemniczych wydarzeń II wojny światowej. Wielu sądzi, że tego dnia zachodnie wybrzeże USA nawiedziło UFO. Początek II wojny światowej dla USA Atak na Pearl Harbor wciągnął Stany Zjednoczone w II wojnę światową. Następnego dnia, 8 grudnia 1941 roku.prezydent Franklin D. Roosevelt i Kongres USA wypowiedzieli wojnę Japonii. Chociaż atak na Pearl Harbor był dla Amerykanów zaskoczeniem, to ryzyko wojny Stanów Zjednoczonych z Japonią narastało od wielu lat, jeśli nie dekad. USA były mocno zaniepokojone imperialnymi zakusami Kraju Kwitnącej Wiśni, które w latach 30 doprowadziły do ekspansji poza granice kraju i wypowiedzenia wojny Chinom w 1937 roku. W odpowiedzi amerykański rząd nałożył szereg sankcji i embarg, które miały uderzyć w japońską gospodarkę. Amerykanie chcieli dać sygnał Cesarstwu, aby pohamowało swoją agresywną politykę. Miało to skutek całkowicie odwrotny. Obydwa państwa nie chciały ustąpić, a widmo wojny stawało się coraz bardziej wyraźne. Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Atak na Pearl Harbor spowodował znaczne straty w ludziach w Stanach Zjednoczonych. Oto przybliżone liczby ofiar: Personel wojskowy: zginęło około 2335 żołnierzy, w tym 2008 członków Marynarki Wojennej, 109 żołnierzy piechoty morskiej i 218 żołnierzy armii. Cywile: były też ofiary cywilne. W ataku zginęło około 68 cywilów, a kolejnych 35 zostało rannych. Straty japońskie: straty Japonii były minimalne w porównaniu ze stratami Stanów Zjednoczonych. Potwierdzono, że zginęło tylko 55 japońskich pracowników, a jeden został schwytany. W sumie w ataku na Pearl Harbor zginęło około 2403 Amerykanów, a około 1178 innych zostało rannych. Pearl Harbor obecnie Dziś Pearl Harbor jest miejscem pamięci odwiedzanym przez gości z całego świata. Główną atrakcją Pearl Harbor jest pomnik USS Arizona, który obejmuje zatopiony pancernik. Odwiedzający mogą również zwiedzić inne miejsca historyczne i muzea na terenie kompleksu Pearl Harbor, w tym Muzeum i Park Okrętów Podwodnych USS Bowfin, Pomnik Pancernika USS Missouri oraz Muzeum Lotnictwa Pacyfiku Pearl Harbor. Ze względu dużą liczbę odwiedzających, wskazane jest zaplanowanie wizyty z wyprzedzeniem. Szczególnie jeśli interesują nas wycieczki z przewodnikiem. Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor wywarł głęboki wpływ na amerykańskie społeczeństwo. Wiązało się to między innymi z pobudzeniem opinii publicznej do poparcia wysiłków wojennych i doprowadziło do znacznej mobilizacji zasobów dla aliantów. Pearl Harbor do dziś uchodzi za symbol zarówno charakteru ataków militarnych, jak i odporności i determinacji narodów w czasach konfliktu. Wydarzenia z 7 grudnia 1941 roku na zawsze zapisały się w historii USA. Ich dziedzictwo wykracza daleko poza podręczniki i filmy dokumentalne. Z biegiem lat Pearl Harbor stało się potężnym symbolem w kulturze popularnej. Jedno z najbardziej kultowych przedstawień ataku to film w reżyserii Michaela Baya. W „Pearl Harbor” z 2001 r. główne role zagrali między innymi Ben Affleck, Josh Hartnett i Kate Beckinsale Co prawda obraz spotkał się z krytyką ze względu na romantyczny wątek poboczny i elementy fabularyzowane, jednak niezaprzeczalnie zwrócił uwagę na odwagę i poświęcenie tych, którzy przeżyli atak. Muzycy również inspirowali się wydarzeniami w Pearl Harbor. Utwory „Remember the Alamo” Johnny’ego Casha i „Pearly Gates” Neila Younga składały hołd odwadze tych, którzy walczyli i zginęli tego pamiętnego dnia.
Naukowcy po raz pierwszy znaleźli w morzu rzadkiego wieloryba... i strzelili do niego z kuszy. Dlaczego?
Po latach poszukiwań – udało się. Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali w morzu żywego dziobowala miłorzębozębnego: rzadkiego walenia, który do tej pory owiany był tajemnicą. Jeśli przykuliśmy waszą uwagę kuszą, to bez obaw – waleniowi nic się nie stało, a „ostrzeliwanie” to standardowy proces.
Pierwszy raz w historii udało się zaobserwować żywy gatunek wieloryba z rodziny wali dziobogłowych, który do tej pory znaliśmy jedynie za sprawą martwych osobników wyrzucanych na brzeg morza. Temu nieuchwytnemu ssakowi udało się nawet pobrać DNA… za pomocą kuszy. Tajemnicze ssaki ukryte pod powierzchnią wody Dziobowal miłorzebozębny przez dekady owiany był całkowitą tajemnicą. Gdyby nie martwe osobniki wyrzucane przez morze na brzeg nie wiedzielibyśmy tak naprawdę o jego istnieniu. Brakowało potwierdzonych obserwacji tych wielorybów na otwartym morzu. I to mimo tego, że należy on do rodziny wali dziobogłowych – drugiej co do liczby gatunków i zarazem najsłabiej poznanej wśród dużych ssaków żyjących na Ziemi. Przełom w poszukiwaniu dziobowala nastąpił w kilka lat temu, kiedy zespół naukowców prowadzących badania u zachodnich wybrzeży Meksyku zarejestrował wyjątkowe sygnały echolokacyjne. Przypisano je tajemniczemu gatunkowi, jednak brakowało dowodów. W 2020 roku zaczęto poszukiwania. Rzadkie spotkanie na otwartym morzu Badacze korzystali z zaawansowanych podwodnych mikrofonów (hydrofonów) i długo próbowali namierzyć źródło nietypowego dźwięku. W 2024 roku impuls echolokacyjny doprowadził ich do pojedynczego osobnika, który w istocie okazał się być wielorybem dziobogłowym. W ciągu kilku dni udało się dotrzeć do niewielkiego stada, w którym znajdował się m.in. dorosły samiec pokryty wojennymi bliznami i dorosła samica z młodym. Gatunki wielorybów dziobogłowych bywają jednak trudne do rozróżnienia, więc sama obserwacja wielorybów nie wystarcza do identyfikacji. I tutaj w tej historii pojawia się kusza. Naukowcy strzelili do wieloryba z kuszy Zespół mógł potwierdzić swoje obserwacje dopiero po pobraniu próbki DNA. W tym celu badacze strzelili do niego ze specjalnej kuszy – wszystko po to, by pobrać jego tkankę i nie niepokoić zwierzęcia zbytnim zbliżeniem się czy „łapanką”. Gruba skóra ssaka sprawiła jednak, że nie ma się o co martwić. Zwierzę ma się dobrze, a „wyciągnięto” z niego jedynie skrawek tłuszczu o wielkości gumki od ołówka. Okazało się, że w istocie jest to nieuchwytny wcześniej dziobowal miłorzębozębny. Swoje odkrycia naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Marine Mammal Science”. Jaki jest nowy wieloryb? Dziobowale miłorzębozębne zawdzięczają swoją nazwę parze zębów, które kształtem przypominają charakterystyczne, wachlarzowate liście miłorzębu: drzewa pochodzącego z Chin. Są one w większości schowane w dziąsłach i szczęce, a na zewnątrz widoczne są jedynie ich końcówki. Samice nie mają kłów, które służą samcom nie do przeżuwania, a do toczenia brutalnych walk o terytorium. Stąd blizny na ciałach waleni. Dziobowale żywią się kałamarnicami i rybami, które „wysysają” ze składników odżywczych, więc zęby stają się jedynie bronią. Robert Pitman, współautor badania, nie kryje nadziei, że dokonane przez naukowców odkrycie pozwoli zidentyfikować wkrótce kolejne gatunki waleni, które nadal nie zostały zaobserwowane i ukrywają się w głębinach. To z ekscytujące, że na Ziemi wciąż żyją organizmy ważące ponad tonę, o których nic nie wiemy. Źródło: Marine Mammal Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To ostatnia monarchia Polinezji. Wyspiarska monarchia przez lata opierała się kolonizacji
Tonga jest ostatnią monarchią Polinezji, która oparła się fali kolonializmu i z dumą pielęgnuje swoją tożsamość. To jedyny kraj w regionie Pacyfiku i jedno z nielicznych pozaeuropejskich państw, które nigdy nie utraciło swojej suwerenności na rzecz obcego mocarstwa. Poniżej przybliżamy historię tego fascynującego miejsca i wymieniamy jego główne atrakcje.
Spis treści: Królestwo w sercu Polinezji Królestwo, które oparło się kolonizacji Skarby Królestwa Tonga Wspaniałe atole koralowe, aktywne wulkany, dzikie plaże i dziewicze lasy deszczowe – tak w skrócie przedstawia się niesamowity krajobraz archipelagu Tonga. Należy jednak podkreślić, że mówimy tu o czymś więcej niż tylko o tropikalnym raju. To jedno z nielicznych miejsc na Pacyfiku, gdzie zachowała się autentyczna kultura polinezyjska. Królestwo w sercu Polinezji Królestwo Tonga jest zlokalizowane na południowym Pacyfiku, w samym sercu Polinezji. Znajduje się w jednej trzeciej drogi między Nową Zelandią a Hawajami, na południe od Samoa i na wschód od Fidżi. Archipelag składa się ze 171 wysp (z których zaledwie 36 jest zamieszkanych), rozciągniętych wzdłuż linii północ-południe na długości 800 kilometrów. Dzielą się one na trzy główne grupy: Tongatapu na południu, gdzie znajduje się stolica Nukuʻalofa, centralną grupę Haʻapai, północną Vavaʻu. Wyspy Tonga to w większości niskie koralowe atole. Tylko nieliczne są pochodzenia wulkanicznego. Łączna powierzchnia lądowa kraju jest niewielka i wynosi zaledwie 747 kilometrów kwadratowych. Dwie pory roku W obszarze archipelagu panuje klimat podrównikowy wilgotny z dwiema głównymi porami roku. Ciepły i deszczowy sezon, trwający od listopada do kwietnia, charakteryzuje się wysoką wilgotnością i ryzykiem wystąpienia cyklonów tropikalnych. Z kolei okres od maja do października jest chłodniejszy, suchszy i stanowi najlepszy czas na wizytę. Średnie temperatury wahają się od 25 stopni Celsjusza w lipcu, do 30 stopni Celsjusza w styczniu. Bioróżnorodność Bioróżnorodność Tonga obejmuje unikatowe gatunki, takie jak rudawka wielka, która jest największym nietoperzem na świecie, a także niezwykle bogatą faunę morską, która wraz z żyzną glebą stanowi główne zasoby naturalne kraju. Należy jednak podkreślić, że ten delikatny ekosystem stoi w obliczu poważnych wyzwań, takich jak postępujące wylesianie pod uprawy, niszczenie raf koralowych i zagrożenie dla populacji żółwi morskich. Królestwo, które oparło się kolonizacji Pierwsi osadnicy przybyli na wyspy Tonga około 3000 lat temu. Byli to przedstawiciele ludu Lapita, mistrzowie nawigacji, którzy przynieśli ze sobą charakterystyczną, bogato zdobioną ceramikę. Tonga, obok Samoa, stała się kolebką kultury polinezyjskiej i bramą, przez którą rozprzestrzeniła się na cały Pacyfik. Około 950 roku n.e. na tych fundamentach zaczęła wyrastać potęga morska, której początek dał ʻAhoʻeitu, pierwszy władca z dynastii Tuʻi Tonga. W ciągu następnych stuleci, jego następcy stworzyli rozległe imperium, które w szczytowym okresie (trwającym od ok. 1200 do ok. 1500 roku n.e.) rozciągało swoje wpływy od Fidżi i Samoa, aż po Niue i odległe zakątki Mikronezji. Jego siła opierała się na imperialnej flocie wielkich, dwukadłubowych łodzi wojennych zwanych kalia, zdolnych pomieścić do 100 wojowników i pokonywać ogromne odległości. Ze swojej stolicy w Muʻa na Tongatapu, władcy Tuʻi Tonga rządzili siecią podległych wysp, od których co roku zbierali trybut. Polityczna adaptacja Wewnętrzne konflikty i zamachy na tyranicznych władców zmusiły tongijskie elity do reformy systemu politycznego. Władza została podzielona. Sakralna, boska rola pozostała przy dynastii Tuʻi Tonga, natomiast świeckie, codzienne rządy przekazano nowym dynastiom – Tuʻi Haʻatakalaua (ok. 1470 r.) i później Tuʻi Kanokupolu (ok. 1600 r.). Ta wczesna zdolność do adaptacji politycznej, choć osłabiła centralną władzę, pozwoliła systemowi przetrwać. Spotkanie dwóch światów Pierwsze spotkanie z Europejczykami nastąpiło w 1616 roku, gdy do Królestwa Tonga dotarli holenderscy nawigatorzy. Prawdziwy kontakt ze światem Zachodu nastąpił jednak dopiero w XVIII wieku, gdy przybył tam kapitan James Cook. Jego szczegółowe zapiski i mapy stały się bezcennym źródłem wiedzy o życiu w Tonga przed nadejściem chrześcijaństwa. Zjednoczenie pod rządami Tupou I Kontakt z Europą i napływ nowej broni pogłębiły wewnętrzne podziały, prowadząc do okresu wyniszczających wojen domowych (1799–1852). Z chaosu wyłonił się jeden z najwybitniejszych przywódców w historii Pacyfiku – Tāufaʻāhau. Dzięki zręcznym manewrom politycznym, strategicznym sojuszom i sile militarnej zdołał zjednoczyć podzielone wyspy w jedno państwo. Kluczowym momentem było przyjęcie chrześcijaństwa w 1831 roku. Nowa religia stała się potężnym narzędziem ideologicznym, które pomogło scalić zwaśnione frakcje pod jednym sztandarem. W 1845 roku Tāufaʻāhau przyjął imię Jerzy i został koronowany na pierwszego króla zjednoczonego Tonga jako Jerzy Tupou I. Podczas swojego długiego, niemal 50-letniego panowania, przekształcił królestwo w nowoczesne państwo. Nie odrzucił wpływów europejskich, lecz mądrze je zaadaptował, wprowadzając w 1875 roku nowoczesną konstytucję, kodeks prawny i sprawną administrację. Te reformy stały się fundamentem suwerenności Tonga i pozwoliły królestwu uniknąć losu innych, skolonizowanych wysp Pacyfiku. Protektorat i droga do pełnej niepodległości Pod koniec XIX wieku rosnące apetyty kolonialne stanowiły poważne zagrożenie dla niepodległości Tonga. W 1900 roku król Jerzy Tupou II podjął strategiczną decyzję i podpisał Traktat o Przyjaźni z Wielką Brytanią, czyniąc swoje królestwo brytyjskim protektoratem. Nie była to kapitulacja, a pragmatyczny sojusz. Tonga zachowała swoją monarchię i pełną autonomię w sprawach wewnętrznych, oddając Brytyjczykom jedynie kontrolę nad polityką zagraniczną i finansami. Ten kompromis uratował królestwo przed bezpośrednią aneksją i pozwolił przetrwać jako jedyne suwerenne państwo w regionie. Podczas długiego i stabilnego panowania królowej Sālote Tupou III (1918–1965), Tonga stopniowo przygotowywała się do odzyskania pełni praw. Ostatecznie, 4 czerwca 1970 roku, status protektoratu został zniesiony, a Królestwo Tonga stało się w pełni niepodległym państwem w ramach Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Współczesna historia kraju to dalsza ewolucja – rozwój ruchu prodemokratycznego, reformy polityczne ograniczające absolutną władzę monarchy oraz stawianie czoła nowym wyzwaniom, takim jak zamieszki w stolicy w 2006 roku czy katastrofalna erupcja wulkanu w 2022 roku. Skarby Królestwa Tonga Tonga oferuje podróżnikom unikatowe połączenie dziewiczej przyrody i monumentalnych zabytków starożytnej cywilizacji. Cuda natury Największą przyrodniczą atrakcją Tonga, która przyciąga turystów z całego świata, jest możliwość pływania z humbakami. Każdego roku, od czerwca do października, te majestatyczne ssaki przybywają z Antarktydy na ciepłe i spokojne wody Tonga, aby rodzić i wychowywać swoje młode. Tonga jest jednym z niewielu miejsc na świecie, gdzie można (pod ścisłym nadzorem i z poszanowaniem dla zwierząt) zanurzyć się w wodzie i doświadczyć bliskiego spotkania z tymi łagodnymi olbrzymami. Główne ośrodki obserwacji humbaków znajdują się na wyspach Vavaʻu, Haʻapai i ʻEua. Tamtejsza przyroda zachwyca również na lądzie. Na wschodnim wybrzeżu Tongatapuukryta znajduje się jaskinia ʻAnahulu, system wapiennych grot pełnych stalaktytów i stalagmitów. Jej największym skarbem jest krystalicznie czysty, słodkowodny basen. Archipelag słynie również z rajskich plaż, takich jak otoczona rafą koralową Haʻatafu na Tongatapu, idealna do snorkelingu i surfingu, czy niemal bezludne plaże na wyspach grupy Ha'apai. Unikatowe ekosystemy królestwa chronione są w ramach systemu parków narodowych i rezerwatów. Dziedzictwo królów W stolicy, Nukuʻalofa, serce królestwa bije wokół Pałacu Królewskiego, eleganckiej drewnianej rezydencji w stylu wiktoriańskim z 1864 roku, która do dziś służy rodzinie królewskiej. Niedaleko znajdują się Malaʻekula, czyli królewskie grobowce, gdzie spoczywają monarchowie z obecnej dynastii Tupou. Prawdziwe skarby archeologiczne kryje jednak starożytna stolica Muʻa na wschodzie Tongatapu. To właśnie tam znajdują się monumentalne Langi, tarasowe grobowce starożytnych, boskich królów z dynastii Tuʻi Tonga, zbudowane z potężnych, precyzyjnie obrobionych bloków koralowych. Nieopodal wznosi się najbardziej ikoniczny zabytek Tonga – trylit Haʻamonga ʻa Maui, a obok niego Maka Faʻakinanga, kamienny blok uważany za tron, z którego król Tuʻitātui miał sprawować rządy. Historię nowożytną upamiętnia skromny monument we wiosce Pelehake, oznaczający miejsce lądowania kapitana Cooka w 1777 roku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wędkarze z epoki kamienia. Dzięki nowoczesnej technologii odkryto pradawne praktyki rybołówstwa
Naukowcy zidentyfikowali gatunki ryb z neolitu dzięki analizie kolagenu zachowanego w ich kościach. Nowatorska metoda spektrometrii masowej pozwoliła odtworzyć, jakie zwierzęta poławiano na otwartym oceanie wśród wysp Mikronezji.
Rozwój rybołówstwa, tak jak i łowiectwa, czy rolnictwa, miał znaczący wpływ na rozwój niemal wszystkich kultur i cywilizacji, ale także samego człowieka. Wędkarstwo wymagało planowania, obserwacji środowiska i cierpliwości, co zwiększało umiejętności poznawcze, a także uczyło współpracy w społeczeństwie. Z kolei coraz powszechniejszy połów ryb wpływał na tendencję do stałego osiedlania się ludzi wzdłuż rzek, jezior, a także wybrzeży mórz i oceanów. Nietypowe badania starożytnych gatunków ryb Właśnie dlatego odkrycia dotyczące pradawnych praktyk łowienia zwierząt morskich pozwalają nam lepiej zrozumieć ewolucję różnych społeczności. Na łamach czasopisma „Journal of Archeological Science” ukazało się właśnie nowe badanie, które opisuje analizę materiału biologicznego starożytnych ryb metodą spektrometrii masowej. Dzięki tej technice badaczom udało się odkryć zupełnie nowe gatunki ryb, na które polowali ludzie kilka tysięcy lat temu. „Połów szybko poruszających się drapieżników morskich, takich jak rekiny i makrelowate, odegrał kluczową rolę w przetrwaniu człowieka i ewolucji kulturowej, a zaawansowane techniki połowowe pojawiły się wraz z morską ekspansją populacji neolitycznych na Pacyfiku” – napisali w badaniu autorzy. Naukowcy rzucają światło na praktyki połowu ryb w okresie neolitu Uczeni podkreślają jednak, że dotychczas pojawiały się trudności w identyfikacji ich szczątków. Nowe dowody archeologiczne wskazują, że mieszkańcy wysp Pacyfiku z późnej epoki kamienia łowili ryby zarówno przybrzeżnie, jak i na wodach otwartych. Naukowcy przebadali 131 szczątków. Precyzyjnie zidentyfikowali trzy gatunki tuńczyka i pięć gatunków rekina na wyspie Fais. To ląd położony najbliżej głębi Challengera. Dzieli ją od niej około 290 km. Należy do Mikronezji i stanowi część stanu Yap. Badania wykazały, że polowanie na szybko poruszające się drapieżniki morskie, takie jak rekiny i makrelowate, odegrało ważną rolę w przetrwaniu i rozwoju kultur wczesnych mieszkańców wysp Pacyfiku. Dotychczas uważano jednak, że ludzie ci poławiali tylko ryby, które dało się złapać blisko brzegu. Dokładność niemal stuprocentowa Większość próbek, które zebrano, rozpuszczono w kwasie, aby rozłożyć białka na peptydy. Kilka próbek kości polerowano papierem ściernym, aby wyekstrahować czysty kolagen. Następnie wszystkie te materiały biologiczne analizowano za pomocą spektrometrii mas, uzyskując unikatowe „odciski” kolagenu, które porównano ze współczesnymi próbkami. To właśnie ta metoda umożliwiła naukowcom identyfikację z niemal 100% skutecznością gatunki. Spośród 77 próbek makrelowatych ryb, 75 to tuńczyk bonito, a pozostałe dwie to tuńczyk żółtopłetwy i solandra. Natomiast szczątki rekina charakteryzowały się większą różnorodnością. – Chociaż baza danych do porównania była niekompletna, co uniemożliwiło precyzyjną identyfikację, spośród 50 próbek, 20 było blisko spokrewnionych z żarłaczem jedwabistym, 11 z żarłaczem galapagoskim, 17 z żarłaczem srebrnopłetwym, a jedna z żarłaczem białopłetwym – donoszą badacze. Naukowcy twierdzą, że ich badania pogłębiają naszą wiedzę o starożytnych praktykach rybackich, ale jednocześnie wskazują na potrzebę rozszerzenia badań, by uzupełnić braki w identyfikacji gatunków oraz danych ekologicznych. Źródło: Journal of Archaeological Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Odkryj Tonga: wyspy, monarchię i przyrodę południowego Pacyfiku
Tonga to nie tylko archipelag 170 wysp, lecz także przykład niezwykłej ciągłości monarchii i kultury Polinezji. Królestwo wyróżnia się klimatem tropikalnym, bogatą fauną, w tym największymi nietoperzami świata, i niezwykłą wulkaniczną aktywnością, jak w przypadku Hunga Tonga, której erupcje wpływają na cały region. To państwo, które łączy tradycję z nowoczesnością, przyciągając uwagę badaczy i podróżników.
Spis treści: Krótki rys historyczny Tongijskie symbole narodowe Monarchia w praktyce – równowaga władzy i tradycji Klimat, roślinność i zwierzęta Wulkaniczna aktywność Tonga: przypadek Hunga Tonga Królestwo Tonga to państwo leżące na archipelagu około 170 wysp położonych w południowej części Oceanu Spokojnego, mniej więcej w jednej trzeciej drogi pomiędzy Nową Zelandią a Hawajami. Wyspy układają się w pas biegnący z północy na południe i dzielą na trzy główne grupy: Tongatapu, Haʻapai i Vavaʻu. Różnią się one genezą i krajobrazem – część z nich ma charakter koralowy i są stosunkowo płaskie, inne natomiast powstały w wyniku aktywności wulkanicznej, co nadało im bardziej zróżnicowaną rzeźbę terenu. Najwyższy szczyt archipelagu to wulkan Kao, osiąga ponad tysiąc metrów n.p.m. Krótki rys historyczny Historia wysp sięga ponad trzech tysięcy lat, kiedy osiedliła się tu ludność kultury Lapita. Z czasem rozwinęło się potężne imperium Tuʻi Tonga, które od X do XV wieku dominowało w dużej części zachodniej Polinezji. Wpływy polityczne i kulturowe Tongi obejmowały wtedy obszary sięgające Fidżi, Samoa i Tokelau. Przełom nastąpił w XIX wieku, kiedy to król George Tupou I zjednoczył wyspy i ustanowił nowoczesne królestwo Tonga. Wprowadził konstytucję, uregulował prawo i przyjął chrześcijaństwo, które stało się fundamentem tożsamości narodowej. Aby uchronić się przed kolonialnymi zakusami mocarstw, Tonga zdecydowało się w 1900 roku przyjąć status brytyjskiego protektoratu. Rozwiązanie to pozwoliło zachować niezależność wewnętrzną i ciągłość monarchii, jednak polityka zagraniczna przeszła w ręce Wielkiej Brytanii. W 1970 roku Tonga odzyskała pełną suwerenność, wstępując jednocześnie do Wspólnoty Narodów. Od tej pory archipelag rozwija się jako jedno z niewielu państw regionu, które nigdy nie zostało skolonizowane w pełnym znaczeniu tego słowa. Czyni to Tongę unikatowym przykładem zachowania tradycji i nieprzerwanej ciągłości władzy królewskiej w świecie Pacyfiku. Tongijskie symbole narodowe Tożsamość narodowa Tongi znajduje odzwierciedlenie w jej symbolach państwowych. Flaga ma barwę czerwoną z białym kantonem i czerwonym krzyżem, symbolizującym chrześcijaństwo. Herb królestwa przedstawia koronę, krzyż, gołębicę i inne elementy odnoszące się zarówno do religii, jak i monarchii. Hymn narodowy, podobnie jak flaga i herb, mocno podkreśla duchowe dziedzictwo wysp. Stolicą Tongi jest od 1845 roku Nukuʻalofa, miasto położone na największej wyspie, Tongatapu. Zamieszkuje ją ponad 20 tysięcy osób, czyli około jedna czwarta populacji kraju. To właśnie tu koncentruje się życie polityczne, gospodarcze i społeczne całego kraju – zlokalizowany jest tu pałac królewski, wszystkie budynki rządowe oraz siedziba kościoła narodowego Tonga. Miasto jest stosunkowo młode, pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 1795 roku. Monarchia w praktyce – równowaga władzy i tradycji Tonga jest monarchią konstytucyjną, której podstawy prawne sięgają końca XIX wieku. Król pozostaje centralną postacią systemu politycznego, choć w ostatnich dekadach część jego władzy została przekazana parlamentowi i rządowi. Proces demokratyzacji rozpoczął się na poważnie na początku XXI wieku, kiedy król George Tupou V zdecydował się ograniczyć swoje prerogatywy, pozostawiając więcej przestrzeni dla przedstawicieli wybieranych przez obywateli. Obecnie na tronie zasiada król Tupou VI. Choć system polityczny staje się coraz bardziej demokratyczny, monarchia zachowuje ogromny prestiż i poparcie społeczne. Tradycja, historia i religia sprawiają, że instytucja króla pozostaje fundamentem tożsamości narodowej. Królestwo Tonga jest zatem przykładem państwa, w którym równowaga między dziedzictwem a nowoczesnością znajduje odzwierciedlenie w życiu publicznym. Klimat, roślinność i zwierzęta Tonga znajduje się w strefie klimatu tropikalnego, kształtowanego przez pasaty. Wyróżnia się tu porę ciepłą i wilgotną, trwającą od grudnia do kwietnia, oraz porę chłodniejszą i suchszą, przypadającą na maj–listopad. Średnie temperatury wynoszą od 23 do 27°C, a opady deszczu bywają obfite – szczególnie na północy archipelagu. Charakterystycznym zjawiskiem klimatycznym są cyklony tropikalne, które regularnie nawiedzają region w porze letniej, powodując szkody w infrastrukturze i rolnictwie. Roślinność Tongi jest zróżnicowana. Występują tu zarówno wilgotne lasy tropikalne, jak i obszary zdominowane przez rośliny przybrzeżne. Flora wysp, z bogactwem palm, pandanusów i innych roślin tropikalnych, od wieków wspierała lokalną społeczność, dostarczając materiałów do budowy, żywności i surowców użytkowych. Archipelag jest domem dla wielu endemicznych gatunków zwierząt, w tym unikatowych ptaków. Charakterystycznym elementem fauny są rudawki, czyli największe nietoperze na świecie, które pełnią ważną rolę ekologiczną i kulturową. Wulkaniczna aktywność Tonga: przypadek Hunga Tonga <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-erupcja-wulkanu-tonga-byla-tak-gwaltowna-czego-mamy-spodziewac-sie-w-przyszlosci-fot-maxar-via-getty-images-c6d08a5.jpeg" width="938" height="618" alt="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" title="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" /> Hunga Tonga to nowa wyspa wulkaniczna na Oceanie Spokojnym, położona około 45 km na północny zachód od Nukuʻalofa. Powstała w grudniu 2014 roku w wyniku erupcji podwodnego wulkanu o tej samej nazwie. Wysokość wulkanu sięga około 2 km od dna oceanu, a jego aktywność jest wynikiem subdukcji płyty pacyficznej pod płytę australijską. W styczniu 2022 roku doszło tu do potężnej erupcji, podczas której pojawił się słup pyłu o wysokości 55 kilometrów, a fale tsunami dotarły do odległych wysp Oceanu Spokojnego. Dokładną przyczynę wybuchu wulkanu Tonga badano w kontekście zmian geologicznych i sejsmicznych w regionie. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Cmentarzysko jak z horroru na dnie oceanu. Naukowcy w końcu poznają jego toksyczną tajemnicę
Badanie dna oceanicznego u wybrzeży Los Angeles w 2020 roku ujawniło ogromne wysypisko beczek z DDT i innymi toksycznymi odpadami. Teraz okazuje się, że zanieczyszczenia, które one emitują, uniemożliwiają rozwój życia w tym miejscu.
W 2020 roku badacze z Instytutu Oceanografii Scripps działającego przy Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego odkryli na dnie oceanicznym u wybrzeży Kalifornii co najmniej 25 tysięcy beczek zawierających pestycyd DDT. To dichlorodifenylotrichloroetan, organiczny związek chemiczny z grupy chlorowanych węglowodorów, dawniej powszechnie stosowany jako środek owadobójczy. Jest jednak silnie toksyczny i badania naukowe wykazały, że również rakotwórczy. Cmentarzysko beczek w południowej Kalifornii Odkryte beczki znajdują się na głębokości ok. 900 metrów, na obszarze rozciągającym się od wyspy Catalina aż po wybrzeże Los Angeles. Stany Zjednoczone zakazały stosowania DDT w 1972 roku. W latach 70. na tym właśnie obszarze południowokalifornijskie zakłady przemysłowe stworzyły sobie miejsce zrzutu nielegalnych już toksycznych substancji. Odkrycie tego cmentarzyska pomogło wyjaśnić, dlaczego ślady dichlorodifenylotrichloroetanu wykrywane są u kalifornijskich ssaków morskich. W najnowszym badaniu naukowcy postanowili sprawdzić, jak beczki z toksycznymi substancjami wpływają na tamtejsze morskie środowisko. Zespół pod kierownictwem Johanny Gutleben, mikrobiolożki ze Scripps Institution, opublikował wyniki badań próbek osadów pobranych z okolic pięciu beczek. Trzy z badanych beczek miały wokół siebie białe obwódki przypominające halo (zjawisko optyczne obserwowane w atmosferze, które polega na pojawianiu się świetlistych pierścieni, łuków lub plam wokół Słońca albo Księżyca). Co się znajduje we wnętrzu beczek? Okazało się jednak, że w tym toksycznym środowisku jest więcej niebezpiecznych substancji niż tylko DDT. Wszystkie próbki wykazywały ekstremalnie wysokie pH (ok. 12) i bardzo małą liczbę żyjących tam mikrobów. Badacze doszli do wniosku, że beczki zawierały żrące odpady alkaliczne, które mogą uszkadzać materię organiczną i wypłukiwać duże stężenia potencjalnie toksycznych metali. – Do tej pory poszukiwaliśmy głównie DDT. Nikt wcześniej nie myślał o odpadach alkalicznych i być może będziemy musieli zacząć szukać również innych substancji – powiedziała Gutleben. Ze względu na odkrycie ograniczonych ilości DNA drobnoustrojów w pobliżu beczek naukowcy doszli do wniosku, że zidentyfikowane odpady prawdopodobnie przekształciły część dna morskiego w ekstremalne środowiska, w których większość organizmów żywych nie jest w stanie przetrwać, a życie po prostu się nie rozwija. Z małym wyjątkiem. Badacze odkryli ślady pewnych bakterii z rodzin przystosowanych do środowisk alkalicznych, takich jak głębinowe kominy hydrotermalne i alkaliczne gorące źródła. Naukowcom udało się również wyjaśnić, jak dochodzi do powstawania zjawiska przypominającego halo wokół beczek. Otóż gdy odpady alkaliczne wyciekają z pojemników, reagują z magnezem znajdującym się w wodzie i tworzą pewnego rodzaju mineralną formę wodorotlenku magnezu, czyli brucyt. Minerał ten tworzył swoistą skorupę wokół beczek, a następnie rozpuszczał się i osadzał w postaci białego pyłu. Długoterminowe zanieczyszczenie środowiska oceanicznego Biorąc pod uwagę fakt, że zanieczyszczenia utrzymują się na dnie oceanu od ponad 50 lat, należy je uznać za trwałe, które będą miały stały negatywny wpływ na środowisko. – To szokujące, że po ponad 50 latach nadal widoczne są skutki tego zanieczyszczenia – powiedział Paul Jensen, współautor ze Scripps Institute. Warto przypomnieć, że rocznie do oceanów trafia kilkadziesiąt milionów ton śmieci, z czego ok. 14 milionów ton to plastik. Część syntetycznych odpadów opada na dno morskie. Inne ulegają fragmentacji, tworząc drobiny mikroplastiku, który ma bardzo negatywny wpływ na wodne ekosystemy. Źródło: livescience.com Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Trzej bracia przepłynęli Pacyfik siłą własnych mięśni. Na lądzie poprosili o pizzę i piwo
Ewan, Jamie i Lachlan MacLean ze Szkocji przepłynęli Pacyfik bez wsparcia, bijąc rekord świata. Bracia płynęli na własnoręcznie zbudowanej łodzi wiosłowej i pokonali ponad 14 tysięcy kilometrów: z Peru do Australii.
To najszybszy nieprzerwany rejs bez dodatkowego wsparcia, jaki kiedykolwiek miał miejsce. MacLeanowie pobili rekord Rosjanina Fiodora Koniukowa (162 dni), który samotnie pokonał Pacyfik w 2014 roku. Najszybsza załoga w historii Bracia spędzili na Pacyfiku 139 dni i przepłynęli 14,484 km. z Peru do Australii. Ich niewiarygodny rejs zakończył się 30 sierpnia 2025 w Cairns. Byli pierwszą załogą, która rozpoczęła rejs z Ameryki Południowej. Wyprawę odbyli na łodzi, którą sami zbudowali z włókna węglowego, inspirując się samochodami Formuły 1. Po zejściu na ląd w Cairns żartowali, że najbardziej marzą o pizzy, piwie i spaniu. Starczyło im jednak sił, by zagrać na dudach – narodowym instrumencie Szkocji. Dramatyczne momenty rejsu Rejs, jak podkreślają, był bardzo trudny. Musieli walczyć z chorobą morską, kurczącymi się zapasami jedzenia i tropikalnymi sztormami. W najbardziej dramatycznej sytuacji na całym rejsie, podczas sztormu który trwał 36 godzin, Lachlan został zmyty przez falę za burtę i cudem uratowany przez Ewana. Ich nietypowa łódź – nazwana „Rose Emily” na cześć zmarłej siostry – uważana jest za najszybszą i najlżejszą jednostkę tego typu. Bracia podczas jej budowy współpracowali z legendą oceanicznego wioślarstwa, Markiem Slatsem. Ekstremalne warunki i ograniczone zapasy Rejs bez wsparcia uniemożliwiał postoje na uzupełnienie zapasów, a także przyjęcie jakiejkolwiek pomocy ze strony innych jednostek. Na pokład MacLeanowie zabrali m.in. 75 kg płatków owsianych i 500 kg liofilizowanego jedzenia. Prowiant był wyliczony na 150 dni, ale Lachlan opowiada, że w ostatnich tygodniach zdecydowali się na ścisłe racjonowanie żywności, w razie niespodziewanych opóźnień lub zmiany trasy. Nie tylko sport – charytatywna działalność braci Mordercza podróż miała nie tylko sportowy, ale i charytatywny cel. Bracia chcą przy jej pomocy zebrać milion funtów na pomoc dla Madagaskaru, gdzie tylko 14% mieszkańców gminy Ambohimanarina ma dostęp do czystej wody. Założona przez nich fundacja The Maclean Foundation finansuje budowę studni głębinowych, a tegoroczna wyprawa ma zapewnić dostęp do wody ponad 40 tysiącom ludzi. Zbiórka trwa, ale jej koniec już blisko – póki co braciom udało się zebrać ponad 850 tys. funtów. Nie była to też pierwsza ekstremalna wyprawa McLeodów. W 2020 roku w podobnym sposób przepłynęli Atlantyk w ramach zawodów „Talisker Whisky Atlantic Challenge”. W ciągu 35 dni pokonali prawie 5 tys. km. z Wysp Kanaryjskich na Antiguę. Pobili wtedy trzy rekordy: jako pierwsze w historii trio braci, najmłodsza oraz najszybsza trójka, która przepłynęła ocean. Warto dodać, że – jak sami opisują – wcześniej nie mieli dużego doświadczenia w wiosłowaniu. Po tym sukcesie zdecydowali się na założenie fundacji i rozszerzenie działalności charytatywnej. Źródło: CNN, The Maclean Brothers Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Podróż przez największy i najbardziej zróżnicowany ocean Ziemi
Ocean Spokojny nie zawsze wyglądał tak, jak dziś. Jego dno wciąż się zmienia – każdego roku w wyniku erupcji podwodnych wulkanów powstają nowe wyspy, a inne znikają pod powierzchnią wody. Pacyfik najpewniej kryje w sobie także nieodkryte gatunki, gdyż dotąd zbadaliśmy niewielką część jego głębin. To ocean, który wciąż pisze swoją historię, a my dopiero uczymy się ją czytać.
Spis treści: Powierzchnia i głębokość Oceanu Spokojnego Wyspy Oceanu Spokojnego – mozaika kultur i przyrody Klimat i zjawiska pogodowe Oceanu Spokojnego Życie w Oceanie Spokojnym – ekosystemy i bioróżnorodność Znaczenie Oceanu Spokojnego dla człowieka Ocean Spokojny, znany jest również jako Pacyfik lub Ocean Wielki. Jego nazwa ma swoje źródła w czasach wielkich odkryć geograficznych. W 1520 roku portugalski żeglarz Ferdynand Magellan przepłynął przez cieśninę nazwaną później jego imieniem i wypłynął na rozległy, spokojny wówczas akwen. Zachwycony stosunkowo łagodną pogodą i brakiem gwałtownych sztormów, nazwał go „Mar Pacifico”, co oznacza „morze spokojne”. Z biegiem czasu określenie to utrwaliło się w językach europejskich jako „Pacyfik” lub „Ocean Spokojny”. Alternatywna nazwa, Ocean Wielki, nawiązuje do imponującej powierzchni tego akwenu, który zajmuje niemal jedną trzecią całkowitej powierzchni Ziemi. Warto jednak pamiętać, że „spokojny” charakter jest w dużej mierze umowny. Pacyfik jest areną potężniejszych tajfunów, burz tropikalnych i tsunami. Nazwa nadana przez Magellana oddaje raczej chwilowe wrażenie żeglarza niż rzeczywistą naturę tego oceanu. Powierzchnia i głębokość Oceanu Spokojnego Ocean Spokojny jest absolutnym rekordzistą pod względem wielkości. Zajmuje około 155,6 miliona kilometrów kwadratowych, co stanowi blisko jedną trzecią całej powierzchni Ziemi i prawie połowę powierzchni wszystkich oceanów razem wziętych. Jego rozciągłość od wschodu do zachodu sięga około 19 800 kilometrów, co czyni go nie tylko największym, ale i najbardziej rozległym akwenem na planecie. Średnia głębokość wynosi około 4 280 metrów, ale w najgłębszym punkcie (Rowie Mariańskim) dno znajduje się na poziomie około 10 924 metrów. Można zatem śmiało wysnuć tezę, że również pod względem głębokości Pacyfik bije rekordy. Dno Oceanu Spokojnego jest niezwykle zróżnicowane – obok ogromnych równin abisalnych występują tam podmorskie góry wulkaniczne, grzbiety oceaniczne oraz głębokie rowy tektoniczne. Wiele z tych struktur jest efektem aktywności ognistego pierścienia Pacyfiku – strefy licznych trzęsień ziemi i erupcji wulkanów. Te imponujące rozmiary i zróżnicowana rzeźba dna mają ogromny wpływ na klimat, prądy oceaniczne i życie biologiczne, czyniąc Ocean Spokojny jednym z kluczowych regulatorów systemu klimatycznego naszej planety. Wyspy Oceanu Spokojnego – mozaika kultur i przyrody Na Oceanie Spokojnym znajduje się około 25 tysięcy wysp, tworzących niezwykle różnorodną mozaikę geograficzną, kulturową i przyrodniczą. Sporo z nich określanych jest zbiorczo mianem Oceanii, którą można podzielić na cztery główne regiony: Mikronezję, Melanezję, Polinezję i Nową Zelandię. Wyspy Pacyfiku powstawały w różny sposób – wiele z nich jest pochodzenia wulkanicznego, inne to atole koralowe. Wyspy wulkaniczne, takie jak Hawaje czy Fidżi, cechują się żyzną glebą i bujną roślinnością. Atolowe, jak Bora-Bora czy Kiribati, zachwycają turkusowymi lagunami i białymi plażami. Pod względem przyrodniczym wyspy te stanowią raj dla bioróżnorodności – od unikatowych gatunków ptaków po endemiczne rośliny i rafy koralowe. Wiele z nich jest dziś obszarami chronionymi, ale jednocześnie zagrożonymi przez podnoszenie się poziomu morza i zmiany klimatyczne. Klimat i zjawiska pogodowe Oceanu Spokojnego Ocean Spokojny odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu globalnego klimatu. Jego rozmiary sprawiają, że jest źródłem i moderatorem wielu zjawisk atmosferycznych, które oddziałują nie tylko na kraje położone nad jego brzegami, ale również na odległe rejony świata. Na Pacyfiku dominują pasaty – stałe wiatry wiejące ku równikowi, które mają ogromny wpływ na prądy oceaniczne i pogodę. W rejonach tropikalnych występują także monsuny oraz prądy ciepłe i zimne, takie jak Prąd Japoński czy Prąd Kalifornijski, które determinują warunki klimatyczne na dużych obszarach Azji, Ameryki Północnej i Południowej. Mimo swojej nazwy Ocean Spokojny jest miejscem narodzin potężnych tajfunów, które regularnie uderzają w wyspy Pacyfiku oraz wybrzeża Azji. To akwen o ogromnym znaczeniu meteorologicznym, którego wpływ odczuwalny jest na całym globie. Życie w Oceanie Spokojnym – ekosystemy i bioróżnorodność Ocean Spokojny jest jednym z najbogatszych ekosystemów na Ziemi. Rozciąga się od zimnych wód Arktyki po tropikalne rejony w pobliżu równika, obejmując różnorodne strefy klimatyczne i siedliska. Rafy koralowe Pacyfiku (m.in. Wielka Rafa Koralowa czy rafy Mikronezji) są domem dla tysięcy gatunków ryb, bezkręgowców, roślin morskich i mikroorganizmów. To jedne z najbardziej złożonych ekosystemów na świecie, odgrywające kluczową rolę w produkcji tlenu i ochronie wybrzeży przed erozją. W otwartych wodach żyją wielkie ssaki morskie, takie jak humbaki, orki i płetwale błękitne. Liczne gatunki rekinów, w tym żarłacze białe i młoty, polują w bogatych łowiskach Pacyfiku. Niestety, bioróżnorodność Pacyfiku jest zagrożona przez przełowienie, zanieczyszczenia oraz zmiany klimatyczne. Wiele organizmów, od koralowców po żółwie morskie, znajduje się na listach gatunków zagrożonych, co wymaga intensywnych działań ochronnych. Znaczenie Oceanu Spokojnego dla człowieka Ocean Spokojny ma ogromne znaczenie gospodarcze, kulturowe i strategiczne. Jest kluczowym obszarem handlu międzynarodowego – przez jego wody przebiegają najważniejsze morskie szlaki transportowe łączące Azję z Ameryką Północną, Australią i innymi regionami świata. Pacyfik to także źródło zasobów naturalnych. Bogate łowiska zapewniają ogromne ilości ryb i owoców morza, będących podstawą diety i gospodarki wielu państw regionu. Dno oceanu kryje złoża surowców mineralnych, takich jak mangan, nikiel czy kobalt, a także potencjał energetyczny w postaci fal, pływów i energii geotermalnej z rejonów wulkanicznych. Turystyka w rejonie Oceanu Spokojnego rozwija się dynamicznie – egzotyczne wyspy, rafy koralowe i tropikalne plaże przyciągają miliony turystów rocznie. To także obszar o dużym znaczeniu dla badań naukowych – zarówno w dziedzinie oceanografii, jak i klimatologii czy biologii. Pod względem geopolitycznym Pacyfik jest bardzo ważnym obszarem na mapie świata. Liczne porty, bazy wojskowe i strefy ekonomiczne czynią go jednym z kluczowych obszarów strategicznych XXI wieku. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Odkryto najgłębszy ekosystem świata. W rowach oceanicznych kwitnie życie
Sensacyjne nagranie z chińskiego batyskafu ukazuje kwitnący żywy ekosystem na głębokości prawie 10 kilometrów pod wodami Pacyfiku. To pierwszy naoczny dowód na istnienie licznych kolonii zwierząt na takich głębokościach.
Spis treści: Niezwykły film z głębokości 10 kilometrów Ekosystem jak z innej planety: chemosynteza zamiast fotosyntezy Rowy oceaniczne: najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi Chiński batyskaf Fendouzhe odkrył funkcjonujące najgłębiej na Ziemi kolonie organizmów żywych – zbiorowiska tysięcy wieloszczetów i małży niemal 10 km poniżej poziomu morza. Niezwykły film z głębokości 10 kilometrów W trakcie 23 zanurzeń w zachodnim Oceanie Spokojnym w 2023 roku naukowcy zbadali dno na głębokościach od 2500 do 9533 metrów, badając Rów Kurylsko-Kamczacki oraz Rów Aleucki. W udostępnionych materiałach wideo ukazano gęsto pokrywające dno wieloszczety (do 30 cm długości), skupiska małży o jasnych muszlach, a także inne bezkręgowce – żywo poruszające się wielonogie skorupiaki, delikatne liliowce, ukwiały. View oEmbed on the source website Artykuł opisujący obserwację opublikowany w czasopiśmie „Nature” podkreśla, że jest to bytująca najgłębiej i najrozleglejsza społeczność organizmów żyjących dzięki chemosyntezie. Naukowcy znaleźli dowody na obecność metanu produkowanego przez mikroorganizmy. Wokół ich skupisk gromadziły się większe zwierzęta. Wcześniejsze badania odkrywały na takich głębokościach głównie jednokomórkowe organizmy, a większe zwierzęta rzadko i nie w takich ilościach. W ostatnich latach zdalnie sterowane pojazdy lokalizowały wieloszczety w pobliżu kominów hydrotermalnych dwa kilometry pod dnem morskim. Ekosystem jak z innej planety: chemosynteza zamiast fotosyntezy To ekosystem oparty na chemosyntezie – procesie, w którym mikroorganizmy czerpią energię z substancji chemicznych, takich jak metan, a nie z promieniowania słonecznego i fotosyntezy, jak większość ekosystemów Ziemi. Odkrycie sugeruje, że życie w ekstremalnych warunkach głębinowych może być znacznie bujniejsze niż do tej pory przypuszczano. Odkrycie pojawia się w momencie zaostrzających się międzynarodowych dyskusji na temat głębinowego górnictwa. Chiny, USA i inne kraje wykazują rosnące zainteresowanie wydobyciem cennych minerałów z dna morskiego, jednak naukowcy ostrzegają, że eksploatacja niezbadanego środowiska może zniszczyć delikatne ekosystemy, które dopiero zaczynamy poznawać. Rowy oceaniczne: najbardziej niedostępne miejsca na Ziemi Rowy oceaniczne to głębokie, wąskie zagłębienia w dnie oceanicznym powstające w strefach subdukcji, gdzie jedna płyta tektoniczna wsuwa się pod drugą. Są najgłębszymi miejscami na Ziemi – rekordowy jest Rów Mariański, o dnie położonym niemal 11 kilometrów pod powierzchnią wody. Rowy oceaniczne pozostają jednymi z najbardziej niedostępnych i niezbadanych miejsc na Ziemi. Panują tam ekstremalne warunki: ogromne ciśnienie, ciemność i niska temperatura. Coraz więcej dowodów wskazuje jednak, że mimo to są zamieszkane przez organizmy żywe. Obrazy z chińskiego batyskafu rzucają nowe światło na możliwość istnienia życia w środowiskach pozbawionych tlenu i dostępu do promieni słonecznych, potencjalnie także na innych planetach. Sonda NASA Europa Clipper będzie badać pod tym kątem jeden z księżyców Jowisza – Europę. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Przez niemal 100 dni dryfował na oceanie. Jadł karaluchy, ptaki i żółwie, by przeżyć
Historia Maximo Napy Castro to gotowy scenariusz na film. Peruwiański rybak spędził 95 dni na Oceanie Spokojnym, po tym, jak jego łódź zboczyła z kursu. Aby przeżyć, musiał jeść karaluchy, ptaki i żółwie morskie.
W tym artykule: Przeżył 95 dni na oceanie Nie pierwszy taki przypadek Zagraniczne media rozpisują się o 61-letnim Maximo Napie Castro, który przez trzy miesiące dryfował po Oceanie Spokojnym bez jakiegokolwiek kontaktu ze światem. 7 grudnia ubiegłego roku Peruwiańczyk wyruszył w dwutygodniowy rejs z miasta San Juan de Marcona na południu kraju. Niestety, po 10 dniach kontakt z rybakiem się urwał. Silny wiatr i ogromne fale sprawiły, że jego łódź została zniesiona setki kilometrów od wybrzeża, a on sam zaczął walkę o przetrwanie. Przeżył 95 dni na oceanie Zaniepokojona rodzina od razu podjęła działania i zgłosiła zaginięcie mężczyzny. Mimo podjętych działań peruwiańskie służby nie były w stanie odnaleźć jego łodzi na rozległych wodach oceanu. Gdy wydawało się, że wszelki ślad po nim zaginął, ekwadorski patrol po blisko 100 dniach dostrzegł na horyzoncie dryfującą jednostkę. Jak się później okazało, na jej pokładzie znajdował się poszukiwany Maximo Napa Castro. Był wycieńczony, odwodniony i skrajnie osłabiony. – Nie chciałem umierać – mówił w rozmowie z agencją Reutera. Tuż po powrocie na ląd doświadczony rybak opowiedział dziennikarzom, jak bez zapasów i pomocy z zewnątrz musiał walczyć o przetrwanie. – Jadłem karaluchy, ptaki. Ostatnią rzeczą, jaką jadłem, były żółwie – zdradził. Napa wyznał, że przez ostatnie dwa tygodnie nie miał nic do jedzenia i przeżył wyłącznie dzięki wodzie deszczowej. Przetrwanie tak trudnej próby uznaje za cud. – Jestem wdzięczny Bogu za to, że dał mi drugą szansę – powiedział, dodając, że myśli o rodzinie dodawały mu sił w najtrudniejszych momentach. Po akcji ratunkowej Peruwiańczyk trafił na obserwację do szpitala w Paita. Następnie został przetransportowany do Limy, gdzie w końcu mógł spotkać się z najbliższymi. – Po 90 dniach poszukiwań odnaleziono zaginionego na morzu rybaka. Został uratowany przez ekwadorski statek „Don F” i morski statek patrolowy B.A.P. „Río Piura”, który zapewnił mu natychmiastową pomoc medyczną – czytamy w oficjalnym komunikacie Peruwiańskiej Marynarki Wojennej. Nie pierwszy taki przypadek Podobna historia wydarzyła się niespełna dwa lata temu. W 2023 r. 51-letni Tim Shaddock i jego pies Bella wyruszyli z meksykańskiego La Paz w stronę Polinezji Francuskiej. Wspólna podróż miała być wielką przygodą, ale szybko zamieniła się w walkę o przetrwanie, gdy sztorm uszkodził elektronikę na pokładzie. Australijczyk i jego czworonożny towarzysz dryfowali przez dwa miesiące na otwartym Pacyfiku. – Przeszedłem przez trudne próby na morzu. Potrzebuję jedynie odpoczynku i dobrego jedzenia, bo długi czas spędziłem samotnie na morzu. Poza tym, jestem w dobrej kondycji – powiedział w wywiadzie dla 9News Shaddock, który, tak jak Maximo Napa Castro, by przeżyć, musiał jeść surowe ryby i pić deszczówkę. Źródła: Reuters; 9News; Peruwiańska Marynarka Wojenna; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Odkryto „żółtą, ceglaną drogę” na dnie oceanu. Wygląda jak z Krainy Oz
Takiego znaleziska nie spodziewali się sami naukowcy. Podczas eksploracji głębin Oceanu Spokojnego załoga statku badawczego Nautilius zauważyła formację przypominającą drogę wybrukowaną żółtą kostką.
W tym artykule: Droga do Atlantydy czy do Szmaragdowego Grodu? Brukowana droga na dnie oceanu Podwodne eksploracje załogi Nautilius Oceany, tak jak kosmos, są w większości niezbadane. Z tą różnicą, że przestrzeń kosmiczna prawdopodobnie nie ma końca. W przypadku podwodnych eksploracji trudności stanowią ograniczenia fizyczne. Każdego roku naukowcy odkrywają jednak kolejne tajemnice mórz i oceanów. Nie zawsze są to kolorowe rybki czy gigantyczne meduzy. W 2022 roku załoga statku badawczego Nautilius trafiła na formację przypominającą drogę wybrukowaną żółtą kostką. Naukowcy odnaleźli „żółtą, ceglaną drogę” na niezbadanym wcześniej obszarze Oceanu Spokojnego – Liliʻuokalani Ridge (na północ od Hawajów). Znajduje się on na terenie chronionym, który jest większy niż wszystkie parki narodowe w USA razem wzięte. Członkowie Ocean Exploration Trust twierdzą, że do tej pory zbadano zaledwie trzy procent obszaru położonego ponad 3000 metrów pod powierzchnią oceanu. Droga do Atlantydy czy do Szmaragdowego Grodu? Załoga organizacji non-profit Ocean Exploration Trust transmituje w Internecie swoje podwodne eksploracje. Nagranie z odkrycia „drogi do Atlantydy” zostało opublikowane w serwisie YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=TID2kc8yb9Q Atlantyda to niejedyne skojarzenie naukowców. „Żółta, ceglana droga” przypominała im też tę opisywaną w książce dla dzieci „Czarnoksiężnik z Krainy Oz”. Główna bohaterka – Dorotka – miała podążać nią aż do Szmaragdowego Grodu. Wydana ponad 100 lat temu powieść doczekała się kilku adaptacji filmowych i animowanych, w tym polskiej. Na nagraniu słychać też, jak naukowcy nie dowierzają w swoje odkrycie i mówią, że to „szaleństwo”. Taki widok na dnie oceanu rzeczywiście może zaskoczyć. Nie powinno więc dziwić, że film z głębin Pacyfiku w ciągu kilku tygodniu od publikacji został obejrzany ponad 2,5 miliona razy. Zorza polarna w oceanie? Biohunterzy uwiecznili nietypowe zjawisko na zdjęciach „Morska zorza” wygląda jak zorza polarna, tyle że występuje nie na niebie, a w wodzie i na plaży. Jak wytłumaczyć to zjawisko? Brukowana droga na dnie oceanu Czym właściwie jest odkrycie naukowców z Ocean Exploration Trust? To oczywiście nie prawdziwa droga wyłożona cegłami. Choć na pierwszy rzut oka trudno w to uwierzyć, nie ma tu żadnej ingerencji człowieka. Badacze najpierw określili intrygującą formację jako „wyschnięte dno jeziora”, następnie zidentyfikowali jako spękany strumień skały wulkanicznej powstałej w erupcjach wysokoenergetycznych. Wówczas wiele fragmentów skał osadza się na na dnie oceanu. Spękania, które wyglądają jak cegły, powstały prawdopodobnie na skutek ogrzewania i chłodzenia wywołanego przez erupcje. Nie tylko Pacyfik kryje wiele tajemnic. Planując wakacyjny wyjazd, warto wziąć pod uwagę miejsca, w których można nurkować. Przykładowo w Egipcie nie musimy odchodzić daleko od brzegu, żeby zachwycić się różnorodnością i kolorami podwodnego świata. Do amatorskiego nurkowania w pobliżu plaży wystarczy podstawowy sprzęt. Jakie organizmy kryją się głębinach? Nie znamy ponad połowy form życia w oceanach Dna oceanów pokrywa wiele mikrosiedlisk. Wciąż nie do końca wiemy, co w nich mieszka. Podwodne eksploracje załogi Nautilius Badacze z łodzi podwodnej Nautilus prowadzą fascynujące projekty, a dzięki transmisjom na YouTube, każdy internauta może brać udział w eksplorowaniu dna oceanu. W ostatnich latach naukowcy uwiecznili na nagraniach między innymi charakterystyczne ośmiornice dumbo. Ekspedycja z 2022 była kontynuacją badań rozpoczętych w 2021 roku. Członkowie załogi – Beth Orcutt, Valerie Finlayson i Dwight Coleman – zmapowali podwodne wulkany i łańcuchy górskie na zachodnim Pacyfiku. Zachodzące w tym regionie procesy geologiczne wciąż nie są nam do końca znane. Ekspedycję nazwano w rdzennym języku Hawajczyków: Luʻuaeaahikiikekumu. Jak twierdzą organizatorzy, to symboliczny początek nowych relacji i rozpoczęcia współpracy naukowej z mieszkańcami archipelagu. Na razie poszukiwacze Atlantydy będą musieli ostudzić swój entuzjazm. Odkrycie podwodnej drogi pokazuje, jednak że głębiny oceanów jeszcze nie raz nas zaskoczą. Źródło: EVNautilus Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zatopione światy pod Pacyfikiem? Naukowcy wytropili niespodziankę we wnętrzu Ziemi
Wewnątrz Ziemi naukowcy natrafili na nietypowe strefy skał. Wyglądają jak pozostałości po starych płytach tektonicznych, które kiedyś zostały wypchnięte głęboko pod powierzchnię. Jedna znajduje się pod Pacyfikiem. Ich istnienie to potężna zagadka dla geofizyków.
Spis treści: Jak się bada budowę wewnętrzna Ziemi? Co naukowcy znaleźli we wnętrzu Ziemi? Nowa geofizyczna zagadka Podróż do wnętrza Ziemi to niezrealizowane marzenie ludzkości. Na razie jesteśmy dalecy od tego, by bezpośrednio badać skały znajdujące się pod naszymi stopami. Rekordowa dziura, jaką udało się wywiercić w skorupie Ziemi, liczy niewiele ponad 12 km. To odwiert kolski zlokalizowany w obwodzie murmańskim, na północy Rosji. Skorupa Ziemi – czyli jej najbardziej zewnętrzna część – ma różną grubość. Pod oceanami to zaledwie kilka kilometrów, pod potężnymi masywami górskimi (takimi jak Himalaje) nawet 80 km. Poniżej skorupy znajduje się druga warstwa naszej planety, tak zwany płaszcz. Wszelkie informacje, jakie mamy na jego temat, pochodzą z badań sejsmograficznych. Geofizycy z Politechniki Federalnej w Zurychu opracowali właśnie nowy model budowy dolnego płaszcza. I odkryli, że są w nim strefy, których istnienia nie przewiduje obowiązująca teoria tektoniki płyt. To skały, które mają niższą temperaturę i nieco inny skład od otoczenia. Jak się bada budowę wewnętrzna Ziemi? Kiedy dochodzi do trzęsienia ziemi, we wszystkich kierunkach od epicentrum rozchodzą się fale sejsmiczne. Prędkość, z jaką poruszają się przez warstwy skał, zależy od ich rodzaju. Ale też od samych skał: ich gęstości oraz wytrzymałości. Fale sejsmiczne są rejestrowane przez stacje rozmieszczone na całej planecie. Naukowcy dostają w ten sposób dane, dzięki którym mogą wyciągać wnioski na temat budowy i składu poszczególnych fragmentów Ziemi. Pozwala to między innymi określić, co się dzieje z płytami tektonicznymi, które w wyniku subdukcji zagłębiły się w płaszcz Ziemi. Płyty kontynentalne i oceaniczne znajdują się w ciągłym ruchu, choć jest to ruch bardzo, bardzo powolny. Mogą się od siebie oddalać, ocierać o siebie albo się do siebie zbliżać. W pewnych rejonach – zwanych strefami subdukcji – jedna płyta jest wpychana głęboko pod drugą. Strefy subdukcji znajdują się na granicach płyt litosferycznych. Co naukowcy znaleźli we wnętrzu Ziemi? Naukowcy z Zurychu opracowali nowy, bardzo zaawansowany model budowy wewnętrznej Ziemi uwzględniający wszystkie typy fal sejsmicznych. Model ten doprowadził do zaskakującego odkrycia. Pokazał, że we wnętrzu globu istnieją rozsiane elementy, które wyglądają jak pozostałości po starych płytach tektonicznych „zatopionych” w wyniku subdukcji. Zagadka polega na tym, że nie znajdują się one tam, gdzie według teorii powinny. Leżą pod rozległymi oceanami oraz pod wnętrzem kontynentów z daleka od istniejących obecnie oraz w przeszłości stref subdukcji. Jedna z takich tajemniczych skalnych stref znajduje się pod zachodnim Pacyfikiem. I stanowi zaginiony świat, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Nowa geofizyczna zagadka – Najwyraźniej takie strefy w płaszczu Ziemi są znacznie bardziej rozpowszechnione, niż wcześniej sądzono – mówi Thomas Schouten, doktorant w Instytucie Geologicznym Politechniki w Zurychu i główny autor pracy opublikowanej w czasopiśmie „Scientific Reports”. – Dzięki nowemu modelowi o wysokiej rozdzielczości widzimy takie anomalie wszędzie w płaszczu Ziemi. Nie wiemy dokładnie, czym one są ani jaki materiał je tworzy – dodaje Schouten. Na razie naukowcy skazani są więc na spekulacje. Podejrzewają na przykład, że natrafili na liczący cztery miliardy lat, bogaty w krzem materiał, który pochodzi z okresu formowania się planety. Mogą to być też strefy, gdzie skały zbierały się w wyniku wielowiekowych powolnych ruchów płaszcza. Rozwiązanie zagadki wymaga stworzenia jeszcze lepszych modeli, które będą bardziej precyzyjnie łączyć konkretne rodzaje i charakterystyki fal sejsmicznych z materiałem, przez który przechodzą. Źródła: phys.org, Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ognisty pierścień Pacyfiku jest obszarem o silnej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. Efektem są katastrofy
Ognisty pierścień Pacyfiku jest „odpowiedzialny” za większość zachodzących na naszej planecie katastrof naturalnych. Nie jest to specjalnie zaskakujące. W rozległej strefie, okalającej Ocean Spokojny, znajdują się 452 aktywne wulkany. Jaki jest przebieg ognistego pierścienia Pacyfiku? Dlaczego niszczycielskie erupcje i potężne wstrząsy są tam na porządku dziennym? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Co to ognisty pierścień Pacyfiku? Zasięg ognistego pierścienia Pacyfiku Z czego wynika aktywność sejsmiczna i wulkaniczna ognistego pierścienia Pacyfiku? Wulkany w ognistym pierścieniu Pacyfiku Trzęsienia ziemi w ognistym pierścieniu Pacyfiku W Polsce czynne wulkany nie występują, a trzęsienia ziemi należy zaliczyć do zjawisk niezwykle rzadkich i o niewielkiej sile. Są jednak obszary, gdzie niszczycielskie wstrząsy i potężne erupcje są niemal codziennością. Do takich należy ognisty pierścień Pacyfiku. To właśnie tam odnotowuje się większość zachodzących na naszej planecie zjawisk sejsmicznych i wulkanicznych. Co to ognisty pierścień Pacyfiku? Mówiąc o ognistym pierścieniu Pacyfiku (pacyficznym pierścieniu ognia lub okołopacyficznym pasie sejsmicznym), na myśli trzeba mieć strefę często występujących trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych. Na ten obszar składają się rowy oceaniczne, łuki wyspowe i aktywne wulkany, tworzące umowny pierścień, okalający niemal cały Ocean Spokojny. To właśnie tam znajduje się większość czynnych wulkanów. Łącznie jest ich 452, a w obszarze ognistego pierścienia Pacyfiku dochodzi do ponad 80 proc. wszystkich trzęsień ziemi. Ognisty pierścień Pacyfiku nie jest ewenementem w dziejach Ziemi Należy podkreślić, że obszary o wysokiej aktywności wulkanicznej i sejsmicznej powstawały na naszej planecie na długo przed nastaniem naszej ery. Podobna strefa geotektoniczna ukształtowała się około 500 milionów lat temu, w kambrze. W tamtym czasie większość lądów tworzyło jeden superkontynent – Gondwanę. Wokół ogromnego obszaru, który obejmował współczesną Amerykę Południową, Afrykę, Australię, Nową Zelandię, Antarktydę, Madagaskar i południowe fragmenty Europy, powstał gigantyczny pas łuków wyspowych, basenów zaułkowych, rowów oceanicznych i wysp wulkanicznych. Właściwie należy tu mówić o dwóch strefach. Pierwsza przebiegała wzdłuż współczesnej Ameryki Południowej oraz północnej i zachodniej Afryki. Druga formowała się po przeciwległej stronie superkontynentu. Zasięg ognistego pierścienia Pacyfiku Ognisty pierścień Pacyfiku mierzy około 40 tysięcy kilometrów długości i otacza Ocean Spokojny w sposób niemal nieprzerwany. Na tak rozległą strefę składają się rowy oceaniczne, wyspy wulkaniczne, łuki wyspowe i silnie sejsmiczne krawędzie kier litosferycznych. Wielka struktura geologiczna rozpoczyna swój bieg u wybrzeży Nowej Zelandii. Dalej biegnie przez rowy oceaniczne zachodniej części Oceanu spokojnego, by finalnie dotrzeć do zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej. Analizując przebieg ognistego pierścienia Pacyfiku z zachodu na wschód (zgodnie z ruchem wskazówek zegara), można zauważyć, że zaliczają się do niego następujące obszary: Nowa Zelandia, Rów Kermadec, Rów Tonga, Rów Bougainville’a, Rów Sundajski, Indonezja, Nowa Gwinea, Filipiny, Rów Filipiński, Rów Mariański, Rów Izu-Ogasawara, Rów Riukiu, Japonia, Rów Japoński, Rów Kurylsko-Kamczacki, Kamczatka, Aleuty, Rów Aleucki, Alaska, Góry Kaskadowe, Kalifornia, Rów Środkowoamerykański, Gwatemala, Kolumbia, Ekwador, Peru, Rów Atakamski, Chile. To jeszcze nie wszystko. W zasięgu tej strefy pozostają także obszary położone wewnątrz pierścienia. W tym miejscu należy wskazać na Hawaje i Wyspy Żółwie (Galapagos). Z czego wynika aktywność sejsmiczna i wulkaniczna ognistego pierścienia Pacyfiku? W obszarze tej ogromnej struktury geologicznej występuje większość trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych, które obecnie odnotowuje się na naszej planecie. Wynika to ze specyficznych zjawisk geologicznych, które zachodzą w tej strefie. Strefy subdukcji Na obszarze pacyficznego pierścienia ognia (zarówno w jego wschodniej, jak i zachodniej części) występują strefy subdukcji. Dla przypomnienia, w teorii tektoniki płyt pod tym pojęciem kryje się proces, w wyniku którego następuje wciąganie lub wpychanie jednej płyty litosferycznej pod drugą. W amerykańskiej części pierścienia, pod płytę północnoamerykańską wchodzą płyty tektoniczne: Nazca, kokosowa (ta druga wchodzi także pod płytę karaibską), Juan de Fuca i pacyficzna. Takie zjawiska są obecne także po stronie azjatyckiej, gdzie płyta pacyficzna na zachodzie wchodzi pod płytę filipińską i indoaustralijską, a na południu – pod płytę antarktyczną. Dno Oceanu Spokojnego, przyrastające w strefach spreadingu, obejmuje niemal ciągły pas rowów oceanicznych ciągnący się wzdłuż Ameryki Północnej i Południowej, wschodniej Azji i rowy Kermadec i Tonga, wzdłuż których znajdują się charakterystyczne dla obszarów subdukcji strefy wulkaniczne. Nie można też nie wspomnieć, że na Pacyfiku zlokalizowane są także wulkaniczne łańcuchy górskie, będące rezultatem plam gorąca. Wulkany w ognistym pierścieniu Pacyfiku W strefie ognistego pierścienia Pacyfiku znajdują się aż 452 czynne wulkany. Dla przypomnienia, na całej planecie stwierdzono występowanie ponad 800 takich miejsc. Zatem, więcej niż połowa przypada na pacyficzny pierścień ognia. Poniżej wymieniamy kilka największych i najciekawszych. Wulkan Pinatubo Stratowulkan Pinatubo, znajdujący się na filipińskiej wyspie Luzon, mierzy 1486 metrów n.p.m. Do jednej z najtragiczniejszych erupcji doszło w 1991 roku. 2 kwietnia z krateru zaczęły wydobywać się strumienie pary. Aktywność Pinatubo wzrastała z dnia na dzień. 7 czerwca naukowcy zaobserwowali chmury popiołu. Osiem dni później nastąpił wybuch. Trwająca niemal siedem dni erupcja sprowadziła na lokalną ludność ogromną katastrofę. Około 800 osób zmarło w wyniku opadu popiołów, bomb wulkanicznych, spływów laharów i epidemii, która rozpętała się po katastrofie. Setki odniosło obrażenia. Wulkan Fudżui Najwyższy szczyt Japonii, mierząca 37776 metrów n.p.m. góra Fudżi, jest czynnym stratowulkanem, znajdującym się na wyspie Honsiu. Dla wyznawców shintō jest miejscem świętym, ale nie można zapomnieć, że japoński kolos był też sprawcą wielu kataklizmów. Do ostatniego wybuchu doszło w 1707 roku. Potężna erupcja poczyniła ogromne spustoszenia na terenie dzisiejszego Tokio. Według naukowców, jest bardzo prawdopodobne, że Fudżi niedługo obudzi się z trwającej ponad 300 lat drzemki. Wyniki badań dowodzą, że ciśnienie magmy pod wulkanem jest obecnie wyższe niż w 1707 roku. Wynosi 1,6 megapaskala, czyli 16-krotnie więcej niż potrzeba do wybuchu. Mount St. Helens Stratowulkan St. Helens jest jednym z najmłodszych wulkanów w Górach Kaskadowych. Znajduje się w stanie Waszyngton (USA), w odległości ok. 150 km na południe od Seattle. Do najsłynniejszych erupcji mierzącego 2550 metrów n.p.m. kolosa należy wybuch z 1980 roku. Poprzedziły ją liczne trzęsienia ziemi i powstanie wybrzuszenia na północnym stoku. Doszło wówczas do osunięcia całego północnego boku góry. Spowodowało to zmniejszenie ciśnienia, co zaowocowało erupcją, która wyrzuciła w powietrze prawie jedną trzecią objętości Mount St. Helens. Wulkan Kīlauea Kīlauea, znajdująca się na wyspie Hawai’i (największej i najmłodszej w archipelagu Hawajów), wznosi się na wysokość 1247 metrów n.p.m. i zajmuje obszar 1430 kilometrów kwadratowych. Należy do najbardziej aktywnych wulkanów świata. Nic dziwnego, że ten kolos jest nazywany hawajskim potworem. Od 1823 roku odnotowano ponad 60 erupcji Kīlauea, z czego aż 34 do 1952 roku. Do jednej z największych doszło 1959 roku, gdy słup lawy osiągnął wysokość 590 metrów. Wulkan Paricutín Mierzący 3170 metrów n.p.m. Paricutín jest jednym z najważniejszych wulkanów na świecie. Powstał w 1943 roku, dzięki czemu geolodzy zyskali możliwość obserwowania całego procesu powstawania wulkanu. Kolos znajdujący się w stanie Michoacán (środkowy Meksyk) zaczął formować się 20 lutego. Zwiastunem tego była niewielka szczelina, która powstała na polu kukurydzy. W pierwszym dniu aktywności uformował się stożek o wysokości 50 metrów. W ciągu tygodnia zyskał dwukrotnie większą wysokość. W lipcu z wulkanu zaczęły wylewać się potoki lawy. Najbardziej intensywny był pierwszy rok działalności wulkanu. Powstał wówczas stożek o wysokości 275 metrów. W kolejnych latach jego aktywność stopniowo malała, aż ostatecznie ustała w 1952 roku. Trzęsienia ziemi w ognistym pierścieniu Pacyfiku Ścierające się ze sobą płyty tektoniczne doprowadzają do występowania silnych wstrząsów na powierzchni. Najpotężniejsze kataklizmy powodują ogromne straty i pochłaniają życie ogromnej ilości osób. Valdivia w Chile 22 maja 1960 roku, w Chile, rozpętało się trzęsienie ziemi o magnitudzie 9,5. Uznano je za najsilniejszy wstrząs tektoniczny, odnotowany w dotychczasowej historii pomiarów. Powstały wówczas fale tsunami, które sięgnęły nie tylko południowoamerykańskiego wybrzeża, ale także Hawajów, Japonii i Filipin. W następstwie wstrząsów i fal zginęło łącznie 1655 osób. Kamczatka w Rosji Do najsilniejszego trzęsienia ziemi na Półwyspie Kamczackim doszło 4 listopada 1952 roku. Magnituda wstrząsów wyniosła 9,0, a fala tsunami mierzyła 18 metrów. Zginęło wówczas 2336 osób. Sumatra w Indonezji Potężny kataklizm miał miejsce także na Sumatrze. 26 grudnia 2004 roku wystąpiły wstrząsy o magnitudzie dochodzącej do 9,3. Najwyższe fale tsunami osiągnęły 30 metrów. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryto drapieżnika z głębin. Żyje w wielokilometrowym rowie oceanicznym i nazywa się „ciemność”
Naukowcy odkryli nowy gatunek drapieżnego skorupiaka. Znaleziono go na gigantycznej głębokości – w strefie hadalnej Oceanu Spokojnego. Czyli aż kilka kilometrów pod powierzchnią wody.
Spis treści: Gdzie znaleziono nowo odkrytego drapieżnika? Jak nazwano nowo odkrytego drapieżnika? Co kryje się w największych głębinach kuli ziemskiej? To zwierzę wygląda bardzo dziwnie. Ma białe ciało, które sprawia wrażenie, jakby zostało odlane z masy perłowej. Przypomina nieco krewetkę – wyraźnie widać głowę, odwłok i odchodzące od nich odnóża. Jednak ta „niby-krewetka” nie ma dobrze wykształconych oczu. Dziwaczny okaz należy do obunogów, zwierząt z rzędu skorupiaków. Został znaleziony na wschodnim Pacyfiku, na oszałamiającej głębokości 7902 m. Jak stwierdzili oceanografowie, zwierzę jest drapieżnikiem i to, na swoją skalę, ogromnym. Obunogi zazwyczaj osiągają długość centymetra. Natomiast widoczny na zdjęciu nowy przedstawiciel tego rzędu ma aż 4 cm. Wśród pobratymców jest więc gigantem. Gdzie znaleziono nowo odkrytego drapieżnika? Co więcej, jest to gigant dobrze przystosowany do polowania na inne, znacznie mniejsze od niego zwierzęta. Ma wyspecjalizowane odnóża służące do łapania ofiar żyjących na podobnych głębokościach. To pierwszy tak duży drapieżnik tego typu, który został znaleziony w hadalu, czyli najgłębszej części oceanu, zaczynającej się 6 km poniżej powierzchni. Obunoga znaleźli naukowcy z dwóch ośrodków badawczych: Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) oraz Instituto Milenio de Oceanografía (IMO), działającego w ramach chilijskiego Universidad de Concepción. Odkrycia dokonali w zeszłym roku, w czasie naukowej ekspedycji badającej głębiny Rowu Atakamskiego (inaczej Rowu Peruwiańsko-Chilijskiego). To najdłuższy na świecie rów oceaniczny biegnący wśród zachodnich brzegów Ameryki Południowej. Ma aż 5900 km długości. Jak nazwano nowo odkrytego drapieżnika? Badania kilka kilometrów pod powierzchnią prowadzi się za pomocą zdanie sterowanych robotów i pojazdów różnego typu. Tym razem naukowcy skorzystali z platformy, na której opuścili na dno sprzęt naukowy oraz pułapki wraz z przynętami. Po wciągnięciu ich z powrotem na statek znaleźli czterech przedstawicieli nowego gatunku. Skorupiaki zostały zamrożone, a następnie przewiezione do laboratoriów Universidad de Concepción. Tam przeprowadzono ich analizy genetyczne i morfologiczne. Potwierdziły one, że mamy do czynienia z nowym gatunkiem obunoga. Został on nazwany Dulcibella camanchaca. Określenie to wybrano nieprzypadkowo. –Dulcibella camanchaca to szybko pływający drapieżnik. Jego nazwa pochodzi od słowa „ciemność” w językach rdzennych mieszkańców Andów, co odnosi się do głębokiego, ciemnego oceanu, w którym poluje – mówi Johanna Weston. Dr Weston jest ekolożką hadalu z WHOI i współautorką pracy o nowo odkrytym zwierzęciu, opublikowanej na łamach czasopisma naukowego „Systematics and Biodiversity”. Co kryje się w największych głębinach kuli ziemskiej? Otchłanie hadalu to bardzo wymagające miejsce do życia. Panuje tam ekstremalne ciśnienie, znacznie większe niż na powierzchni. Nie dociera światło słoneczne (stąd żyjące w głębinach zwierzęta nie mają oczu lub mają je bardzo duże), temperatura i stężenie tlenu są niskie. Mimo to wody poniżej 6 km – takie jak głębiny Rowu Atakamskiego – są zamieszkałe. Naukowcy jednak ciągle nie wiedzą wszystkiego o głębinowych gatunkach ryb i innych stworzeń. – Co najbardziej ekscytujące, dane DNA i morfologiczne wskazały, że Dulcibella camanchaca to nie tylko nowy gatunek, ale i nowy rodzaj [w rzędzie skorupiaków – przyp.red.] – mówi Weston. – To sugeruje, że Rów Atakamski jest endemicznym punktem zapalnym – dodaje naukowczyni. Innymi słowy, żyjące w nim organizmy nie występują nigdzie indziej na świecie. Źródła: phys.org, Systematics and Biodiversity Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najstarszy ptak świata dokonał niemożliwego. W wieku 74 lat znów będzie rodzicem
Samica dużego ptaka morskiego po raz kolejny złożyła jajo. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że zrobiła to po raz co najmniej pięćdziesiąty. Naukowcy szacują, że ten ptak o imieniu Wisdom ma już dobrze ponad 70 lat.
Spis treści: Najstarszy ptak świata – co o nim wiemy? Prawie 70 lat obserwacji albatrosa Najstarszy ptak świata nadal się rozmnaża Najstarszy ptak świata to albatros ciemnolicy. Gatunek ten upodobał sobie północny Pacyfik. Zwierzęta co roku wracają zawsze na te same tereny lęgowe. Wisdom, wraz z milionami innych albatrosów, gniazduje na atolu Midway. Albatrosy ciemnolice są monogamiczne. To oznacza, że mają tylko jednego partnera, z którym się rozmnażają. To samo dotyczyło Wisdom. Przez lata ornitolodzy obserwowali, jak spotykała się w gnieździe z tym samym samcem, nazwanym Akeakamai. W ostatnich latach jednak Akeakamai zniknął, Wisdom zaś nie składała jaj. W tym roku jednak żałoba Wisdom najwyraźniej się skończyła. Samica albatrosa ponownie złożyła jajo, którym opiekuje się wraz ze swoim nowym partnerem. Nie byłoby w tym nic szczególnego, gdyby nie wiek Wisdom. Ptak ten ma już co najmniej 74 lata. Tymczasem albatrosy ciemnolice żyją zazwyczaj około 50 lat. Najstarszy ptak świata – co o nim wiemy? Wisdom, jak inni przedstawiciele swojego gatunku, składa co roku tylko jedno jajo. Lęgi odbywają się jesienią, po czym od grudnia samica i samiec wspólnie wysiadują jajo. W takiej właśnie sytuacji zastali w tym roku Wisdom naukowcy. Inkubacja trwa około dwóch miesięcy, a jeśli wszystko pójdzie dobrze, młode wykluwa się w połowie lutego. Na razie za zdjęciach opublikowanych na profilu US Fish and Wildlife Service na Instagramie widać dwa ptaki pochylające się nad jajem. Wisdom znajduje się po prawej. I ona, i jej partner wyglądają, jakby chciały coś jaju powiedzieć. To nie przypadek: albatrosy ciemnolice faktycznie wydają podczas inkubacji odgłosy, skierowane zarówno do jaja, jak i partnera. Prawie 70 lat obserwacji albatrosa Wisdom została po raz pierwszy zaobrączkowana w 1956 roku. Ornitolog Chandler Robbins, który wówczas badał ptaka, oszacował jej wiek na około 5–6 lat. Nie jest to łatwe do zrobienia w przypadku albatrosów ciemnolicych, które osiągnęły już zdolność do rozrodu. Dlatego możliwe jest, że Wisdom jest nawet starsza. W 2002 roku Robbins ponownie spotkał Wisdom. Rozpoznał ją, a następnie zmienił jej obrączkę. Od tej pory ptak był regularnie co roku obserwowany przez naukowców. Wisdom było łatwo dostrzec, ponieważ każdej jesieni wracała dokładnie w to samo miejsce. Np. w 2017 roku para Wisdom i Akeakamai została dostrzeżona w listopadzie. W grudniu potwierdzono, że ptaki wysiadują razem jajo. Najstarszy ptak świata nadal się rozmnaża „Szczególna radość” – tak Jonathan Plissner, biolog z Midway Atoll National Wildlife Refuge, określił złożenie przez Wisdom w tym roku kolejnego jaja. Zdarzyło się to po raz pierwszy od czterech lat. Zdaniem Plissnera to znak, że samica nadal znajduje się w bardzo dobrej kondycji: ma energię i ochotę do wykarmienia następnego pisklęcia. – Jesteśmy optymistami i wierzymy, że pisklę się wykluje – przekazał Plissner z odległego rezerwatu. Jak można przeczytać w poście US Fish and Wildlife Service, także nowy partner Wisdom wydaje się być zadowolony podczas długich zmian, kiedy to jemu przypada wysiadywanie jaja. Szacuje się, że w ciągu swojego życia Wisdom złożyła 50–60 jaj i dochowała się 30 piskląt. Na nowych zdjęciach i filmach widać ją z jej słynną opaską z numerem Z333. W zeszłym tygodniu także jej nowy partner został zaobrączkowany. Pozwoli to za rok sprawdzić, czy ptaki znów się spotkają. Albatrosa ciemnolice mogą ważyć do 4 kg. Rozpiętość ich skrzydeł to aż 2 m. Co roku, podobnie jak inne albatrosy, pokonują nawet 1500 km poszukiwaniu pożywienia. Podczas lęgów największe kolonie pojawiają się na Hawajach. Gatunek ten uznaje się za bliski zagrożenia wyginięciem. Źródło: phys.org, ScienceAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wojna na Pacyfiku została zakończona dopiero przez bomby atomowe. Wtedy cesarz przestał być bogiem
Z dala od europejskiego teatru działań wojennych miało miejsce jeszcze jedno krwawe starcie: wojna na Pacyfiku. Zderzyły się w niej dwie potężne siły, czyli Japonia i USA. Jej wynik mógł być tylko jeden. Któreś z mocarstw musiało uznać wyższość drugiego. Cena tej porażki okazała się jednak nad wyraz wysoka.
W tym artykule: Wojna na Pacyfiku: dlaczego Japonia zaatakowała Stany Zjednoczone? Japoński atak na Pearl Harbor Alianci kontra Państwa Osi Bitwa o Midway i taktyka żabich skoków Bombardowania i spirala ofiar Atomowy atak na Hiroszimę i Nagasaki Kapitulacja Japonii. Cesarz traci status bóstwa Wejście do wojny Japonii odwróciło losy II wojny światowej. Sojusznicy III Rzeszy podpisali w 1936 roku razem z niemieckim rządem pakt antykominternowski. Nie sprawili jednak, że szala zwycięstwa przesunęła się na stronę Państw Osi. Długa i wyniszczająca wojna na Pacyfiku, czyli Oceanie Spokojnym ostatecznie doprowadziła za to do zachwiania statusu całego japońskiego imperium. Jak do tego doszło? Wojna na Pacyfiku: dlaczego Japonia zaatakowała Stany Zjednoczone? Położona na Hawajach baza Pearl Harbor już przed 1939 rokiem była główną bazą amerykańskiej Floty Pacyfiku. Ponad 3500 km na wschód od San Francisco i zachodniego wybrzeża USA stacjonowała potężna armada okrętów amerykańskich, która samym swym rozmiarem miała wywierać presję na Japonię i powstrzymywać jej ekspansjonistyczny zapał. Rozbudowa Pearl Harbor gwałtownie przyspieszyła wraz z postępującym naprężeniem w polityce międzynarodowej już po wybuchu II wojny światowej. Amerykanie byli świadomi japońskiego zagrożenia na Pacyfiku. Zwłaszcza po tym, gdy Kraj Kwitnącej Wiśni ostatecznie ustalił kierunek swojej ekspansji. Bitwa o Los Angeles. Czy w 1942 roku nad Kalifornią przelecieli Obcy? W 1942 roku Los Angeles stało się miejscem jednego z najbardziej tajemniczych wydarzeń II wojny światowej. Wielu sądzi, że tego dnia zachodnie wybrzeże USA nawiedziło UFO. Po zimnym prysznicu od ZSRR po bitwie nad Chałchin-goł w Mandżurii (tuż przed wybuchem wojny w Europie) japońskie kierownictwo zadecydowało, by skoncentrować się na toczonej od 1937 roku wojnie z Chinami. A także by szukać zdobyczy terytorialnych na innych kierunkach, a więc na Oceanie Spokojnym. Miało to odbyć się także kosztem imperialnej pozycji USA. Militarystyczny i nacjonalistyczny rząd Hidekiego Tojo upatrywał szansy na rozwój gospodarczy i przemysłowy przede wszystkim w podbojach i uzyskiwaniu w ten sposób nowych źródeł surowców. Japoński atak na Pearl Harbor „Tora! Tora! Tora!” – tym słynnym hasłem japoński lotnik Mitsuo Fuchida skwitował w krótkim meldunku powodzenie nagłego ataku torpedowo-bombowego i myśliwskiego na amerykańską bazę Pearl Harbor rankiem 7 grudnia 1941. Doskonale skoordynowana i przećwiczona akcja japońskich sił zaskoczyła Amerykanów. Podczas dwugodzinnej zmasowanej kanonady w wykonaniu lotnictwa i okrętów wojennych zdołano poważnie uszkodzić lub zatopić 5 amerykańskich pancerników i ponad 300 samolotów. Marynarka wojenna Cesarstwa Japonii nie osiągnęła jednak celu strategicznego. Amerykanie ocalili swoje lotniskowce, nie zostali wypchnięci na zachodnie wybrzeże USA, a ich wysunięta baza na Hawajach nie została wyłączona z rozgrywki o dominację na Oceanie Spokojnym. Przede wszystkim jednak nie udało się Japończykom od razu rzucić na kolana całego państwa Franklina Delano Roosevelta. Mocny, ale nie śmiertelny cios nie zmusił prezydenta Stanów Zjednoczonych szybkiego podpisania korzystnego dla Japonii separatystycznego pokoju. Japończycy poprzez nagły atak chcieli wyeliminować czynnik amerykański w czasie swojej ofensywy w Azji Południowo-Wschodniej. Nie zdołali jednak osiągnąć swoich celów, a wojna potoczyła się w zdecydowanie innym kierunku od tego, który przewidywali i planowali. Alianci kontra Państwa Osi Zamiast wyłączenia Ameryki z wojny, doszło do przystąpienia USA do walki po stronie zachodnich aliantów. Amerykanie sprawnie przestawili swoje potężne państwo na tory wojenne i zdecydowali się na jednoczesną walkę z dwoma wrogami – nie tylko z Japończykami, ale i z Niemcami w Europie. W żarzącej się wojnie światowej wykrystalizowały się tym sposobem dwa główne światowe obozy. Po jednej stronie stanęły przede wszystkim takie kraje jak Wielka Brytania, USA i ZSRR, a po drugiej właśnie Japonia i III Rzesza. Ryzykowny ruch japońskiego rządu szybko obrócił się przeciwko niemu. Działo się to w tym samym czasie, w którym Sowieci z trudem odpierali atak Niemców pod Moskwą. II wojna światowa znalazła się w swoim kulminacyjnym punkcie. Bitwa o Midway i taktyka żabich skoków Zmasowany atak na Pearl Harbor był początkiem krótkiego pasma japońskich sukcesów. Trwało ono do 7 czerwca 1942 roku i do początku bitwy pod Midway. Lotniczo-morskie starcie w pobliżu atolu na Hawajach skończyło się druzgocącym wynikiem 4:1 dla Amerykanów, biorąc pod uwagę liczbę unieszkodliwionych lotniskowców wroga. Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą W historii nauki nie brak tragicznych wypadków. Za aż dwa z nich odpowiada rdzeń demona. Czyli kula z plutonu, która miała stać się jedną z amerykańskich bomb atomowych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rdzen-demona-doprowadzil-do-smierci-2-naukowcow-wciaz-nie-wiadomo-co-sie-stalo-z-ta-smiercionosna-kula-fot-richard-g-hewlett-wikimedia-commons-public-domain-7754154.jpg" width="938" height="470" alt="Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą (fot. Richard G. Hewlett, Wikimedia Commons, public domain)" title="Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą (fot. Richard G. Hewlett, Wikimedia Commons, public domain)" /> W ten sposób USA zdołały wytrącić Japończykom z rąk największe atuty, zahamować ich dalsze podboje i wyrównać stan gry na Pacyfiku. W następstwie tej bitwy Amerykanie dopiero powoli zaczęli przejmować inicjatywę w całej wojnie. Ostatecznie stało się to w sierpniu 1942 roku podczas lądowania na Guadalcanal (Wyspy Salomona u wybrzeży Papui Nowej-Gwinei i Australii). Zwycięstwo na Guadalcanal w lutym 1943 roku pozwoliło USA przejść do realizacji ofensywnej taktyki żabich skoków autorstwa generała Douglasa MacArthura. Amerykanie z trudem, ale metodycznie i po kolei opanowywali kolejne wyspy na drodze do Japonii, zbliżając się powoli do inwazji na archipelag głównych wysp japońskich, poczynając od Okinawy. Zadanie to nie było jednak łatwe. Zacięta i wyrównana walka nieustępliwych Japończyków z walecznymi Amerykanami zbierała krwawe żniwo. Było tak choćby podczas inwazji na niewielką wyspę Iwo Jima, z której Japończycy uczynili swoją twierdzę i swego rodzaju niezatapialny lotniskowiec. Silnie ufortyfikowane pozycje japońskie na niespełna 24 km kwadratowych były bronione przez 21-tysięczny garnizon. Bombardowania i spirala ofiar Wraz ze zbliżaniem się do wysp japońskich i wraz z wzrostem przewagi USA jeśli chodzi o lotnictwo, wzmagały się naloty na główne miasta Cesarstwa. Amerykanie wykorzystywali do tego bombowce latające na długich dystansach. Samoloty te latały ze zdobywanych na Japończykach kolejnych lotniskach, siejąc olbrzymie spustoszenie. Przykładem takiego nalotu może być bombardowanie Tokio. W marcu 1945 roku naloty dywanowe amerykańskich bombowców B-29 doprowadziły do wybuchu burzy ogniowej i spalenia prawie 277 tys. budynków głównie drewnianej konstrukcji w japońskiej stolicy. W ataku lotników z US Army Air Forces zginęło około 80 tys. mieszkańców miasta. Japończycy ani myśleli jednak o poddaniu się. Naród japoński był przygotowywany przez państwową propagandę do walki do końca zgodnie z samurajskimi tradycjami i zasadami bushido nawet po ewentualnej inwazji Amerykanów na główną wyspę Honsiu. Rząd Japonii hardo odrzucał ultimatum aliantów z konferencji w Poczdamie i wezwanie do bezwarunkowej kapitulacji. Atomowy atak na Hiroszimę i Nagasaki W odpowiedzi na takie stanowisko wroga, kierownictwo Stanów Zjednoczonych wybrało najbardziej radykalną metodę, by przerwać narastający impas. A przede wszystkim żeby oszczędzić swoim obywatelem dalszych ofiar na froncie w przedłużającej się wojnie. Tą metodą była broń atomowa. Osobistą decyzję w tej sprawie podjął nowy prezydent USA, następca Roosevelta, Harry Truman. Wynalezienie broni jądrowej odmieniło bieg historii. Wielu żałowało swojej roli w jej tworzeniu Broń jądrowa - wielu naukowców żałowało swojej roli w tworzeniu czegoś, co w ciągu kilku sekund może unicestwić wszystkich i wszystko w swoim pobliżu. 6 sierpnia 1945 roku, o godzinie 8:16 na Hiroszimę spadła uranowa bomba „Little Boy”. Amerykańscy piloci zrzucili ładunek, który eksplodując wywoływał kolejne pożary niszcząc zabudowania w proch i pył, a przede wszystkim zabijając 80 tys. mieszkańców. Kolejne dziesiątki tysięcy ludzi umierały w męczarniach na skutek choroby popromiennej. Bombardowanie Hiroszimy nie przyniosło jednak natychmiastowego skutku w postaci poddania się Japonii. Po trzech dniach, 9 sierpnia 1945 roku, amerykańskie lotnictwo kolejny raz użyło śmiercionośnej bomby atomowej. Tym razem bronią jądrową zaatakowano miasto Nagasaki. Drugi, dużo większy pocisk „Fatman”, spowodował śmierć łącznie ponad 100 tys. osób. Dwa ataki atomowe wywołały ogromny wstrząs w całym japońskim społeczeństwie. Obraz nadchodzącej japońskiej klęski uzupełniał tylko najazd wojsk ZSRR od strony m.in. Wysp Kurylskich i Sachalinu, który zaczął się właśnie 9 sierpnia 1945 roku. Kapitulacja Japonii. Cesarz traci status bóstwa Cesarz Hirohito mógł podjąć wówczas tylko jedną decyzję. 2 września 1945 roku doszło do podpisania aktu kapitulacji, którą przyjął od japońskiego ministra spraw zagranicznych zwycięski amerykański generał Mac Arthur. Tydzień później Japończycy podpisali odrębny akt kapitulacji w wojnie z Chinami. Nie doszło zaś do podpisania traktatów pokojowych z Sowietami. Japonia znalazła się pod amerykańską okupacją. Japońscy zbrodniarze wojenni i członkowie kierownictwa zostali osądzeni przez międzynarodowe trybunały, a status cesarza Hirohito uległ poważnym zmianom. Władca zachował co prawda imperatorską godność, ale jego rola została znacząco ograniczona. A przede wszystkim utracił w oczach swoich poddanych atrybut boskości, co zostało usankcjonowane przez japońskie prawo
Rekord świata w nurkowaniu żółwi pobity. To zwierzę schodzi głębiej niż łodzie podwodne
Żółw skórzasty z Zachodniego Pacyfiku najprawdopodobniej pobił rekord świata w nurkowaniu głębinowym morskich gadów. Po opuszczeniu terenów lęgowych na Wyspach Salomona zszedł na głębokość 1344 m. Wynik czeka na wpisanie do Księgi rekordów Guinnessa.
W tym artykule: Rekordziści wśród żółwi Ochrona żółwi skórzastych Gdzie został pobity rekord świata w nurkowaniu żółwi Wśród ludzi rekordzistą w nurkowaniu głębokim jest Ahmed Gabr. W 2014 r. Gabr ustanowił rekord świata w nurkowaniu głębokim z butlą. W ciągu 14 minut opuścił się na głębokość 332,5 metra. Wynurzenie zajęło mu o wiele dłużej. Z powodu dekompresji powrót Gabra na powierzchnię trwał aż 13 godzin i 35 minut. Urządzenia budowane ludzką ręką mogą opuszczać się nieporównanie głębiej. Ekspedycje odbywane w specjalnie zaprojektowanych pojazdach zanurzają się na kilometry pod powierzchnię. W zeszłym roku głośno było o katastrofie pojazdu Titan. W czasie nurkowania do wraku Titanica – leżącego na głębokości 3,8 km – śmierć poniosło 5 osób. Wydawałoby się, że zwierzęta – szczególnie te posiadające płuca – raczej nie mają szans na sukcesy w nurkowaniu głębinowym. A jednak jest inaczej. Morskie gady zanurzają się nawet kilkukrotnie głębiej niż ludzie (wyposażeni w butle). Organizacja The Nature Conservancy (TNC) poinformowała, że zaobserwowała rekordowe zanurzenie pewnego żółwia skórzastego. W marcu samica żółwia nazwana Uke Sasakolo zeszła na 1/3 głębokości Titana – 1344 m. Rekordziści wśród żółwi To najgłębsze zanurzenie odnotowane dla żółwi. Według Księgi rekordów Guinnessa dotychczasowy rekord wynosi 1280 m. Ustanowił go w 2006 r. inny żółw skórzasty (Dermochelys coriacea). Dla porównania, obecnie łodzie podwodne działają na głębokościach 300–400 m. Za najgłębiej schodzącą jednostkę militarną długo uznawano USS Dolphin (AGSS 555). Ta łódź podwodna mogła zanurzyć się na ponad 900 m. Żółwiom skórzastym udaje się jednak prześcigać nawet pojazdy opracowywane dla wojska. Co więcej, robią to na jednym oddechu. Naukowcy zaobserwowali, że gady te wytrzymują pod wodą nawet 90 minut bez wynurzania. Mogą błyskawicznie opaść na dno, a potem wrócić na powierzchnię m.in. dzięki szczególnej budowie karapaksu, czyli zewnętrznej powłoki okrywającej ich ciało. Zazwyczaj składa się ona z twardych kostnych płytek. Jednak u żółwi skórzastych nie są one ze sobą ściśle połączone. Gady te mają ciało okryte grubą skórą, w której osadzone są kostne płytki – osteodermy. Dzięki temu w czasie nurkowania karapaks żółwi może się ścieśniać i rozszerzać. Chroni to organy wewnętrzne zwierzęcia przed radykalnymi zmianami ciśnienia. Ochrona żółwi skórzastych O rekordowym zanurzeniu Uke Sasakolo dowiedzieliśmy się dzięki programowi ochrony żółwi skórzastych prowadzonemu przez TNC. Te wspaniałe gady – największe żółwie świata ważące nawet 400 kg – mają ogromny zasięg występowania. Spotyka się je od Pacyfiku po Atlantyk. Jednak niektóre ich populacje znajdują się pod silną presją środowiskową. Dotyczy to żółwi skórzastych z Zachodniego Pacyfiku. Ich populacja składa się tylko z ok. 1400 zdolnych do rozrodu osobników. Każdy dorosły żółw skórzasty jest więc na wagę złota. Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości Naukowcy odkryli nowy gatunek potężnego żółwia sprzed kilkunastu tysięcy lat. Został nazwany po jednym z bohaterów prozy Stephena Kinga. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gigant-z-plejstocenu-znaleziono-skamienialosc-slodkowodnego-zolwia-ktory-mial-prawie-2-metry-dlugosci-1578033.jpg" width="938" height="469" alt="Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości" title="Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości" /> Gdzie został pobity rekord świata w nurkowaniu żółwi Dlatego właśnie organizacja TNC otagowała 17 żółwi przebywających na terenach lęgowych na Wyspach Salomona. To pozwoliło dokładnie prześledzić trasy ich migracji. Większość płynęła stamtąd na południowy wschód, na obfite w pokarm wody u wybrzeży Nowej Zelandii. Niektóre jednak okazały się prawdziwymi eksploratorami. Żółwica nazwana Aunty June w ciągu niecałego roku pokonała ponad 8000 km. Przepłynęła z Wysp Salomona aż do wybrzeży Kalifornii. Z kolei żółwica Uke Sasakolo okazała się miłośniczką nurkowania głębinowego. Poza rekordowym zanurzeniem jeszcze czterokrotnie schodziła poniżej 1200 m. Jej osiągnięcie czeka na wpisanie do Księgi Rekordów Guinnessa. Jak informuje portal Live Science, stanie się to dopiero po pojawieniu się recenzowanej pracy naukowej opisującej m.in. metody śledzenia wędrówek żółwi. Źródło: Live Science, CoolGreenScience Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Potwór z głębin sfilmowany. Powstało unikatowe nagranie kałamarnicy atakującej kamerę na głębokości kilometra
Przypadkiem naukowcom udało się sfilmować niezwykłe zdarzenie. Kamera badająca największe oceaniczne głębiny nagrała kałamarnicę żyjącą kilometr pod powierzchnią. Na unikatowym wideo widać fotofory zwierzęcia – czyli jego narząd świetlny.
W tym artykule: Co pokazuje nagranie kałamarnicy Jak wyglądał atak kałamarnicy Sekrety głowonogów Filmowanie kałamarnic „Przekonaliśmy się, ile ten stwór ma w sobie złośliwości i sprytu” – pisał w III w. n.e. Klaudiusz Elian w dziele „O właściwościach zwierząt” (przeł. Anna M. Komornicka). Jakie stworzenie miał na myśli? Ośmiornicę, która od starożytności fascynowała marynarzy i innych ludzi, mających szczęście ją spotkać. Ośmiornice, kałamarnice i mątwy należą do gromady głowonogów. Głowonogi zaś to jedne z najniezwyklejszych stworzeń, jakie żyją na Ziemi. I chociaż od czasów Eliana minęło prawie dwa tysiące lat, ciągle kryją bardzo wiele tajemnic. Szczególnie dotyczy to gatunków mieszkających głęboko pod powierzchnią oceanu – takich jak kałamarnica Taningia danae. Co pokazuje nagranie kałamarnicy Naukowcy z The University of Western Australia (UWA) pokazali właśnie niezwykłe nagranie Taningia danae. Powstało na Pacyfiku, na głębokości dokładnie 1026 m. Co robi kałamarnica, kiedy widzi sprzęt badawczy w samym środku nieprzeniknionych ciemności, panujących w głębinach Pacyfiku? Używa fotoforów, czyli narządu świetlnego wykorzystującego bioluminescencję. To właśnie dwie jasne plamy widoczne na nagraniu. Ich zadaniem jest oślepienie potencjalnej ofiary. Tak by nie widziała zbliżających się do niej ramion. Jak wyglądał atak kałamarnicy – Kałamarnica podpłynęła do naszego aparatu, myśląc, że jest ofiarą, i próbowała ją przestraszyć ogromnymi bioluminescencyjnymi reflektorami – opowiada Heather Stewart z UWA. Fotofory Taningia danae są największe w królestwie zwierząt. Następnie zaś kamera zostaje opleciona mackami. U kałamarnic, podobnie jak u innych głowonogów, stanowią one nie tylko narząd chwytny. W ramionach głowonogów znajduje się duża część neuronów zwierzęcia. Dzięki nim już za pomocą dotyku może ono ocenić, czy dana rzecz nadaje się do zjedzenia. View oEmbed on the source website Sekrety głowonogów I to właśnie robi przedstawicielka Taningia danae na powyższym filmie. Oślepia jedno z ramion kamery, obejmuje je, po czym – stwierdziwszy, że to nie jest pokarm – błyskawicznie ucieka. Cała „akcja” trwa tylko kilkadziesiąt sekund. Mimo to zachwyciła naukowców. Nagranie powstało przypadkowo. Celem uczonych był hadal na Południowym Pacyfiku niedaleko miejsca zwanego Samoan Passage. Hadal to najgłębsza część oceanów, zaczynająca się ok. 5–6 km pod powierzchnią. Badacze opuścili tam kamerę, która na głębokości kilometra spotkała kałamarnicę. Na filmie nie ma skali referencyjnej i kałamarnica wydaje się bardzo duża. Jednak sfilmowany osobnik nie był olbrzymem. Naukowcy szacują, że miał około 75 cm. Czyli znacznie mniej niż rekordzista, którzy mierzył dwa metry. Filmowanie kałamarnic Takie podwodne obserwacje są niezwykle rzadkie. T. danae nagrano na żywo po raz pierwszy zaledwie w 2005 r. Później widziano ją żywą w naturze tylko kilka razy. Informacje o tym gatunku zdobywaliśmy, gdy martwe osobniki były wyrzucane na brzeg albo gdy ich niestrawione resztki znajdowano w żołądkach wielorybów. Stąd każde nagranie kałamarnicy jest bardzo cenne – daje informacje o zachowaniach i miejscu życia tych wyjątkowych zwierząt. Jeśli chodzi o rzadkość obserwacji, T. danae nie jest wyjątkiem. Kałamarnice bardzo długo czekały na to, by zostać sfilmowane. Udało się to dopiero w XXI wieku. Pierwszą żywą kałamarnicę nagrano w 2004 r. (a więc tylko rok przed T.danae). Dwóch japońskich naukowców poświęciło dwa lata, by uchwycić na wideo kałamarnicę olbrzymią (Architeuthis dux). Do dzisiaj każde spotkanie z tym głowonogiem jest sensacją. Ostatnio udało się to w styczniu 2023 r. parze japońskich nurków. U zachodnich brzegów Japonii zaobserwowali oni ogromną, poruszającą się bardzo wolno kałamarnicę. Przypuszczalnie zwierzę było chore. To tłumaczyłoby, dlaczego pozwoliło ludziom zbliżyć się do siebie. Źródła: The University of Western Australia, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zaginiona kolekcja kapitana Jamesa Cooka odnaleziona. To ponad 200 niezwykłych okazów
Sądzono, że wspaniała kolekcja unikatowych okazów muszli pozyskana przez kapitana Jamesa Cooka przepadła na zawsze. Po czterech dekadach udało się ją znaleźć. Właśnie trafiła na ekspozycję.
W tym artykule: Skarby z trzeciej wyprawy Jamesa Cooka Losy zaginionej kolekcji muszli Niezwykła Bridget Atkinson Znaczenie kolekcji Cooka Angielski kapitan James Cook (1728–1779) uznawany jest za jednego z najwybitniejszych podróżników i odkrywców nowożytności. Jego zainteresowania były bardzo szerokie. Zajmował się nie tylko odkrywaniem nowych tras morskich, ale też astronomią i przyrodą. W czasie trzeciej wyprawy dookoła świata zginął z rąk Hawajczyków. Skarby z trzeciej wyprawy Jamesa Cooka To właśnie z trzeciej, tragicznej wyprawy Cooka pochodzi zbiór bezcennych muszli, który odnaleziono po 40 latach. Ekspedycja trwała kilka lat od 1776 roku. Na jej trasie kapitan zabierał na pokład swojego statku interesujące go muszle. Głównym celem tej eskapady było jednak odnalezienie przejścia morskiego z Oceanu Spokojnego na Ocean Atlantycki. O odkryciu kolekcji poinformowała organizacja rządowa English Heritage. Od połowy marca 2024 r. muszle można obejrzeć w Chesters Roman Fort and Museum w Northumberland w północnej Anglii. Losy zaginionej kolekcji muszli Kolekcja pozyskana przez Jamesa Cooka była życiową pasją Bridget Atkinson (1732–1814). Atkinson przekazała ją swojemu wnukowi, Johnowi Claytonowi (1792–1890). Większość muszli została sprzedana wraz z posiadłością Claytonów w 1930 roku. Uchowało się 200 eksponatów, które wypożyczono Wydziałowi Zoologii Armstrong College – to obecnie Newcastle University. W latach 80. XX wieku stała się rzecz niewyobrażalna. Pozostałości kolekcji usunięto z uniwersytetu w czasie akcji sprzątania. Uważano, że zostały bezpowrotnie utracone. Po latach okazało się, że jeden z wykładowców, dr John Buchanan, uratował muszle ze śmietnika. Niedawno trafiły do English Heritage za pośrednictwem rodziny Buchananów. Teraz trafiły do Chesters Roman Fort and Museum, gdzie dołączyły do innego eksponatu z wyprawy Cooka – olbrzymiego małża. Niezwykła Bridget Atkinson – Zawsze wiedzieliśmy o kolekcji Bridget Atkinson, ale uważaliśmy, że całkowicie zaginęła. Odkrycie, że muszle nie tylko przetrwały, ale przez cały ten czas były zaopiekowane, jest niczym innym jak cudem – komentuje dr Frances McIntosh z English Heritage. Dr McIntosh zauważa, że Bridget Atkinson była niezwykłą kobietą, której pasją była przyroda. – W czasach, gdy kobiety zazwyczaj zbierały muszle, aby udekorować nimi swoje meble i ogrodowe groty, Bridget zbierała je ze względu na zainteresowania naukowe, a nie estetykę – podkreśla. W jego ocenie kolekcja ta jest nie tylko świadectwem charakteru i kontaktów Atkinson, ale także zapisem roli Wielkiej Brytanii w globalnym handlu pod koniec XVIII wieku. Zdaniem badaczy Bridget Atkinson była jedną z pierwszych znanych kobiet, które zgromadziły naukowo znaczącą kolekcję muszli z całego świata Znaczenie kolekcji Cooka Co znalazło się w odkrytej na nowo kolekcji Jamesa Cooka? Obejmuje ona wiele rzadkich gatunków, w tym gatunki endemiczne z Nowej Zelandii, czyli takie, które występują tylko na tej wyspie. Tego typu muszle cieszyły się wielką popularnością wśród XVIII-wiecznych kolekcjonerów. – Pojedyncze okazy można było sprzedać za tysiące funtów – zauważa dr Tom White z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, który pomagał w identyfikacji gatunków. Wśród muszli znajduje się ostryga kolczasta (Spondylus americanus). Występuje wzdłuż wybrzeża Atlantyku, od Karoliny Północnej po Karaiby i aż do Brazylii. Pokrywają ją kolczaste wypukłości o długości około pięciu centymetrów. W kolekcji znajduje się również „muszla słoneczna” (Astraea heliotropum), endemiczna dla Nowej Zelandii. Wiemy, że trafiła do zbiorów Atkinson dzięki zbrojmistrzowi z wyprawy Cooka, Georgowi Dixonowi. Jest też gigantyczny małż, przydacznia olbrzymia (Tridacna gigas). To przedstawiciel największych małżów świata. Źródło: English Heritage. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.