Włosy, które ratują przyrodę. Rewolucyjny projekt podbija Rio de Janeiro
W Brazylii rusza niezwykły projekt mający na celu uratowanie zanieczyszczonych wód Atlantyku. W zatoce Guanabara zostały umieszczone specjalne filtry wyłapujące trującą ropę, oleje i inne szkodliwe substancje chemiczne. Najbardziej innowacyjna jest budowa owych barier: skonstruowane są one z... ludzkich włosów.
Brazylijska fauna zachwyca miłośników przyrody z całego świata. Kolorowe ptaki latające nad Rio de Janeiro stały się nawet bohaterami słynnej disneyowskiej bajki, a jedną z atrakcji największego miasta w kraju pozostają oceaniczne wycieczki w poszukiwaniu humbaków. Życie tamtejszych zwierząt od lat zakłócane jest jednak przez intensywny ruch statków po zatoce Guanabara, zostawiający po sobie ponadto rocznie miliony litrów zanieczyszczeń. Najnowszy projekt organizacji z Brazylii ma przyczynić się do poprawy warunków w tym wyjątkowym miejscu. Włochata rewolucja Można powiedzieć, że brazylijskie organizacje przyrodnicze od lat rwały sobie włosy z głowy z powodu pogarszającej się sytuacji w zatoce Guanabara. Ten leżący u brzegu Rio de Janeiro akwen od lat zanieczyszczany jest ściekami, odpadami przemysłowymi z fabryk oraz tonami wyrzucanych do wody śmieci. Miejscowi rybacy wraz z pogarszaniem się sytuacji ekologicznej zaczęli narzekać na zmniejszającą się populację ryb w zatoce. Naprzeciw skargom mieszkańców wyszła organizacja pozarządowa o nazwie Fiotrar, która zaprojektowała innowacyjny sposób filtrowania zanieczyszczonej wody. Pomysł zainspirowany podobnymi rozwiązaniami z Chile i USA, opiera się na wykorzystaniu ludzkich i zwierzęcych włosów do tworzenia specjalnych, wodnych barier. Spod nożyc do wody Ścięte włosy umieszczane są w specjalnych, pomarańczowych sakwach, które następnie wrzuca się do wody. Mocowane są one do już istniejących barier mających zbierać z zatoki śmieci. Taka instalacja jest co tydzień monitorowana i konserwowana, a filtry z są regularnie wymieniane. Włosy mają niezykłą zdolność do wyłapywania i zatrzymywania zanieczyszczeń. Trwałość bariery z włosów może zaimponować. Może ona pozostawać w wodzie nawet do czterech miesięcy, wyłapując w tym czasie szkodliwe substancje pochodzące ze statków, nielegalnych zrzutów czy innych źródeł. Dodatkowo, włosy są odnawialnym surowcem. W ponad 6-milionowym Rio, gdzie funkcjonuje wiele salonów fryzjerskich, ten składnik wydaje się tak naprawdę nie do wyczerpania. Jak na razie około 10 takich miejsc wspiera fundację Fiotar oddając jej ścięte włosy. Niezwykłe właściwości włosów W badaniach porównujących różne materiały mogące pełnić funkcję morskich filtrów, ludzkie włosy okazały się jednymi z najskuteczniejszych. Są w stanie wchłonąć nawet pięciokrotność własnej wagi w oleju. Głównym problemem pozostaje jednak utylizacja zużytych barier: zarówno ich spalanie, jak i kompostowanie są szkodliwe dla środowiska ze względu na zgromadzoną w nich ropę. Amerykański zespół Matter of Trust pracuje obecnie nad technologią wypłukiwania substancji chemicznych, co umożliwiłoby wielokrotne wykorzystanie sakw z włosami. Przy odpowiednim rozwoju tej metody coraz więcej akwenów będzie można nieinwazyjnie oczyszczać ze szkodliwych zanieczyszczeń. Źródła: EuroNews, Matter of Trust Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czerwone flagi na europejskich plażach. Po poparzeniu 16-latka trafiła do szpitala
Piękny, lecz niebezpieczny gość pojawił się u wybrzeży Hiszpanii i Francji. Żeglarze portugalskie doprowadziły do zamknięcia popularnych plaż. Kontakt z tymi zwierzętami może skończyć się dotkliwym poparzeniem. W tym roku odnotowano już ponad 100 takich przypadków.
Turyści wypoczywający na atlantyckich plażach Hiszpanii i Francji musieli w ostatnich dniach przerywać kąpiele. Powodem były żeglarze portugalskie, których parzące macki mogą osiągać nawet kilkanaście metrów długości. Żeglarze portugalskie na północy Hiszpanii U północnych wybrzeży Hiszpanii pojawiły liczne żeglarze portugalskie (Physalia physalis). Choć bywają mylone z meduzami, w rzeczywistości są rurkopławami tworzącymi kolonie, które funkcjonują jako całość. Ich najbardziej charakterystyczną częścią jest wypełniony gazem, niebieskofioletowy pęcherz unoszący się na powierzchni wody. Pod nim znajdują się długie czułki wyposażone w komórki parzydełkowe. Według różnych źródeł mogą one osiągać od kilku do nawet około 20 metrów długości. Obecność żeglarzy zmusiła władze Kraju Basków i Kantabrii do ograniczania kąpieli oraz czasowego zamykania kolejnych plaż. Szczególnie poważna sytuacja wystąpiła w San Sebastián. Jednego dnia pomocy udzielono tam około 120 poparzonym osobom, a na wszystkich trzech miejskich plażach wywieszono czerwone flagi. Większość przypadków była niegroźna. Władze miasta podkreślały, że liczba interwencji pozostawała stosunkowo niewielka w porównaniu z około 3 tys. osób przebywających tego dnia w wodzie. Sytuacja zmieniła się jednak w kolejnych dniach. W niedzielę 9 sierpnia 16-letnia dziewczyna poparzona na plaży w Sopeli została przewieziona do szpitala w Urduliz. Lokalne media informowały 10 sierpnia, że liczba żeglarzy pojawiających się na baskijskich plażach nadal rośnie. Zakazy kąpieli są wprowadzane doraźnie i mogą zmieniać się nawet w ciągu jednego dnia. Turyści powinni więc zwracać uwagę na flagi, komunikaty ratowników i lokalne ostrzeżenia, zamiast kierować się informacjami z poprzednich dni. Czerwone flagi także na francuskich plażach Podobne zjawisko odnotowano po francuskiej stronie atlantyckiego wybrzeża. Z powodu obecności żeglarzy portugalskich czasowo zamykano kąpieliska między innymi w Biarritz, Anglet, Bidart i Seignosse. Większość plaż została później ponownie otwarta, ale władze nie wykluczają kolejnych ograniczeń, jeżeli organizmy powrócą w większej liczbie. Służby apelują o zachowanie czujności, unikanie kontaktu z żeglarzami oraz zgłaszanie każdego zauważonego okazu ratownikom. Żeglarz portugalski może przypominać unoszącą się na wodzie foliową torbę albo niewielki niebieskofioletowy balon. Nie należy próbować wyławiać go ani podnosić z piasku. Niebezpieczne mogą być również oderwane fragmenty czułków, nawet jeśli samego organizmu nie widać w pobliżu. Nie wolno dotykać nawet wysuszonego okazu, ponieważ jego czułki mogą nadal uwalniać jad. Jak działa jad żeglarza portugalskiego? Czułki, a właściwie służące do rozmnażania polipy, są pokryte komórkami parzydełkowymi, które w kontakcie ze skórą uwalniają toksynę. Poparzenie zazwyczaj powoduje natychmiastowy, bardzo silny ból, pieczenie oraz podrażnienie skóry. Na ciele mogą pojawić się czerwone pręgi, przypominające ślady po uderzeniu. W poważniejszych przypadkach występują zawroty głowy, nudności, wymioty, osłabienie, duszności i zaburzenia oddychania. Choć zgony należą do rzadkości, nagły i obezwładniający ból może uniemożliwić dalsze pływanie, stwarzając bezpośrednie ryzyko utonięcia. Co zrobić po poparzeniu? Osoba poparzona powinna jak najszybciej wyjść z wody i zgłosić się do ratownika. Pozostałości czułków należy ostrożnie usunąć pęsetą lub innym przedmiotem, nie dotykając ich gołymi rękami. Podrażnionego miejsca nie wolno pocierać ani przemywać słodką wodą, ponieważ może to doprowadzić do uwolnienia kolejnych porcji jadu. Zaleca się użycie wody morskiej lub soli fizjologicznej. Lokalne służby sanitarne rekomendują także zastosowanie zimnego okładu albo lodu umieszczonego w szczelnej torbie i owiniętego materiałem. Jeżeli pojawią się duszności, zawroty głowy, nudności, silne osłabienie lub wyjątkowo intensywny ból, należy niezwłocznie wezwać pomoc. Czy można ochronić plaże przed żeglarzami? W Gijón rozpoczęto eksperymentalne testy pływających barier. Naukowcy sprawdzają, w jaki sposób żeglarze portugalskie reagują na przeszkody oraz czy bariery mogą zmienić kierunek ich przemieszczania się. Badacze analizują także zachowanie czułków, które pozostają niebezpieczne nawet po oderwaniu od organizmu. Na razie jest to jednak wyłącznie eksperyment naukowy, a nie gotowy system zabezpieczania kąpielisk. Skąd żeglarze portugalskie wzięły się u wybrzeży Europy? Żeglarze portugalskie najczęściej występują w ciepłych wodach tropikalnych i subtropikalnych. Nie pływają jednak aktywnie. Ich charakterystyczny pęcherz działa jak żagiel, dlatego organizmy są przemieszczane przede wszystkim przez wiatr, fale i prądy morskie. To właśnie układ warunków atmosferycznych i oceanicznych decyduje, czy duża liczba żeglarzy dotrze do konkretnego odcinka wybrzeża. Z tego powodu nie można jednoznacznie stwierdzić, że tegoroczna sytuacja jest wyłącznie bezpośrednim skutkiem wzrostu temperatury Atlantyku. Jednocześnie oceany rzeczywiście stają się coraz cieplejsze. Dane programu Copernicus wskazują, że w czerwcu 2026 roku globalna temperatura powierzchni mórz i oceanów osiągnęła rekordowy poziom dla tej pory roku. W zależności od zastosowanego zestawu danych dobowe wartości wynosiły około 20,86–21°C. Na wysokie temperatury wpływają przede wszystkim długoterminowa, powodowana działalnością człowieka zmiana klimatu oraz rozwijające się na Pacyfiku El Niño. Cieplejsze wody mogą sprzyjać zmianom zasięgu i liczebności niektórych organizmów morskich. Nie wyjaśniają jednak samodzielnie każdego przypadku masowego pojawienia się żeglarzy na europejskich plażach. Źródła: Copernicus Climate Change Service, Euronews Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Przepłynęła Atlantyk jachtostopem. Jak wyglądały 63 dni na oceanie z nieznajomymi?
Przepłynęła Atlantyk z ludźmi, których wcześniej nie znała. Przez 63 dni mieszkała na 13-metrowym katamaranie, doświadczając sztormów, „kabinowej gorączki” i życia z dala od lądu. W podcaście „Solo przez świat” Laura Maria Plichta opowiada, skąd wzięło się marzenie o jachtostopie przez ocean i dlaczego rzeczywistość okazała się znacznie mniej romantyczna, niż sobie wyobrażała.
63 dni na oceanie oznaczają nie tylko sztormy i spektakularne zachody słońca. To również monotonia, życie na niewielkiej przestrzeni i konieczność współpracy z ludźmi, których jeszcze chwilę wcześniej się nie znało. W rozmowie z Sabiną Ziębą Laura Maria Plichta opowiada, jak wyglądała jej przeprawa przez Atlantyk i czego nauczyła ją jedna z najbardziej wymagających podróży w życiu. Jachtostop przez Atlantyk. Marzenie, które zaprowadziło ją na ocean Przepłynięcie Atlantyku było dla Laury Marii Plichty jednym z tych podróżniczych marzeń, które dojrzewają latami. O jachtostopie dowiedziała się z książek, relacji innych podróżników i internetowych grup zrzeszających autostopowiczów oraz żeglarzy. Choć wcześniej nie miała praktycznie żadnego doświadczenia w żeglowaniu, postanowiła spróbować. Po krótkim rejsie szkoleniowym po Bałtyku zaczęła szukać załogi i wkrótce otrzymała propozycję udziału w przeprawie z Gibraltaru do Brazylii. Pierwsze spotkanie z członkami załogi szybko zweryfikowało jednak wyobrażenia stworzone na podstawie zdjęć z komunikatorów. – Miałam takie zderzenie z rzeczywistością: „To nie są ludzie, z którymi ja myślałam, że płynę” – wspomina. Mimo początkowych obaw zdecydowała się wypłynąć. Co ciekawe, kapitan uznał, że brak doświadczenia może działać na jej korzyść. – Nowicjusze są bardziej odpowiedzialni, bo jak czegoś nie wiedzą, to zapytają tysiąc razy – tłumaczy Laura, dodając, że większym zagrożeniem bywają osoby przekonane o własnych umiejętnościach. Tak rozpoczęła się 63-dniowa podróż przez Atlantyk na 13-metrowym katamaranie, która okazała się nie tylko wielką przygodą, ale również lekcją współpracy, cierpliwości i zaufania wobec ludzi poznanych zaledwie kilka dni wcześniej. 63 dni na oceanie. „Większość czasu jest po prostu nuda” Największym zaskoczeniem okazało się jednak nie samo żeglowanie, lecz codzienność na oceanie. Laura przyznaje, że przed wyprawą wyobrażała sobie jachtostop jako nieustanną przygodę pełną emocji i spektakularnych widoków. Rzeczywistość wyglądała inaczej. Owszem, zdarzały się sztormy, gwałtowne zmiany pogody czy sytuacje wymagające błyskawicznego reagowania, jednak przez większość czasu życie na katamaranie płynęło bardzo spokojnie. – Przez większość czasu jest po prostu nuda. Nuda i ty nie wiesz, co ze sobą począć – przyznaje podróżniczka. Po sześciu tygodniach zamknięcia na niewielkiej przestrzeni cała załoga doświadczyła tzw. „kabinowej gorączki”. – Wszystko zaczyna cię irytować – ci ludzie, to miejsce – wspomina. Przez kilka dni członkowie załogi ograniczali rozmowy do minimum, choć później sami śmiali się z tego, jak bardzo zmieniły ich warunki panujące na oceanie. Podróż zmieniła także jej spojrzenie na wolność. – Dla mojego kapitana żegluga to była wolność absolutna, a ja nawet nie mogłam wyjść na spacer – opowiada. Paradoks polegał na tym, że bezkres oceanu dawał poczucie nieograniczonej przestrzeni, a jednocześnie wymuszał podporządkowanie się rytmowi całej załogi i decyzjom kapitana. Nic więc dziwnego, że po ponad dwóch miesiącach na wodzie zejście na ląd przyniosło ogromną ulgę. – Całowałam tę ziemię! – mówi ze śmiechem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Przeprawa przez Atlantyk to tylko jedna z niezwykłych historii, którymi Laura Maria Plichta dzieli się w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o samotnym przejeździe motocyklem przez Himalaje, niemal dwuletnim życiu w Afryce, podróży pociągiem przewożącym rudę żelaza przez Saharę, spotkaniach ze społecznością Kalaszy w Pakistanie, ucieczce z ciężarówki w Meksyku czy wyprawach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej miejscowości trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niezwykły gość u wybrzeży Portugalii. Mierzący 4 metry żarłacz biały podpłynął do łodzi wycieczkowej
W portugalskim kurorcie Nazaré pojawił się wyjątkowo rzadki w tych rejonach gość: żarłacz biały. Rekina zauważyła wycieczka obserwująca delfiny. Wydano ostrzeżenia dla plażowiczów.
Żarłacz biały w atlantyckich wodach Portugalii to rzadki widok. Spotkanie ze słynnym drapieżnikiem przebiegło spokojnie. Rekin przez chwilę krążył w pobliżu łodzi wycieczkowej, nie wykazując oznak agresji. Gdyby nie wystająca ponad wodę charakterystyczna płetwa, mógłby pozostać niezauważony. Rekin zamiast delfinów O spotkaniu żarłacza doniosła firma Ocean Adventures, organizator wycieczki. Jej uczestnik, Nuno Gomez, opowiedział w rozmowie z portalem SIC Noticias, że rekin pojawił się około 3 kilometrów od brzegu. Chwilę przedtem delfiny zupełnie zniknęły, zapewne już widząc lub wyczuwając drapieżnika. Rekin miał około 3–4 metrów długości i biały brzuch, co pozwoliło od razu przypuszczać, że to niemal na pewno żarłacz biały. Firma od razu powiadomiła odpowiednie służby, które wydały ostrzeżenia dla plaż w Nazaré oraz Sao Martinho do Porto. Nazaré słynie z ogromnych fal, przyciągających surferów z całego świata. Kąpiel w tych wzburzonych wodach jest dla zwykłego plażowicza niewskazana. Niebezpieczeństwo spotkania z żarłaczem także z tego powodu jest bardzo niskie. Żarłacz biały w Europie Żarłacz biały w Europie ma status gatunku krytycznie zagrożonego. Jego pojawienie się to wielka rzadkość, mimo że dochodzi do tego dość regularnie. Według nowych badań, analizujących doniesienia o żarłaczach z ostatnich 160 lat, ich niewielka, trudna do zaobserwowania populacja, może żyć w Morzu Śródziemnym. Rekiny te badano także w pobliżu portugalskich Azorów. Jednak prawdziwym domem żarłacza białego są wody Pacyfiku i wybrzeża Australii i obu Ameryk. Ze względu na dalekie migracje gatunek ten jest wyjątkowo trudny do badania. Trasy tych migracji zmieniają się, także z powodu globalnego ocieplenia, dotykającego również oceanów. Żarłacz biały, choć jest rybą, utrzymuje temperaturę ciała nieco wyższą niż otoczenie. To sprawia, że niektóre rejony wód stają się dla niego po prostu zbyt ciepłe. Jego zasięg zapewne zmieni się w najbliższych dekadach. Źródła: Onet, SIC Noticias Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Prehistoryczna autostrada na Atlantyku. Co skandynawscy żeglarze sprzed 3000 lat robili w Hiszpanii?
Często uważamy, że starożytne społeczności Europy żyły w lokalnej izolacji, a wielkie, międzykontynentalne podróże morskie stały się możliwe dopiero w kolejnych epokach. To nie do końca prawda, a wiemy to dzięki analizom niezwykłej sztuki naskalnej z Półwyspu Iberyjskiego i Skandynawii. Okazuje się, że już 3000 lat temu wybrzeża Atlantyku łączyła tętniąca życiem, prehistoryczna „autostrada”, która służyła do wymiany technologii i wierzeń. Co przodkowie wikingów robili w Hiszpanii?
Archeolodzy z Uniwersytetu w Durham przeanalizowali petroglify z epoki brązu – naskalne rzeźby statków – zachowane na 12 stanowiskach w północno-zachodniej Iberii (dzisiejsza Hiszpania i Portugalia). Jak wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „PLOS One”, zestawienie iberyjskich znalezisk z udokumentowaną sztuką naskalną południowej Skandynawii (Dania i Szwecja) dostarczyło bezpośrednich dowodów na istnienie prehistorycznej sieci żeglugowej łączącej te odległe regiony. Hiszpanię regularnie odwiedzali skandynawscy żeglarze. Niezwykły transfer technologii po Atlantyku Archeolodzy wykorzystali wysoce szczegółowe skanowanie trójwymiarowe i modele przestrzenne iberyjskich rytów – wszystko po to, by dostrzec detale ukryte przez mrok dziejów i niewidoczne gołym okiem. Wyniki okazały się fascynujące. Statki uwiecznione na hiszpańskich i portugalskich skałach dzieliły ze skandynawskimi jednostkami uderzająco podobne cechy konstrukcyjne. Identyczne okazały się między innymi zdobienia dziobu i rufy (przypominające ptaki oraz formy w kształcie litery „S”), a także precyzyjnie odwzorowane olinowanie, systemy wioseł i elementy przypominające żagle. Na podstawie tych podobieństw naukowcy wydatowali iberyjskie rzeźby na lata 1300–800 p.n.e., co idealnie pokrywa się chronologicznie z okresem największego rozkwitu skandynawskich technologii morskich. Bez względu na to, czy petroglify te rzeźbili rdzenni, iberyjscy mieszkańcy adaptujący nordyckie innowacje, czy też odwiedzający te tereny skandynawscy żeglarze – dowodzi to istnienia niezwykle rozległej sieci żeglugowej. Obejmowała ona tysiące kilometrów surowych wód Oceanu Atlantyckiego, wyprzedzając podróże wikingów o niemal dwa tysiąclecia. Więcej niż tylko środek transportu Rozwój tych szlaków nie był przypadkowy. W epoce brązu wybrzeża Atlantyku stanowiły kluczową arterię handlową, którą transportowano cynę i miedź – kluczowe surowce do produkcji stopu dającego nazwę całej epoce. Badacze z Durham podkreślają jednak, że łodzie uwiecznione na skałach miały znaczenie nie tylko logistyczne. Znakomita większość zidentyfikowanych w Iberii petroglifów została celowo wyryta w krajobrazach morskich – w miejscach, z których roztaczał się widok na rzeki, zatoki lub otwarte morze. Co więcej, w pobliżu wyrytych kadłubów naukowcy zidentyfikowali wyraźne elementy kosmologiczne, takie jak krzyże słoneczne. Są bardzo charakterystyczne dla staronordyckiej ikonografii. Dowodzi to, że wraz z wiedzą inżynieryjną, prehistoryczni żeglarze przenosili na ogromne odległości również swoją mitologię i wierzenia, czyniąc ówczesną Europę o wiele bardziej połączonym i wielokulturowym światem, niż kiedykolwiek przypuszczaliśmy. Źródło: PLoS One Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Nadchodzi super El Niño. Jak zmieni pogodę na świecie?
Prognozy wskazują, że bieżący rok może przynieść najsilniejsze El Niño od dekady – niosąc ze sobą jeszcze bardziej ekstremalne zjawiska pogodowe. Co to oznacza dla naszej planety?
Spis treści: Czym jest El Niño i skąd wiemy, że nadchodzi? Czym jest „super El Niño”? Jak El Niño wpływa na naszą planetę? Czy El Niño wpłynie na sezon huraganów na Atlantyku? Synoptycy coraz częściej zapowiadają nadejście potężnego zjawiska „super El Niño”, które ma uformować się jeszcze w tym roku. Fenomen ten, mający szansę stać się najsilniejszym El Niño od co najmniej dekady, może wywołać dotkliwe susze w jednych regionach i gwałtowne burze w innych, przyczyniając się jednocześnie do wzrostu globalnej temperatury Ziemi. Narodowa Administracja Oceaniczna i Atmosferyczna (NOAA) ogłosiła w kwietniu, że zjawisko El Niño może rozpocząć się jeszcze tej wiosny lub lata. Raport wskazywał wówczas, że istnieje 25-procentowe prawdopodobieństwo wystąpienia „bardzo silnego” El Niño oraz 50-procentowe szanse na „silne” El Niño. Oznacza to, że temperatury Oceanu Spokojnego wzrosną o co najmniej 1,5 stopnia Celsjusza powyżej średniej. Zjawisko to występuje zazwyczaj co dwa do siedmiu lat i często utożsamiane jest z chaosem, ponieważ gwałtownie zmienia globalną pogodę. Mimo to niektórzy naukowcy, paradoksalnie, postrzegają go jako szansę na przygotowanie się na to, co nadejdzie w przyszłości. – Kiedy mamy do czynienia z El Niño, wpływa ono na globalną atmosferę w taki sposób, że mamy większą szansę na przewidzenie, gdzie pewne zjawiska wystąpią – mówi Emily Becker, profesor badawcza na Uniwersytecie w Miami, należąca do zespołu NOAA zajmującego się prognozowaniem Oscylacji Południowej (ENSO). – To właśnie ta dodatkowa zdolność dostrzegania potencjalnych skutków daje nam znaczącą przewagę. Czym jest El Niño i skąd wiemy, że nadchodzi? El Niño to naturalnie powtarzający się wzorzec pogodowy, który – jak sądzą naukowcy – wpływa na klimat Ziemi od setek milionów lat. Zwykle utrzymuje się przez 9 do 12 miesięcy. Źródło tego zjawiska znajduje się w tropikalnej części Oceanu Spokojnego. W normalnych warunkach wiatry wieją ze wschodu na zachód, spychając ciepłe wody i burze z rejonu Ekwadoru i Peru w stronę Indonezji. Gdy jednak wiatry te słabną, ciepła woda zaczyna przesuwać się na wschód, a wraz z nią strefy intensywnych opadów i burz. W efekcie temperatura powierzchni oceanu w tym obszarze wyraźnie rośnie, co prowadzi do zaburzeń globalnej cyrkulacji atmosferycznej i wpływa na pogodę na całym świecie. Temperatury oceanu są monitorowane przez satelity, a także przez sieć boi badawczych rozmieszczonych na otwartym oceanie. Urządzenia te opuszczają sondy nawet na głębokość ponad 300 metrów, aby sprawdzić, jak głęboko sięga ocieplenie wód. Cieplejsza woda znajdująca się pod powierzchnią stopniowo unosi się ku górze w ciągu kilku miesięcy, sprzyjając rozwojowi warunków charakterystycznych dla El Niño. Im większy jest wzrost temperatury, tym silniejsze może być całe zjawisko. Czym jest „super El Niño”? „Super El Niño” to nie formalny termin naukowy, lecz określenie używane przez meteorologów na wyjątkowo silne zjawisko El Niño, gdy temperatura wód Pacyfiku wzrasta o co najmniej 2°C powyżej średniej. Takie epizody są rzadkie – ostatni miał miejsce około 10 lat temu, a wcześniej podobnie silne obserwowano pod koniec lat 90. i na początku lat 80. Skutki mogą być bardzo poważne. Ostatnie super El Niño w latach 2015–2016 wiązano m.in. z rekordowo intensywnym sezonem huraganów na środkowym północnym Pacyfiku, niedoborami wody w Portoryko, suszą w Etiopii oraz najwyższą wówczas globalną temperaturą na Ziemi, według danych NOAA. Jeśli chodzi o bieżący rok, prof. Emily Becker podkreśla, że 25-procentowe prawdopodobieństwo bardzo silnego El Niño na tak wczesnym etapie prognoz było dość nietypowe. Zastrzega jednak, że wiosenne prognozy mają swoje ograniczenia. – Istnieje dobrze udokumentowana tendencja, że modele komputerowe zawyżają prognozowane temperatury powierzchni oceanu w tropikalnym Pacyfiku na tym etapie – wyjaśnia. Jak dodaje, bardziej wiarygodne odpowiedzi pojawią się dopiero później: najprawdopodobniej dopiero wczesną jesienią będzie można ocenić, czy rzeczywiście dojdzie do bardzo silnego El Niño. Jak El Niño wpływa na naszą planetę? W zależności od swojej siły, skutki El Niño mogą być dalekosiężne: wpływają na trajektorie burz, występowanie susz, populacje dzikich zwierząt, a nawet na to, jak szybko obraca się Ziemia. Ocieplenie wód w centralnej i wschodniej części tropikalnego Pacyfiku sprzyja powstawaniu silniejszych burz w tym regionie. Te z kolei oddziałują na cyrkulację atmosferyczną, co przekłada się na zmiany pogody w wielu częściach świata. – El Niño przesuwa prądy strumieniowe (jet stream) bardziej na południe – wyjaśnia prof. Emily Becker. W przeszłości oznaczało to, że niektóre regiony, takie jak południowo-wschodnie Stany Zjednoczone czy Teksas, doświadczały większych opadów, podczas gdy inne, np. południowa Afryka, zmagały się z upałami i suszą, co negatywnie wpływało na plony i prowadziło do niedoborów żywności. Mniejsza ilość opadów i wyższe temperatury w Indonezji i Australii sprzyjały z kolei częstszym pożarom lasów. Ocieplenie wód Pacyfiku przekłada się ostatecznie na wzrost temperatury powietrza. W przeszłości lata z El Niño należały do najcieplejszych w historii pomiarów. Echa El Niño mogą mieć również pośredni wpływ na na populacje dzikich zwierząt. Według badania z 2006 roku opublikowanego w czasopiśmie „Biological Conservation”, populacja pingwinów na wyspach Galápagos drastycznie spadła po dwóch silnych epizodach El Niño w latach 80. i 90. Ocieplenie oceanów wywołane tymi wzorcami pogodowymi zredukowało ilość makroskładników i ryb w wodzie, co w konsekwencji mogło doprowadzić do zagłodzenia populacji pingwinów. Czy El Niño wpłynie na sezon huraganów na Atlantyku? Pierwsza prognoza sezonu huraganowego na Atlantyku w tym roku, opublikowana przez naukowców z Colorado State University, wskazywała na sezon bliski normy lub nieco słabszy niż przeciętnie. – Głównym powodem, dla którego prognozujemy nieco spokojniejszy sezon, jest możliwość wystąpienia dość silnego El Niño tego lata i jesienią – wyjaśnia dr Phil Klotzbach, badacz huraganów z CSU. Po drugiej stronie Atlantyku El Niño nasila uskok wiatru – silne, pionowe porywy, które rozrywają burze w fazie ich formowania. – To, w połączeniu z faktem, że części Oceanu Atlantyckiego nie są tak ciepłe jak w zeszłym roku, może przełożyć się na mniej intensywny sezon – twierdzi dr Phil Klotzbach. Mimo potencjalnie groźnych skutków, naukowcy podkreślają, że możliwość śledzenia takich długotrwałych zjawisk pogodowych pozwala się lepiej przygotować na ich konsekwencje. – Zawsze unikam określania El Niño czy La Niña jako zjawisk „dobrych” lub „złych” – mówi prof. Emily Becker. – One po prostu są – i właściwie zawsze były częścią systemu klimatycznego Ziemi. Źródło: National Geographic
Nazywają go wilkiem morskim i białym łososiem. Dlaczego labraks stał się jedną z najważniejszych ryb świata?
Labraks to jedna z najważniejszych ryb europejskiej gospodarki – ponad 96% jego populacji pochodzi dziś z hodowli. Jednocześnie w środowisku naturalnym jest go coraz mniej, a Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje gatunek jako bliski zagrożenia. Skąd wzięła się ta globalna kariera i jak wygląda życie labraksa w naturze?
Spis treści: Gdzie żyje labraks? Biologia, tryb życia i rozmnażanie Labraks w Polsce Labraks jako ryba hodowlana Labraks w kuchni Liczny w hodowli, zagrożony w naturze Bywa nazywany: wilkiem morskim, moronem, białym łososiem, branzino, spigolą, bassem europejskim, okoniem morskim. Skąd taka mnogość określeń? Labraks to jedna z najważniejszych ryb na świecie, zarówno współcześnie, jak i historycznie. Jako naturalny mieszkaniec m.in. Morza Śródziemnego i Atlantyku, od wieków stanowi ważną część diety niejednego kraju, żywi pokolenia rybaków i ich rodzin. Ostatnie 20 lat to z kolei triumfalny pochód labraksa jako jednej z najważniejszych ryb hodowlanych, odgrywającej coraz większą rolę w globalnej produkcji żywności i handlu. Ale to nie wszystko. Przyjrzyjmy się fascynującym faktom o labraksie: jego biologii, trybie życia i znaczeniu dla człowieka. Gdzie żyje labraks? Jego naturalny obszar występowania to północno-wschodni Ocean Atlantycki (od Norwegii po Maroko i Senegal), przez całe Morze Śródziemne aż po południowe rejony Morza Czarnego. Labraks preferuje płytkie wody przybrzeżne strefy litoralu, estuaria, laguny oraz przyujściowe odcinki rzek, w których chętnie żeruje w okresach letnim i jesiennym. Warto odnotować, że przedostał się przez Kanał Sueski do północnej części Morza Czerwonego. Wykazuje sezonowe zachowania migracyjne. Zimą przenosi się w głębsze, cieplejsze i bardziej stabilne rejony wód, a wiosną i latem wraca na płycizny. Biologia, tryb życia i rozmnażanie Jego łacińska nazwa to Dicentrarchus labrax. Słowo Dicentrarchus odnosi się do języka greckiego i dosłownie oznacza „dwukolcowy odbyt”, co opisuje obecność dwóch kolców w płetwie odbytowej. Jest drapieżnikiem, o wydłużonym, wrzecionowatym ciele i mało wyróżniającym się, srebrzystym ubarwieniu. Charakterystyczną cechą jest czarna, wyraźna linia boczna oraz ciemna plama na pokrywie skrzelowej. Posiada dwie oddzielne płetwy grzbietowe, z których pierwsza jest uzbrojona w 8 do 10 twardych promieni. Są one wyróżnikiem całego rzędu ryb okoniokształtnych. Labraks jest rybą długowieczną. Może przeżyć do 30 lat, osiągając przy tym długość nawet 103 cm i masę ciała do 12 kg. Jako oportunistyczny drapieżnik poluje głównie w nocy, żywiąc się skorupiakami, mięczakami oraz mniejszymi rybami ławicowymi, takimi jak śledzie, sardynki czy sardele. Młode osobniki łączą się w ławice i żerują na bezkręgowcach. Z wiekiem labraksy stają się mniej towarzyskie, przechodzą na dietę rybną i bardziej samotniczy tryb życia. Rozród odbywa się raz w roku w grupach, a ikra, zaopatrzona w kropelki tłuszczu, unosi się swobodnie w toni wodnej. Dojrzałość płciową ryby te osiągają późno, bo między 2. a 8. rokiem życia. Populacje atlantyckie dojrzewają później niż te z Morza Śródziemnego. Niezwykle interesujący jest proces determinacji płci labraksa: zależy on częściowo od temperatury wody. Np. w hodowlach, gdzie woda jest cieplejsza dla przyspieszenia wzrostu, lęgnie się zazwyczaj od 75% do 95% samców. Badania genetyczne wykazały istnienie dwóch odrębnych populacji labraksa: atlantyckiej i śródziemnomorskiej. Mimo braku fizycznych barier, nie mieszają się ze sobą. Labraks w Polsce W polskiej części Morza Bałtyckiego labraks jest spotykany coraz częściej, co według badaczy świadczy o stopniowym przesuwaniu się granicy jego zasięgu na wschód. Udokumentowano liczne przypadki połowów m.in. w Zatoce Gdańskiej, Puckiej oraz w okolicach Dębek, a rekordowy polski okaz ważył ok. 2,7 kg. Ta zdolność do zasiedlania nowych akwenów wynika z wyjątkowej odporności na wahania zasolenia. Labraks jest tzw. gatunkiem euryhalicznym, czyli tolerującym szerokie spektrum zasolenia. To pozwala mu żyć zarówno w słonych oceanach, jak i mniej słonych morzach, takich jak Bałtyk. Potrafi nawet bez szwanku przetrwać w estuariach, lagunach, a nawet słodkowodnych rzekach i jeziorach. Labraks jako ryba hodowlana Labraks to ryba o ogromnym znaczeniu komercyjnym i kulinarnym, uznawana za jeden z najcenniejszych gatunków konsumpcyjnych. Był jedną z pierwszych komercyjnie hodowanych ryb w Europie. Początkowo hodowano go w przybrzeżnych lagunach i zbiornikach pływowych, zanim pod koniec lat 60. XX wieku opracowano techniki masowej produkcji. Obecnie ponad 96% światowej produkcji labraksa pochodzi z akwakultury. Hodowla rośnie w szybkim tempie: w 2005 roku produkcja wynosiła ok. 100 tysięcy ton, a w 2022 już ok. 300 tys. W tej chwili jest on najważniejszą rybą hodowlaną w regionie Morza Śródziemnego. Najwięcej labraksów produkują: Grecja, Turcja, Włochy, Hiszpania, Chorwacja i Egipt. Labraks w kuchni Często bywa nazywany najzdrowszą rybą na świecie. To oczywiście zależy od tego, czym był karmiony i w jakich warunkach żył. Najzdrowsze są labraksy dzikie, ale połowy tego gatunku, w porównaniu z ilością ryb hodowlanych, są mikroskopijne. Według szacunków z lat 2000–2009 połowy dzikich labraksów to zaledwie niecałe 12 tys. ton. Ryb hodowlanych jest dziś na rynku przynajmniej 20 razy więcej. Nie oznacza to oczywiście, że nie warto ich jeść. Labraks ma białe, chude i zwarte mięso, cenione za wysoką zawartość pełnowartościowego białka, kwasów tłuszczowych omega-3 oraz witamin z grupy B i witaminy D. Sprawdzi się w niemal każdym przepisie, który wymaga białej ryby. Jego mięso ma nieco słodkawy smak i po odpowiedniej obróbce (nie za długo i nie za gorąco) jest miękkie i łatwo się rozdziela na płatki. We Włoszech jest znany jako branzino, a na południu kraju jako spigola. Często przyrządza się go, piekąc w całości i podając z cytryną. We Francji bywa nazywany „bar” lub „loup de mer” (wilk morski), a w Hiszpanii i Portugalii określa się go mianem robalo. Liczny w hodowli, zagrożony w naturze Podobnie jak łosoś atlantycki, labraks, mimo intensywnej hodowli, jest coraz mniej liczny w naturze. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje go w tej chwili jako bliski zagrożenia (Near Threatened). Główne zagrożenie to przełowienie – ryby podczas tarła, kiedy gromadzą się w duże grupy, stają się łatwym celem dla rybaków. Ponieważ labraks rośnie wolno i późno osiąga dojrzałość, jego populacje potrzebują wielu lat na regenerację. Wielka Brytania i Irlandia wprowadziły surowe limity, rozmiary ochronne oraz zakaz połowów komercyjnych w okresach tarła. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Sfilmowali meduzę-widmo i odkryli 28 nowych gatunków. Rekordowe wyniki morskiej ekspedycji
Niezwykle rzadka gigantyczna meduza oraz dziesiątki nieznanych dotąd organizmów morskich zauważono podczas ekspedycji naukowej u wybrzeży Argentyny. Badania przeprowadzone na ogromnym obszarze południowego Atlantyku ujawniły, jak niewiele wciąż wiemy o życiu w oceanicznych głębinach.
Podczas ekspedycji naukowej prowadzonej przez prywatną instytucję Schmidt Ocean Institute na pokładzie statku badawczego R/V Falkor (too), naukowcy zbadali ekosystemy głębinowe wzdłuż całego wybrzeża Argentyny, od Buenos Aires na północy aż po wody w pobliżu Ziemi Ognistej. Bogactwo podwodnego życia okazało się dużo większe, niż zakładano. Niespodziewane bogactwo wód Argentyny Wykorzystując zdalnie sterowanego robota podwodnego SuBastian, zespół pod kierownictwem dr Maríi Emilii Bravo z Uniwersytetu w Buenos Aires odkrył zdumiewający poziom bioróżnorodności, który przerósł oczekiwania badaczy. W trakcie prac zidentyfikowano 28 potencjalnie nowych gatunków, wśród których znalazły się m.in. robaki morskie, korale, jeżowce, ślimaki morskie i ukwiały. Naukowcy zebrali bezprecedensową liczbę próbek chemicznych, fizycznych i biologicznych, które posłużą do wieloletnich badań nad ekosystemami argentyńskich wód. Rafy koralowe i „zimne wysięki” Kluczowym osiągnięciem misji jest udokumentowanie największej znanej rafy koralowej utworzonej przez głębinowy gatunek Bathelia candida. Rafa zajmuje obszar około 0,4 km², co wielkością odpowiada powierzchni Watykanu. Bathelia candida jest tzw. gatunkiem wskaźnikowym, ponieważ zapewnia schronienie licznym rybom, skorupiakom i ośmiornicom. Głównym celem ekspedycji było jednak znalezienie tzw. zimnych wysięków (cold seeps) – miejsc, gdzie gazy (np. metan) wydostają się z dna morskiego i „karmią” mikroby stanowiące pożywienie dla małży i robaków. Zespół odkrył jeden taki obszar o powierzchni ponad 1 km. kw., zamieszkany przez kolonie chemosyntetyzujących małży. Dodatkowo naukowcy udokumentowali pierwszy w głębokich wodach Argentyny szkielet padłego wieloryba. Olbrzymia padlina stworzyła tymczasowy, bogaty ekosystem dla rekinów, krabów i ośmiornic, a z czasem stanie się twardym podłożem dla innych organizmów, w tym korali. Olbrzymia meduza-widmo: rzadki gigant morskich głębin Jednym z najbardziej spektakularnych widoków było spotkanie z meduzą Stygiomedusa gigantea, zauważoną na głębokości ok. 250 metrów. To gigantyczne stworzenie może osiągać do 10 metrów długości, a jego parasolowaty „dzwon” ma średnicę do 1 metra. Choć gatunek ten odkryto w 1899 roku, w ciągu ponad stu lat widziano go zaledwie 118 razy. View oEmbed on the source website Meduza ta nie posiada parzydełek. Używa czterech długich ramion, przypominających zasłony, do chwytania planktonu i małych ryb. Ciekawostką jest jej symbiotyczna relacja z rybami z rodzaju Centrolophus, które szukają schronienia pod jej dzwonem, chroniąc się przed drapieżnikami i jednocześnie oczyszczając meduzę z pasożytów. Stygiomedusa gigantea występuje we wszystkich oceanach z wyjątkiem Arktycznego i potrafi wytrzymać ogromne ciśnienie. Analizy anatomiczne wskazują, że jest to gatunek żyworodny, u którego młode rozwijają się w specjalnych komorach lęgowych, by ostatecznie opuścić organizm rodzica przez jego otwór gębowy jako w pełni uformowane miniaturki dorosłych osobników. Torby i kasety wideo na dnie oceanu Mimo zachwytu nad odkrytą bioróżnorodnością, naukowcy zauważyli też niepokojące ślady działalności człowieka. Na dnie oceanu widzieli plastikowe torby, porzucone sieci rybackie oraz… nienaruszoną kasetę VHS z koreańską naklejką. Źródła: IFLScience, Schmidt Ocean Institute Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Podwodna budowla jak z Atlantydy. Wyjątkowe odkrycie u wybrzeży Francji
Geologiczna zagadka z dna Oceanu Atlantyckiego została rozwiązana. Struktura o długości ponad 100 metrów okazała się granitowym murem zbudowanym przez ludy zbieracko-łowieckie ponad 7 tys. lat temu. Odkrycie nie tylko pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie prehistorycznych nadmorskich społeczności, lecz także pobudza wyobraźnię, inspirując historie o podwodnych miastach-widmach.
W 2024 roku na dnie Morza Bałtyckiego u wybrzeży Niemiec został odnaleziony kamienny mur liczący aż 10 000 lat. Podwodna konstrukcja zszokowała naukowców swoim wiekiem, którzy okrzyknęli ją najstarszą tego typu strukturą na świecie. Teraz – w jeszcze bardziej zachodniej części Europy – została odnaleziona budowla o podobnym kształcie do tej z Morza Bałtyckiego. Oba znaleziska, a przede wszystkim miejsce ich odnalezienia, są idealnym dowodem na zmieniające się warunki geograficzne. Zatopiony mur Budowla, która została odkryta na dnie Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży francuskiej wyspy Île de Sein to mur o długości ponad 100 metrów. U swojej podstawy obiekt ma aż ok. 20 metrów szerokości i średnio 2 metry wysokości. W okolicy muru odkryte zostały również pojedyncze pionowe granitowe struktury — monolity, które wystają na 1,8 metra ponad górną granicę głównej budowli. Budowa tak dużego obiektu wymagała pracy i mobilizacji dużej grupy osób. Osiadła społeczność musiała wykazać się dużymi – jak na tamten okres – umiejętnościami pracy kolektywnej. Współautor badania, archeolog Yvan Pailler z Uniwersytetu Bretanii Zachodniej podkreśla, że społeczeństwo musiało być niezwykle dobrze zorganizowane, by wykonać mur. „Został zbudowany przez bardzo dobrze zorganizowane społeczeństwo zbieracko-łowieckie, które osiadało na stałe, gdy pozwalały na to zasoby. Albo przez jedną z neolitycznych populacji, które przybyły tu około 5000 r. p.n.e.” – przypuszcza. Jakie było pierwotne przeznaczenie muru? Pierwotne zastosowanie nowo odkrytej konstrukcji nie jest jeszcze naukowcom znane. Podobnie jak w przypadku bałtyckiego znaleziska, gdzie — według badaczy — budowla spełniała funkcje łowieckie, również w tym przypadku archeologowie kierują swoje podejrzenia w stronę takiego przeznaczenia. Mur, który dziś znajduje się około 9 metrów pod powierzchnią wody, w okresie użytkowania — między 5800 a 5300 r. p.n.e. — znajdował się na suchym lądzie, w strefie pomiędzy linią niskiej i wysokiej wody u brzegu wyspy. Takie umiejscowienie budowli mogło pomagać w zatrzymywaniu ryb podczas odpływu. Pailler w rozmowie z Agence France-Presse mówi o wyjątkowości nowego odkrycia, które rzuca nowe światło na nasz stan wiedzy. „To bardzo interesujące odkrycie, które otwiera nowe perspektywy dla archeologii podwodnej i pomaga nam lepiej zrozumieć, jak zorganizowane były społeczności nadmorskie” – podkreśla. Bretońskie legendy W czasach, kiedy odnaleziony mur został wybudowany, poziom Oceanu Atlantyckiego był o około 7 metrów niższy niż obecnie, a wyspa Île de Sein aż 14 razy większa. Proces podnoszenia się poziomu wody mógł wpływać na zalewanie przeróżnych obiektów stworzonych przez społeczności zamieszkujące tamte tereny. Nic więc dziwnego, że wśród mieszkańców współczesnej Bretanii krążą legendy o zatopionych miastach. Najpopularniejsze z nich — Ys — miało znajdować się na dnie zatoki Douarnenez, raptem kilka kilometrów od wyspy, przy której znaleziono mur. Według autorów badania zjawisko porzucenia całych domostw, spowodowane podwyższeniem poziomu morza, trwale zakorzeniło się w pamięci tamtejszych mieszkańców. Opowieści o tamtych wydarzeniach mogły być przekazywane z pokolenia na pokolenie aż po czasy współczesne, gdy historie o zatopionych miastach zaczęły funkcjonować jako legendy. Badacze apelują zatem o bliższe przyjrzenie się temu zjawisku i podjęcie prób naukowego opracowania mechanizmów przekazywania takich narracji. Źródła: Smithsonian, BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dwa procent nadziei. Atlantyckie olbrzymy wracają z krawędzi wyginięcia
Wieloryb biskajski to jeden z najbardziej zagrożonych gatunków na Ziemi. Najnowsze dane z 2025 roku przynoszą jednak promyk nadziei – populacja tych olbrzymów nieznacznie wzrosła. Czy to wystarczy, by odwrócić los gatunku?
Dobre wiadomości napłynęły z północnego Atlantyku. Populacja krytycznie zagrożonego wieloryba biskajskiego (Eubalaena glacialis) po raz kolejny nieznacznie wzrosła. Według najnowszych szacunków z 2024 roku, na świecie żyją teraz 384 osobniki. To wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem. Dane opracowali naukowcy z Anderson Cabot Center for Ocean Life przy New England Aquarium we współpracy z amerykańską NOAA. Uwzględniono w nich także nowonarodzone cielęta. Ostrożny optymizm badaczy Liczba wielorybów biskajskich wzrosła dokładnie o 2,1% w porównaniu z rokiem 2023 (376 osobników). Heather Pettis, kierująca programem badań i przewodnicząca North Atlantic Right Whale Consortium podkreśla, że choć wzrost jest niewielki, to pozwala na „ostrożny optymizm”. Jednak wobec tak małej liczby osobników wciąż konieczne są zdecydowane działania ochronne. Dla wieloryba biskajskiego każdy rok może okazać się kluczowy. Życie z liną w pysku: największe zagrożenia Największymi zagrożeniami dla tych zwierząt są sieci rybackie, w które regularnie wpadają. Poza tym są ofiarami kolizji ze statkami. W 2024 roku odnotowano: 5 zgonów, 16 przypadków zaplątania i 8 kolizji. Rok 2025 przyniósł wyraźną poprawę – póki co nie stwierdzono żadnej śmierci, tylko jedno zaplątanie i jedną kolizję. Naukowcy zaznaczają jednak, że niektóre osobniki wciąż pływają z resztkami lin i sieci z poprzednich lat, a do końca roku pozostało jeszcze kilka miesięcy. Ciekawym przykładem jest samiec oznaczony jako „Catalog #5110”, zauważony z linami oplątanymi wokół pyska w grudniu 2024 r., a potem ponownie w kwietniu 2025 r. w zatoce Cape Cod (USA). Mimo prób odplątania i ogromnego zaangażowaniu kilku organizacji, nie udało się usunąć wszystkiego i zwierzę nadal żyje z liną w pysku. Późne narodziny w nietypowych miejscach W sezonie 2025 urodziło się 11 cieląt, w tym cztery od samic rodzących po raz pierwszy. To wynik niższy od oczekiwań, ale ważny sygnał, że starsze samice też rodzą. Część porodów nastąpiła w nietypowych miejscach, m.in. u wybrzeży Nowego Jorku i w zatoce Cape Cod. Według naukowca Philipa Hamiltona dłuższe dojrzewanie samic i późne pierwsze porody to zjawisko coraz częstsze. Powrót znad krawędzi i pomysły na ochronę Od początku XXI wieku liczebność wielorybów biskajskich dramatycznie się wahała. Po stuleciach intensywnych polowań, które niemal doprowadziły do ich wyginięcia, w ostatniej dekadzie XX wieku populacja powoli rosła, by w latach 2010–2020 drastycznie spaść (o ok. 25%). Dopiero od 2020 r. widać trend wzrostowy – o ponad 7% w ciągu pięciu lat. Mimo to gatunek wciąż jest na krawędzi wymarcia. Obecna ochrona skupia się na ograniczaniu kolizji ze statkami, m.in. poprzez wyznaczanie tymczasowych stref bez połowów i ograniczenia prędkości. Kolejny pomysł to wdrażanie rybołówstwa bez lin. Organizacje ekologiczne, m.in. Oceana, szacują że co roku zaplątaniu ulega około 25% populacji w USA i Kanadzie, a aż 85% osobników miało z linami kontakt przynajmniej raz w życiu. Pettis podkreśla, że droga do pełnej odbudowy gatunku będzie długa, a sukces zależy zarówno od skutecznego monitoringu, jak i współpracy władz, rybaków oraz organizacji pozarządowych. Źródła: Phys.org, NOAA Fisheries Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Targane wiatrem dalekie wyspy, na których żyje więcej owiec niż ludzi” – o ten archipelag spierają się dwa kontynenty
Archipelag Falklandów, targany historycznym konfliktem i zamieszkany przez potomków brytyjskich osadników, skrywa więcej tajemnic niż mogłoby się wydawać. Choć wielu kojarzy go wyłącznie z wojną z 1982 roku, to dziś jest to miejsce o dynamicznej gospodarce, zaskakująco wysokim PKB i wyjątkowej kulturze wyspiarskiej.
Spis treści: Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Archipelag Falklandów, znany również jako Malwiny, to miejsce o niepowtarzalnym charakterze i burzliwej przeszłości. Położone na południowym Atlantyku wyspy od lat przyciągają uwagę nie tylko miłośników przyrody i podróżników, lecz także obserwatorów polityki międzynarodowej. Wpływy brytyjskie widoczne są tu na każdym kroku – od architektury, przez język, po codzienne życie mieszkańców. Jednocześnie Falklandy wciąż pozostają przedmiotem sporu między Wielką Brytanią a Argentyną, co wpływa na ich rozwój i tożsamość. Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Brytyjskie przejęcie wysp i początek sporu z Argentyną Falklandy, czyli Malwiny, to archipelag liczący ponad 700 wysp, z czego największe to Falkland Wschodni i Falkland Zachodni. Leżą one około 500 km od wybrzeży Argentyny. Pierwsze wzmianki o wyspach pochodzą z XVII wieku, choć istnieją przypuszczenia, że mogły być znane wcześniej hiszpańskim i portugalskim żeglarzom. Formalne brytyjskie osadnictwo rozpoczęło się w 1765 roku, gdy Anglicy założyli Port Egmont. Jednak wyspy szybko stały się przedmiotem rywalizacji między Francją, Hiszpanią a później także Zjednoczonym Królestwem i Argentyną. Po uzyskaniu niepodległości przez Argentynę w 1816 roku, kraj ten zaczął rościć sobie prawa do Malwin. W 1833 roku Wielka Brytania przejęła kontrolę nad wyspami, co do dziś pozostaje przedmiotem sporu między oboma krajami. Argentyńskie roszczenia mają oparcie zarówno w historii kolonialnej, jak i w strategicznym położeniu wysp. Według analizy polskich badaczy „Falklandy – Malwiny” przygotowanej przez UMCS w Lublinie już od pierwszych dekad XIX wieku wyspy funkcjonowały jako brytyjskie terytorium zamorskie, a napływ kolonistów przyczynił się do wykształcenia specyficznej kultury mieszkańców. Wojna o Falklandy w 1982 roku i jej konsekwencje Spór o Falklandy (Malwiny) wszedł w nową fazę 2 kwietnia 1982 roku, gdy argentyńskie wojska zajęły wyspy. Operacja ta była próbą odzyskania archipelagu, lecz spotkała się z szybką i zdecydowaną reakcją Wielkiej Brytanii. Rozpoczęła się krótka, lecz intensywna wojna trwająca 74 dni. Brytyjczycy odzyskali kontrolę nad wyspami, a konflikt pochłonął życie ponad 900 osób, w tym 649 Argentyńczyków i 255 Brytyjczyków. Wojna o Falklandy miała poważne konsekwencje polityczne – zarówno dla Argentyny, która doświadczyła po niej upadku junty wojskowej, jak i dla Wielkiej Brytanii, gdzie Margaret Thatcher zyskała poparcie opinii publicznej. Międzynarodowo konflikt uznawany jest za jedno z kluczowych starć zimnej wojny na południowej półkuli. Mimo iż wyspy pozostały pod zarządem brytyjskim, Argentyna nie przestaje podnosić roszczeń do tego terytorium. Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Przemiany ekonomiczne archipelagu i główne źródła dochodów Tradycyjna gospodarka Falklandów opierała się na hodowli owiec oraz produkcji wysokiej jakości wełny eksportowanej głównie do Europy. Już w XIX wieku powstały tu liczne farmy owcze, a produkcja wełny stała się fundamentem lokalnego dobrobytu. W drugiej połowie XX wieku sytuacja ekonomiczna wysp uległa diametralnej zmianie. W 1987 roku rząd Falklandów rozpoczął sprzedaż licencji na połowy ryb w swoich wodach terytorialnych, co szybko przyniosło znaczne dochody. Dochód z licencji połowowych stał się głównym źródłem finansowania lokalnych usług publicznych – systemu ochrony zdrowia, edukacji i infrastruktury. Według badań „Rozwój gospodarczy terytoriów zależnych na Atlantyku Południowym”, przeprowadzonych na Uniwersytecie w Buenos Aires, wpływy z połowów ryb, szczególnie kałamarnic, przekraczają obecnie 40 mln dolarów rocznie. To właśnie sprzedaż licencji połowowych pozwoliła wyspom osiągnąć jeden z najwyższych poziomów PKB per capita w regionie. Eksport, usługi i znaczenie turystyki Obecnie eksport Falklandów obejmuje głównie: wełnę z owiec, ryby i owoce morza (głównie kałamarnice), znaczki pocztowe oraz monety kolekcjonerskie. W ostatnich latach coraz większe znaczenie zyskuje turystyka. Falklandy odwiedza rocznie kilka tysięcy turystów, głównie z Europy i Stanów Zjednoczonych, zainteresowanych przyrodą oraz historią wysp. Najważniejsze atrakcje to obserwacje pingwinów, słoni morskich, jak również zwiedzanie stolicy Stanley oraz miejsc związanych z wojną o Falklandy. Rozwijają się także usługi lokalne, związane z obsługą przyjezdnych i logistyką. Wyspy są samowystarczalne pod względem podstawowych produktów żywnościowych, choć wiele towarów importuje się z Wielkiej Brytanii. Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Spór argentyńsko-brytyjski w XXI wieku Mimo upływu ponad czterech dekad od wojny, konflikt o Falklandy/Malwiny wciąż pozostaje nierozstrzygnięty. Argentyna regularnie podnosi roszczenia do wysp, powołując się na rezolucje ONZ dotyczące dekolonizacji. W 2013 roku prezydent Cristina Kirchner wystąpiła oficjalnie o rozpoczęcie negocjacji w sprawie przekazania wysp, jednak rząd brytyjski oraz mieszkańcy Falklandów nie wyrazili na to zgody. W marcu 2013 roku odbyło się referendum, w którym ponad 99% głosujących opowiedziało się za pozostaniem pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii. Był to wyraźny sygnał dla społeczności międzynarodowej, że mieszkańcy wysp czują się związani z Wielką Brytanią zarówno kulturowo, jak i politycznie. Jednocześnie wciąż trwają spory dotyczące granic morskich i prawa do wydobycia surowców naturalnych w strefie ekonomicznej Falklandów. Co istotne, ONZ do dziś nie przyznała Argentynie prawa do wyłącznego rozstrzygania o losie wysp. Życie codzienne, kultura i atrakcje turystyczne archipelagu Życie na Falklandach to nie tylko historia konfliktów, ale także codzienność małej, zżytej społeczności. Stolica wysp, Stanley, zachowała charakter brytyjskiego miasteczka – z czerwonymi budkami telefonicznymi, klasycznymi pubami i szkołami nauczającymi w języku angielskim. Około 3,5 tys. mieszkańców wysp to głównie potomkowie brytyjskich osadników, ale coraz częściej przybywają tu także osoby z innych krajów. Kultura Falklandów jest mieszanką brytyjskich tradycji z wpływami południowoamerykańskimi. Ważną częścią tożsamości mieszkańców są coroczne obchody rocznic związanych z wojną o Malwiny oraz pielęgnowanie lokalnych zwyczajów. Typowe dania kuchni wyspiarskiej opierają się na baraninie i rybach, a lokalne święta łączą elementy brytyjskiego dziedzictwa z lokalną specyfiką. Archipelag słynie z wyjątkowej fauny. Można tu obserwować kilka gatunków pingwinów, słonie morskie, lwy morskie oraz wiele ptaków. Wśród turystów dużą popularnością cieszą się także wycieczki śladami bitew z 1982 roku oraz zwiedzanie Muzeum Wysp Falklandzkich, gdzie można zapoznać się z historią, kulturą i codziennym życiem mieszkańców. Stanley to także centrum administracyjne, edukacyjne i gospodarcze wysp. Znajduje się tu wiktoriańska katedra, pomnik z wielorybich kości szczękowych oraz liczne miejsca upamiętniające historię regionu. Mimo izolacji i surowego klimatu, mieszkańcy wysp tworzą zżytą społeczność, otwartą na turystów i nowe doświadczenia. Źródła: Falklands.gov.fk, Universidad de Buenos Aires, Falklands Museum Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Co kryją Wyspy Owcze? Ciekawostki o najbardziej niezwykłym archipelagu Europy
18 wulkanicznych wysp na styku Morza Północnego, Grenlandzkiego i Norweskiego budzi wiele emocji – zwykle jednak głównie piłkarskich. O Wyspach Owczych warto dowiedzieć się więcej, bo to archipelag wyjątkowy w skali świata.
Mieszkańcy Wysp Owczych – Farerzy – żyją w izolacji od reszty Europy. O zamieszkiwanym przez populację mniejszą od Pabianic archipelagu mówi się prawie wyłącznie wtedy, gdy grają oni mecze piłkarskie. Szczególnie, gdy tak jak ostatnio, sensacyjnie pokonują Czechów w Eliminacjach Mistrzostw Świata. Te wyjątkowe wyspy to jednak raj dla tych turystów, którzy kochają miejsca nietypowe. Co warto wiedzieć? Najbardziej niezwykłe wyspy Europy Wypoczynek na oceanicznych wyspach może kojarzyć się z upałem, palmami i piaszczystą plażą. Wyspy Owcze nie mają żadnej z tych rzeczy, ale mimo to przyciągają tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego szaleństwa. Niemal bezdrzewne skrawki ziemi tworzą krajobraz, który przywodzi na myśl świat mitów i legend. Chociaż technicznie archipelag jest częścią Królestwa Danii, to posiada swój własny parlament i język oraz zachowuje szeroką autonomię. Nie jest też częścią Unii Europejskiej. Za unikalny klimat regionu odpowiadają obmywające Wyspy prądy morskie – stanowiący przedłużenie Golfsztromu ciepły prąd Północnoatlantycki i zimny Wschodniogrenladzki. Klimat na Wyspach Owczych jest dosyć łagodny – przynajmniej jak na tę część świata – chociaż należy przygotować się pogodę wietrzną i deszczową: pada tu przez 280 dni w roku. Poczujemy to jednak tylko wtedy, gdy uda nam się tam dostać, bo lądowanie na lotnisku Vágar uchodzi za jedno z najtrudniejszych w Europie i wymaga ogromnej precyzji od pilotów. Ciekawostki o Wyspach Owczych Jest wiele powodów, dla których turyści przyjeżdżają na Wyspy Owcze. Zwykle wskazują oni na krajobraz: 18 głównych wysp to przede wszystkim pagórki porośnięte trawą, które kończą się gwałtownie i ostrymi klifami przecinają niespokojne wody oceanu. Warto lubić wodę, bo z każdego miejsca na Wyspach Owczych do brzegu jest najdalej… 5 kilometrów. Co jeszcze jest tam niezwykłego? Fauna i flora Chociaż na Faroe niemalże nie ma drzew (ich rozwój ograniczają silne wiatry), to fauna rozkwita: mówi się, że na wyspach jest niemal dwa razy więcej owiec niż ludzi. Wyspy Owcze zamieszkuje 54 719 przedstawicieli naszego gatunku (dane z 2024 roku), więc matematykę pozostawiamy czytelnikom. Pogoda dla każdego Zmienna pogoda na Wyspach nie musi być problemem. Mieszkańcy mówią żartobliwie, że dla każdego coś się znajdzie. W języku farerskim funkcjonuje nawet powiedzenie: „jeśli nie podoba Ci się pogoda, poczekaj 5 minut”. Historyczny język Język farerski sam w sobie mógłby być ciekawym przyczynkiem do przyjazdu. Nie przeszedł on gwałtownych zmian, które spotkały inne języki europejskie i uważa się, że jest najbliższy historycznemu językowi wikingów. Próżno szukać go też w popularnych tłumaczach internetowych, jednak istnieje specjalny słownik tworzony przez wolontariuszy. Google Sheep View Za dzikość wysp niech poświadczy fakt, że zdjęcia do map robiły tam... owce, wykorzystując specjalne aparaty zamontowane na swoich grzbietach. Akcję ochrzczono humorystycznym mianem Google Sheep View. Zwierzęta te stanowią ważny filar gospodarki Wysp – nomen omen – Owczych, więc mają nawet pierwszeństwo na drodze. Warto uważać! Małe, średnie i duże wyspy Archipelag składa się z 18 głównych wysp, a tylko jedna z nich – Litla Dimun – nie jest zamieszkana. W stolicy – Tórshavn – mieszka niemal połowa całej ludności, a np. wyspę Koltur zamieszkują raptem dwie osoby. To raj dla tych, którzy poszukują samotności. Na każdej z nich zapłacimy zarówno koronami duńskimi, jak i farerskimi, które turyści często zabierają jako pamiątki. Są wyjątkowo ładne. To tylko wierzchołek góry lodowej tajemnic, które kryją Wyspy Owcze. Mówi się o nich coraz głośniej, ale wciąż są nieodkrytym rajem turystycznym. Surowy klimat i przelotne, niemal codzienne opady mogą odstraszać, ale archipelag odwdzięcza się za cierpliwość pięknym krajobrazem, spokojem i niezwykłą historią. Źródło: ONZ, Britannica, faroeislands.fo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Golfsztrom traci swoją moc? To dzięki niemu Europa jest tak dobrym miejscem do życia
Prąd Zatokowy, inaczej Golfsztrom, ma kluczowy wpływ na klimat w Europie. Przecież tak naprawdę Barcelona leży na tej samej szerokości geograficznej co Chicago, a Vancouver bardziej na południu niż Warszawa. Holenderscy naukowcy ostrzegają, że nasz oceaniczny zbawca może zacząć wytracać swoją moc. Co to oznacza dla Starego Kontynentu?
Ciepło przenoszone przez Golfsztrom (Prąd Zatokowy) ma ogromny wpływ na mieszkańców wielu kontynentów. Naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie alarmują, że w wyniku zmian klimatycznych może on rozpocząć proces nieodwracalnego osłabienia już w 2060 roku. Czym jest Golfsztrom? Golfsztrom to wyjątkowy prąd morski występujący na północnym Atlantyku. Przenosi on ciepłą wodę pomiędzy półkulami naszej planety: z Zatoki Meksykańskiej w kierunku Islandii, Wielkiej Brytanii i kontynentalnej Europy. Prąd Zatokowy wziął swoją nazwę od Zatoki Meksykańskiej, w której sąsiedztwie się formuje. Sprawia on, że zimą w Europie jest cieplej niż na innych kontynentach o podobnej szerokości geograficznej. Nie wszyscy wiedzą bowiem, że Nowy Jork ma podobne współrzędne, co… Rzym. AMOC, czyli od czego zależy klimat Europy Atlantic Meridional Overturning Circulation (Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna), której jednym najważniejszym elementów jest Golfsztrom, działa jak taśmociąg, który transferuje ciepło z jednej półkuli na drugą. Gdy przerwiemy tę cyrkulację, grożą nam nie tylko dużo chłodniejsze zimy i szalejące burze, ale przede wszystkim – według reportów naukowców – spadek plonów nawet o jedną trzecią w Europie czy dalszy wzrost temperatury na całej półkuli południowej. Załamanie Prądu Zatokowego mogłoby oznaczać obniżenie temperatury na Starym Kontynencie o nawet 10–15 stopni Celsjusza. Czy Golfsztrom słabnie? – Nasze modele pokazują, że przy umiarkowanej emisji CO2 załamanie AMOC może zacząć się ok. 2063 roku, a przy wysokiej nawet już w 2055 – ostrzega kierujący badaniami Rene van Westen. To dużo wcześniej, niż zakładały wcześniejsze analizy. Czy można jakos zatrzymać te zmiany? Najlepszym sposobem na przeciwdziałanie załamaniu Prądu Zatokowego jest szeroko zakrojone podejście do łagodzenia zmian klimatu. Oznaczałoby to ograniczenie emisji czy ochronę i odbudowę lasów, które pełniłyby funkcję pochłaniaczy dwutlenku węgla. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie napływu słodkiej wody do oceanu, która osłabia działanie prądu. Ta zaś dociera do niego głównie poprzez topnienie lodowców. Konserwacja arktycznego lodu powinna być więc priorytetem w kontekście ochrony całej planety. Źródło: Arctic Ice Project, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wyspa Świętej Heleny należy do Brytyjczyków. Ale rozsławił ją cesarz Francuzów
Z położonej na środku Atlantyku Wyspy Świętej Heleny wszędzie jest daleko. Nie tylko z powodu odizolowania i odległości, ale także możliwości komunikacyjnych. Nawet dzisiaj jest to świat mocno osobny. Cóż dopiero w I połowie XIX w., gdy Brytyjczycy postanowili internować tam pokonanego Napoleona Bonaparte. W wyniku tej decyzji nazwa wyspy prawie skleiła się z cesarzem Francuzów.
Spis treści: Geografia Wyspy Świętej Heleny Mieszkańcy i gospodarka Historia skały na Atlantyku Najsłynniejszy mieszkaniec wyspy Wyspa Świętej Heleny leży na środku Oceanu Atlantyckiego, między Ameryką Południową a Afryką. Do tej pierwszej jest stąd 2888 km. Do drugiej – 1900 km. Te oddalenia w połączeniu w niewielkimi rozmiarami populacji mają swoje konsekwencje. Wszystkie cywilizacyjne osiągnięcia docierają tu z wielkim opóźnieniem. Do niedawna na wyspę można było dotrzeć jedynie drogą morską, a taka podróż oczywiście była wielodniowa. Na telewizję wyspa czekała do lat 90. XX w. Lotnisko powstało dopiero w roku 2015 r. (można tam dolecieć z Afryki Południowej i Wielkiej Brytanii). Wtedy też zaczęła na Świętej Helenie działać telefonia komórkowa. Geografia Wyspy Świętej Heleny Wyspa jest skrawkiem lądu długim na 17 i szerokim na 10 km, mającym łącznie 122 km kwadratowe powierzchni. Ukształtowała ją niegdyś wulkaniczna aktywność Ziemi. Jej linia brzegowa liczy 6o km. Po wschodniej, północnej i zachodniej stronie wyspa kończy się opadającymi do oceanu zboczami lub wręcz pionowymi klifami. W środku tego skrawka lądu wznosi się na wysokość 818 m n.p.m. jego najwyższy szczyt – Diana’s Peak. Mimo położenia w strefie tropikalnej na wyspie panuje łagodny klimat morski, który definiują południowo-wschodnie passaty. Na wybrzeżu opady są niewielkie, ale w centrum wyspy sięgają nawet 800 mm rocznie. Oddalenie od kontynentów sprawiło, że na wyspie przez miliony lat rozwijała się endemiczna fauna i flora. Niestety, kolonizacja ludzka na tym niewielkim skrawku ziemi i przywiezione przez człowieka gatunki obce wyrządziły miejscowej przyrodzie wielkie szkody. Spośród endemicznych roślin warto wskazać sekwoję św. Heleny (Trochetiopsis erythozylon), niespokrewnioną z amerykańskimi gigantami. Pierwsi osadnicy wykorzystywali jej drewno jako budulec. Dziś jednak drzewo to nie występuje już w stanie dzikim, a jedynie w ogrodach. Podobnie rzecz się ma z karłowym, krzewiastym hebanowcem św. Heleny (Trochetiopsis ebenus). Na wyspie w naturze rosną już tylko pojedyncze egzemplarze. Mieszkańcy i gospodarka Na wyspie mieszka ok. 4,5 tys. ludzi. Wyspiarska społeczność to mieszanka rasowa i narodowościowa. Składają się na nią potomkowie europejskich żeglarzy różnych nacji, niewolników z Afryki i robotników sprowadzanych z Azji. Stolicą jest liczące ok. 800 mieszkańców Jamestown, założone jeszcze przez Kompanię Wschodnioindyjską. Miasteczko jest usytuowane w James Bay, bardzo wąskiej dolinie wcinającej się w ląd na długości 2,5 km. Jest to praktycznie jedyne miejsce na wyspie, do którego mogą przybijać statki, a więc i jedyny funkcjonujący tu port. Można stąd wejść na Drabinę Jakubową, czyli wspiąć się po 700 wąskich betonowych schodach do pozostałości fortu Ladder Hill. Warto wspomnieć, że schody otwarte zostały w 1829 roku. Wyspa nie ma wielkich podstaw do gospodarczej prosperity. Nie występują tutaj w zasadzie żadne złoża minerałów, a jedynie na jednej trzeciej jej powierzchni mogą rosnąć lasy i rośliny uprawne. Praktycznie nie ma tu przemysłu. Wyspa Świętej Heleny eksportuje nieco kawy z miejscowych plantacji, a także tuńczyki poławiane w otaczających ją wodach. Inne dochody budżetowe to wpływy ze sprzedaży znaczków i opłat portowych. Funkcjonowanie wyspy umożliwiają w dużej mierze dotacje z Wielkiej Brytanii. Do dziś jest to bowiem brytyjskie terytorium zamorskie o nazwie Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i archipelag Tristan Da Cunha. Łącznie na tę jednostkę administracyjną składa się osiem wysp. Językiem urzędowym na Wyspie Świętej Heleny jest angielski, a mieszkańcy posiadają brytyjskie obywatelstwo. Historia skały na Atlantyku Dlaczego Święta Helena? Tak nazwali wyspę Portugalczycy, którzy odkryli ją w 1502 r. Na cześć matki rzymskiego cesarza Konstantyna, fundatorki m.in. Bazyliki Narodzenia Pańskiego w Betlejem. Żeglarz Joao da Nova przybił bowiem do brzegów wyspy akurat w dniu jej święta. Pierwszym znanym stały mieszkańcem był Portugalczyk Fernando Lopez, okaleczony na rozkaz gubernatora indyjskiego Goa i tu pozostawiony. Portugalczycy wieść o wyspie trzymali w tajemnicy aż do roku 1588, kiedy to dowiedzieli się o niej Brytyjczycy, a konkretnie Thomas Cavendish. W XVII stuleciu najpierw na krótko kontrolę nad wyspą uzyskali Holendrzy, a potem (od 1673 r.) Anglicy. Kompania Wschodnioindyjska sprowadziła na ten bezludny skrawek lądu pierwszych osadników. W tym okresie połowę jego mieszkańców stanowili niewolnicy. Zostali oni wyzwoleni dopiero w latach 20. I 30. XIX w. Wyspa Świętej Heleny długo była przystankiem dla statków handlowych płynących do i z Indii. Znajdowały się na niej bowiem liczne źródła słodkiej wody. W 1834 r. wyspa została kolonią Imperium Brytyjskiego. Ciosem dla ekonomicznych podstaw funkcjonowania wyspiarskiej społeczności było pojawienie się statków parowych wypierających żaglowce. A przede wszystkim powstanie Kanału Sueskiego (otwartego w 1869 r.), dzięki któremu dotarcie z Europy do Azji nie wymagało już opływania Afryki. Najsłynniejszy mieszkaniec wyspy Na Wyspę Świętej Heleny Napoleon trafił po klęsce pod Waterloo w 1815 r., po której abdykował. Anglicy stanęli wówczas przed problemem, co z cesarzem Francuzów zrobić. Mogli go stracić, wytoczyć mu proces lub uwięzić. Wszystkie te opcje z różnych względów odrzucili. Postanowili internować go na jakimś odległym, kontrolowanym przez nich terytorium, a takich w imperium, nad którym słońce nie zachodziło, można było znaleźć sporo. Wybór padł na Wyspę Świętej Heleny. Bonaparte jako brytyjski więzień stanu przybył tam 18 października 1825 r. i spędził ostatnie 6 lat życia. Na swoim zesłaniu cesarz nie był zamknięty w celi. I nie przebywał tam sam. Towarzyszyła mu kilkunastoosobowa świta złożona z generałów, współpracowników, lekarzy i służących. Wszyscy oni mieszkali w Longwood, dawnej rezydencji gubernatora wyspy. Za żywność Francuzi musieli jednak płacić. Cesarz miał swobodę przemieszczania się. Mógł nawet jeździć konno. Jego ruchy były jednak stale monitorowane przez brytyjskich żołnierzy. Wojsko obsadziło też miejsca, do których mógłby przybić statek chcący podjąć Bonapartego. Wody wokół wyspy natomiast stale patrolowały okręty brytyjskiej marynarki wojennej. Brytyjczycy nie chcieli dopuścić, by powtórzyła się historia z Elby, wyspy u wybrzeży Francji, z której internowany Napoleon wydostał się, by rzucić Brytyjczykom wyzwanie pod Waterloo. Tym razem blokada okazała się skuteczna. 5 maja 1821 r. Napoleon zmarł. Pochowano go w Dolinie Geranium, bez napisu na grobie. Szczątków cesarza dziś już tam jednak nie ma – w 1940 r. zostały sprowadzone do Francji. Warto wspomnieć, że przez blisko rok członkiem świty Napoleona był też Polak, porucznik szwoleżerów, awanturnik i mitoman Karol Piątkowski. Napoleon nie był jedynym więźniem na wyspie. W późniejszych czasach Brytyjczycy wywieźli tam m.in. ok. 6 tys. Burów z południowej Afryki, a także Dinuzulu, króla południowoafrykańskiego ludu Zulusów. Nasz autor Sławomir Borkowski Jestem sekretarzem redakcji magazynu National Geographic Polska związanym z tym pismem od chwili jego debiutu na polskim rynku, a okazjonalnie także wydawcą serwisu national-geographic.pl. Ukończyłem polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim oraz finanse w Wyższej Szkole Bankowości. Moje zainteresowania? Historia, geopolityka i literatura. Relaksuję się w ogrodzie, której to pasji od lat poświęcam mnóstwo wolnych chwil. Szczególnie dumny jestem z odpornej na niestabilność środowiska rozległej rabaty preriowej.
Mauretania. Kraj między piaskami Sahary a Atlantykiem
Położona na skraju Sahary Mauretania należy do krajów najrzadziej odwiedzanych. Choć ma za sobą bogatą historię, dziś jest uznawana za jedno z najmniej bezpiecznych państw na świecie.
Spis treści: Długa historia Mauretanii Jaki klimat panuje w Mauretanii? Kalb al-Riszat. Czym jest Oko Sahary? Nawakszut – co wyróżnia stolicę Mauretanii? Kim są mieszkańcy Mauretanii? Ciekawostki o Mauretanii Czy Mauretania jest bezpieczna? Mauretania, oficjalnie Islamska Republika Mauretańska, to państwo leżące w Afryce Zachodniej. Granice kraju wyznacza od zachodu wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, Sahara Zachodnia od północy, Algieria na północnym wschodzie, Mali na wschodzie i południu oraz Senegal na południowym zachodzie. Z powierzchnią przekraczającą milion kilometrów kwadratowych Mauretania wciąż jest jednym z najmniej poznanych krajów świata. Długa historia Mauretanii Historia Mauretanii sięga starożytności. Początkowo ziemie te zamieszkiwały plemiona Berberów, którzy już przed IV wiekiem p.n.e. nawiązywali kontakty handlowe z Fenicjanami i Kartagińczykami. Nazwa Mauretania również ma pochodzenie berberyjskie. W antyku mianem tym określano jednak inny obszar. Ziemie położone bardziej na północ (na terenie dzisiejszej Algierii, Tunezji i Maroka) tworzyły wówczas rzymską prowincję Mauretania. W VII wieku n.e. region został podbity przez Arabów, co zapoczątkowało proces islamizacji i arabizacji lokalnej ludności. W XI stuleciu nomadyczne grupy Barberów utworzyły ruch Almorawidów, który dał początek imperium rozciągającemu się od Sahary po Półwysep Iberyjski. W XVII wieku miejscowe plemiona podjęły próbę powstrzymania napływu Arabów z plemienia Beni Hassan podczas wojny Char Bouba, jednak bezskutecznie. Potomkowie Beni Hassan stali się dominującą warstwą społeczną, a używany przez nich dialekt języka arabskiego zyskał przewagę wśród lokalnej ludności. W XIX wieku Francja rozpoczęła ekspansję kolonialną w regionie Sahary, podpisując traktaty z kolejnymi plemionami. Proces kolonizacji Mauretanii trwał aż do 1912 roku, a ostatnie punkty oporu zostały stłumione dopiero w 1934 roku. Niepodległość Islamskiej Republiki Mauretanii ogłoszono w roku 1960, a rok później stała się ona członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jaki klimat panuje w Mauretanii? Mauretania to kraj o zróżnicowanym krajobrazie, zdominowanym przez rozległe pustynie i półpustynie, stanowiące około 70% jego powierzchni. Na południu wzdłuż rzeki Senegal znajdują się stosunkowo niewielkie bardziej żyzne obszary, na których koncentruje się rolnictwo. Klimat jest głównie pustynny, czemu trudno się dziwić – Sahara stanowi ponad 2/3 powierzchni kraju. Charakteryzuje się on wysokimi temperaturami i niskimi opadami. Fauna Mauretanii obejmuje wielbłądy, gazele pustynne, fenki oraz różne gatunki gadów, a w nielicznych oazach można napotkać małpy i szakale. Szczególnie bogate życie zwierzęce można obserwować w rejonie Parku Narodowego Banc d’Arguin, który jest jednym z najważniejszych na świecie miejsc lęgowych dla ptaków wodnych, takich jak flamingi, pelikany i rybitwy. Czym jest „Oko Sahary”? W samym sercu Sahary – na terytorium Mauretanii – znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych geologicznie zjawisk na Ziemi. Kalb al-Riszat jest często nazywana Okiem Sahary. Ta olbrzymia formacja o średnicy około 40 km jest tak charakterystyczna, że można ją dostrzec nawet kosmosu. Początkowo naukowcy sądzili, że struktura powstała w wyniku uderzenia meteorytu. Jednak późniejsze badania wykazały, że jest to formacja geologiczna uformowana wskutek erozji i procesów tektonicznych. Kalb al-Riszat składa się z koncentrycznych pierścieni skał osadowych i wulkanicznych, które stopniowo odsłaniały się przez miliony lat. Obecnie uważa się, że Oko Sahary powstało około 100 milionów lat temu w wyniku wypiętrzenia skorupy ziemskiej, prawdopodobnie związanego z aktywnością magmową. Następnie siły erozji – woda i wiatr – stopniowo rzeźbiły jej kształt, odsłaniając kolejne warstwy skał. To właśnie ten proces nadał strukturze charakterystyczny, przypominający oko wygląd. Ze względu na swój nietypowy wygląd Kalb al-Riszat stała się przedmiotem licznych spekulacji. Niektórzy entuzjaści teorii spiskowych sugerują, że mogła być pozostałością po zaginionej Atlantydzie. Mimo że brak dowodów na poparcie takich teorii, fascynacja tym miejscem nie słabnie. Nawakszut – co wyróżnia stolicę Mauretanii? Stolica Mauretanii, Nawakszut, wyróżnia się położeniem. Miasto powstało bowiem na styku pustyni i oceanu. Choć jeszcze w połowie XX wieku była to niewielka osada, dziś jest największym ośrodkiem miejskim kraju, liczącym prawie milion mieszkańców. Miasto stanowi centrum polityczne, gospodarcze i kulturalne Mauretanii. Charakteryzuje się mieszanką tradycyjnej zabudowy saharyjskiej i nowoczesnej architektury, a ulice Nawakszut tętnią życiem dzięki bazarom, restauracjom oraz jednemu z największych w regionie portowi rybackiemu. Rytm dnia w stolicy wyznaczają nie tylko godziny pracy i handel na tętniących życiem targowiskach, ale także muzułmańskie modlitwy, które są nieodłącznym elementem życia mieszkańców. Popularnym miejscem spotkań są herbaciarnie, w których Mauretańczycy spędzają czas przy słodkiej miętowej herbacie, prowadząc zazwyczaj rozmowy o polityce i interesach. Mimo szybkiego rozwoju miasto zachowało swój spokojny charakter. Życie płynie tu w rytmie dostosowanym do upalnego klimatu i pustynnych warunków. Kim są mieszkańcy Mauretanii? Mauretania to kraj o bogatej mozaice etnicznej i kulturowej. Dominującą grupą są berberyjscy Arabowie, zwani „białymi Maurami”. Stanowią około 30% populacji. Haratin, potomkowie niewolników pochodzenia afrykańskiego, są z kolei nazywani „czarnymi Maurami” i stanowią około 40% ludności. Pozostałe 30% to różne grupy plemion subsaharyjskich, takich jak Wolofowie, Tukulerzy Fulanie i Soninke. Językiem urzędowym jest arabski, a w użyciu są także języki narodowe: pulaar, soninke i wolof. Francuski, choć nie ma statusu oficjalnego, to język powszechnie używany w administracji i edukacji. Ciekawostki o Mauretanii Oto 5 ciekawych faktów na temat Mauretanii. Stolica Nawakszut została zbudowana od podstaw. Przed uzyskaniem niepodległości była zaledwie niewielką wioską rybacką. W 1960 r. po powstaniu państwa mauretańskiego Nawakszut zostało wybrane na stolicę i rozbudowane niemal od zera. Siódme święte miasto islamu. Zabytkowy Szinkit położony na północy kraju jest uważany za siódme święte miasto islamu. Przez wieki był to ważny ośrodek handlu i nauki przyciągający uczonych z różnych dziedzin. Najdłuższy pociąg świata. Mauretania jest znana z jednego z najdłuższych pociągów na świecie. Pociąg towarowy transportujący rudy żelaza z kopalni w Zouérat do portu w Nawazibu może osiągać długość nawet 2,5 kilometra. Tradycja leblouh. W niektórych społecznościach mauretańskich istnieje tradycja leblouh, polegająca na tuczeniu dziewcząt przed zamążpójściem kuskusem, mlekiem i tłuszczem zwierząt, ponieważ pulchność jest uważana za oznakę piękna i bogactwa. Zakaz muzyki w radiu: W latach 80. XX wieku w Mauretanii obowiązywał zakaz nadawania muzyki w radiu państwowym. Uznawano ją za sprzeczną z wartościami islamskimi. Czy Mauretania jest bezpieczna? Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych stanowczo odradza niekonieczne podróże do Mauretanii, zwłaszcza przekraczanie granicy z Saharą Zachodnią. Kraj ten jest zagrożony terroryzmem, a w rejonach przygranicznych, szczególnie z Mali, mogą się zdarzać napady rabunkowe oraz porwania. Brak polskiej placówki dyplomatycznej znacząco ogranicza możliwość udzielenia pomocy konsularnej, choć w Nawakszut działa Konsul Honorowy RP. Obywatele polscy mogą skorzystać z pomocy konsularnej innych państw UE obecnych w Mauretanii, zgodnie z zasadami unijnymi. W celu znalezienia odpowiednich placówek zaleca się korzystanie z wyszukiwarki Komisji Europejskiej. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Nowe najsłodsze zwierzę świata nie jest futrzane i nie ma wielkich oczu. Zostało wyłowione z oceanu przypadkiem
W sierpniu zeszłego roku naukowcy badający Zatokę Meksykańską natrafili na nietypowe zwierzę. Na plastikowej torbie z próbkami korali znaleźli małego pasażera na gapę. Różowy skorupiak został niedawno pokazany w sieci. I stał się viralem.
Spis treści: Nowe najsłodsze zwierzę świata Czy to jednak naprawdę krab? Dlaczego natura wytwarza kraby? Mały miłośnik jazdy na gapę Wygląda trochę słodko, trochę głupio, a przede wszystkim bardzo śmiesznie. Ma trzy pary odnóży oraz czwarte – ze szczypcami. A także kolce na całym ciele. Mimo to niewielkie zwierzątko raczej nikogo nie wystraszy. Jego czarne oczka i różowe ciałko wyglądają niewinnie. Intuicja podpowiada, że ich właściciel nas nie ugryzie, nie ukąsi ani nie opluje jadem. Poznaliśmy go dzięki badaczom z ekspedycji naukowej NOAA Fisheries. Jej celem było m.in. opracowanie metod ochrony koralowców w Zatoce Meksykańskiej. W ramach badań biolodzy morscy zbierali próbki koralowców z dna morskiego. Na powierzchnię transportowali je w plastikowych torbach. Na jednej siedziało pokazane wyżej stworzenie. Nowe najsłodsze zwierzę świata Kolczaste zwierzątko nie jest niespodzianką dla naukowców. To najprawdopodobniej młodociany osobnik z gatunku Neolithodes agassizii, żyjącego na Zachodnim Atlantyku. Skorupiaki te występują na różnych głębokościach – od 200 aż do 1900 m. Dorosłe zwierzęta dorastają do 12 cm (licząc bez odnóży), jednak ten powyżej ma zaledwie szerokość palca. Maleńki skorupiak natychmiast podbił sieć. Wpierw naukowcy z NOAA Fisheries pokazali go na portalu X, gdzie od razu zrobił furorę. Wideo, na którym widać go siedzącego na fioletowej rękawiczce, ma w tej chwili ponad 10 mln wyświetleń. Było też wielokrotnie repostowane, a wizerunek kolczastego zwierzątka ma szanse stać się memem. Czy to jednak naprawdę krab? Neolithodes agassizii należy do rodziny skorupiaków nazywanych po angielsku królewskimi krabami. Na pierwszy rzut oka nazwa pasuje jak ulał. Zwierzę ma głowotułów, pancerz zwany karapaksem, pierwszą parę odnóży zakończoną szczypcami. Na pozór idealny krab. Diabeł jednak tkwi w szczegółach. W przypadku kolczastego słodziaka jest nim liczba odnóży. Zwierzę ma ich trzy plus czwarte ze szczypcami. Kraby zaś – formalnie: zwierzęta zaliczane do infrarzędu Brachyura – mają o jedną parę odnóży więcej. Ten szczegół jest niezwykle istotny. Pokazuje, że różowy malec, wbrew wyglądowi i nazwie, wcale krabem nie jest. Należy do infrarzędu miękkoodwłokowców (Anomura). Jego i krabów ostatni wspólny przodek żył w oceanach 250 mln lat temu. Dlaczego natura wytwarza kraby? Zwierzątko stanowi podręcznikowy przypadek karcynizacji. Tym słowem określa się zaskakujące zjawisko, polegające na tym, że wśród skorupiaków w wyniku ewolucji często pojawiają się zwierzęta podobne do krabów. Czyli mające zbliżoną budowę ciała, choć z krabami jedynie daleko spokrewnione. Karcynizacja to z kolei efekt działania ewolucji zbieżnej (albo konwergencji). Powoduje ona, że na świecie mogą w różnych okresach i w różnych miejscach pojawiać się organizmy o podobnych cechach lub wyglądzie. I nie są wcale swoimi kuzynami. Ich podobieństwo to efekt zajmowania podobnych nisz ekologicznych i działania takiej samej presji selekcyjnej. Przykłady? I ptaki, i owady mają skrzydła. A rekiny (ryby) i delfiny (ssaki) – podobny plan budowy ciała. Mały miłośnik jazdy na gapę Młodziutki przedstawiciel Neolithodes agassizii najprawdopodobniej trafił na statek naukowców przez pomyłkę. Ale nie ludzką, tylko własną. Wcześniej zdarzało się, że skorupiaki te widywano na strzykwach z rodzaju Scotoplanes. Scotoplanes bywają określane jako morskie świnie (nie mylić ze świnkami morskimi, czyli gryzoniami). Morskie świnie to przydenne zwierzęta z półprzezroczystym ciałem. Padlinożercy, którzy spędzają całe dnie na morskim dnie, szukając resztek pożywienia. Neolithodes żyją na tych samych pustych, podwodnych równinach, pozbawionych naturalnych kryjówek. Dobrą strategią przetrwania, szczególnie gdy nie jest się jeszcze dorosłym osobnikiem, jest schowanie się pod nieszkodliwą strzykwę. I przejażdżka na jej brzuchu na gapę. Być może więc złapany przez NOAA słodziak po prostu pomylił plastikową torbę naukowców ze strzykwą? – zastanawia się autorka artykułu na portalu ScienceAlert. I stał się gwiazdą naszego internetu przez przypadek? Źródła: ScienceAlert, NOAA Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Madera jest wyrastającym z oceanu górskim ogrodem. Ale warto ją odwiedzić nie tylko z powodu natury
Portugalska Madera to spektakularne górskie widoki, bezkres oceanu dookoła, cudowna natura, sprzyjający dobremu samopoczuciu klimat. Nie spotkałem nikogo, kto po powrocie z tej wyspy nie zachwycałby się jej urokami.
W tym artykule: Klimat nieekstremalny Madera na dwóch nogach Madera na czterech kółkach Spałaszować pałasza Wyspa pod znakiem banana Kuchnia w nowej interpretacji Madera stała się w Polsce modna jako cel turystycznych podróży (jesteśmy już czwartą liczebnie nacją odwiedzającą tę wyspę). I nic dziwnego, stanowi bowiem kawałek naprawdę pięknej natury. Nie jest to jednak najlepsza destynacja dla amatorów plażowania. I wcale nie z powodu braku plaż. Te owszem są, w zatoczkach. Piękne jak cała wyspa, choć z reguły stosunkowo niewielkie, wulkaniczne i kamieniste. Gdyby ktoś myślał o tradycyjnym „plażingu”, to piaszczystych najlepiej szukać na Porto Santo, sąsiedniej wyspie archipelagu, oddalonej od Madery o jakieś 40 km. Czy jednak plażowanie jest dobrym wyborem, gdy za plecami pod niebo pną się pokryte niezwykłą roślinnością zielone stoki? Klimat nieekstremalny Madera ma swoje górskie pasmo biegnące przez jej środek. Ale w istocie cała wyspa jest jedną wielką górą – czubkiem wyrastającego z dna Atlantyku dawnego wulkanu tarczowego. Stąd jej brzegi to z reguły albo imponujące klify, albo zbocza wznoszące się w górę niemal od linii wody. I choć miejscami taki krajobraz ma urzekająco dramatyczny charakter, Madera w pewnym sensie jest krainą łagodności. Znane powiedzenie o wyspie wiecznej wiosny jest nie wcale frazesem. Na wyspie nie ma pogodowych ekstremów. Temperatura rzadko spada tu poniżej 15 stopni (pomijając wysokie partie gór, bo Pico Ruivo, najwyższy szczyt Madery, wznosi się 1862 m n.p.m.), podobnie jak rzadko i na krótko przekracza 30. Z reguły utrzymuje się przyjemne dwadzieścia kilka stopni. To sprawia, że dla kwiatów wiosna panuje tu przez większą część roku, a zieleń utrzymuje się przez cały rok. Wspaniałe hortensje, urzekająco niebieskie lilie afrykańskie czy ekstrawaganckie strelicje są powszechne. A gdyby komuś egzotyki miejscowej egzotyki było mało, na zboczach nad Funchal, stolicą wyspy, ma ogród botaniczny Monte Palace, z roślinami z innych rejonów świata, do którego można dotrzeć kolejką linową. I miejsce to naprawdę warte jest odwiedzenia. Tu przychodzi mi na myśl uwaga, że na wyspie wystarczy się przemieścić w poziomie – z północy na południe, bo często pogoda jest tam bardzo różna – albo w pionie, tzn. w górę szczytów, aby zmienić sobie (mikro)klimat, np. ze słonecznego na mglisty. Ta różnorodność naprawdę może zachwycić. Madera na dwóch nogach Z reguły każdy obszar najlepiej poznaje się pieszo. Nie inaczej jest na Maderze, która warunki ku temu ma doskonałe. Liczne szlaki piesze powstały tam niejako samoistnie. Kiedy bowiem w XVI w. w południowej części wyspy, mającej stosowniejszy klimat, zaczęto uprawiać trzcinę cukrową i bananowce, okazało się, że brakuje tam wody, której w wyższych partiach gór na północy jest pod dostatkiem. Zaczęto więc formować i żłobić w skałach koryta, którymi owa woda mogłaby spłynąć na plantacje południowego wybrzeża. Tak powstał osobliwy grawitacyjny system nawadniający, który funkcjonuje po dziś dzień. Ponieważ owe kanaliki, nazywane lewadami, wymagały napraw, konserwacji i monitorowania, w naturalny sposób powstały wzdłuż nich ścieżki, dziś wykorzystywane także turystycznie. Naturalnie nie wszystkie, bo długość lewad szacowana jest na 2500 km. Podobnie nie każdy z 30 turystycznych szlaków Madery biegnie wzdłuż lewady. Stanowią one jednak kręgosłup trekkingowego systemu. Matką wszystkich jest szklak PR nr 1, wiodący granią między Pico do Areeiro (do którego można dojechać asfaltową drogą) a najwyższym szczytem wyspy Pico Ruivo (częściowo szlak wiedzie wąskimi tunelami). Wyżej ma Maderze wejść się już nie da. Widoki po obu stronach są spektakularne, ale de facto jest to krajobraz wysokogórski. Lewady położone niżej są jednak nie mniej interesujące. Z uwagi na zanurzenie w bujnej, przebogatej roślinności, wiosennej w nastroju także w innych porach roku. Na przykład levada dos Cedros i szlak PR 14 prowadzi przez maderską osobliwość, czyli pierwotny wawrzynowy las Laurrisilwa figurujący na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Madera na czterech kółkach Wszystko zależy od czasu, jakim dysponujemy, jeśli jednak chcemy szybko zobaczyć więcej atrakcji wyspy, konieczny jest środek transportu. Można wynająć zwykły miejski samochód. Ale warto rozważyć inną propozycję: spinach tour w Funchal, stolicy wyspy. Te otwarte dwuosobowe elektryczne samochodziki (ale z motocyklową kierownicą) jakby z definicji zapewniają wakacyjną atmosferę (ruszanie pod górę automat ułatwia znakomicie). Podobno byli tacy, którzy tym samochodzikiem wspięli się na szczyt Pico do Areeiro (1818 m n.p.m.). Ale jeśli ktoś ma obawy, bo po wyspie jeździ się wąskimi drogami i tunelami, często serpentynami, z reguły góra-dół, można zaserwować sobie wycieczkę jeepami. W jej trakcie dotrzemy do najciekawszych zakątków wyspy. Na przykład z firmą Hit the Road, o której kierowcach można powiedzieć wszystko tylko nie to, że w swojej robocie się nudzą i nie mają fantazji. Czynny wulkan, czarne plaże i błękitny ocean. Teneryfa – kawałek nieba na ziemi Teneryfa to turystyczny raj, słynący z różnorodności klimatu i krajobrazu. Czynny wulkan, czarne plaże i popularne kurorty nad oceanem, to nie jedyne atuty Teneryfy. Sprawdź czego jeszcze mo... Spałaszować pałasza Dobrym sposobem jest też poznawanie wyspy „od kuchni”. Kulinarnym symbolem Madery jest espada (pałasz czarny). I nic dziwnego. Ta głębokowodna ryba poławiana jest ponoć w dwóch miejscach. W wodach w okolicach Madery i Japonii. Wgląda dość upiornie (co można zobaczyć np. na targu Mercado dos Lavradores w Funchal). Ma ciało długie niczym węgorz, wielkie zęby i ogromne wyłupiaste oczy. Jakby dla kontrastu, mięso ma białe, a smak delikatny. Rybna tekstura po prostu kremowo rozpływa się w ustach. Serwowana często z ziemniaczanym puree i karmelizowanym bananem. Jest to wynalazek „pod turystów”. Podobno lokalni mieszkańcy nigdy tej ryby tak nie przyrządzali. Z mojego rozeznania wynika jednak, że na wyspie zachodzi proces odwrotny do zwyczajowego. To nie lokalne danie trafiło do turystów, tylko danie niejako dla nich wymyślone stopniowo przejmuje lokalna społeczność. Ja jadłem je m.in. kilkaset metrów nad lustrem oceanu, tuż nad zboczem w restauracji Quinta de Furao (nidaleko Santana na północnym wschodzie wyspy). Z oszałamiającym widokiem na góry i kobaltowy ocean. I wierzcie mi, były to niezwykłe doznania. Wyspa pod znakiem banana Ale dlaczego akurat z bananem? Bo banan to kolejna z maderskich specjalności. Bananowce są tam uprawiane od XVI w. Doskonale rosną na niskich stokach na południu wyspy, nadając wielu miejscom tropikalny charakter. W miejscowości Madalena do Mar istnieje nawet Rota da Banana, czyli specjalny szlak prowadzący między plantacjami bananów. O jego atrakcyjności świadczą okoliczności przyrody, czyli ocean, piękne stoki i zieloność imponujących liści bananowców. Trzeba tu zauważyć, że banany z Madery są niewielkie, silą rzeczy mniej zakrzywione i słodsze od tych, które kupujemy w supermarketach. Ale może nawet lepiej niż na bananowy szlak zajrzeć do BAM – Centro da Banana da Madeira niedaleko miejscowości Ponta do Sol. Można tam zobaczyć multimedialne prezentacje i filmy wyjaśniające historię i tajniki uprawy bananowców. A potem skonfrontować tę wiedzę z realiami plantacji bananów, na której uprawianych jest wiele odmian bananowców i inne tropikalne owoce. Inna kulinarna propozycja z Madery to espetada, czyli coś w rodzaju wołowego szaszłyka pieczonego na węglu drzewnym, który serwuje się na zwisającej pionowo szpadzie. No i lapas (małże skałoczepy, jak sama nazwa wskazuje zbierane na przybrzeżnych skałach), stanowiące popularną przystawkę. Ponadto nie można nie spróbować tradycyjnego placka chlebowego Bolo do Caco z masłem czosnkowym, czy też ponchy – lokalnego alkoholowego drinka z cytrusowymi sokami i miodem. Portugalia: 10 powodów, by zakochać się w tym wyjątkowym kraju Dlaczego Lizbona to najpiękniejsza kobieta świata? Czy porto rzeczywiście najlepiej smakuje w Porto? Jak wysokie są fale w Nazare i czy kanioning jest bezpieczny na Maderze? O tym, dlaczego Por... Kuchnia w nowej interpretacji A jeśli ktoś chce współczesnych smakowych „wariacji na temat”, znajdzie je w restauracji Audax w Funchal. Oferuje ona prawdziwe kulinarne doświadczenia kuchni eksperymentalnej, która na nowo interpretuje tradycyjne dania i smaki Madery. Każde danie wyjątkowe smakowo i wizualnie. Można zamówić 5- lub 8-daniowe menu degustacyjne i obserwować przygotowywanie potraw. Nie jest to rozwiązanie budżetowe, ale na specjalną okazję – miejsce jak znalazł. Maderę można smakować na wiele sposobów i jedna wizyta na niej raczej nie wystarczy. Zawsze znajdzie się powód, by z przyjemnością odwiedzić tę wyspę ponownie. Nasz autor Sławomir Borkowski Jestem sekretarzem redakcji magazynu National Geographic Polska związanym z tym pismem od chwili jego debiutu na polskim rynku, a okazjonalnie także wydawcą serwisu national-geographic.pl. Ukończyłem polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim oraz finanse w Wyższej Szkole Bankowości. Moje zainteresowania? Historia, geopolityka i literatura. Relaksuję się w ogrodzie, której to pasji od lat poświęcam mnóstwo wolnych chwil. Szczególnie dumny jestem z odpornej na niestabilność środowiska rozległej rabaty preriowej.
Bitwa o Atlantyk to najdłuższa kampania II wojny światowej. Na jej przebiegu zaważyło złamanie szyfrów
II wojna światowa na morzach i oceanach to w dużej mierze historia rywalizacji Wielkiej Brytanii i III Rzeszy. Jej częścią była słynna bitwa o Atlantyk. Mniejsza niemiecka flota starała się za wszelką cenę opanować brytyjskie szlaki handlowe na Oceanie Atlantyckim. Kluczową rolę w realizacji tego zadania miały odegrać okręty podwodne, czyli U-Booty, zgrupowane najczęściej w tak zwane wilcze stada. Co sprawiło, że niemieckie plany się nie powiodły?
W tym artykule: Wielka Brytania na drodze Niemiec do osiągnięcia dominacji Znaczenie morskich szlaków handlowych dla Wielkiej Brytanii Jaka była brytyjska marynarka wojenna w czasie II wojny światowej? Przygotowania Niemiec do wojny na morzach i oceanach z Anglią Bitwa o Atlantyk Nieograniczona wojna podwodna U-Booty i „wilcze stada”, czyli jak walczono na morzach i oceanach Udział Polaków w bitwie o Atlantyk Rezultat bitwy o Atlantyk Bitwa o Atlantyk – tak w 1941 roku premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill nazwał trwającą już od 2 lat wojnę między zachodnimi aliantami a III Rzeszą o dominację na morzach i oceanach. Długa rywalizacja trwała od 1939 roku aż do ostatecznej klęski Niemiec w 1945 roku, kiedy to zakończyła się II wojna światowa. Naprzeciwko siebie stanęła wielka brytyjska marynarka i znacznie skromniejsza niemiecka – obie wspierane przez sojuszników. Wielka Brytania na drodze Niemiec do osiągnięcia dominacji Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera szybko stało się jasne, że Niemcy znów zechcą rzucić Wielkiej Brytanii rękawicę w walce o morską hegemonię. III Rzesza stopniowo rozwijała swoją zredukowaną po I wojnie światowej marynarkę i sposobiła się do kolejnego morskiego starcia. Brytyjczycy swoje nadzieje na bezpieczną przyszłość pokładali nie tyle w wielkich nakładach na budowę nowych niszczycieli, lotniskowców i innych okrętów, co w nowoczesnym systemie radarów i ograniczeniu potencjału przegranych w I wojnie światowej Niemiec przez szereg traktatów. W umowach międzynarodowych z Anglią Niemcy zobowiązywali się do ograniczenia morskich zbrojeń. Niemiecka Kriegsmarine, zgodnie z zapisami miała być „o kilka rozmiarów” mniejsza niż flota brytyjska. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Jednak podjęcie rokowań z III Rzeszą w sprawie statusu ich marynarki wojennej znacznie zmieniło sytuację. Tajna i pokątna odbudowa floty przez zdemilitaryzowane Niemcy stała się od tej pory międzynarodowo usankcjonowana. Było to zaprzeczeniem traktatów pokojowych podpisywanych po I wojnie światowej. Niemcy znów przystępowały do rywalizacji na morzach i oceanach – na razie jeszcze tylko w wymiarze wyścigu zbrojeń. Znaczenie morskich szlaków handlowych dla Wielkiej Brytanii Brytyjczycy wyszli z I wojny światowej jako zwycięzcy, jednak ta wiktoria była okupiona wielkimi stratami. Oprócz tysięcy poległych żołnierzy, znacząco ucierpiała państwowa gospodarka i przede wszystkim status imperium brytyjskiego na świecie. Anglia dalej wierzyła w swoją największą siłę, czyli w marynarkę. Ale już w latach 30. XX wieku nie była to wiara w pełni uzasadniona. Szybki rozwój floty japońskiej zagroził Brytyjczykom na Pacyfiku. Wyjście ze zbrojeniowej izolacji po I wojnie światowej przez Niemcy naruszyło i tak zachwianą już po 1918 roku pozycję hegemona Anglii na Oceanie Atlantyckim. Oceaniczne szlaki handlowe między Ameryką Północną a Wyspami Brytyjskimi stanowiły dla Wielkiej Brytanii podporę funkcjonowania jako światowego imperium. Do prowadzenia takiej żeglugi konieczne było posiadanie potężnej floty handlowej, a także olbrzymich rozmiarów marynarki wojennej, zdolnej do ochrony statków transportowych. Morskie szlaki pozwalały Anglii na zaspokajanie większości swojego zapotrzebowania na ropę naftową, bawełnę, kauczuk, a nawet żywność. W czasie II wojny światowej szlaki te stały się dla Brytyjczyków tak zwaną linią życia. Jaka była brytyjska marynarka wojenna w czasie II wojny światowej? Royal Navy stawiała nacisk na posiadanie dużej floty okrętów nawodnych. Jeszcze przed wojną Brytyjczycy starali się zredukować rolę okrętów podwodnych do minimum. Londyn był pomny doświadczeń I wojny światowej, gdy właśnie ten rodzaj okrętów szczególnie dał się we znaki podczas pierwszego oceanicznego z Niemcami. Wielka Brytania starała się ograniczyć użycie okrętów podwodnych przez swoich przeciwników na gruncie traktatowym. Starała się w dwudziestoleciu międzywojennym o wprowadzenie zakazu prowadzenia tak zwanej nieograniczonej wojny podwodnej. Niehumanitarna taktyka walki okrętów podwodnych obejmowała terrorystyczne ataki nie tylko flotę towarową i handlową, ale także na okręty pasażerskie. Takie działania miały na celu przerwanie brytyjsko-amerykańskich szlaków handlowych już w I wojnie światowej. Jak się okazało, w II wojnie światowej Niemcy zastosowali tę taktykę raz jeszcze. Oprócz tego brytyjska Royal Navy liczyła na skuteczność radarów, w dalszym ciągu stawiając na wielkie zgrupowania okrętów eskortujących wielkie transportowce i nie inwestując znacząco w rozwój floty okrętów podwodnych. Potencjalny wróg miał być w teorii niszczony podczas klasycznych, walnych nawodnych bitew morskich na wzór bitwy jutlandzkiej z I wojny światowej. Przygotowania Niemiec do wojny na morzach i oceanach z Anglią Niemcy zdawali sobie sprawę jednak ze swoich ograniczeń natury ilościowej i jakościowej. Mniejsza niemiecka Kriesmarine nie posiadała tak wielu ciężkich okrętów jak Royal Navy. Oprócz tego na przyspieszoną rozbudowę floty do optymalnych rozmiarów brakowało już czasu, nawet pomimo tego, że Hitler początkowo zakładał morskie starcie z Anglikami dopiero na 1943 rok. Najskuteczniejszy kamuflaż w historii. Tak artyści wykiwali Hitlera Podczas II wojny światowej Brytyjczycy stworzyli specjalny oddział, który „wyczarowywał” fałszywe armie, porty, lotniska i obiekty wojskowe. Był to najskuteczniejszy kamuflaż w historii ... Rozwiązaniem było mocniejsze postawienie na tańsze i szybsze w budowie okręty podwodne, czyli U-Booty. Chociaż jednostki te w większości nie należały do najnowocześniejszych (były to modyfikowane projekty jeszcze z okresu I wojny światowej), to do ich zalet należało działanie z zaskoczenia i możliwość szybkiego i stosunkowo taniego zwiększenia ich produkcji. U-Booty nękające Brytyjczyków w czasie bitwy o Atlantyk w praktyce były okrętami nawodnymi. Pełne lub częściowe zanurzenie załogi tych jednostek wykonywały głównie w celu ataku lub obrony własnej. Bitwa o Atlantyk II wojna światowa rozpoczęła się na kontynencie europejskim od kampanii wrześniowej. Sojusznicy Polski – Francja i Wielka Brytania – wstrzymały się od bezpośredniej pomocy swojemu wschodniemu aliantowi znad Wisły. W ten sposób spełniło się to, czego oczekiwali Niemcy. Niemcom zasadniczo udało się przeprowadzić izolowaną wojnę z II Rzeczpospolitą, w pewnej mierze także na morzu. I to pomimo wypowiedzenia wojny 3 września 1939 roku przez zachodnich aliantów. Dopiero 16 września po raz pierwszy niemieckie U-Booty zaatakowały konwój ze statkami transportowymi aliantów płynący po Oceanie Atlantyckim. Nie doszło wówczas od razu jednak do totalnego starcia morskiego między III Rzeszą a Wielką Brytanią. Bardzo obawiali się tego naziści, starając się jak najszybciej poradzić sobie na lądzie z Polską. Nieograniczona wojna podwodna Na morzach i oceanach niemiecka marynarka wojenna z wolna przechodziła z „cywilizowanej” i ograniczanej konwencjami walki do nieograniczonej wojny podwodnej. Czyli wojny totalnej na morzu, której tak bardzo obawiali się Brytyjczycy. Nasilenie i zaostrzenie morskiej rywalizacji nastąpiło dopiero w kolejnych latach wojny. Czyli po skutecznym ataku III Rzeszy na Francję i wyeliminowaniu jej dużej floty z walk i po dalszych najazdach hitlerowców na państwa skandynawskie, a potem na Związek Radziecki. Wraz z upływem czasu Niemcy coraz częściej atakowali jednostki handlowe i pasażerskie. Początkowo używali w tym celu dużych jednostek nawodnych i niewielkich krążowników korsarskich. Taktyka prowadzenia walki stawała się coraz bardziej bezwzględna, a naziści zmienili praktyczne podejście do walki na morzu. Zaprzestano przyjmowanie na własne pokłady rozbitków z wrogich jednostek. Dowódca Kriegsmarine Karl Dönitz swoim rozkazie nakazywał swoim marynarzom „twardość” i dążenie do osiągnięcia sukcesu za wszelką cenę. U-Booty i „wilcze stada”, czyli jak walczono na morzach i oceanach Niemcy wielkiej brytyjskiej armadzie przeciwstawili się sposobem. Była nim taktyka prowadzenia walk morskich nazwana atakami wilczych stad. Kluczowe dla powodzenia misji niemieckich okrętów podwodnych było rozpoznanie prowadzone przez lotnictwo. Po wskazaniu celu grupa uderzeniowa U-Bootów zbliżała się do konwoju lub danego okrętu. Dzięki wykorzystaniu przewagi w prędkości, niemieckie „wilcze stado” obserwowało za dnia swojego przeciwnika z bliskiej odległości. Potem atakowało go nocą za pomocą torped, wykorzystując słabość eskorty alianckich konwojów. Z biegiem wojennych miesięcy i lat, niemiecki przemysł wojenny coraz trudniej wytrzymywał rywalizację z brytyjskim i amerykańskim. Ataki wilczych stad, nowoczesne torpedy i systemy naprowadzania na niewiele się zdały wobec wytężonych alianckich wysiłków na rzecz ochrony swoich konwojów. Niemieckie okręty podwodne na początku skutecznie polowały na wrogie jednostki. W końcu same stały się zwierzyną łowną. Alan Turing – samotny geniusz. Kim był twórca pierwszego komputera i ojciec chrzestny sztucznej inteligencji? Był przekonany, że odpowiednio skomplikowana maszyna obliczeniowa może w pewnej chwili zacząć imitować ludzki sposób myślenia. Jego własne maszyny pomogły rozszyfrować kod Enigmy i dać ... Wielka Brytania i USA z biegiem czasu były w stanie ograniczyć niszczycielską działalność U-Bootów dzięki wprowadzeniu wielu nowinek technologicznych. Należało do nich złamanie szyfru Enigmy, opracowanie stacji radiolokacyjnych, stosowanie nowoczesnych radarów czy nowych bomb głębinowych. Olbrzymie znaczenie miało także osiągnięcie przewagi w zakresie lotnictwa. Udział Polaków w bitwie o Atlantyk W bitwie o Atlantyk aktywny udział wzięły polskie jednostki i polscy marynarze. Stało się tak zgodnie z sojuszniczymi ustaleniami z Brytyjczykami sprzed września 1939 roku. Wobec zagrożenia atakiem Niemców większość sił polskiej marynarki skierowała się do brytyjskich portów, wypływając przez Cieśniny Duńskie z Morza Bałtyckiego. Tak zaczął się szlak bojowy w bitwie o Atlantyk choćby słynnego niszczyciela ORP „Burza”. Rezultat bitwy o Atlantyk Po długich walki z Niemcami i ich sojusznikami z Włoch, szala zwycięstwa w końcu przechyliła się na szalę aliantów. Ostatecznie doszło do pełnego zdominowania Kriegsmarine i jej definitywnego zniszczenia. Niemcy zadali jednak sprzymierzonym potężne straty, niszcząc konwoje zaopatrzeniowe przez cały okres trwania bitwy o Atlantyk. Brytyjczycy i ich sojusznicy stracili ponad 4 tys. statków i okrętów. Państwa Osi utraciły ponad 2 razy mniej jednostek (ok. 1,8 tys.). Jednak jednak odbyło się to wielkim kosztem. Służba zwłaszcza na okrętach podwodnych Kriegsmarine była niezwykle ryzykowna. Straty samej niemieckiej floty podwodnej wyniosły 30 tys. marynarzy. Epilogiem bitwy o Atlantyk, czyli najdłuższej kampanii II wojny światowej, w której tak mocno Brytyjczykom i Amerykanom dały się we znaki okręty podwodne, była operacja Deadlight. W jej wyniku, już po wojnie, na przełomie 1945 i 1946 roku zatopiono zdecydowaną większość ocalałych niemieckich U-Bootów, które wpadły w ręce aliantów.
Niesamowity wyczyn. Naukowcy odkryli, że motyle potrafią przelecieć 4200 km i pokonać Atlantyk
Rusałka osetnik, motyl występujący również w Polsce, potrafi pokonać ocean. Wielostopniowe badania wykazały, że owady te migrują z Afryki nie tylko na północ, ale również na zachód. I przy korzystnych wiatrach docierają do Gujany Francuskiej.
W tym artykule: Motyle znalezione na plaży Motyle przelatują nad oceanem Nie tylko sprzyjające wiatry Motyle migrują i są w tym równie dobre, jak ptaki. Do motyli pokonujących gigantyczne odległości należy rusałka osetnik (Vanessa cardui). W Polsce pojawia się w czerwcu, mając za sobą podróż aż z basenu Morza Śródziemnego. Niektóre rusałki nie poprzestają na tym i lecą jeszcze dalej na północ. Zdarza im się docierać do koła podbiegunowego. Owady te żyją bardzo krótko. Dorosłe osobniki – między dwa a cztery tygodnie. Są w stanie pokonać drogę z Afryki do Arktyki, ponieważ podróż jest kilkupokoleniowa. Wczesną wiosną zaczyna się w Afryce, po czym kolejne generacje posuwają się coraz dalej na północ. Naukowcy policzyli, że potrzeba ich sześć, by motyle pokonały liczącą 14 tys. km drogę z tropików za koło podbiegunowe i z powrotem. Przy takich talentach podróżniczych nie dziwi, że rusałka osetnik to jeden z najbardziej rozpowszechnionych motyli na świecie. Występuje na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą i Ameryką Południową. A przynajmniej tak sądzono do tej pory. Wszystko zmieniło się w październiku 2013 r, kiedy Gerard Talavera, naukowiec z Institut Botànic de Barcelona, zauważył rusałki na plaży w Gujanie Francuskiej. Motyle znalezione na plaży Niezwykłego odkrycia Talavera dokonał o szóstej rano. Zaobserwował dziesięć motyli, które odpoczywały na plaży. Ich skrzydełka były w kiepskim stanie, a uszkodzenia wskazywały, że owady mają za sobą długi lot. Talaverze udało się złapać trzy żywe osobniki. Skąd się tam wzięły? Pytanie dało początek międzynarodowemu śledztwu, prowadzonemu przez badaczy z kilku różnych uniwersytetów. Postawili oni hipotezę, że „osobniki znalezione na wybrzeżu Gujany Francuskiej powinny wywodzić się z populacji zamieszkujących Amerykę Północną, Europę albo Afrykę” – jak można przeczytać w pracy opublikowanej właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Artykuł stanowi zwieńczenie dziesięciu lat badań nad migracjami rusałek. I przynosi rozwiązanie zagadki. Motyle przelatują nad oceanem To rozwiązanie okazało się niezwykłe. Nie potwierdziła się najbardziej prawdopodobna teoria zakładająca, że motyle pochodzą z Ameryki Północnej. Seria analiz wykazała, że przyleciały z Zachodniej Afryki. To zaś oznacza, że pokonały 4200 km dzielące wybrzeża afrykańskie od Ameryki Południowej! Oczywiście bez przystanków. Pierwszą rzeczą, jaką sprawdzono, były charakterystyki wiatrów wiejących w październiku 2013 r. Okazało się, że w tamtym miesiącu wiatry były wyjątkowo sprzyjające. Mogły pozwolić motylom przelecieć nad oceanem. Naukowcy oszacowali, że trwało to między 5 a 8 dni. Policzyli też, że motyle miały dość energii na taki lot, jednak pod warunkiem, że ograniczały lot aktywny. Bez szybowania pokonałyby zaledwie 780 km. Łącząc lot aktywny z szybowaniem były w stanie pokonać całą trasę. Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” Motyla rodzina właśnie się powiększyła. Naukowcy dodali do niej zupełnie nowy rodzaj. Został nazwany Saurona – od władcy Mordoru z powieści J.R.R. Tolkiena. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-nowy-rodzaj-motyli-zostal-nazwany-po-najmroczniejszej-postaci-z-wladcy-pierscieni-fot-https-doi-org-10-1111-syen-12590-cc-by-4-0-c3b4c13.jpg" width="938" height="670" alt="Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” (Fot. https://doi.org/10.1111/syen.12590, CC BY 4.0)" title="Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” (Fot. https://doi.org/10.1111/syen.12590, CC BY 4.0)" /> Nie tylko sprzyjające wiatry Inne dowody? Badania genetyczne złapanych rusałek wykazały, że owady były bliżej spokrewnione z populacjami afrykańskimi i europejskimi niż z północnoamerykańskimi. Analiza DNA pyłków roślin przeniesionych na motylich skrzydłach dowiodła z kolei, że motyle musiały posilać się na dwóch roślinach rosnących tylko w Afryce tropikalnej. Ponadto badacze przeprowadzili analizę izotopową. Izotopy strontu i wodoru pochodzące z motylich skrzydeł wskazały regiony, z których mogły wywodzić się pierwotne populacje. Okazało się, że poprzednie generacje „transatlantyckich” rusałek mogą pochodzić z zachodniej Europy: Francji, Irlandii, Wielkiej Brytanii albo Portugalii. Jeśli tak, ich migracja byłaby jeszcze dłuższa. Wnioski z badań? – Postrzegamy motyle jako symbol kruchości i piękna. Jednak nauka pokazuje nam, że owady te potrafią dokonywać niesamowitych wyczynów. Jest jeszcze wiele do odkrycia na temat ich możliwości – podsumowuje Roger Vila, jeden ze współautorów badań. Źródło: Phys.org, Nature Communications. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Raz na 2,4 mln lat Mars „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca. To wpływa na naszą planetę w zaskakujący sposób
Naukowcy znaleźli dowody na cykliczny grawitacyjny wpływ Marsa na Ziemię. Raz na niecałe dwa i pół miliona lat Czerwona Planeta „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca. W rezultacie nasz klimat się ociepla.
W tym artykule: Jak planety wpływają na siebie nawzajem Jak Mars „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca Ocieplenie klimatu a prądy morskie Marsa i Ziemię łączy bardzo powolny kosmiczny taniec. Oddziaływanie grawitacyjne Marsa zmienia orbitę Ziemi w cykliczny sposób. Ma to wpływ na nasz glob i to taki, którego ślady pozostają w osadach geologicznych. Badając osady z morskiego dna geolodzy z University of Sydney zauważyli, że ruch wody w pobliżu dna morza regularnie słabnie i przybiera na sile. Dzieje się to w bardzo dużej skali czasowej. Naukowcy powiązali te zmiany z przyciąganiem grawitacyjnym między Marsem a Ziemią. Okazało się, że raz na 2,4 mln lat na Ziemi klimat się ociepla, a „winny” temu jest właśnie Mars. Zaskakujące powiązanie zostało opisane w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Jak planety wpływają na siebie nawzajem W uproszczeniu Układ Słoneczny składa się z ośmiu planet krążących wokół znajdującej się w centrum gwiazdy. Jej masa jest wielokrotnie większa od masy globów i to ona stanowi główne źródło grawitacji w całym systemie. Główne, ale niejedyne. Planety, choć znacznie mniej masywne od Słońca, również oddziałują na siebie grawitacyjnie. Oddziaływanie to ma wpływ m.in. na jeden z parametrów ziemskiej orbity – jej ekscentryczność. Określa ona, jak bardzo kształt orbity odbiega od idealnego koła. Pod wpływem przyciągania grawitacyjnego innych planet orbita Ziemi może bardziej lub mniej przypominać elipsę. Dzieje się to w regularnych odstępach czasu. Przekłada się to na tzw. cykl Milankovicia. Pod wpływem Jowisza i Saturna ekscentryczność ziemskiej orbity – i inne jej cechy – zmieniają się. W rezultacie raz na kilkadziesiąt tysięcy lat nasłonecznienie powierzchni się zmniejsza. Klimat Ziemi się ochładza i pojawiają się zlodowacenia. Jak Mars „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca Mars ma znacznie mniejszą masę niż Jowisz i Saturn. Jednak on również potrafi wprawić Ziemię w „drżenie”. A także wpłynąć na jej klimat. Odkrył to zespół geolożki Adriany Dutkiewicz z University of Sydney. Naukowcy przyjrzeli się danym zebranym podczas odwiertów naukowych prowadzonych na dnie morza na całym świecie. Interesowało ich, co się dzieje z prądami w pobliżu morskiego dna w okresach ocieplenia klimatu. Gdy na dnie morza jest spokojnie, osady się gromadzą. Gdy zaś pojawiają się specyficzne wiry nazywane „eddy”, w osadach pojawiają się luki. Dane zebrane z prawie 300 różnych miejsc wykazały, że w ciągu ostatnich 70 mln lat takie luki w osadach występowały aż kilkaset razy. Niespodziewanie udało się je powiązać z cyklem grawitacyjnym Marsa i Ziemi. Orbity planet w Układzie Słonecznym zmieniła przelatująca obok gwiazda. To wpłynęło na klimat Ziemi Orbita, po której Ziemia okrąża Słońce, ulega nieustannym, drobnym zmianom. Wpływa na to przyciąganie grawitacyjne pozostałych planet słonecznych, jak i naszego Księżyca. Ale nie tylko t... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/orbity-planet-w-ukladzie-slonecznym-zmienila-przelatujaca-obok-gwiazda-to-wplynelo-na-klimat-ziemi-fot-shutterstock-2f75950.jpg" width="938" height="626" alt="Orbity planet w Układzie Słonecznym zmieniła przelatująca obok gwiazda. To wpłynęło na klimat Ziemi (fot. Shutterstock)" title="Orbity planet w Układzie Słonecznym zmieniła przelatująca obok gwiazda. To wpłynęło na klimat Ziemi (fot. Shutterstock)" /> – Byliśmy zaskoczeni, gdy w naszych danych dotyczących osadów głębinowych odkryliśmy cykle trwające 2,4 miliona lat – powiedziała dr Dutkiewicz. – Istnieje tylko jeden sposób, aby je wyjaśnić: są one powiązane z cyklami interakcji Marsa i Ziemi krążących wokół Słońca. Ocieplenie klimatu a prądy morskie Jak więc Mars wpływa na Ziemię? Raz na 2,4 mln lat „pcha” ją bliżej Słońca. Do powierzchni globu zaczyna docierać więcej promieniowania. Średnia temperatura rośnie, a klimat się ociepla. Oceany „ożywają” – pojawiają się w nich małe, ale silne i nieraz głębokie wiry typu „eddy”, które zapobiegają tworzeniu się osadów. Odkrycie jest zaskakujące. Dotychczas ocieplenie klimatu wiązano ze słabnięciem prądów morskich. Nie dalej jak miesiąc temu naukowcy przestrzegali, że coraz bardziej słabnie Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) – system prądów oceanicznych na Atlantyku. W lutym w „Science Advances” ukazała się praca wskazująca, że AMOC jest coraz bliżej punktu krytycznego. Czyli że może całkowicie zaniknąć, co przewróciłoby do góry nogami klimat m.in. Europy. Jednak badania Dutkiewicz pokazują, że oceany mogą być w pewien sposób uodpornione na ocieplenie klimatu. Niszczące osady wiry, będące efektem np. potężnych huraganów i docierające do największych głębin, sprawiają, że, wbrew obawom, obieg wody w oceanach nie ustaje. Nie powinno nas to jednak zwieść. Mars nie zapobiegnie skutkom trwającego obecnie ocieplenia klimatu wywołanego działalnością człowieka. – Nasze dane obejmujące okres 65 milionów lat sugerują, że cieplejsze oceany charakteryzują się bardziej energiczną głęboką cyrkulacją. To potencjalnie zapobiegnie stagnacji oceanu, nawet jeśli AMOC zwolni lub całkowicie się zatrzyma – mówi dr Dutkiewicz. Źródła: Nature Communications, Phys.org, Live Science, Space.com, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zaginiona kolekcja kapitana Jamesa Cooka odnaleziona. To ponad 200 niezwykłych okazów
Sądzono, że wspaniała kolekcja unikatowych okazów muszli pozyskana przez kapitana Jamesa Cooka przepadła na zawsze. Po czterech dekadach udało się ją znaleźć. Właśnie trafiła na ekspozycję.
W tym artykule: Skarby z trzeciej wyprawy Jamesa Cooka Losy zaginionej kolekcji muszli Niezwykła Bridget Atkinson Znaczenie kolekcji Cooka Angielski kapitan James Cook (1728–1779) uznawany jest za jednego z najwybitniejszych podróżników i odkrywców nowożytności. Jego zainteresowania były bardzo szerokie. Zajmował się nie tylko odkrywaniem nowych tras morskich, ale też astronomią i przyrodą. W czasie trzeciej wyprawy dookoła świata zginął z rąk Hawajczyków. Skarby z trzeciej wyprawy Jamesa Cooka To właśnie z trzeciej, tragicznej wyprawy Cooka pochodzi zbiór bezcennych muszli, który odnaleziono po 40 latach. Ekspedycja trwała kilka lat od 1776 roku. Na jej trasie kapitan zabierał na pokład swojego statku interesujące go muszle. Głównym celem tej eskapady było jednak odnalezienie przejścia morskiego z Oceanu Spokojnego na Ocean Atlantycki. O odkryciu kolekcji poinformowała organizacja rządowa English Heritage. Od połowy marca 2024 r. muszle można obejrzeć w Chesters Roman Fort and Museum w Northumberland w północnej Anglii. Losy zaginionej kolekcji muszli Kolekcja pozyskana przez Jamesa Cooka była życiową pasją Bridget Atkinson (1732–1814). Atkinson przekazała ją swojemu wnukowi, Johnowi Claytonowi (1792–1890). Większość muszli została sprzedana wraz z posiadłością Claytonów w 1930 roku. Uchowało się 200 eksponatów, które wypożyczono Wydziałowi Zoologii Armstrong College – to obecnie Newcastle University. W latach 80. XX wieku stała się rzecz niewyobrażalna. Pozostałości kolekcji usunięto z uniwersytetu w czasie akcji sprzątania. Uważano, że zostały bezpowrotnie utracone. Po latach okazało się, że jeden z wykładowców, dr John Buchanan, uratował muszle ze śmietnika. Niedawno trafiły do English Heritage za pośrednictwem rodziny Buchananów. Teraz trafiły do Chesters Roman Fort and Museum, gdzie dołączyły do innego eksponatu z wyprawy Cooka – olbrzymiego małża. Niezwykła Bridget Atkinson – Zawsze wiedzieliśmy o kolekcji Bridget Atkinson, ale uważaliśmy, że całkowicie zaginęła. Odkrycie, że muszle nie tylko przetrwały, ale przez cały ten czas były zaopiekowane, jest niczym innym jak cudem – komentuje dr Frances McIntosh z English Heritage. Dr McIntosh zauważa, że Bridget Atkinson była niezwykłą kobietą, której pasją była przyroda. – W czasach, gdy kobiety zazwyczaj zbierały muszle, aby udekorować nimi swoje meble i ogrodowe groty, Bridget zbierała je ze względu na zainteresowania naukowe, a nie estetykę – podkreśla. W jego ocenie kolekcja ta jest nie tylko świadectwem charakteru i kontaktów Atkinson, ale także zapisem roli Wielkiej Brytanii w globalnym handlu pod koniec XVIII wieku. Zdaniem badaczy Bridget Atkinson była jedną z pierwszych znanych kobiet, które zgromadziły naukowo znaczącą kolekcję muszli z całego świata Znaczenie kolekcji Cooka Co znalazło się w odkrytej na nowo kolekcji Jamesa Cooka? Obejmuje ona wiele rzadkich gatunków, w tym gatunki endemiczne z Nowej Zelandii, czyli takie, które występują tylko na tej wyspie. Tego typu muszle cieszyły się wielką popularnością wśród XVIII-wiecznych kolekcjonerów. – Pojedyncze okazy można było sprzedać za tysiące funtów – zauważa dr Tom White z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, który pomagał w identyfikacji gatunków. Wśród muszli znajduje się ostryga kolczasta (Spondylus americanus). Występuje wzdłuż wybrzeża Atlantyku, od Karoliny Północnej po Karaiby i aż do Brazylii. Pokrywają ją kolczaste wypukłości o długości około pięciu centymetrów. W kolekcji znajduje się również „muszla słoneczna” (Astraea heliotropum), endemiczna dla Nowej Zelandii. Wiemy, że trafiła do zbiorów Atkinson dzięki zbrojmistrzowi z wyprawy Cooka, Georgowi Dixonowi. Jest też gigantyczny małż, przydacznia olbrzymia (Tridacna gigas). To przedstawiciel największych małżów świata. Źródło: English Heritage. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryli w głębinach około 300 nieznanych gatunków. Sukces naukowców z Polski i Norwegii
Około 300 nieznanych nauce morskich gatunków odkryli w głębinach morskich u wybrzeżu Ghany naukowcy z Polski i Norwegii. Zobacz niesamowity film z tych podwodnych badań.
W tym artykule: Współpraca międzynarodowa i wielki sukces Film z niesamowitych badań Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Wybrzeże Zachodniej Afryki jest jednym z najsłabiej poznanych obszarów na Ziemi. Tą białą plamą na mapie badań morskich są zwłaszcza głębiny oceaniczne tego regionu, o których do niedawna nie wiedzieliśmy dosłownie nic. Współpraca międzynarodowa i wielki sukces To właśnie ten rejon stał się celem wspólnych badań naukowców z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Współpracowali z nimi eksperci z norweskiego Instytutu Morskiego w Bergen. Pozwoliły one nie tylko na odkrycie ogromnej różnorodności organizmów morskich. Odnaleziono wiele gatunków wcześniej nieznanych nauce i udało się zbadać morskie dno do głębokości 1000 m. – Badania dna oceanów wciąż bywają porównywane do badania powierzchni Księżyca. Tak naprawdę przez ostatnie kilkadziesiąt lat naukowcom udało się ledwie podrapać morskie dno łyżeczką do herbaty, zwłaszcza gdy porównamy ten wynik do wiedzy o ekosystemach lądowych – opowiada obrazowo prof. Krzysztof Pabis z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska, który był koordynatorem projektu. Jak dodał, w ramach badań udało się pobrać u wybrzeża Ghany 270 próbek wzdłuż 500 km wybrzeża tego kraju na głębokościach sięgających tysiąca metrów. Czyni to ten projekt jednym z większym na obszarze Oceanu Atlantyckiego. – Umożliwiło to jednak poznanie obszaru zaledwie 12 m kw. dna. Na tej powierzchni odpowiadającej wielkości niewielkiego pokoju w bloku znaleźliśmy jednak około 800 gatunków, w tym około 300 nowych dla nauki – dodał prof. Pabis. Dzięki projektowi udało się także wytypować najbardziej narażone obszary dna oraz miejsca wymagające pilnej ochrony. Wskazano gatunki będące potencjalnymi wskaźnikami zmian środowiska naturalnego i przedstawiono wytyczne dla przyszłego monitoringu. Głównym sukcesem ekspedycji jest jednak lepsze zrozumienie złożonych zależności pomiędzy organizmami żywymi a rozmaitymi czynnikami fizycznymi i chemicznymi, w tym zwłaszcza substancjami toksycznymi dostającymi się do oceanu w wyniku działań człowieka. Ekspedycja odbyła się co prawda w 2012 roku, ale przy tego typu badaniach eksperci potrzebują dużo czasu na analizę pozyskanego materiału. Poszczególne wyniki były i nadal są stopniowe publikowane w zagranicznych periodykach naukowych. Film z niesamowitych badań Uniwersytet Łódzki opublikował właśnie niezwykły film dotyczący tego projektu biologów. Można w nim zobaczyć to, w jaki sposób wyglądały prace badawcze prowadzone z pomocą statku badawczego i zdalnego robota. Wypowiadają się w nim również członkowie ekspedycji w przestrzeni Orientarium ZOO w Łodzi. View oEmbed on the source website Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Badania wybrzeża Ghany umożliwiły nie tylko poznanie nowych gatunków, ale też na ocenę stanu środowiska morskiego, szczególnie narażonego na wpływ ludzkiej działalności, takiej jak wydobycie ropy i gazu oraz zmiany klimatyczne. Jak czytamy w komunikacie biura prasowego UŁ, praca zespołu biologów pod kierownictwem prof. Krzysztofa Pabisa, dostarczyła cennych informacji o złożonych zależnościach między organizmami a czynnikami środowiskowymi. Z badań opublikowano szereg publikacji naukowych w ważnych periodykach naukowych, m.in. „Oceanologia”, „Science of The Total Environment” czy „Ecological Indicators”. Kolejne są w przygotowaniu. Autorami, oprócz prof. Pabisa są inny członkowie tego programu badawczego z Uniwersytetu Łódzkiego: dr Robert Sobczyk, dr Anna Stępień, dr Piotr Jóźwiak oraz Krzysztof Podwysocki. – Opublikowane opracowania na wiele lat staną się punktem odniesienia dla badań zoogeograficznych, ekologicznych oraz ocen różnorodności biologicznej. Już teraz wskazały one na konieczność zmiany dotychczasowych przekonań na temat granic regionów Atlantyku – przekonują łódzcy badacze. Źródło: Uniwersytet Łódzki Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Atlantyda to mityczna kraina, ale jej losy mogły bazować na prawdziwej katastrofie. Gdzie do niej doszło?
Historia Atlantydy, opisana przez starożytnych filozofów, od wieków budzi zainteresowanie. Chociaż szukano jej na dalekich morzach i oceanach, to do dziś stanowi zagadkę. A co o Atlantydzie mówił Platon? W rzeczywistości Atlantyda mogła się znajdować w samej starożytnej Grecji.
W tym artykule: Które miejsca widziano jako Atlantydę? Zaginione miasto Helike Czy Helike było Atlantydą? Podobieństwa katastrof Helike i Atlantydy Podobieństwa między Atenami i Atlantydą Co Platon pisał o Atlandtydzie? Na pięć dni przed zniknięciem Helike wszystkie myszy, kuny i węże, stonogi, żuki i inne tego rodzaju stworzenia żyjące w mieście opuściły je co do jednego drogą wiodącą do Cyreny. A lud Helike, widząc to, co się działo, wielce się zdumiał, lecz nie mógł odgadnąć jego przyczyny. Jednakże po odejściu wyżej wymienionych stworzeń w nocy nastąpiło trzęsienie ziemi; miasto się zawaliło; zalała je olbrzymia fala i Helike zniknęło, a dziesięć lacedemońskich statków, które stały w pobliżu na kotwicy, zostało zniszczonych wraz z miastem, o którym mówię”. Opis ten zamieścił w dziele „O naturze zwierząt” Klaudiusz Elian, rzymski pisarz żyjący na przełomie II i III w. n.e. Jego słowa są zastanawiająco podobne do przekazu Platona z IV w. p.n.e. Relacjonował on w dialogach „Timajos” i „Kritia” rzekomą zagładę Atlantydy 9 tysięcy lat wcześniej. „Pojawiły się trzęsienia ziemi oraz powodzie; w ciągu jednego dnia i jednej strasznej nocy cała wasza armia w jednym momencie zapadła się naraz pod ziemię. Podobnie znikła także wyspa Atlantyda, pochłonięta przez morze” – pisał Platon, powołując się na informacje od egipskich kapłanów z Sais. Filozof miał 54 lata, gdy Helike zniknęło z powierzchni ziemi. Dialogi, w których opisał Atlantydę, powstały kilkanaście lat później. Wystarczająco dużo, aby przemyśleć tragedię i przebrać prawdziwą historię w nowe szaty. Czyżby więc Atlantyda była literackim, fikcyjnym odpowiednikiem Helike? A może ktoś tu zmyśla? Które miejsca widziano jako Atlantydę? Zaginiona cywilizacja, którą opisał Platon, zafascynowała naukowców, pseudonaukowców i pasjonatów. Doszukiwano się jej w dziesiątkach miejsc – mitycznych i tych do dziś istniejących, lecz znajdujących się w ruinie: Archeolodzy odkryli „zaginiony” kościół. Znajdował się w osadzie nazywanej „Atlantydą Morza Północnego” Rungholt to średniowieczna osada, która została zalana w 1362 roku. Od tej pory znajduje się pod wodą. W trakcie najnowszych badań archeolodzy odnaleźli ruiny dawnego kościoła. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/archeolodzy-odkryli-zaginiony-kosciol-znajdowal-sie-w-osadzie-nazywanej-atlantyda-morza-polnocnego-d11c391.jpg" width="938" height="528" alt="Archeolodzy odkryli „zaginiony” kościół. Znajdował się w osadzie nazywanej „Atlantydą Morza Północnego”" title="Archeolodzy odkryli „zaginiony” kościół. Znajdował się w osadzie nazywanej „Atlantydą Morza Północnego”" /> Helike: zatopione przez kataklizm greckie miasto, które znał Platon, Malta: ma liczne megalityczne świątynie sprzed kilku tysięcy lat, Tartessos: zaginione miasto, które powstało w miejscu jeszcze starszego; dziś okolice Parku Narodowego Donana, Ławica Ampera koło Madery, gdzie na płyciźnie wypatrzono ruiny, Bimini niedaleko Trójkąta Bermudzkiego z tajemniczą podwodną „drogą”, Guanahacabibes: kubański półwysep z zatopionym miastem , Tiwanaku: prekolumbijskie ruiny nad jeziorem Titicaca, Thira (Santorini): wyspa w pobliżu Krety zniszczona w wyniku katastrofalnej erupcji wulkanu około 1600 r. p.n.e., po czym została kaldera średnicy 10 km, Kreta, na której doszło do zagłady kultury minojskiej, zapewne wskutek wybuchu wulkanu na pobliskiej Thirze, Mohendżo Daro lub inne miasto (np. Harappa) z tzw. Cywilizacji doliny Indusu; rozwijało się od 3300 do 1300 r. p.n.e. i nagle zostało zniszczone, Yonaguni: zatopione formacje sprzed tysięcy lat między Okinawą a Tajwanem, przypominające budowle; trwają spory, czy są dziełem człowieka, czy natury , Antarktyda: powstała fantastyczna teoria, że to tam kwitła starożytna cywilizacja, nim kontynent skuł lód (np. wskutek nagłego „przebiegunowania” Ziemi). Zaginione miasto Helike Helike leżało na południowo-zachodnim brzegu Zatoki Korynckiej, zaledwie 150 km na zachód od Aten, skąd pochodził Platon. Było stolicą pierwszego Związku Achajskiego, pozostającego pod silnymi wpływami Sparty. Obejmował on miasta w centrum i na północy Półwyspu Peloponeskiego. Miasto zamieszkiwało 5 tys. osób, a jeszcze więcej tam pielgrzymowało – do ważnej świątyni Posejdona. Niestety, był to także jeden z najaktywniejszych sejsmicznie regionów na świecie. Pewnej zimowej nocy 373 r. p.n.e. Helike zostało zniszczone i zniknęło z powierzchni ziemi. Fakt ten utrwalili starożytni historycy, powołując się m.in. na doniesienia filozofa Heraklidesa z Pontu, żyjącego w IV w. p.n.e. Dlaczego doszło do katastrofy? Odpowiada za to pechowe położenie miasta. Helike stało na równinie aluwialnej (zbudowanej z osadów rzecznych). Na skutek wstrząsów sejsmicznych została ona odłączona od skalistego wybrzeża i zsunęła się do morza. Badanie geofizyczne i geotechniczne, które przeprowadzono między rzekami Selinountas i Kerynitis – gdzie kiedyś wznosiło się Helike – wykazały, że miasto uległo zniszczeniu w wyniku trzęsienia ziemi o magnitudzie 6–6,7. Następnie zatonęło w rezultacie osunięcia się ziemi spowodowanego wypłukaniem podłoża (podobne zjawisko zaobserwowano w roku 1995). Polak, który wyprzedził Marco Polo. Wiedział o mrocznej tajemnicy Marco Polo jeszcze się nie urodził, gdy na dwór wielkiego chana dotarł Polak. Jednak to Wenecjanina znają wszyscy. Nie tylko dlatego, że Polakowi zabrakło PR-u. Zdobył zbyt cenne informacje... Starożytni autorzy, choć nie dysponowali współczesnymi urządzeniami pomiarowymi, również zwrócili uwagę, że katastrofa miała dwie fazy. Diodor Sycylijski twierdził, że „na początku było pierwsze trzęsienie ziemi, które zniszczyło Helike, a o świcie morze podniosło się do bardzo wysokiego poziomu, a fala (...) przykryła wszystko, po czym mieszkańcy zniknęli razem z ziemią (...)”. Strabon dodawał, że „morze podniosło się na skutek trzęsienia ziemi i wtargnęło w głąb lądu i chociaż Helike było położone 2 kilometry od morza, to i tak znalazło się pod wodą”. Obydwaj sugerowali więc, że katastrofę dopełniło tsunami. Co ciekawe, prace archeologiczne wskazały ślady po zatopionym Helike w odległości około 1–1,5 km od obecnej linii brzegowej, w miejscu, w którym spodziewali się je znaleźć starożytni historycy i geografowie. Ruiny są pokryte warstwą mułu z zatoki. Zastanawiające, że dla starożytnych tragedia Helike nie miała charakteru katastrofy naturalnej, lecz była karą. Czy Helike było Atlantydą? Heraklides przypisywał tragiczny koniec peloponeskiego miasta gniewowi Posejdona. Wywołał go jakiś bezbożny czyn, jakiego dopuścili się obywatele Helike kilka miesięcy wcześniej wobec wysłanników jońskich, którzy przybyli do miasta, by złożyć ofiarę bogu mórz. Pauzaniasz – geograf z II w. n.e. – konkretyzował, że Achajowie „wypędzili błagalników z przybytku i zabili”. Diodor Sycylijski dodał, że Posejdona mógł szczególnie zirytować ten incydent, bo dawniej Peloponez stanowił jego siedzibę i w pewien sposób był mu poświęcony. I tu dochodzimy do Atlantydy, ponieważ w podobnym tonie pisał o jej losie Platon. Kiedy bogowie podzielili między siebie świat, Posejdon otrzymał wyspę jako lenno. Przybył tam, by spłodzić Atlantydów, od których spodziewał się należnej czci. I także mieszkańcy Atlantydy dopuścili się świętokradztwa, za co bóg postanowił ich ukarać. Według Platona „zaczęli zachowywać się haniebnie”. Dlatego „Zeus, który rządzi według praw, posiada władzę postrzegania tego rodzaju rzeczy, poznał, iż dzielne ongiś pokolenie jest [dziś] w pożałowania godnym stanie, zdecydował nałożyć im karę”. W jednym i drugim przypadku nikt nie mógł pomóc skazanym na zagładę. Oba miasta zostały zalane. I w obu pozostały zatopione posągi Posejdona. Takich zbieżności między autentycznymi wydarzeniami a relacją Platona jest więcej. Czy to przypadek? Podobieństwa katastrof Helike i Atlantydy HELIKE Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie Naukowcy wwiercili się pół kilometra pod lodowiec na półkuli południowej. Odkryli tam komorę przypominającą katedrę, a w niej setki organizmów żywych. To kolejny znak, że dopiero zaczy... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gleboko-pod-lodem-antarktyki-znaleziono-ukryty-swiat-to-nieznany-wczesniej-ekosystem-w-ktorym-istnieje-zycie-fot-niwa-craig-stevens-642b924.jpeg" width="938" height="563" alt="Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie (fot. Niwa/ Craig Stevens)" title="Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie (fot. Niwa/ Craig Stevens)" /> Zniszczenie Helike poprzedziły straszne trzęsienie ziemi i ogromna fala przypływu. Diodor i Strabon zauważają, że Helike zostało zniszczone w nocy. Katastrofa była tak nagła, iż przybywający na ratunek Achajowie nie mogli nawet zabrać swoich zmarłych. Christiane Dunand, uczestnicząca we francuskiej wyprawie, która w 1950 roku rozpoczęła podmorskie badania w Helike, przyznała, że poszukiwania zostały przerwane, „ponieważ woda jest wszędzie zmącona przez płynne błoto w nieustającym ruchu”. Helike było poświęcone Posejdonowi. To właśnie bogu morza dedykowano główną świątynię w mieście. Gdy Eratostenes zwiedzał miejsce zatopienia Helike, przewoźnicy powiedzieli mu, że brązowy posąg boga morza wciąż stoi na dnie zalewiska, trzymając w dłoni konika morskiego, który zagraża rybackim sieciom. Jończycy uważali miasto Helike za swoją „Częstochowę”. To właśnie w tej świątyni pozostałych dziewięć jońskich miast co jakiś czas składało bogu ofiary. ATLANTYDA Koniec Atlantydy spowodowały, wedle relacji Platona, silne trzęsienia ziemi i fale tsunami. Platon podkreśla, że zniknięcie Atlantydy było niezwykle gwałtowne i szybkie. W związku z tym żołnierze obu armii – ateńskiej i atlantydzkiej – zginęli w morskiej otchłani. Według Platona wokół Atlantydy: „morze jest tam jeszcze do dzisiejszego dnia nieżeglowne i nawet niezbadane wskutek przeszkód, jakie stawia dno pełne szlamu i płycizn – szlamu zostawionego przez pochłoniętą wyspę”. Atlantyda była wyspą Posejdona. To właśnie jemu została poświęcona cudowna świątynia opisana przez Platona. We wspaniałej świątyni na głównej wyspie Atlantydy wznosił się złoty posąg Posejdona, który stał na rydwanie zaprzęgniętym w sześć uskrzydlonych koni. Atlantyda miała dziesięć prowincji, a ich władcy co roku składali ofiarę w głównej świątyni na wyspie. Podobieństwa między Atenami i Atlantydą Zastanawiające, że starożytni zignorowali oczywiste podobieństwo, które z łatwością dostrzegamy dziś. Rodacy Platona widzieli za to zupełnie inne analogie. Jedni dostrzegali zbieżność między starożytną Atlantydą a Atenami z V w. p.n.e. Arogancja i agresywność tego polis zakończyła się spektakularną klęską, gdy w 404 r. p.n.e. Ateńczycy przegrali II wojnę peloponeską ze Spartanami. Podobnie jak Atlantydzi, z woli wszechpotężnych bogów musieli zapomnieć o mocarstwowych ambicjach. Dla innych jednak Atlantyda była nie kopią Aten, lecz daleko posuniętą idealizacją Sparty. Wskazywali, że Platon w swoim opisie zaginionego lądu wspominał o ateńskiej armii, jakby chciał przenieść w bardzo odległe czasy konflikt między Atenami a Spartą. Tak czy inaczej, starożytni kojarzyli Atlantydę z mocarstwami. Helike takim nie było, a jego tragedia – nawet jeśli uchodziło za ważny ośrodek i znajdowały się w nim spartańskie okręty – miała charakter dosyć lokalny. Na tyle, że miasto Aigion (dzisiejsze Ejo), oddalone zaledwie 10 km od Helike, wyszło z tego samego trzęsienia ziemi niemal bez szwanku. Poza tym Atlantyda przepadła bezpowrotnie w głębinach, natomiast ruiny achajskiego miasta były nadal widoczne w głębi wody jeszcze w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Odwiedzali je Eratostenes, Owidiusz czy Pliniusz Starszy. I żaden z nich nie skojarzył ich z Atlantydą. Może i my nie powinniśmy? Przecież Platon określił lokalizację Atlantydy – i wcale nie przypominała Helike. Masz większą niż inni wrażliwość na ból? To wina genów odziedziczonych po neandertalczykach Nasi przodkowie krzyżowali się z neandertalczykami, czego ślady do dziś mamy w DNA. Jeden z neandertalskich genów zwiększa wrażliwość na ból. Co Platon pisał o Atlandtydzie? Platon podaje, że Atlantydzi przybyli „z zewnątrz, z Oceanu Atlantyckiego”. Precyzuje nawet, że Atlantyda posiadała „wyspę przed wejściem, które u was nazywa się Słupami Heraklesa”. Sęk jedynie w tym, że nie ma pewności, co ludzie żyjący w epoce Platona nazywali Słupami Heraklesa oraz gdzie je umiejscawiali. Tak bowiem nazywano nie tylko obecną Cieśninę Gibraltarską. Określano tymi słowami również: skały po obu stronach Cieśniny Messyńskiej (dzielącej Sycylię od Italii), skały w Cieśninie San Bonifacio (między Korsyką a Sardynią), przylądki Maleas i Tejnaron (na południowo-wschodnich krańcach Peloponezu), wyspy Kythera i Antikithera, potężne słupy fenickiej świątyni Melkarta w Zatoce Małej Syrty, wyspę Faros u ujścia Nilu. Natomiast poza rejonem Morza Śródziemnego nazywano w ten sposób Wyspy Kanaryjskie oraz skały nad cieśniną Kercz nad Morzem Czarnym. Za jakimi Słupami Heraklesa – patrząc z Aten – mogło leżeć Helike? Za żadnymi z wymienionych. To działa na niekorzyść hipotezy dotyczącej achajskiego miasta. Na razie zbyt wiele detali z relacji filozofa nie pasuje do Helike, by w prosty sposób utożsamić ją z zaginionym lądem Platona. Na pewno mogła stanowić dla niego pewną inspirację. Tym bardziej że filozof dobrze znał jedną z ofiar. Jak pisał w III w. biograf greckich filozofów Diogenes Laertios, chodziło o spartańskiego admirała Pollisa. Kiedy przebywając w Syrakuzach, Platon pokłócił się z tamtejszym tyranem Dionizjosem I, władca polecił wywieźć mędrca z wyspy i sprzedać w niewolę. Zadanie to zlecił właśnie znajomemu spartańskiemu dowódcy Pollisowi. Stało się to w 388 r. p.n.e., a Platon dopiero po długich, bolesnych perypetiach odzyskał wolność i wrócił do Aten. Zdaniem Diogenesa Laertiosa, śmierć Pollisa w Helike uznano za karę zesłaną przez Posejdona za sposób, w jaki Spartanin potraktował filozofa. Wystraszył się nawet Dionizjos i próbował Platona przepraszać. Może sam filozof uważał, że ujął się za nim bóg mórz i warto jego czyn utrwalić? Jarosław Molenda – pisarz, publicysta, podróżnik, autor m.in. książki „Narodziny Atlantydy. Prawda i mity na temat relacji Platona”.
Implozja Titana. To nagranie pokazuje, jak doszło do tragedii
Przyczyną śmierci wszystkich pasażerów znajdujących się na pokładzie podwodnej łodzi Titan była implozja. W sieci – niespełna tydzień od dramatycznych wydarzeń na Atlantyku – pojawiła się wizualizacja prawdopodobnego przebiegu katastrofy.
W tym artykule: Jak doszło do katastrofy Titana? Wizualizacja implozji Titana Czy to koniec wypraw do wraku Titanica? Zaginięciem podwodnej łodzi Titan, która 18 czerwca wyruszyła w rejs do wraku Titanica, żył cały świat. Kontakt z pięcioosobową załogą batyskafu urwał się zaledwie dwie godziny po zanurzeniu. Niestety, mimo intensywnej akcji ratunkowej, nie udało się go odnaleźć. Po kilku dniach potwierdził się najgorszy scenariusz – wszystkie pięć osób znajdujących się na pokładzie maszyny zginęło. Przyczyną katastrofy była implozja. Jak doszło do katastrofy Titana? Mimo że od katastrofy Titanica minęło już 111 lat, słynny transatlantyk, który w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 roku zderzył się z górą lodową na Atlantyku i zatonął, wciąż fascynuje badaczy. Nic więc dziwnego, że każda nowa informacja dotyczącą statku, jak np. niepublikowane wcześniej nagranie z wraku czy pierwszy pełnowymiarowy skan wraku w 3D, cieszy się sporą popularnością w mediach. Równie duże zainteresowanie opinii publicznej wzbudziła ostatnia wyprawa do wraku Titanica. Jednak nikt nawet nie przypuszczał, że dojdzie do takiej tragedii. W niedzielę, 18 czerwca, w godzinach porannych, pięcioosobowa załoga podwodnej łodzi Titan, w skład której wchodzili: współzałożyciel OceanGate Stockton Rush, brytyjski miliarder, pakistański biznesmen Shahzada Dawood i jego 19-letni syn Suleman oraz francuski nurek Paul-Henry Nargeolet, wyruszyła w rejs do wraku RMS Titanic. Kontakt z uczestnikami eksploracji urwał się po ok. dwóch godzinach od zanurzenia. Amerykańskie i kanadyjskie służby niemal natychmiast rozpoczęły akcję ratunkową. Niestety bezskutecznie. W czwartek, 22 czerwca firma OceanGate Expeditions, która organizowała tragiczny rejs na dno Atlantyku, poinformowała, że wszyscy uczestnicy wyprawy nie żyją. – Wszystkie pięć osób na pokładzie łodzi podwodnej Titan zginęło – brzmiał oficjalny komunikat. Części Titana odnaleziono zaledwie 500 metrów od wraku brytyjskiego transatlantyku, na głębokości blisko 4 kilometrów, a na ich trop wpadł podwodny robot. Według ustaleń amerykańskiej straży przybrzeżnej znalezione „szczątki dowodzą, że mieliśmy do czynienia z katastrofalną implozją tej łodzi”. Implozja (przeciwieństwo eksplozji) to nic innego, jak wybuch do środka pod wpływem ciśnienia zewnątrz, co oznacza, że kapsuła została zmiażdżona. Zdjęcia Titanica, jakich nigdy wcześniej nie widziano. Wideo w jakości 8K ujawniło niektóre tajemnice wraku Na niespełna minutowym nagraniu filmowym widać dokładnie, jak wygląda wrak słynnego Titanica po 110 latach od zatonięcia. Na zdjęciach widać również pewien szczegół, którego nigdy wcze... Wizualizacja implozji Titana Implozja Titana trwała tysięczne części sekundy, a załoga – jak podkreślają eksperci do spraw łodzi podwodnych – zginęła błyskawicznie i bezboleśnie. – Całkowite zniszczenie nastąpiło w ciągu 1/20 sekundy, zbyt szybko, aby mogło być rozpoznane przez ludzi w łodzi podwodnej – czytamy na łamach „Naval History Magazine”. Niespełna tydzień od dramatycznych wydarzeń na Atlantyku, w wyniku których śmierć poniosło pięć osób, w sieci pojawiła się wizualizacja prawdopodobnego przebiegu katastrofy. Na nagraniu widać, jak łódź w mgnieniu oka zapada się w sobie i eksploduje, rozpadając się na drobne kawałeczki. View oEmbed on the source website Czy to koniec wypraw do wraku Titanica? Po tragicznym w skutkach rejsie do wraku Titanica, wśród naukowców znów rozpoczęła się dyskusja, by raz na zawsze zakończyć wycieczki na dno Oceanu Atlantyckiego. Wielu ekspertów twierdzi jednak, że nie będzie to proste, co pokazuje, chociażby katastrofa Titana, który nie posiadał odpowiednich certyfikatów. Ponadto kapitan wyprawy i współzałożyciel OceanGate, Stockton Rush – podobnie jak kapitan RMS Titanic – był ostrzegany przed niebezpieczeństwem, jednak zbagatelizował ryzyko. Przypomnijmy, że rok wcześniej w podobnej wyprawie, także organizowanej przez OceanGate, uczestniczył meksykański aktor Alan Estrada. W rozmowie z CNN otwarcie opowiedział o świadomości ryzyka, jakiego się podjął. Wówczas również nie obyło się problemów. Załoga na jakiś czas utraciła łączności ze statkiem pomocniczym oraz zanotowała nagły spadek poziomu naładowania baterii. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.