Koniec hurraoptymizmu? Brakuje dowodów na skuteczność medycznej marihuany przy większości schorzeń
Złe wieści dla osób, które widzą w medycznej marihuanie remedium na całe zło świata – nawet na nowotwory. Analiza 2500 badań wykazała, że jej skuteczność można potwierdzić zaledwie w ułamku schorzeń, na które jest stosowana. Czy kannabinoidy czeka podobna przyszłość co opioidy?
Popularność terapii kannabinoidami stale rośnie, a wielu chorych liczy na jej korzystny wpływ w leczeniu rozmaitych dolegliwości. Wyniki badań są jednak dalekie od jednoznacznych, a najnowsze analizy wskazują na istnienie poważnych ograniczeń dotyczących skuteczności marihuany. To jednak temat, który wciąż budzi emocje. Czy medyczna marihuana działa? Zespół badawczy pod kierownictwem dr Michaela Hsu z UCLA Health przeanalizował ponad 2500 publikacji opublikowanych od stycznia 2010 do września 2025 roku. Przegląd objął randomizowane badania kliniczne, metaanalizy oraz wytyczne kliniczne. Analiza miała na celu ocenę skuteczności medycznej marihuany oraz innych kannabinoidów w leczeniu różnych schorzeń. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of the American Medical Association”, a w badaniu wzięli udział naukowcy z Harvardu, UC San Francisco, Washington University School of Medicine i New York University. Wyniki przeglądu wykazały, że istnieje poważna luka między postrzeganiem społecznym a rzeczywistym stanem wiedzy naukowej na temat skuteczności medycznej marihuany. Pomimo rosnącej popularności jej stosowania – 27% populacji USA i Kanady zadeklarowało w 2018 roku stosowanie medycznej marihuany – dowody naukowe na jej skuteczność są ograniczone lub niewystarczające. – Pacjenci zasługują na szczerą dyskusję o tym, co dokładnie nauka wie na temat medycznej marihuany – mówi dr Michael HSU, autor przeglądu. Na co medyczna marihuana faktycznie pomaga, a na co nie? Na podstawie badań skuteczność farmaceutycznych kannabinoidów udało się potwierdzić jedynie w wąskim zakresie schorzeń. Są to m.in.: utrata apetytu związana z HIV/AIDS, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, ciężkie pediatryczne zaburzenia napadowe: zespół Dravet i zespół Lennoxa-Gastauta. W przypadku takich schorzeń jak przewlekły ból, lęk czy bezsenność – w których medyczna marihuana jest często stosowana – brakuje przekonujących dowodów naukowych potwierdzających jej skuteczność. Według naukowców wnioski o domniemanym działaniu przekazywane są tylko „pocztą pantoflową” i mogą być niezgodne z prawdą. Warto podkreślić, że ponad połowa użytkowników stosuje medyczną marihuanę właśnie w leczeniu przewlekłego bólu. Marihuana a onkologia – czy to działa? Inne badania prowadzone przez Whole Health Oncology Institute wykazały, że marihuana może pomagać w łagodzeniu objawów towarzyszących chorobom nowotworowym – szczególnie nudności, wymiotów, utraty apetytu oraz problemów ze snem. Dla części pacjentów poprawia także ogólną jakość życia i samopoczucie Skutki uboczne i zagrożenia marihuany Aktualne wytyczne klinicznie nie rekomendują marihuany jako terapii pierwszego wyboru. Zespół z UCLA zwrócił uwagę na potencjalne ryzyko zdrowotne związane ze stosowaniem marihuany. Według nich 29% osób stosujących medyczną marihuanę spełnia kryteria uzależnienia, a codzienne używanie marihuany – zwłaszcza w formie wziewnej – wiąże się z wyższym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym zawału i udaru. W tym kontekście szczególnie zaleca się, aby lekarze przed przepisaniem produktów zawierających THC dokładnie oceniali stan zdrowia pacjentów, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka chorób serca i zaburzeń psychotycznych. Potrzebujemy więcej badań nad marihuaną Długofalowe badania potwierdzają również, że używanie marihuany o wysokiej mocy przez młodzież może mieć poważne konsekwencje dla ich zdrowia psychicznego. Objawy psychotyczne występowały u 12,4% użytkowników marihuany, a zaburzenia lękowe u 19,1%. Marihuana o mniejszej mocy zmniejsza ten procent, ale stosunkowo niewiele. Dr Michael Hsu zaznaczył, że kluczowe jest prowadzenie kolejnych, bardziej rygorystycznych badań, które pozwolą jednoznacznie określić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania medycznej marihuany. Tylko w ten sposób możliwe będzie opracowanie przejrzystych wytycznych klinicznych i poprawa jakości opieki nad pacjentem. Źródła: JAMA, National Library of Medine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tatuaże pod lupą naukowców. Nowe badania wskazują na ich związek z jednym z nowotworów
Czy pokrycie skóry tatuażem chroni ją przed szkodliwym promieniowaniem UV? Tak podpowiada zdrowy rozsądek – jednak badania pokazują co innego. Nowa analiza naukowców ze Szwecji dowodzi, że tatuaże niosą realne zagrożenie.
Nowe badanie sugeruje, że osoby z tatuażami mają podwyższone ryzyko czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu skóry, powiązanej z ekspozycją na promieniowanie UV. Stwierdzono, że posiadacze tatuaży mieli aż o 29% większe ryzyko zachorowania na czerniaka niż osoby bez tatuaży. Nie zaobserwowano natomiast związku między tatuażami a rakiem kolczystokomórkowym, również związanym z uszkodzeniami spowodowanymi UV, ale dużo mniej agresywnym. Jak wyglądało badanie? Choć tatuaże są powszechne, to ich długoterminowy wpływ na zdrowie pozostaje słabo poznany. Naukowcy ze Szwecji zastosowali mieszane badanie kliniczno-kontrolne: zaczęli od osób już chorych na nowotwór skóry i porównali je z danymi osób zdrowych. Dane pozyskano z narodowych rejestrów medycznych, uczestnicy wypełnili też ankiety dotyczące tatuaży: ich wielkości, lokalizacji oraz wieku wykonania pierwszego tatuażu. W badaniu uwzględniono różne czynniki, w tym styl życia, mogący wpływać zarówno na decyzję o wykonaniu tatuażu, jak i ryzyko nowotworów skóry. Pod lupę wzięto na przykład: ekspozycję na słońce, korzystanie z solarium, palenie papierosów, wykształcenie, dochody, typ skóry i pigmentację. W ten sposób naukowcy starali się ograniczyć ryzyko błędnych wniosków. Wyniki dają do myślenia Jednak mimo wszystko związek między tatuażami a czerniakiem okazał się wyraźny. Co zaskakujące, większa powierzchnia tatuaży nie zwiększała ryzyka. To ciekawe, bo większa ilość tuszu to więcej substancji chemicznych wprowadzonych do skóry. Jak to wyjaśnić? Badacze sądzą, że makrofagi (jeden z rodzajów komórek odpornościowych organizmu) przenoszą cząstki tuszu do węzłów chłonnych, gdzie mogą one pozostawać latami. Być może prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja nowotworzeniu. Tusz, układ odpornościowy czy styl życia? Naukowcy podkreślają, że pojedyncze badanie nie dowodzi jeszcze przyczynowości. Nie wiadomo, czy to tusz, reakcje immunologiczne, czy zachowania posiadaczy tatuaży odpowiadają za wzrost ryzyka. Poprzednie badania sugerujące wręcz ochronny efekt dużych tatuaży mogły być obarczone błędem, ponieważ nie uwzględniały kluczowych czynników, takich jak typ skóry czy ekspozycja na promieniowanie UV. Czy osoby z tatuażami mają powody do obaw? Jakie z tego wszystkiego wnioski? Osoby z tatuażami nie muszą wpadać w panikę, ale powinny szczególnie dbać o ochronę przeciwsłoneczną i regularnie obserwować skórę. NA pewno potrzebne są dalsze badania nad składem tuszów, ich interakcją ze światłem i mechanizmami obronnymi organizmu. Naukowcy sugerują też, że informacje o tatuażach zawsze powinny się znaleźć w kartotece medycznej pacjenta. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kochasz chipsy? Naukowcy sprawdzają, dlaczego o 45% zwiększają zachorowalność na raka
Zła wiadomość dla miłośników przekąsek, które zwykle kojarzymy z jesiennym seansem przed telewizorem. Najnowsze badania wskazują, że regularne spożywanie chipsów i innych wysoko przetworzonych przekąsek wyraźnie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów – szczególnie groźnego raka jelita grubego.
Pojawia się coraz więcej dowodów, że chipsy ziemniaczane i wysoko przetworzone przekąski nie są tak niewinną przyjemnością, jaką mogłyby się wydawać, a zastrzyk kalorii i wpływ na wagę to tylko najmniejsza z ich wad. Mamy dowody na to, że regularne spożywanie takich produktów może mieć poważne konsekwencje zdrowotne i drastycznie zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów. Wyniki wieloletnich badań otwierają oczy i są alarmujące dla łasuchów (czyli wszystkich nas). Jedzenie przekąsek a rak jelita grubego Rak jelita grubego dawniej był kojarzony z podeszłym wiekiem, ale obecnie zapadają na niego coraz częściej osoby poniżej 50. roku życia. Przyczyna tego trendu nie jest jasna, jednak zespół naukowców z Mass General Brigham sugeruje jego istotny związek z żywnością wysoko przetworzoną. Badacze przeanalizowali diety i wyniki badań endoskopowych prawie 30 000 kobiet na przestrzeni 24 lat. Odkryli, że uczestniczki badania, które deklarowały spożywanie najwyższych poziomów żywności wysoko przetworzonej, miały nawet o 45% wyższe ryzyko rozwoju gruczolaków, które mogą być prekursorami wczesnego raka jelita grubego, niż te spożywające najmniej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „JAMA Oncology”. Uczestniczki badania spożywały średnio 5,7 porcji żywności wysoko przetworzonej dziennie. Stanowiło to 35% całkowitej dziennej dawki kalorii – nieco mniej niż wynosi średnia krajowa w Stanach Zjednoczonych. Ile żywności wysoko przetworzonej można jeść? – Zwiększone ryzyko wydaje się być dość liniowe. To oznacza, że im więcej spożywasz żywności wysoko przetworzonej, tym większe prawdopodobieństwo, że doprowadzi to do polipów jelita grubego – mówi dr Andrew Chan, jeden z autorów badania. Co ciekawe, nie wykazano związku pomiędzy spożyciem chipsów a występowaniem zmian ząbkowanych, innego rodzaju prekursora raka jelita grubego, który jednak rozwija się wolniej i rzadziej jest złośliwy. Czemu chipsy powodują nowotwory? Wysoko przetworzone jedzenie charakteryzuje się znaczną ilością substancji chemicznych i technologicznych dodatków, których celem jest poprawa smaku, tekstury i trwałości produktu. Chipsy ziemniaczane powstają najczęściej poprzez smażenie w głębokim tłuszczu w bardzo wysokiej temperaturze, a podczas tego procesu dochodzi do powstawania akrylamidu – związku o potwierdzonym działaniu rakotwórczym. Uszkadza on DNA i sprzyja mutacjom komórkowym, co zwiększa ryzyko transformacji nowotworowej komórek. Chipsy to jednak nie tylko akrylamid, który powstaje podczas smażenia. Wysoka zawartość tłuszczów trans obciąża organizm, zwiększając ryzyko nie tylko nowotworów, ale także chorób serca. W ich składzie – tak jak składzie innych przetworzonych przekąsek – znajdziemy także różnorodne dodatki chemiczne, np. wzmacniacze smaku, konserwanty, sztuczne barwniki. Chociaż jednorazowo nie zrobią nam one krzywdy, to ich regularne spożycie może mieć katastrofalne skutki. Złośliwy rak jelita grubego nie jest powodowany wyłącznie dietą Naukowcy ostrzegają, że dieta nie jest pełnym wyjaśnieniem tendencji do wczesnego zapadania na raka jelita grubego. W szpitalach spotkać można sporo pacjentów z tym schorzeniem, którzy odżywiają się bardzo zdrowo. Żywność wysoko przetworzona nie wyjaśnia więc w pełni wzrostu zapadania na złośliwe odmiany raka, a naukowcy wciąż pracują nad lepszym zrozumieniem choroby. Nie ulega jednak wątpliwości, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Udowodniło go przytoczone wyżej szeroko zakrojone badanie. – Jedną z mocnych stron naszego badania było to, że dysponowaliśmy szczegółowymi informacjami na temat innych czynników ryzyka raka jelita grubego u uczestników, takich jak wskaźnik masy ciała (BMI) , cukrzyca typu 2 i niskie spożycie błonnika. Nawet po uwzględnieniu wszystkich tych czynników ryzyka, związek ze spożyciem żywności wysoko przetworzonej nadal się utrzymywał – mówi dr Chan. Niektóre przekąski mogą być jednak bardziej szkodliwe niż inne, a obecnie trwają prace nad ich wskazaniem. Źródło: JAMA Oncology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy na boczku i kiełbasie będą ostrzeżenia jak na papierosach? Oto argumenty naukowców
Brytyjscy naukowcy chcą, by na opakowaniach wędlin pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne – takie, jakie widzimy na papierosach. Wskazują na dowody, że substancje peklujące zwiększają ryzyko raka.
Brytyjscy naukowcy zaapelowali niedawno, by na opakowaniach m.in. boczku i szynki pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne, podobne do tych z papierosów. Ich zdaniem produkty te, konserwowane za pomocą azotynów, stanowią realne zagrożenie nowotworowe, z którym kolejne rządy Wielkiej Brytanii nie potrafiły się zmierzyć. Badacze wskazują, że istnieją coraz silniejsze dowody na związek między spożywaniem przetworzonego w ten sposób mięsa a rozwojem raka. Dotyczy to szczególnie raka jelita grubego – choroby, której częstość, zwłaszcza wśród młodych dorosłych, stale rośnie. E250 z wędlin równie niebezpieczny, co azbest Azotyny (m.in. azotyn sodu, oznaczany jako E250) to składniki mieszanki peklującej, która pozwala zakonserwować mięso i zachować jego różowy kolor. Są powszechnym składnikiem wędlin. Najniebezpieczniejsze stają się podczas obróbki termicznej mięsa (gotowanie, parzenie, wędzenie na gorąco), kiedy reagują z produktami rozpadu aminokwasów i tworzą rakotwórcze związki. Już w 2015 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła tak przetworzone mięso do grupy 1 czynników rakotwórczych. Stawia to peklowane wędliny w tej samej grupie, co tytoń i azbest. Pomimo tego stosowanie azotynów jest wciąż powszechne, także w Polsce. Szacuje się, że ich stosowanie mogło doprowadzić do około 54 tys. przypadków raka jelita grubego w ostatniej dekadzie (dane z Wielkiej Brytanii). Jak działają rakotwórcze azotyny? Zagrożenie wynika z reakcji chemicznych zachodzących w organizmie po spożyciu mięsa konserwowanego azotynami. Substancje te mogą przekształcać się w nitrozoaminy – silne kancerogeny, które uszkadzają DNA. Nitrozoaminy przyłączają się do nici DNA w wątrobie, tworząc tzw. addukt DNA, co prowadzi do błędów genetycznych sprzyjających niekontrolowanemu podziałowi komórek, a co za tym idzie – powstawaniu guzów. Dodatkowo generują reaktywne formy tlenu, które pogłębiają uszkodzenia genetyczne i stres oksydacyjny, dodatkowo napędzając rozwój raka. Co dalej? Nowe normy i metody konserwacji Dowodów na to z czasem jeszcze przybyło. Nowe badania wskazują, że regularne spożywanie przetworzonego mięsa zwiększa ryzyko raka jelita grubego i piersi. W odpowiedzi na te ustalenia Unia Europejska obniżyła dopuszczalne poziomy azotynów i promuje bezpieczniejsze metody konserwacji żywności. Przemysł mięsny sprzeciwia się takim regulacjom argumentując, że usunięcie azotynów zwiększyłoby ryzyko bakteryjne. Eksperci jednak wskazują, że dzięki nowoczesnemu chłodnictwu i higienie można produkować bezpieczne, trwałe wędliny bez użycia azotynów. W Europie już od lat dostępne są produkty pozbawione tych dodatków, bez żadnych przypadków zatruć pokarmowych, co podważa konieczność ich stosowania. Wielka Brytania nie nadąża Debata wokół azotynów dotyka szerszego problemu: jak rządy powinny godzić interesy przemysłu spożywczego z troską o zdrowie publiczne. Przesłanie naukowców jest jednoznaczne: przetworzone mięso zawierające azotyny stanowi udowodnione zagrożenie rakotwórcze i powinno być w ten sposób oznaczone – nie tylko w Wielkiej Brytanii. Należy jednak podkreślić, że to właśnie ten kraj, po Brexicie, coraz bardziej odstaje od unijnych standardów bezpieczeństwa żywności, które w tym zakresie są surowsze. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Lekarze wykryją raka płuc za pomocą twojego oddechu. Polscy naukowcy zmieniają diagnostykę onkologiczną
Rak płuc jest najczęściej diagnozowany dopiero w ostatnim stadium choroby – wtedy, kiedy niewiele już można z nim zrobić. Polscy naukowcy z Narodowego Centrum Badań Jądrowych opracowali jednak biosensor, który rozpoznaje nowotwór już na początku, a wystarczy do tego… oddech pacjenta! Jak wszyscy możemy skorzystać z ich badań?
Zespół naukowców z Centrum Doskonałości NOMATEN w Narodowym Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) w Polsce wspólnie z badaczami z Southeast University w Chinach i Politechniki Warszawskiej opracował przełomowy biosensor wykorzystujący sztuczną inteligencję. Urządzenie umożliwia wykrywanie raka płuc przez analizę składu chemicznego oddechu pacjenta, stanowiąc milowy krok w kierunku wdrożenia łatwiejszych i skuteczniejszych testów przesiewowych dla osób z grup ryzyka śmiertelnego nowotworu. Nowa metoda wykrywania raka płuc Głównym celem projektu było stworzenie takiego narzędzia, które umożliwiałoby szybką i nieinwazyjną diagnostykę raka płuc we wczesnym stadium. To ważne, ponieważ rak płuc i oskrzeli zabija co roku najwięcej ludzi na świecie. Jest to drugi, po raku prostaty, najczęściej diagnozowany rak u mężczyzn i drugi, po raku piersi, najczęściej diagnozowany u kobiet. Rokowania przy raku płuc są nie najlepsze, ponieważ przeżywalność wynosi około 21,7%, ale dzięki wczesnemu wykrywaniu może się to zmienić. Inspiracją dla badań stała się obserwacja, że u osób chorych na raka płuc poziom heksanalu – związku chemicznego należącego do aldehydów – jest w wydychanym powietrzu wyraźnie wyższy niż u osób zdrowych. To był pierwszy trop. Plaster wykrywający nowotwory Wydychane powietrze to skarbnica wiedzy o stanie zdrowia, a w celu jego analizy zespół pod kierownictwem dr Amila Aligayeva stworzył elastyczny, hydrożelowy plaster, który zrewolucjonizował podejście do wykrywania raka płuc. Wykorzystuje on 2 techniki detekcji: SERS (czyli powierzchniowo wzmocnione rozpraszanie Ramana), pozwalające na bardzo czułe wykrycie nawet śladowych ilości heksanalu, oraz detekcję kolorymetryczną, która umożliwia ocenę obecności biomarkera także gołym okiem. W skrócie – plaster po prostu zmienia kolor na niebieski w obecności heksanalu. Materiały, z których tworzone są plastry, pozwalają na precyzyjne, szybkie i nieinwazyjne rozpoznanie obecności biomarkera nowotworowego. Można je wbudować w różnego typu wyroby, np. maseczki na twarz, co pozwala monitorować oddech pacjenta w sposób dla niego komfortowy. Czy to szansa na zwycięstwo z rakiem płuc? Chociaż wykrywanie raka płuc przez oddech otwiera nowe możliwości, to konieczna jest standaryzacja nowych metod i dalsze badania na szerszej populacji pacjentów. Dotychczasowa diagnostyka opiera się na radiologii i badaniach obrazowych, np. tomografii komputerowej. Te metody są jednak po pierwsze kosztowne, po drugie narażają pacjenta na promieniowanie, a po trzecie – najgorsze – wykrywają raka płuc zazwyczaj dopiero na stadium zaawansowanym, kiedy skuteczność leczenia jest ograniczona. Nowoczesne biosensory powstałe przy udziale polskich naukowców mogą to zmienić. Integracja wiedzy z różnych dziedzin (m. in. chemii, fizyki, inżynierii biomedycznej czy informatyki) oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji pomogło stworzyć nowoczesne testy oddechowe, które mogą być stosowane nawet poza laboratoriami. To ostateczny dowód na to, że nauka ma bezpośredni wpływ na życie całego społeczeństwa. I ratuje życia. Źródła: NCBJ, Chemical Engineering Journal Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Siwe włosy mogą ratować życie? Naukowcy odkryli nieoczekiwany mechanizm
Siwe włosy mogą być nie tylko oznaką starzenia, ale także sposobem organizmu na ochronę przed rakiem. Najnowsze badania wyjaśniają, że to mechanizm zabezpieczający organizmu. Jak to działa?
Większość osób kojarzy siwienie ze starzeniem się. Naukowcy twierdzą jednak, że pojawienie się siwych włosów może być sprytnym mechanizmem obronnym organizmu, który chroni się przed potencjalnie niebezpiecznymi zmianami, które mogłyby prowadzić do raka. Co warto wiedzieć o powiązaniu siwizny z rakiem skóry? Jak powstają siwe włosy? Siwienie włosów rozpoczyna się wtedy, gdy komórki odpowiedzialne za produkcję pigmentu (melaniny) w mieszku włosowym przestają być aktywne lub zanikają. Odpowiedzialne za ten proces są melanocytowe komórki macierzyste. Zwykle znajdą się one w regionie mieszków włosowych, w których zajmują się cykliczną odnową barwnika i determinują kolor naszych fryzur. Melanocytowe komórki macierzyste mają ścisłą specjalizację i mogą się samoodnawiać. Gdy jednak dochodzi do uszkodzenia ich DNA (np. w wyniku czynników środowiskowych lub naturalnego starzenia się organizmu) mogą przechodzić w stan senescencji, czyli trwałego wyłączenia, który to prowadzi do nieodwracalnej utraty zdolności produkcji pigmentu. W efekcie pojawiają się siwe włosy. Siwienie jest mechanizmem obronnym organizmu Badanie przeprowadzone przez prof. Emi Nishimurę i dr Yasuaki Mohriego z Uniwersytetu Tokijskiego pozwoliło naukowcom dojść do wniosku, że siwienie wynika bezpośrednio z mechanizmu usuwania komórek z uszkodzonym DNA, co jest istotne w kontekście zapobiegania powstawaniu potencjalnie niebezpiecznych zmian nowotworowych. Efekt swojej pracy opublikowali w czasopiśmie „Nature Cell Biology”. Nasze komórki przez całe życie narażone są na szkodliwe działanie wolnych rodników, promieniowania UV, toksyn czy procesów zapalnych, które mogą prowadzić do mutacji DNA. Tak działa również starzenie się. W odpowiedzi na pęknięcia nici DNA dochodzi do aktywacji białka p53, które w przypadku skóry głowy prowadzi do usuwania potencjalnie niebezpiecznych komórek macierzystych melanocytów. To zaś co prawda niszczy pigment, ale przy tym broni przed jednym z najgroźniejszych rodzajów raka – rakiem skóry głowy. Według badaczy brak eliminacji komórek może prowadzić do powstania nowotworu. Niedoskonała ochrona przed czerniakiem jest lepsza niż żadna – Nasze wyniki wskazują, że populacja tych samych komórek macierzystych może podlegać przeciwnym losom, eliminacji lub ekspansji, w zależności od rodzaju stresu oraz sygnałów mikrośrodowiskowych. To rzuca nowe światło na powiązania między siwieniem a czerniakiem – mówi prof. Emi Nishimura. Narażenie na niektóre substancje rakotwórcze może przełamać „wały obronne” siwizny i zwiększać ryzyko, że komórki z uszkodzonym DNA przeistoczą się w komórki nowotworowe. Chociaż nie każde siwienie chroni przed rakiem, to zrozumienie tego mechanizmu może pomóc w poznaniu roli białek p53 w prewencji nowotworów skóry. Warto pamiętać, że siwe włosy – chociaż dla niektórych kłopotliwe estetycznie – są objawem sprawnie działającego układu naprawczego naszego organizmu. Należy nosić je z dumą! Źródło: Nature, Harvard Health Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy wykryli gigantyczne DNA w ustach. Jest obecne u większości z nas
Olbrzymie elementy DNA, które znajdują się u większości ludzi, wykryli badacze z Japonii i Indonezji. Do tej pory nikt o nich nie wiedział. A odgrywają kluczową rolę – na przykład pomagają „dobrym” bakteriom, które są naturalnym elementem mikrobiomu jamy ustnej.
Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Nature Communications” to dowód na to, że nie tylko morskie głębiny i kosmos nadal są dla nas wielkimi zagadkami. Również współczesną medycynę ciągle mogą czekać rewolucyjne odkrycia. To, dotyczące DNA w ustach, jest jednym z nich. Zagadkowy mikrobiom Ludzie funkcjonują nie tylko dzięki złożonym organom, ale też w wyniku działania mikrobiomu. Tworzą go bakterie, wirusy i grzyby, które zamieszkują ludzki organizm i jego powierzchnię. W ostatnich latach naukowcy przyglądają się mikrobiomowi w różnych częściach ludzkiego organizmu. Częściowo zainspirowani niedawnymi odkryciami „obcego” DNA w mikrobiomie gleby, Yuya Kiguchi, współuczestnik projektu badawczego i jego zespół zwrócili uwagę na duży zbiór próbek śliny zebranych przez laboratorium Yutaka Suzuki z Graduate School of Frontier Sciences na Uniwersytecie Tokijskim. Postanowili się mu przyjrzeć. W ustach odkryto gigantyczne DNA Na potrzeby najnowszych badań przeanalizowano skład śliny blisko 500 osób. Okazało się, że w 74% próbek znajdował się nieznany do tej pory materiał genetyczny. Określono go jako inocles. Jak określili to sami naukowcy, są to gigantyczne elementy DNA, które dotychczas umykały wykryciu. Wykrycie inocles nie było łatwe, ponieważ konwencjonalne metody sekwencjonowania fragmentują dane genetyczne, uniemożliwiając rekonstrukcję dużych elementów. Kluczowy przełom nastąpił po zastosowaniu metody o nazwie preNuc, która pozwala na selektywne usuwanie ludzkiego DNA z próbek śliny. Okazało się, że gospodarzem dla inocles jest głównie bakteria Streptococcus salivariu. – Wiemy, że w mikrobiomie jamy ustnej występuje dużo różnych rodzajów bakterii, ale wiele z ich funkcji i sposobów ich powstawania pozostaje nadal nieznanych – mówi Kiguchi. Jak wyjaśnia, inocles to przykład DNA pozachromosomowego – fragmentów DNA, które występują w komórkach, w tym przypadku bakteriach, ale poza ich głównym DNA. Jak to sobie wyobrazić? – To tak, jakbyśmy znaleźli książkę z dodatkowymi przypisami, które dopiero zaczynamy czytać, aby dowiedzieć się, do czego służą – wyjaśnia obrazowo badacz. Te przypisy to właśnie inocles. Standardowe pozachromosomowe elementy DNA, takie jak plazmidy, zawierają zazwyczaj najwyżej kilkadziesiąt tysięcy „liter” kodu genetycznego. Z kolei inocles mają ich średnio 350–395 tysięcy, zatem są gigantami. Rola inocles w ludzkim organizmie Inocles mogą odgrywać ważną rolę w zapewnieniu ludziom zdrowia. Badacze wskazali kilka funkcji „gigantycznego DNA”: zwiększanie zdolności adaptacyjnych bakterii gospodarza: inocles zawierają geny, które pomagają bakteriom, głównie Streptococcus salivarius, przetrwać w trudnym środowisku jamy ustnej; budowanie odporności na stres oksydacyjny i środowiskowy: chronią bakterie przed uszkodzeniami spowodowanymi stresem oksydacyjnym; naprawa uszkodzeń DNA: posiadają geny związane z naprawą DNA. Innym ważnym ustaleniem jest to, że inocles mogą być potencjalnym biomarkerem dla niektórych nowotworów. Analizując ślinę być może będzie można dokonać diagnostyki pod kątem wykrycia raka głowy i szyi (HNC) oraz raka jelita grubego (CRC). W skrócie: pacjenci bez lub z niewielką liczbą inocles mogą cierpieć na te choroby. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To zwierzę potrafi długo przeżyć bez oddychania. Naukowcy chcą wykorzystać jego sekret
Wale Cuviera potrafią nurkować niemal 3 km pod wodę i przeżyć bez tlenu przez prawie 4 godziny. Naukowcy badają, czy ich niezwykłe przystosowania mogą pomóc w opracowaniu nowych terapii udaru, raka i chorób neurodegeneracyjnych.
Spis treści: Rekordziści nurkowania wśród ssaków Sztuczki waleni, które oszczędzają tlen Wydajna gospodarka tlenem na poziomie komórkowym Więcej krwi i wolniejszy metabolizm Mózg ssaków morskich Co to oznacza dla medycyny człowieka Supermoce pod lupą Spotkania z waleniami nigdy nie są pewne, a z walami Cuviera szczególnie trudno się zetknąć, bo 90 procent czasu spędzają pod wodą. Dlatego gdy łódź Jillian Wisse i jej zespołu staje we właściwym miejscu, a zwierzęta wynurzają się, to sukces. Podczas wypraw u wybrzeży Karoliny Północnej czasem udaje się podpłynąć na tyle blisko, by pobrać próbki tkanek i przyjrzeć się zadrapaniom, które powstają w wyniku zalotów, zabaw i zachowań dominacyjnych. — Wyglądają jak buldogi angielskie w świecie waleni. Uwielbiam je oglądać — mówi Wisse, fizjolożka zachowania z Uniwersytetu Duke’a. Rekordziści nurkowania wśród ssaków Znane także jako zyfie gęsiogłowe, wale Cuviera nurkują głębiej niż jakikolwiek inny znany ssak i występują w większości oceanów świata. Te nieuchwytne zwierzęta regularnie schodzą na głębokość około 1 006 m i polują bez przerwy przez 20–40 minut. Ich najgłębsze zanurzenie w historii sięga 2 992 m, a najdłuższe znane nurkowanie trwało 222 minuty (około 3 godziny i 42 minut). Dla porównania, płetwale błękitne docierają zwykle do około 500 m i nurkują przez 10–20 minut, a najlepsi nurkowie głębinowi wśród ludzi kończą na rekordach około 253 m i 30 minut. Aby osiągać tak imponujące wyniki, ciała zyfii przystosowały się do przetrwania poziomów hipoksji, czyli niedotlenienia, które człowiekowi łatwo mogłyby zagrażać życiu. Wyprawy Wisse są częścią projektu Uniwersytetu Duke’a, którego celem jest zrozumienie tych głębokomorskich adaptacji u waleni i delfinów butlonosów. Hipoksja odgrywa rolę w chorobach od udaru po raka. Ostateczny cel badaczy to przełożenie odkryć z organizmów morskich na terapie, które pewnego dnia mogą pomóc ludziom. Sztuczki waleni, które oszczędzają tlen Projekt z Duke’a to jeden z wielu na świecie, w których walenie służą jako modele do badania chorób ludzi. Większość naszej wiedzy o tym, jak zwierzęta głęboko nurkujące radzą sobie z deficytem tlenu, pochodzi z badań nad osobnikami wyrzuconymi na brzeg oraz nad fokami, które częściej przebywają na powierzchni i są mniejsze oraz łatwiejsze do badania. Zespół z Duke koncentruje się jednak na próbkach od żywych waleni i delfinów, zwłaszcza ekstremalnych nurków takich jak wale Cuviera, by sprawdzić, co dzieje się w ich komórkach, że potrafią przeżyć w środowiskach skrajnie ubogich w tlen. Najpierw trzeba zdobyć tkanki waleni. — Trudno o dane od waleni — bardzo trudno się do nich zbliżyć — zauważa Nicola Quick, oceanografka i jedna z liderek projektu. – Najłatwiej dostępna u żywych zwierząt jest skóra, choć nie oddaje w pełni tego, co dzieje się wewnątrz ciała — dodaje Wisse, która współkieruje projektem Uniwersytetu Duke’a. Od żywych waleni naukowcy pobierają skórę za pomocą grota, który wycina krążek z grubego pasa tłuszczowego. — Wyobraź sobie, że bierzesz ołówek nr 2, wyjmujesz gumkę, przekłuwasz skórę i wyciągasz. Mniej więcej to się dzieje — wyjaśnia Wisse. Komórki skóry są następnie namnażane w laboratorium, wystawiane na bardzo niskie stężenia tlenu, jak podczas głębokich nurkowań, i badane. W przypadku zwierząt wyrzuconych na brzeg jest łatwiej — do laboratorium trafiają próbki nie tylko skóry, ale także serca, płuc, mięśni, a nawet mózgu. Wydajna gospodarka tlenem na poziomie komórkowym Projekt trwa, ale są już pierwsze wyniki z próbek skóry żywych i wyrzuconych na brzeg wali Cuviera z zachodniej części północnego Atlantyku. Nawet przy niskim poziomie tlenu komórki skóry zyfii utrzymują wysokie tempo zużycia tlenu, podczas gdy komórki skóry delfinów, krów i ludzi ograniczają jego zużycie, gdy tlenu brakuje. W porównaniu z ludźmi zyfie mają też różnice w genach regulujących sposób, w jaki mitochondria — „elektrownie” komórki — wytwarzają energię. Oznacza to, że u waleni istnieją wrodzone, zapisane w genach przystosowania pozwalające dalej produkować energię nawet przy skrajnym niedoborze tlenu. U ludzi — i prawdopodobnie innych ssaków lądowych — takich mechanizmów brakuje. – Te komórkowe odkrycia uzupełniają wcześniejszą wiedzę o fizjologicznych przystosowaniach waleni do gospodarowania tlenem podczas długich, głębokich nurkowań — podkreśla Wisse. Więcej krwi i wolniejszy metabolizm Badania fok i martwych waleni ujawniły już zmiany w funkcjonowaniu ich organizmów. Foki mają około dwukrotnie większą objętość krwi niż ludzie, a więc przenoszą znacznie więcej hemoglobiny — mówi Lars Folkow, fizjolog zwierząt z Uniwersytetu w Tromsø (Norwegia). — Z miejsca „wpadłyby” na dopingu krwi na igrzyskach — żartuje naukowiec, który bada mechanizmy ochrony przed hipoksją u gatunków nurkujących. Większa objętość krwi oznacza też więcej hemoglobiny — białka, które wiąże tlen i transportuje go do narządów. Dzięki temu foki i inne ssaki nurkujące mają bardzo dużą pojemność magazynowania tlenu. Potrafią wynurzyć się z tak niską zawartością tlenu we krwi, że u człowieka doszłoby do utraty przytomności — wyjaśnia Folkow. Szacunki dla wyrzuconych na brzeg kaszalotów sugerują, że krew stanowi ok. 20% ich masy ciała. U ludzi to zaledwie 7–8%. Walenie mają też wysokie stężenie mioglobiny — białka magazynującego tlen w mięśniach — co pomaga im wytrwać na dużych głębokościach przez długi czas. Wcześniejsze badania wykazały również, że walenie potrafią drastycznie spowalniać metabolizm podczas długich nurkowań. Ich zwykłe tętno 30–40 uderzeń na minutę przy powierzchni spada do poniżej 10 uderzeń na minutę w głębinach. Spadek tętna ogranicza przepływ krwi i dostarczanie tlenu do mniej krytycznych obszarów, takich jak układ pokarmowy, nerki czy mięśnie. — Nie ma potrzeby, by nerki pracowały na pełnych obrotach, ani by trawić ostatni posiłek, kiedy się nurkuje — mówi Folkow. Zamiast tego zwierzęta wybiórczo kierują więcej krwi i tlenu do kluczowych narządów, takich jak mózg. Mózg ssaków morskich Mózg ssaków jest wyjątkowo wrażliwy na niedobór tlenu. Zespół Wisse pracuje nad pozyskaniem próbek mózgów od wyrzuconych na brzeg wali Cuviera, by zrozumieć, jak działają neurony, gdy tlenu zaczyna brakować. Grupa Folkowa badała to u fok i płetwali karłowatych, analizując neuroglobinę — białko mózgowe, które podobnie jak hemoglobina i mioglobina przenosi tlen. Korzystając z tkanek mózgowych martwych zwierząt, zespół Folkowa zmierzył aktywność genów kodujących neuroglobinę i ustalił, że u waleni była ona 4–15 razy wyższa niż u bydła, czyli krewnych nieprowadzących nurkowego trybu życia. U fok aktywność nie była aż tak wysoka, co zaskoczyło badaczy. Folkow tłumaczy to możliwą rozbieżną ewolucją waleni i fok — zjawiskiem, w którym spokrewnione gatunki niezależnie rozwijają różne strategie radzenia sobie z tym samym wyzwaniem środowiskowym. Poza wiązaniem tlenu neuroglobina chroni przed stresem oksydacyjnym, który może uszkadzać komórki. – Każda z tych funkcji może pomagać waleniom — mówi Folkow. Trudno jednak wskazać tę kluczową bez eksperymentów na żywych tkankach mózgu, a do takich próbek niezwykle trudno jest uzyskać dostęp. Co to oznacza dla medycyny człowieka Mimo trudności eksperymentalnych badacze ssaków morskich mają nadzieję, że ich prace nad hipoksją pomogą ludziom w stanach, w których kluczowy jest tlen, jak udar, długotrwałe znieczulenie, COVID-19 czy nowotwory. — Interesuje nas m.in., jak ssaki morskie radzą sobie ze stanem zapalnym podczas tak ekstremalnych zanurzeń — mówi Jason Somarelli, onkolog z Uniwersytetu Duke’a i jeden z liderów projektu „waleniowego”. U ludzi stany niedotlenienia zwykle wiążą się ze stanem zapalnym, co ostatecznie prowadzi do uszkodzeń tkanek albo ich śmierci. Tymczasem ssaki głęboko nurkujące wykształciły wyrafinowane sposoby precyzyjnego kontrolowania reakcji zapalnych, m.in. przenosząc naturalne substancje przeciwzapalne we krwi. Naukowcy wciąż próbują w pełni zrozumieć, jak dokładnie działają te mechanizmy ochronne. Somarelli podejrzewa, że ssakom morskim udało się odłączyć sygnalizację niedotlenienia od reakcji zapalnej. – Jeśli to prawda, ustalenie, jak zwierzęta to osiągają, może naprowadzić na cząsteczki-cele dla leków, które u ludzi także „rozprzęgną” te dwie ścieżki — mówi badacz. Supermoce pod lupą Na razie leki inspirowane biologią waleni pozostają hipotezą. Hipoksja to jednak nie jedyny obszar zainteresowania. Inne zespoły badają odporność waleni grenlandzkich na choroby wieku podeszłego, w tym nowotwory, oraz ich wyjątkową długowieczność. Ich superwydajne systemy naprawy DNA mogą pewnego dnia posłużyć do opracowania terapii dla ludzi. Naukowcy analizują też zmiany przypominające demencję w mózgach waleni zębatych, by lepiej zrozumieć chorobę Alzheimera. Tymczasem Wisse dalej zdobywa biopsje skóry, by jeszcze głębiej zbadać szlaki komórkowe, które pomagają komórkom waleni radzić sobie z hipoksją. Odnalezienie wali Cuviera wciąż jest dla niej jak szukanie igły w stogu siana. Gdy walenie wynurzają się na około półtorej minuty, badaczka przyspiesza, ustawia łódź równolegle i wystrzeliwuje grot, który odcina krążek tłuszczu wielkości gumki od ołówka. Próbka odbija się, wypływa na powierzchnię, a zwierzę odpływa. — Ale mój ulubiony moment to ten, gdy zawracają i patrzą mi prosto w oczy — mówi Wisse. — Wiedzą, co się dzieje. Źródło: National Geographic
Brokuł może chronić przed rakiem? Mamy na to nowe dowody
Nielubiane przez dzieci, ale skrywające moc witamin. Od wielu lat co i rusz dostajemy dowody na to, że warto włączać brokuły i brukselkę do swojej diety. Teraz mamy jeszcze jeden: ich obecność na talerzu może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
Rak jelita grubego to ciężka choroba. Jak możemy z nią walczyć? Według najnowszych badań za zmniejszenie ryzyka zachorowania na ten nowotwór mogą odpowiadać regularnie spożywane brokuły i brukselki. Jak to działa? Groźny rak jelita grubego Rak jelita grubego jest 3. najczęściej występującym nowotworem na świecie, a 2. pod względem liczby zgonów. Według badań w samym 2022 roku pochłonął 903 859 ofiar śmiertelnych. Rocznie diagnozuje się go około 1,9 mln razy, chociaż na szczęście w przypadku tego nowotworu możliwe jest wczesne wykrycie. Jedną z głównych przyczyn zapadania na tę chorobę jest dieta. Co ważne, jest także tą, nad którą mamy bezpośrednią kontrolę. Ale czy trzeba jeść jedynie brokuły? Życiodajne warzywa Badanie – opublikowane w czasopiśmie „BMC Gastroentrology” – wykazuje, że osoby spożywające więcej warzyw krzyżowych, a do takich zaliczamy np. brokuł, brukselkę, kalafiora czy kapustę, charakteryzowało aż o 20% niższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Analizowało one zbiorcze dane z ponad 17 innych badań, w których udział wzięło 639 539 osób. To próba, która robi wrażenie. Według ustaleń, najlepszy efekt ochronny osiągano przy spożyciu 20–40 gramów warzyw krzyżowych dziennie. Dlaczego brokuł chroni przed rakiem? Warzywa krzyżowe, wśród których prym wiedzie brokuł, są bogatym źródłem dobroczynnych flawonoidów, błonnika, witaminy C i karotenoidy. To także wyjątkowe źródło glukozynolanów, które podczas żucia rozkładają się na bioaktywne izotiocyjaniany – cząsteczki odpowiedzialne nie tylko za charakterystyczny zapach warzyw (szczególnie gotowanych), ale także za ich ochronne, chemoprewencyjne działanie. To właśnie izotiocyjaniany są silnie antynowotworowe. Blokują rakotwórcze enzymy, wywołują śmierć komórek złośliwych, hamują tworzenie nowych naczyń krwionośnych w miejscach występowania nowotworów oraz zatrzymują cykl komórkowy, zapobiegając dzięki temu wzrostowi komórek nowotworowych. Warto jeść brukselkę? Badania wskazują na to, że włączenie do swojej codziennej diety nawet 20 gramów warzyw krzyżowych może pomóc w redukcji ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Warto pamiętać, że efekt się nie skaluje – ustalono, że spożycie powyżej 40–60 gramów nie przynosi dodatkowych korzyści. Naukowcy zauważają jednak, że chociaż badanie sugeruje obiecującą zależność odwrotną pomiędzy większym spożyciem tych warzyw a zachorowalnością, to dane wciąż należy interpretować ostrożnie. Jak zwykle – potrzeba ich jeszcze więcej. Czy warto jeść brukselki i brokuły? Bezdyskusyjnie: warto. Jeśli nawet nie chodzi nam o ich działanie antynowotworowe, to są takimi bombami witamin i korzystnych substancji, z których żal nie skorzystać. Źródło: BMC Public Health, MedicalXpress Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Szpitale nie muszą być przygnębiające. To centrum medyczne uznano za jeden z najpiękniejszych budynków na świecie
Na świecie powstają miejsca, które udowadniają, że architektura może wspierać proces leczenia. Jednym z nich jest Maggie’s Centre – wyjątkowe centrum medyczne, gdzie naturalne światło, zieleń i przyjazne wnętrza zastąpiły szpitalną surowość.
Spis treści: Czym jest projekt Maggie’s Centre? Historia powstania Wnętrza wyjątkowych brytyjskich centrów medycznych Najpiękniejsze centrum medyczne na świecie Dla wielu Polaków obraz szpitala wciąż wiąże się z surowymi wnętrzami, wąskimi salami, metalowymi łóżkami i funkcjonalnymi, lecz mało przyjaznymi korytarzami. Tymczasem na świecie powstają miejsca, które całkowicie zmieniają to wyobrażenie. Jednym z najbardziej niezwykłych przykładów jest brytyjski projekt Maggie’s Centre, stworzony z myślą o tym, by przestrzeń wspierała proces leczenia. Do jego realizacji zaproszono największe nazwiska światowej architektury, w tym Zahę Hadid, Franka Gehry’ego, Rema Koolhaasa, Richarda Rogersa czy Normana Fostera. Wśród efektów tej współpracy szczególne miejsce zajmuje centrum medyczne autorstwa Thomasa Heatherwicka, które znalazło się na liście 24 najpiękniejszych budynków świata. Czym jest projekt Maggie’s Centre? Historia powstania Maggie Keswick, projektantka krajobrazu i pisarka, przez lata zmagała się z nowotworem piersi. W swoich wspomnieniach wielokrotnie opisywała, jak przygnębiające potrafią być wnętrza tradycyjnych szpitali: „Okropne światło jarzeniowe, pomieszczenia bez widoku na zewnątrz, niewygodne meble, puste i szare ściany – wszystko to przyczynia się do fizycznego i psychicznego osłabienia. Pacjenci, którzy przybywają relatywnie pełni nadziei, po przebywaniu w takim otoczeniu tracą siły”. Z tego przekonania narodził się pomysł stworzenia miejsc, które oferowałyby pacjentom nie tylko pomoc medyczną, ale również przestrzeń do rozmów, wymiany doświadczeń i otrzymania wsparcia. Maggie wyobrażała sobie ośrodki, w których chorzy mogliby spędzać czas w przyjaznym otoczeniu, korzystać z pomocy w codziennych sprawach – od zakupu peruki po chemioterapii po doradztwo w kwestiach finansowych – oraz odzyskać poczucie bezpieczeństwa i normalności. Po jej śmierci w 1995 roku, jej mąż Charles Jencks – pisarz, architekt i krytyk architektury – powołał do życia fundację Maggie’s Centre. To właśnie ona zrealizowała wizję Maggie, tworząc sieć ośrodków, które łączą wsparcie psychologiczne i praktyczne z wyjątkową architekturą. Do współpracy zaproszono najwybitniejszych architektów świata, a Maggie jeszcze przed śmiercią przygotowała szczegółowe wytyczne dotyczące tego, jak mają wyglądać budynki. Rok po jej odejściu, w 1996 roku, w Edynburgu powstało pierwsze centrum zaprojektowane przez Richarda Murphy’ego, które stało się początkiem międzynarodowego projektu zmieniającego oblicze opieki nad chorymi na raka. Wnętrza wyjątkowych brytyjskich centrów medycznych W Wielkiej Brytanii działa dziś już kilkadziesiąt ośrodków Maggie’s Centre, a każdy z nich jest materialnym dowodem na siłę idei Maggie Keswick. Już od progu widać, że są to miejsca całkowicie odmienne od tradycyjnych placówek medycznych. Przestronne wnętrza wypełnia naturalne światło, a domową atmosferę podkreślają eklektyczne mebli i obecność dzieł sztuki. Wszystko zostało zaprojektowane tak, by pacjenci nie mieli skojarzeń z surowym, sterylnym otoczeniem szpitali. Budynki tych centrum często otoczone są ogrodami lub parkami, które zapewniają spokój i kontakt z naturą – elementy kluczowe dla procesu zdrowienia. Zamiast recepcji gości wita wspólna przestrzeń: duży salon połączony z kuchnią, w którym wszyscy – pacjenci, ich bliscy oraz personel – mogą swobodnie się spotykać. Nie ma tu uniformów, ani formalnych podziałów ról, dzięki czemu granica między chorym, opiekunem a odwiedzającym zaciera się, tworząc atmosferę wspólnoty i zrozumienia. Jak podkreślał Charles Jencks, współtwórca fundacji i mąż Maggie, miejsca te wymykają się prostym definicjom. Jencks stworzył nawet własne określenia na opisanie ich charakteru: „To dom, który nie jest domem, kolektywny szpital, który nie stanowi żadnej instytucji, kościół – ale bez religii i dogmatów, galeria sztuki, pozbawiona muzealnego dystansu. A przede wszystkim przestrzeń, w której króluje to, co nazywam kuchennizmem – bo to właśnie przy kuchennym stole rodzi się poczucie wspólnoty”. Najpiękniejsze centrum medyczne na świecie Na miano najpiękniejszego spośród wszystkich Maggie’s Centre bez wątpienia zasługuje ośrodek znajdujący się na terenie szpitala uniwersyteckiego St James's w Leeds. Jego autorem jest Thomas Heatherwick – uznany projektant produktów i mebli, który mimo braku formalnego wykształcenia architektonicznego stworzył jedną z najbardziej niezwykłych przestrzeni terapeutycznych w Wielkiej Brytanii. Heatherwick znany jest m.in. z niezrealizowanego projektu mostu Garden Bridge nad Tamizą, planowanego jako hołd dla księżnej Diany, a także z projektów takich jak Coal Drops Yard w londyńskim King’s Cross, Bombay Sapphire Distillery w Whitchurch czy siedziba Google’a w tej samej dzielnicy. Jednak to właśnie Maggie’s Centre w Leeds, stworzone z myślą o osobach dotkniętych chorobą nowotworową, uznawane jest za jego najbardziej poruszające dzieło. Budynek, zaprojektowany jako trzy organiczne struktury przypominające wielkie donice, harmonijnie wpisuje się w pochyły teren. Na jego dachach rozciąga się ogród zaprojektowany przez uznanego architekta krajobrazu Balstona Agiusa. Inspiracją stały się lasy Yorkshire – pełne rodzimych gatunków roślin i obszarów zimozielonych, które zachowują życie nawet w chłodniejszych miesiącach. Dzięki temu odwiedzający mogą nie tylko cieszyć się widokiem przyrody, ale również aktywnie uczestniczyć w jej pielęgnacji, dbając o 23 000 cebul i 17 000 roślin. Jak podkreślił Heatherwick, ten projekt miał być czymś więcej niż budynkiem: „Naszym celem było stworzenie domu dla osób dotkniętych chorobą nowotworową – miejsca pełnego ciepła i gościnności, w opozycji do sterylnych przestrzeni klinicznych. Dzięki naturalnym materiałom i tysiącom roślin udało się zaprojektować środowisko, które daje odwiedzającym nadzieję i siłę w najtrudniejszych chwilach”. Źródła: Maggie's Centre, bryla.pl, archdaily.com, 90years.buildingcentre.co.uk Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jedyny polski reaktor jądrowy wraca do pracy. Maria pomaga chorym
Na początku kwietnia 2025 roku wyłączono jedyny działający w Polsce reaktor jądrowy. Po kilku miesiącach przerwy wraca do pracy. To dobra wiadomość dla osób cierpiących na nowotwory – urządzenie nie produkuje prądu, ale radioizotopy do diagnozowania nowotworów oraz do radioterapii.
Spis treści: Maria wraca do gry Po co nam Maria? Reaktor Maria ma już 50 lat. Nosi imię Maria na cześć dwukrotnej noblistki – Marii Skłodowskiej-Curie i znajduje się na terenie Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ), w podwarszawskim Otwocku – Świerku. Reaktor znajduje pod charakterystyczną, okrągłą betonową kopułą, otoczoną kominami wentylatorni. Jest to jedno z największych urządzeń badawczych w Polsce. Zaprojektowali i skonstruowali go polscy specjaliści. Jednak w kwietniu Maria musiała zostać wyłączona – urządzenie nie uzyskało zgody na eksploatację z Państwowej Agencji Atomistyki (PAA). Maria wraca do gry Na początku sierpnia Narodowe Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) otrzymało zezwolenie PAA na ponowne uruchomienie reaktora badawczego. Zgoda została wydana bezterminowo i umożliwia kontynuację pracy reaktora – podało NCBJ. – Dla nas to bardzo dobra wiadomość i wręcz ulga. Reaktor pełni bardzo ważną rolę, ale wymogi bezpieczeństwa jądrowego zawsze muszą być spełnione. Teraz, kiedy wszystkie niezbędne analizy i procedury zostały odpowiednio przygotowane i zaakceptowane, Maria może wrócić do pracy a priorytetem jest realizacja programu modernizacji, który pozwoli jej pracować kolejne 20 lat – przekazał szef resortu energii, Miłosz Motyka. Procedura trwała kilka miesięcy. Obejmowała przygotowanie dokumentacji zawierającej analizy bezpieczeństwa, procedury eksploatacyjne, plany awaryjne oraz szczegółowe informacje dotyczące ochrony fizycznej i radiologicznej obiektu. Po co nam Maria? Reaktor Maria to jedyny czynny obiekt jądrowy tego typu w Polsce. Ma istotne znaczenie dla krajowych i międzynarodowych sektorów: naukowego oraz medycznego. Od wielu lat odgrywa kluczową rolę w produkcji radioizotopów medycznych – w tym molibdenu 99 (stosowany w diagnostyce i terapii onkologicznej) i jodu-131 (to izotop stosowany w diagnozie i leczeniu chorób tarczycy). Jeden tydzień pracy reaktora to pomoc dla 100 tys. pacjentów na całym świecie. Ponadto Maria stanowi ważne zaplecze dla badań z zakresu fizyki jądrowej, materiałoznawstwa, energetyki jądrowej, a także dla szkoleń kadry na potrzeby realizacji programu polskiej energetyki jądrowej. Według planów rządu mają powstać w naszym kraju elektrownie jądrowe, dlatego wyspecjalizowany personel będzie kluczowy do obsługi tych skomplikowanych instalacji. Wygląda na to, że w wkrótce do Marii dołączy drugi reaktor – POLA (od POLski Atomowy). W Świerku trwają prace nad budową nowego reaktora wysokotemperaturowego chłodzonego gazem (HTGR). Będzie produkował zarówno ciepło, jak i energię elektryczną. Instalacja będzie wykorzystywania do testów, które umożliwią wykorzystane tej technologii w przemyśle. Źródło: NCBJ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
„Klątwa Tutanchamona” może okazać się silnym lekiem na raka
Kropidlak żółty był uważany za sprawcę tzw. „klątwy Tutanchamona”, a w Polsce – „klątwy Jagiellończyka”. Toksyny tego grzyba z rodzaju pleśni miały zabijać naukowców. Jednak najnowsze badanie odkrywa, że kropidlak produkuje także substancje niszczące komórki nowotworowe.
Spis treści Nowe odkrycie: toksyczna pleśń kontra komórki nowotworowe Asperigimycyny – nowa nadzieja w walce z rakiem Nie tylko Tutanchamon: klątwa Jagiellończyka w Polsce Grzyb, który być może przyczynił się do śmierci osób obecnych przy otwarciu grobowca Tutanchamona, może skrywać medyczną tajemnicę. Mowa o kropidlaku żółtym (Aspergillus flavus), powszechnie występującym gatunku pleśni, który zwykle budzi obawy ze względu na swoje toksyczne właściwości. Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez inżynierów molekularnych wskazują, że może mieć on także silne działanie przeciwnowotworowe. Nowe odkrycie: toksyczna pleśń kontra komórki nowotworowe Zespół naukowców pod kierunkiem Qiuyue Nie z Uniwersytetu Pensylwanii (USA), odkrył że kropidlak produkuje związki należące do grupy RiPPs. To peptydy, czyli prekursory białek, syntetyzowane w rybosomach – organellach komórkowych. Okazało się że RiPPs wyizolowane z kropidlaka wykazują silne działanie wobec komórek nowotworowych, zwłaszcza białaczkowych. Choć RiPPs są już naukowcom dobrze znane (występują w roślinach i bakteriach), te pochodzenia grzybowego pozostają słabo poznane, głównie z powodu trudności w ich identyfikacji wynikających z nietypowych struktur chemicznych. Asperigimycyny – nowa nadzieja w walce z rakiem W badaniu sprawdzono kilkanaście szczepów Aspergillus pod kątem obecności RiPPs i wyizolowano cztery związki, nazwane asperigimycynami. Dwa z nich wykazały silnie niszczące działanie wobec komórek białaczkowych, ale nie działały na inne typy nowotworów, takie jak rak piersi, wątroby czy płuc. Jednak gdy jeden z nich został chemicznie zmodyfikowany poprzez dodanie cząsteczki tłuszczu (lipidu), jego skuteczność znacząco wzrosła. Był skuteczny nie tylko wobec białaczki, ale i komórek raka piersi. Zmodyfikowany związek wykazał skuteczność porównywalną z dwoma zatwierdzonymi przez amerykańską agencję FDA lekami przeciwnowotworowymi: cytarabiną i daunorubicyną. Naukowcy uważają, że lipidowa modyfikacja wpływa na sposób, w jaki określony gen transportuje związek do wnętrza komórki nowotworowej, umożliwiając mu skuteczniejsze działanie. Nie tylko Tutanchamon: klątwa Jagiellończyka w Polsce Kropidlak żółty jest organizmem dobrze znanym nauce, ale głównie z produkcji aflatoksyn – silnych toksyn groźnych dla ludzi i zwierząt. Może też wywoływać zapalenia płuc u osób z obniżoną odpornością. Spekuluje się o jego potencjalnym związku z tzw. „klątwą faraona”, czyli tajemniczymi zgonami uczestników otwarcia grobowca Tutanchamona w latach 20. XX w. Podobny przypadek miał miejsce w Polsce po otwarciu grobowca Kazimierza Jagiellończyka w 1973 r. Aż 10 z 12 pracujących przy tym naukowców przedwcześnie zmarło. Znalezione wówczas zarodniki kropidlaka żółtego doprowadziły do spekulacji o jego śmiercionośnym działaniu. Śmierci naukowców opisywano wówczas jako „klątwę Jagiellończyka”. Źródło: Nature Chemical Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dlaczego nietoperze nie chorują na raka? „Supermoce” w genach i układzie odpornościowym
Cztery gatunki nietoperzy mają niezwykłe zdolności do zwalczania nowotworów. Dzięki temu mogą w zdrowiu żyć do późnej starości. Naukowcy właśnie rozwikłali zagadkę ich „supermocy”.
Spis treści Jakie gatunki nietoperzy są odporne na raka? Trzy „supermoce” nietoperzy chronią je przed rakiem Czy wiedza o nietoperzach pomoże ludziom? Zespół naukowców z Uniwersytetu w Rochester przebadał długowieczne nietoperze z czterech gatunków. Mogą one żyć wyjątkowo długo i nie zapadają na nowotwory. Przyczynę odnaleziono w genach i układzie odpornościowym, a wyniki badania mogą potencjalnie pomóc w walce z nowotworami u ludzi. Opublikowano je w artykule w czasopiśmie Nature Communications. Jakie gatunki nietoperzy są odporne na raka? Cztery powszechnie występujące gatunki nietoperzy posiadają „supermoce”, które pozwalają im żyć nawet 35 lat — co odpowiada około 180 latom w ludzkiej skali. A są to: nocek amerykański, mroczek brunatny, jutrzenkowiec jaskiniowy i owocowiec liścionosy. Naukowcy pod kierunkiem dr Very Gorbunovej i dr Andreia Seluanova z Wydziału Biologii i Instytutu Onkologii Wilmot w USA przebadali niezwykłe predyspozycje zwierzaków do zwalczania raka. Odkryli, że nietoperze kontrolują rozrost komórek nowotworowych na trzy sposoby. Trzy „supermoce” nietoperzy chronią je przed rakiem Pierwszy to gen o nazwie p53, który pełni funkcję supresora nowotworów. Gen ten może „wyłączać” raka. Mutacje p53, które ograniczają jego działanie, występują w połowie wszystkich przypadków nowotworów u ludzi. U nocka amerykańskiego naukowcy wykryli dwie kopie tego genu, obie z wyższą aktywnością niż u ludzi. Wysoka aktywność p53 może eliminować komórki nowotworowe poprzez apoptozę – kontrolowane niszczenie komórek, obecne u wszystkich organizmów wielokomórkowych. P53 to jednak miecz obosieczny - zbyt wysoka aktywność tego genu zabija za dużo zdrowych komórek. Nietoperze potrafią jednak skutecznie równoważyć ten proces. Druga „supermoc” nietoperzy to telomeraza – enzym pełniący kluczową rolę w starzeniu się organizmów. Pozwala komórkom dzielić się bez ograniczeń. W kontekście starzenia się to zaleta, bo wspiera regenerację tkanek. Gdyby jednak komórki dzieliły się w sposób niekontrolowany, doprowadziłoby to do szybkiego rozwoju nowotworów. I tu u nietoperzy wkracza wyższa aktywność genu p53. Eliminuje ona nadmiarowe komórki, zapobiegając rozwojowi raka. Trzecia „supermoc” to bardzo sprawny u nietoperzy układ odpornościowy, który skutecznie zwalcza wiele groźnych patogenów. Ich organizmy lepiej rozpoznają i eliminują także komórki nowotworowe. Ludzki układ odpornościowy z wiekiem słabnie i gorzej kontroluje stany zapalne. Nietoperze potrafią je skutecznie kontrolować, dzięki czemu są odporne zarówno na chorobotwórcze mikroorganizmy (np. wirusy), jak i choroby związane ze starzeniem. Czy wiedza o nietoperzach pomoże ludziom? Badanie to potwierdza nową drogę walki z rakiem – aktywność genu p53. Nietoperze, choć komórki nowotworowe powstają u nich znacznie łatwiej niż u ludzi – potrafią je dużo skuteczniej zwalczać. Pierwsze leki onkologiczne ukierunkowane na aktywację p53 już istnieją, a kolejne są w fazie badań. Trzy „supermoce” nietoperzy wskazują jak można by jeszcze wzmocnić działanie tego genu, na przykład poprzez bezpieczne zwiększenie aktywności telomerazy. Oprócz nietoperzy w świecie zwierząt istnieje wiele innych gatunków odpornych na raka. Źródło: National Geographic Polska, Nature Communications Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pierwszy na świecie przeszczep pęcherza moczowego u człowieka – przełomowa operacja w USA
Szczęśliwy pacjent to chory na raka ojciec czwórki dzieci. Nowotwór pęcherza i nerek uniemożliwiał mu normalne życie. Nowatorska operacja trwała osiem godzin i otwiera nowy rozdział w transplantologii.
Spis treści Przełomowa operacja w Los Angeles Nadzieja po siedmiu latach dializ Nowy rozdział w transplantologii Pierwszy w historii przeszczep pęcherza moczowego u człowieka zakończył się sukcesem. Przeprowadzono go w szpitalu UCLA w Los Angeles, dając nową nadzieję tysiącom chorych na ciężkie schorzenia układu moczowego. Oto kulisy tej przełomowej operacji i historia Oscara Larrainzara, który dzięki niej odzyskał szansę na normalne życie. Przełomowa operacja w Los Angeles W Ronald Reagan UCLA Medical Center w Los Angeles przeprowadzono przełomową operację — pierwszą na świecie transplantację pęcherza moczowego u człowieka. Zabieg odbył się 4 maja i był wynikiem ponad czterech lat intensywnych przygotowań i badań całego zespołu lekarzy. Kierowali nim dr Nima Nassiri, urolog i transplantolog w UCLA Health oraz dr Inderbir Gill, urolog-onkolog z University of Southern California. Pacjentem był 41-letni Oscar Larrainzar, który od lat cierpiał na ciężki nowotwór układu moczowego. Wcześniej usunięto mu większą część pęcherza moczowego, a z powodu raka nerek konieczna była też obustronna nefrektomia, czyli usunięcie obu nerek. Nadzieja po siedmiu latach dializ Przez siedem długich lat pan Larrainzar musiał być poddawany stałej dializoterapii. Jego stan zdrowia uniemożliwiał normalne funkcjonowanie, a dostępne dotychczas metody leczenia, jak konstrukcja sztucznego pęcherza z fragmentów jelita, wiązały się z dużym ryzykiem powikłań, w tym infekcji i zaburzeń trawienia. Operacja przeszczepienia całego pęcherza od zmarłego dawcy trwała osiem godzin i wymagała najwyższej precyzji oraz nowatorskiego podejścia. Zespół chirurgów zastosował techniki, które wcześniej były testowane wyłącznie na pacjentach zwierzęcych. Transplantacja objęła nie tylko pęcherz, ale też nerki, moczowody i naczynia krwionośne. Wszystko dla przywrócenia pełnej sprawności układu moczowego. Nowy rozdział w transplantologii Wyniki operacji okazały się bardzo obiecujące. U pacjenta niemal natychmiast po zabiegu odnotowano znaczną poprawę funkcji nerek i wreszcie zakończono uciążliwe dializy. Przeszczepiony pęcherz rozpoczął pracę bez komplikacji, umożliwiając pacjentowi normalne oddanie moczu po raz pierwszy od 7 lat. Lekarze podkreślają, że choć pan Larranizar będzie musiał przez długi czas przyjmować leki immunosupresyjne wyciszające układ odpornościowy i zapobiegające odrzuceniu nowego pęcherza, to jego jakość życia uległa znacznej poprawie. Ta operacja to przełom dla całej transplantologii. Otwiera nowe możliwości leczenia dla tysięcy pacjentów cierpiących na zaawansowane schorzenia pęcherza, którzy dotychczas nie mieli realnych szans na powrót do normalnego życia. Dla Oscara Larrainzara, ojca czwórki dzieci, operacja to wymarzony powrót do normalnego życia. – Byłem tykającą bombą, ale teraz mam nadzieję – powiedział podczas wizyty kontrolnej. Zabieg był częścią badania klinicznego, którego celem jest ocena skuteczności i bezpieczeństwa transplantacji na dłuższą metę. Źródło: UCLA Health Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szklanka mleka dla zdrowia? Redukuje ryzyko zachorowania na raka jelita grubego aż o jedną piątą
Duże badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że jedna duża szklanka mleka wypijana każdego dnia może zmniejszyć ryzyko zachorowania na groźny nowotwór. Czynnikiem chroniącym przed chorobą okazał się wapń. Dobra wiadomość dla wegan: podobny skutek daje picie wzbogaconego mleka sojowego.
Spis treści: Wapno z mleka krowiego i nie tylko Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego Czy zachorowaniu na nowotwór można zapobiec? Szklanka mleka wielu osobom – szczególnie tym po czterdziestce – może kojarzyć się z dzieciństwem. Dawniej mleko dawano dzieciom w szkołach na stołówkach, a jego wypicie było przymusowe. Nic dziwnego, że często nie jest ono naszym ulubionym produktem. Nowe badanie pokazuje jednak, że z mlekiem warto się przeprosić. Z analizy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Communications” wynika, że wypijanie jednej dużej szklanki mleka każdego dnia zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego o jedną piątą. Czynnikiem, który obniża niebezpieczeństwo pojawienia się raka, okazał się wapń. Codziennie powinniśmy przyjmować 300 mg tego pierwiastka. To tyle, ile znajduje się w bardzo dużej szklance mleka. A dokładniej w brytyjskiej szklance mieszczącej pintę imperialną, czyli ok. pół litra. Wapno z mleka krowiego i nie tylko – To kompleksowe badanie dostarcza solidnych dowodów, że produkty mleczne mogą pomóc w zapobieganiu rakowi jelita grubego głównie ze względu na zawarty w nich wapń – powiedziała „Guardianowi” dr Keren Papier, pierwsza autorka badania i epidemiolożka żywieniowa. Naukowcom udało się wykazać, że dobroczynny wpływ ma wapń pochodzący z różnych źródeł. A więc z mleka krowiego, ale nie tylko. To samo dotyczy również wapnia znajdującego się we wzbogaconym mleku sojowym. W badaniu wykorzystano dane pochodzące od ponad 500 tys. kobiet gromadzone przez siedemnaście lat. Analiza skupiała się na kobietach po menopauzie. Jednak zdaniem dr Papier wnioski, jakie z niej płyną, dotyczą także mężczyzn oraz osób młodszych. – Uważamy, że wapń może chronić poprzez wiązanie się z kwasami żółciowymi i wolnymi kwasami tłuszczowymi w jelicie grubym, co pomaga zmniejszyć ich potencjał rakotwórczy – wyjaśnia badaczka. Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego? W grudniu zeszłego roku pojawiły się ważne wyniki badań prowadzonych na całym świecie. Okazało się, że liczba przypadków zachorowań na raka jelita grubego powiększyła się w 27 z 50 analizowanych krajów w dekadzie 2007-2017. Wzrost dotyczył osób poniżej 50. roku życia. Naukowcy nie są pewni, co za niego odpowiada. Jako najbardziej prawdopodobne przyczyny wskazują otyłość, zbyt małą aktywność fizyczną oraz niewłaściwą dietę. Jeśli chodzi o tę ostatnią, coraz więcej badań wskazuje na szkodliwy wpływ przetworzonego czerwonego mięsa. Czyli na przykład boczku, salami, kiełbas. Zmniejszenie jego spożycia do 70 g lub mniej dziennie to jedna z rekomendacji prozdrowotnych. Inne obejmują przestawienie się na białe mięso oraz ryby. A także zadbanie, by w diecie było jak najwięcej błonnika. Czy zachorowaniu na nowotwór można zapobiec? Nie zawsze. Nowotwory są bardzo złożonymi chorobami, a na ich występowanie istotny wpływ mają czynniki genetyczne. Wiele też zależy od rodzaju nowotworu. Jeśli jednak chodzi o raka jelita grubego – trzeci najczęściej występujący nowotwór na świecie – można by uniknąć aż połowy przypadków zachorowań, wprowadzając zmiany w trybie życia oraz diecie. Badanie dr Papier analizowało związek między spożywaniem 97 różnych produktów spożywczych a występowaniem raka jelita grubego. Poza odkryciem dotyczącym wapnia potwierdzono, że zachorowaniu na ten typ nowotworu sprzyja picie alkoholu oraz wspomniane już jedzenie czerwonego mięsa. Każdy 20 g alkoholu dziennie (czyli mniej więcej tyle, ile znajduje się w dużym kieliszku czerwonego wina), powiązano z 15-proc. wzrostem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Każde 30 g czerwonego mięsa powiększało z kolei to ryzyko o 8 proc. – Utrzymywanie zdrowej, zbilansowanej diety, obok utrzymania prawidłowej masy ciała i rzucenia palenia, jest jednym z najlepszych sposobów na obniżenie ryzyka raka jelita grubego – mówi „Guardianowi” Sophia Lowes at Cancer Research UK, ośrodka, który finansował badanie. – Produkty mleczne, takie jak mleko, mogą być częścią diety, która zmniejsza ryzyko raka jelita grubego – dodaje ekspertka. Źródła: Guardian, Nature Communications Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kolejna niesamowita umiejętność czworonogów. Psy potrafią wyczuć nowotwór u innych psów
Psy są najlepszymi przyjaciółmi nie tylko ludzi. Mogą zrobić dużo dobrego także dla swoich czworonogich pobratymców. Naukowcy wykazali właśnie, że zwierzęta te potrafią rozpoznać nowotwór pęcherza u innych psów.
Spis treści: Jak przeprowadzono badania? Czy psy potrafią wykrywać raka u innych psów? Czy psy potrafią wykrywać nowotwory u ludzi? Psy są badane przez naukowców od lat. Nie bez powodu. Zwierzęta te mają wiele niezwykłych umiejętności. Potrafią wyczuć stres opiekunów. Dobrze rozumieją, o czym rozmawiają ludzie. Znają wiele słów, w tym określenia na ich zabawki. Są wierne i cierpliwe. No i mają znakomity węch. Ta ostatnia cecha może okazać się przydatna w diagnostyce. Na łamach czasopisma naukowego „Veterinary and Comparative Oncology” ukazała się praca, który opisuje, do jakich cudów może być zdolny nos psa. Jej autorzy twierdzą, że psy umieją wyczuwać nowotwory u innych psów. Jak przeprowadzono badania? W doświadczeniach, które to wykazały, wzięły udział trzy psy. Jeden z nich to Marlow, czarny labrador, widoczny na zdjęciu ilustrującym ten artykuł. Marlow i dwa inne psy zostały wytrenowane przez specjalistów z organizacji Medical Detection Dogs (MDD). Czworonogi nauczono, by rozpoznawały, czy dana im do wąchania próbka moczu innego psa pochodzi od zwierzęcia zdrowego, czy też chorego na raka pęcherza. Rak przejściowokomórkowy pęcherza moczowego to najczęstszy typ nowotworu złośliwego dróg moczowych u psów. Jest trudny do wykrycia, ponieważ daje objawy podobne do objawów innych chorób: infekcji czy kamieni pęcherza. Potwierdzenie diagnozy wymaga zaś biopsji i badań histopatologicznych. Czy psy potrafią wykrywać raka u innych psów? Okazało się, że psy znakomicie poradziły sobie z zdaniem. W 90 proc. przypadków pozytywnie identyfikowały próbkę – czyli w 9 przypadkach na 10 rozpoznawały próbkę pochodzącą od chorego zwierzęcia. I aż w 95 proc. identyfikowały ją negatywnie. Jak dokładnie to robiły? Próbki wkładano do metalowych stojaków. Pies miał ją powąchać i zareagować tylko wówczas, jeśli była to próbka pozytywna. W takim przypadku zwierzę miało siedzieć, wstać lub patrzeć na trenera. Gdy próbka była negatywna, powinno odejść od stojaka bez reagowania. Za prawidłowe rozpoznanie pies dostawał smaczek lub chwilę zabawy. – Jesteśmy zachwyceni, że psom udało im tak skutecznie wykryć zapach raka pęcherza moczowego – powiedziała Claire Guest, współzałożycielka i główna naukowczyni MDD. – Tę chorobę często rozpoznaje się dopiero w zaawansowanym stadium. Nowy, wczesny, tani, szybki i nieinwazyjny test diagnostyczny, który mógłby doprowadzić do wcześniejszej diagnozy, miałby wielką wartość – dodała Guest. Czy psy potrafią wykrywać nowotwory u ludzi? – Badanie to uzupełnia rosnącą liczbę dowodów wskazujących, że psy są bardzo skuteczne w wykrywaniu zapachów związanych ze zmianami zdrowotnymi u ludzi i psów – skomentowała dr Nicola Rooney z Bristol Veterinary School, współautorka badań. Faktycznie, od wielu lat w mediach obecne są doniesienia mówiące o tym, że psy potrafią wykrywać nowotwory u ludzi. Wiele z relacjonowanych opowieści pochodzi od właścicieli czworonogów. Opisują oni, jak ich psy dawały im sygnały, że coś się zmieniło w ich zapachu, na długo przed formalną diagnozą. Istnieją też badania potwierdzające tę zdolność psów. Pokazywały np., że wyszkolony pies, wąchając mocz, rozpozna próbkę pochodzącą od osoby z nowotworem pęcherza prawie trzy razy częściej niż gdyby wybierano ją losowo. Zdolność psów do wykrywania raka jest cały czas przedmiotem naukowej analizy. Prowadzą ją m.in. naukowcy związani z Medical Detection Dogs. Celem MDD jest wykazanie, że psy mogłyby stać się ważnym sprzymierzeńcem lekarzy w diagnostyce. „Jesteśmy przekonani, że psy pomogą naukowcom i lekarzom opracować szybsze i tańsze sposoby wykrywania chorób, takich jak nowotwory, choroby neurologiczne i infekcje bakteryjne” – można przeczytać na stronie MDD. Źródło: phys.org, Veterinary and Comparative Oncology Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odkryli niespodziewany związek: ludzie wyżsi częściej chorują na raka. Dlaczego?
To, ile mamy centymetrów, wpływa na nasze zdrowie w niespodziewany sposób. Z wyższym wzrostem związane jest większe ryzyko zachorowania na nowotwory. Dlaczego tak się dzieje?
W tym artykule: Na jakie nowotwory częściej chorują ludzie wyżsi? Dlaczego wyżsi częściej chorują na raka? A może chodzi o IGF-1? Naukowcy nie mają dobrych wiadomości dla wysokich. Okazuje się, że im jesteśmy wyżsi, tym większe jest ryzyko zachorowania na raka. Korelacja jest silna i dobrze udokumentowana dużymi analizami, piszą dwie badaczki z University of Queensland na łamach portalu „The Conversation”. Susan Jordan i Karen Tuesley zauważają jednak, że przyczyny tego stanu rzeczy nie są jeszcze w pełni wyjaśnione. Na jakie nowotwory częściej chorują ludzie wyżsi? Jak podaje World Cancer Reserach Fund, silny związek między wzrostem a ryzykiem zachorowania istnieje dla ośmiu rodzajów nowotworów. Należą do nich: rak trzustki, rak jelita, rak macicy (endometrium), rak jajnika, rak prostaty, rak nerki, rak skóry, rak piersi. Z kolei inna analiza – UK Million Woman Study – wykazała, że taki związek istnieje aż dla 15 nowotworów z 17, które oceniano. Z badania wynika, że każde 10 cm więcej niż średni wzrost przekłada się na wyższe o 16 proc. ryzyko zachorowania na nowotwór. Dotyczy to nie tylko kobiet, ale i mężczyzn. Na szczęście, zauważają Jordan i Tuesley, ten odsetek, po przełożeniu na liczby bezwzględne, wcale nie wygląda groźnie. Co roku spośród 10 tys. kobiet o średnim wzroście (czyli 165 cm) na raka zachoruje 45. W grupie 10 tys. kobiet mających 175 cm na nowotwór zapadną 52 osoby. – To tylko siedem przypadków raka więcej. Czyli tak naprawdę całkiem mały wzrost ryzyka – piszą Jordan i Tuesley. Dlaczego wyżsi częściej chorują na raka? Związek między zachorowaniami na nowotwory a wzrostem dotyczy wszystkich grup etnicznych i dochodowych. Co wskazuje, że jego przyczyna musi być uniwersalna. Naukowczynie analizują dwie podstawowe hipotezy. Obie uznają za mocne wyjaśnienie zagadki, jednak zwracają też uwagę, że żadna nie odpowiada na wszystkie pytania. Pierwsza teoria jest prosta. Przypomina ona, że ludzie wyżsi mają większe narządy. Na przykład dłuższe jelito grube. A skoro jest one dłuższe, musi składać się z większej liczby komórek. Rak zaś powstaje, gdy w komórkach, w wyniku kolejnych podziałów, powoli degraduje się DNA, czyli akumulują się błędy w zapisie genetycznym. W którymś momencie uszkodzeń w komórce jest już tyle, że zamienia się ona w komórkę nowotworową. Z im większej liczby komórek składa się nasze ciało, tym większe ryzyko, że któraś z komórek przejdzie taki proces. Jeśli na dodatek nie zostanie wykryta przez układ odpornościowy, może doprowadzić do rozwoju nowotworu. Taka hipoteza wyjaśniałaby np. dlaczego mężczyźni częściej chorują na raka niż kobiety (ponieważ są średnio wyżsi). Jednak Jordan i Tuesley przypominają, że wyższy wzrost niekoniecznie przekłada się na większe rozmiary wszystkich organów. Zidentyfikowano 17 rodzajów nowotworów, na które milenialsi i generacja X są narażeni bardziej niż boomersi Ryzyko zapadnięcia na nowotwór rośnie wraz z wiekiem. Jednak istnieją pewne rodzaje raka, na które coraz częściej zapadają ludzie młodzi i w średnim wieku. Wykazały to ogromne badania, k... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/zidentyfikowano-17-rodzajow-nowotworow-na-ktore-milenialsi-i-generacja-x-sa-narazeni-bardziej-niz-boomersi-ec3b641.jpg" width="938" height="625" alt="Zidentyfikowano 17 rodzajów nowotworów, na które milenialsi i generacja X są narażeni bardziej niż boomersi" title="Zidentyfikowano 17 rodzajów nowotworów, na które milenialsi i generacja X są narażeni bardziej niż boomersi" /> A może chodzi o IGF-1? Drugie wyjaśnienie wiąże się z insulinopodobnym czynnikiem wzrostu IGF-1. To związek, który jest wydzielany w organizmie pod wpływem hormonu wzrostu. W dzieciństwie sprawia, że rośniemy, w późniejszym wieku odgrywa ważną rolę we wzroście i podziałach komórek. Istnieją badania, które wykazały, że wyższy poziom IGF-1 we krwi oznacza wyższe niż średnie ryzyko zachorowania na raka piersi i prostaty. Jednak znów – nie udało się go powiązać z wyższym ryzykiem zapadnięcia również na inne rodzaje nowotworów. Co z tym wszystkim mają zrobić osoby wysokie? Zanim naukowcy szczegółowiej wyjaśnią związek wzrostu z nowotworami, powinny pamiętać, że na pojawienie się nowotworów w sporym stopniu wpływa tryb życia. I to jest właśnie obszar, który każdy może zmienić tak, by ograniczyć ryzyko zachorowania. Na co więc należy zwrócić uwagę? dbaj o zdrową dietę, regularnie podejmuj aktywność fizyczną, utrzymuj normalną wagę, ogranicz konsumpcję alkoholu, a przede wszystkim: rzuć papierosy. To wszystko, plus regularnie wykonywane badania kontrolne, zwiększa naszą szansę na cieszenie się zdrowiem do starości. Na koniec Jordan i Tuesley mają dla wysokich również dobrą wiadomość. – Badania mówią nam, że bycie wyższym może zmniejszyć ryzyko zawału serca lub udaru mózgu – piszą badaczki. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zidentyfikowano 17 rodzajów nowotworów, na które milenialsi i generacja X są narażeni bardziej niż boomersi
Ryzyko zapadnięcia na nowotwór rośnie wraz z wiekiem. Jednak istnieją pewne rodzaje raka, na które coraz częściej zapadają ludzie młodzi i w średnim wieku. Wykazały to ogromne badania, które objęły aż 23,6 miliona pacjentów ze Stanów Zjednoczonych.
W tym artykule: Na jakie nowotwory częściej chorują młodzi? Nowotwory, na które narażeni są milenialsi Dlaczego młodzi coraz częściej chorują na raka? W czasopiśmie „The Lancet Public Health” ukazały się wyniki ogromnej analizy przeprowadzonej na zlecenie organizacji American Cancer Society (ACS). Jej autorzy prześledzili dane aż 23,6 mln Amerykanów, którzy pomiędzy 2000 a 2019 rokiem zachorowali na nowotwór. Chorzy należeli do różnych grup wiekowych. Najstarsi urodzili się w 1920 roku, najmłodsi w 1990 r. Były to więc osoby tradycyjnie przypisywane do trzech generacji. Urodzeni przed 1965 rokiem to przedstawiciele pokolenia baby boomers. Między 1965 a 1980 r. – zaliczani są do generacji X. Zaś między 1980 a 1990 r. – do milenialsów. Naukowcy przeanalizowali informacje dotyczący występowania 34 różnych rodzajów nowotworów. Okazało się, że milenialsi i generacja X są obarczeni większym ryzykiem zapadnięcia aż na 17 z nich. W niektórych przypadkach różnica była nawet kilka razy większa. Na jakie nowotwory częściej chorują młodzi? Lista 17 rodzajów raka, na które częściej narażeni są młodzi, obejmuje osiem nowotworów zidentyfikowanych w tym badaniu. Są to: rak jelita cienkiego, rak piersi z receptorem estrogenowym, rak jajnika, rak wątroby u kobiet, rak jamy ustnej niezwiązany z wirusem HPV u kobiet, rak odbytu u mężczyzn, mięsak Kaposiego u mężczyzn, rak żołądka (wpustu). Dodatkowo istnieje dziewięć typów raka, o których już wcześniej było wiadomo, że częściej atakują młodsze populacje. Do tej grupy należą: rak jelita grubego, rak trzonu macicy, rak pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, rak nerki i miedniczki nerkowej, rak trzustki, szpiczak, rak żołądka bez wpustu, białaczka, rak jąder. Nowotwory, na które narażeni są milenialsi W niektórych przypadkach różnice w występowaniu nowotworów w różnych grupach wiekowych są bardzo znaczące. Według autorów badania urodzeni w 1990 roku milenialsi aż dwa-trzy razy bardziej niż boomersi (urodzeni w 1955 r.) są zagrożeni zachorowaniem na następujące nowotwory: rak jelita cienkiego, rak nerki i miedniczki nerkowej, rak trzustki. Natomiast kobiety po trzydziestce są dodatkowo bardziej narażone na raka wątroby oraz dróg żółciowych. Bardzo radykalna różnica dotyczy również raka macicy. Ryzyko zachorowania na niego jest wyższe aż o 170 proc. dla osoby urodzonej w latach 90. XX wieku niż w latach 50. Odnaleziono „bezpiecznik”, który może wyłączyć raka. Ma go każdy z nas Kluczem do walki z nowotworem ma być manipulacja cząsteczek RNA. Naukowcy odkryli jak uruchomić „czerwony guzik” niszczący nowotwór. Dlaczego młodzi coraz częściej chorują na raka? Naukowcy zwrócili uwagę, że w wielu przypadkach zapadalność na danych rodzaj nowotworu maleje w starszych pokoleniach, natomiast rośnie w młodszych. Dotyczy to raka piersi, jajnika, macicy, jąder czy odbytu. Zwiększa się również ryzyko śmierci na skutek zachorowania na te nowotwory. Już wcześniej wykazano zaś, że w ostatnich 30 latach liczba przypadków zachorowań na raka u osób przed pięćdziesiątką powiększyła się aż o 80 proc. Skąd ten różnice międzypokoleniowe? Jedną z dobrze znanych i wskazywanych od dawna przyczyn jest otyłość. W Stanach Zjednoczonych to coraz bardziej powszechna przypadłość atakująca nawet najmłodsze generacje. Na liście czynników zwiększających ryzyko zapadnięcia na nowotwór są również papierosy, alkohol, zła dieta, siedzący tryb życia i kłopoty ze snem. Tym razem autorzy analizy wskazują na jeszcze inny czynnik. Ich zdaniem młodsze pokolenia częściej niż starsze miały od urodzenia kontakt z różnymi substancjami rakotwórczymi. Naukowcy podkreślają, że ich dokładny wpływ na zdrowie ludzi „musi być jeszcze wyjaśniony”. Autorzy raportu mają też dobrą wiadomość. Dzięki szczepionce na HPV liczba zachorowań na raka szyjki macicy spadła aż o 90 proc. w ciągu 10 lat. W młodych pokoleniach, rzadziej sięgających po papierosy, maleje również liczba przypadków raka płuc i gardła. Źródło: The Lancet Public Health, ScienceAlert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Znaleziono bakterie, które „rozpuszczają” pewne rodzaje raka. Wszyscy mamy je w ustach
Pewien rodzaj bakterii sprzyja pokonaniu nowotworów głowy i szyi. Ludzie, którzy na nie chorują, mają większe szanse wyzdrowienia, jeśli w ich guzach znajdują się mikroby z rodzaju Fusobacterium. Bakterie te „rozpuszczają” raka.
W tym artykule: Szósta najgroźniejsza grupa nowotworów Bakterie, które rozpuszczają raka Złożona relacja bakterii i raka Bakterie z rodzaju Fusobacterium to beztlenowe, gram-ujemne drobnoustroje występujące u ludzi m.in. w jamie ustnej. Długo uznawane były za naturalny składnik flory ludzkiego gardła. Jednak już od pewnego czasu traktowane są wyłącznie jako patogen. Czyli czynnik chorobotwórczy, którego obecność może skutkować dla nas mniej lub bardziej poważnymi schorzeniami. Jakimi? Najczęściej występujący u ludzi szczep – F. nucleatum – może wywołać choroby przyzębia. Z kolei F. necrophorum powodują zakażenia górnych dróg oddechowych, które mogą przerodzić się w zespół Lemierre’a, groźną chorobę zakaźną. W poprzedniej dekadzie naukowcy natrafili na trop łączący Fusobacterium z rakiem jelita grubego. Dziś wiadomo już, że ten rodzaj bakterii sprzyja nowotworowi tego narządu. Z powyższego mogłoby wynikać, że Fusobacterium to nasz bezwzględny wróg. A jednak związek tych bakterii z naszym stanem zdrowia okazuje się znacznie bardziej złożony. Naukowcy odkryli właśnie coś zaskakującego. Otóż istnieją rodzaje nowotworów, które Fusobacterium wydaje się aktywnie zwalczać. Szósta najgroźniejsza grupa nowotworów Do takich wniosków doszli badacze z fundacji NHS Guy's and St Thomas' oraz King’s College London. Jak podaje „Guardian”, międzynarodowy zespół kierowany przez Miguela Reisa Ferreirę był „brutalnie zaskoczony”, kiedy okazało się, że Fusobacterium mają zdolność zabijania nowotworów głowy i szyi. Nowotwory ust, gardła, krtani, nosa, zatok to szósta najczęściej atakująca ludzi grupa nowotworów. Rokowania dla chorych są bardzo różne – zależnie od zaawansowania choroby i rodzaju raka. Przez ostatnie dwadzieścia lat pojawiło się niewiele nowych terapii. Stąd cały czas trwają poszukiwania sposobów, które mogłyby pomóc chorym. Bakterie, które rozpuszczają raka Fusobacterium zgotowały badaczom niespodziankę. Naukowcy wzięli je pod lupę, spodziewając się, że ich rola w rozwoju nowotworów głowy i szyi jest podobna, jak w przypadku raka jelita grubego. Czyli że bakterie sprzyjają rozwojowi tych guzów. Jednak już badania kultur komórkowych wykazały, iż jest przeciwnie. Naukowcy wpierw wyhodowali Fusobacterium, a następnie umieścili je na szalkach Petriego razem z komórkami nowotworowymi. Gdy po dwóch sprawdzili, jakie były efekty tego „spotkania”, okazało się, że komórki raka niemal zniknęły. A dokładniej – na skutek kontaktu z Fusobacterium liczba komórek nowotworowych zmniejszyła się o 70–99 proc. Następnym krokiem była analiza danych pacjentów. Naukowcy sięgnęli po dane 155 chorych z nowotworami głowy i szyi zgromadzonych w bazie Cancer Genome Atlas. Okazało się, że pacjenci, w których guzach wykryto obecność Fusobacterium, mieli większe szanse przeżycia. Naukowcy policzyli, że obecność Fusobacterium w guzach była związana z 65 proc. zmniejszeniem ryzyka zgonu w porównaniu z pacjentami, u których bakterii nie wykryto. Bakterie mogą przechowywać „wspomnienia” i przekazywać je następnym pokoleniom. Jak to możliwe? Chociaż nie mają ani mózgu, ani układu nerwowego, bakterie rozwinęły system, który służy im jako pamięć. To, co w nim przechowują, może zostać przekazane następnym pokoleniom. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bakterie-moga-przechowywac-wspomnienia-i-przekazywac-je-nastepnym-pokoleniom-jak-to-mozliwe-fot-shutterstock-9fdd15c.jpg" width="875" height="700" alt="Bakterie mogą przechowywać „wspomnienia” i przekazywać je następnym pokoleniom. Jak to możliwe? ( fot. Shutterstock)" title="Bakterie mogą przechowywać „wspomnienia” i przekazywać je następnym pokoleniom. Jak to możliwe? ( fot. Shutterstock)" /> Złożona relacja bakterii i raka – Nasze wyniki są niezwykłe i bardzo zaskakujące. Mieliśmy moment euforii, gdy okazało się, że nasi międzynarodowi koledzy również znaleźli potwierdzające je dane – powiedziała dr Anjali Chander. Chandler jest główną autorką pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Cancer Communications”. Kierowała badaniami laboratoryjnymi analizującymi wpływ bakterii na komórki nowotworowe. – Nasze badanie pokazuje, że związek bakterii i raka jest bardziej złożony, niż wcześniej sądzono – dodaje Miguel Reis Ferreira. – Fusobacterium zasadniczo „rozpuszczają” komórki nowotworowe głowy i szyi – dodaje naukowiec. Jaki mechanizm odpowiada za ten efekt? Tego jeszcze nie wiadomo. – Odkryliśmy, że ten mały mikrob zapewnia chorym lepsze rokowania w oparciu o coś, co robi wewnątrz nowotworu. Obecnie szukamy tego mechanizmu. Powinien on być tematem nowego artykułu w najbliższej przyszłości – zapowiada Ferreira. Źródło: Cancer Communications, NHS Guy's and St Thomas', Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy starożytni Egipcjanie leczyli nowotwory mózgu? Badania dwóch czaszek wskazują, że przynajmniej próbowali
Starożytny Egipt już nie raz zadziwiał badaczy zaawansowaniem wiedzy z różnych dziedzin. Tym razem odkryto, że Egipcjanie prawdopodobnie potrafili leczyć raka mózgu.
W tym artykule: Odkrycie w Cambridge Czaszka mężczyzny Czaszka kobiety Nowotwory w starożytności Międzynarodowy zespół badaczy odkrył, że nowotwory mózgu były prawdopodobnie dość częste w starożytnym Egipcie. Mało tego – analiza dwóch czaszek wskazuje na to, że Egipcjanie próbowali nowotwory mózgu także leczyć. Medycyna w Starożytnym Egipcie Starożytny Egipt jest dobrze znany archeologom ze swojej wiedzy medycznej i różnorodnych sposobów leczenia. Na przykład z historycznych źródeł pisanych: papirusów Kahuna (1850–1700 p.n.e.) czy Ebersa (ok. 1550 p.n.e.). Z zachowanych źródeł wiemy na pewno, że medycyna starożytnego Egiptu była na tyle zaawansowana, aby opisywać, klasyfikować i skutecznie leczyć na przykład urazy kości. Zwyczaj mumifikowania zmarłych i tysiące mumii zachowanych po dziś dzień pozwalają także na fizyczne badanie szczątków Egipcjan. Stosowali oni między innymi: trepanacje czaszki, protezy kończyn, plomby dentystyczne, skutecznie składali złamania kości. Mimo pewności badaczy, że w starożytności chorowano także na nowotwory, to dotychczasowe znaleziska nie dawały pewności, czy próbowano je leczyć. Egipcjanie na pewno zmiany nowotworowe rozpoznawali i próbowali klasyfikować. Ale czy próbowali także leczyć – to było trudno stwierdzić. W egipskiej mumii wykryto ślady nowotworu złośliwego. Niezwykłe odkrycie polskich naukowców. Polscy naukowcy dokonali zaskakującego odkrycia w mumii sprzed 2000 lat, która znajdowała się w zbiorach Uniwersytetu Warszawskiego. Okazuje się, że mogła być chora na raka. Odkrycie w Cambridge Ten stan rzeczy właśnie zmieniło nowe badanie. Artykuł opublikowany w czasopiśmie „Frontiers in Medicine” opisuje dwie staroegipskie czaszki. Starsza ma około 4500 lat, młodsza – mniej więcej 2500 lat. Obie znajdują się w tzw. w kolekcji Duckworth na Uniwersytecie Cambridge w Wielkiej Brytanii. Czaszka i żuchwa nr. 236, datowane na lata 2687–2345 p.n.e., należały do mężczyzny w wieku od 30 do 35 lat. Czaszka E270, datowana na lata 663–343 p.n.e., należała do kobiety w wieku powyżej 50 lat. Główni autorzy badania to Tatiana Tondini z Uniwersytetu w Tybindze oraz Edgard Camarós, paleopatolog z Uniwersytetu w Santiago de Compostela. Czaszka mężczyzny Na czaszce 236 obserwacja mikroskopowa wykazała zmianę o dużych rozmiarach, odpowiadającą nadmiernemu zniszczeniu tkanki, co zakwalifikowano jako nowotwór. Ponadto znaleziono około 30 małych zmian przerzutowych rozproszonych po całej czaszce. Tym, co najbardziej zaskoczyło badaczy, było odkrycie śladów nacięć wokół tych zmian. Prawdopodobnie wykonano je ostrym przedmiotem, np. metalowym narzędziem. „Gdy zobaczyliśmy to po raz pierwszy pod mikroskopem, nie mogliśmy uwierzyć własnym oczom” – mówi Tondini. „Wygląda na to, że Egipcjanie dokonali interwencji chirurgicznej związanej z obecnością komórek nowotworowych. To dowód na to, że medycyna starożytnego Egiptu obejmowała także eksperymentalne metody leczenia (lub badania) nowotworów” – wyjaśnia współautor artykułu prof. Albert Isidro (chirurg onkolog ze Szpitala Uniwersyteckiego Sagrat Cor w Barcelonie). Ślady nacięć na czaszce 236 lat mogą wskazywać, że starożytni Egipcjanie próbowali operować nadmierny rozrost tkanki. Mogą też świadczyć o tym, że operacji dokonano już po śmierci pacjenta, próbując dowiedzieć się więcej o przyczynach zgonu i naturze choroby. Odkryto tajemnicę egipskiej mumii. Naukowcy stworzyli zjawiskową rekonstrukcję twarzy kobiety Tajemnicza mumia pochodząca z Egiptu przez niemal 100 lat znajdowała się w australijskiej szkole. Dotychczas nikt nie był pewny, skąd pochodziły szczątki ani do kogo należały. Najnowsze ba... Czaszka kobiety Sporo młodsza czaszka kobiety to przypadek jeszcze ciekawszy. Znaleziono w niej aż trzy różne zmiany, wiele mówiące o tym, co przeszła osoba do której należała. Podobnie jak pierwsza czaszka, również ta posiada dużą zmianę – najprawdopodobniej guz nowotworowy, który doprowadził do zniszczenia kości. Analiza mikro- i makroskopowa według badaczy wskazuje nawet na konkretne nowotwory: kostniakomięsaka lub oponiaka. Druga zmiana to ślad po uderzeniu w głowę ostrym narzędziem. Prawdopodobnie powstał w wyniku walki lub kobieta doznała przemocy. Odniosła głęboki i poważny uraz głowy, jednak rana uległa zagojeniu. Prawdopodobnie kobieta została poddana leczeniu i w rezultacie przeżyła. „Czy ta kobieta była zaangażowana w jakiekolwiek działania wojenne?” – zastanawia się Tondini. „Jeśli tak, to musimy ponownie przemyśleć rolę kobiet w konfliktach w starożytności” – dodaje. Trzecia zmiana na czaszce kobiety to także uraz. Obserwacja mikroskopowa ujawniła dodatkowe, wygojone złamanie bez przemieszczenia. Jest zlokalizowane bardzo blisko zmiany nowotworowej – co znów wskazuje na próby leczenia. Nowotwory w starożytności „Widzimy, że chociaż starożytni Egipcjanie byli w stanie poradzić sobie ze złożonymi złamaniami czaszki, nowotwory nadal stanowiły granicę wiedzy medycznej” – mówi Tatiana Tondini. Chociaż kojarzymy nowotwory ze współczesnością i obecnością wielu rakotwórczych substancji w naszym otoczeniu, mamy coraz więcej dowodów, że również w przeszłości były powszechne. „Chcieliśmy dowiedzieć się, jaką rolę odgrywały nowotwory w przeszłości, jak częsta była ta choroba i jak starożytne społeczeństwa próbowały sobie z nią radzić” – konkluduje Tondini. To badanie to z pewnością nie koniec medycznych odkryć w dziedzinie paleoonkologii. Źródło: Frontiers in Medicine.
Zwierzęta odporne na raka. Jak medycyna może wykorzystać ten fenomen?
Zwierzęta, które nie chorują na raka, stanowią nadzieję dla medycyny. Dzięki nim naukowcy mają szansę na opracowanie nowych leków, które pomogą ciężko chorym ludziom.
W tym artykule: Zwierzęta odporne na raka Im większe zwierzę, tym niższe ryzyko nowotworu Dlaczego golce nie chorują na raka Tajemnica odporności golców Chrząstka rekina nie chroni przed rakiem Matematyka czasem prowadzi naukowców na manowce – tak było w przypadku hipotez dotyczących rozwoju raka. Choroba zaczyna się od zbuntowanej komórki, która, zamiast współpracować z innymi, mnoży się bez opamiętania. Im więcej komórek w ciele, tym wyższe ryzyko, że któraś z nich się zbuntuje. Największe zwierzęta powinny więc najczęściej zapadać na raka. Zwierzęta odporne na raka Tymczasem, jak opisał to w latach 70. XX wieku Richard Peto z brytyjskiego University of Oxford, nic podobnego nie zaobserwowano w przyrodzie. U ludzi ryzyko zachorowania na raka wynosi aż jeden do trzech. W przypadku zaliczanych do waleni białuch – 18 proc. Małe gryzonie, jak myszy i szczury, zapadają na raka bardzo często (i m.in. dlatego wykorzystuje się je w badaniach laboratoryjnych). Z kolei ich nieduży krewniak, żyjący pod ziemią gryzoń zwany golcem, w ogóle nie choruje na raka. Wyjątkowo rzadko zapada na tę groźną przypadłość również inny podziemny zwierz – ślepiec. Podobno nie obserwuje się jej także u morskich bezkręgowców, takich jak rozgwiazdy czy strzykwy. Im większe zwierzę, tym niższe ryzyko nowotworu Naukowcy od dawna próbowali zrozumieć, skąd u tych przeróżnych zwierząt bierze się odporność na nowotwory. Zespół Benjamina Roche’a z francuskiego Instytutu Badań nad Rozwojem w Montpellier zwrócił uwagę, że u zwierząt istnieją dwa rodzaje genów związane z rakiem. Jedne szkodzą organizmowi, bo potrafią zmieniać zwykłą komórkę w nowotworową. Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... Drugie pomagają, gdyż naprawiają zniszczenia, które mogłyby doprowadzić do rozwoju raka. Choć jednak te ostatnie pełnią pożyteczną funkcję, nie zawsze są preferowane przez ewolucję. Ich korzystne działanie ma bowiem swoją cenę: obniżoną rozrodczość. Z wyliczeń Roche’a wynika, że dla średniej wielkości zwierząt to zbyt wysoki koszt. Takie stworzenia żyją i tak niedługo, więc nie opłaca im się ryzykować i mieć mniej potomstwa. Dopiero u dużych zwierząt, które żyją długo i mają mnóstwo komórek, w toku ewolucji wykształciła się skuteczniejsza obrona przed rakiem. Dla nich bardziej szkodliwa jest przedwczesna śmierć niż obniżona rozrodczość. To dlatego białuchy zapadają na raka o wiele rzadziej niż ludzie, nie mówiąc już o szczurach i myszach. Dlaczego golce nie chorują na raka Odkrycia naukowe w dziedzinie odporności na raka u zwierząt stanowią nadzieję dla medycyny. Dzięki nim naukowcy mają szansę na opracowanie nowych leków, które pomogą ciężko chorym ludziom. Jednak nie wszyscy naukowcy zgadzają się z teorią Benjamina Roche’a. Niektórzy uważają, że większe zwierzęta mają wolniejsze tempo przemiany materii. To sprawia, że powstaje mniej toksycznych substancji w ich organizmach, a to z kolei zmniejsza ryzyko rozwoju raka. Mimo to, mistrzowie walki z nowotworami – golce – stanowią wyjątek od tej reguły. Dr Vera Gorbunova i dr Andrei Seluanov z University of Rochester zainteresowali się tymi małymi gryzoniami, które mogą dożyć 30 lat, nie chorując na raka. Większość naukowców, którzy badają rozwój raka, skupia się na myszach. Te gryzonie żyją tylko cztery lata i prawie połowa z nich zapada na jakiś rodzaj nowotworu. Badacze z University of Rochester infekowali golce wirusem, który u myszy niemal zawsze prowadzi do rozwoju nowotworu. W organizmie golca był on jednak zupełnie nieszkodliwy. W 2009 roku naukowcy opublikowali pracę, która częściowo tłumaczy ten fenomen. Komórki golców są znacznie bardziej wrażliwe na kontakt z innymi komórkami niż u ludzi czy myszy. To powoduje, że zatrzymują swój rozwój przy zagęszczeniu trzykrotnie niższym niż u innych gatunków. Tajemnica odporności golców Jednakże to nie wyjaśnia tak dużej odporności golców na raka. Naukowcy zauważyli, że kwas hialuronowy, który występuje również u człowieka, jest głównym składnikiem gęstego płynu, w którym hodowali komórki golców. Cząsteczki kwasu hialuronowego u golców są pięć razy dłuższe niż u człowieka i chronią je przed rakiem. Gdy naukowcy zastosowali enzymy, które niszczą kwas hialuronowy, komórki gryzoni natychmiast zaczęły zmieniać swoje właściwości. Straciły umiejętność zatrzymywania wzrostu przy małej gęstości i tworzyły ciasne grupki, podatne na rakowacenie. A kiedy naukowcy wyłączyli gen produkujący kwas hialuronowy w komórkach golców, pojawiły się typowe nowotwory. W czerwcu 2013 roku dr Gorbunov i dr Seluanov opublikowali wyniki swoich badań. Wyjaśniają, że długa forma kwasu hialuronowego u golców rozwinęła się w celu zapewnienia skórze elastyczności i rozciągliwości. To umożliwia zwierzętom przemieszczanie się w ciasnych korytarzach podziemnych. Dopiero później okazało się, że ta substancja ma również właściwości antynowotworowe. Te nagie szczury uczą się mowy od matek. Udowodniły to dwuletnie badania Golce piaskowe (Heterocephalus glaber), bo tak nazywają się te bezwłose i niemal ślepe gryzonie, są wyjątkowe z wielu względów. Nowe badania ujawniają jeszcze jedną ich cechę charakterys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/golce-piaskowe-jedyne-w-swoim-rodzaju-bezwlose-kretoszczury-photograph-by-joel-sartore-national-geographic-photo-ark-d92cd09.png" width="938" height="510" alt="Golce piaskowe - jedyne w swoim rodzaju bezwłose kretoszczury (PHOTOGRAPH BY JOEL SARTORE, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK)" title="Golce piaskowe - jedyne w swoim rodzaju bezwłose kretoszczury (PHOTOGRAPH BY JOEL SARTORE, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK)" /> Następny krok to sprawdzenie, czy ta substancja działa tak samo u myszy i ludzi. Jeśli nie, naukowcy będą szukać innych naturalnych rozwiązań. Obiecującym obiektem badań są ślepce, które również wykazują właściwości antynowotworowe. Wciąż pozostaje wiele do odkrycia w przypadku zwierząt morskich. Chrząstka rekina nie chroni przed rakiem Z powodu błędnego przekonania, że chrząstki rekina są lekiem na raka, ludzie zabijają miliony tych zwierząt każdego roku. Pogląd ten wywodzi się z medycyny ludowej. Zyskał na popularności dzięki książce „Sharks Don’t Get Cancer. How Shark Cartilage Could Save Your Life” autorstwa dr. Williama Lane’a. Jednak w 2004 roku zespół naukowców z University of Hawaii udowodnił, że wyciąg z chrząstki rekina nie ma żadnych właściwości przeciwrakowych. Firma Lane Labs, zarządzana przez syna dr. Williama Lane’a, produkuje na jej podstawie „lekarstwo”, które zostało uznane przez amerykańską Agencję ds. Leków i Żywności za nielegalne. Lekarze ostrzegają, że stosowanie takich preparatów może zniechęcać chorych do poddawania się prawdziwemu leczeniu, co zwiększa ryzyko śmierci. Z powodu tego mitu giną więc nie tylko rekiny, ale i ludzie.
W egipskiej mumii wykryto ślady nowotworu złośliwego. Niezwykłe odkrycie polskich naukowców.
Polscy naukowcy dokonali zaskakującego odkrycia w mumii sprzed 2000 lat, która znajdowała się w zbiorach Uniwersytetu Warszawskiego. Okazuje się, że mogła być chora na raka.
W tym artykule: Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego odkryli kolejną tajemnicę egipskiej mumii Analiza wykazała, że kobieta mogła chorować na raka jamy nosowo-gardłowej Mumia może być cennym źródłem wiedzy dla współczesnych onkologów Egipska mumia jest dobrze znana polskim naukowcom. Trafiła do kraju prawie 200 lat temu i od tego czasu znajdowała się w zbiorach Uniwersytetu Warszawskiego. Na podstawie analizy hieroglifów, które znajdowały się na sarkofagu stwierdzono, że należy do mężczyzny, kapłana Hor-Dżehutiego. Człowiek ten miał być miejskim pisarzem i zarządcą w okolicach Medinet Habu w starożytnych Tebach. Szacowało, że żył ok I wieku p.n.e. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego odkryli kolejną tajemnicę egipskiej mumii W 2016 roku naukowcy postanowili ponownie zbadać mumię. Dokładniejsza analiza wykazała, że w przeszłości doszło do pomyłki. Kapłan ostatecznie okazał się kobietą, a co ciekawsze – ciężarną. Obrazy tomograficzne i RTG wykazały, że płód miał od 26 do 28 tygodni. Odkrycie to udało się dzięki badaniu z wykorzystaniem nowoczesnego tomografu, ponieważ mumia wciąż jest zawinięta w bandaże. Mumia odkryta w Peru znajdowała się w pozycji embrionalnej i była związana sznurem Archeologowie twierdzą, że mumia może mieć nawet 1200 lat. Oznacza to, że pochodzi z czasów jeszcze przed cywilizacją Inków. Została znaleziona w stanowisku archeologicznym Cajamarquilla w... Ci sami badacze dokonali ostatnio kolejnego, fascynującego odkrycia. Zwrócili uwagę na to, że czaszka ma nietypowe ślady ubytku kości. Zupełnie inne niż te, które powstają w zwykłym procesie mumifikacji. – Podczas przygotowania czaszki badanej przez nas mumii do wydruków 3D, zwróciliśmy uwagę na duże ubytki w częściach kości twarzoczaszki, większe niż te, które zwykle powstają podczas zabiegów mumifikacyjnych – mówi w rozmowie z PAP Marzena Ożarek-Szilke, antropolożka i archeolożka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Analiza wykazała, że kobieta mogła chorować na raka jamy nosowo-gardłowej Według źródeł historycznych proces mumifikacji poprzedzał specyficzny zabieg. Na początku rozcinano klatkę piersiową, żeby później wyciągnąć organy wewnętrzne zmarłego. Zostawiano jedynie serce. Wątrobę, jelita, płuca i żołądek umieszczano w urnach kanopskich, a resztę palono. Następnie za pomocą żelaznego haczyka, przez nos wydobywano mózg. Ten proces musiał zostawiać pewne ślady i zniszczenia kości. Naukowcy twierdzą jednak, że uszkodzenia, które miała ciężarna kobieta, wskazują, że mogła to być mumia chora na raka jamy nosowo-gardłowej (carcinoma nasopharyngis). To rzadki nowotwór złośliwy, który lokalizuje się w nosowej części gardła. W Polsce stwierdza się ok. 150 nowych przypadków rocznie. Po raz pierwszy pisano go w 1901 roku. Sensacyjne odkrycie archeologów. W Europie odnaleziono najstarszą mumię w historii Być może jesteśmy właśnie świadkami przełomowego odkrycia. Archeolodzy twierdzą, że odnaleźli dowód na to, że Europejczycy mumifikowali zmarłych nawet 8 tysięcy lat temu. To oznacza, ... – Po pierwsze, nietypowe zmiany w obrębie kości nosogardzieli, które zgodnie z opiniami ekspertów zajmujących się badaniem mumii nie są typowe dla procesu mumifikowania – tłumaczy prof. Rafał Stec z Kliniki Onkologii WUM. – Po drugie, opinie radiologów na podstawie tomografii komputerowej wskazujące na możliwość zmian w kościach na tle nowotworowym – dodaje lekarz. Mumia może być cennym źródłem wiedzy dla współczesnych onkologów Prof. Stec twierdzi jednak, że na razie jest to podejrzenie, ponieważ do pewnego rozpoznania potrzebne jest badanie histopatologiczne. Naukowcy z planują jeszcze w tym roku pobranie tkanek i wykonanie potrzebnej analizy na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Próbki ze zmumifikowanej kobiety mają zostać porównane z próbkami nowotworowymi innych mumii egipskich. Te z kolei są przechowywane w bankach tkanek w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Jest to skomplikowany i długotrwały proces, dlatego na dokładną odpowiedź możemy jeszcze trochę poczekać. Takiej metody się nie spodziewaliśmy! Nowy pomysł na walkę z rakiem Zaskakujący pomysł na leczenie niektórych nowotworów. Rozbudzić je i unieszkodliwić zanim same się rozwiną. Niemniej jednak jeżeli odkrycie się potwierdzi, będzie to bardzo cenne źródło w kontekście dzisiejszej onkologii, a sama mumia może przyczynić się do rozwoju współczesnej medycyny. Prof. Stec w rozmowie z PAP wyjaśnia, że być może będziemy w stanie poznać „podpis molekularny” nowotworów i porównać z obecnie występującymi nowotworami. Uczony ma nadzieję, że te badania poszerzą wiedzę o ewolucji nowotworów. Taka wiedza byłaby niezwykle przydatna zarówna w diagnostyce, jak i w leczeniu. Źródło: PAP Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań
Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa.
W tym artykule: Uczeni przeanalizowali dane prawie pół miliona ludzi Korzyści zdrowotne daje już ograniczenie ilości mięsa w diecie Wegetarianizm poprawia biomarkery Coraz więcej osób decyduje się na ograniczenie mięsa w diecie lub przejście na jedną z form wegetarianizmu. Dotyczy to także Polaków. Często jako powód podawana jest troska o zdrowie. Z wielu badań wynika, że dieta bezmięsna jest korzystna dla metabolizmu i układu krążenia. Może zmniejszyć ryzyko m.in. cukrzycy typu 2 i choroby wieńcowej. Nowe analizy potwierdzają, że zmniejszenie udziału mięsa w jadłospisie może też chronić przed nowotworami złośliwymi. Uczeni przeanalizowali dane prawie pół miliona ludzi Badacze z Uniwersytetu Oksfordzkiego sięgnęli do danych zgromadzonych w ramach brytyjskiego projektu Biobank. Gromadzi on informacje na temat blisko 500 tys. osób. Wypełniły one ankiety dotyczące m.in. diety. Następnie stan ich zdrowia był regularnie monitorowany przez 11 lat. W indyjskim mieście obowiązuje zakaz sprzedaży i konsumpcji mięsa Dieta satwiczna szybko podbiła serca turystów i kucharzy z całego świata. W badanej grupie osoby jedzące regularnie mięso stanowiły 53 proc. 44 proc. jadło mięso rzadko (najwyżej pięć razy w tygodniu). Ok. 2 proc. stanowili psecowegetarianie (nie jedzący mięsa ssaków i ptaków) i niemal tyle samo wegetarianie. Do tej grupy zaliczono też wegan. Badacze w analizie uwzględnili też inne czynniki, takie jak wiek, płeć, picie alkoholu, palenie papierosów czy status społeczny. W efekcie okazało się, że unikanie mięsa znacząco zmniejsza ryzyko choroby nowotworowej. Korzyści zdrowotne daje już ograniczenie ilości mięsa w diecie Dla poszczególnych grup badanych wyglądało to następująco: osoby rzadko jedzące mięso – ryzyko mniejsze o 2 proc. w porównaniu z osobami często jedzącymi mięso, psecowegetarianie – ryzyko mniejsze 10 o proc., wegetarianie – ryzyko mniejsze o 15 proc. Badacze podkreślają, że dobre efekty widać już nawet w przypadku ograniczenia częstości spożywania mięsa. Np. w przypadku raka jelita grubego daje to spadek ryzyka aż o 9 proc. Attenborough zachęca: GO Vegan! „Ziemia nie utrzyma miliardów mięsożerców” „Musimy zmienić naszą dietę. Planeta nie jest w stanie utrzymać miliardów mięsożerców” – mówi sir David Attenborough i zachęca do przejścia na wegetarianizm czy choćby ograniczeni... Analiza ma pewne ograniczenia. Pokazuje jedynie korelację, ponieważ to badanie obserwacyjne. Nie jest też uniwersalna, ponieważ aż 94 proc. badanych stanowiły osoby pochodzenia europejskiego. Jednak wyniki opublikowane na łamach czasopisma naukowego „BMC Medicine” są zgodne z tym, co ustalono w trakcie innych prac badawczych. Wegetarianizm poprawia biomarkery We wcześniejszych badaniach naukowcy stwierdzili m.in., że wegetarianizm, definiowany jako unikanie wieprzowiny, wołowiny i drobiu przekłada się na lepsze wyniki tzw. biomarkerów. To wskaźniki, dzięki którym sprawdzamy, czy nie jesteśmy na coś chorzy, jakie mamy ryzyko zapadnięcia na różne schorzenia oraz w jakiej ogólnie kondycji znajduje się nasz organizm. Według najnowszych badań weganie są dużo bardziej skłonni do otwartych związków niż mięsożercy Weganie są bardziej pewni siebie, lubią eksperymentować i częściej interesują się otwartymi związkami niż osoby, które jedzą produkty pochodzenia zwierzęcego. Pokazały to najnowsze bad... Dieta bezmięsna prowadziła do poprawy aż 13 z 19 analizowanych wskaźników. Wegetarianie mieli niższy poziom m.in.: cholesterolu ogółem i frakcji LDL, apolipoproteiny A i B (wskaźników ryzyka chorób serca), enzymów GGT i ALT (informujących o kondycji wątroby), IGF-1 (hormonu m.in. przyspieszającego wzrost i podziały komórek nowotworowych), kwasu moczowego (który odkładając się w stawach powoduje dnę moczanową, a w układzie moczowym – kamicę), kreatyniny (wskaźnika pokazującego, jak pracują nerki). Źródła: BMC Medicine, European Congress on Obesity.
Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów
Tradycyjna medycyna od dawna stanowi inspirację dla badaczy. Najnowsze odkrycie może zwiększyć skuteczność terapii onkologicznych.
W tym artykule: Substancja z australijskiej rośliny pomaga przełamać lekooporność raka Nowe odkrycie może pomóc w walce z antybiotykoopornością Medycyna dysponuje lekami onkologicznymi pochodzącymi z roślin Wyniki badań opublikowane w czasopiśmie naukowym „Biomolecules” dają nadzieję chorym na raka. Substancja uzyskana z pustynnej rośliny może znaleźć zastosowanie w leczeniu onkologicznym - twierdzą badacze z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Substancja z australijskiej rośliny pomaga przełamać lekooporność raka Komórki rakowe często nie reagują na chemioterapię, czyli leki stosowane w terapii nowotworów. Jest to możliwe dzięki różnym mechanizmom. Jednym z nich są tzw. pompy effluksowe. To elementy błony komórkowej, które wypompowują leki przeciwnowotworowe z wnętrza komórki rakowej. Komórki rakowe stały się tłuszczem! Fascynujące osiągnięcie naukowców Może nie jest to przemiana wody w wino, ale mówimy o naprawdę imponującym osiągnięciu. Badaczom ze szwajcarskiego Uniwersytetu w Bazylei udało się zmusić komórki nowotworu piersi do przem... Medycyna od dawna szuka sposobu na zablokowanie pomp effluksowych. Pozwoliłoby to na skuteczne zniszczenie raka. Lekooporność odpowiada za aż 90 proc. zgonów u pacjentów onkologicznych. Nową szansę na jej przełamanie daje substancja uzyskana z australijskiej rośliny z gatunku Eremophila galeata. – Rośnie ona w pustynnych ekosystemach Australii. Była też wykorzystywana w tradycyjnym lecznictwie przez Aborygenów – wyjaśnia autorka badań Malene J. Petersen, doktorantka z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Nowe odkrycie może pomóc w walce z antybiotykoopornością Eremophila galeata to pustynny krzew. Należy do rodziny trędownikowatych. Odgrywał ważną rolę w tradycyjnym lecznictwie rdzennych mieszkańców Australii. Dla wielu plemion był podstawową rośliną leczniczą. Duńscy uczeni odkryli, że żywica Eremophila galeata zawiera specyficzny flawonoid. Potrafi on blokować pompy effluksowe w komórkach rakowych. Eksperymenty wykazały, że w ten sposób można pokonać oporność na lek onkologiczny SN-38, czyli irynotekan. Jest on stosowany m.in. w chemioterapii raka płuc i jelita grubego. Takiej metody się nie spodziewaliśmy! Nowy pomysł na walkę z rakiem Zaskakujący pomysł na leczenie niektórych nowotworów. Rozbudzić je i unieszkodliwić zanim same się rozwiną. – Flawonoid z Eremophila galeata został odkryty dzięki współpracy naukowców z Danii i Australii – podkreśla prof. Dan Stærk, który nadzorował badania. Potrzeba ich jednak więcej, aby powstał nowy lek zwiększający skuteczność chemioterapii. Pompy effluksowe podobne do tych z komórek rakowych występują też u bakterii. Służą im do wypompowywania antybiotyków. Możliwe więc, że odkrycia duńskich naukowców pomoże również w walce z antybiotykoopornością. Medycyna dysponuje lekami onkologicznymi pochodzącymi z roślin To nie jedyne odkrycie botaniczne związane z onkologią. Przykładem może być paklitaksel (taksol). To substancja pochodząca z cisu północnoamerykańskiego (Taxus brevifolia). Może też być wyprodukowana ze związku chemicznego występującego w cisie europejskim (Taxus baccata). Powstała pierwsza w historii "mapa" raka Potrzeba było 1000 naukowców z 37 krajów i 10 lat ciężkiej pracy, ale w końcu powstała najdokładniejsza “mapa” raka. Komórki raka dzielą się bardzo szybko. W trakcie podziału powstają tzw. mikrotubule, rodzaj włókien, które rozdzielają od siebie chromosomy. Taksol usztywnia te mikrotubule i w ten sposób zapobiega podziałom komórkowym. Źródło: Biomolecules
Odkryto gen odpowiedzialny za jeden z najbardziej śmiercionośnych typów raka piersi
Gen o sygnaturze IntClust2 jest odpowiedzialny za szczególnie agresywną formę raka piersi. W badaniu na myszach udało się zablokować jego efekt i powstrzymać rozwój choroby.
Hormonozależność oznacza, że komórki nowotworowe rosną i namnażają się w odpowiedzi na żeński hormon płciowy estrogen. W przypadku guza z obecnym receptorem estrogenowym standardową terapią jest podawanie środka blokującego działanie hormonu na komórki nowotworowe. Nowotwór badany w instytucie medycznym im. Harry Perkinsa (z sygnaturą IntClust2) jest groźny, bo opierał się terapii i po jej zakończeniu doprowadzał do wznowienia lub powstania przerzutów. Od 2012 roku istnieje sposób klasyfikowania raka piersi według 10 sygnatur zwanych Integrative Clustering (IntClust). Każda z tych grup różni się typami stawianych genetyków wyzwań, każda niesie za sobą inną prognozę dla pacjentki. Hormonozależny IntClust2 zabija co drugą chorą na tę formę raka piersi, twierdzi epigenetyk Pilar Blancafort. IntClust charakteryzuje się jedną szczególnie zamplifikowaną (zwielokrotnioną) sekcją DNA chromosomu XI. Ten fragment kodu zawiera wiele znanych cancerogennych genów. Jeden z nich wzbudził szczególne zainteresowanie badaczy z Australii. W poszukiwaniu informacji na temat występowania AAMDC badacze z instytutu Perkinsa przyjrzeli się próbkom od 119 pacjentek dotkniętych guzami typu luminal B. Oceniali poziom ekspresji tego genu w próbkach. Ekspresja to proces, w którym informacja genetyczna zawarta w genie zostaje odczytana i przepisana na jego „produkty”, czyli białka czy różne formy RNA. Okazało się, że w 25 proc. próbek AAMDC było amplifikowane. Były to głównie nowotwory ER+. Stosując eksperymentalną technikę regulacji ekspresji genu zwaną knock down (ang. powalenie) naukowcy obniżyli poziom AAMDC w komórkach nowotworowych u myszy. Skutek? Wzrost komórek został powstrzymany i wiele z nich uruchomiło proces samozniszczenia. Tzw. zaprogramowana śmierć to prawidłowa reakcja komórki po wykryciu uszkodzenia. - Mamy nadzieję, że wykrycie skuteczności tej techniki dramatycznie wpłynie na niskie dotąd prognozy pacjentek z tą formą guza – zauważa w informacji prasowej Pilar Blancafort. AAMDC pomaga nowotworowi niszczonemu terapią hormonalną. Mają one na celu zagłodzić raka stosującego hormony w procesie wzrostu. Tymczasem, istnienie dodatkowych kopii (owa amplifikacja) genu AAMDC pozwala rakowi przetrwać „chude lata” w stanie uśpienia. - AAMDC jest jak zestaw survivalowy na czarną godzinę. Dzięki niemu nowotwór może adaptować się do trudnej sytuacji i nadal rosnąć i namnażać się – wyjaśnia epigenetyk. Co ważne, amplifikowane geny AAMDC odnajduje się w próbkach raka jajników, prostaty czy płuc. Być może odkryta w Australii technika może pomóc i w terapii tych nowotworów. - To co kluczowe w naszym odkryciu, to wiedza pozwalająca na wykrywanie szczególnie groźnych form raka poprzez szukanie zwielokrotnionych kopii genuy AAMDC w komórkach rakowych – dodaje Blancafort.