Wyspa Bożego Narodzenia – dzika natura w sercu Oceanu Indyjskiego
Wyspa Bożego Narodzenia to tropikalny raj na Oceanie Indyjskim. Choć nazwa przywodzi na myśl zimowe i pełne śniegu święta, to terytorium zależne Australii kryje w sobie egzotyczny świat pełen wyjątkowej fauny i flory, a temperatura w grudniu rzadko spada tu poniżej 25 stopni C.
Spis treści: Słynna migracja krabów na Wyspie Bożego Narodzenia Krótka historia wyspy Raj dla miłośników przyrody Jak dotrzeć na Wyspę Bożego Narodzenia Gdzie się zatrzymać na wyspie? Wyspiarska kuchnia – smaki Azji i Oceanii Wyspa Bożego Narodzenia – informacje praktyczne Wyspa Bożego Narodzenia, znana również jako Christmas Island, leży około 350 km na południe od Jawy i jest terytorium zależnym Australii. Mimo że powierzchnia wyspy to zaledwie 135 km² – czyli mniej niż powierzchnia Wigierskiego Parku Narodowego – bogactwo przyrody, wyjątkowa historia oraz izolacja od kontynentu czynią ją miejscem niezwykłym w skali całego świata. Odkryta przez kapitana Williama Mynorsa w Boże Narodzenie 1643 roku wyspa przez wieki pozostawała niezamieszkana. Dopiero pod koniec XIX wieku zainteresowano się tym miejscem względu na bogate złoża fosforytów, które przyciągnęły brytyjskich kolonizatorów. W efekcie rozpoczęto tu regularne wydobycie surowców i sprowadzono robotników z Chin, Malezji i Singapuru. To z kolei zapoczątkowało wielokulturowy charakter wyspy. Dziś populacja liczy około 2 tys. mieszkańców, którzy tworzą wyjątkową mieszankę kulturową i religijną, łącząc tradycje azjatyckie z wpływami australijskimi. Słynna migracja krabów na Wyspie Bożego Narodzenia Wyspa Bożego Narodzenia zasłynęła z obrazków i nagrań przedstawiających fascynujące zwyczaje migrujących krabów czerwonych (Gecarcoidea natalis). Każdego roku, zazwyczaj między październikiem a grudniem, około 50 milionów tych krótkoodwłokowych skorupiaków wyrusza z lasów deszczowych w epicką podróż do oceanu, aby złożyć tam jaja. Spektakularne zjawisko przyciąga naukowców i turystów z całego świata. Migracja jest tak masowa, że lokalne władze muszą zamykać drogi, a wznoszone tylko w tym celu mosty i tunele ułatwiają krabom bezpieczne przejście i chronią je przed pojazdami. Kraby czerwone stały się jednym z symboli Wyspy Bożego Narodzenia. Pokazują też, jak człowiek może harmonijnie współistnieć z przyrodą, dostosowując swoją infrastrukturę do potrzeb wrażliwego ekosystemu. Krótka historia wyspy W XIX wieku wraz z rosnącą liczbą ludności i urbanizacją na świecie wzrosło zapotrzebowanie na żywność, co wymagało bardziej efektywnego rolnictwa i wykorzystania nawozów opartych na fosforanach. Nie dziwi więc, że po odkryciu bogatych złóż fosforytów na Wyspie Bożego Narodzenia ten niewielki ląd na Oceanie Indyjskim stał się cennym nabytkiem dla ówczesnego Imperium Brytyjskiego. Wydobycie surowców rozpoczęło się w 1899 roku, co przyciągnęło poszukujących pracy górników z Azji Południowo-Wschodniej. Wyspa szybko stała się tyglem kulturowym, gdzie buddyści, muzułmanie i chrześcijanie żyją w zgodzie obok siebie. Podczas II wojny światowej wyspa została zaatakowana i okupowana przez Japończyków, co rozpoczęło kolejny rozdział w jej historii. W 1958 roku Wyspa Bożego Narodzenia została formalnie przekazana Australii przez Wielką Brytanię. W ostatnich dekadach stała się również miejscem kontrowersji związanych z polityką imigracyjną Australii. Na wyspie działał ośrodek detencyjny dla uchodźców, co wzbudzało międzynarodowe dyskusje na temat praw człowieka i polityki azylowej. Raj dla miłośników przyrody Mimo intensywnej działalności górniczej w przeszłości, ponad 63% powierzchni wyspy stanowi park narodowy. Gęste lasy deszczowe kryją endemiczne gatunki roślin i zwierząt. Oprócz słynnych krabów czerwonych, wyspa jest domem dla krabów palmowych (Birgus latro) – największych stawonogów lądowych na świecie. Ornitolodzy mogą tu obserwować rzadkie gatunki ptaków, takie jak fregaty białobrzuszne (Fregata andrewsi) czy gołębie imperialne. Klify otaczające wyspę są miejscem lęgowym dla licznych kolonii ptaków morskich. Wody otaczające wyspę są krystalicznie czyste, a tutejsze rafy koralowe są domem dla ponad 600 gatunków ryb i 88 gatunków koralowców. To idealne miejsce dla nurków i amatorów snorkelingu, którzy pod wodą mogą zobaczyć rekiny wielorybie, delfiny czy manty. Dla bardziej odważnych turystów dostępne są jaskinie krasowe, takie jak słynne Grotto czy Daniel Roux Cave. Jak dotrzeć na Wyspę Bożego Narodzenia Podróż na Wyspę Bożego Narodzenia może być logistycznym wyzwaniem, ale przy odrobinie szczęścia może zaplanować całkiem przyjemną trasę. Najpierw należy dolecieć do jednego z głównych miast Australii. Z Polski na Antypody najłatwiej lecieć z przesiadką w jednym z hubów lotniczych na Bliskim Wschodzie (np. w Dubaju lub w Doha) lub w Azji Południowo-Wschodniej (np. w Singapurze). Najlepiej szukać połączeń bezpośrednio z Perth. To miasto w Australii Zachodniej leży najbliżej Wyspy Bożego Narodzenia. Lot z Warszawy do Perth trwa z przesiadką ok. 20 godzin. Z Perth na Wyspę Bożego Narodzenia kursują regularne loty obsługiwane przez lokalne linie lotnicze, takie jak Virgin Australia, a lot trwa ok. 3 godzin. Ze względu na ograniczoną liczbę połączeń, bilety należy rezerwować z dużym wyprzedzeniem. Warto również pamiętać o konieczności uzyskania wizy australijskiej, którą można zakupić online przed podróżą. Ze względu na różnicę stref czasowych i długi czas podróży, dobrze jest zaplanować pobyt na co najmniej dwa tygodnie, aby w pełni cieszyć się urokami wyspy lub połączyć wyjazd ze zwiedzaniem Australii. Gdzie się zatrzymać na wyspie? Wyspa Bożego Narodzenia mimo niewielkich rozmiarów oferuje całkiem sporo opcji zakwaterowania dostosowanych do różnych potrzeb i budżetów. Najpopularniejsze są kameralne hotele i pensjonaty, takie jak The Sunset, VQ3 Lodge czy Swell Lodge. Amatorzy spędzania czasu w naturze mogą zdecydować się na kemping w wyznaczonych miejscach, takich jak Dolly Beach czy Greta Beach. Można tam przeżyć jedyne w swoim rodzaju doświadczenie zasypiania przy dźwiękach fal oceanu i śpiewu ptaków. W niektórych miejscach należy jednak pamiętać o konieczności uzyskania pozwolenia na biwakowanie i przygotowaniu się na ograniczone udogodnienia. Wyspiarska kuchnia – smaki Azji i Oceanii Kulinarne tradycje Wyspy Bożego Narodzenia odzwierciedlają wielokulturową społeczność zamieszkującą tę ziemię. W lokalnych restauracjach i kafejkach można spróbować potraw inspirowanych kuchnią chińską, malajską, indonezyjską i australijską. Restauracja Golden Bosun Tavern (51 Gaze Road) słynie z owoców morza, takich jak grillowane krewetki, ośmiornice czy lokalne ryby podawane z egzotycznymi sosami. Miłośnicy kuchni chińskiej powinni odwiedzić Lucky Ho (236 Poon Saan Rd), gdzie można spróbować pierożków dim sum i smażonego ryżu z lokalnymi dodatkami. Wieczorami warto odwiedzić nocny targ w Poon Saan, gdzie lokalni sprzedawcy oferują lokalne przekąski, słodycze i napoje. Wyspa Bożego Narodzenia – Informacje praktyczne Wyspa Bożego Narodzenia znajduje się w strefie klimatu tropikalnego, z dwiema głównymi porami roku: suchą i deszczową. Najlepszym czasem na odwiedzenie wyspy jest okres od mają do października, kiedy panuje sucha pora, a temperatury są nieco niższe, oscylując wokół 26–28°C. W porze deszczowej, od listopada do kwietnia, temperatury są wyższe, a wilgotność może być uciążliwa. Komary i inne owady są wtedy bardziej aktywne, dlatego repelenty i odpowiednia odzież są niezbędne. Walutą obowiązującą na wyspie jest dolar australijski, a karty kredytowe są akceptowane w większości miejsc, choć warto mieć przy sobie gotówkę ze względu na ograniczoną liczbę bankomatów. Językiem urzędowym jest angielski, ale często można usłyszeć języki malajskie i mandaryński. Sieć telefoniczna działa na bazie australijskich operatorów, jednak roaming może być kosztowny. Internet jest dostępny, ale prędkość i zasięg są ograniczone, co może być okazją do cyfrowego detoksu. Opieka medyczna jest dostępna, ale w poważniejszych przypadkach konieczna jest wyprawa do Australii, dlatego zaleca się wykupienie odpowiedniego ubezpieczenia. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Po raz pierwszy udało się nagrać płetwala błękitnego karmiącego młode. Film nakręcił amator snorkelingu
Niezwykłe nagranie powstało u wybrzeży Timoru Wschodniego. Widać na nim – po raz pierwszy – samicę płetwala błękitnego, która karmi swoje młode.
W tym artykule: Płetwale w Timorze Wschodnim Największe zwierzęta na Ziemi Czym odżywiają się płetwale? Wody są ciemnobłękitne, lekko przymulone. Poruszają się w nich dwa duże obłe kształty. Jeden jest wyraźniej większy od drugiego. Widać płetwy boczne i charakterystyczne wielorybie ogony. Zwierzęta płyną obok siebie, a mniejszy osobnik wygląda, jakby był przyczepiony do większego. Tak wygląda pierwsze znane nagranie samicy płetwala błękitnego, która karmi swoje młode. Film nie jest wyraźny i można odnieść wrażenie, że mały wieloryb trzyma się większego. W rzeczywistości tak nie jest. Samica płetwala wypuszcza swoje mleko prosto do wody, skąd połyka je jej dziecko. Płetwale w Timorze Wschodnim Film powstał dwa lata temu u wybrzeży Timoru Wschodniego. Nagrał go turysta uprawiający snorkeling w czasie ekoturystycznej wyprawy, w ramach której pływano w pobliżu stolicy kraju, Dili. Nagranie zostało przekazane naukowcom, którzy właśnie je upublicznili. – To na pewno nie jest nowo narodzone cielę – mówi „New Scientistowi” Karen Edyvane z Australian National University w Darwin. – Nadal jednak odżywia się mlekiem matki – dodaje. Naukowczyni szacuje, że młody płetwal na filmie ma około dwóch lat. To, że nadal jest przy matce, nie dziwi: młode płetwale odłączają się od matki w wieku trzech lat. View oEmbed on the source website Największe zwierzęta na Ziemi Płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) to największe zwierzę na Ziemi. Ten morski ssak może ważyć nawet 170-200 ton i mieć 30 m długości. Natomiast nowo narodzony płetwal waży już 2-3 tony. Ma 6-7 metrów długości. Płetwal jest większy nawet od wymarłych od dinozaurów. Prawdopodobnie to największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na naszej planecie. Istnieją cztery podgatunki płetwala błękitnego. Różnią się zasięgiem występowania, ubarwieniem i rozmiarami. Na filmie z Timoru nagrany został płetwal krótkoogonowy (Balaenoptera musculus brevicauda). Jest on nieco mniejszy od innych płetwali – ma „tylko” 24 metry długości i krótszy ogon. Jego ciało jest też ciemniejsze od innych ssaków tego gatunku. Edyvane uważa, że powstanie nagrania jest niezwykłym osiągnięciem. Naukowczyni stoi na czele projektu nauki obywatelskiej, którego celem jest zbieranie danych o życiu i zachowaniach płetwali krótkoogonowych. Projekt rozpoczęto dziesięć lat temu i przez ten czas udało się zebrać informacje o 2700 osobnikach. Naukowcy obserwowali nowo narodzone płetwale i zaloty dorosłych ssaków. Jednak nagrania płetwali są rzadkie, bo zwierzęta często znacznie oddalają się od brzegów. Trzeba mieć wiele szczęścia, by je zobaczyć. Czym odżywiają się płetwale? W jaki sposób płetwale dorastają do tak takich rozmiarów? Pochłaniają ogromne ilości pożywienia. Dziennie mogą skonsumować nawet milion kalorii. W innym ujęciu – każdego dnia zjadają nawet 4 tony krylu, czyli drobnych pancerzowców. Duże ilości pokarmu są szczególnie potrzebne przyszłej matce. Ciąża u płetwali trwa okrągły rok, a na świat przychodzi tylko jedno młode. Matka karmi je i to aż przez wiele miesięcy. Młody płetwal – zanim rozwiną się u niego fiszbiny – odżywia się właśnie mlekiem matki. Codziennie wypija go 200-300 litrów. Mleko wypuszczane jest prosto do wody. Płetwale krótkoogonowe są liczniejsze od innych podgatunków tego ssaka. Szacuje się, że nawet co drugi płetwal żyjący na Ziemi to właśnie Balaenoptera musculus brevicauda. Ssaki te osiągają dojrzałość płciową w wieku 10 lat przy długości ciała ok. 20 m. Samice są nieco cięższe od samców (średnio ważą 90 t, samce zaś 75). Rekordziści są znacznie ciężsi – ich waga przekracza sto ton. Źródło: New Scientist, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zaginiony ląd. Obszary, które mogło zamieszkiwać nawet pół miliona ludzi, są dziś na dnie oceanu
Po raz pierwszy ze szczegółami zmapowano dno morza na północ od Australii. To, co dziś zakrywa ocean, kiedyś znajdowało się ponad poziomem wody. Naukowcy szacują, że nieznane ziemie mogło zamieszkiwać od 50 tys. do 500 tys. ludzi.
W tym artykule: Utracony ląd Australii Jezioro i morze przyciągały ludzi Zatopienie pradawnej krainy Wydaje się, że nie ma nic bardziej niezmiennego niż zarysy wysp i kontynentów na mapach. A jednak linie brzegowe mogą zmieniać się – i to znacznie. Zazwyczaj dzieje się to w okresach o wiele dłuższych niż ludzkie życie. Dlatego właśnie nie mamy szans zauważyć ani dryfu kontynentalnego ani wypiętrzeń gór. Jednak uczymy się dostrzegać mniejsze zmiany. Takie jak podnoszenie się poziomu wód. O tym, jak radykalnie może ono zmienić krajobraz, przekonali się badacze z australijskiego Uniwersytetu Griffith w Brisbane. Prowadząc badania dna morskiego u północno-zachodnich wybrzeży Australii zorientowali się, że mają do czynienia z terenem, który jeszcze kilkanaście tysięcy lat temu zamieszkiwały tysiące ludzi. Utracony ląd Australii Naukowcy przeprowadzali badania topograficzne obszaru o powierzchni 400 km kw. Dzisiaj ten tzw. Szelf Północnozachodni pokrywa w całości Ocean Indyjski. Jednak nie było tak zawsze. Przez dziesiątki tysięcy lat ziemie te były domem dla licznych populacji ludzi. Mogły liczyć od 50 do nawet 500 tys. osób. Czy znaleźliśmy Atlantydę w Hiszpanii? Hipoteza jest naprawdę ciekawa Odkąd pisał o niej Platon wciąż jej poszukujemy. Ślady prowadzą do Hiszpanii. Czy w końcu uda się ją odnaleźć? Krajobraz, dzisiaj ukryty pod wodą, kiedyś był bardzo malowniczy. Na utraconych terenach istniało śródlądowe morze – podobne do morza Marmara. Oprócz niego było tam wielkie jezioro ze słodką wodą. Miało 2 tys. km kw. Spływające do niego rzeki rzeźbiły w skałach wąwozy. Okolica była więc zróżnicowana i prawdopodobnie bogata w źródła pożywienia. Jezioro i morze przyciągały ludzi Morze śródlądowe istniało prawdopodobnie między 27 tys. a 17 tys. lat temu. Z kolei ogromne jezioro – dwadzieścia razy większe niż Śniardwy – utrzymywało się przez 16 tys. lat. Istniało w okresie 30−14 tys. lat temu. Naukowcy przypuszczają, że przyciągało wielu dawnych mieszkańców północnej Australii. Wędrowali nad nie, by chronić się przed suchym klimatem kontynentu. − Ten ogromny krajobraz, którego już nie ma, nie przypominał niczego, co znamy z dzisiejszej Australii – mówi Kasih Norman, główna autorka badań dla „News Scientista”. – To niesamowite, że było tam ogromne słodkowodne jezioro tuż obok śródlądowego morza – dodaje. Jest pewna, że ludzie korzystali ze wszystkiego, co oferowała tamta okolica. Zatopienie pradawnej krainy Wszystko zmieniło się pod koniec ostatniego zlodowacenia, czyli kilkanaście tysięcy lat temu. Początkowo poziom wody podnosił się w tempie metra na sto lat. Jednak ok. 14,5 tys. lat temu ten proces przyspieszył. Przez kolejne cztery stulecia poziom wody rósł o 4–5 metrów na sto lat. To już było tempo, które musieli zauważyć dawni mieszkańcy tamtych okolic. Prawdopodobnie obserwowali, jak ich ziemie stopniowo zabierało morze. Z czasem przenieśli się na południe. O tym, że na północ od Australii istniały ziemie, które dawniej wystawały powyżej wody, wiadomo było od dawna. Szelf Północnozachodni to teren bogaty w złoża ropy i gazu. Jako taki był już badany przez ekspedycje geologiczne. Tym razem jednak został zmapowany z ogromną dokładnością. Jeden piksel na nowopowstałych mapach odpowiada w terenie kwadratowi o boku 30 m. – To wystarczająco wysoka rozdzielczość, by można było mówić o cechach krajobrazu istotnych dla ludzi – zauważa Norman. Badania jej zespołu są pierwszymi, w których spróbowano określić wielkość populacji zamieszkującej niegdyś zaginione australijskie ziemie. Źródła: New Scientist, Quaternary Science Reviews. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odkryli nowy ekosystem w głębinach Oceanu Indyjskiego. To „oaza życia”
Zespół nurków odkrył na Malediwach nieznany wcześniej, nowy ekosystem. Znajduje się 500 metrów pod powierzchnią Oceanu Indyjskiego, gdzie duże ryby gromadzą się, aby zjadać tzw. mikronekton.
W tym artykule: Mikronekton uwięziony w nowym ekosystemie na Malediwach Nowy ekosystem stał się oazą życia dla wielu gatunków Badania nad mikronektonem dostarczą wiedzy potrzebnej do ochrony oceanów Oceany na naszej planecie są wciąż w dużej mierze obszarem niezbadanym. Szacuje się, że poznaliśmy jedynie mniej niż 5% tej części świata. Głębiny skrywają przed ludźmi swoje sekrety. To niezwykły świat, który zamieszkuje niezliczona ilość morskich istot. Odkrycia naukowców na każdym kroku udowadniają nam, jak mali jesteśmy w obliczu ogromu ziemskiej hydrosfery. Mikronekton uwięziony w nowym ekosystemie na Malediwach Swoją cegiełkę w badaniach nad oceanami dodali naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, którzy byli częścią podwodnej ekspedycji „The Nekton Maldives Mission”. Badacze eksplorowali dno oceaniczne na Malediwach na pokładzie łodzi podwodnej Omega Seamaster II. W pewnym momencie, na głębokości 500 metrów, znaleźli niezwykłe środowisko, w którym żerowały duże ryby m.in. rekiny i tuńczyki. Eksperci wykonali szereg nagrań wideo, pobrali próbki biologiczne oraz wykonali mapowanie obszaru za pomocą sonaru. View oEmbed on the source website To, co zaskoczyło naukowców, to fakt obecności tzw. mikronektonu, który został na obszarze nieznanego ekosystemu uwięziony. Jest to grupa organizmów o wielkości od 2 do 20 cm, które pływają niezależnie od prądów oceanicznych. Nowy ekosystem stał się oazą życia dla wielu gatunków Eksperci twierdzą, że mikronekton charakteryzuje się zróżnicowanym zakresem wzorców migracji oceanicznej. Zazwyczaj jednak nocą wypływają na powierzchnie, a o świcie nurkują z powrotem na dno. To tak zwana dobowa migracja pionowa, która dotyczy głównie organizmów zooplanktonowych. Ocean Spokojny zniknie i powstanie kolejny superkontynent. To nas czeka za co najmniej 200 mln lat Za 200–300 milionów lat Ocean Spokojny przestanie istnieć, a kontynenty złącza się w jeden superkontynent. Będzie na nim tak gorąco, że żaden ssak tego nie przeżyje. Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego podejrzewają, że mikronekton na Malediwach został uwięziony ze względu na atol, który jest podstawą tego archipelagu. To wyspa koralowa w kształcie ciągłego lub przerywanego pierścienia otaczającego lagunę. Atol może być połączony z otwartym morzem lub tworzyć zupełnie oddzielny zbiornik wodny. Badacze podejrzewają, że w takim środowisko mikronekton nie może nurkować głębiej, gdzie unikałby większych drapieżników. Nowy ekosystem nazwano „Strefą Pułapki”, która stała się oazą życia dla innych stworzeń. Na nagraniach widać, że na obszarze żerują m.in. rekiny tygrysie, żarłacze białe, rekiny młoty, bardzo rzadki rekin kolczasty oraz całe ławice tuńczyków. Zespół przyznał, że był pod wrażeniem, jak zróżnicowany gatunkowo był to obszar. Badania nad mikronektonem dostarczą wiedzy potrzebnej do ochrony oceanów – Obszar, który odnaleźliśmy, ma wszystkie charakterystyczne cechy nowego ekosystemu – twierdzi Alex Rogers, profesor z Uniwersytetu Oksfordzkiego, który brał udział w misji. – „Strefa Pułapki”, bo tak nazwaliśmy ten ekosystem, prawdopodobnie istnieje na innych atolach i wyspach wulkanicznych na całym świecie – dodaje. Autorzy odkrycia mają nadzieję, że uda im się dowiedzieć więcej, dlaczego ekosystem powstał akurat na tej głębokości i dlaczego staje się śmiertelną pułapką dla mikronektonu. – Pozwoli nam to zrozumieć głębiny oceanów – dodaje Lucy Woodall, biolożka morska i profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie Oksfordzkim. Plankton ucieka na południe! Z powodu ocieplenia klimatu To, ile w morzach jest planktonu i gdzie się on znajduje, decyduje o tym, ile w danym morzu będzie żyło ryb, a także wodnych ssaków i żółwi - zauważa główny autor raportu na ten temat, ... Eksperci podkreślają, że mikronekton to grupa organizmów, która wciąż nie jest dobrze zbadana, a stanowi bardzo ważny element pożywienia innych gatunków. Badania z ostatnich lat wykazały jednak, że te maleńkie stworzenia są niezwykle wrażliwe na zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie. Ekolodzy zwracają szczególną uwagę na fakt, że od istnienia mikronektonu, zależy życie milionów ryb żyjących w oceanach. Źródło: Nekton Mission Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie żyją żółwie szylkretowe? Zobacz, czy wiesz wszystko o tych niesamowitych gadach
Niezwykle zjawiskowe gady są niestety gatunkiem krytycznie zagrożonym. Czy wiesz, ile żyją żółwie szylkretowe?
W tym artykule: Żółw szylkretowy – najważniejsze informacje Gdzie żyją żółwie szylkretowe? Czym różnią się żółwie szylkretowe od innych żółwi morskich? Ile żyją żółwie szylkretowe? Na naszej planecie żyje wiele niezwykłych zwierząt. To miliony gatunków, które zamieszkują nawet najdalsze i najgłębsze zakątki Ziemi. Niestety niektóre z nich są zagrożone wyginięciem. Niektórzy eksperci twierdzą, że są stworzenia, których za kilka lub kilkanaście lat może już nie być, gdy umrze ostatni przedstawiciel. Do takich gatunków należy właśnie żółw szylkretowy. Żółw szylkretowy – najważniejsze informacje Żółw szylkretowy (Eretmochelys imbricata) jest gadem z rodziny żółwi morskich. Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Eretmochelys. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) jest autorem Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych. To olbrzymi spis wszystkich zwierząt, w którym określa się stan poszczególnych stworzeń i jest swoistym wskaźnikiem bioróżnorodności. 8 niezwykłych gatunków zwierząt, które są zagrożone wyginięciem Na świecie żyje wiele milionów gatunków zwierząt. Są jednak stworzenia, które są zagrożone wyginięciem, do tego stopnia, że za kilka lat może ich już nie być. W księdze znajduje się obecnie ponad 142 tysiące gatunków, a 40 tysięcy spośród nich są zagrożone wyginięciem. Niestety eksperci zwracają uwagę na to, że stan wielu zwierząt jest spowodowany przez działalność człowieka. Wpływ ma na to wiele czynników m.in. globalne ocieplenie, wycinka lasów czy niszczenie siedlisk. IUCN już w 1996 roku uznała żółwia szylkretowego za krytycznie zagrożonego wyginięciem (Critically Endangered, CR). To efekt polowań i rybołówstwa, która przez lata zdziesiątkowała populację tego gatunku. W krajach azjatyckich m.in. w Chinach i Japonii, mięso tego żółwia morskiego jest cenione ze względu na jego walory smakowe. Karapaks z kolei, czyli twarda powłoka, grzbietowa część pancerza jest wykorzystywana do produkcji materiałów dekoracyjnych. Czy wiesz jednak, Gdzie żyją żółwie szylkretowe? Gdzie żyją żółwie szylkretowe? Chociaż większość żółwi morskich żyje na otwartych wodach oceanów, żółwie szylkretowe preferują płytkie laguny i rafy koralowe. Można je spotkać we wszystkich oceanach na świecie. Istnieją dwie główne populacje żółwia szylkretowego: Atlantycka, Indopacyficzna W lockdownie żółwie morskie w Grecji rozmnażały się na potęgę. Tego lata zginęły już trzy W te wakacje plaże Zakynthos są już znacznie bardziej zatłoczone niż rok temu. Na wyspę wrócili imprezowicze i zrobiło się głośno, także nocami. Takie okoliczności nie sprzyjają zagro... Oraz dwa podgatunki: E. i. imbricata, E. i. bissa. W wodach Atlantyku najczęściej występuje wzdłuż północnej granicy Stanów Zjednoczonych, Brazylii, Kostaryki, Kuby, w Zatoce Meksykańskiej i u wybrzeży południowej Afryki. Żółwie szylkretowe są niekiedy widziane również w wodach kanału La Manche oraz w okolicach Przylądka Dobrej Nadziei. Do populacji indopacyficznej zaliczamy głównie podgatunek E. i. bissa. Możemy go spotkać praktycznie na całej powierzchni oceanów Indyjskiego i Spokojnego. Żyją na Wielkiej Rafie Koralowej, u wybrzeży zachodniej Ameryki Południowej, na Filipinach, a m.in. na Seszelach młode spędzają pierwsze lata swojego życia. Żółwie szylkretowe, tak jak inne zwierzęta migrujące, podróżują w poszukiwaniu miejsc lęgowych. Naukowców od dawna zastanawiało, dlaczego te gady pokonują często tysiące kilometrów w poszukiwaniu stałego lądu. Najnowsze badania wykazały, że zwierzęta te mają duże problemy nawigacyjne i często nadrabiają bardzo duży dystans. Dlaczego żółwie są tak często ofiarami plastiku? Naukowcy poznali ten okrutny mechanizm Naukowcy w końcu zaczynają rozumieć niezwykłe zainteresowanie morskich żółwi plastikowymi odpadkami pływającymi w oceanie. O ile zwierzęta cierpią przez naszą nieodpowiedzialność ... Eksperci zwracają uwagę, że w trakcie wielomiesięcznych migracji, żółwie nie mają dostępu do wystarczającej ilości pożywienia. Okazuje się, że stworzenia te mają bardzo słabe zdolności do wykrywania sygnału geomagnetycznego. Uczeni twierdzą, że mogą polegać jedynie na swoich zmysłach m.in. zapachu. Czym różnią się żółwie szylkretowe od innych żółwi morskich? Żółwie szylkretowe są bardzo podobne do reszty swoich pobratymców. Mają charakterystyczną powłokę grzbietową, spłaszczone ciało i kończyny, które przystosowane są do pływania. To, co je wyróżnia, to długi i zakrzywiony dziób oraz bardzo wyraźne krawędzie karapaksu. Dorastają do 1,3 metra długości i ważą ok 80–90 kg, chociaż obserwowano osobniki, które znacznie przekraczały 100 kg. Ich karapaks stanowi doskonałą powłokę ochronną przed groźniejszymi drapieżnikami. Płyty grzbietu tworzą swojego rodzaju pancerz. Co więcej, ich płyty krawędziowe są piłkowane, co powoduje okaleczenie potencjalnego agresora. Ich skorupa stanowi większość ich całej powierzchni ciała. Żółw zielony ma swoje podwodne nawyki. Gdzie żyje żółw zielony i czym się żywi? Żółw zielony ma nietypową dietę jak na żółwie morskie. Wyróżnia się także rozmiarami. Niestety, populacja żółwi morskich maleje. Jak im pomóc? Żółwie szylkretowe są wszystkożerne. Ponad 70% ich pożywienia stanowią jednak morskie gąbki. Co ciekawe, duża część jest toksyczna, a gady te są wyjątkowo odporne na ich substancje szkodliwe. Żółwie te jedzą również parzydełkowce (np. żeglarz portugalski, o którym pisaliśmy na łamach National Geogrpahic). Właśnie dlatego, ich mięso w pewnym stopniu uchodzi za toksyczne. Poza tym zjadają również małe ryby, mięczaki i meduzy. Ile żyją żółwie szylkretowe? Pod względem wieku, żółwie szylkretowe nie są rekordzistami. W porównaniu do innych gatunków żółwia, które niekiedy żyją nawet 100-150 lat, te gady na wolności przeżywają ok. 50 lat. Prowadzą samotniczy tryb życia, a w grupach osiadają jedynie w okresie godowym, który trwa od kwietnia do listopada (w przypadku populacji atlantyckiej) i od września do lutego wśród żółwi indopacyficznych. Żółwie szylkretowe kopulują zazwyczaj na płytkich lagunach i bezpośrednio wokół wybrzeży i plaż. Samice w nocy wychodzą na ląd, aby w głęboko wykopanym dole złożyć jaja. Będzie to przyszłe gniazdo dla młodych. Po złożeniu jaj (zazwyczaj ok. 100), dziura zostaje zakopana. Warto zwrócić uwagę na to, że to jedyny moment, gdy żółwie szylkretowe wychodzą na ląd. Plastik w oceanach zabija małe żółwie. „Niewiele z nich dożywa roku” Naukowcy prześwietlili brzuchy ponad 100 małych żółwi morskich. U większości z nich znaleziono niepokojące ilości plastiku. Młode wykluwają się po około dwóch miesiącach. Pierwsze kroki od razu kierują ku wodzie, gdzie rozpoczynają swoją życiową „wędrówkę”. Naukowcy nie wiedzą jednak dokładnie, co się z nimi dzieje w pierwszych momentach życia. Eksperci podejrzewają, że płyną ku głębokim wodom pelagialu. Po osiągnięciu odpowiedniej dojrzałości, przenoszą się w stronę raf koralowych i płytkich wód oceanów.
Malediwy budują pływające miasto. Pierwsi mieszkańcy wprowadzą się już w 2024 r.
Pływające miasto na Malediwach to odpowiedź na ryzyko zatopienia archipelagu. Jak będzie wyglądało?
W tym artykule: Pływające miasto na Malediwach Malediwy przygotowują się na najgorsze Pływająca alternatywa dla świata Hasło „zmiany klimatu” dotyczy realnych konsekwencji, z którymi już teraz borykają się ludzie w różnych szerokościach geograficznych. Anomalie pogodowe, takie jak ulewy, powodzie czy ekstremalna susza zagrażają całym ekosystemom. Jednym z najbardziej niebezpiecznych następstw globalnego ocieplenia jest topnienie lodowców. Mieszkańcom Europy może się wydawać, że to mało istotnym, odległy problemem. Tym bardziej warto podkreślić, że lodowce na biegunach północnych i południowym ochładzają Ziemię. Ich topnienie dosłownie wpływa też na podnoszący się poziom mórz i oceanów. Już teraz jest to odczuwalne na niektórych wyspach, a w kolejnych dekadach podtopienia mają dotknąć następne nadbrzeżne miasta – również Gdańsk. Teoretycznie liderzy państw regularnie spotykają się i dyskutują o działaniach mających spowolnić globalne ocieplenie. Niestety, z ich wdrażaniem bywa różnie. Pływające miasto na Malediwach Ryzyko podtopień jest coraz większe. Wygląda na to, że niektóre azjatyckie kraje już przygotowują się na powodzie w przyszłości. Doraźnym rozwiązaniem mają być tzw. pływające miasta. Pierwsze na świecie pływające miasto Oceanix City powstanie u wybrzeży Korei Południowej. Ma być całkowicie odporne na podtopienia. Nad podobną konstrukcją pracują również uwielbiane przez turystów Malediwy. Malediwy są jednym z krajów najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu. 80% archipelagu znajduje się poniżej jednego metra nad poziomem morza. Biorąc pod uwagę ponure prognozy, prawie cały kraj może zostać zatopiony w przeciągu najbliższych 100 lat. Projekt pływającego miasta nie jest więc futurystycznym eksperymentem, tylko realną próbą poradzenia sobie z katastrofą klimatyczną. Budowa lotniska na Malediwach może zniszczyć koralowce. Z pomocą dla rafy ruszyli Polacy Fundacja Coral Mission powstała z myślą o ochronie i ratowaniu raf koralowych na Malediwach. Polscy wolontariusze zbierają środki na przesadzenie 1800 koralowców, które wkrótce mogą zosta... Malediwy przygotowują się na najgorsze Pływające miasto na Malediwach powstanie w turkusowej lagunie, zaledwie 10 minut rejsu łodzią od Male, stolicy wyspiarskiego kraju. Konstrukcja ma pomieścić 20 tysięcy ludzi. Tworzyć ją będzie 5 tysięcy pływających jednostek, w tym domy restauracje, sklepy i szkoły. Pierwsze z nich mają zostać ukończone jeszcze tego lata. Zakończenie budowy pływającego miasta przewidziano na 2027 r., ale pierwsi mieszkańcy mają wprowadzić się już na początku 2024 r. Koen Olthuis, założyciel firmy architektonicznej, która zaprojektowała pływające miasto, nazwał konstrukcję „nową nadzieją”. – Mieszkańcy Malediwów przejdą od uchodźców klimatycznych do innowatorów klimatycznych – powiedział w rozmowie z CNN. Podkreślił również, że potencjalny wpływ budowy na środowisko naturalne został oceniony przez lokalnych ekspertów od koralowców i zatwierdzony przez władze rządowe przed rozpoczęciem realizacji projektu. "Polskie Malediwy" nie dla turystów? "Popularyzowanie tego miejsca jest nieodpowiedzialne" Zainteresowanie lazurowym jeziorem koło Turku jest coraz większe, a władze elektrowni i lokalne organizacje turystyczne ostrzegają przed wycieczkami: „to bardzo niebezpieczne miejsce. Są inn... Pływająca alternatywa dla świata Projekt jest nie tylko funkcjonalny, ale też estetyczny. Na mieszkańców czekać będą kolorowe domki z szerokimi balkonami, z których widać ocean. Jak nowi lokatorzy będą przemieszać się po mieście? W kanałach przydadzą się łodzie, a na piaszczystych drogach elektryczne skutery lub samochody buggy. Poza tym zostają też tradycyjne spacery. Docelowo pływające miasto na Malediwach ma być samowystarczalne i spełniać te same funkcje, co miasta na lądzie. Na miejscu będzie wytwarzana energia elektryczna z paneli fotowoltaicznych. Alternatywą dla klimatyzacji ma być z kolei chłodzenie głębinowe, które polega na pompowaniu zimnej wody z głębin morskich do laguny. Architektom zależy, aby podobne konstrukcje był w przyszłości przystępną cenowo alternatywą dla społeczności zagrożonych powodziami z powodu zmian klimatycznych, a nie tylko ciekawostką dla zamożnych turystów. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nowe badania wykazały, że migrujące żółwie morskie nie do końca wiedzą, dokąd płyną
Naukowcy odkryli, że żółwie szylkretowe często błądzą przez tysiące kilometrów, aby odnaleźć pobliską wyspę.
W tym artykule: Powody migracji są oczywiste, ale co z umiejętnościami nawigacyjnymi zwierząt? Naukowcy stworzyli mapę, na której widać, jak poruszały się żółwie Dlaczego żółwie szylkretowe mają problemy z orientacją? Gady wykorzystują inne zmysły do odnalezienia lądu Żółw szylkretowy jest gatunkiem krytycznie zagrożonym Podobno nie cel podróży jest najważniejszy, lecz sama droga, która do niego prowadzi. Wszystko wskazuje na to, że ten podróżniczy frazes mocno wzięły sobie do serca żółwie szylkretowe. Pytanie brzmi, czy te stworzenia rzeczywiście chwytają dzień, żyją chwilą i chcą sobie dłużej popływać, żeby podziwiać piękne widoki, czy mają bardzo duże problemy nawigacyjne? Naukowcy znają już odpowiedź na to pytanie. Powody migracji są oczywiste, ale co z umiejętnościami nawigacyjnymi zwierząt? Wędrówki zwierząt od setek lat intrygują i zastanawiają badaczy. Migracje często związane są z cyklami życiowymi lub zmianami, które zachodzą w środowisku. Różne gatunki mają różne powody migrowania. Co może mieć wspólnego żółw z bronią atomową? Naukowcy czytają z radioaktywnego osadu Ponad 50 lat po testach jądrowych na Pacyfiku naukowcy zbadali radioaktywny osad i odkryli etapy cyklu życia krytycznie zagrożonego żółwia szylkretowego. Niektóre zmieniają miejsce na zimę, inne szukają pokarmu, a poszczególne gatunki eksplorują nowe miejsca, które nadadzą się do rozmnażania. Powody migracji są jasne, ale naukowcy nie zawsze są pewni co do tego, jak stworzenia radzą sobie podczas długich podróży. Uczeni od lat próbują zrozumieć, w jaki sposób m.in. żółwie morskie docierają do miejsca docelowego, pokonując przy tym często tysiące kilometrów. Naukowcy stworzyli mapę, na której widać, jak poruszały się żółwie Międzynarodowy zespół naukowców postanowił w końcu rozwiązać tę zagadkę. Badacze analizowali drogę, którą przemierzają żółwie szylkretowe. W tym celu oznaczyli 22 osobniki i śledzili je za pomocą satelity. Stworzenia migrowały z miejsc lęgowych Archipelagu Czagos i szukały miejsca do żerowania na Oceanie Indyjskim. Na tej podstawie stworzyli mapę „ruchu żółwi szylkretowych”. Złoty żółw znaleziony w Indiach. To nie pierwszy tak niezwykły okaz Dzięki swojemu niezwykłemu ubarwieniu przypomina pyszny kąsek. Jednym kojarzy się z puszystym, naleśnikiem, innym z sadzonym jajkiem, a jeszcze innym z kawałkiem dorodnego sera. Nie brakuje t... Naukowcy doszli do zaskakujących wniosków. Okazało się, że gady te potrafiły kilkukrotnie okrążać wyspę, która znajdowała w odległości 176 km od nich. Jeden z nich nadrobił w ten sposób nawet ponad 1300 kilometrów. Według autorów badania, żółwie szylkretowe nie mogą poszczycić się rewelacyjnymi zdolnościami nawigacyjnymi. Dlaczego żółwie szylkretowe mają problemy z orientacją? Uczeni odkryli, że większość z tych morskich gadów pokonywała dwukrotnie większą odległość, niż w teorii powinna. Co więcej, takie błądzenie sprawia, że żółwie nie mają dostępu do pokarmu przez wiele miesięcy. – Gdyby żółwie szylkretowe były świetnymi nawigatorami, prawdopodobnie dopłynęłyby na pożądaną wyspę bezpośrednio z miejsca lęgowego. Niestety tak nie jest. Podejrzewamy, że osobniki, które śledziliśmy nie jadły już od czterech lub pięciu miesięcy – twierdzi prof. Graeme Hays, biolog morza z Uniwersytetu Deakin i główny autor badania. Dotychczas uważano, że żółwie wykorzystują pole magnetycznie Ziemi do orientacji na otwartym oceanie. Prof. Hays twierdzi, że stworzenia te faktycznie prawdopodobnie pomagają sobie w ten sposób, ale robią to bardzo nieudolnie. Dlaczego żółwie są tak często ofiarami plastiku? Naukowcy poznali ten okrutny mechanizm Naukowcy w końcu zaczynają rozumieć niezwykłe zainteresowanie morskich żółwi plastikowymi odpadkami pływającymi w oceanie. O ile zwierzęta cierpią przez naszą nieodpowiedzialność ... Gady wykorzystują inne zmysły do odnalezienia lądu – Ich zdolności nawigacyjne nie pozwalają im ustalić dokładnej trasy. Potrafią jedynie orientować się, czy nie oddalają się zbytnio od lądu – twierdzi uczony. Dodaje również, że w porównaniu do innych zwierząt, te gady morskie zazwyczaj chcą pokonać jedynie ok. 150 km. Autorzy zwracają uwagę, że pomimo słabych zdolności wykrywania sygnału geomagnetycznego, żółwie prawdopodobnie wykorzystują swoje zmysły do orientacji. Prof. Hays podejrzewa, że to między innymi węch. Zwierzęta w końcowej fazie podróży potrafią wyczuć zapachy wyspy, na którą próbują się dostać. Naukowcy twierdzą również, że gady mogą rozpoznawać bliskość lądu po tym, że woda staje się coraz płytsza. Żółw szylkretowy jest gatunkiem krytycznie zagrożonym Żółwie szylkretowe (Eretmochelys imbricata) są gatunkiem gada z rodziny żółwi morskich. W przeciwieństwie do swoich krewnych, żyją nie w otwartych oceanach, lecz w płytkich lagunach i rafach koralowych. Żywią się głównie morskimi gąbkami, małymi rybami, mięczakami i meduzami. Dorosłe osobniki mają ok. 1,3 metra długości i ważą średnio 80 kg. 8 niezwykłych gatunków zwierząt, które są zagrożone wyginięciem Na świecie żyje wiele milionów gatunków zwierząt. Są jednak stworzenia, które są zagrożone wyginięciem, do tego stopnia, że za kilka lat może ich już nie być. Z powodu polowań i rybołówstwa populacja tego gatunku na całym świecie dramatycznie się zmniejszyła. Niestety w wielu miejscach planety, ich mięso uważa się za przysmak. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznała go za gatunek krytycznie zagrożony wyginięcie. Źródło: Journal of the Royal Society Interface
Naukowcy odkryli zadziwiającą „tęczową rybę”. Co to za nowy gatunek?
Badacze odnaleźli przepiękną, kolorową rybę z rodzaju wargaczowatych. Do tej pory była błędnie sklasyfikowana. Teraz okazuje się, że to nieznany wcześniej nowy gatunek.
W tym artykule: Naukowcy w końcu porównali obydwa gatunki Nowy gatunek ryby prawdopodobnie jest zagrożony wyginięciem Czym są ryby wargaczowate? Ta zjawiskowa ryba została odnaleziona na Malediwach. Naukowcy nazwali ten nowy gatunek Cirrhilabrus finifenmaa. Co ciekawe, zwierzę zaobserwowano już w latach 90, ale wówczas uznano, że to Cirrhilabrus rubrisquamis. Nic dziwnego, obydwa gatunki są bowiem do siebie bardzo podobne. To jednak za mało, żeby dokładnie sklasyfikować danego osobnika, a lata temu nie przeprowadzono odpowiednich i precyzyjnych obserwacji. Teraz badacze z Uniwersytetu w Sydney w Australii postanowili naprawić ten błąd, a o najnowszym odkryciu poinformowano na łamach magazynu ZooKeys. Naukowcy w końcu porównali obydwa gatunki Obydwa gatunki żyją w podobnym środowisku, na głębokości od 30 do 150 metrów pod powierzchnią oraz w bliskim sąsiedztwie raf koralowych zachodniej części Oceanu Indyjskiego. Naukowcy z australijskiego uniwersytetu postanowili dokładnie porównać samce i samice C. finifenmaa oraz C. rubrisquamis. Ryby mają głos! Prawie 1000 gatunków potrafi wydawać dźwięki Ryby nie potrzebują strun głosowych, żeby wydawać dźwięki. Jak się ze sobą komunikują za pomocą odgłosów? Okazuje się, że samice były do siebie bardzo podobne, natomiast samce różniły się przede wszystkim kolorem łusek. C. finifenmaa miał ich więcej w kolorze pomarańczowym i żółtym. Badacze zaobserwowali również, że kręgosłupy samców miały inną strukturę. Naukowcy przeprowadzili dodatkowo analizę materiału genetycznego obydwu gatunków, co potwierdziło ich odkrycie. –Dotychczas myśleliśmy, że mamy do czynienia z jednym gatunkiem ryb, które mają swój określony zasięg występowania. Teraz okazuje się, że żyją tam dwa różne gatunki – powiedział Yi-Kai Tea, profesor z Uniwersytetu w Australii. – To pokazuje, jak ważna jest taksonomia. Dzięki temu mamy większą wiedzę o bioróżnorodności – dodaje. Nowy gatunek ryby prawdopodobnie jest zagrożony wyginięciem Druga część nazwy nowego gatunku w rdzennym języku Dhivehi oznacza różę. Naukowcy zwracają uwagę, że odnosi się to zarówno do pięknego koloru ryby, jak i narodowego kwiatu Malediwów. Co warte uwagi, to pierwszy raz w historii, kiedy naukowiec z tego kraju osobiście wybrał nazwę dla nowego lokalnego gatunku. Dotychczas ten zaszczyt przypadał badaczom z zagranicy. Naukowcy odnaleźli bardzo rzadkiego „rekina-widmo”. Czym jest to tajemnicze stworzenie? W Nowej Zelandii odnaleziono małego, świeżo wyklutego „rekina-widmo”. Naukowcy wciąż wiedzą niewiele o tym rzadko spotykanym gatunku. Niestety, odkrywcy szacują, że populacja C. Finifenmaa jest zagrożona wyginięciem. Lokalni rybacy bardzo chętnie łowią wargaczowate. Gatunek ten jest szczególnie cenny dla akwarystów. Potrzeba jednak większej ilości obserwacji, aby chociaż w przybliżeniu określić, ile „nowych” wargaczowatych żyje w tym regionie. Warto przypomnieć, że na samych Malediwach jest ok. 1100 różnych gatunków ryb. Czym są ryby wargaczowate? Wargaczowate to jedna z najliczniejszych w gatunki rodzin ryb okoniokształtnych. Dotychczas naukowcom udało się zidentyfikować ponad 500 współcześnie żyjących gatunków. Żyją głównie w Oceanie Spokojnym, Atlantyckim oraz Indyjskim, ale najwięcej osobników możemy spotkać w morzach tropikalnych, głównie w sąsiedztwie raf koralowych. Większość wargaczowatych jest mięsożerna. Jedzą głównie ślimaki, małże, mniejsze ryby, skorupiaki i zooplankton. Źródło: Live Science, ZooKeys
„To nowa strategia przetrwania”. Orki nauczyły się kraść jedzenie z łowisk i sieci
Orki uczą się od siebie nawzajem, jak kraść ryby i resztki z połowów z ludzkich łowisk i sieci rybackich. Do takich wniosków doszli naukowcy, którzy prześledzili zachowania tych ssaków żyjących na wodach Oceanu Indyjskiego.
W tym artykule: Orki oceaniczne kradną ryby od lat 90. Orki oceaniczne nauczyły się kraść od innych Rybacy pracujący u wybrzeży Wysp Crozeta od dawna wiedzą, że orki oceaniczne (Orcinus orca) nie boją się pływać w pobliżu terenów zamieszkanych przez ludzi. Nie odstraszają ich łodzie, ludzkie krzyki, ani zarzucane sieci. Co więcej, stały się na tyle śmiałe, że zaczęły podkradać ryby z lokalnych komercyjnych łowisk antara patagońskiego (Dissostichus eleginoides), a nawet porywać połowy rybaków. Nie gardzą też resztkami, które ci wrzucają do wody po oczyszczeniu ryb przeznaczonych na sprzedaż. Ponieważ liczba tego typu incydentów stale rośnie, kilku ekspertów z rożnych dziedzin postanowiło połączyć siły i sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Czy orki wykradają połowy rybaków, bo ich zwyczajowe źródła pożywienia się wyczerpały? A może powiększyła się ich populacja i potrzebują więcej jedzenia? Wyniki badań właśnie opublikowano w czasopiśmie naukowym „Biology Letters”. Losy tej orki opłakiwał cały świat. Teraz znowu się pojawiła, nie sama Historia orki o imieniu Tahlequah poruszyła tysiące serc na całym świecie. W 2018 roku zaobserwowano jak samica pływa unosząc swoje martwe młode, nie mogąc się z nim pożegnać. Teraz hist... Orki oceaniczne kradną ryby od lat 90. Aby dowiedzieć się, czemu liczba napadów orek-złodziei rośnie, naukowcy przeanalizowali dane z programu badawczego monitorującego lokalną populację tego gatunku. Zbadali też doniesienia rybaków o utraconych połowach. „Na wodach subantarktycznych ekspansja komercyjnych połowów antara patagońskiego już w latach 90. XX wieku została powiązana z grabieżą przez orki na większości łowisk, od południowego Chile po południowy Ocean Indyjski” – napisali autorzy badania. Do „kradzieży połowów” najczęściej dochodzi w rejonie Wysp Crozeta. Od czasu powstania w tym miejscu komercyjnych łowisk (w 1996 r.), orki oceaniczne pożerają ponad 180 ton ryb rocznie. W większości zabierają zdobycze z takli, czyli dryfujących sznurów wyposażonych w haki służące do łowienia ryb. Dane zgromadzone od rybaków i oceanologów wykazały, że od lat 90. liczba doniesień o orkach porywających połowy stale rosła, mimo że liczebność populacji orek nie uległa zmianie. To wykluczyło hipotezę, że kradzieży jest więcej, bo rośnie zapotrzebowanie orek na pożywienie. Humbaki chronią inne zwierzęta przed atakami orek. Jak to wyjaśnić? Możliwe, że robią to przez pomyłkę. Jednak jest także teoria, która mówi, że to prawdziwi altruiści. Orki oceaniczne nauczyły się kraść od innych Po odrzuceniu powyższego wyjaśnienia, naukowcy sformułowali kolejną teorię. Uznali, że rosnąca liczba incydentów może być spowodowana tym, że początkowo połowy podkradało tylko kilka orek, a później do procederu dołączyły kolejne, być może z innych, sąsiednich populacji. Aby sprawdzić potencjał nowego założenia, przestudiowali zdjęcia orek wykonane przez rybaków, naukowców i lokalnych turystów, które udało im się zdobyć. Ponieważ każda orka ma nieco inne ułożenie kolorów na skórze, dość łatwo jest je od siebie odróżnić. Badacze przejrzeli zdjęcia i odkryli, że za wszystkimi rabunkami stały „miejscowe orki”. Co więcej, liczba orek przeprowadzających naloty na łowiska w ciągu siedmiu lat wzrosła z 17 do 43. Tylko kilka ssaków przechodzi menopauzę. Orki, jak się okazuje, są wyjątkiem Rozmnażanie, obok m.in. oddychania i wydalania, to jedna z czynności życiowych łączących wszystkie istoty żywe. Co ciekawe, tylko ludzie i cztery z wielu gatunków waleni przechodzą menopau... Zdaniem naukowców to dowód, że orki nauczyły się od siebie nawzajem, jak w łatwy i pewny sposób pozyskiwać pożywienie, żerując na terenie łowisk i opróżniając rybackie sieci. Taka zdolność do uczenia się nowych umiejętności nie powinna dziwić. Orki należą bowiem do rodziny delfinowatych i są uważane za jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt. „Nasze odkrycia pokazują, w jaki sposób zmiany w dostępności zdobyczy, spowodowane działalnością człowieka, prowadzą do szybkich i postępujących innowacji u orek. To nowa strategia przetrwania, która prawdopodobnie wpłynie na zmianę roli tego drapieżnika w ekosystemie” - podkreślają autorzy badania. Źródło: Biology Letters.
Rafy koralowe zagrożone. Naukowcy szacują, że w ciągu 50 lat może ich już nie być
Z najnowszych badań wynika, że rafy koralowe w zachodniej części Oceanu Indyjskiego są zagrożone wyginięciem. Eksperci przekonują, że może dojść do tego już w ciągu najbliższych 50 lat.
W tym artykule: Stan alarmowy Przyszłość raf koralowych Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma Nature Sustainability. Naukowcy zbadali rafy koralowe w dziesięciu krajach zachodniej części Oceanu Indyjskiego. Podzielono je na 11 podregionów i poddano ocenie przy użyciu kryteriów Czerwonej Księgi Ekosystemów (Red List of Ecosystems), którą opracowała Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN). Stwierdzono, że we wszystkich podregionach rafy są bliskie nieodwracalnym uszkodzeniom. Badacze ocenili, że największe zagrożenie dla raf koralowych stanowi ocieplenie klimatu oraz przełowienie ryb. Stan alarmowy Najnowsza ocena stanu raf kolorowych to sygnał alarmowy dla świata. Naukowcy w swoim badaniu wykazali, że ze względu na wzrost temperatury wody dochodzi do blaknięcia koralowców. To bardzo niebezpieczne zjawisko, które powoduje nawet 100% śmiertelność kolonii. W artykule opisano, że w najgorszej sytuacji są rafy we wschodniej i południowej części Madagaskaru, u wybrzeży Komorów i Wysp Maskareńskich. Autorzy sklasyfikowano ich stan jako „krytycznie zagrożone”. - Od dłuższego czasu mamy świadomość, że rafy koralowe ulegają degradacji, ale teraz wiemy dokładnie w jakim stopniu i dlaczego. - powiedział główny autor badania, dr David Obura. - To tylko potwierdza, że musimy podjąć zdecydowane działania, które zahamują postępujące globalne ocieplenie. Kolejnym problemem do rozwiązania jest również przełowienie ryb w regionie - dodaje. Koralowce w okolicy północnych Seszelów i wzdłuż wschodniego wybrzeża Afryki zostało określone jako "podatne na zniszczenie". Według badaczy to efekt przełowienia ryb. Takie zaburzenie ekosystemu sprzyja blaknięciu raf. Dr Obura twierdzi, że ich analiza zakłada scenariusz, który jest możliwy w ciągu najbliższych pięciu dekad. Zastrzega jednak, że jeśli uda nam się sprostać wyzwaniom klimatycznym i powstrzymamy globalne ocieplenie, to jest jeszcze nadzieja. Według Obury wszystko zależy od tego, co wydarzy się w ciągu najbliższych 10 lat. Przyszłość raf koralowych Od lat pięćdziesiątych XX wieku liczebność raf koralowych na całym świecie zmniejszyła się aż o połowę. To skutek zmian klimatycznych, niezrównoważonego połowu ryb, zanieczyszczenia wód oraz niszczenia siedlisk. - Z naszych badań wynika, że w okolicy wszystkich raf, które sprawdziliśmy, dochodzi do przełowienia czołowych drapieżników. - przyznaje Mishal Dudka, współautor obserwacji. - Praca, którą wykonaliśmy udowadnia, że nie chodzi tylko o ograniczenie emisji CO2. Należy również wprowadzić zmiany w przepisach dotyczących przemysłowego rybołówstwa. W to powinny być również mocniej zaangażowane lokalne społeczności. To bardzo ważne, aby zapewnić bezpieczeństwo rafom koralowym i całemu ekosystemowi. - dodaje. Naukowcy w trakcie swoich badań przeanalizowali dane z ostatnich 35 lat, a także prognozy na najbliższych 50 lat. Skupili się na wschodnim wybrzeżu Afryki kontynentalnej od Kenii aż po Afrykę Południową oraz na wschód aż po wyspy Seszele i Mauritius. Zasięg ich analizy obejmował 5% wszystkich raf koralowych. Źródło: Nature Sustainability
Do 2030 roku ma powstać mapa dna wszystkich oceanów
Odważny projekt, w który zaangażował się także badacz-miliarder, zakłada stworzenie mapy najgłębszych miejsc we wszystkich oceanach świata do 2030 roku. Prowadzony od 2017 roku program został zrealizowany w 20 proc.
Około 70 procent powierzchni Ziemi pokryte jest wodą, a międzynarodowa grupa badaczy z projektu Seabed 2030 ma zamiar zmapować każdy cal dna ukrytego pod falami i odkryć najgłębsze z głębin. 21 czerwca, kiedy przypada Światowy Dzień Hydrografii, naukowcy ogłosili, że na razie są w jednej piątej drogi do wyznaczonego celu. Dzięki nowoczesnej technice zdołali stworzyć mapę 20,6 proc. podwodnego obszaru Ziemi. Projekt o nazwie Seabed 2030 ma na celu zmapowanie 100 proc. globalnego dna oceanicznego do 2030 r., wykorzystując w dużej mierze dane pochodzące ze statków naukowych, korporacyjnych i prywatnych na całym świecie. Zmiany na mapie świata. Poznajcie Ocean Południowy Ocean Południowy dołącza do Pacyfiku, Atlantyku, Oceanu Indyjskiego i Oceanu Arktycznego. Towarzystwo geograficzne National Geographic Society uwzględni nową nazwę akwenów otaczających Anta... Obecny poziom postępu projektu to niewielki wzrost w stosunku do zeszłorocznego wyniku (zaledwie o 1,6 proc.), ale badania były utrudnione przez COVID-19. Mimo to naukowcy są pełni nadziei i podkreślają, że projekt od początku swojego istnienia wiele wniósł do oceanografii. – Kiedy Seabed 2030 został uruchomiony w 2017 r., tylko 6 proc. dna oceanicznego było zmapowane zgodnie z nowoczesnymi standardami. W zeszłym roku zespół ukończył kolejne 1,6 proc. globalnej mapy oceanów, badając obszar o połowę mniejszy od Stanów Zjednoczonych – wyjaśnia Jamie McMichael-Phillips, dyrektor naukowy projektu i hydrograf. Miliarder i badacz głębin Najnowsze analizy obejmują niektóre z najtrudniej dostępnych miejsc na Ziemi, a ich poznanie zawdzięczamy danym udostępnionym przez miliardera Victora Vescovo i załogę jego statku badawczego – DSSV Pressure Drop. We wrześniu 2019 r. Vescovo ukończył prywatną misję, w ramach której w małej podwodnej kapsule zszedł na dno największych głębin wszystkich pięciu oceanów Ziemi. Przy okazji eksploracji zespół naukowców współpracujących z Vescovo wykorzystał instrumenty batymetryczne, aby zmapować punkty, w których nurkował miliarder. Dzięki pracy zespołu w ciągu 10 miesięcy sporządzono mapę obszaru odpowiadającego wielkości Francji, z czego ponad połowa zbadanych terenów nigdy wcześniej nie była rejestrowana. „Połączyły się dwa krańce świata”. Była astronautka zanurkowała w Rowie Mariańskim Była astronautka i geolożka NASA, Kathy Sullivan, stała się pierwszą kobietą, która zanurkowała w głębinach Rowu Mariańskiego – najgłębszego znanego rowu oceanicznego na świecie. Po... Dno oceanu skrywa wiele tajemnic Po co mapować dno całego oceanu? Według zespołu pracującego przy projekcie Seabed, wszechstronne zrozumienie ukształtowania dna oceanicznego ma kluczowe znaczenie dla wielu badań naukowych i komercyjnych. Z biznesowego punktu widzenia dobre mapy dna morskiego mogą pomóc statkom w bardziej efektywnej nawigacji, a także pomóc w takich przedsięwzięciach, jak układanie kabli czy budowa rurociągów. Co ważniejsze, mapy dna oceanicznego mogą ujawnić nieznane wcześniej wzorce prądów głębinowych, na które mają wpływ zmiany topografii dna morskiego. A dokładne informacje o prądach mogą pomóc ulepszyć modele zmian klimatycznych, ponieważ to oceany odgrywają kluczową rolę w przemieszczaniu ciepła wokół Ziemi. Oceany mogą też skrywać ważne wskazówki na temat historii geologicznej naszej planety. Mając za sobą pandemiczny rok 2020, zespół Seabed z optymizmem patrzy w przyszłość. Naukowcy mają nadzieję, że projekt faktycznie osiągnie 100 proc. do 2030 roku. Oceany zatopią więcej miast, niż sądzono. Nowe prognozy na rok 2050 Najnowsze prognozy na połowę i koniec wieku zwiększają znacznie liczbę osób bezpośrednio zagrożonych na skutek podnoszenia się poziomu mórz i oceanów.
Odkryto nową populację płetwali błękitnych. Zdradził je śpiew
Płetwale błękitne mogą być największymi zwierzętami na świecie, ale są też jednymi z najtrudniejszych do znalezienia. Przekonali się o tym naukowcy z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Australii.
Płetwale błękitne mocno ucierpiały przez wielorybnictwo i nadmierne połowy. Obecnie są niezwykle rzadkie. Co więcej, są wyjątkowymi samotnikami i przeważnie podróżują pojedynczo, a przed ciekawskimi oczami chronią je wody oceanów. Nic dziwnego, że znalezienie choćby jednego nieznanego wcześniej osobnika to wielki sukces. Ale teraz zespół naukowców pod kierunkiem UNSW Sydney ogłosił, że na Oceanie Indyjskim odkrył nową populację wielorybów karłowatych – najmniejszego podgatunku płetwali błękitnych. Naukowcy dokonali tego niezwykłego odkrycia przypadkowo, dzięki podwodnym detektorom bomb, które nagrały nawoływania wielorybów, zwane śpiewem. Oto Nowa Wielka Piątka. Zwierzęcy ambasadorzy gatunków zagrożonych wyginięciem Przywykliśmy do tego, że dzikie zwierzęta po prostu są, a wyginięcie grozi tylko tym najrzadszym. Niestety skala problemu poszerza się i obecnie dotyczy jeszcze większej liczby gatunków, r.. Żyją na środku Oceanu Indysjkiego Odkrycie było możliwe dzięki danym z Organizacji Traktatu o Całkowitym Zakazie Prób Jądrowych (CTBTO), organizacji monitorującej międzynarodowe testy bomb jądrowych. Od 2002 r. CTBTO używa zaawansowanych mikrofonów podwodnych (zwanych „hydrofonami”) do wykrywania fal dźwiękowych z potencjalnych testów bombowych. Nagrania, które wychwytują też wiele innych dźwięków, są dostępne dla naukowców do wykorzystania w różnych celach naukowych. Zespół z UNSW analizował zgromadzone dane, kiedy natrafił na niezwykle silny sygnał. Była to pieśń wielorybów. Po dokładnym przestudiowaniu nagrania naukowcy zdali sobie sprawę, że jest to nawoływanie charakterystyczne dla wielorybów karłowatych, ale nienależące do żadnej znanej grupy. – Znaleźliśmy zupełnie nową grupę wielorybów karłowatych na środku Oceanu Indyjskiego. Nie wiemy, ile wielorybów jest w tej grupie, ale podejrzewamy, że dużo, biorąc pod uwagę ogromną liczbę wezwań, które słyszymy na nagraniu – mówi profesor Tracey Rogers, ekolog morski i starszy autor badania. View oEmbed on the source website Wielcy śpiewacy Płetwale karłowate to najmniejsi członkowie rodziny płetwali błękitnych, mimo to mogą osiągnąć nawet 24 metry długości. Jeśli dalsze obserwacje na oceanie potwierdzą istnienie tej nowej populacji będzie ona piątą znaną grupą karłowatych płetwali błękitnych żyjącą na Oceanie Indyjskim. – Płetwale błękitne na półkuli południowej są trudne do zbadania, ponieważ żyją na otwartych wodach i nie skaczą pokazowo, jak humbaki. Bez tych nagrań dźwiękowych nie mielibyśmy pojęcia, że na środku równikowego Oceanu Indyjskiego istnieje ogromna populacja płetwali błękitnych – mówi prof. Rogers. Podobnie jak wiele innych wielorybów, płetwale błękitne są wspaniałymi śpiewakami. Naukowcy szacują, że ich pieśni mogą podróżować od 200 do 500 kilometrów. Te pieśni mają bardzo niską częstotliwość i są ledwo słyszalne dla ludzkiego ucha. Mają też strukturę charakterystyczną dla każdego gatunku. – Humbaki są jak śpiewacy jazzowi, cały czas zmieniają swoje piosenki. Z drugiej strony płetwale błękitne są bardziej tradycyjne. Śpiewają bardzo uporządkowane, proste piosenki – mówi prof. Rogers. Styl muzyczny może się zmieniać także w obrębie gatunku. I tak, każda ze znanych populacji karłowatego płetwala błękitnego na Oceanie Indyjskim śpiewa nieco inne melodie. Te muzyczne różnice są podobne do slangu pokoleniowego między ludźmi. Wieloryb niemal ”połknął” kajakarki. Do sieci trafiło nagranie Przy iście biblijnych plagach, które na nas nieustannie zrzuca Matka Natura, ta drobna historyjka niektórym przypominać może nieco losy Jonasza połkniętego przez wielką rybę. – Wciąż nie wiemy, czy rodzą się ze swoimi piosenkami, czy też się ich uczą, ale to fascynujące, że na Oceanie Indyjskim zwierzęta nieustannie się ze sobą krzyżują, a wieloryby z różnych regionów wciąż zachowują swoje charakterystyczne pieśni. Ich piosenki są jak odcisk palca, który pozwala nam śledzić je, gdy pokonują tysiące kilometrów – mówi naukowiec. Chociaż zespół jest przekonany o istotności swoich odkryciach, niemożliwe jest potwierdzenie gatunku bez obserwacji wizualnej. A obserwacje tak nieuchwytnego zwierzęcia mogą być trudne i kosztowne, więc jest mało prawdopodobne, że istnienie nowej populacji zostanie zweryfikowane w najbliższym czasie.
Seszele: wakacje marzeń. Kiedy jechać w podróż do lepszego świata?
Seszele – gdzie są położone wie każdy. Ale tylko ten, kto odwiedził te magiczne wyspy, wie że to naprawdę inny świat, jak twierdzą foldery reklamowe. I w tym przypadku reklamy nie kłamią. Przekonaj się, czym ciebie urzekną Seszele.
Na Seszelach turyści najczęściej poruszają się parami. Bywają to młode pary, wesołe pary staruszków i pary zwyczajne, zakochane. Tak jakby ten najpiękniejszy zakątek świata był dostępny tylko dla tych, którzy trzymają się za ręce, a zakazany dla samotników. Wyspy sprzyjają ziemskim, zmysłowym uciechom i miłości, a Seszele są po prostu do tego stworzone. Stwórca umieścił je na Oceanie Indyjskim. Niestety, daleko od Polski. Seszele - all inclusive na plaży Wakacje na Seszelach zaczynamy od… problemów z oddychaniem. Może problemy to za dużo powiedziane, ale powietrze jest tu rzeczywiście gęste niczym kisiel. Zatyka płuca. Szybko jednak przyzwyczajamy się i nawet zaczynamy lubić tę lepką, słodką, pachnącą tropikalnymi kwiatami mieszankę, w której tlen stanowi zaledwie promil, a reszta to woda. Po kilku dniach na Seszelach wydaje się nam, że pozbawieni jej stracimy życie, a po tygodniu myślimy już tylko o tym, co zrobić, żeby zostać tu na zawsze. Zalana słońcem plaża na Seszelach, Biały piasek o konsystencji talku. Stopy obmywa nam aksamitna woda szmaragdowego oceanu. Jest nam dobrze. Wtedy pojawia się on - Paul . Rosły Kreol z burzą dredów. Czytając chyba w naszych myślach proponuje… małżeństwo. To nie jest żart. Paul wie, jak bardzo podoba nam się na Seszelach i poprzez małżeństwo pragnie umożliwić nam pozostanie na wyspach. Odmowa go zadziwia. Seszele - wczasy dziś, dawniej… zsyłka Same Seszele swoją egzotyczną nazwę zawdzięczają po prostu francuskiemu ministrowi finansów z dworu Ludwika XV, niejakiemu Jeanowi Moreau de Séchelles. Francuzi na zmianę z Anglikami władali tymi skrawkami lądu. Niepodległość spod panowania brytyjskiego wyspy odzyskały dopiero w 1976 r. Nic dziwnego, bo wolność jest ostatnią rzeczą, o której myśli się w takich okolicznościach przyrody. Przez pewien czas Seszele były nawet popularnym miejscem zsyłek. Więziono tu króla Aszantów i jego liczny dwór, Wielkiego Muftego Palestyny i arcybiskupa Cypru, Makariosa. Ten ostatni, gdy już został prezydentem Cypru, z rozrzewnieniem wspominał czasy niewoli. Reputację idealnego miejsca na wakacje Seszele zawdzięczają jednak swojemu pierwszemu prezydentowi. Ten playboy i poeta w towarzystwie kilku urzędniczek o zniewalają- cej kreolskiej urodzie pielgrzymował on po najsłynniejszych i najdroższych kurortach świata, opowiadając o swoim kraju. Wkrótce potem fortuny arabskich szejków i europejskich milionerów popłynęły na dalekie wyspy. Gwiazdy i biznesmeni stawali się tu obiektami pikantnych plotek, po tym gdy na plażach oddawali się rajskiej rozpuście. Kres wyuzdaniu położył kolejny prezydent, wspierany przez ekspertów z Tanzanii i Korei Północnej dokonał przewrotu i wprowadził socjalizm. Rozpasanych milionerów zastąpili sztywni agenci KGB i CIA. Dziś, po zimnej wojnie i wolnej miłości, nastał czas stabilizacji i legalizacji wolnych związków. Ślub na Seszelach? Śluby i miesiące miodowe to seszelska specjalność. Zwykle na ceremonię wybiera się tę magiczną część dnia przed zachodem słońca, kiedy promienie łagodnie muskają opalone ciała. Biała łódź przystrojona w pachnące kwiaty przybija do plaży, na której czeka uśmiechnięty urzędnik z obrączkami. Strzela szampan i młodzi zaraz znikają w kokonie luksusu pięciogwiazdkowego hotelu, zaszywają się w kreolskim kolorowym pensjonacie nad spokojną zatoczką albo płyną swoją weselną łodzią ku jednej z prywatnych wysp. Jeszcze zanim zanurzą się w tropikalnej nocy poślubnej, wysączą z zimnych szklanek miejscowy biały likier o nazwie coco d’amour – kokos miłości – jakby specjalnie na tę okazję przygotowany. Jakiekolwiek będą losy nowożeńców, jednego możemy być pewni – nigdy ich już nie spotkamy na wyspach. Powód? Seszele tak są urządzone, że turyści nikną w mięsistym gąszczu zieleni, wtapiają się w cudowne zatoki i gubią gdzieś w archipelagu. Plaża, po której spacerują dwie pary, wydaje się zatłoczona. Dlatego tak łatwo tu ulec złudzeniu – to wszystko dla nas, dla ciebie i dla mnie, kochanie… Co warto zobaczyć na Seszelach Wysp jest 115, ale główne są trzy. Górzysta Mahé opleciona wąskimi dróżkami, które przez gęstą dżunglę biegną do najmniejszej stolicy świata, Victorii. Na drugiej co do wielkości wyspie Praslin, gdzie życie (choć wydaje się to już niemożliwe) toczy się jeszcze wolniej, droga jest tylko jedna. Na trzeciej – La Digue – dróg nie ma wcale. Turysta jadący wozem zaprzęgniętym w wołu patrząc na wyspiarzy, dochodzi do wniosku, że nie ma szczęśliwszych ludzi. Wystarczą sznurek i haczyk, by wyżywić rodzinę, szorty, żeby być ubranym, bo przy urodzie kreolskich ciał więcej nie trzeba. I kawałek blachy falistej na wypadek tropikalnej ulewy.Hojności przyrody towarzyszy jej wyjątkowe piękno, filmowa wprost uroda. Polański uczynił wyspy bazą swoich Piratów (zresztą morscy rozbójnicy byli pierwszymi mieszkańcami Seszeli), a bywali tu również Tarzan i Robinson Crusoe. Ten, kto pamięta zmysłową Emmanuelle, która z mężem spędzała czas na plaży La Digue i w kolonialnym domu krytym strzechą z liści palmowych (dziś zastępuje się je blachą falistą), ten wie, że wyspa potrafi rozbudzić wyobraźnię i tylko własne fantazje są tu granicą przygody. Kiedy wchodzi się do Parku Narodowego Vallée de Mai na wyspie Praslin, w którym rosną okazałe palmy seszelskie, ma się nieodparte wrażenie powrotu do przeszłości, a raczej – do prehistorii. To jedyne miejsce na Seszelach, gdzie nie docierają promienie słoneczne. Zatrzymują je wielusetletnie palmy wznoszące swe zielone pióropusze 30 m nad ziemią. Pod nogami chrzęszczą opadłe ogromne liście. Powoli zaczynamy się czuć jak bohaterowie Parku Jurajskiego, a zwierzęciem, które mogłoby swobodnie zagrać w tym filmie, jest na pewno Esmeralda. To najstarszy na Seszelach, prawdopodobnie 150-letni żółw olbrzymi. Wszyscy żeglarze, piraci, kupcy i kolonizatorzy odwiedzający kiedyś archipelag traktowali je jak żywe konserwy. Kolosy te żyją tylko tutaj – cieszą się wolnością albo mieszkają w zagrodach, jak nasze kaczki. Seszele - wakacje w innym świecie Słyszycie? – pyta z uśmiechem Louise, dziewczyna o urodzie Miss Uniwersum, która w zatopionym w zieleni domku przygotowuje aromatyczne rybne curry. Trudno nie oblać się rumieńcem, kiedy słyszy się te jęki, stękania i sapania dochodzące z mrocznej, wilgotnej dżungli. Żółwie wspinają się na siebie, ale gdy umiejętności akrobatyczne nie dorównują ich miłosnemu popędowi, grozi im śmiertelny upadek na grzbiet, z którego nie podniosą się o własnych siłach. Kiedy dzieci odrobią lekcje, Louise zabiera je do najbliższej zatoczki. Pławi się w ciepłej wodzie, a dziewczynki uganiają się za żółtymi rybami. Tymczasem ojciec szczęśliwej rodziny wraca plażą z pracy. Boso, w szortach, z daleka macha do nich gazetą. Seszelski dziennik „Nation” ma tylko trzy działy. Rubryka „Prezydent” donosi, że głowa państwa otworzyła nowe centrum informacyjne dla turystów odwiedzających Vallée de Mai. „Sport” informuje o zakończeniu turnieju szachowego, a „Środowisko” – o powrocie do ojczyzny pięciu maluchów, czyli żółwików, które przemytnicy porwali do Niemiec. Niechybnie jest to gazeta z innego świata. Seszele - Polska, bolesny powrót Kto nie był na Seszelach, nie jest w stanie tego zrozumieć. Uczucie, którego doznajemy porzucając rajskie plaże i szykując się na powrót do rzeczywistości. Codziennej i czasem szarej. Po wakacjach na Seszelach to ta rzeczywistość wydaje nam się nierealna. Przez chwilę żyliśmy przecież w bajce. Gdy samolot wzbija się w powietrze, po pokładzie niesie się jęk prawdziwej rozpaczy. Bo oto odrywając się od ziemi, straciliśmy raj pod stopami.
Dubaj: Nowe nagrania pokazują dramatyczne tło porwania księżniczki Latify
Jeden z najbogatszych ludzi na Ziemi więzi córkę w willi zmienionej w więzienie, wskazuje reportaż autorów programu BBC Panorama. Otrzymali oni prywatne nagrania księżniczki Latify, córki emira Dubaju, która od 9 miesięcy nie daje żadnych sygnałów życia.
Według jej przyjaciółki, Tiiny Jauhiainen, Latifa od 3 lat przebywa w nadmorskiej willi zmienionej w więzienie. Finka, która kiedyś trenowała z córką emira capoeirę, jest jedną z ostatnich osób, które miały kontakt z księżniczką. W marcu 2018 roku obie kobiety znajdowały się na jachcie Nostromo, z którego na środku Oceanu Indyjskiego Latifa została porwana przez komandosów działających na polecenie szejka Muhammad ibn Raszid al Maktum, premiera i wiceprezydenta Zjednoczonych Emiratów Arabskich. View oEmbed on the source website Według Jauhiainen, w której posiadaniu były robione przez Latifę nagrania wideo przemyconym do willi telefonem, kontakt z księżniczką urwał się 9 miesięcy temu. Organizatorka międzynarodowej kampanii na rzecz uwolnienia trzymanej, jak wszystko wskazuje, wbrew swojej woli, przekazała nagrania mediom, m.in. redakcji programu interwencyjnego Panorama. Widzowie mogli dzięki BBC poznać niezwykłe i dramatyczne losy jednej z 25 córek emira Dubaju. Jak się okazuje nie pierwszej, która próbowała uciec spod jego mocy. W toku wydarzeń, które uruchomiła ucieczka Latify i jej późniejsze porwanie z jachtu i uwięzienie, brytyjskiemu sądowi przekazano dokumenty pokazujące jak emir Dubaju wiele lat wcześniej porwał inną swoją córkę wprost z Cambridge. Historia nieudanej ucieczki księżniczki Latify zaczyna się w lutym 2018 roku, gdy wspólnie z przyjaciółką z Finlandii opuściły w tajemnicy Dubaj. Dlaczego? Odpowiedzi udziela sama Latifa w ostatnim nagraniu przed ucieczką. View oEmbed on the source website – Nie pozwolono mi nigdy prowadzić, nie pozwolono mi nigdy podróżować, nawet opuścić miasta. Nie wyjeżdżałam z własnego kraju od 2000 roku. Nie mogę się uczyć, nie mogę wyjechać, nie mogę robić nic normalnego. Nie pozwalają mi – księżniczka tłumaczy siedząc w mieszkaniu Jauhiainen. Nie mając prawa posługiwać się własnym paszportem i znajdując się niemal bez przerwy w zasięgu ludzi swojego ojca, zdołała wymknąć się z miasta i dotrzeć na wybrzeże Omanu. Skuterem wodnym i motorówką zdołały dotrzeć na wody międzynarodowe. Tam podjęła je załoga jachtu Nostromo. Latifa miała przepłynąć Ocean Indyjskie, polecieć do USA i poprosić o azyl polityczny. Po 8 dniach uzbrojeni ludzie wdarli się na pokład. Granatami dymnymi zmuszono je do wyjścia z kryjówki. O tamtych chwilach opowiada w ujawnionych właśnie nagraniach. Filmach, które córka emira zarejestrowała telefonem kryjąc się w toalecie własnego więzienia a teraz otrzymała m.in. stacja BBC. – Walczyłam, żeby się uwolnić. Jakiś mężczyzna podszedł z małą saszetką. Wyjął z niej strzykawkę i zrobił mi zastrzyk w ramię – mówi. Kobieta została potem przetransportowana na indyjski okręt wojenny. – Komandosi z Emiratów przenieśli mnie korytarzem do jakiegoś dużego pomieszczenia, a tam stało chyba z 4 czy 6 generałów. Mówiłam im, że nazywam się Latifa al Maktum. Że nie chcę wracać do Dubaju, że potrzebuję azylu a oni mnie porywają na wodach międzynarodowych – dodała. Gdy próbowała się ponownie wyrwać i ugryzła w odsłonięte ramię jednego z jej porywaczy, dostała kolejny zastrzyk uspokajający. Nieprzytomną zabrano do Dubaju. Załoga Nostromo i Tiina Jauhiainen byli uwięzieni w Zjednoczonych Emiratach Arabskich przez dwa tygodnie. Po wypuszczeni Finka zaczęła alarmować media, udało się jej zainteresować sprawą ONZ a przedstawiciele organizacji zażądali dowodu życia ze strony emira. View oEmbed on the source website Dopiero po wielu miesiącach od porwania, na początku 2019 roku, Latifa zdołała nawiązać z przyjaciółką kontakt przez zaufaną osobę. Zaczęła przesyłać Fince nagrania. Kontakt zerwał się w zeszłym roku. W trakcie trzech lat uwięzienia losem Latify zainteresowała się jedna z żon emira. Latifę w domu odwiedziła jej macocha, księżniczka Haya. Na lunchu wyjaśniła jej, że w zależności od dalszego zachowania wobec obcych będzie dalej więziona, lub opuści willę. Bez wiedzy Latify księżniczka Haya sprowadziła na spotkanie z więzioną byłą wysoką komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw praw człowieka. Mary Robinson wyznała później, że powiedziano jej jedynie, że Latifa jest osobą chorą psychicznie, bi-polarną. View oEmbed on the source website W trakcie wspólnego obiadu trzy kobiety ani razu nie rozmawiały o losie córki emira, a jedynie o bieżących wydarzeniach czy planach Robinson. Latifa nie wiedziała nawet kim była Robinson, nie przedstawiono jej dawnej urzędniczki ONZ. Robione wówczas zdjęcia, robione jak Latifa sądziła, w celach prywatnych, trafiły później do ONZ jako ów „dowód życia”. Choć wątek ten nie jest dobrze wyjaśniony, nastąpił kryzys w kontaktach między szejkiem Muhammadem ibn Raszid al Maktum a księżniczką Hayą. - Niedługo po spotkaniu Haya zadzwoniła do mnie mówiąc, że jest w Londynie. Uciekła tam z dwójką dzieci szejka. Pojechała bez bagażu, w ubraniach które miała na sobie. Bała się o życie swoje i dzieci. Okazało się, że jej intryga z Robinson nie spodobała się szejkowi – wyjaśniła Latifa w kolejnym z filmów. View oEmbed on the source website Emir al Maktum nie zdołał porwać żony i dzieci z Londynu, wystąpił więc na drogę sądową o odzyskanie dzieci. W marcu 2020 roku ujawniono szczegóły dotyczące jego drugiej córki. 18 lat temu Shamsa została porwana z Wielkiej Brytanii i zawieziona w tajemnicy do Dubaju. Na światło dzienne wyszły też dowody zastraszania księżniczki Hayi oraz porwania księżniczki Latify. Pod wpływem programu BBC urzędnicy brytyjskiego MSZ wyjaśnili, że „są poruszeni”, ale mogą obecnie jedynie obserwować rozwój wydarzeń. Premier Boris Johnson z kolei jest “zaniepokojony” losem kobiety i zamierza śledzić postępy oenzetowskiego śledztwa w sprawie losu księżniczki. Władze Dubaju i Zjednoczonych Emiratów Arabskich tłumaczą, że Latifa jest bezpieczna w domu pod opieką kochającej rodziny.
Morskie życie tego miejsca zapiera dech w piersiach. Wybrzeże Południowej Afryki
Południowa Afryka posiada jedne z najbogatszych wód świata. Trwa jednak debata nad tym, jak w nienaruszonym stanie zachować te zasoby i społeczności rybackie, które są od nich zależne.
Tekst Kennedy Warne Zdjęcia Thomas P. Peschak U zachodnich wybrzeży Kapsztadu, nieopodal ulubionego przez surferów miejsca zwanego Dungeons („Lochy”), leży niska, płaska wyspa, którą wzięły w posiadanie foki. Drzemią tam, porykują, pielęgnują młode, a co jakiś czas pełzną do Atlantyku, gdzie pływający z fajkami nurkowie mogą oglądać ich igraszki w lasach krasnorostów wokół raf. Słońce połyskuje na pęcherzykach powietrza uwięzionych w ich sierści, a kiedy wykonują salta i odpływają pędem, pozostawiają za sobą smugę bąbelków przywodzących na myśl szampana. Ta wyspa leży w obrębie zastrzeżonej strefy Karbonkelberg, rezerwatu objętego zakazem połowów, będącego częścią znacznie rozleglejszego obszaru chronionego, w skład którego wchodzi większość linii brzegowej Kapsztadu. Karbonkelberg należy do miejsc, w których człowiek, oczarowany wąsatymi pyszczkami fok gapiących mu się w twarz, może pomyśleć, że w oceanicznym świecie wszystko jest w porządku. O ile, tak jak ja to zrobiłem, nie popatrzy w górę i nie dostrzeże szeregu ludzi z ciężkimi workami na plecach pnących się w górę ścieżki biegnącej po zboczu. Odrywając się od gimnastycznych popisów fok, popłynąłem do maleńkiej zatoczki i wyszedłem na brzeg pokryty warstwą wyrzuconych muszli uchowców. Były wielkości miseczek do zupy i połyskiwały perłowymi odcieniami różu i zieleni niczym obrazy zorzy polarnej. Powietrze wypełniał gryzący odór fok i gnijących krasnorostów. Jakiś ibis kroczył pomiędzy muszlami, wydziobując resztki wnętrzności ślimaków. Wspiąłem się na płaski głaz, który przed kilkoma minutami był rzeźnią uchowców. Właśnie tutaj tamci ludzie wydłubywali mięso z muszli i napełniali nim worki. Stroma i kręta ścieżka biegnąca pośród morza dzikich kwiatów prowadzi z tej zatoczki do getta Hangberg. Tym szlakiem co roku transportowane są setki ton nielegalnie odławianych uchowców, w języku afrikaans zwanych perlemoen. Mięso poprzez szereg pośredników i przetwórców trafia do Hongkongu i innych miejsc w Azji, gdzie uchowce uchodzą za przysmak i afrodyzjak. Tymczasem w RPA są synonimem porażki, braku egzekwowania prawa, kiepskiego zarządzania łowiskami. Uchowce stanowią upadły segment połowów, a pozyskujący je kłusownicy są powszechnie piętnowani jako sępy bogacące się na wyczerpywaniu zamierających zasobów. Ale uchowiec to jedynie część większej morskiej tragedii. Populacje jednej trzeciej południowoafrykańskich łowisk przybrzeżnych załamały się. W roku 2000 rząd ogłosił stan zagrożenia i obciął liczbę licencji rybackich, zakazując pozyskiwania 40 gatunków ryb przybrzeżnych tradycyjnie uznawanych za ważne. Nawet narodowa ryba, 30-centymetrowy galjoen (Dichistius capensis), który żywi się małżami, została objęta zakazem. Mimo to poziom wielu populacji pozostaje niebezpiecznie niski, na pograniczu wyginięcia. W uwielbiającej ryby i rozmiłowanej w rybołówstwie RPA spadek połowów i znikające gatunki wywołują niepokój. Jeśli zasoby ryb dotyka kryzys, to samo dotyczy także rybołówstwa. Uważa się, że zagrożona jest podstawa utrzymania połowy południowoafrykańskich społeczności rybackich. A przecież w 1994 r., gdy Nelson Mandela został prezydentem nowej, demokratycznej RPA, jego partia, Afrykański Kongres Narodowy, uważała ryby za element łagodzący nierówności społeczne i umożliwiający odbicie się od dna ubogim. Mozaikowe państwo przedstawiało swe morskie zasoby jako żyłę złota dla wszystkich. Początkowo perspektywa transformacji społecznej wyglądała dobrze. Tysiące „historycznie pokrzywdzonych jednostek” – czarnych i kolorowych (to termin akceptowany w RPA, głównie na określenie ludzi pochodzenia europejsko-afrykańskiego) – otrzymało prawa do połowów. W roku 2004 ponad 60 proc. komercyjnych kwot połowowych znajdowało się w rękach tej grupy (10 lat wcześniej był to niespełna 1 proc.). Jednak rząd zaprosił do bufetu więcej gości, niż ten mógł nakarmić. Co gorsza, cała kategoria rybaków nie znalazła się na liście zaproszonych. Nowa polityka obejmowała jedynie połowy komercyjne, rekreacyjne i na potrzeby własne, czyli niezwiązane ze sprzedażą ryb. Nie uwzględniono rybaków łowiących na niewielką skalę, niejako rzemieślniczo, którzy nie należeli w pełni ani do grupy komercyjnej, ani nie łowili wyłącznie dla siebie. Co ważniejsze, uważali samych siebie za członków społeczności rybackich, a nie indywidualnych operatorów. Chodziło im o kolektywne prawa i dostęp do zasobów. Nie pasowali do systemu kwot opartego na sprywatyzowanej własności. Ci drobni rybacy odczuwali wykluczenie z procesu przydziałów jak dotkliwe przypomnienie apartheidu. No i istniało jeszcze dodatkowe źródło alienacji, coś, co w doskonałym świecie byłoby ich największym sojusznikiem – chronione obszary morskie (marine protected areas – MPA). Te fragmenty wybrzeża i dna morskiego, które częściowo lub całkowicie wyłączono z eksploatacji przez człowieka. MPA są jak oazy na pustyni. Życie morskie rozkwita wewnątrz każdego z takich schronień i wylewa się na sąsiednie wody, zwiększając połowy i dostarczając środków do życia. Chronione obszary są uważane za coś niezbędnego do utrzymania życia w morzu i zarządzania łowiskami. Wszystkie nieomal państwa morskie podpisały traktat ONZ stawiający za cel ochronę 10 proc. światowego oceanu do roku 2020. Jednak dla wielu małych społeczności rybackich MPA są solą sypaną na rany nierówności, zwłaszcza jeżeli wyłączony z połowów obszar leży tuż obok ich siedzib. Tak dzieje się w przypadku Hangbergu, gdzie rezerwat Karbonkelberg ciągnie się wzdłuż kilometrów wybrzeża. Hangberg rozciąga się na stoku wzgórza wychodzącego na plażowe przedmieście Hout Bay. Ponad rozchwierutanymi budami i bungalowami wznosi się grań o nazwie Sentinel („Wartownik”). To getto stało się miejscem wielu wartowników. Kłusownicy zatrudniają obserwatorów wypatrujących policji, ale funkcjonują tu też policyjni informatorzy donoszący na kłusowników. Dumna społeczność jest dziś krainą przestępstw i szemranych interesów. Przeszedłem przez labirynt alejek Hangbergu wraz z Donovanem van der Heydenem, opiekunem młodzieży, działaczem społecznym i byłym kłusownikiem. Na sznurach do prania wisiały kombinezony piankowe, a nad blaszanymi dachami snuł się dym marihuany. Van der Heyden, z dredami wetkniętymi pod rastafariańską czapkę, opowiadał długą historię wywłaszczania, pamiętaną przez tę społeczność. – Jest wiele gniewu – powiedział. – Ludzie patrzą na to, jak wiele biała branża rybacka wzięła z tych zasobów, i pytają: „Kto tu jest kłusownikiem? Wy to mieliście. Wy narobiliście bałaganu. A teraz, kiedy domagamy się swojej działki, obwinia się nas o uszczuplanie zasobów. A przez ile lat wy robiliście to samo?”. – Właśnie dlatego zostałem tzw. kłusownikiem. To była moja metoda na składanie oświadczenia o niesprawiedliwości. Powiedział, że społeczność czuje się zdradzona, co bierze się z faktu, że rząd, pragnąc otworzyć łowiska dla nowych kandydatów, wykluczył z gry prawdziwych rybaków. – Wszyscy się na to rzucili: politycy, nauczyciele, prawnicy. Ludzie rezygnowali ze swoich zawodów, żeby dostać się do tej branży, tak była otwarta. I teraz, kiedy chwycili ją w swoje łapy, nie zamierzają odpuścić. Zatrzymaliśmy się obok maleńkiego sklepiku spożywczego. Ponad ogrodzeniem z kolczastego drutu przelewała się fioletowa bugenwilla. Henry Adams, śniady 56-latek z tatuażami na przedramionach, podszedł do furtki, żeby porozmawiać. Przez 17 lat łowił u wybrzeży Afryki, ale teraz nie może utrzymać się z rybołówstwa na podstawie swojego legalnego pozwolenia rekreacyjnego. – Przyznali kwoty połowowe ludziom, którzy nie znają morza – powiedział – więc teraz ja muszę kłusować. Kwoty sprawiły, że jestem nielegalny. Adams nie nurkuje za uchowcami. Łowi langusty, kreef. Wiosłuje nocą całymi kilometrami, żeby chwytać je w małe sieci pierścieniowe. Jeśli nadpływa policja, chowa się „w bambusach”, jak nazywa obszary porośnięte przez brunatnice Nereocystis luetkeana, z łodygami grubymi jak baseballowe kije. Łodzie z silnikami zaburtowymi nie mogą go tam ścigać. Przed sądem stawał już cztery razy, ale twierdzi, że to niczego nie zmienia. – Będę łowił do śmierci – deklaruje. Kilka ulic dalej natrafiliśmy na lśniący ponton w szarym militarnym kolorze. Jacyś młodzi ludzie wymieniali śruby napędowe dwóch potężnych silników zaburtowych. Właściciel łodzi wyszedł z jednego z domów. Stwierdził, że nie zamierza z nami rozmawiać. Powiedział, że jeśli chcesz być kłusownikiem, musisz „działać jak mysz: delikatnie i cicho”. A potem przez 20 minut krytykował rządową politykę wobec łowisk. – Kiedy AKN doszedł do władzy, myślałem, że wezmą wielkie kwoty połowowe białych ludzi, posiekają je na małe kawałki i porozdają rodzinom rybackim, by mogły przeżyć – powiedział. – A co oni zrobili? Zabawili się w wyliczankę entliczek-pentliczek. Jeśli wystarczająco głośno nie krzyczałeś, nie dostawałeś kwoty. Społeczności rybackie podzieliły się na frakcje – po jednej stronie rodziny o uznanej pozycji, po drugiej oportuniści. – Obowiązywała zasada „dziel i rządź” – wyjaśnił van der Heyden, który sam jest rybakiem od czterech pokoleń. – Rząd promował podejście indywidualistyczne i w rezultacie ucierpiały zarówno zasoby, jak i społeczności. Jego zdaniem gdyby uznano racje tradycyjnych rybaków, mogliby oni współpracować z rządem w ustalaniu zasad zrównoważonych połowów. Zamiast tego tyranizowano ich i spychano na boczne tory, więc teraz nie mają poczucia własności. A ten obszar chroniony na ich podwórku? On nie jest ich, jest państwowy. Mimo wszystko zanosi się na zmiany. Społeczności rybackie zaczęły dowodzić, że zamknięte obszary naruszają ich konstytucyjne prawo dostępu do żywności. Ten argument zyskał akceptację prawną i polityczną, toteż narastają naciski na zmianę granic niektórych obszarów chronionych i otwarcie stref zamkniętych dla połowów. Badacze morza błagają rząd, by tego nie robił. Twierdzą, że jeśli otworzy się jeden MPA, reszta upadnie. Pięćdziesiąt lat korzyści z ochrony łowisk zostanie wymazanych w ciągu kilku miesięcy. Kiedyś mawiano: „Daj człowiekowi rybę, a wyżywisz go przez jeden dzień; naucz go łowić, a będzie miał co jeść przez całe życie”. Dziś biolog łowisk dodałby: „Ale tylko wtedy, gdy zachowasz zdolną do życia populację ryb”. Bruce Mann, oceanolog, który swoimi badaniami przyczynił się do utworzenia jednego z największych południowoafrykańskich MPA, Pondoland u brzegów Prowincji Przylądkowej Wschodniej, wyjaśnił mi, jak obszary chronione spełniają tę funkcję. – MPA działa niczym konto bankowe – stwierdził w Instytucie Badań Oceanograficznych w Durbanie. – Inwestujesz swoje pieniądze i masz poczucie bezpieczeństwa, wiedząc, że zawsze tam będą. Ale dostajesz też jakieś odsetki, drobny naddatek, z którego możesz żyć. Zgodnie z tą logiką rybacy kłusujący w obszarach chronionych w najlepszym razie trwonią swój kapitał, a w najgorszym obrabowują bank. Dlaczego mieliby to robić? Żeby się przekonać, pojechałem 130 km na północ od Kapsztadu, do Langebaan, krętej laguny na smaganym falami zachodnim wybrzeżu RPA. Jej osłonięte bagna, piaszczyste mierzeje i turkusowobłękitne płycizny są wylęgarnią ryb, a także schronieniem i terenem żerowania setek gatunków ptaków, od sokołów po flamingi. Oom (Wujek) Billie Smith zabrał mnie na połów harderów, czyli barwen. Większość tych ryb soli się i suszy, robiąc tzw.i . Oom Bille łowił je przez całe życie. Mała, ciężka, napędzana silnikiem zaburtowym jolka, czyli bakkie, należąca do Ooma Billie przewiozła nas przez lagunę do osłoniętego miejsca, w którym rozwinął swe sieci. Dzień był bezwietrzny i Wujek nie liczył na wielkie połowy. Lubi łowić, kiedy prędkość wiatru przekracza 35 węzłów. W takich warunkach rekreacyjne łodzie nie wypływają na wodę, a dno zostaje wzburzone, co dostarcza rybom pożywienia. Po półgodzinie Oom wyciągnął sieć. Mieliśmy trzy małe barweny. Kormorany złapały kolejne dwie. To tyle, jeśli chodzi o połowy. Opłynęliśmy całą zatokę i Oom Billie wymienił nazwy każdej skały, punktu, zatoki i rafy, którą mijaliśmy. Ponoć mieszkańcy okolic Langebaan potrafią pływać po swojej lagunie z zawiązanymi oczyma. Ale ostatnio ich świat całkowicie się zmienił. Jako iż na jednym końcu wznosi się kasyno, a urwiska na drugim są pełne rezydencji, Langebaan stała się kurortem, morze zaś placem zabaw dla bogaczy, a nie miejscem pracy biedaków. Oom Billie pokazał mi nieruchomości na brzegach Langebaan, które jego ziomkowie posiadali przed nastaniem apartheidu. Potem nakreślono linię – biali ludzie na południu, czarni na północy – i wywrócono społeczność do góry nogami. Teraz są linie na morzu. W 1985 r. utworzono MPA i laguna została podzielona na trzy strefy. Rybacy mogą zarzucać swoje sieci tylko w sąsiadującej z miasteczkiem strefie rekreacyjnej, którą muszą dzielić z blisko 400 motorówkami i armadą desek do kitesurfingu oraz skuterów wodnych. Podobno cały ten ruch przegania szkółki barwen na te dwie trzecie laguny, gdzie nie wolno łowić. Dla społeczności rybackiej obszar chroniony jest kolejnym rodzajem przymusowej wyprowadzki. Nie stanowi obietnicy – banku natury wypłacającego odsetki wszystkim. Jest raczej jak permanentny wyrok skazujący na wykluczenie i odmowę. W domu Solene Smith, przywódczyni społeczności, spotkałem się z grupą rybaków. Tłoczyli się w pasku cienia za budynkiem, rozmawiając i przekazując sobie z rąk do rąk butelkę. Była niedziela, dzień picia. Płynęła woda ognista i łzy, a słowa padały płomienne. Jeden z rybaków miał niebawem stanąć przed sądem za łowienie w zakazanej strefie. Najprawdopodobniej czekała go konfiskata łodzi i sprzętu, lecz takie kary nie powstrzymują ludzi przed naruszaniem połowowych granic. Oni nie chcą zaakceptować legalności podziałów na strefy i kwestionują rządowe oceny zasobów ryb. Uważają, że nie obrabowują tego banku, tylko egzekwują swoje prawa – nie tylko jako klienci, ale także jako posiadacze akcji założycielskich. Zapytałem, czy władze morskie rozmawiały z nimi o strefowaniu albo o najlepszych sposobach zarządzania laguną. Czy naukowcy prosili ich, żeby podzielili się swoją wiedzą? – Nooit! – odpowiedzieli rybacy. – Nigdy! Smith miała na sobie T-shirt w kolorze morskim ze sloganem Zjednocz się i walcz o prawa rybaków. Solidarność dodała odwagi drobnym rybakom, a ostatnie zwycięstwa sądowe podniosły ich morale. Sądy utrzymały w mocy zwyczajowe prawa tradycyjnych społeczności i nakazały rządowi modyfikację przepisów dotyczących łowisk, tak by umożliwiały społecznościowe podejście do zarządzania morskimi zasobami. Wielu oceanologów patrzy na ten rozwój wypadków z konsternacją. – Akurat teraz, gdy próbujemy tworzyć nowe obszary chronione, już istniejące MPA kładzie się pod rzeźnicki topór – powiedział mi Mann. Wraz z innymi naukowcami opracował strategię rozszerzania MPA, zgodnie z którą do 2028 r. 15 proc. wód terytorialnych RPA miało zostać objętych zakazem połowów. Każdy morski naród uznałby to za ambitny cel. W obecnych warunkach wygląda to tak, jakbyś próbował budować tor kolejowy, podczas gdy za twoimi plecami ludzie wyrywają szyny i sprzedają je na złom. Zagrożona jest nawet sędziwa Tsitsikamma, pierwszy morski rezerwat kraju, utworzony w 1964 r., i to pomimo jej znaczenia dla ochrony kilku gatunków ryb przybrzeżnych. – Staraliśmy się ograniczyć połowy wielu gatunków, wiedząc, że odławiamy je zbyt intensywnie – opowiadał Mann. – A teraz, nagle, poprzez to prawne rozwiązanie, znowu wzmagamy presję na te zasoby. Owszem, ludzie cierpią. Są głodni. Ale ci rybacy będą zbierać plony naszej 40-letniej harówki i zniszczą je bardzo szybko. To potwornie skomplikowane i budzi silne emocje. Czy współdziałanie państwa z rybackimi społecznościami mogłoby doprowadzić do równowagi między ochroną środowiska i sprawiedliwością społeczną? Nowa polityka dotycząca łowisk, wprowadzona przez rząd na niewielką skalę w 2012 r., jest ponoć posunięciem modelowym. Ma polegać na zarządzaniu od dołu, a nie narzucaniu odgórnych decyzji. Da ona drobnym rybakom wspólne prawa połowów, o które zabiegają, wraz z preferencyjnym dostępem do morskich zasobów. Lecz czy rozwiąże problem zbyt wielu rybaków i zbyt nielicznych ryb? Jednego oceanolodzy są pewni: bez prowadzonej dziś ochrony jutro ryb nie będzie. A chronić trzeba znacznie więcej. 40 proc. południowoafrykańskich siedlisk brzegowych i morskich nie występuje w sieci obszarów chronionych. Ponadto żaden MPA nie został utworzony dalej od brzegu, na rozległych akwenach zwanych „sercem i płucami oceanu”. – Nie damy sobie rady bez MPA – powiedział Mann. – To nasza ostatnia deska ratunku. Te obszary to nie tylko ekologiczne schronienia i banki ryb, ale też punkty odniesienia. Ukazują, jak ocean powinien wyglądać. I mogą być ostatnimi miejscami, gdzie da się zobaczyć gatunki odłowione do poziomu wyginięcia. Jednym z takich gatunków jest petrak (Petrus rupestris), niegdyś ryba powszechnie łowiona, w 2012 r. objęta ochroną. Ta ogromna dorada była kiedyś sztandarowym gatunkiem południowoafrykańskich wędkarzy. Osiąga do 2 m długości i do 70 kg wagi, potrafi odgryźć palce nieostrożnemu rybakowi. Petraki stanowiły ekscytującą zdobycz, były pyszne i liczne jak gwiazdy na południowym niebie. Teraz prawie znikły. Dowiedziałem się, że jakiś osobnik żyje w rezerwacie morskim Castle Rocks obok półwyspu Cape, więc pojechałem go zobaczyć. Klęczałem na dnie, a fale oceanu kołysały liśćmi krasnorostów i miękkimi koralami jak podwodny wiatr. Ryby były wszędzie. Galjoeny i Oplegnathus conwayi śmigały przez korony krasnorostów jak ptaki w lesie deszczowym. Masywne Chrysoblephus laticeps, ceglastoczerwone, z białymi plamami, przepływały tuż obok, a filigranowe wargacze Oxycheilinus bimaculatus skubały trzymaną przeze mnie przynętę. Pod skalną półką wiercił się rekinek Poroderma pantherinum. Wsunąłem pod niego ręce i uniosłem go do góry. Leżał wyprostowany i nieruchomy jak bagietka. Odłożyłem go z powrotem pod półkę i patrzyłem, jak śpiesznie odpływa. Partner, z którym nurkowałem, poklepał mnie po ramieniu, wskazując coś. Spojrzałem w tamtą stronę. To był „Rupert”. Sunął przez rybi tłum, machając lekko płetwami. Petraki są teraz tak rzadkie, że nurkowie ponadawali im imiona. Choć Rupert nie należał do dwumetrowych okazów z dawnych czasów, z bokami w kolorze brązu i kanciastym pyskiem był nadal imponującą rybą. Gdyby tylko ludzie mogli to zobaczyć – pomyślałem... Bez dobrej polityki decydującej, kto może łowić i gdzie, łowiska nienaruszające równowagi ekologicznej są złudzeniem. Jeśli jednak rybacy zaakceptują ochronę morza, a decydenci zaczną szanować rybackie tradycje, może uda się rozwiązać odwieczny paradoks: jak zjeść rybę i mieć rybę.
INFO Powierzchnia: 300 km2. Malediwy to 1190 wysp osadzonych na 26 atolach koralowych. Archipelag leży na Oceanie Indyjskim, ok. 500 km na południowy zachód od południowego krańca Indii. Ludność: 350 tys. Język: malediwski (dhivehi). Religia: islam sunnicki. Waluta: rupia malediwska; 1 MVR = 0,21 zł. Najlepiej na Malediwy jechać naszą jesienią, zimą i wczesną wiosną. od maja do września trwa pora monsunowa. do 30 dni bezpłatna, do dostania na lotnisku. Warunkiem otrzymania wizy turystycznej jest przedstawienie biletu powrotnego, rezerwacja hotelu lub potwierdzenie posiadania środków (150 dol./dzień na Malediwach). Na Malediwy można dostać się tylko drogą powietrzną. Połączenia czarterowe z Europy (w promocji od 2,5 tys. zł), regularne połączenia ze zjednoczonych Emiratów Arabskich i Sri Lanki. Po wyspach najlepiej pieszo, wszystko jest bowiem w zasięgu spaceru. Samochody jeżdżą tylko w stolicy kraju, Male. Między wyspami – łodziami lub samolotami (np. liniami Maldivian www.maldivian.aero). Wszelkie środki transportu pomiędzy wyspami przestają kursować przed zachodem słońca. Malediwy są krajem bezpiecznym dla turystów. Mogą się oczywiście zdarzyć drobne kradzieże, dlatego najlepiej korzystać z sejfów pokojowych. Nie obowiązują żadne szczepienia ochronne. Jak zapewniają władze, nie ma zagrożeń chorobami tropikalnymi. Woda z kranu w ośrodkach turystycznych jest czysta, ale poza nimi jest niezdatna do picia czy mycia zębów. Najlepiej korzystać z wody butelkowanej. NIEPEŁNOSPRAWNI Ośrodki turystyczne są w większości świetnie przystosowane dla osób na wózkach. Więcej np: www. the-complete-maldives-holiday-guide.com/disabled-trav Malediwy były pierwszym krajem, którego rząd obradował pod wodą. W 2009 r. prezydent Mohamed Nasheed i 12 ministrów zeszli ze sprzętem nurkowym 6 m pod wodę. Przez pół godziny, przy użyciu plansz i gestykulacji, debatowali nad stanem państwa. Chcieli w ten sposób podkreślić niebezpieczeństwo globalnego ocieplenia klimatu. Czego nie wwozić? alkoholu, zostanie skonfiskowany, Malediwy są państwem islamskim i sumiennie egzekwują ten zakaz, mimo że na miejscu można alkohol kupować i spożywać. Biblii – również zabroniona, podobnie jak nawracanie na inne religie i propagowanie tychże. Można za to zostać deportowanym, a podobno też zdarzają się przypadki tortur! www.immigration.gov.mv – Departament Imigracji i Emigracji Malediwów, www.maldivesonlineguide.com www.tourisminmaldives.com CZAS: 7 dni KOSZT: 10 tys. zł (w tym bilet lotniczy) 3 SPOSOBY NA MALEDIWY Najpopularniejszymi hotelami są bungalowy – beach villas, czyli domki na plaży. Najtańsza opcja all inclusive to koszt ok 6 tys. zł Ocean villas – domki na wodzie stojące na palach wbitych w morskie dno. Często mają szklaną podłogę, przez którą widać pływające rybki Hotel Coco Palm Bodu Hithi położony na atolu Male Północne. Pięć gwiazdek, kilka restauracji i ok. 700 dol. za noc. Podstawą tutejszej diety jest tuńczyk. W tym także rosół oraz czarna galaretowata pasta rihaakuru robiona z tuńczykowego wywaru. Kuchnia Malediwów to mieszanka smaków Orientu. W hotelowych restauracjach spróbujcie rybnego curry oraz tutejszych falafeli. Restauracja podwodna Ithaa na wyspie Kudahuvadhoo. Dania europejskie z azjatyckimi wpływami. 150–250 dol. za kolację. ROZRYWKA Snorkling! Wokół wysp woda jest dość płytka, więc maska z rurką spokojnie wystarczą do obejrzenia wszystkich podwodnych atrakcji. Spa. Jest w każdym lepszym hotelu. Stąd naprawdę wyjeżdża się piękniejszym. Skydiving, czyli nurkowanie w przestworzach. Hussein Rasheed, Island Aviation Services, tel: +960 333 55 44, hussein@island.com.mv. Jeśli nie Malediwy, to... NECKER Prywatna wyspa milionera Richarda Bransona, wchodząca w skład Brytyjskich Wysp Dziewiczych znajdujących się w Ameryce Środkowej, w basenie Morza Karaibskiego. Milioner kupił ją w 1987 r. za zaledwie 180 tys. dol. Dziś właściciel Virgin Group wynajmuje ją tygodniowo za 22 tys. dol. Specjalną ofertę kieruje do młodych par. Chyba że akurat potrzebuje ucieczki od zgiełku wielkich miast. Jak napisał na swojej stronie: Necker Island to mój dom i moja ulubiona kryjówka. Jest tu wszystko, czego potrzeba, by przeciętny milioner mógł odpocząć – niewielkie spa, windsurfingowe deski i przepływające w okolicy wieloryby. SESZELE 115 granitowych (jedynych takich na świecie!) oraz koralowych wysp do połowy XVIII w. było niezamieszkanych. Jeśli nie liczyć piratów, którzy zrobili sobie na nich bazę i to stąd wypuszczali się, by łupić statki pływające między Madagaskarem a Indiami. Dziś Seszele to niepodległy kraj, który ma największe w Afryce (po Mauritiusie) PNB na jednego mieszkańca – 7,8 tys. dol. W ogromnej mierze zawdzięcza to turystyce. Średnia temperatura powietrza waha się przez cały rok między 24 a 30°C. Piaszczyste plaże oblewane są lazurową wodą Oceanu Indyjskiego, tropikalna roślinność pełna jest intrygujących endemitów, zaś kreolska kultura fascynuje niezwykłą mieszanką afrykańsko-europejsko-indyjską. Grają tu nawet polkę i mazurki! MUSTIQUE Co łączy Madonnę , Mika Jaggera, Davida Bowiego i Tommy’ego Hillfingera? Oprócz popularności i majątku także wyspa Mustique, a dokładnie wille, jakie tam mają. Zwana „wyspą milionerów” należy do przedsiębiorstwa Mustique Company, choć oficjalnie jest częścią państwa Saint Vincent i Grenadyn. Przykładowo, aby zatrzymać się w luksusowym kurorcie Otton House, trzeba zapłacić ponad tysiąc dolarów za noc. Czy to dużo za możliwość spotkania celebryty np. z Hollywood? Jeśli komuś nie będzie dane spotkać którejś ze sław, humor z pewnością poprawi mu widok jednego ze spacerujących po wyspie żółwi. MUSHA CAY David Copperfield, ten od magii, postanowił wykorzystać swój talent w biznesie. I kupił cztery wyspy na archipelagu Exuma, z największą z nich Musha Cay. W przeciwieństwie do jego spektakli, które budziły zachwyt głównie ubogiej gawiedzi, oferta pobytu na magicznej wyspie skierowana jest tylko do nielicznych (nie bez powodu nazywana jest ona najdroższą wyspą na Bahamach). Za dzień trzeba zapłacić 37, 5 tys. dol., z tym że musimy wykupić minimum cztery doby. W cenie m.in. szampan, siłownia, obsługa 30-osobowego personelu. Za masaż i nurkowanie zapłacimy dodatkowo.
Gorący piasek, błękitny ocean, bujna roślinność... tak wyglądają Seszele.
Info: ponad setka granitowych i koralowych wysepek o łącznej powierzchni 455 km2. Ludność: 87 tys. mieszkańców. Języki urzędowe: seszelski kreolski, francuski i angielski. Waluta: rupia seszelska (SCR); 1 euro = ok. 16 rupii. Przez cały rok średnia temperatura powietrza waha się między 24 a 30°C. Najlepiej wybrać się między marcem a majem albo między wrześniem a listopadem. Warto szukać promocji. Na Seszele latają m.in. Qatar Airways, Emirates, Air France. Bilety od ok. 3,6 tys. zł w obie strony (dwie przesiadki, np. w Paryżu lub we Frankfurcie, kolejna np. w Dubajju). Na pobyt turystyczny do 90 dni nie jest wymagana. Jeśli mamy czas, nie warto wynajmować samochodu do poruszania się po wyspach. Wszędzie dojedzie się miejscowymi autobusami. Między większymi wyspami latają samoloty; przelot z Mahé na Praslin (trwa 15 min) kosztuje ok. 60 euro w jedną stronę. Na wodolot (płynie ok. 50 min) wydamy 40 euro w jedną stronę. Łódź z Praslin na La Digue kosztuje 10 euro, podróż może być dość emocjonująca z uwagi na fale. Na La Digue warto wynająć rower. Ceny zależą od standardu – górną granicę trudno określić, dolna to ok. 60–100 euro za pokój dwuosobowy z ładnym widokiem w pensjonacie lub kreolskim domu (nie mają klimatyzacji, ale zawsze jest wiatrak). Jest czysto, obsługa miła, na łóżku czasami leżą płatki kwiatów, poza tym można się targować z właścicielami. Za pokój w hotelu o wyższym standardzie zapłacimy 150 euro. Na wyspach Mahé i Praslin ceny są zbliżone, nieco droższa jest La Digue. Ze znalezieniem tańszego noclegu może być kłopot w szczycie sezonu: grudzień–styczeń oraz podczas świąt Wielkanocy. Ulubioną potrawą Kreoli jest kat-kat de poisson z ryby, bananów i mleka kokosowego. Trzeba spróbować kreolskiej zupy z muszelek, a odważni w lokalnych restauracjach mogą zamówić danie z nietoperza (lepiej wybrać curry niż nietoperza pieczonego w całości, którego widok jest wyjątkowo przykry). Najpopularniejszym napojem alkoholowym jest piwo, ale warto choć raz skusić się na calou przygotowywane z mleka niedojrzałych kokosów. Żywiąc się w lokalnych barach, przeżyjemy za 15 euro dziennie. Jeżeli chcemy jadać w restauracjach, musimy przeznaczyć przynajmniej 40 euro na każdy dzień. W większych restauracjach i hotelach za wynajem samochodu czy wycieczkę łodzią turyści płacą w euro. Rupie można wydawać w sklepikach, kawiarniach, tańszych hotelach i na bazarach. Nie da się ich wymienić na euro. Bankomaty wydają tylko rupie, najlepiej więc wziąć na wyjazd gotówkę w euro i wymieniać małe sumy. Mieszkańcy Seszeli zwracają wielką uwagę na ochronę środowiska na wyspach i wokół nich. Należy przestrzegać zakazów, np. chodzenia po koralowcach. Na prezent można kupić likier kokosowy coco d’amour (20 euro). Poza tym nie ma wielkiego wyboru pamiątek. Mogą to być perfumy produkowane na Mahé w małej manufakturze, zwiedzanie której kosztuje 25 euro, albo kapelusz przeciwsłoneczny. Turyści kupują również niezwykle kolorowe obrazy kreolskich artystów. Nie ma polskiej placówki dyplomatycznej. Na terytorium Seszeli jest akredytowany Ambasador RP w Nairobi. www.nairobi.polemb.net Mauritius, Reunion, Seychelles – przewodnik wyd. Lonely Planet.
Nungwi leży na północnym krańcu wyspy. Jest to wioska rybacka, która dzięki turystom przeistoczyła się w przytulny kurort. Mimo tego, nie zatraciła swojego pierwotnego charakteru.
Nazwa: Nungwi Państwo: Tanzania Długość: 2,5 km Lokalizacja: Nungwi Region: Zanzibar Akwen: Ocean Indyjski Podłoże: biały, drobny piasek Sezon: od lipca do marca Opalanie topless: nie Rafy koralowe: nie Sporty: snorkeling, nurkowanie, kajaki, żaglówki, kitesurfing, windsurfing, siatkówka, piłka nożna Ratownicy: nie Jak dotrzeć: Ze stolicy wyspy - miasta Zanzibar można dojechać samochodem, motocyklem albo autobusem (ok. 60 km). Droga bywa wyboista. Nungwi leży na północnym krańcu wyspy. Jest to wioska rybacka, która dzięki turystom przeistoczyła się w przytulny kurort. Mimo tego, nie zatraciła swojego pierwotnego charakteru. W miejscowości panuje kameralna atmosfera, która pozwala na doświadczenie lokalnego trybu życia i zachęca do wypoczynku na hamaku z dobrą książką i drinkiem w dłoni. Łatwo tu zapomnieć o miejskiej rzeczywistości do czego przyczyniają się również bardzo przyjaźnie nastawieni do turystów mieszkańcy. Ponieważ jest to jedna z kilku plaż na wyspie, gdzie w bezpośrednim sąsiedztwie nie występuje rafa koralowa, można tu pływać na pełnych falach. Nie trzeba przemierzać mil, żeby dotrzeć do głębszej wody, jak to ma miejsce na wschodnim wybrzeżu. Plaża jest dosyć wąska, ale odznacza się brakiem wodorostów, które spotyka się w wodach w innych miejscach na Zanzibarze. Kurort obfituje w plażowe domki (bungalowy) do wynajęcia, budowane w tradycyjnym afrykańskim stylu z dachem z makuti, a także kilka zlokalizowanych na świeżym powietrzu restauracji i barów, w których kwitnie życie nocne. Miejsce porastają bananowce, namorzyńce oraz palmy kokosowe. W wiosce znajduje się klinika oraz kilka sklepów i kawiarenek internetowych. Nungwi jest znane jako centrum wyrobu łodzi dhow (dau). Lokalni rzemieślnicy wciąż zajmują się ich budową. Domeną miejscowej ludności jest także łowienie ryb. Dzięki temu o zachodzie słońca można obserwować tradycyjne drewniane dhow, powracające z morza, a restauracje serwują świeże morskie przysmaki. Jedną z atrakcji wioski stanowi rezerwat żółwi, który założyli lokalni mieszkańcy. Trafiają tu ranne zwierzęta morskie, które po wyleczeniu są z powrotem wypuszczane do oceanu. Zwiedzający Nungwi turyści często składają dotację na rzecz rezerwatu. W Nungwi nie brakuje także szkół nurkowych. Mimo że w bezpośrednim sąsiedztwie plaży nie ma żadnych raf koralowych, można stąd udać się na ciekawe wyprawy nurkowe. Szczególnie warto polecić takie miejsca jak Atol Mnemba (gdzie można obserwować żółwie i często delfiny oraz rekiny wielorybie), Leven Bank - podwodna góra, 45 minut na północ od Nungwi czy Hunga Reefs. Ciekawa może okazać się także wycieczka na plantacje przypraw (spice tour). W Zanzibarze warto też m.in. zwiedzić miasto Stone Town, wioskę Kizimkazi oraz zobaczyć Jozani Forest gdzie można spotkać endemiczny gatunek małp Red Colobus. Zobacz także: Turcja - Iztuzu Turcja - Ölüdeniz Turcja - Patara Hiszpania - Playa de la Concha Hiszpania - Playa de las Catedrales Hiszpania - Playa del Sardinero Hiszpania - La Playa de Bolonia Hiszpania - Levante Hiszpania - Burriana Grecja - Mytros Grecja - Elafonisi Grecja - Navagio Grecja - Porto Katsiki Hiszpania - Las Teresitas Hiszpania - Playa Famara Bułgaria - Słoneczny Brzeg Bułgaria - Obzor Włochy - Cala Luna Włochy - San Vito Lo Capo Włochy - Viareggio Hiszpania - Aguas Blancas Grecja - Falasarna Bermudy - Horseshoe Bay Tajlandia - Maya Bay Tajlandia - Pattaya Bahamy - Pink Sands Beach Malta - Ramla il-Hamra Francja - Plage de Rondinara Francja - Plage de Saleccia Portugalia - Praia De São Rafael Grecja - Balos Maroko - Legzira Weź udział w dyskusji na temat Najpiękniejszych plaż na świecie
Historia i przyroda czyni z RPA prawdziwy subkontynent, oddzielony od Afryki zwrotnikowej, niczym oceanem, tysiącami kilometrów pustyni Kalahari.
Jeśli zaczniemy naszą podróż po RPA w Johannesburgu, to najpierw znajdziemy się na terenie wielkiego, nowoczesnego, międzynarodowego lotniska, a potem skomplikowanej sieci autostrad, estakad i wiaduktów, wśród reklam gigantów światowego handlu i przemysłu, a na nieodległym horyzoncie rysować się będą sylwetki wielkich budowli jednej z metropolii współczesnego świata. Nie poczujemy dotknięcia parnego i gorącego powietrza, którego przywykliśmy oczekiwać, lądując w którejś ze stolic afrykańskich. I może nie uświadomimy sobie od razu, że wdychając powietrze, nie znajdziemy w nim śladu tak charakterystycznego dla Afryki zapachu: mieszaniny butwiejącej tropikalnej roślinności i spalenizny. Normalnie, nie otwierając nawet oczu, gdy tylko opuścimy klimatyzowane wnętrze samolotu, autobusu czy budynku lotniska, pierwsze kilka oddechów, ciepła wilgotność i jeszcze docierające do uszu dźwięki (brzęczenie milionów owadów, głosy ptaków, ostra, ogłuszająca muzyka dochodząca z jakiegoś baru albo po prostu z radia w każdym samochodzie), normalnie wszystko to da nam nieomylną pewność, że jesteśmy w Afryce. W Johannesburgu tak nie jest: gdy tam lądowałem po zazwyczaj niezbyt dobrze przespanej nocy w samolocie, co jakiś czas musiałem świadomym wysiłkiem upewniać się, że jednak nie znalazłem się przez jakiś dziwny, niezamierzony zbieg okoliczności w którymś z miast południa Stanów Zjednoczonych albo Australii. Jeśli zaczniemy tę podróż w Durbanie, to wrażenie będzie zupełnie inne: nie będzie wątpliwości, że jesteśmy blisko zwrotnika, blisko gorącego oceanu, w łagodnej wilgoci tropików. Miasto jest wyraźnie mniejsze, choć rozległe, nie jest tak arogancko współczesne, a ogromny port zachowuje pamięć czasów, gdy w XIX wieku stawał się jednym z najważniejszych portów Oceanu Indyjskiego. Niezbyt daleko od lotniska, wśród gęstwiny drzew, możemy zobaczyć papugę, a jeśli okna pokoju, w którym mieszkamy, wychodzić będą na ocean, może się okazać, że to, co wyskakuje z wody, a potem znów do niej wpada, to delfiny. Na plaży są znaki ostrzegające przed kąpielą w miejscach, w których wody przybrzeżne nie są należycie odgrodzone od pełnej toni przez specjalne systemy sieci: niebezpieczeństwo rekinów jest realne i powszechne. Zaczynając podróż od Durbanu, ani przez moment nie będziemy mieli wątpliwości, że rozpoczyna się egzotyczna wyprawa. Ale czy na pewno afrykańska? Czy może nie jesteśmy na drugim brzegu oceanu i nie znaleźliśmy się w Indiach? Ja zaczynałbym podróż od Kapsztadu, powszechnie teraz przez Polaków nazywanego po angielsku: Cape Town. Skądkolwiek przybywamy, czy od strony lądu, czy jeśli (to jest w dzisiejszych czasach rzadkie szczęście) przypłyniemy z Europy po 18 dniach morskiej podróży statkiem, czy wreszcie – jak to jest na porządku dziennym – wysiądziemy z samolotu, który aby wylądować, zatoczył potężne koło nad oceanem, patrząc na kolory wody, nieba i gór, możemy nie być pewni, gdzie jesteśmy. Może w raju? Wielu podróżników uważa, że jest to jedno z najpiękniejszych miejsc na świecie, cudowne połączenie natury i kultury, dzieła stworzonego przez Boga i przez ludzi. W miejscu, w którym ocean wcina się w ląd systemem zatok, pozostawiając po drodze wyspy, z najsłynniejszą z nich (z historycznych powodów) Robben Island, majestatyczne i olbrzymie góry dochodzą blisko do brzegu, ale zostawiają miejsce na cudowne, biało-niebieskie miasto, ogrody i winnice. W niedawnych czasach kilka budowli zdołało trochę oszpecić tę perłę, ale zostawiły tylko rysę. Dziś zazwyczaj buduje się już dużo lepiej, choć nie tak, jak w czasach, kiedy z mieszaniny tradycji holenderskiej z domieszką dalekowschodnią i angielską rodził się unikalny styl, zwany architekturą przylądkową. Po prostu Przylądkiem nazywa się ten kraj, region i przyległe obszary, a kiedyś całe kolonialne państwo zwano Kolonią Przylądkową, Cape Colony. W tradycji wielkich żeglarzy zwany jest nieprzerwanie Przylądkiem Dobrej Nadziei (Cape of Good Hope), bo i dla płynących z Europy do Azji i dla wracających z dzisiejszej Indonezji czy Indii do Europy, mniej więcej w połowie długiej, niebezpiecznej i wyczerpującej podróży dotarcie do tego miejsca o łagodnym, zdrowym klimacie, świetnym dla uprawy warzyw i owoców, dawało nadzieję wyleczenia się z chorób, pokonania wycieńczenia, powrotu do sił potrzebnych, aby przeżyć tak daleką morską wyprawę. Nie wszystkim do tego rajskiego miejsca udawało się dotrzeć, nawet gdy było już w zasięgu wzroku. Są pory roku, kiedy gwałtowne wichury roztrzaskiwały zbliżające się już do brzegu statki. Stąd inna nazwa: Przylądek Wiatrów, Przylądek Wietrzny, Windy Cape i stąd żywa pamięć morskich tragedii, które rozgrywały się niekiedy dosłownie na oczach zgromadzonych w pobliżu portu i na okolicznych wzgórzach. Bo statków zawsze wypatrywano, a o każdym zbliżającym się do portu informował armatni wystrzał. Miejsce, niezwykle piękne, gdzie stała armata, do dziś nazywa się Wzgórzem Sygnału, Signal Hill. Liczne, leżące niedaleko od brzegów wraki statków są obiektem wypraw płetwonurków poszukujących zatopionych skarbów. Te okolice, tak samo jak miejsca leżące wzdłuż wybrzeża dalej na wschód, podobnie jak miejscowości w okolicach Durbanu, są zresztą cudownymi rejonami do nurkowania. Do oglądania wspaniałej fauny podmorskiej nie potrzeba pozwoleń takich jak wtedy, kiedy się ma zamiar poszukiwać skarbów. Z lokalnej historii katastrof morskich najbardziej lubię tę, względnie mało tragiczną, o wielkim statku handlowym, który wypłynął z Anglii w rejs do Australii z dużym ładunkiem koni rasowych i szlachetnych alkoholi: whisky, porto i ginu. Miał zawinąć do Kapsztadu, ale gwałtowny wiatr rzucił go na skały Robben Island i tam zaczął tonąć. Gwałtowne wiatry często kończą się szybko, brzeg wyspy był blisko, akcja ratunkowa przebiegała sprawnie, więc udało się z tonącego statku uratować pasażerów, załogę i większość koni. Z resztą cennego ładunku poszło gorzej, bo po pewnym czasie wśród ekip ratowniczych nie było nikogo trzeźwego. Działo się to w roku 1912, ale świadectwa historyczne są całkowicie wiarygodne. Nie jest jednak tak, by alkohol w Afryce Południowej był jakimś rzadkim rarytasem. Przeciwnie, sztuka wytwarzania wielu jego rodzajów osiągnęła tu niezwykle wysoki poziom, ceny tymczasem zatrzymały się na poziomie bardzo umiarkowanym. Wszędzie produkuje się piwo; browary prosperują, nadwyżki zysków inwestuje się m.in. w Polsce. I w prowincji Przylądkowej, i w głębi kraju, w dawnych burskich republikach Wolne-go Państwa Oranii i Transwalu, utrzymała się tradycja produkcji na skalę przemysłową i na skalę domową znakomitych wódek pędzonych z owoców, które docenić mogą miłośnicy śliwowicy nowosądeckiej, pejsachówki albo grappy czy rakii. Sławę krajowi przynoszą jednak przede wszystkim wina, których tradycję wytwarzania wprowadzili przed z górą trzema wieka-mi francuscy hugenoci. Constantia, współcześnie prawie przedmieście Kapsztadu, jest matką tego winnego imperium, w którym połączył się idealny klimat ze znakomitą glebą i prawdziwą sztuką fermentowania win. Stellenbosch, nieduże uniwersyteckie miasto o cudownej architekturze, jest tego imperium stolicą, bez konkurencji jeśli chodzi o wina czerwone. Winnic jest wiele, odwiedzać je trzeba, podróżując rozmaitymi trasami. Wina tamtejsze, choć często bardzo dobre, mają konkurencję w innych stronach świata. Nigdzie jednak na świecie, a to moje świadectwo poprzeć mogę opiniami wielu wytrawnych znawców, nie ma winnic tak pięknie położonych. Zwiedzając winnice, z wielu stron oglądać można Górę. Jak w tamtych stronach jest jeden tylko Przylądek i nikt nie używa pełnej jego nazwy, tak ona – nazywana w atlasach Górą Stołową – jest tu po prostu i tylko Górą i nadaje całej okolicy niezwykły charakter. Pamiętać ją będzie każdy, kto ją widział choć raz, nawet, gdy widział setki innych gór na świecie. Jest gigantyczna, nie tyle dlatego, że tak wysoka, ale że tak rozległa i zakończona zupełnie płasko, jakby ktoś ją uciął na dwóch trzecich wysokości i uczynił z niej blat stołu. A jeśli patrzeć od strony oceanu i miasta, nad którym wznosi się bezpośrednio, to widać ten olbrzymi stół często jakby przykryty białym obrusem: to bardzo ciepłe i wilgotne powietrze znad Oceanu Indyjskiego, stykając się ze znacznie chłodniejszym znad Atlantyku, przynosi chmurę białą, ogromną i piękną. Kiedy chmury nie ma i wiatr nie jest zbyt gwałtowny, świetna, nowoczesna, panoramiczna kolejka linowa wwozi na Górę tych wszystkich, którzy nie zdecydują się na kilkugodzinną wspinaczkę wartą każdego trudu, takimi nagradza ona widokami. Z Kapsztadu autostrady prowadzą w trzech kierunkach: na wschód, przez góry, nad piękne wybrzeża Oceanu Indyjskiego, na północ wzdłuż Atlantyku i najważniejsza, narodowa droga N1 między tymi dwoma, w głąb kraju i do ekonomicznej i prezydenckiej stolicy, do Johannesburga i Pretorii. Na trasie wschodniej wiele miejscowości, z których najsławniejszą jest Knysna, tworzy szlak turystyczny plaż, oceanicznych kąpielisk, hoteli, restauracji i pensjonatów. Jeśli ktoś lubi oglądać wieloryby, najlepiej zrobi, odbijając trochę na lewo, do miejsca zwanego Hermanus, gdzie zazwyczaj nie dozna zawodu. Jeśli znów ktoś lubi strusie, to światową stolicą ich hodowli jest leżący od tej autostrady na prawo Oudtshorn. Miasteczko to zapisane jest we wdzięcznej pamięci Polaków, bo w czasie II wojny światowej przyjęło, wykarmiło i wykształciło pięćset polskich sierot, które trafiły tam przez Syberię albo Kazachstan, a potem Persję i oceany. Drogą na północ dotrzeć można na przedpola pustyni Kalahari i potem do Namibii. Raz w roku, na wiosnę, przez kilka krótkich tygodni, gdy w półpustynnym rejonie spadną deszcze, zakwitają tam niezwykłe, gigantyczne łąki kwiatów i wtedy trud podroży odpłaca się stukrotnie. Pierwsza autostrada narodowa jest też najważniejszą, bo przecina cały kraj. Towarzyszy jej na niektórych odcinkach najważniejsza w RPA linia kolejowa, trasa słynnych pociągów turystycznych, wykwintnych i niezmiernie kosztownych. Między Kapsztadem, który jest siedzibą parlamentu, a Pretorią – siedzibą rządu i prezydenta – pokonać trzeba odległość blisko 2000 km. W nie tak dawnych czasach rząd i korpus dyplomatyczny przenosiły się zresztą regularnie na kilka miesięcy z jednej stolicy do drugiej, po drodze przejeżdżając przez jeszcze jedną stolicę, siedzibę Sądu Najwyższego w tym kraju o federacyjnej strukturze władz. Stolica sądowa nazywa się zresztą najwdzięczniej: Bloemfontein – Kwietna Fontanna. Z pewnym zdumieniem natrafiałem na informacje o tej trasie zawarte w przewodnikach. Często pojawiało się w nich słowo: monotonna, przez setki kilometrów prowadzi bowiem przez Karru. Sama ta nazwa jest fascynująca. Prawda, że to gigantyczny, prawie największy na świecie płaskowyż. Prawda, że graniczy z pustynią i ma jej pewne cechy, jeśli nie kojarzymy słowa pustynia tylko z piaskiem. Ale pasą się tam dziś setki tysięcy owiec, a kiedyś pasły się setki tysięcy antylop. Nigdzie jednak, poza Saharą, nie widziałem tak wspaniałego widoku jak niebo w nocy nad Karru, prawie zawsze bezchmurne. Można to niebo, księżyc, planety i gwiazdy oglądać także przez teleskopy. W Sutherland, 200 km od autostrady na północ – a to w Południowej Afryce krótki dystans – jest całe miasteczko astronomiczne, z największym teleskopem na południowej półkuli. Nosi nazwę SALT, a powstał jako międzynarodowy projekt badawczy, w którym bierze też udział Polska. Jeśli więc kogoś potrafią zafascynować bezkresne przestrzenie, niezwykłe, choć kamieniste krajobrazy i lata świetlne, które dzielą nas od gwiazd, to Karru zostaje najbardziej w pamięci i wyobraęni. Kiedy wracam myślą do lat spędzonych w Afryce, to nie tęsknię do plaż ani do parków narodowych, o których nie mówię tu nic, choć jest ich wiele, ogromnych i różnorodnych. Najbardziej pamiętam Karru. Autor był ambasadorem Polski w RPA w latach 2000-2004. No to w drogę • Samolotem z Warszawy do Johannesburga lub Kapsztadu z przesiadką w Europie, od 3 tys. zł. • Wynajem samochodu – już od 150 R1/dzień, land rover z miejscami do spania ok. 3000 R1/tydzień. • Linie autobusowe Greyhound, Baz Bus i inne sprzedają karnety wieloprzejazdowe, czyli tzw. bus passy; www.computicket.com • Pociągi są wygodne i punktualne, słynny Blue Train kursujący na trasie Johannesburg – Kapsztad to klasyk luksusu - cena biletu od 7860 Rl; www.bluetrain.co.za • Wycieczka objazdowa z TraveliGo RPA + Swaziland, 14 dni, 8970 zł – w cenie przeloty, przejazdy, hotele, niepełne wyżywienie, impreza sylwestrowa i opieka pilota. • Trampingowy wyjazd z MK Tramping (RPA, Namibia, Botswana, Zimbabwe – 14500 zł, 28 dni. www.traveligo.pl, www.mktramping.pl PIENIĄDZE Walutą RPA jest rand, 1 R1 = 0,40 zł; w dużych miastach karty kredytowe są powszechnie honorowane. Benzyna 1,70 R1/litr, nocleg w hostelu – już od 30 zł, posiłek w niedrogiej restauracji 20–50 zł. • Pensjonat Acorn Tree, van Reenen St, Newlands, Kapsztad, od 240 R1, www.acorntree.co.za • Airport Backpackers, 3 Mohawk Road, Rhodesfield, Kempton Park, Johannesburg, 2 km od lotniska, od 70 R1. n Gemini Backpackers Lodge, 1 Van Gelder Road, Crystal Gardens, Johannesburg, od 70 R1. www.southafrica.net, www.southafrica.co.za