Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życia danej społeczności. Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Najbardziej znanym odkryciem jest fakt, że Bajau mają średnio większą śledzionę niż sąsiednie populacje lądowe. Dlaczego śledziona jest tak ważna? Śledziona pełni funkcję magazynu krwi bogatej w tlen. W sytuacji niedotlenienia – np. podczas zanurzenia – może się kurczyć i uwalniać dodatkową porcję czerwonych krwinek do krwiobiegu. To zwiększa zdolność transportu tlenu i wydłuża czas przebywania pod wodą. Mechanizm ten jest elementem tzw. odruchu nurkowego ssaków – naturalnej reakcji organizmu na zanurzenie twarzy w wodzie i wstrzymanie oddechu. U Bajau efekt ten może być silniejszy dzięki większej objętości śledziony. Badania wykazały, że nawet osoby z tej społeczności, które nie nurkują zawodowo, mają powiększoną śledzionę. Sugeruje to, że nie jest to wyłącznie efekt treningu, lecz może mieć podłoże genetyczne. Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Analizy genetyczne wskazują na obecność wariantów genów powiązanych z regulacją funkcji śledziony oraz reakcji organizmu na niedotlenienie (hipoksję). Wśród badanych genów zwrócono uwagę m.in. na: PDE10A – gen związany z regulacją hormonów tarczycy, które mogą wpływać na wielkość śledziony, BDKRB2 – gen powiązany z odpowiedzią naczyń krwionośnych na niedotlenienie. Naukowcy podkreślają jednak, że mówimy o wielogenowym charakterze adaptacji. Nie istnieje pojedynczy „gen nurkowania”. To złożona kombinacja wariantów genetycznych, które w warunkach określonego stylu życia mogły być premiowane przez dobór naturalny. Ewolucja czy trening? Co naprawdę odpowiada za zdolności Bajau Często pojawia się uproszczenie, że „ewolucja obdarzyła Bajau supermocami”. W rzeczywistości proces ten jest znacznie bardziej złożony. Ewolucja nie działa celowo. Jeśli dana cecha – np. większa śledziona – zwiększa szanse przeżycia i reprodukcji w określonym środowisku, może stopniowo stawać się częstsza w populacji. W przypadku Bajau środowiskiem selekcyjnym było życie wymagające regularnego nurkowania i pracy w warunkach hipoksji. Nie można jednak pominąć roli: intensywnego treningu od najmłodszych lat, adaptacji układu oddechowego, zmian w tolerancji na podwyższony poziom dwutlenku węgla, uwarunkowań kulturowych i dietetycznych. To współdziałanie biologii i środowiska. Mit o „ludziach ze skrzelami” W przestrzeni medialnej i internetowej pojawiają się sensacyjne teorie, jakoby Bajau mieli „przodków ze skrzelami”. Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek jako gatunek nie posiada ani nie posiadał struktur anatomicznych pozwalających na oddychanie pod wodą. Takie narracje mają charakter mitologiczny lub marketingowy i nie znajdują potwierdzenia w genetyce ani antropologii. Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Przypadek Bajau jest szczególnie interesujący dla biologów ewolucyjnych, ponieważ pokazuje, że adaptacje do środowiska mogą zachodzić stosunkowo szybko w skali ewolucyjnej. Podobne zjawiska obserwuje się u: Tybetańczyków przystosowanych do życia na dużych wysokościach, mieszkańców Andów czy mieszkańców Etiopii żyjących w warunkach przewlekłej hipoksji. U Bajau presja środowiskowa była jednak związana nie z wysokością, lecz z częstym przebywaniem pod wodą. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Myślały, że to wrak. Matka i córka odkryły największą kolonię korali na świecie
Największy koral na świecie został odkryty przez matkę i córkę podczas nurkowania u wybrzeży Australii. Znalezisko na Wielkiej Rafie Koralowej zaskoczyło nawet doświadczonych badaczy i może zmienić sposób, w jaki patrzymy na odporność raf koralowych.
Jan Pope i Sophie Kalkowski-Pope to matka i córka działające w programie nauki obywatelskiej. Podczas nurkowania niedaleko Cairns w Australii, natknęły się na strukturę koralową o tak ogromnych rozmiarach, że przebiła wszystkie znane do tej pory. Znalezisko to przesuwa granice naszej wiedzy o tym, jak duże mogą być pojedyncze kolonie koralowców. Wszystko zaczęło się od pasji Jan Pope do fotografii podwodnej. Podczas nurkowania na mało znanym fragmencie Wielkiej Rafy Koralowej, zauważyła ciemny kształt, który przypominał wrak statku. Okazało się jednak, że to nie stal, a żywy organizm. Jan wróciła na miejsce ze swoją córką Sophie, która zawodowo zajmuje się ochroną mórz w organizacji Citizens of the Reef. Sophie spędziła kilka godzin dokumentując znalezisko. Przepłynięcie wzdłuż całego koralowca zajęło jej aż trzy minuty i natychmiast uświadomiło, że ma do czynienia z czymś wyjątkowym na skalę światową. Rekordowe wymiary i precyzyjne mapowanie 3D Dalsze badania, przeprowadzone we współpracy z naukowcami, potwierdziły skalę odkrycia. Gigantyczny koralowiec należy do gatunku Pavona clavus. Kolonia ma kształt litery „J”, mierzy aż 111 metrów długości i zajmuje powierzchnię blisko 4000 metrów kwadratowych – co można porównać do rozmiaru boiska piłkarskiego. Aby dokładnie zmierzyć obiekt, wykorzystano zaawansowaną technikę fotogrametrii, wykonując tysiące zdjęć, z których złożono trójwymiarowy model kolonii. Jest to obecnie najdokładniej zmapowana wielka struktura koralowa na świecie. Eksperci, m.in. dr Andy Ridley, podkreślają niezwykłość znaleziska i fakt, że koralowiec-gigant tak długo pozostawał nieodkryty. Poprzedni rekord wielkości kolonii także należał do korala Pavona clavus, żyjącego w wodach Wysp Salomona. Nadzieja ukryta w głębinach Odkryta kolonia Pavona clavus jest w doskonałym stanie, jakby zupełnie nie dotknęło jej zjawisko masowego blaknięcia raf koralowych. Naukowcy przypuszczają, że było to możliwe dzięki specyficznej lokalizacji, w której chłodne prądy morskie chronią koralowca przed niszczycielskim wpływem fal upałów i ocieplania się oceanu. Odkrycie matki i córki to zastrzyk optymizmu dla programu ochrony koralowców Great Reef Census. Udowadnia, że na Wielkiej Rafie Koralowej wciąż istnieją „bastiony odporności”. Przypadek Jan i Sophie pokazuje też, że każdy może być odkrywcą i przyczynić się do ochrony przyrody. Źródło: ABC News, Citizens of the Reef Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ekstremalne nurkowane kilkutonowych płaszczek. Już wiadomo, po co to robią
„Diabły morskie”, czyli olbrzymie płaszczki zwane mantami, zapuszczają się nawet na ponad kilometr pod powierzchnię oceanu. Tak dalekie eskapady są dla naukowców zaskoczeniem. Teraz wyjaśniono ich przyczynę.
Manty (Mobula birostris) to największe płaszczki, które zamieszkują tropikalne i subtropikalne oceany na całym świecie. Ich rozpiętość wraz z płetwami sięga nawet ponad 9 m, a największe egzemplarze ważą nawet kilka ton, czyli tyle co samochody. Te zwierzęta są bardzo trudne w badaniach, gdyż zapuszczają się bardzo głęboko pod powierzchnię oceanu. Duży krok w ich poznaniu poczynił właśnie międzynarodowy zespół badaczy m.in. z Australii, Indonezji i Peru. Wyniki ich dociekań opublikowano na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”. Daleki wycieczki płaszczek gigantek Manty słyną ze swoich dalekich wypadów. Pokonują tysiące kilometrów między siedliskami. Większość czasu spędzają blisko powierzchni. Zdarza im się nawet wyskakiwać ponad nią – ponoć robią to, by pozbyć się pasożytów z powierzchni ciała. Aby zbadać peregrynacje „diabłów morskich”, naukowcy zamontowali na ich skórze 24 odbiorniki. Osobniki pochodziły z trzech lokalizacji: Raja Ampat we wschodniej Indonezji, okolic Tumbes u wybrzeży północnego Peru oraz Whangoroa w północnej Nowej Zelandii. Urządzenia miały umożliwić ich dokładnie śledzenie. Nie były to jednak proste badania, bo naukowcom udało się odzyskać jedynie 8 z urządzeń. A całe badanie trwało 10 lat – od 2012 do 2022 roku. Arcygłębokie nurkowanie Wnioski z analiz uzyskanych danych były zaskakujące. Jednym z najciekawszych ustaleń jest to dotyczące zanurzania się części mant aż na głębokość ponad 1200 m! Odnotowane je w zaledwie kilkudziesięciu przypadkach. – Pokazujemy, że daleko od brzegu manty oceaniczne są zdolne do nurkowania na głębokości przekraczające 1200 metrów, znacznie głębiej niż wcześniej sądzono – powiedział główny autor, dr Calvin Beale, który napisał doktorat na Uniwersytecie Murdoch. Przyczyny głębokich zanurzeń Manty nie nurkowały tak głęboko dla przyjemności. Badacze dopatrują się kilku przyczyn. – Te nurkowania, które wiążą się z późniejszym wzmożonym przemieszczaniem się w poziomie, mogą odgrywać ważną rolę w pomaganiu mantom w gromadzeniu informacji o środowisku i nawigacji po otwartym oceanie – tłumaczy dr Beale. Oznacza to, że ekstremalne zanurzenia są potem pomocne w nawigowaniu na duże odległości. Te najgłębsze nurkowania odbywały się u wybrzeży Nowej Zelandii. Charakteryzowały się stopniowym spadkiem i krótkim czasem spędzonym na maksymalnych głębokościach. Sugeruje to, że zwierzęta nie nurkowały tak głęboko w poszukiwaniu pożywienia lub uciekając przed drapieżcą. Zamiast tego manty mogły zbierać takie informacje, jak zmiany natężenia i gradientu pola magnetycznego Ziemi lub zmiany stężenia tlenu, temperatury, a nawet poziomu światła. – Nurkując i „próbkując” te sygnały, mogły stworzyć mentalną mapę, która pomaga im nawigować po rozległych, pozbawionych szczegółów obszarach otwartego oceanu – wyjaśnił dr Beale. Po wynurzeniu z głębi płaszczki pokonywały z reguły bardzo duże odległości, rzędu ponad 200 km. To dodatkowo wzmacnia teorię, że ekstremalne nurkowania mogą służyć innym celom niż żerowanie. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Chorwacki freediver dokonał niemożliwego. Wstrzymał oddech dwa razy dłużej niż delfiny
Vitomir Maričić, doświadczony freediver z Chorwacji, pobił rekord Guinnessa w nurkowaniu. Udało mu się wstrzymać oddech niewyobrażalnie długo: na niemal pół godziny.
Maričić dokonał tego rekordowego wyczynu w basenie hotelu Bristol w Opatiji, w obecności pięciu sędziów i ponad setki kibiców. Wstrzymał oddech na równo 29 minut i 3 sekundy. Taki wynik nie byłby możliwy bez wieloletniego treningu ani bez specjalistycznego wspomagania. Nieludzki rekord Vitomira Maričica Według Księgi Rekordów Guinnessa Maričić pobił poprzedniego rekordzistę o prawie 5 minut. Oficjalna nazwa tej konkurencji to statyczne wstrzymywanie oddechu (STA). Prawie pół godziny na wstrzymanym oddechu to mniej więcej dwa razy dłużej, niż szacunkowa wytrzymałość delfina butlonosego. Z takim wynikiem Maričić mógłby konkurować nawet z fokami, które jednak z każdym oddechem mogą wymienić 90% powietrza w płucach (człowiek tylko 20%). Ten nieludzki wyczyn był możliwy tylko dzięki wspomaganiu tlenem. Aby wprowadzić do swojego ciała maksymalną jego ilość, Maričić oddychał czystym tlenem przez 10 minut przed próbą. W filmie na swoim instagramowym profilu wyjaśnił, że rozpoczął swoją rekordową próbę, mając we krwi prawie pięć razy więcej tlenu niż normalnie. Kluczowe wspomaganie czystm tlenem Wspomaganie tlenem bynajmniej nie umniejsza ogromnych zdolności nurka z Chorwacji. Oddychając powietrzem potrafi wstrzymać oddech na 10 minut i 8 sekund. To także blisko rekordu Guinnessa, który wynosi 11 minut i 35 sekund, a ustanowił go w 2014 roku Branko Petrović z Serbii. Dla porównania – przeciętny człowiek jest w stanie wstrzymać oddech na 30 do 90 sekund. Według oficjalnej strony Guinnessa, Maričić podjął próbę najdłuższego wstrzymania oddechu w czerwcu, aby zwrócić uwagę na ochronę oceanów. Mając już na koncie kilka powiązanych rekordów świata, być może kolejnym celem Maričicia będzie właśnie rekord Petrovića. Freediving – jeden sport, różne konkurencje Freediving, czyli nurkowanie na wstrzymanym oddechu, to kilka różnych konkurencji, które różnią się techniką, miejscem rozgrywania i wymaganiami wobec zawodnika. W konkurencjach basenowych najczęściej rozgrywa się właśnie próbę statyczną, taką jak rekord Vitomira Maricica Inny typ to próby dynamiczne, polegające na przepłynięciu jak największej odległości pod wodą na jednym oddechu. Dzielą się na rozgrywane w płetwach, monopłetwie albo zupełnie bez sprzętu, co w każdym przypadku wymaga odmiennej techniki. Na otwartych wodach kluczowe znaczenie ma głębokość. Istnieją konkurencje, w których zawodnik schodzi na ustaloną wcześniej głębokość i wraca na powierzchnię wyłącznie dzięki sile własnych mięśni. Tu znów: używa się płetw, monopłetwy lub nurkuje się bez sprzętu. W jednej z konkurencji dozwolone jest używanie liny, wzdłuż której można się ciągnąć w dół i w górę, co eliminuje potrzebę intensywnej pracy nóg. W jeszcze innej wersji nurkowie stosują opadanie swobodne, korzystając tylko z własnego ciężaru ciała i prawa Archimedesa, a powrót na powierzchnię wymaga już intensywnego wysiłku. Źródła: Science Alert, Croatia Week Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niemiec ustanowił nowy rekord świata. Spędził 120 dni w kapsule zanurzonej pod wodą
Cztery miesiące bez wychodzenia na powierzchnię. Tyle spędził w kapsule zacumowanej u wybrzeży Panamy niemiecki inżynier technologii kosmicznych Rüdiger Koch. Tym samym ustanowił nowy rekord świata w przebywaniu pod wodą bez dekompresji.
Spis treści: Jak wyglądało bicie rekordu świata? Jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów Czy w przyszłości będziemy mieszkać na morzu? Rüdiger Koch wynurzył się z Morza Karaibskiego w piątek 24 stycznia. Minęły cztery miesiące, od kiedy po raz ostatni znajdował się na falach oceanu. Nowy, ustanowiony przez niego rekord przebywania pod wodą bez wynurzenia wynosi dokładnie 120 dni. – Staraliśmy się udowodnić, że morza są środowiskiem dostępnym dla ludzkiej ekspansji – powiedział Koch tuż po opuszczeniu swojej podwodnej siedziby. Pobicie rekordu świętował skokiem do morza, kieliszkiem szampana oraz cygarem. – To była wspaniała przygoda i teraz gdy nadszedł jej koniec, niemal tego żałuję – zwierzył się Koch dziennikarzowi agencji AFP. Jak wyglądało bicie rekordu świata? Podwodny dom Rüdigera Kocha był oddalony o 15 minut łodzią od północnych wybrzeży Panamy. Mieszkanie w nim niespecjalnie różniło się od warunków, w jakich ludzie zamieszkują na powierzchni. W środku znajdowała się toaleta, łóżko, telewizor, komputer połączony z internetem, a nawet stacjonarny rower do ćwiczeń. Energii dostarczały panele słoneczne znajdujące się nad wodą, na miejscu był także zapasowy generator. Brakowało za to prysznica. Kapsuła, zanurzona na 11 m, została połączona z niedużym okrąglakiem wystającym ponad powierzchnię morza. Schody umieszczone były w okrągłej tubie. To właśnie nimi schodzili do Kocha ludzie przynoszący mu posiłki, lekarz czy dziennikarz, który odwiedził go po dwóch miesiącach „nurkowania”. W kapsule non stop pracowały również cztery kamery. Nagrywały wszystko, monitorując codzienne aktywności Kocha oraz stan jego zdrowia fizycznego i psychicznego. A przede wszystkim dostarczając dowodu, że Niemiec faktycznie ani razu nie wyszedł na powierzchnię. Jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów Poprzedni rekord w przebywaniu pod wodą bez wynurzania należał do Amerykanina Josepha Dituriego. Ten inżynier medyczny i nurek spędził pod powierzchnią w okolicach Florydy dokładnie 100 dni. Jego podwodny dom znajdował się 6 m pod falami. Dituri, znany także jako Dr. Deep Sea, sam na sobie badał, w jaki sposób przebywanie w warunkach podwyższonego ciśnienia wpływa na organizm. Jego rekord został wpisany do „Księgi rekordów Guinnessa” (KRG) w 2023 roku. Teraz zostanie zastąpiony wyczynem Kocha. Potwierdziła to już Susana Reyes, która śledziła ekspedycję Niemca z ramienia KRG. Jak powiedziała, dokonanie Kocha to „jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów”, wymagający dużo przygotowań i dużo pracy. Czy w przyszłości będziemy mieszkać na morzu? Rüdiger Koch poświęcił cztery miesiące na przebywanie pod wodą nie bez powodu. Jest on orędownikiem idei głoszącej, że ludzkość powinna zacząć poważnie myśleć o zasiedleniu mórz i oceanów. Tę oryginalną koncepcję Koch stara się wcielać w życie od kilkunastu lat. Koch jest jednym z założycieli Oceans Buiders, firmy, która powstała w poprzedniej dekadzie. Wraz z Amerykaninem Chadem Elwartowskim oraz Kanadyjczykiem Grantem Romundtem Niemiec planował budowę domów na wodzie nazwanych SeaPod. Pomysłem zainteresował się rząd Panamy i to on zaprosił przedsiębiorców na swoje wody. SeaPody miały być indywidualnymi domami ustawionymi na kolumnach 3 m nad powierzchnią morza. Pierwsze prototypy powstały w 2020 roku. Jednak projekt rozwijał się zbyt wolno jak na ambicje jego założycieli. Dlatego właśnie zdecydowali się na zakup całego statku, który nazwali MS Satoshi – od nazwiska rzekomego twórcy kryptowaluty bitcoin. Satoshi miał być zalążkiem niezależnego społeczeństwa, mieszkającego na morzu i rządzącego się własnymi prawami. Sprawdzeniu, czy koncepcja tam ma rację bytu, przeszkodziła pandemia, która sprawiła, że zainteresowanie kabinami oferowanymi na statku było za małe. Całą historię ze szczegółami opisał trzy lata temu „Guardian”. Jak widać, nawet po krachu pomysłu z Satoshim Koch nie zrezygnował z promowania życia na morzu. Jak podały Fakty TVN, za pobicie rekordu przebywania pod wodą bez wynurzania się zapłacił 5 milionów dolarów. Źródła: phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dahab to raj dla nurków i żeglarzy. Co jeszcze przyciąga turystów do tego kurortu?
Turkusowa woda, fantastyczne widoki i wyjątkowe towarzystwo. Dahab nieprzypadkowo uchodzi za jeden z najlepszych egipskich kurortów.
W tym artykule: Dahab – niepowtarzalne warunki do nurkowania i żeglowania Rafa koralowa w Zatoce Akaba Codzienność w Dahab Dahab – informacje praktyczne Wielkie turkusowe oko lśniło w słońcu pofalowaną taflą wody, na której unosiły się pojedyncze sylwetki nurków. Ale też tych, którzy z maską, rurką, z ciekawością, ale i z obawą zerkali pod wodę. W czeluść jednej z najbardziej niesamowitych nurkowych miejscówek. Patrzyłem na to z zazdrością i rosnącą ekscytacją. Na niewielkie wzgórze, wyrastające tuż przy morskim brzegu, wdrapałem się w klapkach i kąpielówkach. Żar lał się z nieba i chociaż wody zatoki Akaba marszczył wiatr, tu, na górze, nie było czuć jego zbawiennej mocy. Z aparatem fotograficznym przy oku wpatrywałem się w szeroki, owalny, sięgający 100 m pionowo w dół otwór przybrzeżnej rafy. Z powodu kształtu i koloru wody nazywany jest on Blue Hole – Błękitną Dziurą. Ten cud natury miał w sobie coś magicznego i magnetycznego. Każdy, kto planował nurkową wyprawę do Dahabu, za punkt honoru stawiał sobie zanurzenie się w tym miejscu. Ba, wielu przybywało na półwysep Synaj wyłącznie z tego powodu. Dahab – niepowtarzalne warunki do nurkowania i żeglowania Do egipskiego Dahabu, niewielkiej beduińskiej osady położonej godzinę jazdy na północ od słynnego Szarm el-Szejk, wcale nie miałem wielkiej ochoty przyjeżdżać. Ale mój nurkowy kumpel, Zbyszek, namawiał. Kusił perspektywą świetnych zanurzeń, ale też atmo­sferą – inną od tej w popularnych egipskich kurortach. Opowiadał o niewielkich nadmorskich osadach, klimatycznych knajpkach, spokoju i hipisowskim charakterze miejsca. Nie kłamał. Już pierwszego wieczoru, gdy w czasie odprawy siedzieliśmy w kucki na kolorowych dywanach i popalaliśmy jabłkową sziszę, poczułem, że to miejsce dla mnie. Obok nas otulone dymem z sziszy siedziały niewielkie grupy turystów, gdzieś przed nami migotały światełka latarek nurków. Brzeg morza był tuż-tuż, na wyciągnięcie ręki. Nasz przewodnik, Hakim, opowiadał o kolejnych dniach pod wodą. Ale też o sobie. Przybył tu kilkanaście lat temu z Aleksandrii. Mijały wówczas dwie dekady od czasu, gdy Synaj powrócił w granice Egiptu po wielu latach wojennej zawieruchy i konfliktu z Izraelem. Najpierw potencjał miejsca odkryli hipisi, dopiero po nich dotarli tu nurkowie. Najwięcej atutów na półwyspie miał właśnie Dahab – niewielka beduińska osada położona tuż nad brzegiem morza. Nazwa miasteczka oznacza „złoty”, a podzielone jest ono na część północną, z dawną osadą Asalah – z knajpkami i hotelikami i z urokliwą promenadą nad samym morzem, oraz część południową – z kilkoma sieciowymi hotelami i laguną, mekką miłośników windsurfingu i latawców kite. „Goa Morza Czerwonego” – trąbiły o Dahabie gazety i turystyczne przewodniki lat 90. XX w. Za tym sloganem, nawiązującym do atmosfery luzu i seksualnej swobody indyjskiej osady znad Morza Arabskiego, kryło się przyzwolenie na to, by przyciągnąć tu specyficznego turystę. Indywidualistę stroniącego od hotelowych molochów all inclusive, rozkrzyczanych dzieciaków i dudniących po nocach dyskotek. Czy czułem się kimś takim, gdy gnaliśmy na pace pikapa, w kurzu i słońcu na pierwszą nurkową miejscówkę? Trochę tak. Długowłosi, wyluzowani egipscy kierowcy, nie mniej swobodni divemasterzy – podwodni przewodnicy, wszyscy w kolorowych czapeczkach i barwnych tiszertach, wpisywali się w ten obraz. Po niespełna pół godzinie jazdy wysadzili nas tuż obok Blue Hole, ale pierwszego nurka miałem wykonać w oddalonych kawałek dalej „dzwonach” – El Bells. Dookoła mieliśmy pustkę: spalone słońcem, pomarańczowo-brązowe skały, piach i kurz. Obok tego tafla wody niczym lustro Alicji, za którym wkracza się do innego świata, do krainy czarów. – Z Blue Hole nie ma żartów – ze śmiertelną powagą mówił Hakim, gdy szykowaliśmy się do zejścia pod wodę. A mnie przed oczami stawały tablice przymocowane do skały tuż przy nurkowisku. Upamiętniały tych, którzy zlekceważyli niebezpieczeństwa miejsca. Byliśmy więc wyjątkowo skupieni. Wszelkie żarty skończyły się, gdy usiedliśmy na skale w „bellsach”. Potem trzeba było spuścić nogi do wody i zanurzyć się… głową, pionowo w dół. – Plecami do skały, a potem, gdy zobaczysz niewielki skalny łuk – odwróć się o 180 stopni i przepłyń pod nim – cierpliwie tłumaczył mi Zbyszek. – I tam na mnie poczekaj. Zakryła mnie woda, swobodnie opadałem wzdłuż skalnej szczeliny, sprawdzając na zegarku głębokość. Zanurzaliśmy się dość szybko, w grupie, wyposażeni w dodatkowe butle. Skupieni, ale zrelaksowani, próbując zużyć jak najmniej gazu. Gdy na mierniku pojawiła się informacja: „26 metrów”, zobaczyłem wspomniany łuk, za którym otworzyła się błękitna otchłań. Czekałem na Zbyszka i dalej, w niewielkim prądzie popłynęliśmy już razem – wzdłuż ściany. Po chwili podziwialiśmy kolorową rafę i biało-pomarańczowe błazenki buszujące w ukwiałach. Dotarliśmy do tzw. ogrodu – zagłębienia w koralowcach Błękitnego Oka, ulubionego miejsca tych, którzy trudy nurkowania w pełnym akwalungu zastępują swobodą zestawu ABC – maski, rurki i płetw. Nurkowaliśmy dalej. Na głębokości 57 m skontrolowaliśmy ilość gazu w butli, a proste zadanie matematyczne, które wymyślił nasz divemaster, miało sprawdzić, czy nadal potrafimy trzeźwo myśleć. Przed nami stała perspektywa przepłynięcia pod łukiem – kilkanaście metrów w tak zwanym dachu, czyli ze skałą nad głową, bez możliwości wypłynięcia. Już po drugiej stronie, z odrobiną ekscytacji, ale w spokoju, przestrzegając zasad dekompresji, z przystankami dyktowanymi przez akwalungowy komputer, wynurzaliśmy się w kierunku słońca. Rafa koralowa w Zatoce Akaba Zatoka Akaba, głęboka na 1700 m, długa na 180 km i wąska średnio na 20 km – dzieli swoje skarby pomiędzy Egipt, Izrael, Jordanię i Arabię Saudyjską. W ciepłych i bardzo słonych wodach wykształciła się rafa, którą buduje 265 gatunków korali, w tym 150 twardych koralowców, z czego 23 to endemity Morza Czerwonego. To, co odróżnia tutejszą rafę np. od tej okalającej Australię, sprowadzić można do jednego zdania: odporność na wahania temperatur. I jeśli australijskie koralowce bieleją, umierając w wyniku podnoszenia się temperatury wszechoceanu, to te z Morza Czerwonego, a szczególnie z zatoki, mają się nieźle. Prawdopodobnie pozostało więc jeszcze trochę czasu, by je ochronić przed klimatyczną zagładą. Morze Czerwone to swoiste laboratorium i bank genów tych koralowców, które są bardziej odporne na zmiany klimatu. Dlatego trwają prace, by region wpisać na listę światowego dziedzictwa UNESCO i tym sposobem objąć go dodatkową ochroną. Miejsce jest dość odludne. Parę nadmorskich osad, małe kurorty ze szkołami nurkowania. Poza tym wielka pustka, w którą idealnie wpisuje się Blue Hole. Porównanie jej czeluści do turkusowego oka jest nieprzypadkowe. Synaj już 6 tys. lat temu był miejscem wydobycia cennych turkusów. Codzienność w Dahab Poranna kawa, śniadanie złożone z grubych naleśników z dżemem i jogurtem. Potem przegląd sprzętu, pakowanie pikapa i w drogę. Po pierwszym nurkowaniu przerwa – leżakowanie, popijanie wody, rozmowy albo czytanie książki, gry planszowe. Potem drugie zanurzenie. W międzyczasie jakaś przekąska na ciepło, czasem spacer na punkt widokowy. Tak wyglądał nasz każdy dzień podczas tygodniowego pobytu w Dahabie. Tę rutynę przerywaliśmy jedynie nocnym nurkowaniem na „miejskiej” plaży zwanej Lighthouse Reef. Przy dobrej przejrzystości wody miało się wrażenie, że jakby się było zawieszonym w próżni. Uwielbiam nurkować w ciemności, bo nocą widać… więcej kolorów! Tak! Mocna latarka oświetla rafę i tym samym redukuje efekt niebieskiego filtra, który w ciągu dnia funduje nam woda. Alternatywą dla nocnych nurkowań były wystawne kolacje w lokalnych knajpkach. Kuchnia w Dahabie na przestrzeni lat wyewoluowała w stronę specyficznego fusion, łącząc smaki Maghrebu, Bliskiego Wschodu i europejskich krajów Morza Śródziemnego. Efekty bywają zaskakujące! Czasem więc zamiast morza decydowaliśmy się na jego owoce. Najlepiej z grilla! Dahab – informacje praktyczne Dojazd i nocleg Najlepiej wybrać się czarterem z którymś z biur podróży. Siedmiodniowy pobyt w hotelu z dwoma posiłkami i przelotem z Polski, w listopadzie, to wydatek ok. 2 tys. zł na os. Można też rezerwować noclegi samodzielnie. Od ok. 400 zł za dwójkę za tydzień ze śniadaniem. Dolot do Szarm el-Szejk to wydatek od 1 tys. zł w obie strony. Stamtąd shuttle bus do Dahabu za 60 zł w jedną stronę. Lot na Synaj trwa ok. 4,5 godz. Jedzenie Najczęstszą opcją są posiłki w hotelu. Jeśli nie, to tanio i dobrze zjemy też „na mieście”: śniadanie kosztuje ok. 8 zł, woda mineralna – 2 zł, kawa – 4 zł, frytki – 7 zł, spaghetti – 11 zł, pizza – 20 zł, tadżin z rybą – 25 zł, zestaw owoców morza – 50 zł. Na kolację w grupie polecam droższą, ale znakomitą restaurację Zanooba Slow Cooking; oferuje zestaw od 50 zł za osobę. Nurkowanie Polecam agencję Bedouin Divers. 6-dniowy pakiet nurkowy (dwa zanurzenia dziennie) to wydatek od 180 euro w górę, a od 210 euro z wypożyczeniem pełnego ekwipunku. Świetnie, gdy centrum w cenie oferuje transport z hotelu na miejscówki i z powrotem. Jeśli jedziesz pierwszy raz, warto przejść kurs PADI Open Water Diver. Od ok. 300 euro, pozwala na nurkowanie do 18 m. Planując nurkowanie, koniecznie trzeba wykupić ubezpieczenie dla nurków. Polecam DAN; 130 zł na tydzień. Park Narodowy Ras Muhammad Na południowym koniuszku Synaju. Jest tu jedna z najpiękniejszych raf koralowych na świecie. Źródło: National Geographic Traveler
Nurkowanie na Malcie to pomysł na ciepłą jesień. Tu nadal świeci słońce
Nurkowanie na Malcie cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Nie tylko wśród doświadczonych nurków, ale też osób, które po raz pierwszy chciałyby zanurzyć się pod wodą z butlą tlenową i zobaczyć z bliska ryby oraz inne morskie żyjątka. Te miejsca nie bez powodu są najchętniej odwiedzane właśnie przez nurków. Poza niedostępną na co dzień florą i fauną zastaniesz tam również wraki i pomniki – oczywiście pod wodą.
Spis treści: Jesienna Malta kusi nie tylko słońcem Nurkowanie na Malcie dla doświadczonych i amatorów Listopad i grudzień to czas, kiedy zaczyna brakować nam słońca. Dni są coraz krótsze, a termometry nieubłaganie przypominają, że „ciepło to już było”. Na szczęście, aby zaznać cieplejszej i bardziej słonecznej aury, wcale nie musimy czekać do wiosny. Nawet późną jesienią Europa oferuje miejsca, gdzie nadal można się wygrzać i uprawiać aktywności zarezerwowane (teoretycznie) na letnie miesiące. Jesienna Malta kusi nie tylko słońcem Jednym z takich miejsc jest Malta. Wyspiarskie państewko położone między Sycylią a Afryką z sezonu na sezon cieszy się coraz większą popularnością wśród turystów z Polski. I nie ma się co dziwić. Na Malcie ciepłymi promieniami słońca można cieszyć się zarówno latem, jak i jesienią. Do tego wspaniała kuchnia, doceniana na arenie międzynarodowej, i możliwość eksplorowania podwodnego świata. Wyspy Maltańskie to prawdziwy raj dla miłośników nurkowania. Nurków nie tylko z Europy, ale i całego świata przyciągają krystalicznie czysta woda z przejrzystością sięgającą nawet 30–50 metrów, różnorodne życie morskie, a także podwodne groty i jaskinie. Nurkowanie na Malcie jest dostępne dla niemal każdego – wystarczy mieć ukończone 10 lat i dobry stan zdrowia, a cały niezbędny sprzęt można wypożyczyć na miejscu. Nurkowanie na Malcie dla doświadczonych i amatorów Co roku Maltę odwiedza około 200 tysięcy nurków, a szczyt sezonu nurkowego przypada od kwietnia do listopada. Dzięki przyjemnemu śródziemnomorskiemu klimatowi można jednak nurkować przez cały rok. Końcówka roku to doskonała pora, by odkryć podwodne skarby Malty. Oto pięć najpopularniejszych miejsc, które szczególnie przypadły do gustu polskim nurkom: 1. Cirkewwa (Malta) Położona na północnym wybrzeżu Malty, Cirkewwa to znane miejsce nurkowe, a także przystań dla promów na Gozo. W tej okolicy można odkryć wrak holownika MV Rozi oraz podziwiać posąg Madonny na głębokości 10 metrów. Dodatkowo nurkowie mogą eksplorować tunel i przejścia na głębokości 30 metrów, co sprawia, że miejsce to jest atrakcyjne zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych nurków. 2. Blue Grotto (Malta) W pobliżu miejscowości Zurrieq, na południowym wybrzeżu Malty, znajduje się słynna Blue Grotto. To zespół jaskiń morskich, które zachwycają nurków z całego świata. Oprócz wraku libijskiego tankowca Um El Faroud oraz raf pełnych ryb, kanionów i grot na głębokości 30–40 metrów, główną atrakcją jest sama Blue Grotto. Dzięki odbiciu światła słonecznego woda w jaskiniach przybiera intensywny, lazurowy kolor, tworząc niesamowity efekt wizualny. Z uwagi na popularność tego miejsca, nurkowanie możliwe jest wyłącznie z łodzi. 3. Santa Maria Caves (Comino) Na niemal bezludnej wyspie Comino, znajdują się Santa Maria Caves – system płytkich jaskiń, które idealnie nadają się do eksploracji podwodnej zarówno dla początkujących, jak i bardziej doświadczonych nurków. Doskonała widoczność, piękno formacji skalnych oraz różnorodność życia morskiego sprawiają, że jest to idealne miejsce do podwodnej fotografii. 4. Dwejra: Inland Sea i Blue Hole (Gozo) Dwejra na Gozo, ze swoimi wysokimi klifami i nierównomiernym, skalnym krajobrazem, wygląda niemal jak z innego świata. W tej okolicy znajdują się jedne z najbardziej znanych miejsc do nurkowania na Malcie. Inland Sea to zatoka, gdzie nurkowanie rozpoczyna się z brzegu, a 260-metrowy tunel prowadzi do otwartego Morza Śródziemnego. Blue Hole to natomiast naturalny basen otwierający się na morze, pełen hipnotyzującej fauny, flory oraz unikatowych formacji skalnych. Mieszana głębokość sprawia, że Blue Hole jest dostępne dla nurków o różnym poziomie doświadczenia. 5. MT Hephaestus i MV Karwela (Gozo) Dla zaawansowanych nurków Gozo oferuje dwa spektakularne wraki na głębokości 40 metrów. MT Hephaestus to wrak tankowca, który można łatwo osiągnąć z brzegu za pomocą lin prowadzących do różnych części statku. Wrak ten jest doskonałym przykładem na to, jak obiekty pod wodą mogą stać się siedliskiem dla różnych gatunków ryb. W pobliżu znajduje się również MV Karwela – prom pasażerski na głębokości 42 metrów, z otwartymi korytarzami i naturalnie oświetlonymi pomieszczeniami, które zachęcają do eksploracji. Źródło: Malta Tourism Authority Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Archeologia podwodna. Jakie artefakty z przeszłości skrywają się w polskich rzekach i jeziorach?
Archeologów z reguły kojarzymy z łopatą, szpachelką i miotełką. Tymczasem badacze przeszłości zapuszczają się też z akwalungiem pod wodę. Jakich odkryć udało się dokonać do tej pory i co nas może czekać? O tym rozmawiamy w kolejnym odcinku videopodcastu National Geographic Polska.
Spis treści: Czy archeolodzy podwodni używają łopaty? Jak zostać archeologiem podwodnym? Naszym gościem jest prof. Bartosz Kontny – dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i archeolog podwodny. Zajmuje się tematyką barbarzyńskiej Europy ze szczególnym uwzględnieniem problematyki uzbrojenia. Napisał ponad 160 artykułów naukowych. Z pasją nurkuje w polskich jeziorach w poszukiwaniu śladów przeszłości. Czy archeolodzy podwodni używają łopaty? Co prawda archeologom podwodnym zdarza się używać szpachelek i innych niewielkich narzędzi, to raczej nie korzystają z łopat – tak silnie związanych z pracą na wykopaliskach na lądzie. – Podstawowym narzędziem do eksploracji obiektów podwodnych jest eżektor, czyli rodzaj podwodnego odkurzacza, który wytwarza ciśnienie przy wlocie rury ssącej. Kierując ją na obiekt lub warstwy, możemy je odsłaniać – tłumaczy prof. Kontny. A co jeśli przez przypadek archeolog zassie złote monety lub inne cenne zabytki? Okazuje się, że nie ma problemu, bo wylecą one na powierzchni do tzw. kosza. Archeolodzy dbają zawsze o to, aby miejsce badań było precyzyjnie wyznaczone. Dlatego wyznaczają wykopy o regularnych rozmiarach, na przykład 5 na 5 metrów. Czy taki porządek jest możliwy w badaniach podwodnych? Okazuje się, że tak. Jak mówi prof. Kontny, jeśli dno jest mało zwarte, archeolodzy podwodni korzystają z grodzi lub innych przejrzystych materiałów, które pozwalają prowadzić wykopaliska bez niebezpieczeństwa osuwania warstw. Jak zostać archeologiem podwodnym? – To nie jest prosta sprawa – mówi prof. Kontny. Zwraca uwagę na to, że studiować archeologię podwodną można tylko w dwóch ośrodkach w naszym kraju: na Uniwersytecie Warszawskim i na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zaledwie kilka procent studentów archeologii w tych miejscach jest związanych przez okresów studiów z badaniami podwodnymi. Również czynnych archeologów podwodnych w Polsce jest niewielu – być może kilkunastu. A tych działających na lądzie setki, jeśli nie tysiące. Prof. Kontny nurkował jeszcze przed podjęciem studiów i niejako przypadkowo udało mu się połączyć w końcu te dwie pasje. Archeologia podwodna może być niebezpieczna, zwłaszcza, gdy trzeba się zanurzyć na głębokość ponad 50 metrów. Wówczas należy stosować odpowiedni mieszanki do oddychania, skraca się też czas pobytu pod wodą. Jednak nawet gdy jest płycej, może być też niebezpiecznie. Prof. Kontny w jednym z jezior co rusz trafia nie tylko na zabytki, ale też niewybuchy z czasów II wojny światowej. Problemem są też śmieci, które archeolodzy przy okazji wykopalisk usuwają z cieków wodnych. Jakie są najciekawsze odkrycia prof. Kontnego w polskich jeziorach? Czy zmieniają one pogląd na nasze pradzieje i okres starożytności? O tym wszystkim posłuchacie w naszym podcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Hit tego sezonu. Wyspa Gołębi to raj dla miłośników przyrody i nurkowania
Sri Lanka to kraj pełen tajemnic i naturalnych skarbów, a jednym z takich miejsc jest Wyspa Gołębi. Ta niewielka wysepka, położona u północno-wschodnich wybrzeży Sri Lanki, oferuje niezapomniane przeżycia dla każdego podróżnika.
Spis treści: Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podczas wyprawy na wschód Sri Lanki, jedno z najbardziej pamiętnych przeżyć to bliskie spotkanie z rekinem czarnopłetwym. Ten drapieżnik, choć na pierwszy rzut oka może budzić strach, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Nurkowanie wokół Wyspy Gołębi daje możliwość obserwacji tych fascynujących stworzeń w ich naturalnym środowisku. Rekiny rafowe czarnopłetwe są znane ze swojej płochliwości i zazwyczaj unikają kontaktu z ludźmi. Ważne jest jednak, by zachować spokój i unikać gwałtownych ruchów, które mogłyby wzbudzić ich ciekawość. Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Rafy koralowe wokół Pigeon Island należą do najpiękniejszych u brzegów Sri Lanki. Życie pod wodą tętni tu na każdym kroku. Od żółwi morskich spokojnie skubiących glony z koralowców po kolorowe ryby przemierzające madreporowe koralowce – każdy nurek znajdzie tu coś dla siebie. Niestety, część rafy po wschodniej stronie wyspy została zniszczona przez tsunami w 2004 roku. Mimo to, natura powoli odbudowuje swoje królestwo, a fragmenty rafy stają się częścią białego piasku plaż. Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Wyspa Gołębi ma bogatą historię, która sięga czasów, gdy wyspa służyła jako schronienie dla piratów grasujących po wodach Oceanu Indyjskiego. W czasach kolonialnych Brytyjczycy wykorzystali ją jako strzelnicę. Dziś wyspa jest parkiem narodowym, który chroni unikatowe ekosystemy morskie i lądowe. Spacer po wyspie prowadzi przez dzikie tereny, skaliste brzegi i małe zatoczki, skąd rozpościerają się imponujące widoki na otaczający ocean. Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Nilaveli, niewielka wioska niedaleko portowego miasta Trincomalee, to idealne miejsce dla osób szukających ciszy i spokoju. Brak tu wielkich hoteli czy hałaśliwego życia nocnego. Wszystko toczy się w spokojnym rytmie kołyszących się palm i zapachów kuchni lokalnych restauracji serwujących curry i świeże ryby. W Nilaveli można poczuć prawdziwy klimat Sri Lanki, gdzie mieszanka smaków z południa Indii, Portugalii i Chin nadaje lokalnym potrawom niepowtarzalny charakter. Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podróż na Sri Lankę to nie tylko przyroda, ale także bogata kultura. Jednym z interesujących doświadczeń jest jedzenie rękoma, co jest powszechnym zwyczajem wśród lokalnej ludności. Niezapomnianym przeżyciem jest również degustacja krabów w pikantnym sosie curry – prawdziwa uczta dla zmysłów. Choć Sri Lanka jest jednym z największych producentów herbaty na świecie, kultura picia herbaty w lokalach jest zaskakująco rzadka. Na zakończenie dnia można unieść kufel lokalnego piwa z wizerunkiem wielkiego złotego lwa – symbolu Sri Lanki. Pigeon Island na Sri Lance to miejsce, które zadowoli zarówno miłośników przygód, jak i tych, którzy szukają spokoju i kontaktu z naturą. Od nurkowania wśród raf koralowych, przez fascynujące spotkania z rekinami, po spokojne dni spędzone w Nilaveli – każda chwila na tej wyspie to niezapomniane doświadczenie. Jeśli planujesz podróż na Sri Lankę, Wyspę Gołębi i okolice Trincomalee to miejsca, które warto wpisać na swoją listę. Źródło: National Geographic Traveler
Spoczywa pod wodą prawie 400 lat. Unikatowe znalezisko u ujścia Tamizy
Archeolodzy podwodni znaleźli wśród mułu u ujścia Tamizy w Anglii olbrzymie działo z brązu. Potężny okręt wojenny, na którym się znajdowało, zatonął blisko 400 lat temu.
W tym artykule: Okręt „London”. Co o nim wiemy? Trudne warunki badań wraku. Dzień jak co dzień dla archeologów Co odkrycie armaty zdradza nam na temat „Londynu”? Armata jest świetnie zachowana. Była na wyposażeniu okrętu wojennego „London” w XVII wieku. Jednostka ta odegrała ważną rolę w historii Wielkiej Brytanii. Działo znaleziono w pobliżu ruchliwego szlaku żeglugowego w ujściu Tamizy. Odkrycia dokonał licencjonowany nurek z organizacji Historic England. Armata była przykryta mułem i gliną. Okręt „London”. Co o nim wiemy? Statek powstał w czasach niepokojów. Zbudowano go w stoczni Chatham w hrabstwie Kent w latach 1654-1656. Wówczas nastąpiły wstrząsy polityczne po angielskiej wojnie domowej (1642-1648) i pierwszej wojnie angielsko-holenderskiej (1652-1654). Statek odegrał kluczową rolę w historii Wielkiej Brytanii. Należał do konwoju wysłanego w 1660 r. w celu odbicia Karola II Stuarta z Holandii i przywrócenia go na tron. W 1665 roku w wyniku wybuchu prochu strzelniczego eksplodował u wybrzeży Southend Pier w Essex. Obecnie spoczywa na dnie przełamany na dwie części. View oEmbed on the source website Steve Ellis, który nurkuje w tym miejscu od czternastu lat, zwraca uwagę na idealne warunki środowiskowe, które przyczyniły się do zakonserwowania ładunku. – To niesamowite odkrycie pomoże nam dowiedzieć się więcej o rodzajach dział znajdujących się na pokładzie okrętu „London” w momencie jego eksplozji w 1665 roku. Nie wszystkie były takie same. Niektóre zostały zdobyte na wrogich statkach, mamy więc tu do czynienia ze złożoną historią – mówi Duncan Wilson, dyrektor Historic England. Trudne warunki badań wraku. Dzień jak co dzień dla archeologów Widoczność w ujściu Tamizy jest często bardzo słaba, czasami mniejsza niż pół metra. Tym razem nieco się poprawiła i nurek był w stanie dostrzec działo. Praca w tym miejscu jest szczególnie trudna ze względu na silnie pływy i lokalizację wraku obok ruchliwego szlaku żeglugowego, którym regularnie przepływają duże statki towarowe. – To było bardzo ekscytujące zobaczyć armatę wyłaniającą się z dna morskiego po wielu latach nurkowania w tym miejscu. Odkrycie rzuca nowe światło na moje teorie dotyczące tego, w jaki sposób statek mógł eksplodować i jak to się stało, że leży w dwóch częściach na dnie morskim – mówi Steve Ellis. Co odkrycie armaty zdradza nam na temat „Londynu”? Długość działa to blisko 2,5 m. Wykonano je specjalnie dla statku „London” i umieszczono na dolnym pokładzie działowym statku. W momencie zatonięcia „London” był jednym z zaledwie czterech angielskich okrętów wojennych, które posiadały pełny zestaw 76 dział z brązu. Osadzono je na drewnianych wózkach. Działa „Londynu” nie były standaryzowane i pochodziły z różnych krajów i różnych okresów w historii marynarki. Wrak z czasów Tutanchamona. Niezwykłe znalezisko w głębinach Morza Śródziemnego Setki amfor znajdowały się we wraku sprzed kilku tysięcy lat, który odkryto w Morzu Śródziemnym, 90 km na zachód od północnego Izraela. To spore zaskoczenie dla archeologów. Do tej pory s... Duże działa były bardzo pożądane i drogie w produkcji, dlatego pozyskiwano je z wrogich okrętów lub tych wycofanych z eksploatacji. Na podstawie dokumentów historycznych i współczesnych zapisów szacuje się, że po zatonięciu „Londynu” odzyskano około 41 z 76 dział. Reszta czeka lub doczekała się już współczesnych archeologów. Znalezisko rozbudziło nadzieję ekspertów na kolejne spektakularne odkrycia. Wraki na całym świecie są celem rabusiów. Dlatego Historic England zwraca uwagę, by w obrębie wraków nurkowali tylko licencjonowani nurkowe posiadający odpowiednie zgody na eksplorację. Aby zapobiegać kradzieżom artefaktów z dna morskiego, większe obiekty są znakowane w specjalny sposób. Postronna osoba nie jest jednak w stanie tego zauważyć – odpowiednie służby już tak. Takie oznakowanie wprowadzono testowo na terenie kilku wrakowisk w brytyjskich wodach w 2023 roku. Źródło: Historic England. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wrak pełen muzyki. Niezwykłe odkrycie nurków w Chorwacji
Czterysta lat temu żaglowiec pełen kosztownego ładunku zatonął w czasie sztormu na Morzu Adriatyckim. Teraz archeolodzy podwodni odkryli wrak. Wśród najcenniejszych i najbardziej unikatowych przedmiotów były mosiężne trąbki.
W tym artykule: Pechowy angielski żaglowiec i szczęśliwi badacze Naczynia, korale i instrumenty muzyczne – wyposażenie feralnego wraku Jak wyglądał pechowy statek? Ostatnie miesiące obfitują w fascynujące odkrycia dokonywane przez archeologów podwodnych. Badacze poznali w Grecji na przykład lepiej wrak, w którym znajdował się legendarny Mechanizm z Antykithiry. Są na tropie zaginionych części tego instrumentu. Z kolei we wschodniej części Morza Śródziemnego naukowcy natknęli się na jednostkę z czasów faraona Tutanchamona. Pechowy angielski żaglowiec i szczęśliwi badacze Jednak nie wszystkie wraki badane przez archeologów są aż tak wiekowe. W tym roku eksperci z Międzynarodowego Centrum Archeologii Podwodnej w Zadarze, pod kierownictwem dr Luki Bekića i Mai Kaleb, prowadzili badania żaglowca, który zatonął w pobliżu przylądka Franina na Morzu Adriatyckim w regionie Kvarner. Jednostka zatonęła pod koniec XVI wieku. Nadal nie wiadomo, jakie nosiła miano. Zdaniem badaczy płynęła pod holenderską banderą i zatonęła z powodu niespodziewanego sztormu. We wraku odkryto masę cennych artefaktów. Naczynia, korale i instrumenty muzyczne – wyposażenie feralnego wraku Ładunek statku był różnorodny. Składały się na niego: ekskluzywne naczynia ceramiczne, naczynia wykonane z czerwonego szkła, szklane koraliki, trąbki z mosiądzu. To właśnie te ostatnie przedmioty przykuły uwagę badaczy. Mosiężne trąbki z tego okresu są odkryciem bardzo rzadkim. Zapewne był to najcenniejszy ładunek na tym żaglowcu. Na podstawie zachowanej inskrypcji na nich ustalono, że pochodzą ze Strasburga we Francji i Lejdy w Holandii. „Do tej pory żadne trąbki z tych miast nie były znane ani nie zachowały się nigdzie na świecie” – czytamy w komunikacie Międzynarodowego Centrum Archeologii Podwodnej w Zadarze. Jak wyglądał pechowy statek? Badania wraku ciągle trwają. Wstępne analizy każą archeologom sądzić, że rodzimym portem żaglowca była Holandia. Był zaangażowany w handel między Lejdą, Wenecją i Konstantynopolem. Jednak aby wyciągnąć ostateczne wnioski, archeolodzy muszą dokładnie przeanalizować jego dobrze zachowane pozostałości i wykonać kwerendę archiwalną. Oprócz cargo we wraku zachowały się armaty i kotwica. Obecnie są odczyszczane i dokumentowane przez archeologów. Nie jest planowane ich wydobycie, tylko konserwacja. Mają stać się atrakcją turystyczną dla nurków. Widoczne są też drewniane elementy konstrukcyjne, liny i kołowrotki. Pod względem zachowania wraku archeolodzy muszą mówić o dużym szczęściu. Bardzo często po okrętach sprzed stuleci zachowuje się jedynie ich ładunek, z reguły naczynia ceramiczne w formie amfor do transportu oliwy lub wina. Te zabytki nie ulegają tak szybko rozkładowi, jak surowce organiczne, czyli właśnie drewno, z którego budowano statki. Z kolei badania podwodne w polskich wodach wyglądają zupełnie inaczej niż w Adriatyku czy w Morzu Śródziemnym. Archeolodzy podwodni mają problem z przejrzystością wody i czasem ledwo widzą przedmiot swoich badań. Mimo to czasem udaje się im dokonać ważnych odkryć. Niedawno ogłosili odkrycie śladów po rytuałach celtyckich w jednym z kujawskich jezior. Źródło: Međunarodni centar za podvodnu arheologiju u Zadr. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tu odkryto starożytny „komputer”. Nowe znaleziska w głębinach Morza Śródziemnego
Mechanizm z Antykithiry to jeden z najbardziej zagadkowych artefaktów. Bywa określany jako starożytny „komputer”. Archeolodzy powrócili do badania wraku, w którym odkryto go ponad 120 lat temu. Co udało się znaleźć?
W tym artykule: Mechanizm z Antykithiry – czym był? Powrót do wraku z Antykithiry Statek czy statki z Antykithiry – o wrakowisku wiemy coraz więcej Wrak, w którym znaleziono Mechanizm z Antykithiry spoczywa 50 m pod wodą. Odkryto go obok wysepki zwanej Andikitirą albo Antykithirą, kilkadziesiąt kilometrów na północny-zachód od Krety. Mechanizm z Antykithiry – czym był? To zagadkowe urządzenie składa się z siedmiu głównych części i kilkudziesięciu mniejszych. Przypuszcza się, że do działania potrzebowało ponad 30 kół zębatych. Służyło do obliczania pozycji ciał niebieskich. Pozwalało również określać fazy Księżyca i przewidywać zaćmienia. Kilka lat temu ustalono, że mechanizm spełniał również funkcję kalendarza. Ze względu na swoją funkcję bywa określany jako starożytny „komputer”. Być może część elementów nadal spoczywa w głębinach morskich. Swoją formą przypomina średniowieczne zegary. To dość zaskakujące, bo mechanizm powstał około 200–100 roku przed naszą erą. Pokryty był kilkoma tysiącami inskrypcji zapisanymi greką. Nie jest znane podobne urządzenie z tego okresu. Powrót do wraku z Antykithiry Statek, na którym znajdował się mechanizm, był dużą handlową jednostką. Wpadł na klify w pobliżu wysepki. Statek zatonął. Wszystko, co znajdowało się na jego pokładzie, poszło na dno. W ostatnich latach naukowcy ze Szwajcarskiej Szkoły Archeologii w Grecji (ESAG) przy nadzorze Greckiego Ministerstwa Kultury i Sportu powrócili do badań zatopionej jednostki. Jednak dopiero prace w ostatnich miesiącach przyniosły przełom. – Dzięki wyjątkowo korzystnym warunkom pogodowym pogodowych, zespół dokonał znaczących odkryć, w tym znacznej części kadłuba statku – przekazano w komunikacie. Statek czy statki z Antykithiry – o wrakowisku wiemy coraz więcej Fragment kadłuba zachował się w świetnym stanie. Widoczne są połączone ze sobą deski i wręgi tworzące szkielet jednostki. To pozwoliło naukowcom określić sposób budowy statku. Najpierw wykonali kadłub z desek, a następnie instalowali żebra wewnątrz. Obecnie przy budowie jednostek pływających robi się odwrotnie. – Ta struktura pozwala nam lepiej zrozumieć charakterystykę konstrukcji statku, która do tej pory pozostawała nieuchwytna. A także na określić dokładną lokalizację i orientację wraku – podkreślił prof. Lorenz Baumera z Uniwersytetu Genewskiego (UNIGE), który współkieruje projektem z dr Angeliką G. Simosą. Wrak z czasów Tutanchamona. Niezwykłe znalezisko w głębinach Morza Śródziemnego Setki amfor znajdowały się we wraku sprzed kilku tysięcy lat, który odkryto w Morzu Śródziemnym, 90 km na zachód od północnego Izraela. To spore zaskoczenie dla archeologów. Do tej pory s... Archeolodzy podwodni postanowili rozejrzeć się po najbliższej okolicy. Okazało się, że w dwóch miejscach znajdowały się skupiska naczyń ceramicznych. Bywa tak, że po drewnianych jednostkach nie pozostaje ślad. Pozostaje tylko ładunek – z reguły wielkie naczynia zasobowe określane jako amfory. Służyły w starożytności do przewożenia wina czy oliwy na handel. Tylko w przypadku jednego z nowo odkrytych skupisk udało się też potwierdzić istnienie drewnianych elementów statku. Przeprowadzono podwodne wykopaliska w tych dwóch lokalizacjach. Przyniosły one bogactwo materiału archeologicznego, w sumie około 300 obiektów. Wśród nich było 21 fragmentów marmuru – zapewne pozostałości po posągach. Zarejestrowano też liczne elementy konstrukcyjne kadłuba statku oraz ponad 200 skorup ceramicznych. Są to amfory z greckich wysp Chios i Rodos. Zachowały się nawet ślady ich uszczelniania mastyksem, czyli rodzajem pistacjowej żywicy. W czasie badań archeolodzy wykonali cyfrowe, trójwymiarowe modele stanowisk archeologicznych. Wykorzystali też zdalnie sterowane roboty. Źródło: ESAG. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na Kujawach archeolodzy zbadali jezioro, na którym Celtowie odprawiali rytuały. „Odkrycie jest rewolucyjne”
Miecz, sierpy, pochwy i pasy mieczowe – takie przedmioty złożyli w ofierze w III wieku p.n.e. Celtowie na dnie jeziora na Kujawach. Jest to pierwsze rytualne jeziorne stanowisko tego ludu z ziem polskich.
W tym artykule: Zagadkowe kujawskie jezioro pełne skarbów Co archeolodzy znaleźli na dnie jeziora? Celtowie w północnej Polsce Celtowie zamieszkiwali tereny obecnej Polski od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. Początkowo zasiedlali jednak tylko południe naszego kraju. Około dekadę temu udowodniono, że Celtowie żyli również na Kujawach, ale dopiero od I wieku p.n.e. – To pierwsze rytualne stanowisko jeziorne Celtów na ziemiach dzisiejszej Polski. Odkrycie jest rewolucyjne również dlatego, że nikt nie spodziewał się Celtów tak daleko na północy już w III wieku p.n.e., bo tak datowane są znaleziska – mówi dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i kierownik Pracowni Archeologii Podwodnej, prof. Bartosz Kontny cytowany na stronie swojej uczelni. Zagadkowe kujawskie jezioro pełne skarbów W kwietniu 2024 r. archeolodzy podwodni z Wydziału Archeologii UW przeprowadzili rozpoznanie jednego z jezior na Kujawach. W obawie przed rabusiami nie ujawniają precyzyjnej lokalizacji. Naukowcy nie pojawili się tam przypadkowo. W zbiorach bydgoskiego Muzeum Wojsk Lądowych dostrzegli zabytek – miecz, który zwrócił ich uwagę. Był tam przekazany wiele lat temu. Dzięki znalazcy oraz pracownikom muzeum udało się wskazać obszar jeziora, w którym go odkryto. Do tej pory z wody wydobyto kilkanaście przedmiotów wykonanych przez celtyckich kowali – poinformował o tym prof. Bartosz Kontny w Wydziału Archeologii UW na portalu KDP CMAS. – Celtowie byli ludem indoeuropejskim, znanym ze swojej waleczności. Niemal wszyscy słyszeli o przygodach Gala Asterixa (Galowie to inne określenie Celtów), ale niewielu wie, że społeczność ta zamieszkiwała również ziemie dzisiejszej Polski – zaznaczył naukowiec. Co archeolodzy znaleźli na dnie jeziora? Archeolodzy przeprowadzili prospekcję podwodną. Pierwszym zabytkiem, na jaki trafili, był sierp, które przywodzi na myśl narzędzie komiksowego druida Panoramiksa. Jego forma nie była jednak zbyt charakterystyczna. Równie dobrze mógł pochodzić z okresu średniowiecza. Archeolodzy szukali dalej. – Kolejne odkrycia okazały się przełomowe – relacjonuje prof. Kontny. To, co na pierwszy rzut oka wyglądało jak blachy i druty, okazało się być fragmentami żelaznych pochew mieczy. Fragmenty drutu były pozostałościami po pasach łańcuchowych, na których Celtowie zawieszali pochwy mieczy. – A zatem sensacja! Mamy do czynienia nie z przypadkową zgubą, ale celowo wrzucanymi do wody mieczami, pochwami i pasami mieczowymi. Sierpy – natrafiliśmy na kolejny egzemplarz – wpisują się w zestaw znalezisk, które Celtowie składali w ofierze – zauważa archeolog. I dodaje: – Jest to pierwsze rytualne stanowisko tego rodzaju z ziem polskich, a wszystkie znane z obszaru Celtyki policzyć można na palcach dwu rąk. Takie rytuały odbywały się w trudnodostępnych miejscach – rzekach, bagnach, rozpadlinach skalnych. Cel: ofiarowanie przedmiotów bóstwom. W takim „zestawie” była broń, narzędzia kowalskie, ciesielskie i kuchenne. Nadal jest zagadką, skąd taki wybór. Prof. Kontny uważa, że być może chodziło o związek przedmiotów z rzemiosłem, bo wojownicy-kowale celtyccy byli bardzo poważani w swoich społecznościach. Celtowie czasem wyginali przedmioty podczas rytuałów. Jak było w przypadku tych z kujawskiego jeziora? Niektóre były połamane, ale nie jest jasne, czy stało się to w sposób zamierzony – przekazał National Geographic Polska prof. Kontny. Najstarsza kostka do gry odkryta w Polsce. Do zabawy używali jej Celtowie Ponad dwa tysiące lat ma kostka do gry odkryta przez archeologów w Samborowicach w woj. śląskim. Używali jej Celtowie. To najstarszy taki przedmiot z terenu Polski. Znajdował się wewnątrz c... Celtowie w północnej Polsce To odkrycie jest ważne też z innego powodu. Naukowcy nie spodziewali się napotkać na ślady po Celtach tak daleko na północ już w III wieku p.n.e., bo z tego okresu pochodzą wydobyte przedmioty. W tym okresie znane są ich osady ze Śląska. – Czyżby w swoich wyprawach odkrywczych lub łupieskich zapuszczali się aż na Kujawy? Jest po co: są tu niezwykle żyzne ziemie, solanki (sól była niezwykle cenną przyprawą, ale przede wszystkim konserwantem). A i do źródeł bursztynu było już względnie niedaleko – zauważa prof. Kontny. Trochę później uruchomiono szlak bursztynowy wiodący przez Kujawy nad Bałtyk. Obsługiwali go właśnie Celtowie. Dowodzi tego na przykład ogromny skład bursztynu z celtyckiego oppidum (umocnionej osady) w Starém Hradisku na Morawach w Czechach. Archeolodzy liczą, że wyjaśnieniu zagadki pomogą dalsze odkrycia. „Do poszerzenia wiedzy przyczynić się mogą Ci z Was, którzy – nurkując w kujawskich jeziorach – natrafili bądź natrafią na podobną broń albo wiedzą coś o analogicznych znaleziskach. Powinny one zostać zgłoszone do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, ale w tym już pomożemy”– zachęca prof. Kontny. Naukowiec przekazał National Geographic Polska, że powróci do badań jeziora na jesieni z jeszcze lepszym sprzętem, w tym zaawansowanym technicznie wykrywaczem metalu. Nie można wykluczyć, że wotywnych depozytów jest w tym zbiorniku wodnym więcej. Źródła: CMAS, UW. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najstarsza w Europie armata okrętowa znaleziona u wybrzeży Szwecji. W tej historii jest polski wątek
Najstarsza znana armata okrętowa z terenu Europy ma ponad 600 lat. Wyłowiono ją u wybrzeży Szwecji. Jeden z surowców, z którego ją wykonano, pochodzi prawdopodobnie z pogranicza polsko-czeskiego.
W tym artykule: Badania chemiczne armaty Armata okrętowa - obowiązkowe wyposażanie statków handlowych Armatę odkrył w 2001 roku nurek w czasie rekreacyjnego zejścia pod wodę 5 km na południowy zachód od wyspy Marstrand na zachodnim wybrzeżu Szwecji. Znajdowała się na głębokości około 20 m, częściowo zakopana. Nurek nie był w stanie stwierdzić, co znalazł, przekazał więc znalezisko ekspertom. Obecnie znajduje się ono w zbiorach Muzeum w Bohusläns. Armata okrętowa w niczym nie przypomina późniejszych dział spopularyzowanych w filmach z piratami w roli głównej. Jest niewielka i dość prymitywnie wykonana. Badania chemiczne armaty Międzynarodowy zespół badawczy kierowany przez archeologa morskiego Staffana von Arbina z Uniwersytetu w Göteborgu postanowił bliżej przyjrzeć się armacie. Mimo że od jej odkrycia minęły ponad dwie dekady, naukowcy nie mieli okazji przeprowadzenia jej szczegółowych badań. Teraz opublikowali swoje wnioski w czasopiśmie „The Mariner's Mirror”. To, co ustalili, było dla nich zaskoczeniem. – Dzięki zachowanym pozostałościom ładunku możliwe było wykorzystanie datowania radiowęglowego do ustalenia wieku znaleziska. Wyniki wskazują, że armata z Marstrand pochodzi prawdopodobnie z XIV wieku, co czyni ją jednym z najstarszych dział artyleryjskich znalezionych w Europie – mówi Staffan von Arbin. Próbkę pobrano z fragmentu tkaniny, w którą zapewne owinięty był ładunek wybuchowy. Naukowcy zobrazowali znalezisko za pomocą skanera trójwymiarowego. Przeprowadzili również analizę chemiczną metalu użytego do odlania armaty. Okazało się, że był to stop miedzi z ołowiem i niewielką domieszką cyny. Zdaniem badaczy ten stop nie jest najlepszy. Według nich działo zapewne pękłoby w trakcie intensywnego użytkowania przez dłuższy czas. Najwyraźniej ówczesna wiedza na temat właściwości stopów miedzi wciąż była ograniczona. – Dowodzi to, że w tamtym czasie sztuka odlewania armat nie została jeszcze w pełni opanowana, a produkcja w dużej mierze opierała się na metodzie prób i błędów – podkreślił von Arbin. Ruda miedzi użyta do produkcji armaty została wydobyta na terenie dzisiejszej Słowacji, podczas gdy ołów prawdopodobnie pochodził z Anglii lub regionu przygranicznego między Polską a Czechami. Spoczywający na dnie Bałtyku XV-wieczny okręt wojenny był „pływającą fortecą”. Do kogo należał? Naukowcy twierdzą, że zatopiony w 1495 roku okręt wojenny Gribshunden był niezwykle groźną machiną wojenną. Liczba dział i armat sprawiała, że przypominał bardziej „pływającą forte... Armata okrętowa - obowiązkowe wyposażanie statków handlowych Podobne armaty datowane są z reguły na XV–XVI w., jednak nowe znalezisko świadczy o tym, że model ten był już użytkowany w XIV w. W okresie późnego średniowiecza w armaty wyposażano nie tylko okręty wojenne. Posiadały je na swoich pokładach również statki handlowe, aby bronić się przed piratami i innymi wrogimi jednostkami. Jaka była funkcja badanej właśnie armaty? Ze względu na swoje niewielkie wymiary prawdopodobnie nie była w stanie spowodować większych uszkodzeń wrogiego statku, nie mówiąc już o jego zatopieniu. Używano jej głównie jako broni przeciwpiechotnej, której celem było wyeliminowanie wrogich żołnierzy szykujących się do abordażu. Teraz badacze chcą zlokalizować i zdokumentować statek, z którego pochodzi działo. Przypuszczają jednak, że może być on już poważne zniszczony. Badacze liczą jednak na wykrycie pozostałości wraku. Skłaniają się do teorii, że statek zatonął w wyniku zderzenia z pobliskim szkierem, czyli skalistą wysepką. Jednak w XIV wieku były to niespokojne wody. Wówczas miała miejsce wojna duńsko-hanzeatycka. W jej wyniku spalono wiele zabudowań na wyspie Marstrand. Poza tym w okresie średniowiecza na tamtejszych wodach grasowali piraci. Posiadanie armaty na pokładzie statku było zatem nieodzowne. Źródło: „The Mariner's Mirror” Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Sprzątanie świata. Akcja dotyczy też jezior. Te w Polsce są bardzo zaśmiecone
Sofy, butelki, kawałki metalu, liny, rozbite szkło, a nawet sedesy znajdują nurkowie w polskich jeziorach. Trudno wskazać, czego do nich nie wyrzucono. Skala śmiecenia jest olbrzymia. Rośnie jednak świadomość. Coraz więcej osób nie śmieci i dołącza do Akcji Sprzątanie świata.
W tym artykule: Śmieci w jeziorach jest coraz więcej Rośnie świadomość dotycząca potrzeby gospodarowania odpadami Śmieci w jeziorach są groźne zarówno dla ludzi jak i zwierząt Zbliża się 30. finał Akcji Sprzątanie świata. Tym razem odbędzie się od 15 do 17 września. Akcja ta jest częścią międzynarodowego ruchu na rzecz ochrony środowiska Clean up the World wywodzącego się z Australii. Uczestniczy w nim blisko 40 mln wolontariuszy z ponad czterdziestu krajów na całym świecie. W Polsce akcję w 1994 roku zainicjowała założycielka Fundacji Nasza Ziemia, Mira Stanisławska-Meysztowicz. W poprzedniej edycji wzięło w niej ponad 400 tys. Polaków. Śmieci w jeziorach jest coraz więcej – Każdy, kto sprząta śmieci po kimś innymi, nie będzie już śmiecić. Taka jest idea tej Akcji - powiedział „National Geographic Polska" pasjonat nurkowania i czystej natury Wojciech Zgoła. Zgóła jest też redaktorem naczelnym magazynu dla nurków „Perfect Diver" i koordynatorem podwodnej części Akcji Sprzątanie świata. Zwrócił uwagę na to, że śmiecenie nie dotyczy tylko lądu – lasów, pól czy łąk, ale akwenów. – Zajmuję się sprzątaniem dna jezior, rzek i mórz od kilkunastu lat. Na przestrzeni ostatnich dekad niestety widoczność pod wodą zmalała w ogromnej większości jezior. Śmieci jest coraz więcej – powiedział. Nurkowie znajdują na dnie najczęściej odpady z plastiku. To prawdziwa plaga. Groźny dla środowiska jest też mikroplastik, który nie jest widoczny gołym okiem. Z badań na całym świecie wynika, że mikro- i nanoplastik jest już w zasadzie wszędzie. W największych ilościach występuje w środowisku wodnym, morzach i oceanach. Jego cząsteczki kumulują się w łańcuchu pokarmowym zwierząt i ludzi. Potwierdzono, że plastikowe mikrocząstki pokonują barierę krew-mózg. Może to prowadzić do nasilania się zapaleń i chorób. Rośnie świadomość dotycząca potrzeby gospodarowania odpadami Jest jednak światełko w tunelu. W ocenie Wojciecha Zgoły rośnie świadomość dotycząca gospodarowania odpadami. Jednym ze świadectw tego jest fakt, że do akcji sprzątania świata każdego roku dołącza coraz więcej osób. Są to grupy szkolne, pracownicze, sąsiedzkie. – W zeszłym roku w czasie finału Akcji zebraliśmy w jeziorze Durowskim w Wągrowcu prawie tonę śmieci. Akcja trwała zaledwie półtorej godziny i uczestniczyło w niej 35 nurków. Śmieci jest tam więcej, dlatego w tym roku powrócimy w to miejsce – zapewnił Zgoła. W czasie akcji wydobywania śmieci z wody nurkowie schodzą pod powierzchnię z wytrzymałymi torbami raszlowymi. Są one wykorzystywane do przechowywania ziemniaków i cebuli. Urobek przekazują osobom czekającym na łodziach. Śmieci w jeziorach są groźne zarówno dla ludzi jak i zwierząt Groźnymi śmieciami w jeziorach są na przykład potłuczone szklane butelki. – Miałem taką sytuację jako nastolatek, gdy skakałem do wody w jeziorze Dominickim. Skoczyłem na fragment szkła. Skończyło się na poważnym skaleczeniu – opowiada Wojciech Zgoła. Potencjalnie niebezpieczne są też zgubione sieci i liny. Znane są przypadki, gdy nurkowie się w nie zaplątywali i ginęli uwięzieni pod wodą. Jak widać śmieci niosą za sobą zagrożenia różnego typu. Do wody trafiają też puszki po farbach, które są toksyczne. – Tak naprawdę nie ma takiego rodzaju śmieci w jeziorach, którego byśmy nie znaleźli w lasach. Jest to przerażające. Oprócz drobnych przedmiotów znajdowaliśmy meble, dywany, a nawet sedes czy wózek dziecięcy – wyliczył aktywista. Najwięcej śmieci jest z reguły przy pomostach, stanowiskach wędkarskich i niedaleko linii brzegowej. Prawdziwą zmorą na przykład na plaży są tysiące niedopałków po papierosach. Śmieci te nie tylko wyglądają nieestetycznie, ale stanowią też poważne zagrożenie dla przyrody. To z nich uwalnia się mikroplastik i inne toksyczne substancje. Dlatego niedopałki wrzucone do wody są szczególnie groźne dla środowiska. Czystsze jeziora są z reguły tam, gdzie znajdują się bazy nurkowe. – Nurkowie sprzątają śmieci często po prostu przy okazji, sami z siebie i bez okazji – podkreśla. Sprzątanie jezior jest zdecydowanie trudniejsze niż na lądzie. Nawet kilkukilogramowy odpad jest trudny w wydobyciu nie mówiąc o cięższych. Zgoła wspomina akcję wydobycia pełnego śmietnika zatopionego na głębokości 4-5 metrów w jeziorze Strzeszyńskim w Poznaniu. Jego wyciągnięcie było szczególnym wyzwaniem. Niestety w jeziorach zdarzają się też odpowiedniki dzikich wysypisk śmieci, które znane są z lasów. Nurkowie nazywają je utopiskami. Tam zgromadzonych śmieci jest szczególnie dużo. Finał tegorocznej akcji odbędzie się 15-17 września. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie Fundacji Nasza Ziemia. Wśród patronów medialnych wydarzenia jest magazyn "National Geographic Polska". Rok temu w trakcie całej akcji zebrano w Polsce w sumie blisko 500 ton odpadów. Czy w końcu będzie ich mniej? Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaginiona łódź podwodna Titan. 7 pytań o statek, z którego nie da się wyjść
Trwa akcja ratunkowa mająca na celu uratowanie pięcioosobowej załogi łodzi podwodnej Titan. Dlaczego tak trudno ją znaleźć i ewakuować z niej ludzi?
W tym artykule: Jak działa łódź podwodna Titan? Dlaczego nie mamy wieści od załogi? Jakie warunki panują wokół wraku Titanica? Jeśli Titan jest na dnie oceanu, jak wyciągnąć z niego załogę? Czy jest szansa, że Titan już wypłynął, a my jeszcze o tym nie wiemy? Czy tym pojazdem podwodnym steruje się za pomocą kontrolera do gier wideo? Czy ktoś został wcześniej uratowany z łodzi podwodnej lub batyskafu? Podwodny pojazd Titan zaginął w pobliżu wraku Titanica na północnym Atlantyku w niedzielę. Istnieje wiele czynników, które sprawiają, że misja ratunkowa jest niezwykle trudna. W tym oddalenie obszaru od innych statków i ekstremalna głębokość. A także fakt, że pięcioosobowa załoga miała powietrze na maksymalnie 96 godzin, czyli cztery doby. Ostatnia łączność z nią miała miejsce około 100 minut po zanurzeniu. Jak działa łódź podwodna Titan? W przeciwieństwie do typowej łodzi podwodnej, która może wpływać i wypływać z portów o własnych siłach, sześciometrowy i ważący 9 tys. kg Titan przypomina batyskaf. Oznacza, że jest zależny od statku na powierzchni oceanu, który transportuje go na miejsce. Titan jest z niego opuszczany na głębokość 9 metrów na platformie. Potem używa balastu, aby zejść na 3,8 km. Cztery elektryczne silniki pomagają Titanowi poruszać się nad dnem morskim. Kiedy statek jest gotowy do powrotu, zrzuca balast i wypływa. Wtedy może zadokować na platformie, która jest następnie wciągana na statek na powierzchni. Dlaczego nie mamy wieści od załogi? Szczególna fizyka wody i ekstremalne głębokości w tym obszarze oznaczają, że technologie, których używamy na lądzie, a nawet w kosmosie – takie jak łączność satelitarna i GPS – nie działają w głębinach. Titan komunikuje się ze swoim statkiem pomocniczym za pomocą systemów akustycznych, które wysyłają impulsy dźwiękowe, aby przekazać jego lokalizację. Bardzo ograniczone wysyłanie SMS-ów z Titana do statku na powierzchni jest możliwe za pośrednictwem swego rodzaju „modemu akustycznego”. Ale działa to tylko wtedy, gdy łódź podwodna znajduje się w zasięgu owego modemu. Nie działa natomiast, jeśli Titan nie jest w prawidłowym ustawieniu lub zaplątał się w coś na dnie. Jakie warunki panują wokół wraku Titanica? Wrak Titanica leży na głębokości około 3,8 km. Jest tam: bardzo ciemno – światło słoneczne w wodzie oceanu zwykle całkowicie zanika na głębokości ok. 900 metrów; niewiarygodnie zimno – temperatury na dnie o tej porze roku mogą oscylować wokół 2 st. C, co wymaga ogrzewania kabiny; ekstremalne ciśnienie – prawie 400 razy większe niż to, jakiego doświadczają ludzie na poziomie morza. Jeśli Titan jest na dnie oceanu, jak wyciągnąć z niego załogę? Po pierwsze, potrzebny jest do tego statek, który może podróżować do ekstremalnych głębin wokół Titanica. Takich pojazdów na świecie jest bardzo mało. Nawet gdyby istniała łódź podwodna zdolna do podróży w ten obszar, nie byłoby możliwości ewakuowania pasażerów z Titana pod wodą. Ta łódź podwodna nie ma żadnego włazu. Nowatorska struktura statku z włókna węglowego i tytanu została zaprojektowana tak, aby wytrzymać ekstremalne ciśnienie w głębi oceanu. Jednak taka konstrukcja wymaga, aby pasażerowie byli szczelnie zamknięci w statku. Po ich wejściu do środka kopuła łodzi jest przyśrubowywana do kadłuba. Jakiekolwiek wydobycie ludzi z Titana musiałoby nastąpić na powierzchni. Tak więc inną możliwością jest wykorzystanie bezzałogowej łodzi podwodnej – zdalnie sterowanego pojazdu zwanego ROV. Mógłby on odnaleźć Titana na dnie morskim i wynieść go na powierzchnię. Czy jest szansa, że Titan już wypłynął, a my jeszcze o tym nie wiemy? To możliwe. Titan posiada szereg środków bezpieczeństwa, które pozwalają mu zrzucić balast i automatycznie powrócić na powierzchnię w przypadku awarii systemu lub niedyspozycji pilota. Ale wydostanie się na powierzchnię to za mało. Statek nie ma przecież włazu i nie da się go otworzyć od środka. Pasażerowie nadal będą uzależnieni od zapasu powietrza, który miał wystarczyć na 96 godzin. Dopiero ekipa ratunkowa będzie mogła odkręcić kopułę statku i wyciągnąć załogę. Powietrzne służby poszukiwawczo-ratownicze patrolują wody wokół miejsca zdarzenia. Jednak szukają obiektu wielkości minivana na rozległym obszarze oceanu. Akcję dodatkowo mogą utrudniać warunki pogodowe. Czy tym pojazdem podwodnym steruje się za pomocą kontrolera do gier wideo? Tak, Titan jest pilotowany za pomocą kontrolera do gier na Playstation. Ale to nie jest nic dziwnego. Takie rozwiązanie jest stosowane np. w amerykańskiej armii. Wojskowi używają kontrolerów Xbox 360 do strzelania z dział laserowych, kontrolowania dronów, a nawet obsługiwania peryskopów na atomowych okrętach podwodnych. Czy ktoś został wcześniej uratowany z łodzi podwodnej lub batyskafu? Wielu pamięta katastrofę Kurska z 2000 r. Wówczas torpeda eksplodowała na rosyjskiej łodzi podwodnej, zabijając natychmiast wielu członków załogi. 23 tych, którzy przeżyli, znalazło się w uszkodzonym statku ponad 100 m pod wodą w rejonie koła podbiegunowego. Kiedy dziewięć dni później nadeszła pomoc – w postaci brytyjskich i norweskich nurków-ratowników – cała licząca 118 osób załoga już nie żyła. Po 26 latach naukowcy odszyfrowali sygnał z okolic wraku Titanica. „To bardziej fascynujące niż odkrycie statku” W 1996 roku nurkowie badający wrak Titanica, wychwycili enigmatyczny sygnał sonaru. Po 26 latach udało im się rozwiązać zagadkę niezidentyfikowanego obiektu. Co znajduje się obok Titanica? Ale jest też przykład z szczęśliwszym zakończeniem. W 1973 roku dwuosobowa załoga batyskafu Pisces III została uwięziona na dnie morskim u wybrzeży Irlandii. Po 76 godzinach akcji ratunkowej ludzi ocalono. 12 minut później zabrakłoby im tlenu. Jednak wówczas batyskaf znajdował się na głębokości zaledwie 480 m. Titan jest prawie osiem razy dalej od powierzchni. Źródło: National Geographic Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Płetwonurek znalazł 900-letnią broń. To może być miecz krzyżacki
Mężczyzna zdecydował się wyłowić rzekomy miecz krzyżacki, ponieważ bał się, że zostanie ponownie przykryta piaskiem, lub co gorsza – ktoś ją ukradnie.
W tym artykule: Czy w Morzu Śródziemnym znaleziono miecz krzyżacki? Czy to miecz z wypraw krzyżowych? Zakon krzyżacki obecnie Miecz krzyżacki to znalezisko, o jakim marzy niejeden archeolog. Nurkując, także można trafić na różne „skarby”. Niestety bardzo często są to stare opony samochodów lub inne odpady. Shlomi Katzin miał o wiele więcej szczęścia. Kiedy eksplorował dno Morza Śródziemnego na północy Izraela, odnalazł 900-letni miecz. Broń była najprawdopodobniej używana podczas wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej. Czy w Morzu Śródziemnym znaleziono miecz krzyżacki? Według ekspertów rzekomy miecz krzyżacki – podobnie jak znalezione w pobliżu metalowe kotwice oraz fragmenty ceramiki – przez lata zalegał pod piaskiem. Artefakty miały odsłonić wzburzone fale na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Zgodnie z prawem obowiązującym na terenie Izraela, tego typu znaleziska należy zwrócić państwu. Toteż Katzin przekazał miecz władzom, za co otrzymał świadectwo dobrej postawy obywatelskiej. Jak mówi, zdecydował się wyłowić możliwą pamiątkę po krzyżowcach, ponieważ bał się, że zostanie ponownie przykryta piaskiem, lub co gorsza – ktoś ją ukradnie. Miecz mierzy około 120 cm. Długie lata spędzone w wodzie zostawiły ślady na broni. Poza nimi nie widać jednak żadnych innych uszkodzeń mechanicznych. Czy to miecz z wypraw krzyżowych? Liczącą blisko tysiąc lat broń odnaleziono na północy Izraela, w okolicach góry Karmel. Kobi Sharvit, archeolog morski, tłumaczy, że w tym regionie znajduje się wiele zatoczek, w których przed laty statki znajdowały schronienie przed burzami. – Wokół największych powstały miasta portowe. Na przestrzeni wieków dotarło do nich wiele statków handlowych. Zostały po nich cenne znaleziska archeologiczne – dodaje w rozmowie z „The Washington Post”. W ostatnich latach nurkowie i pływacy coraz częściej trafiają na prawdziwe skarby. To dlatego, że sporty wodne stały się wyjątkowo popularne w tej części Izraela. Wyprawy krzyżowe trwały od XI do XIII w. Rycerze przybywający do Ziemi Świętej z Europy walczyli o ustanowienie chrześcijańskiego królestwa ze stolicą w Jerozolimie. Według archeologów muzułmanie nie poruszali się drogą morską, co ma być dowodem na to, że miecz należał do krzyżowców. Eksperci dodają, że wysokie temperatury wód Morza Śródziemnego najprawdopodobniej pozwoliły zachować miecz w stosunkowo dobrym stanie. Morskie żyjątka przylgnęły do broni, kiedy żelazo się utleniało. Po oczyszczeniu znalezisko ma zostać przekazane do dalszych badań. Naukowcy podkreślają, że każdy starożytny przedmiot „pomaga rozwiązać historyczne zagadki związane z Izraelem”. Zakon krzyżacki obecnie Mimo że zakon krzyżacki czasy świetności ma dawno za sobą, to nadal funkcjonuje. Od 2018 r. wielkim mistrzem i opatem zgromadzenia jest Frank Bayard OT. Siedziba zakonu znajduje się w Wiedniu. Łącznie należy do niego 63 ojców, 11 braci (z klerykami), 4 nowicjuszy, 9 oblatów, 154 siostry; 744 familiarów. Zakonnicy prowadzą działalność duszpasterską w parafiach oraz oświatową i charytatywną. Źródło: The Washington Post
Po 26 latach naukowcy odszyfrowali sygnał z okolic wraku Titanica. „To bardziej fascynujące niż odkrycie statku”
W 1996 roku nurkowie badający wrak Titanica, wychwycili enigmatyczny sygnał sonaru. Po 26 latach udało im się rozwiązać zagadkę niezidentyfikowanego obiektu. Co znajduje się obok Titanica?
W tym artykule: Wrak Titanica po 110 latach wciąż intryguje naukowców Titanic leży na dnie w towarzystwie wyjątkowego ekosystemu Czym jest równina abisalna? Titanic to do dziś jeden z najbardziej znanych statków na świecie. Niestety nie ze względu na swoje osiągnięcia, lecz tragedię sprzed 110 lat. W nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 roku brytyjski transatlantyk podczas dziewiczego rejsu zderzył się z górą lodową i zatonął. W katastrofie zginęło około 1500 osób. Przeżyło ponad 700. Wrak Titanica po 110 latach wciąż intryguje naukowców Wrak statku nieustannie intryguje badaczy, którzy próbują z jego pozostałości odczytać przebieg tragicznego dnia. Od 1 września 1985 roku, czyli od odkrycia Titanica na głębokości 3802 m, zorganizowano kilka ważnych ekspedycji naukowych. Każda dostarczyła nowych informacji, również tych niepokojących, że znaczna część statku ulega zniszczeniu. Co istotne, eksperci szacują, że wkrótce po statku mogą zostać jedynie zdjęcia i wspomnienia. We wrześniu 2022 roku odbyła się ostatnia ekspedycja Ocean Gate Expeditions, która miała na celu dokumentację transatlantyku. Naukowcom udało się pierwszy raz w historii nagrać wideo statku w jakości 8K. Film ujawnił nigdy wcześniej niewidziane szczegóły i części słynnego Titanica. Titanic leży na dnie w towarzystwie wyjątkowego ekosystemu Okazuje się jednak, że brytyjski statek pasażerski, skrywa więcej tajemnic, niż mogłoby się wydawać. Naukowcy postanowili zbadać sygnał, który został wykryty przez sonar 26 lat temu. Paul-Henri Nargeolet, nurek, który ma wieloletnie doświadczenie w badaniu wraku Titanica, wraz z kilkuosobową załogą wyruszył w tym roku na dno Atlantyku. Przełomowe odkrycie u wybrzeży Antarktydy. Odnaleziono wrak słynnego statku Endurance, który zatonął 107 lat temu 44-metrowa barkentyna Endurance irlandzkiego odkrywcy sir Ernesta Shackletona zatonęła w 1915 roku, po tym jak została zmiażdżona przez lód. Przez lata pozostawała zaginiona w czeluściach m... Ze względu na siłę sygnału sonaru, naukowcy spodziewali się, że odnajdą kolejny wrak, nieznanego wcześniej statku. Po dotarciu na miejsce, na głębokości 2900 metrów, odkryli coś zupełnie innego. Skalistą rafę powstałą z formacji wulkanicznej, która stała się domem dla zróżnicowanego ekosystemu. Nurkowie twierdzą, że zauważyli wiele gatunków niezwykłych stworzeń. – Z biologicznego punktu widzenia, to odkrycie jest dużo bardziej fascynujące niż odkrycie wraku statku. Zwierzęta, które zamieszkują ten nieznany wcześniej ekosystem, różnią się od tych, które żyją w głębinach oceanicznych – twierdzi Murray Roberts, profesor biologii stosowanej i ekologii morskiej na Uniwersytecie w Edynburgu, który był członkiem ekspedycji. Czym jest równina abisalna? Eksperci zwracają uwagę, że formacja, którą odkrył zespół Nargeoleta, znajduje się na tak zwanej równinie abisalnej. Jest to rozległa strefa dna oceanicznego, rozciągająca się pomiędzy krańcem stoku kontynentalnego (na głębokości 3000–4000 m) a najgłębszą strefą oceanów do 6000 m. Szacuje się, że zajmuje ok. 42% dna oceanicznego. To jeden z największych ekosystemów na Ziemi. Żyje tam wiele gatunków m.in. ryb głębinowych, koralowców i gąbek. Dodatkowo na pojedynczym stanowisku może występować do ok. 2000 gatunków bakterii, 50 gatunków pierwotniaków i 500 gatunków bezkręgowców. Fauna równin abysalnych wciąż jest w dużej mierze niezbadana. Z wraku statku na Bahamach po 366 latach wyłowiono prawdziwe skarby Co może znajdować się na wraku statku? Oczywiście skarby. Tym razem na zatopionym ponad 300 lat temu galeonie odkryto wyjątkową kolekcję drogocenności. Oto historia „Naszej Pani Cudów”. Naukowcy twierdzą, że odkrycie tego siedliska może pomóc wyjaśnić wiele niewiadomych np. dotyczących tego, jakie odległości pokonują gąbki i koralowce na dnie oceanu. – Jeżeli takich skalistych raf w oceanie jest więcej, może uda nam się zrozumieć, jak wygląda rozmieszczenie podobnych gatunków w oceanach – przyznaje prof. Roberts. Naukowcy mają w planach dalsze badania w regionie nowo odkrytego ekosystemu. Źródło: CNN Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Raj dla nurków, czyli Kajmany i ich podwodne atrakcje
Kajmany są obowiązkowym punktem na mapie każdego miłośnika podwodnych przygód. Nurkowanie w takich okolicznościach przyrody to sama przyjemność.
W tym artykule: Kajmany – ciekawostki i historia Kajmany – atrakcje Nurkowanie na Kajmanach Kajmany – gdzie nurkować? Kajmany – przewodnik po najlepszych miejscach nurkowych Kajmany – jak dolecieć? Kajmany – informacje praktyczne Jeżeli istnieje raj na ziemi, to tylko tutaj, w cieniu palm nad bezkresnym lazurem morza. Kajmany są tak płaskie, że właściwie niewidoczne z morza – najwyższy szczyt ma zaledwie 43 m n.p.m. Jeśli dodamy do tego otaczające je rafy, co utrudnia nawigację, mamy idealne miejsce na kryjówkę dla piratów, a obecnie – dla nurków. Rocznie do tej podwodnej stolicy Karaibów ściąga ich blisko 80 tysięcy. Kajmany – ciekawostki i historia Kajmańskie legendy mówią o niejednym skarbie ukrytym na wyspie i karawelach pełnych złota, które przed wiekami rozbiły się o rafy. W okolicach Bodden Town, gdzie, jak twierdzą tubylcy, piraci schowali swoje łupy, można wejść do labiryntu jaskiń. Znajdziemy tu kilka skrzyń, które niestety tylko wyglądają na pełne kosztowności. Dlaczego mieszkańcy wysp mieliby nam zdradzać prawdziwe miejsce, gdzie zakopano zdobycz, skoro wielu z nich to potomkowie piratów? Może dlatego ulokowane nad Morzem Karaibskim Kajmany są dzisiaj siedzibą przeszło 700 offshorowych banków? Krzysztof Kolumb, który dotarł do tych wysp w 1503 r. podczas swojej ostatniej podróży do Nowego Świata, ochrzcił je mianem Tortugas, od dużej liczby żółwi morskich zamieszkujących tutejsze wody. Nazwa dzisiejsza pochodzi od hiszpańskiego słowa oznaczającego krokodyla. Kajmany – atrakcje Największa z trzech wysp archipelagu, Wielki Kajman, jest zarazem najzamożniejsza z nich. Za tętniącą życiem strefą przybrzeżną otwiera się kraina ogrodów, jezior i dziewiczych lasów. Nim ruszymy na jej poznanie, zatrzymujemy się w stolicy Kajmanów, George Twon. Miasto nie jest duże – kilka kościołów, dużo więcej hoteli, oraz niezliczona masa knajpek, oferujących naprawdę dobre jedzenie. Ożywają one pod wieczór, gdy temperatura staje się znośna. Ponieważ niektóre bary i dyskoteki ulokowane są wprost przy plaży, więc można zakończyć noc, leżąc na piasku. Nie ma tu agresji, krzykliwych niemieckich turystów, zbyt małych porcji za zbyt dużą cenę i przestępczości. Jak na „piracką” wyspę, jest to trochę dziwne. Największą atrakcję stanowi tu plaża. Słynna 7 Miles Beach uznana jest za jedną z najpiękniejszych na świecie. Idealnie biały piasek, błękitna woda i palmy kokosowe. Przy plaży cumuje replika okrętu Kolumba „Nina”, którym można wypłynąć się na wieczorny rejs połączony z kolacją. Najpiękniejsze plaże w Polsce w 2022 roku. Lider wciąż ten sam Wakacje nad Bałtykiem? Zanim zaplanujesz urlop i wyruszysz na zasłużony odpoczynek, poznaj najpiękniejsze plaże w Polsce w 2022 roku. My jednak jedziemy na zachodni kraniec wyspy do miasteczka noszącego nazwę Hell. Ponoć w latach 30. XX wieku pewien brytyjski komisarz polował tutaj na ptaki. Niestety, widać nie był w formie, bo nie mógł trafić do celu, co skwitował gniewnym przekleństwem: Oh, hell! I tak nazwa diabelskich czeluści przylgnęła do tego skalistego, wapiennego zakątka, poprzecinanego szczelinami. Miasteczko, a właściwie wioska, która kojarzy nam się z rodzimym Helem, choć jest bardziej kameralna ma własny urząd pocztowy, dzięki czemu możemy wysłać pocztówkę z zachodem słońca i „pozdrowieniami z piekła”. Udajemy się stąd na północną stronę wyspy, do miejsca zwanego Rum Point. Kiedyś rozbił się tu statek przewożący rum i setki baryłek tego trunku zostało wyrzuconych na plaże. W drodze powrotnej do George Town mijamy Ogród botaniczny im. Królowej Elżbiety II, gdzie wyznaczono dla zwiedzających godzinny szlak prowadzący przez lasy mangrowe i mokradła. Można tu wypatrzyć papugi, żółwie, a nawet zagrożone wyginięciem legwany błękitne, które znajdują się obecnie pod ochroną Funduszu Narodowego Kajmanów. Hodowanym w specjalnej zagrodzie parku legwanom zapewnia się zbliżone do naturalnych warunki życia, a gdy dorosną, wypuszcza na wolność. Nurkowanie na Kajmanach Głównym jednak celem naszego pobytu na Kajmanach jest nurkowanie, które stanowi największą atrakcję wysp. Nie ma tu żadnego przemysłu, więc życie podwodne rozwinęło się w pełnej krasie. Nurkowania zazwyczaj są łatwe, nawet te przy ścianach i wrakach: prądy występują rzadko i są słabe. Pod wodą spotkamy na pewno rekiny rafowe, mureny, stada barakud i wielkich tarponów, żółwie, rogatnice, papugoryby, pokolce, langusty i ogromne płaszczki. Działa tu ponad 40 centrów nurkowych oraz pływają dwa liveboardy. Nasz wybór pada na Cayman Aggressor, luksusową łódź dla nurków. Po wejściu na pokład wita nas miła załoga, która prowadzi do kabiny i pokazuje, gdzie należy wypakować sprzęt nurkowy. Dostajemy butle i stałe miejsce na decku. Na wieczornym barbecue, przy butelce doskonałego wina, zaprzyjaźniamy się powoli z innymi nurkami. Wielu z nich jest tu po raz trzeci lub czwarty. Szczególną sympatię wzbudza w nas starsza pani, która odwiedziła chyba wszystkie najlepsze miejsca nurkowe świata. Patrząc na nią, zdajemy sobie sprawę, że mamy przed sobą perspektywę kilkudziesięciu lat uprawiania tego sportu, co jest naprawdę budujące. Tym bardziej że miła staruszka opanowała tę sztukę dopiero po sześćdziesiątce, na emeryturze! Rajska Gwadelupa. Kiedy jechać na francuską wyspę na Karaibach Feerie kolorów, tropikalne plaże, aromatyczna kuchnia kreolska. Gwadelupa to jeden z najciekawszych departamentów zamorskich Francji. Rano jesteśmy już na Małym Kajmanie. Słońce świeci, błękitna woda zachęca do kąpieli. Niezastąpiona Barty, nasza brytyjska szefowa kuchni, łamie wszelkie stereotypy na temat Anglików i ich kuchni. Każdego dnia, czeka nas przynajmniej sześć wyśmienitych posiłków. Od rana na śniadanie cokolwiek sobie zażyczymy, potem przekąska, na przykład meksykańskie tortille, po następnym zanurzeniu świeżo pieczone ciasto albo bułeczki cynamonowe, później znów jakieś kanapeczki, a w końcu trzydaniowa kolacja, przy butelce wina, czyli totalne mistrzostwo kuchni. W efekcie – mimo pięciu nurkowań dziennie – udało nam się przytyć. Nic dziwnego, że hasłem reklamowym Aggressora jest „eat, sleep & dive” czyli „jedz, śpij i nurkuj”. I niczego więcej nie robiliśmy. Moje obawy co do komfortu przebywania na liveboardzie okazały się niczym nieuzasadnione. Każda kabina miała wygodne łóżko i własną łazienkę z gorącą wodą. Kajmany – gdzie nurkować? Park narodowy Bloody Bay Wall Marine Park to najlepsze miejsce do nurkowania na Kajmanach. Oferuje on piękne ściany porośnięte koralami, ciągnące się od 10 do kilkuset metrów w dół. Pod wodą zaskakuje nas feeria kolorów. Gorgonie są fiołkowe, gąbki żółte, korale różowe i żółte. Do tego mnóstwo ryb. Oszałamiające bogactwo fauny i flory, którego się nie spodziewaliśmy. Spotykamy żółwie zielone i szylkretowe, ryby papuzie, rogatnice, pokolce, małe mureny i niebieskie krewetki. Rafa jest naprawdę bogata. A bardzo ładne łuki i tunele wytworzone przez rafę, pod którymi można swobodnie przepływać, to dodatkowa atrakcja. Nie ma też tłoku pod wodą, ponieważ nie docierają tu łódki z Wielkiego Kajmana. Spędzamy tu kilka dni, wykonując po pięć nurkowań dziennie. Ponieważ jesteśmy zupełnie sami, mamy okazję do kilku bliskich spotkań z morskimi zwierzętami, w tym ze szczególnie dużymi murenami. Nie zawsze kryją się one między skałami. Kilkakrotnie przypływają do mnie bardzo blisko, co jest niecodziennym, a przede wszystkim pięknym, widokiem. Ta ogromna ryba o wężowym ciele, osiąga tu długość ponad dwóch metrów, podczas gdy w obwodzie ma kilkadziesiąt centymetrów! Jej ostre zęby mogą być naprawdę niebezpieczne, więc serce bije mocniej, gdy wielkie cielsko ociera się o mój skafander. Płetwonurek znalazł 900-letni miecz. Broń miała należeć do krzyżowców Mężczyzna zdecydował się wyłowić rzekomy miecz krzyżacki, ponieważ bał się, że zostanie ponownie przykryta piaskiem, lub co gorsza – ktoś ją ukradnie. Mimo że temperatura wody wynosi prawie 30 stopni, nurkujemy w długich piankach. To zabezpieczenie przed śmiercionośnymi „osami morskimi”, czyli kostkomeduzami, o kilkumetrowych cienkich jak włos ramionach, których dotyk powoduje bolesne poparzenia. Udaje nam się spotkać kilka żółwi, a nawet słusznych rozmiarów rekina, który spokojnie podpływa całkiem blisko. Rekiny w Egipcie boją się nurków, tutaj najwyraźniej stanowimy dla nich atrakcję – takich ryb jeszcze nie widziały. „Wynurkowani”, z żalem opuszczamy Mały Kajman. Przenosimy się na pobliski Brac, jak potocznie nazywana jest trzecia wyspa archipelagu, Cayman Brac. Jej nazwa pochodzi od 42-metrowego klifu, który wypiętrza się u wschodniego wybrzeża wyspy (po celtycku brac). Tu nurkujemy przy kilku wrakach. Widoczność jest doskonała. Czekamy na zejście do największego zatopionego statku – stumetrowej fregaty, kiedyś okrętu patrolowego nr 365. Należała ona do radzieckiej floty, stacjonującej na Kubie w okresie zimnej wojny. Dziś okręt, przemianowany na Captain Keith Tibbets na cześć miejscowej znakomitości, spoczywa na głębokości 17,5–33,5 metrów. W sumie wokół Brac jest aż 45 miejsc do nurkowania. Kajmany – przewodnik po najlepszych miejscach nurkowych Wracamy do Wielkiego Kajmana, gdzie każde miejsce do nurkowania jest inne. W Tarpon Alley spotykamy wielkie ławice tarponów, ryb podobnych do barakud tylko większych, w Big Tunnels pływamy wśród fantastycznych formacji skalnych. W ich zagłębieniach spotykamy olbrzymich rozmiarów langusty, o czułkach przekraczających metr długości każdy. W Bonnies Arch zaś natykamy się na kolejną, wielką murenę grubości dwóch męskich ud, której pysk naznaczony bliznami wskazuje na liczne potyczki. Ostatniego dnia zatrzymujemy się w najsłynniejszym miejscu nurkowym na Kajmanach, a może i na całych Karaibach – Stingray City. Tutaj, na głębokości 5–6 metrów, nad białym piaskiem dna czekają na nurków dziesiątki płaszczek. Niektóre mają ponad 2 metry. Te sympatyczne stworzenia uwielbiają zabawy z nurkami, ciągną ich czasem za włosy lub maski, łaszą się jak psy, a nawet „przytulają” się do nich całym ciałem. W pewnym momencie zostaję „objęta” przez ogromną płaszczkę, jak gdyby chciała mnie ona przywitać w swoim domu. To niesamowite uczucie! Karmimy te zwierzęta, trzymając w zaciśniętych dłoniach kawałki ośmiornic, lokalnego „płaszczkowego” przysmaku. Delikatnie biorą przygotowane dla nich kąski i zaraz wracają ucieszone, żądając głaskania. Ich skóra jest aksamitna w dotyku i bardzo delikatna. Wokół kręcą się niewielkie biało-żółte rybki, czekające na resztki, które spadną na dno. Wakacje bez tłumów? To możliwe. Poznaj Wyspy Kokosowe, które zamieszkuje zaledwie 600 osób Wyspy Kokosowe kuszą turystów nie tylko pięknym położeniem i niezapomnianymi widokami. Dowiedz się, dlaczego warto się tam wybrać. Następuje błyskawiczny atak małej ryby na moją rękę i próba wyrwania czegoś dla siebie. Nie czuję bólu, ale widzę ogromną zieloną plamę – krew, która na tej głębokości nie ma już czerwonego koloru. To oznacza koniec nurkowania, wychodzę z żalem na łódź. Okazuje się, że mała ryba miała wielkie zęby. Rana jest bardzo głęboka, paznokieć przecięty na pół. Ale kapitan ma dla nas jeszcze jedną niespodziankę. Wsiadamy na mały ponton i pędzimy na ostatnie nurkowanie. Kapitan pokazuje coś za naszymi plecami. Odwracamy się i widzimy... syrenę! Wynurzająca się z wody rzeźba przedstawiająca kobietę z rybim ogonem jest ogromna i przepiękna. Jak się dowiadujemy, jest to pierwsza z zatopionych figur. Rząd Kajmanów poparł projekt zakładający umieszczenie pod wodą ponad setki rzeźb wykonanych przez lokalnego artystę – nurka. W ten sposób powstaną sztuczne rafy wokół wysp. Po tygodniu spędzonym na łodzi z żalem żegnamy się z Kajmanami, które w przeciwieństwie do wielu innych karaibskich wysp zdecydowanie zaskoczyły nas bogactwem podwodnego świata. Oglądając w samolocie zdjęcia zrobione w Stingray City i na 7 – milowej plaży, której piasek jest biały jak śnieg, a woda błękitna niczym niebo obiecujemy sobie, że jeszcze tu wrócimy. Kiedy obejrzymy wszystkie inne miejsca na świecie... Ile zapłacimy za wakacje 2022? Będzie rekordowo drogo zarówno nad polskim morzem, jak i za granicą Rosnąca inflacja nie ominęła także branży turystycznej, co odczuje każdy, kto planuje urlop pod palmami. Czy wakacje 2022 będą najdroższe w historii? Niestety, wiele na to wskazuje. Kajmany – jak dolecieć? Na Wielkim Kajmanie mieści się lotnisko, na które dolecieć można z kilku miast USA – Bostonu, Chicago, Houston, Orlando, Tampy, Miami. Podróż z Polski to wydatek ok. 6000–8000 zł w dwie strony (zdarzają się promocyjne oferty za mniej niż 4000 zł). Niestety, obecnie nie ma żadnych linii lotniczych, które oferują bezpośrednie loty z naszego kraju. Dlatego turyści znad Wisły marzący o dalekiej wprawie na Karaiby muszą przygotować się na wielogodzinną podróż z przesiadkami. Kajmany – informacje praktyczne Terytorium zależne od Wielkiej Brytanii, grupa 3 wysp: Wielki Kajman, Mały Kajman i Cayman Brac, zwany potocznie Brac. Powierzchnia: 264 km kw. Ludność: 58 tys. Waluta: dolar kajmański (1 USD = ok. 5 PLN) Stolica: George Town. Klimat równikowy, wybitnie wilgotny łagodzony przez pasat północno-wschodni. Maksimum opadów przypada od września do października, najmniej w marcu i kwietniu. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 26°C. W okresie od lipca do listopada zdarzają się huragany. Obywatele polscy nie muszą posiadać wizy, wystarczy paszport. Zaleca się wykupienie ubezpieczenia medycznego obejmującego ewentualne przetransportowanie z miejsca wypadku. W kuchni Kajmanów widocznie są wpływy angielskie i jamajskie, choć można też dostać tu steki. Lokalnymi specjałami są ryby, żółwie i małże. 90 proc. żywności pochodzi z importu. Głównymi źródłami dochodu są turystyka oraz usługi finansowe (kwitnący raj podatkowy). Wskaźnik przestępczości znajduje się na niskim poziomie. Największymi zagrożeniami są komary i silne słońce. Najlepsza widoczność pod wodą, podobno nawet do 60 m, występuje podczas najgorętszych miesięcy letnich (lipiec, sierpień i wrzesień), kiedy temperatura powietrza przekracza 30 stopni, a wilgotność 90 proc. Wbrew pozorom jest to nieatrakcyjny turystycznie sezon na Kajmanach z uwagi na groźbę huraganów.
Podwodne góry przyciągają uwagę naukowców. Tysiące tajemniczych szczytów czekają na zbadanie
Na lądzie najwyższe góry dosięgają nieba, a ich stoki ukryte są w chmurach. Pod wodą szczyty pną się w kierunku powierzchni, a zbocza pokrywa plankton. Jak wyglądają podwodne góry i ich ekosystemy?
W tym artykule: Podwodne góry – ogromne, liczne i niezbadane Podwodne góry pomaga badać zaawansowana technologia Podwodne góry przyciągają wiele organizmów Podwodne góry trzeba objąć ochroną Wiele podwodnych gór wciąż czeka na zbadanie Na lądzie trudno jest znaleźć górę, na którą jeszcze nikt się nie wspiął. Natomiast pod wodą, w otchłaniach oceanów, znajdują się tysiące niezdobytych szczytów. To podwodne wulkany, czynne lub wygasłe, których grzbiety ciągną się w mrocznych czeluściach. Szczyty zaś osiągają tysiące metrów wysokości, nie docierając jednak do powierzchni. Ukryte pod wodą góry są jednymi z najsłabiej poznanych, a jednocześnie powszechnych form geologicznych na planecie. Tworzą poszatkowane środowisko, które łącznie zajmuje obszar zbliżony do terytorium lasów tropikalnych. Naukowcy właśnie dowiadują się o nim coraz więcej i staje się jasne, że nieznane podwodne górskie krainy są oazami życia, pełniącymi kluczową rolę w funkcjonowaniu oceanicznych ekosystemów na całej planecie. Podwodne góry – ogromne, liczne i niezbadane Nie ma czegoś takiego, jak zamknięty spis podwodnych gór. Znalezienie ich wszystkich, a następnie zidentyfikowanie nie jest proste. Szacuje się, że na Ziemi jest między 30 a 100 tys. podmorskich szczytów o wysokości przekraczającej 1,5 tys. m. Jednym z największych jest Davidson Seamount położona na zachód od wybrzeży Kalifornii – mająca u podstawy 42 km długości, 8 km szerokości i 2280 m wysokości. Jeszcze wyższe są szczyty, które od podstawy do wierzchołka mierzą ponad 5 tys. m. A jeśli dodamy do tego mniejsze, mające od stu metrów wzwyż, łączna liczba wszystkich podwodnych gór na Ziemi może sięgnąć milionów. Dotychczas naukowcy zbadali zaledwie kilkaset z nich. Dr Lucy Woodall, naukowczyni z Oksfordu i główna badaczka fundacji Nekton, przyglądała się bliżej górom Atlantyku, Oceanu Indyjskiego i Oceanu Południowego. – Przed każdym nurkowaniem myślę o tym, że prawdopodobnie jestem pierwszym człowiekiem, który zobaczy ten fragment naszej planety, ponieważ jest tak odległy i niezbadany – mówi. Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? Gdzie na świecie występują aktywne wulkany i czy rzeczywiście stanowią realne zagrożenie? Przekonajmy się. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czynne-wulkany-na-swiecie-gdzie-sie-znajduja-i-czy-stanowia-zagrozenie-fot-joel-santos-barcroft-media-via-getty-images-44b2120.jpeg" width="938" height="626" alt="Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? (Fot. Joel Santos / Barcroft Media via Getty Images)" title="Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? (Fot. Joel Santos / Barcroft Media via Getty Images)" /> Badając podwodne góry, naukowcy często natrafiają na nieziemskie lasy gąbek i koralowców. Włączając w to kolorowe, przypominające krzaki kolonie złotych i czarnych korali, które mają setki, a nawet tysiące lat. Liczba koralowców żyjących w głębinach przewyższyła już liczbę ich dalekich kuzynów z tropikalnych płycizn, a ciągle są znajdowane nowe gatunki. Niedawna ekspedycja do Rezerwatu Morskiego Galapagos odkryła tuziny nieznanych wcześniej korali i gąbek, porastających trzy niezbadane wcześniej podwodne góry. Bezkresne, tonące w mule dno oceaniczne wraz ze skalnymi wypiętrzeniami to idealne środowisko dla larw koralowców i gąbek, które przytwierdzają się, a następnie rosną na skałach. Rozwijając się, same stają się habitatem dla innych zwierząt: rozgwiazd, ukwiałów, ślimaków, wężowideł, skorupiaków i ośmiornic. Rekiny składają jaja na gałęziach koralowców, tworząc coś przypominającego udekorowaną na święta Bożego Narodzenia choinkę. Podwodne góry pomaga badać zaawansowana technologia Nurkowania, które przeprowadza dr Woodall i inni badacze podwodnych gór, często przeprowadzane są zdalnie, z pomocą ROV-ów, czyli Zdalnie Sterowanych Pojazdów Podwodnych (ang. Remote Operated Underwater Vehicles, ROVs). Te nurkujące roboty wielkości samochodu osobowego są spuszczane do wody ze statku i sterowane przez kabel. Wyposażone w kamery wysokiej rozdzielczości i mechaniczne ramiona zakończone chwytakami, zastępują naukowcom oczy i ręce. Badania gór podwodnych najczęściej przeprowadzane są od podstawy do szczytu, wzdłuż kolejnych pięter. Wznosząc się, maszyna robi zdjęcia i filmuje kolejne habitaty, które zostaną szczegółowo zbadane później. Poza analizą kolejnych środowisk i szukaniem nowych gatunków naukowcy odwiedzają podwodne góry, polując również na nieznane nauce molekuły, z których mogą powstać nowe leki. Żyjące na dużych głębokościach koralowce i gąbki są szczególnie interesującymi obiektami badań, ponieważ wytwarzają szeroki wachlarz ochronnych związków chemicznych. Badacze pobierają próbki ich tkanek, a następnie wyizolowują i analizują molekuły wytwarzane przez zwierzęta i mikroby, które żyją wewnątrz nich. Próbki dostarczają wielu skomplikowanych cząsteczek chemicznych, które są potencjalnymi nowymi antybiotykami, środkami przeciwnowotworowymi lub zabójcami patogenów wywołujących np. malarię. Zwierzęta lasów równikowych - które gatunki można tam spotkać? Zwierzęta lasów równikowych przedstawiają największe zróżnicowanie gatunkowe na naszej planecie. W tym niezwykle złożonym ekosystemie żyją przedstawiciele właściwie każdego rzędu, z ... Długowieczne koralowce przechowują również zapis przemian, jakie przechodził ocean. Analizując zawarte w nich ślady chemikaliów i ilości różnych izotopów, naukowcy potrafią oszacować zmiany temperatury i pH wody morskiej w czasie całego życia kolonii koralowców – czyli w okresie przekraczającym niekiedy 4 tys. lat. Podwodne góry przyciągają wiele organizmów Najmniej znane podwodne góry to oczywiście te położone najgłębiej pod wodą. Jednak to właśnie one, jak wskazuje biolożka morska dr Astrid Leitner z Instytutu Badawczego Monterey Bay Aquarium, „są najpowszechniejsze na naszej planecie”. W 2018 r., podczas pracy nad doktoratem na Uniwersytecie Hawajskim w Manoa, Leitner wzięła udział w ekspedycji na środkowym Pacyfiku i dokonała znaczącego odkrycia – ultragłębokiej góry, której szczyt znajdował się 3112 m pod powierzchnią. By przyjrzeć się bliżej żerującym w okolicach wierzchołka drapieżnikom, Leitner z zespołem użyła kamery z przynętą, która została opuszczona w czeluści. Kiedy po 24 godzinach sprzęt powrócił na powierzchnię, Leitner w pierwszej chwili uznała, że się popsuł. Obrazy wielkości paznokcia, które zobaczyła na swoim komputerze, wydawały się całkiem czarne. Dopiero podkręcenie ostrości do maksimum sprawiło, że zorientowała się, co ma przed sobą: stado ryb półmetrowej długości, które okazały się węgorzami z rodziny Synaphobranchidae. – Byliśmy w całkowitym szoku – wspomina. Na jednym ujęciu naukowczyni naliczyła aż 115 węgorzy, co stanowi gigantyczną liczbę w miejscu znajdującym się tak głęboko pod powierzchnią, gdzie jest mało żywności, a drapieżniki występują rzadko. – To odwracało do góry nogami wszystko, co wiedzieliśmy o podwodnym życiu na tak dużych głębokościach – dodaje. Leitner filmowała również inne podwodne góry i odkrywała więcej gromad węgorzy – jednak żadne nie pojawiły się na terenach sąsiadujących z górami. Stanowi to dowód, że tzw. efekt gór podwodnych dotyczy również największych oceanicznych głębin. Zgodnie z tą teorią podmorskie łańcuchy przyciągają jak magnes różne formy życia. Dlaczego jednak tak się dzieje? To pytanie, na które biolodzy morscy ciągle szukają odpowiedzi. Jedna z teorii odwołuje się do prędkości podmorskich prądów, które rosną, kiedy masy wody przesuwające się nad podwodnymi równinami napotykają na swojej drodze góry. Szybsze prądy (pozwalające opłynąć górę) stanowią strumień niosący składniki odżywcze i plankton, które dostarczają pokarm niewielkim morskim zwierzętom. Ten zastrzyk żywności przesuwa się następnie w górę łańcuchów pokarmowych. To zaś sprawia, że w efekcie zwiększa się gęstość występowania stanowiących ich ostatnie ogniwo drapieżników (takich jak węgorze). – To na razie tylko hipoteza – zastrzega jednak Leitner. – Nie mamy jeszcze zbyt wiele dowodów, które by ją potwierdzały. Podwodne góry trzeba objąć ochroną Podczas gdy naukowcy ciągle zastanawiają się, co powoduje efekt podwodnych gór, rybacy czerpią z niego korzyści od wieków. Dotyczy to również połowów na skalę przemysłową – trawlery płyną najchętniej tam, gdzie góry znajdują się stosunkowo płytko, bo do kilkuset metrów pod powierzchnią, przyciągając stada ryb i innych morskich stworzeń. Już nie ma dzikich Galapagos. Naukowcy zalecają „ponowne zdziczenie” jednej z wysp Mimo że wyspy Galapagos nie zostały zalane hotelami i typową infrastrukturą turystyczną, człowiek i tak wprowadził tam wiele trwałych zmian. Czy da się je jeszcze odwrócić? W latach 90. poprzedniego wieku celem trawlerów stał się gładosz atlantycki (Hoplostethus atlanticus), poszukiwana przez smakoszy ryba zamieszkująca wody głębokie. Łowiska szybko opustoszały po tym, jak pojawiły się nad nimi wielkie statki rybackie ciągnące za sobą zabójcze dla ekosystemów włoki denne. – Rybołówstwo z użyciem trawlerów pozostawiło po sobie prawdziwe blizny – mówi Leitner. Dekady później na niektórych górach ciągle na próżno szukać wyraźnych śladów odradzania się życia. – Podstawą tych habitatów są długowieczne wolno rosnące gatunki – przypomina naukowczyni. – Zniszczyć je można błyskawicznie, jednak zanim powrócą, miną lata. Na szczęście podwodne góry i ich ekosystemy są coraz lepiej zabezpieczone przed agresywnym rybołówstwem. Ich ochronie służy np. Papahanaumokuakea Marine National Monument. Jest to obszar chroniony na Oceanie Spokojnym, obejmujący Hawaje, którego powierzchnia została w 2016 r. powiększona przez ówczesnego prezydenta USA Baracka Obamę do 1,5 mln km kw. Na forum ONZ trwają zaś negocjacje dotyczące nowego traktatu o oceanach, który ułatwiłby ochronę położonych z dala od brzegów – i wód terytorialnych – nienależących do żadnego państwa mórz otwartych. Ochrona objęłaby nie tylko ryby, gąbki i koralowce, które tworzą ekosystem gór podwodnych, ale i zwierzęta, które tam okresowo migrują. – Czyli rekiny, tuńczyki, ssaki morskie, żółwie czy ptaki – wylicza Leitner. Dla niektórych podwodne góry to punkty orientacyjne ułatwiające nawigację, dla innych miejsca żerowania. Humbaki (Megaptera novaeangliae) zatrzymują się w górach dla odpoczynku w czasie migracji sezonowych. A naukowcy podejrzewają, że wykorzystują podwodne szczyty jako system nagłaśniający, który wzmacnia i roznosi ich śpiewy po całym oceanie. Wiele podwodnych gór wciąż czeka na zbadanie Naukowcy mają jeszcze wiele do zbadania również jeśli chodzi o góry na płytszych wodach. Szczególnie dotyczy to regionów rzadko odwiedzanych przez specjalistów. Na eksplorację czekają Atlantyk i Pacyfik, znajdujące się w zasięgu badaczy morskich z ośrodków w Europie, Ameryce Północnej, Nowej Zelandii i Japonii. Dr Woodall i zespół Nektona ma zaś nadzieję wybrać się na Ocean Indyjski, by zająć się kilkoma mniej znanymi górami. – Wiemy bardzo mało o górach tropikalnych – mówi Woodall. – I prawie nic o biologii ekosystemów na północ od Seszeli. Jej celem będzie badanie m.in. tych obszarów, gdzie migrują tuńczyki. Woodall planuje przy tym współpracować z miejscowymi naukowcami, by zająć się problemami istotnymi dla ludzi zamieszkujących tamte rejony globu. – Zamierzamy użyć całej gamy urządzeń i wypróbować nowe, niskokosztowe opcje – chwali się naukowczyni. – Dzięki nim pokonamy historyczne bariery utrudniające badanie morskich głębin – zapowiada.
Pattaya – jasne i ciemne strony tajskiego kurortu
Miasta azjatyckie z roku na rok cieszą się coraz wiekszą popularnością wśród turystów z całego świata. Jedną z najchętniej odwiedzanych destynacji w sezonie urlopowym jest tajska Pattaya.
W tym artykule: Pattaya – położenie Pattaya – co warto zobaczyć i jakie atrakcje czekają na turystów? Seksturystyka w Tajlandii Pattaya – dojazd Niezbędne słowa i wyrażenia w języku tajskim Tajlandia – informacje praktyczne Zarówno polscy, jak i zagraniczni turyści coraz częściej decydują się na spędzenie wakacyjnego urlopu w Azji. W czołówce najchętniej odwiedzanych krajów znajdują się Chiny, Japonia, Malezja, Indonezja, Korea Południowa oraz Tajlandia. Dzisiaj pod lupę bierzemy ostatnią z nich, a dokładniej położone od ok. 130 km od Bangkoku miasto Pattaya, określane mianem „Tajskiej Riwiery”. Pattaya – położenie Pattaya leży na wschodnim wybrzeżu Zatoki Tajlandzkiej, w prowincji Chonburi. W latach 60. XX w., kiedy znajdowała się tu jedynie wioska rybacka, w jej okolice zaczęli przybywać amerykańcy żołnierze, którzy szukali wypoczynku po walkach w pobliskim Wietnamie. Miejsce zaczęło powoli rozwijać się jako ośrodek turystyczny. Pod względem liczby ludności (niespełna 120 tys. mieszkańców według danych z 2019 roku) Pattaya zajmuje 10. miejsce spośród wszystkich miast w Tajlandii. Jeżeli pod uwagę weźmiemy jedynie prowincję Chonburi, kurort ustępuje jedynie miastu Chaophraya Surasak, które trzy lata temu liczyło 143 024 mieszkańców. Pattaya – co warto zobaczyć i jakie atrakcje czekają na turystów? Pattaya już od lat znajduje w czołówce rankingów najchętniej odwiedzanych przez turystów miast na świecie. I trudno się temu dziwić, bowiem nie brakuje tutaj atrakcji zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Ulokowanych jest tutaj całe mnóstwo klubów, dyskotek czy barów. W ostatnim czasie kurort zaczęto przystosowywać także dla rodzin z dziećmi. Duża atrakcję stanowi obecnie jedno z największych akwariów w Azji – Underwater World Pattaya. Dzieci zwiedzają też chętnie Ripley’s Believe Or Not Museum. Z całą rodziną warto wybrać się także do Wat Khao Phra Bat, skąd rozpościera się przepiękny widok na ocean i całe miasto. Można także wziąć udział w imprezach w pianie, organizowanych zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Plaża w kształcie księżyca jest pokryta drobnym piaskiem, który zawdzięcza swój biały kolor krzemianom i węglanom. Na całym jej odcinku znajdują się płatne leżaki i parasole. Łodzie nie przybijają bezpośrednio do brzegu. Na morzu wyznaczona jest reda, gdzie jednostki pływające mogą rzucać kotwicę. Po plaży nieustannie krążą sprzedawcy, którzy mają do zaoferowania niezliczoną ilość towarów i usług. W tym m.in. lody, zimne napoje, krewetki, kraby, gazety, orzechy czy biżuterię. Jeśli nie zamierzamy skorzystać z ich usług, wystarczy powiedzieć: mai ow krup (pol. nie chcę, dziękuję). Wzdłuż ulicy przy plaży rozciąga się cała gama sklepów, restauracji oraz sklepów z pamiątkami. Na plaży istnieje możliwość wypożyczenia nadmuchiwanego koła, na którym wczasowicze spokojnie dryfują, obserwując majaczące w oddali wyspy koralowe. Można tu także, w cieniu palm, skorzystać z usług masażysty. Duży problem może stanowić hałas dobiegający z położonej jakieś 20 metrów od plaży drogi, która jest jedną z najbardziej ruchliwych tras w okolicy. Z plaży organizowane są wycieczki na pobliskie wysepki koralowe albo wypady na połów ryb lub nurkowanie. Nurkowie mogą udać się na Ko Sak oraz Ko Krok. Bardziej wprawieni miłośnicy tego sportu wybierają wycieczkę do Ko Laan lub do nieco bardziej odległych Ko Man Wichai, Ko Rin lub do słynącej z licznych wraków zatoki Sattahip. Na północ od Pattaya znajduje się spokojniejsza plaża – Naklua Beach. Można się tam dostać w 20 minut tzw. songthaew, czyli tajskim minibusem. Tajlandia – informacje ogólne, historia To piękny i zasobny kraj, który ma trudną historię. Tajlandia dawniej była areną krwawych konfliktów. Dziś wygląda to inaczej. Opisujemy, jakim krajem jest Tajlandia. Informacje na ten tem... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e8da1afb70ff8827eb71c9c2e643fdb121684a87-fd57431.jpeg" width="938" height="645" alt="Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś (Fot. Chaiwat Subprasom/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś (Fot. Chaiwat Subprasom/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Inne rozrywki to m.in. golf, kręgle i tenis. W latach 1991–2015 w mieście organizowany był turniej tenisowy rangi WTA 250, w którym najlepsze zawodniczki na świecie rywalizowały na kortach twardych. Nie było ich zbyt wiele, ale nie obyło się bez polskich akcentów. W 2008 roku, podczas 17. edycji Pattaya Open, w zawodach triumfowała Agnieszka Radwańska. Tenisistka z Krakowa w wielkim finale, po trzysetowym boju, pokonała Amerykankę Jill Crybas 6:2, 1:6, 7:6(4). Był to drugi turniej rangi WTA wygrany przez Agnieszkę Radwańską. Pattaya, jak przystało na wakacyjny kurort, słynie z pięknych plaż, masy wodnych atrakcji i doskonale wyposażonych kompleksów hotelowych. Coś dla siebie znajdą także miłośnicy zwiedzenia zabytków, ciekawej architektury czy miejsc kultu. Osoby, które zawitają nad Zatokę Tajlandzką, z pewnością powinny odwiedzić: ogród botaniczny Nong Nooch Tropical Botanic Garden, park miniatur Mini Siam Miniature Village Świątynię Prawdy. Warto wiedzieć: podczas zwiedzania miejsc świętych warto zachować pewne normy obyczajowe. Należy pamiętać przede wszystkim o stosownym ubraniu. Odkryte ramiona lub nogi u kobiet są nieakceptowane. Niedozwolone jest także wspinanie się na posągi będące przedmiotem kultu. Seksturystyka w Tajlandii Ciemniejszą stroną Pattai, która słynie z nocnych barów i klubów go-go, jest prostytucja. Spoglądając na ulice miasta śmiało można stwierdzić, że „najstarszy zawód świata” ma się dobrze. Prowincja Chonburi, jak i inne regiony turystyczne Tajlandii, często stają się celem podróży dla osób pragnących zaspokoić swoje potrzeby seksualne podczas zagranicznego wyjazdu. Seksturystyka, zwana także turystyką seksualną lub turystyką erotyczną, nad Zatoką Tajlandzką zrodziła się wraz z przybyciem do Pattai żołnierzy amerykańskich walczących w Wietnamie, którzy zafascynowali się urodą Tajek. Choć w teorii prostytucja w Tajlandii jest zakazana, w praktyce jest zupełnie inaczej. Wybierając się do nocnych klubów – należnie, w jakim celu – warto zachować szczególną ostrożność. Tajska policja rocznie odnotowuje liczne przypadki dosypywania narkotyków do drinków, kradzieży torebek i plecaków, a także ataków na tle seksualnym. Pattaya – dojazd Nie ma bezpośrednich połączeń lotniczych z Polski do Tajlandii. Szukając biletów, najlepiej jest szukać lotów do Bangkoku z przesiadką w jednym z europejskich miast. Lot z Frankfurtu do Bangkoku trwa około 11 godzin. Za bilety zapłacimy około 5 tys. złotych. Do Pattaya można dojechać autokarem z centrum (oddalonego o ok.150 km) Bangkoku lub z lotniska Suvanabhumi International Airport, znajdującego się o 115 km od plaży. Kiedy warto lecieć do Tajlandii? Azja to dobry kierunek na podróż o każdej porze roku. Jednak zdaniem większości turystów, najlepszym okresem do odwiedzenia Pattai i innych tajskich kurortów jest przełom starego i nowego roku – od listopada do lutego. Wtedy temperatury sięgają maksymalnie 35 stopni Celsjusza. Od połowy maja do października w Tajlandii trwa pora deszczowa, co wiąże się z niezbyt korzystnymi warunkami atmosferycznymi. Ale także z niższymi cenami w hotelach niż w szczytowym sezonie. Ile zapłacimy za wakacje 2022? Będzie rekordowo drogo zarówno nad polskim morzem, jak i za granicą Rosnąca inflacja nie ominęła także branży turystycznej, co odczuje każdy, kto planuje urlop pod palmami. Czy wakacje 2022 będą najdroższe w historii? Niestety, wiele na to wskazuje. Niezbędne słowa i wyrażenia w języku tajskim Językiem urzędowym w Tajlandii jest tajski, ale można porozumieć się także po angielsku. Z myślą o osobach wybierających się do Azji zebraliśmy kilka przydatnych zwrotów, dzięki którym z pewnością zdobędziecie sympatię lokalnej społeczności, a przy okazji ułatwią wam kontakt. dzień dobry! – sawad-dee!, dziękuję – kòp kun (ka/krub – kobiety mówią „ka”, mężczyźni mówią „krub”), przepraszam – kŏr tôht (ka/krub), Mam na imię… – pŏm chêu… krub (w przypadku mężczyzn), Mam na imię… – di-chún… ka (w przypadku kobiet), Ile to kosztuje? – raa-kaa tâo rài?, Nie rozumiem – mâi kâo jai (ka/krub), tak – chai, nie – mai. Tajlandia – informacje praktyczne Waluta: bat (1 baht tajlandzki to 0,12 zł) – kantory wymiany walut przyjmują jedynie banknoty USD (dolar amerykański) najnowszych edycji, starsze można wymienić w lokalnych bankach. Strefa czasowa: UTC +7 (różnica czasu pomiędzy Bangkokiem i Warszawą wynosi 5 godzin). Wymagana minimalna ważność dokumentu uprawniającego do wjazdu na teren Tajlandii, czyli paszportu, to 6 miesięcy od dnia podróży. Przed wyjazdem do Tajlandii należy wykupić ubezpieczenie obejmujące koszty ewentualnego leczenia i hospitalizacji. Zdrowie: 1669 jest numerem alarmowym obowiązującym na terenie całej Tajlandii. Zalecane jest, by po przetransportowaniu do szpitala, natychmiast skontaktować się z ubezpieczycielem. Koronawirus: Osoby zaszczepione nie muszą wykonywać testów przed przyjazdem i po przylocie.
Trynidad i Tobago. Czy warto odwiedzić rajskie wyspy na Karaibach
Wprawdzie Trynidad i Tobago obfitują w różnorodne cuda przyrody, życie na Trynidadzie toczy się w żywym rytmie steelbandów i calypso oraz w atmosferze karnawału, na Tobago zaś płynie w bardziej spokojnym tempie.
W tym artykule: Trynidad – kolorowa historia Karnawał na Trynidadzie Port of Spain – stolica Trynidadu Tobago – Chillout w tropikach Trynidad i Tobago – Informacje praktyczne Położone na bliźniaczych wyspach na południowym krańcu Małych Antyli państwo Trynidad i Tobago to osobliwa para. Żywiołowy, wielokulturowy Trynidad jest większy i na nim znajduje się stolica, Port of Spain. Mierząca 80 na 61 kilometrów wyspa stanowi odprysk Ameryki Południowej, oderwany przed 10 tys. lat od kontynentu i osadzony w odległości zaledwie 11 km od brzegów Wenezueli. Trynidad do niedawna zrywał z karaibską tradycją, gdyż jego oparta na przetwórstwie ropy gospodarka przemysłowa opierała się inwazji turystów. Po naukę dotyczącą rozwoju tej dziedziny ekonomii mieszkańcy Trynidadu mogą udać się do swych pobratymców z Tobago – ich wyspa jest typowym zachodnioindyjskim rajem dla uciekających od gwaru i pośpiechu. Trynidad – kolorowa historia Kraina Kolibrów w języku Arawaków brzmi Iere i taką nazwę nosiła początkowo wyspa. Została przemianowana na Trynidad (po hiszpańsku Trójca z jasnym nawiązaniem do Świętej Trójcy) przez Krzysztofa Kolumba, który dotrzegł trzy wierzchołki na południowo-wschodnim krańcu wyspy podczas swojej trzeciej podróży do Nowego Świata w 1498 roku. Mimo objęcia przez Hiszpanię zwierzchności nad wyspą, jej rdzenni mieszkańcy zdołali powstrzymać inwazję europejskich kolonistów do 1592 roku. Wówczas Hiszpanom udało się zdobyć przyczółek, obsiać tytoniem niewielką powierzchnię i czuwać nad armadą wożącą skarby z Ameryki Południowej do Europy. Pod koniec XVIII wieku wraz z napływem francuskich osadników, uchodzących przed gilotyną na własnych wyspach, pojawiły się plantacje trzciny cukrowej i kakao. Ale Hiszpanie nie zdążyli osiągnąć z tego tytułu korzyści, bo Brytyjczycy zawładnęli wyspą w 1797 roku, a w 1814 roku objęli w posiadanie także sąsiadujące Tobago. Kolumbijczycy po 300 latach dotarli do skarbu z hiszpańskiego galeonu. Zdjęcia są oszałamiające Kolumbia zaczęła w końcu wydobywać skarb z hiszpańskiego okrętu, który zatonął w 1708 roku. Kosztowności są dziś warte ok. 17 miliardów dolarów. Plantacje Trynidadu podupadły po uwolnieniu niewolników w 1838 roku, ale wyspa ponownie zdołała znaleźć rozwiązanie problemu, zachęcając do imigracji. Tym razem na wezwanie pośpieszyli mieszkańcy Indii, którzy jako robotnicy kontraktowi przybyli na Karaiby, pracowali przez pięć lat na polach trzcinowych, a potem mogli wybierać między powrotem, a objęciem dwuhektarowych działek. Wielu pozostało i ich potomkowie stanowią obecnie 40% niezwykle zróżnicowanej etnicznie ludności wyspy, liczącej łącznie 1,25 miliona ludzi. Dalsze 40% Trynidadczyków wywodzi swoje korzenie z Afryki, pozostałe 20% zaś jest pochodzenia europejskiego, chińskiego, bliskowschodniego i południowoamerykańskiego. Karnawał na Trynidadzie Druga wojna światowa spowodowała przymusowy napływ Amerykanów na Trynidad. W 225 bazach stacjonował amerykański personel wojskowy o sile około 80 tys. ludzi. W tym samym mniej więcej czasie w portowych dzielnicach Port of Spain można było usłyszeć pierwsze steelbandy, złożone z muzykalnych wyspiarzy, utylizujących biciem puste metalowe beczki po oleju napędowym. Uniwersalność stalowych bębnów zwanych patelniami dodała nowego waloru tradycyjnym zespołom perkusyjnym. Wibrujące rytmy stalowych bębnów są tętnem sławnego karnawału na Trynidadzie. Towarzyszą one chrapliwie wyśpiewywanym tekstom calypso, soca (połączenie muzyki soul i calypso) oraz chutney (kombinacja calypso i tradycyjnej muzyki indyjskiej). Słynny karnawał na Trynidadzie sięga początkami schyłku XVIII wieku. Francuscy koloniści zaznaczali zbliżanie się Wielkiego Postu ciągiem wykwitnych świąt i przyjęć lub maskarad (od tego słowa utworzono skrót „mas", który na wyspie oznacza karnawał). Przygotowania do karnawału zaczynają się na Nowy Rok od konkursu calypso i współzawodnictwa steelbandów. Główne imprezy zaczynają się w Port of Spain w ostatni piątek przed Popielcem i osiągają kulminację we wtorek w paradzie orkiestr w Queen's Park Savannah. Każdy może wziąć udział w zabawie, tańcząc na ulicy lub śpiewając z zespołem w wypożyczonym bajecznym kostiumie. Tydzień przed karnawałową kulminacją zwany jest tygodniem bachusowym. Głównie z powodu przelanego wówczas wina. Liczba koncertów nasila się, kluby, dyskoteki i bary zapełniają się. Całe Port of Spain zaczyna bawić się do późnej nocy. Oficjalny początek karnawału to J’ouvert, czyli impreza, która startuje w poniedziałek przed środą popielcową około czwartej nad ranem, a jej uczestnicy wysmarowani są błotem, olejem, farbą lub czekoladą i przebrani w ole mas, czyli kostiumy nietoperzy, diabłów albo takich postaci jak dama Lorraine – kobieta wymyślona przez niewolników jako satyra na francuskie arystokratki. Na późniejsze parady warto zaopatrzyć się w pretty mas, czyli skąpe bikini przyozdobione koralikami, cekinami i piórami. Kupno mas, czyli charakterystycznego przebrania, od któregoś z występujących podczas imprezy zespołów pozwala paradować ulicami Port of Spain z tancerzami tej grupy. Dlaczego Dominikana jest tak popularna? 5 miejsc, które trzeba tam zobaczyć. Dominikana to jedna z najpopularniejszych wysp na Karaibach. Co warto zobaczyć, będąc w tym (k)raju? Port of Spain – stolica Trynidadu Tętniąca życiem stolica Trynidadu odzwierciedla wielokulturowe dziedzictwo wyspy. Jej zatłoczone ulice pełne są kupujących i straganów, a pompatyczne brytyjskie budowle kolonialne sąsiadują z muzułmańskimi meczetami, zachodnioindyjskimi domostwami z ażurowymi drewnianymi ornamentami i nowoczesnymi betonowymi biurowcami. Śródmieście powstało po wielkim pożarze w 1808 roku, ale Port of Spain rozciąga się obecnie na odcinku wielu kilometrów wzdłuż zatoki Paria oraz w głąb lądu aż po wzgórza zajmowane przez atrakcyjne willowe przedmieścia. Główną arterią w centrum Port of Spain jest Frederick Street, która łączy Brian Lara Promenade, noszącą imię sławnego miejscowego krykiecisty, z trawiastym terenem Queen's Park Savannah. Południowy kraniec Frederick Street przypomina orientalny bazar z indyjskimi sklepikami tekstylnymi i butikami. Co jeszcze warto zobaczyć w Port of Spain Woodford Square – niewielki poprzecinany ścieżkami park, w którym tubylcy spotykają się na leniwą przechadzkę pod karaibskimi drzewami. National Museum and Art Gallery – interesujący fragment ekspozycji poświęcono sławnemu karnawałowi. Można w nim zobaczyć naszyte cekinami stroje, wyszukane maski i fotomontaż wizerunków królów i królowych karnawału od lat 60. XX wieku. Ogród Botaniczny – założony w latach 20. XIX wieku przez sir Ralpha Woodforda. Mimo ponumerowania wszystkich wspaniałych okazów tropikalnych drzew brak tabliczek z nazwami. Tobago – Chillout w tropikach Mniejsza siostrzana wyspa Trynidadu także oderwała się przed kilkoma milionami lat od kontynentu południowoamerykańskiego, ale atmosferą i wyglądem bardziej przypomina położone na północ Wyspy Zawietrzne. Zaledwie 32 km od gwarnego i tłocznego Trynidadu leży górzysta i zielona oaza spokoju. Trynidadczycy przybywają tu, by odpocząć, a dla jej mieszkańców własna gościnność i dziewicze otoczenie są powodem do dumy. Tobago jest idealnym miejscem do zwiedzania, jeśli nie chce się odczuwać presji zbyt wielu wrażeń podczas jednej wycieczki. Niewielkie rozmiary wyspy gwarantują, że żadna wyprawa nie będzie trwać zbyt długo, a leniwa atmosfera zniechęca do pośpiechu i skłania do robienia przerw na podziwianie krajobrazu, pływanie lub pogawędkę z miejscowymi rybakami, naprawiającymi sieci na brzegu. Podczas wyprawy na Tobago warto odwiedzić rezerwat leśny Tobago Forest Reserve założony w 1764 roku, co czyni z niego najstarszy obszar leśny pozostający pod prawną ochroną na świecie. Wilgotny las równikowy na zboczach Main Ridge pozostał prawie nietknięty. Najlepszym sposobem zwiedzania rezerwatu bez przewodnika jest przebycie Gilpin Trace, oznakowanego w bok od drogi Parlatuvier-Roxborough Road. Trasa ma 2 km długości i kończy się w The Hut. Trynidad i Tobago – Informacje praktyczne Do Port of Spain najlepiej lecieć liniami British Airways z przesiadką w Londynie. Za bilety zapłacimy około 3 500 zł. Można też rozglądać się za połączeniami z przesiadką z jednym z dużych miast w USA. Trynidad i Tobago najlepiej odwiedzić w marcu, podczas słynnego karnawału. Jak polskie ostrzega Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Trynidad i Tobago leży w strefie aktywnej sejsmicznie. Od czerwca do listopada występuje zagrożenie huraganami.
Wargacz garbogłowy, zwany też napoleonem. Zadziwiająca ryba, którą można spotkać podczas nurkowania
To jedna z największych ryb występujących na rafach koralowych. Wargacz garbogłowy robi wrażenie swoim majestatycznym wyglądem. Niestety, jest zagrożony wyginięciem.
W tym artykule: Jaką rybą jest wargacz garbogłowy? Wygląd i zachowanie wargacza Skąd się wzięła nazwa „wargacz garbogłowy”? Jaka jest cena wargacza? Środowisko życia wargacza garbogłowego Wargacze garbogłowe to duże ryby występujące w morzach tropikalnych. Żyją na rafach koralowych Morza Czerwonego oraz w Oceanie Indyjskim wzdłuż wschodnich wybrzeży Afryki. Ponieważ występują na niewielkich głębokościach – do 60 m – można spotkać je podczas nurkowania. Jaką rybą jest wargacz garbogłowy? Jak sama nazwa wskazuje, wargacz garbogłowy należy do rodziny wargaczowatych. Ta z kolei należy do rzędu okoniokształtnych, zaliczanego do ryb promieniopłetwych. Najwięcej wargaczowatych występuje w morzach tropikalnych, zwłaszcza w sąsiedztwie raf koralowych. Wargaczowate to jedna z najbardziej zróżnicowanych rodzin ryb. Charakterystyczny dla nich jest nieduży otwór gębowy, zakończony wyraźnie zaznaczonymi, grubymi wargami. To od tego szczegółu budowy pochodzi nazwa całej rodziny. Wygląd i zachowanie wargacza Największe wargacze garbogłowe osiągają 2 m długości i wagę 190 kg. Średnia długość ciała to metr. Samce są większe od samic. Jest to największy przedstawiciel rodziny wargaczowatych. Ryby mają głos! Prawie 1000 gatunków potrafi wydawać dźwięki Ryby nie potrzebują strun głosowych, żeby wydawać dźwięki. Jak się ze sobą komunikują za pomocą odgłosów? Poza grubymi wargami wargacza garbogłowego wyróżnia garb tłuszczowy zlokalizowany na głowie. A także ciemne linie za oczami. Kolor jego ciała waha się od niebiesko-zielonego, przez odcienie zieleni, po purpurowo-niebieski. Ubarwienie zmienia się wraz z wiekiem ryby. Jej ciało jest pokryte dużymi łuskami. Wargacze pływają najczęściej samotnie. Czasami można je spotkać w parach. Są aktywne w ciągu dnia, nocą odpoczywają w jaskiniach. Wargacze to drapieżniki. Żywią się głównie mięczakami, które rozgniatają silnymi zębami szczękowymi i gardłowymi. Zjadają również inne ryby, jeżowce i skorupiaki. Potrafią wypłoszyć zdobycz z piasku, wypuszczając w jej kierunku strumień wody z otworu gębowego. Jeżowce rozbijają o kamienie, by dostać się do ich wnętrza. Wargacz garbogłowy żyje długo, bo do 30 lat, lecz rozmnaża się bardzo powoli. Dojrzałość płciową osiąga po co najmniej 5 latach. Wargacze są hermafrodytami. W trakcie życia ryby te mogą zmieniać płeć na męską. Przyczyna tego procesu nie jest jeszcze znana. Skąd się wzięła nazwa „wargacz garbogłowy”? Inne nazwy wargacza garbogłowego to napoleon lub chelin napoleoński. Nawiązanie do Napoleona Bonaparte zawdzięczamy Europejczykom. Gdy zobaczyli tę egzotyczną rybę, skojarzyła się im ona z francuskim cesarzem. Garb tłuszczowy na jej głowie przypomina bowiem bikorn. To nakrycie głowy, zwane też dwurogiem lub kapeluszem stosowanym, było popularne w XVIII i XIX wieku, szczególnie we Francji pod rządami Napoleona. Bikorn często nazywany jest potocznie czapką napoleońską. Takie okazy są niezwykle rzadkie! W połowie on, w połowie ona Dla nas płeć to jasna sprawa - szczególnie, że u ludzi dymorfizm płciowy jest bardzo silny. Ale u innych zwierząt sprawa wygląda o wiele bardziej skomplikowanie. Po łacinie wargacz garbogłowy to Cheilinus undulatus. Nazwy angielskie to: humphead wrasse, Māori wrasse, Napoleon wrasse, Napoleon fish, Napoleonfish. Jaka jest cena wargacza? Choć wargacz garbogłowy jest ceniony przez wędkarzy, kucharzy i miłośników akwarystyki, nie można go kupić. Jego naturalne środowisko – rafy koralowe – jest niszczone na większości obszarów występowania tej ryby. Szkodzi mu też intensywne rybołówstwo i kłusownictwo. Dlatego wargacz garbogłowy został objęty ścisłą ochroną. Znalazł się w czerwonej księdze gatunków zagrożonych, opublikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN). Od 2004 roku wargacz jest uważany za gatunek zagrożony wyginięciem. Jest też objęty całkowitym zakazem handlu na terenie Unii Europejskiej. Środowisko życia wargacza garbogłowego Wargacze żyją w ekosystemach raf koralowych. Te wyjątkowo piękne i bioróżnorodne siedliska są, niestety, coraz częściej niszczone. Budowa lotniska na Malediwach może zniszczyć koralowce. Z pomocą dla rafy ruszyli Polacy Fundacja Coral Mission powstała z myślą o ochronie i ratowaniu raf koralowych na Malediwach. Polscy wolontariusze zbierają środki na przesadzenie 1800 koralowców, które wkrótce mogą zosta... Z najnowszych badań wynika m.in., że rafy koralowe w zachodniej części Oceanu Indyjskiego są zagrożone wyginięciem. Eksperci przekonują, że może dojść do tego już w ciągu najbliższych 50 lat. Badacze ocenili, że największe zagrożenie dla raf koralowych stanowi ocieplenie klimatu oraz przełowienie ryb. Ze względu na wzrost temperatury wody dochodzi do tzw. blaknięcia koralowców. To bardzo niebezpieczne zjawisko, które powoduje nawet 100% śmiertelność kolonii. Koralowce są domem dla setek tysięcy organizmów podwodnych. Pełnią również funkcję naturalnych falochronów i oczywiście regulują klimat. Ich brak odczuje cała Ziemia. Nasz ekspert Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Stylowy, funkcjonalny i przyjazny środowisku. Ten zegarek to must have każdego miłośnika podwodnych przygód
Zegarek w zrównoważonym stylu? Tak, to możliwe. Udowadnia to marka Certina, która wypuściła na rynek czasomierz, który powstał zgodnie z zasadami poszanowania środowiska naturalnego.
Certina to jedna z najbardziej znanych marek produkujących zegarki na świecie. Szwajcarski gigant rozpoczął swoją działalność w 1888 roku i już od ponad 130 lat cieszy się dużym uznaniem na rynku. Mimo upływu kolejnych dekad i zmian na szczeblu kierowniczym nigdy nie zatracił swojego charakteru. Założona przez braci Adolfa i Alfreda Kurth firma od samego początku stawiała przede wszystkim na wysoką jakość wykonania, a także satysfakcję klientów. W ten sposób budując swoją niezaprzeczalną renomę. Z miłości do środowiska, z miłości do nurkowania Certina, jak przystało na jednego z liderów w branży zegarków, w swoim działaniu nie zapomina o środowisku. Od lipca 2017 roku marka z dumą wspiera organizację Sea Turtle Conservancy (STC), której celem jest ochrona zagrożonych wyginięciem żółwi morskich. Działalność STC obejmuje programy badawcze, kampanie edukacyjne oraz środki pomocy dla zranionych lub chronionych gatunków zwierząt. Ścisła współpraca szwajcarskiej firmy i florydzkiej organizacji poskutkowała nie tylko licznymi proekologicznymi inicjatywami, ale stała się także inspiracją do powstania kolejnych modelów zegarów. DS Super PH500M Sea Turtle Conservancy, czyli najnowsze „dziecko” marki, szczególnie upodobają sobie miłośnicy podwodnych przygód. Dlaczego? Nowa odsłona kultowego modelu z 1968 roku swoim designem kieruje uwagę w stronę morza i jego mieszkańców. W kopercie wykonanej ze stali szlachetnej o średnicy 43 mm kryje się jasnoniebieska tarcza zdobiona szlifem słonecznym. Pierścień lunety z niebieskiego aluminium obraca się w jednym kierunku i wraz z pomarańczową wskazówką minutową służy do ustawiania czasu nurkowania. Zakręcana koronka i powłoka Super-LumiNova® na wskazówkach i indeksach również przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa pod wodą. Dodajmy, że zegarek jest wodoszczelny nawet do 500 metrów i, co najważniejsze, spełnia surowe normy ISO 6425 – certyfikatu, który określa cechy, jakie musi spełnić czasomierz, by został zakwalifikowany do czasomierzy nurkowych. Czym jeszcze zaskakuje nowy DS Super PH500M Sea Turtle Conservancy? Dużym atutem jest również nowoczesny mechanizm automatyczny z rezerwą chodu aż do 80 godzin oraz antymagnetyczną sprężyną włosową NivachronTM. Dzięki solidnemu wykonaniu, do którego Certina przywiązuje dużą wagę we wszystkich modelach z systemem DS, ten zegarek jest gotowy (i odporny) na każdą przygodę. Podkreślmy, że najnowszy zegarek sygnowany logo marki Certina docenią nie tylko miłośnicy nurkowania, ale także zwolennicy zrównoważonego rozwoju. Część dochodu z każdego sprzedanego modelu jest bowiem przekazywana na fundację STC. Na dodatek niebieski pasek tekstylny został wykonany w oparciu o tworzywa sztuczne wyławiane z mórz i oceanów, a do produkcji pudełka wykorzystano materiały w pełni nadające się do recyklingu. Zegarek jest już dostępny w sprzedaży – można go nabyć za pośrednictwem oficjalnej strony marki, czyli www.certina.com, gdzie znajdziecie także więcej informacji na temat tego modelu i innych czasomierzy. DS Super PH500M Sea Turtle Conservancy – informacje o produkcie 1. Mechanizm: automatyczny Powermatic 80.611, Swiss Made, antymagnetyczna sprężyna włosowa Nivachron™; godziny, minuty, sekundy, data; rezerwa chodu do 80 godzin. 2. Koperta: stal szlachetna 316L, obracający się w jednym kierunku pierścień lunety wykonany z aluminium w kolorze niebieskim; średnica 43 mm. 3. Tarcza: niebieska tarcza zdobiona szlifem słonecznym; datownik na godzinie trzeciej; pomarańczowe akcenty; wskazówki i indeksy z powłoką Super-LumiNova®. 4. Wodoszczelność: zegarek do nurkowania zgodny z normą ISO 6425 – wodoszczelny do 500 m. 5. Szkło: szafirowe, z powłoką antyrefleksyjną. 6. Bransoleta/pasek: niebieski pasek tekstylny z #tide ocean material®, zapinany na sprzączkę. 7. Cechy szczególne: system DS (podwójne bezpieczeństwo), wzorowany na historycznym modelu, pasek tekstylny z #tide ocean material®; mechanizm Powermatic 80 ze sprężyną włosową Nivachron™; model specjalny STC; ekologiczne opakowanie.
Podwodne życie Jacquesa Cousteau. Ostrzeżenia naukowca rozbrzmiewają dziś silniej
Jacques Cousteau był światowej sławy badaczem mórz. Zostawił po sobie cenną wiedzę. Jako jeden z pierwszych mówił o wpływie oceanów na klimat. Jak wyglądało jego życie?
W tym artykule: Jaki był Jacques Cousteau? Liz Garbus pokazuje nam świat guru oceanografów Ponadczasowy bohater Millennium Docs Against Gravity to największy festiwal filmów dokumentalnych w Polsce, odbywający się jednocześnie w 8 miastach: Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Katowicach, Poznaniu, Bydgoszczy, Lublinie i Łodzi. Po dwuletniej przerwie spowodowanej pandemią wydarzenie wraca do tradycyjnych majowych dat. Część kinowa 19. edycji największego polskiego festiwalu filmowego odbędzie się w dniach 13–22 maja, a już od 24 maja do 5 czerwca odbędzie się część online na stronie mdag.pl. Podczas tegorocznej edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity będzie pokazywanych 5 filmów National Geographic: Becoming Cousteau / Podwodne życie Jacquesa Cousteau, The Rescue / Na ratunek, The Territory / Terytorium, Fire of Love / Wulkan miłości, McCurry. The Pursuit of Colour / McCurry. W pogoni za kolorem. Oceany świata: poznaj 6 nowych gatunków zwierząt morskich Ekspedycja prowadzona przez Schmidt Ocean Institute u wybrzeży Półwyspu Kalifornijskiego przyniosła nieoczekiwane odkrycia. Oceany świata są znacznie bogatsze w faunę niż sądziliśmy. Jaki był Jacques Cousteau? Liz Garbus pokazuje nam świat guru oceanografów „Nurkowanie to najbardziej bajeczna rozrywka, jakiej możesz doświadczyć. Jestem nieszczęśliwy po wyjściu z wody. To tak, jakbyś trafił do nieba, a następnie został zmuszony do powrotu na Ziemię” – tymi słowami rozpoczyna się film „Podwodne życie Jacquesa Cousteau” w reżyserii nominowanej do Oscara Liz Garbus. Koproducentami są wdowa po Cousteau i ich dwoje dzieci. Dokument to trwający ponad 90 minut zbiór archiwalnych nagrań z Cousteau w roli głównej. Widzimy, z jaką pasją opowiadał o oceanach najmłodszym i dorosłym. Dzięki swojej pracy stał się ekspertem. Choć był Francuzem, jego sława i autorytet wykraczały poza ojczyznę. Uzupełnieniem nagrań są fragmenty pamiętników naukowca czytane przez Vincenta Cassela. Dzięki nim otrzymujemy jeszcze bardziej intymny wgląd życie Jacquesa Cousteau. W oryginale dokument nosi tytuł „Becoming Cousteau”. Polskie tłumaczenie to nawiązanie do popularnego w latach 60. i 70. ubiegłego wieku programu przyrodniczego „The Undersea World of Jacques Cousteau”. Seria była hitem. Przez prawie 10 lat inspirowała młodych ludzi do poznawania podwodnego świata. Podwodne wulkany – jak powstają i gdzie występują? Jak powstaje wulkan podwodny? Gdzie występują tego typu formacje geologiczne? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. Ponadczasowy bohater Dlaczego ten film jest tak ważny i warto obejrzeć go właśnie teraz? W ostatnim czasie na świecie dzieje się wiele. Od pandemii po wojnę. Na dalsze plany zeszło widmo katastrofy klimatycznej, a ta wciąż nam grozi. I nie, to nie jest wymysł młodzieży. Już sam Cousteau mówił, że jest świadkiem zmian. Zmarł w 1997 r., a od tamtej pory kolejne pokolenia przekonują się, jak dużo miał racji. Oglądając dokument widzimy, że Jacques Cousteau nie eksplorował oceanów dla samej nauki i wrażeń estetycznych. Jego pasją było nie tylko odkrywanie podwodnych środowisk, ale też ich ratowanie. Druga połowa filmu skupia się właśnie na jego proekologicznych działaniach. Już kilkadziesiąt lat temu badacz podkreślał, że ratowanie oceanów jest jednoznaczne z ratowaniem naszej planety. Wymowny jest fragment, który pokazuje Cousteau w sędziwym już wieku na Szczycie Ziemi w Rio w 1992 r. Powstrzymywał wówczas światowych przywódców przed rozwijaniem przemysłu na Antarktydzie. Traveler + NG: