Pokonaliśmy czerniaka? Nowa szczepionka mRNA zmieni zasady gry w onkologii
Firmy Merck i Moderna ogłosiły, że ich szczepionka mRNA zapobiega nawrotom i rozprzestrzenianiu się czerniaka. Przełomowy lek pomyślnie przeszedł III fazę badań klinicznych – ostatni krok przed zatwierdzeniem przez rządową agencję FDA. Szczepionkę zaprojektowano tak, aby celować w komórki nowotworowe konkretnego pacjenta.
Eksperymentalna szczepionka mRNA na raka zapobiegła nawrotowi i rozprzestrzenianiu się czerniaka (najgroźniejszej formy nowotworu skóry) w zakrojonym na szeroką skalę badaniu klinicznym. Firmy farmaceutyczne Merck i Moderna poinformowały, że lek pomyślnie osiągnął główny cel III fazy badań klinicznych. To ostatni etap przed ubieganiem się o zatwierdzenie przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA). Szczepionka przechodzi III fazę badań To pierwszy przypadek, gdy onkologiczna szczepionka mRNA znalazła się tak blisko masowego użycia w medycynie. W jej badaniu wzięło udział ponad 1000 pacjentów z czerniakiem, u których usunięto zmiany, ale nadal istniało ryzyko nawrotu. Porównano w nim działanie kombinacji intismeranu (spersonalizowanej szczepionki przeciwnowotworowej) z lekiem keytruda (przeciwciałem monoklonalnym powszechnie stosowanym w zapobieganiu nawrotom czerniaka) oraz stosowania samej keytrudy. Choć koncerny nie opublikowały jeszcze pełnych danych, przekazały że wstępna analiza wyników wykazała wyższą skuteczność terapii łączonej przy minimalnych skutkach ubocznych, takich jak zmęczenie czy gorączka. Dodajmy, że badania nad użyciem spersonalizowanych szczepionek mRNA trwają także w przypadku raka trzustki. Pisaliśmy o nich tutaj. Obiecujące wyniki i niewielkie działania uboczne – Pacjenci czuli się kiepsko przez kilka dni i opuścili dzień lub dwa w pracy, ale nie było to nic zagrażającego życiu – powiedziała dr Janice Mehnert, lekarz onkolog i badaczka z Perlmutter Cancer Center na NYU, kierowniczka projektu. – To badanie pokazuje, że metoda rozwijana przez naukowców od niemal dekady naprawdę pomaga pacjentom — mówi dr Catherine Wu, lekarka i badaczka z Dana-Farber Cancer Institute na Uniwersytecie Harvarda, której zespół w 2017 roku po raz pierwszy wykazał poprawność koncepcji szczepionek mRNA. Wu dodaje, że „szanse są duże”, iż tego typu szczepionka sprawdzi się również w przypadku innych rodzajów nowotworów. – Jeśli to zadziała w przypadku innych nowotworów – a trwają już testy w leczeniu raka pęcherza moczowego i płuc – może to naprawdę zmienić zasady gry – dodaje Mehnert. Spersonalizowana terapia antynowotworowa Tradycyjne terapie onkologiczne opierają się na uniwersalnym podejściu do wszystkich pacjentów. Jednak szczepionki mRNA na raka, znane również jako terapia neoantygenowa, celują w konkretne komórki nowotworowe danego chorego. – To nie jest tworzenie jednego rodzaju szczepionki i podawanie jej grupie pacjentów. Tworzy się szczepionki szyte na miarę dla każdej osoby – wyjaśnia Wu. Badacze rozpoczynają od pobrania próbki guza poprzez biopsję lub całkowite wycięcie zmiany. Następnie sekwencjonują jego DNA i porównują je z DNA zdrowej tkanki tego samego pacjenta. Dzięki temu są w stanie zidentyfikować mutacje odpowiedzialne za rozwój nowotworu. Algorytmy uczenia maszynowego pomagają następnie przewidzieć, które neoantygeny (cząsteczki wytwarzane w wyniku mutacji) w największym stopniu odpowiadają za dany guz. Kolejnym krokiem jest ustalenie, jak przekazać układowi odpornościowemu informację, gdzie szukać tych neoantygenów. Tak jak nowotwór każdego człowieka jest unikatowy, tak samo jak jego typ HLA, czyli ludzkie antygeny, będące znacznikami białkowymi obecnymi na niemal wszystkich komórkach organizmu. To właśnie te białka sygnalizują układowi odpornościowemu, które komórki należy zniszczyć. Mając do dyspozycji te informacje, naukowcy są już w stanie zaprojektować spersonalizowaną szczepionkę. Tworzą cząsteczkę mRNA (rodzaj RNA przenoszący instrukcje genetyczne) i kodują w niej wskazówki, jak układ odpornościowy ma zaatakować guz. Cząsteczka zostaje zamknięta w osłonce lipidowej i podana w formie zastrzyku, podobnie jak szczepionka przeciw grypie. – Próbujemy dać układowi odpornościowemu pewnego rodzaju plan, instrukcję pokazującą, czego szukać i jak się tego pozbyć – wyjaśnia Mehnert. Przyszłość terapii nowotworów Oczekuje się, że badacze wkrótce przedstawią szczegółowe dane. Jednak wyniki będą prawdopodobnie zbliżone do tych z II fazy badań opublikowanych w czerwcu 2026 roku. Wykazano w nich, że szczepionka zmniejszyła ryzyko nawrotu choroby lub zgonu o 49 procent. Jedynymi głównymi różnicami, jak zauważa Mehnert, był fakt, że w III fazie wzięła udział znacznie większa grupa pacjentów i nie skupiano się wyłącznie na osobach w zaawansowanym stadium nowotworu. Badania III fazy są niezwykle przydatne przy wyznaczaniu nowych standardów opieki medycznej, ponieważ wielkość badanej grupy pozwala naukowcom porównywać wyniki między różnymi grupami pacjentów. Kolejnym krokiem, zdaniem Mehnert, jest ocena danych przez FDA. Jeśli agencja uzna je za przekonujące i wartościowe, zespół przejdzie do wdrażania rozwiązania na skalę globalną. – Jesteśmy na to bardzo dobrze przygotowani – dodaje. Nina Bhardwaj, dyrektor ds. immunoterapii w Icahn School of Medicine Mount Sinai, stojąca za dużą częścią podstawowych badań, które doprowadziły do powstania nowej szczepionki, uważa, że terapia ta może okazać się „rewolucyjna” dla pacjentów po usunięciu czerniaka, u których nadal istnieje ryzyko nawrotu choroby. – Uważam, że przyszłość wygląda niezwykle obiecująco” — podsumowuje. Źródło: National Geographic Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.
Odkryliśmy kolejny sekret stulatków. Ich układ odpornościowy sam niszczy raka
Choć z wiekiem układ odpornościowy człowieka zazwyczaj słabnie, organizmy osób dożywających stu i więcej lat wyłamują się z tego schematu. Najnowsze badania japońskich naukowców wykazały, że u stulatków dochodzi do namnożenia rzadkiego typu limfocytów T, które aktywnie niszczą komórki nowotworowe.
Przeciętna długość życia w krajach rozwiniętych wynosi w tej chwili ok. 81 lat. Osiągnięcie setnych urodzin zdarza się nielicznym, a prawdziwą rzadkością są superstulatkowie – osoby przekraczające 110. rok życia. To, jak ich organizmy radzą sobie z rosnącym ryzykiem zapadania na nowotwory, pozostawało do tej pory zagadką dla nauki. Nowe odkrycie „supermocy” ich układu odpornościowego w końcu uchyla rąbka tej tajemnicy. Limfocyty T: od pomocników do zabójców Limfocyty T pomocnicze stanowią ważną część układu odpornościowego i posiada je każdy człowiek, niezależnie od wieku. Koordynują naszą odpowiedź immunologiczną w walce z różnymi zagrożeniami, np. infekcjami wywołanymi przez chorobotwórcze mikroorganizmy. Jednak okazuje się, że w organizmach stulatków dochodzi do namnożenia ich rzadkiej odmiany. Badanie japońskich naukowców, opublikowane właśnie w „Cell Press” wykazało, że te zwykle łagodne komórki, u osób starszych dużo częściej przekształcają się w rzadką, agresywną odmianę cytotoksyczną, zwaną limfocytem T CD4 CTL. Zamiast tylko alarmować, same ruszają do walki, patrolując ciało w poszukiwaniu komórek zainfekowanych, uszkodzonych lub nowotworowych. Naukowcy odkryli, że ta transformacja zachodzi w momencie, gdy limfocyty tracą ze swojej powierzchni określone białka: najpierw CD27, a następnie CD28. To wyzwala kaskadę zmian, która czyni z nich wyspecjalizowanych zabójców patogenów. A co najciekawsze – zachodzi w najsilniejszym stopniu dopiero w bardzo zaawansowanym wieku. Armia we krwi superstulatków Skala tego zjawiska jest najbardziej zaskakująca u osób wybitnie długowiecznych. Analiza próbek krwi pobranych od grupy japońskich ochotników wykazała, że u osób w wieku 70, 80 i 90 lat udział cytotoksycznych limfocytów T CD4 wynosi zaledwie ok. 4 procent. Sytuacja mocno się zmienia u osób powyżej stu lat – wskaźnik rośnie do 9,6 procent. Prawdziwy przełom widać jednak u superstulatków, u których stanowią one średnio aż 17,6 procent wszystkich limfocytów. Co niezwykle istotne, nie wykazywały one żadnych śladów komórkowego starzenia, co jest typowe dla limfocytów u młodszych osób. Badacze zauważyli również, że w odpowiedzi na stałą obecność antygenów komórki te potrafią same się klonować, tworząc prawdziwe mikroskopijne armie. Średnio około jednej trzeciej tych cytotoksycznych komórek we krwi badanych seniorów, stanowiło idealne kopie jednego, pierwotnego limfocytu. U jednego ze stulatków liczba klonów osiągnęła aż 50 procent, co dowodzi, jak intensywnie organizm może reagować na pojawiające się zagrożenia. Jak starzeje się odporność? Przez całe lata w geriatrii dominował pogląd, że z wiekiem starzeje się także układ odpornościowy, tracąc swoje zdolności obronne. Wyniki prac japońskiego zespołu pokazują jednak coś innego. Jak zauważa immunolog Kosuke Hashimoto z Uniwersytetu w Osace, nawet w ekstremalnie zaawansowanym wieku ludzki układ immunologiczny wciąż zachowuje plastyczność i zdolności do aktywnej adaptacji. Zdolność organizmu do wytworzenia i utrzymania aktywnej armii limfocytów CD4 CTL może być kluczowym czynnikiem decydującym o tym, czy uda nam się przeżyć starość w dobrym zdrowiu. Choć badanie przeprowadzono na stosunkowo małej próbie 28 seniorów i wymaga ono dalszej weryfikacji, to z pewnością otwiera fascynujące perspektywy dla medycyny regeneracyjnej. To kolejny krok do zrozumienia mechanizmów starzenia się i długowieczności, które są intensywnie badane u stulatków i superstulatków. Badano już m.in. zależności między genami a stylem życia, a wśród osób którym nauka się przyglądała są między innymi Sir David Attenborough oraz María Branyas Morera, która dożyła 117 lat. Źródło: Cell Press Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Związek słodzonych napojów z rakiem żołądka potwierdzony. Badanie trwało kilka dekad
Amerykańscy naukowcy opublikowali wyniki 36-letnich badań, które po raz pierwszy łączą słodzone napoje z wyższym ryzykiem raka żołądka. Zjawisko to jest szczególnie widoczne u kobiet.
O tym, że słodzone napoje nie są dobre dla naszego zdrowia, wiemy od dawna. Badania łączą ich konsumpcję ze zwiększonym ryzykiem próchnicy zębów, otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób serca. Teraz pojawiły się pierwsze dowody na ich związek także z nowotworami żołądka. Okazało się, że osoby spożywające jeden (lub więcej) razy dziennie słodzone napoje są ponad 2 razy bardziej narażone na ryzyko raka żołądka, niż te nie pijące ich nigdy. To pierwsze badanie potwierdzające tę korelację, ale należy zaznaczyć, że ma charakter obserwacyjny, dane dotyczą tylko USA, a artykuł naukowy, opublikowany w „Gastro Help Advances”, jest wciąż w fazie recenzji. Nowotwory żołądka a słodzone napoje – paląca potrzeba dobrych badań Do tej pory badania nad wpływem słodzonych napojów na raka żołądka pozostawały niejednoznaczne, ze względu na ograniczoną ilość danych. Nowotwór ten jest piątym najbardziej śmiertelnym na całym świecie, ale wiedza o tym, jak dieta wpływa na jego rozwój, była dotychczas bardzo skąpa. W nowym badaniu, aby uzyskać wiarygodne wyniki, zespół pod kierownictwem gastroenterologa dr Andrew T. Chana z Massachusetts General Hospital przeprowadził analizę danych na ogromną skalę. Metodologia i przebieg badania Wykorzystano dane z dwóch dużych projektów badawczych w USA: Nurses' Health Study oraz Health Professionals Follow-Up Study. Łącznie analizie poddano 112 284 uczestników. Badanie trwało wiele lat: od 1986 do 2022 roku. W tym okresie jego uczestnicy co dwa lata wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące diety, stylu życia, oraz diagnozowanych schorzeń. W ankietach żywieniowych precyzyjnie raportowali spożycie słodzonych napojów, w tym: napojów gazowanych, ponczu, lemoniady oraz napojów sportowych. W USA ponch (punch) to popularny napój owocowy, często w wersji bezalkoholowej. Kluczowe wyniki Głównym wnioskiem naukowców jest to, że codzienne spożywanie co najmniej jednego słodzonego napoju (zdefiniowanego jako porcja o pojemności 8 uncji, czyli około 240 ml) wiąże się z ponad dwukrotnym (dokładnie 2,45-krotnym) wzrostem ryzyka zachorowania na raka żołądka w porównaniu do osób, które takich napojów nie piją wcale. Podwyższone ryzyko zaobserwowano u obu płci, jednak wystąpiły wyraźne różnice między kobietami a mężczyznami: Kobiety pijące co najmniej jeden słodzony napój dziennie wykazały aż trzykrotnie wyższe ryzyko rozwoju raka żołądka. Mężczyźni spożywający tę samą ilość napojów mieli to ryzyko podwyższone ok. dwukrotnie. Jednocześnie badacze przyjrzeli się napojom słodzonym nie cukrem, a sztucznymi słodzikami. Mimo powszechnych obaw o wpływ słodzików na zdrowie oraz doniesień o ich potencjalnym działaniu rakotwórczym, w badaniu nie stwierdzono żadnego związku pomiędzy spożywaniem napojów ze słodzikami a zapadalnością na raka żołądka. Nie oznacza to bynajmniej, że słodziki są zawsze bezpiecznie. Pisalismy m.in. o badaniach nad szkodliwym wpływem erytrytolu na mózg. Ograniczenia nowego badania Autorzy badania podkreślają, że ma ono charakter obserwacyjny, czyli wskazuje na silną korelację, lecz nie dowodzi bezpośrednio związku przyczynowo-skutkowego. Nie można z całą pewnością stwierdzić, że to wyłącznie picie słodzonych napojów doprowadziło do zachorowań, gdyż wpływ mogły mieć również inne czynniki. Wśród potencjalnych mechanizmów stojących za tą korelacją naukowcy wymieniają m.in. przyrost masy ciała, insulinooporność, zaburzenia równowagi hormonalnej, stany zapalne, uszkodzenia DNA oraz dysbiozę. Dokładne procesy rakotwórcze w żołądku wymagają jednak dalszych badań. Warto dodać, że słodzone napoje były już w badaniach wiązane z innymi nowotworami, m.in. jamy ustnej (badanie z 2015 roku) oraz piersi, wątroby i jelita grubego (badanie z 2021 roku). Źródło: Gastro Help Advances Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W czaszce odkryto nowy narząd. Chroni on mózg przed nowotworami
Nowy narząd odpornościowy odkryto w czaszce. Naukowcy znaleźli struktury podobne do węzłów chłonnych, które uruchamiają szybką reakcję przeciw glejakowi – bardzo groźnemu nowotworowi mózgu.
W kościach czaszki może kryć się coś, co do niedawna nie mieściło się w podręcznikowym obrazie układu odpornościowego: struktury przypominające węzły chłonne. Zespół badaczy z Washington University School of Medicine w St. Louis wykazał, że w szpiku kości czaszki u myszy istnieją skupiska tkanki, które uruchamiają szybką reakcję przeciw agresywnemu nowotworowi mózgu. Nowo odkryte struktury chronią mózg Przez dekady dominowało przekonanie, że mózg jest w pewnym sensie odizolowany od układu odpornościowego. Ma natomiast własny system obronny, złożony m.in. z komórek mikrogleju. Tymczasem nowe badania pokazują, że sytuacja jest bardziej złożona. Badacze śledzili, jak białka przemieszczają się z mózgu myszy przez drobne kanały łączące tkankę mózgową, oponę twardą i czaszkę, aż do szpiku w kościach czaszki. W tym właśnie szpiku naukowcy zidentyfikowali struktury typowe dla węzłów chłonnych — takie, które porządkują i „trenują” elementy układu immunologicznego. Kluczową rolę pełnią tam limfocyty T typu follicular helper, które wspierają limfocyty B w produkcji dużych ilości przeciwciał. Nie chodzi tu o przypadkowe nagromadzenie komórek odpornościowych, ale o zorganizowaną przestrzeń, w której reakcja obronna może zostać szybko uruchomiona i ukierunkowana. Co równie intrygujące, badacze znaleźli także dowody obecności podobnych komórek odpornościowych w szpiku ludzkiej czaszki. To nie jest jeszcze dowód, że u ludzi działa identyczny system, ale sygnał, że warto przyjrzeć się temu obszarowi znacznie uważniej. Błyskawiczna walka z nowotworem Znaczenie tych struktur najbardziej wyraźnie widać wtedy, gdy mózg staje wobec bardzo groźnego przeciwnika – glejaka wielopostaciowego. To jeden z najbardziej agresywnych nowotworów mózgu. Badacze sprawdzili, czy skupiska komórek odpornościowych w czaszce mogą chronić przed glejakiem. Kiedy zaburzali ich działanie za pomocą substancji chemicznej, guzy rosły szybciej niż u myszy, u których te struktury pozostawały sprawne. Upośledzenie funkcji narządów wiązało się też ze spadkiem przeżycia. Zespół uczonych z USA poszedł jednak krok dalej i przetestował podejście, które ma „podkręcić” miejscową odpowiedź w szpiku czaszki. Badacze podawali mieszaninę trzech białek wzmacniających odporność w żelu aplikowanym bezpośrednio pod skórę głowy. W efekcie pojawiła się fala odpowiedzi przeciwnowotworowej: najpierw w skupiskach w szpiku kości czaszki, a dopiero później w węzłach chłonnych położonych poza czaszką. Myszy otrzymujące żel lepiej zwalczały guz i żyły dłużej niż zwierzęta z grupy kontrolnej. – Nasze odkrycie otwiera perspektywę nowych strategii leczenia chorób, w których odporność odgrywa istotną rolę. Chodzi tu m.in. o chorobę Alzheimera, Parkinsona, schizofrenię oraz długi COVID – komentuje prof. Jonathan Kipnis, szef zespołu badawczego. Na razie to jednak wciąż wczesny etap badań. Kolejne mają wykazać, czy nowo odkryty narząd odpornościowy w czaszce jest obecny także u ludzi i czy uda się bezpiecznie i skutecznie wykorzystać go w terapii onkologicznej. Nie jest to pierwszy przypadek odkrycia nowego narządu w ostatnich latach. W 2018 r. za osobny narząd uznano tzw. śródmiąższe. W 2019 r. odkryto sieć komórek glejowych w skórze – nazwano je komórkami Schwanna. Rok później naukowcy przypadkowo odkryli nowy organ w gardle. Źródło: Nature Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler.
Ciemna strona prestiżowej pracy. Harvard ujawnia śmiertelne ryzyko u personelu pokładowego
Każdego dnia wznoszą się nad chmury i dbają o bezpieczeństwo pasażerów. Okazuje się jednak, że to ich zdrowie jest najbardziej zagrożone. Nowe badanie naukowców z Harvardu rzuca światło na śmiertelność związaną z nowotworami wśród pilotów i personelu pokładowego. Wyniki nie pozostawiają złudzeń.
Praca w liniach lotniczych kojarzona jest z prestiżem. To nie tylko możliwość niezłych zarobków, ale też poznania odległych zakątków świata. Jednak wiąże się ona też z poważnym ryzykiem, co właśnie udowodnili amerykańscy naukowcy. Niewidzialne zagrożenie na 10 tysiącach metrów Okazuje się, że personel pokładowy otrzymuje największą roczną dawkę promieniowania jonizującego spośród wszystkich grup zawodowych w USA. Przyczyną jest promieniowanie kosmiczne, które na wysokościach lotu samolotów jest znacznie silniejsze niż na poziomie morza. Podczas gdy przeciętny pasażer wykonujący 10 lotów krajowych rocznie otrzymuje dawkę ok. 0,4 milisiwerta (mSv), załogi przyjmują od 3 do 6 mSv rocznie. Naukowcy z Harvard Medical School postanowili sprawdzić, czy ta ekspozycja przekłada się na konsekwencje zdrowotne. Wyniki opublikowano w prestiżowym periodyku „JAMA Internal Medicine”. Akty zgonu na tapecie To badanie miało niespotykaną skalę. Zespół pod kierownictwem prof. Anupama Jeny oraz dr. Vishala Pateli przeanalizował akty zgonu blisko 13 milionów osób z lat 2020–2024. Eksperci przyjrzeli się zmarłym reprezentującym ponad pół tysiąca zawodów, w tym 14 000 pilotów i 7 000 stewardes i stewardów. Zastosowali zaawansowane metody statystyczne, które pozwoliły na precyzyjne wskazanie roli samej profesji w ryzyku zgonu na raka. Niechlubne pierwsze miejsce w rankingu Wyniki badania są alarmujące: spośród ponad pół tysiąca profesji w USA, to właśnie personel pokładowy i piloci zajmują odpowiednio pierwsze i drugie miejsce pod względem proporcji zgonów spowodowanych nowotworami związanymi z promieniowaniem. Około 6,9% zgonów wśród personelu pokładowego i 6,7% wśród pilotów było wynikiem tego typu nowotworów. Okazało się, że personel lotniczy wyprzedził w tym rankingu nawet techników nuklearnych. Zajęli ono dopiero 12. miejsce, mimo stałego kontaktu z promieniowaniem ze źródeł niekosmicznych. Jednocześnie u pracowników naziemnych lotnisk (w tym mechaników czy monterów) nie stwierdzono podwyższonego ryzyka zachorowania na raka. Jaki rak grozi personelowi pokładowemu? Badacze skupili się na grupie nowotworów uznawanych za powiązane z promieniowaniem (wyłączono raka płuc, aby uniknąć błędów wynikających z palenia tytoniu), takich jak: rak piersi; nowotwory ośrodkowego układu nerwowego; chłoniaki; szpiczak mnogi; rak prostaty. Naukowcy stwierdzili, że załogi samolotów umierają znacznie częściej z powodu raka piersi, prostaty, nowotworów układu nerwowego oraz czerniaka. W przypadku pilotów odnotowano dodatkowo wyższy wskaźnik zgonów na białaczkę. Co ciekawe, wskaźniki zgonów na nowotwory niezwiązane z promieniowaniem u załóg były zbliżone do reszty populacji. Jak chronić personel pokładowy prze niewidzialnym zagrożeniem? Mimo że Federalna Administracja Lotnictwa (FAA) uznaje pilotów i stewardesy za grupę zawodowo narażoną na promieniowanie jonizujące, w Stanach Zjednoczonych – w przeciwieństwie do wielu innych krajów – wciąż nie obowiązują federalne limity dawek ani wymogi monitorowania ekspozycji dla personelu. Autorzy artykułu wnioskują też o wdrożenie obowiązkowego monitorowania ekspozycji, co pozwoliłoby kontrolować dawkę promieniowania kosmicznego, która u personelu jest nawet dziesięciokrotnie wyższa niż u przeciętnego pasażera. Kluczowe jest też zapewnienie regularnych badań profilaktycznych w kierunku czerniaka, raka piersi, prostaty oraz białaczki. Jak wygląda sytuacja w Europie? Unia Europejska wypracowała spójny i wiążący prawnie system monitorowania, limitowania oraz optymalizacji dawek promieniowania przyjętych przez personel lotniczy. Członek załogi, którego prognozowane roczne narażenie przekracza 1 mSv, zostaje objęty obligatoryjnym systemem imiennej dozymetrii obliczeniowej. Każdy operator lotniczy ma obowiązek szacowania i rejestrowania dawek indywidualnych oraz informowania pracowników o stopniu ryzyka zdrowotnego. Źródło: JAMA Internal Medicine Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Rak też podlega prawom Darwina. W guzie trwa bezlitosna ewolucja
Rak nie jest nieruchomym i jednorodnym przeciwnikiem. W miarę rozwoju choroby komórki nowotworowe mutują, konkurują ze sobą i podlegają doborowi naturalnemu. Te, które najlepiej przystosują się do warunków panujących w organizmie – lub przetrwają zastosowane leczenie – mogą dać początek kolejnym, bardziej opornym liniom komórek.
Spis treści: Jak teoria ewolucji Darwina pomaga zrozumieć rozwój raka? Jak komórki nowotworowe podlegają ewolucji? Przerzuty mogą różnić się od guza pierwotnego. Tak ewoluuje rak Jak zasady opisane przez Karola Darwina pomagają zrozumieć jedną z najgroźniejszych chorób człowieka? Poniższy tekst jest fragmentem książki „Nowotwór złośliwy” Nicka Jamesa, wydanej w Polsce przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Autor pokazuje, że rozwój raka można analizować jako proces ewolucyjny, w którym kolejne populacje komórek gromadzą mutacje, konkurują o zasoby i przystosowują się do zmieniającego się środowiska organizmu. Jak teoria ewolucji Darwina pomaga zrozumieć rozwój raka? Ludzka komórka zawiera około 21 tys. genów rozmieszczonych w 23 parach chromosomów. Obecnie technologia sekwencjonowania DNA jest tak powszechna, że pozwala na dokładne porównanie genomów komórek prawidłowych i nowotworowych, ujawniając złożony i dynamiczny obraz zmian genetycznych. Z biegiem czasu geny ulegają mutacjom w stosunkowo stałym tempie. Dzięki temu, analizując różnice między dwoma genomami, można oszacować czas, jaki upłynął od życia ich wspólnego przodka. Podobne metody stosowano od dawna w biologii ewolucyjnej, np. do określenia momentu, w którym ludzie i małpy człekokształtne mieli wspólnego przodka. Ostatnio techniki te zostały wykorzystane do badania nowotworów, pozwalając ustalić, w jaki sposób genomy komórek nowotworowych różnią się od ich macierzystych tkanek oraz które zmiany genetyczne mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu się raka do nowych miejsc w organizmie. Teoria ewolucji Karola Darwina jest prawdopodobnie jedną z najbardziej znanych teorii naukowych. Ponad 150 lat po opublikowaniu dzieła „O powstawaniu gatunków” (ang. The Origin of Species) wciąż pozostaje niezwykle wpływowa, a w niektórych środowiskach budzi kontrowersje. Kluczowym odkryciem Darwina było to, w jaki sposób gatunki ewoluują i różnicują się pod wpływem doboru naturalnego. Zasadniczo zmiany w genach pojawiają się losowo lub pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak czynniki rakotwórcze. Te zmiany prowadzą do różnic w cechach organizmu, które wpływają na jego zdolność przystosowania się do środowiska. Cechy dziedziczne dające przewagę mają większe szanse na przekazanie kolejnym pokoleniom. Jak komórki nowotworowe podlegają ewolucji? Te same zasady można zastosować na poziomie komórkowym w rozwoju i wzroście nowotworów, a ewolucja raka jest dziś bardzo aktywnym obszarem badań onkologicznych. Podstawowe założenia teorii ewolucji – zmienność, dziedziczność i dobór – można wprost odnosić do zachowań obserwowanych w komórkach nowotworowych. Ponadto trzeci element ewolucji nowotworu podlega dwóm zestawom zasad doboru: środowisku w organizmie pacjenta oraz stosowanym terapiom. Każdy z tych aspektów zostanie omówiony osobno. Jak już wspomniano, podział komórek, choć bardzo dokładny, nigdy nie jest całkowicie precyzyjny. Nowotwór z definicji wiąże się z zaburzoną replikacją DNA, a jedną z jego „cech charakterystycznych” jest niestabilność genomu. W efekcie komórki nowotworowe częściej generują nowe mutacje. Ponadto brak skutecznej kontroli nad replikacją powoduje, że komórki z dodatkowymi mutacjami mają większe szanse na dalszą proliferację, co prowadzi do powielania tych zmian w obrębie guza. Ze względu na szybsze tempo podziałów w komórkach nowotworowych zmiany te zachodzą częściej niż w sąsiadujących, prawidłowych tkankach. Pierwsze dwa warunki konieczne do obserwacji efektów ewolucyjnych – zmienność i dziedziczność – są więc wyraźnie obecne i mają istotne znaczenie w biologii nowotworów. Pojawienie się nowoczesnych, precyzyjnych i stosunkowo niedrogich metod sekwencjonowania DNA sprawiło, że w ostatnich latach biologia ewolucyjna nowotworów przeżywa prawdziwy rozkwit. Możliwość sekwencjonowania DNA z wielu próbek nowotworowych – zarówno w badaniach przekrojowych, czyli obejmujących wiele próbek pobranych jednocześnie, jak i w badaniach podłużnych, w których kolejne próbki pobiera się w czasie – pozwala coraz lepiej rozumieć wzrost i rozprzestrzenianie się nowotworów. Przerzuty mogą różnić się od guza pierwotnego. Tak ewoluuje rak W chwili początkowej diagnozy w komórkach nowotworowych występuje wiele mutacji. Szczególne znaczenie ma porównanie guza pierwotnego z przerzutami, ponieważ często tylko część mutacji występuje w obu lokalizacjach. Ponadto niektóre mutacje mogą pojawiać się wyłącznie w zmianach wtórnych, co sugeruje, że powstały już w przerzucie i stamtąd były dalej propagowane. Można wyróżnić kilka potencjalnych wzorców zmian genetycznych w nowotworach. W ewolucji liniowej zachodzi seria mutacji, z których każda staje się dominującym typem komórek w guzie, stopniowo zastępując wcześniejsze komórki w miarę ich starzenia się i śmierci. Wariantem tego jest ewolucja neutralna, w której pojawiają się zmiany genetyczne, ale żadna z nich nie daje przewagi proliferacyjnej pozwalającej na wyparcie innych komórek. W tym przypadku wykrywa się wiele różnych mutacji, które jednak niekoniecznie wpływają na zachowanie guza. Takie mutacje mogą stać się istotne w kontekście terapii, jeśli zmienią odpowiedź nowotworu na leczenie. Trzecim istotnym wzorcem jest ewolucja rozgałęziająca się, w której mutacje powstają w obrębie pierwotnego guza, ale rozwijają się w wielu odrębnych wariantach. Ten typ wzorca jest często obserwowany w nowotworach przerzutowych – jedna mutacja może nadać zdolność wzrostu w kościach, a inna w płucach, dlatego przerzuty w różnych narządach mogą różnić się profilem mutacji. Jak można się spodziewać, w praktyce wzorce te mogą się nakładać, tworząc złożoną dynamikę ewolucyjną guza. Schemat wzorców ewolucyjnych odnosi się do biologii wszystkich komórek nowotworowych, jednak istotne jest również zrozumienie, w jaki sposób te zmiany przekładają się na wzrost i rozprzestrzenianie się nowotworu. Fragment pochodzi z książki Nicka Jamesa, Nowotwór złośliwy, tłum. Aneta Balcerczyk i Kamila Soboska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2026. Tytuł oryginału: Cancer: A Very Short Introduction, Second Edition, Oxford University Press 2025. Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji. Fragment opublikowano za zgodą wydawcy.
Ruch może pomóc organizmowi walczyć z rakiem. Wiadomo, ile go potrzeba
Aktywność fizyczną od dawna zaleca się jako sposób na obniżenie ryzyka zachorowania na raka. Coraz więcej dowodów sugeruje jednak, że może ona również pomagać zmniejszać ryzyko nawrotu choroby i poprawiać przeżywalność po diagnozie.
Spis treści: Ćwiczenia mogą zmniejszać ryzyko nawrotu raka Jak ruch pomaga organizmowi walczyć z rakiem? Ile ruchu potrzeba, by pomóc pacjentom onkologicznym? Onkologia aktywności fizycznej się rozwija, ale dostęp jest ograniczony Przez dziesięciolecia lekarze zalecali aktywność fizyczną, aby pomóc pacjentom z chorobami nowotworowymi radzić sobie ze skutkami ubocznymi leczenia i poprawiać jakość życia. Jednak nowe, przełomowe badanie sugeruje, że ruch nie tylko poprawia samopoczucie pacjentów – może również zmniejszać ryzyko nawrotu choroby. Ćwiczenia mogą zmniejszać ryzyko nawrotu raka Badanie CHALLENGE z 2025 roku, opublikowane w czasopiśmie „New England Journal of Medicine”, było pierwszym dużym randomizowanym badaniem kontrolowanym, które sprawdzało, czy ustrukturyzowany program ćwiczeń może poprawić długoterminowe wyniki leczenia u pacjentów z rakiem okrężnicy po zakończeniu operacji i chemioterapii. Po medianie okresu obserwacji wynoszącej osiem lat pacjenci z rakiem okrężnicy w stadium 2 i 3, którzy uczestniczyli w programie, mieli o 28% niższe ryzyko nawrotu choroby, wystąpienia nowego pierwotnego nowotworu lub śmierci niż osoby, które otrzymały jedynie materiały edukacyjne na temat ćwiczeń. Mieli oni również o 37% niższe ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny. Według autorów badania skala korzyści związanych z przeżywalnością była porównywalna z tą obserwowaną w przypadku wielu zatwierdzonych terapii przeciwnowotworowych. Wyniki te stanowią punkt zwrotny dla dynamicznie rozwijającej się dziedziny, jaką jest onkologia aktywności fizycznej (ang. exercise oncology). – Choć nikt nie sugeruje, że ruch powinien zastąpić standardowe metody leczenia, coraz więcej dowodów wskazuje, że powinien on stać się integralną częścią standardowej opieki onkologicznej obok tych terapii – mówi dr Sharlene Gill, onkolożka z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej i współautorka badania. – Konwencjonalnymi filarami leczenia nowotworów są chirurgia, radioterapia i chemioterapia, a wszystko inne uważa się za leczenie wspomagające – tłumaczy dr Sharlene Gill. – Aktywność fizyczna przestała być tylko elementem wspierającym tę walkę. Zyskała zdolność do zmiany jej wyniku. – Wyniki te są niezwykłe – ocenia Melinda L. Irwin, wicedyrektorka Yale Cancer Center, profesorka epidemiologii im. Susan Dwight Bliss oraz prodziekan ds. badań w Yale School of Public Health. Jak podkreśla, badanie nie tylko wykazało istotną statystycznie korzyść, ale też zaobserwowany efekt okazał się na tyle duży, by realnie poprawić życie pacjentów. Zmiana ta wywołała gwałtowny wzrost zainteresowania onkologią aktywności fizycznej, czego dowodem jest m.in. powołanie w 2024 roku Międzynarodowego Towarzystwa Onkologii Aktywności Fizycznej (The International Society of Exercise Oncology) oraz rosnąca na całym świecie liczba placówek oferujących ustrukturyzowane programy ćwiczeń dla pacjentów onkologicznych. Niektórzy eksperci patrzą w przyszłość, w której „recepta na ruch” stanie się tak samo rutynowym elementem planu leczenia nowotworów, jak każda inna terapia. Jak ruch pomaga organizmowi walczyć z rakiem? Naukowcy wciąż pracują nad dokładnym zrozumieniem, w jaki sposób aktywność fizyczna wpływa na wyniki leczenia onkologicznego. Jednym z powodów, dla których walka z rakiem jest tak trudna, jest fakt, że komórki nowotworowe słyną z umiejętności unikania wykrycia przez układ odpornościowy. Coraz więcej dowodów sugeruje jednak, że aktywność fizyczna wpływa na kilka szlaków biologicznych, które pomagają tworzyć środowisko mniej sprzyjające rozwojowi guzów. – Założenie nie opiera się na tym, że ruch sam w sobie bezpośrednio „leczy” raka, ale na tym, że może pomagać w tworzeniu środowiska fizjologicznego, które jest mniej korzystne dla wzrostu nowotworu i bardziej wspiera naturalną obronę przeciwnowotworową organizmu – wyjaśnia prof. Melinda L. Irwin. Wydaje się, że aktywność fizyczna wzmacnia system nadzoru organizmu poprzez zwiększanie aktywności komórek odpornościowych – w tym komórek NK (ang. natural killer) oraz limfocytów T – które wyszukują i niszczą nieprawidłowe komórki. Autorzy jednego z badań wysunęli hipotezę, że ćwiczenia mogą zmieniać mikrośrodowisko guza, przez co komórki nowotworowe gorzej radzą sobie z utrzymywaniem barier uniemożliwiających komórkom odpornościowym wniknięcie do wnętrza guza i jego zniszczenie. Ruch może również przeciwdziałać przewlekłemu stanowi zapalnemu, czyli kolejnemu czynnikowi sprzyjającemu rozwojowi guzów. Aktywność fizyczna zmniejsza aktywność cytokin stymulujących stan zapalny, takich jak IL-6 i TNF-α. – To osłabienie sygnalizacji zapalnej może tworzyć środowisko biologiczne mniej przyjazne dla progresji nowotworu – wyjaśnia prof. Melinda L. Irwin. Ćwiczenia mogą ponadto wpływać na nowotwory uwarunkowane hormonalnie i metabolicznie, takie jak rak piersi, który bywa powiązany z wysokim poziomem estrogenów. Regularne ćwiczenia aerobowe obniżają poziom krążącego we krwi estrogenu u kobiet przed menopauzą i po niej oraz pomagają zredukować tkankę tłuszczową, która u kobiet po menopauzie jest głównym źródłem produkcji tego hormonu – tłumaczy dr Sharlene Gill. Aktywność fizyczna pomaga również regulować poziom insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) – hormonu biorącego udział we wzroście komórek, którego podwyższone stężenie powiązano ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka. Ruch poprawia także wrażliwość na insulinę, co pomaga przeciwdziałać zaburzeniom metabolicznym związanym z wyższym ryzykiem nowotworów i gorszymi rokowaniami. Naukowcy mają nadzieję lepiej zrozumieć te mechanizmy w kolejnej fazie badania CHALLENGE Trial, w ramach której analizowane będą próbki krwi uczestników w celu zidentyfikowania zmian biologicznych powiązanych z aktywnością fizyczną. Ile ruchu potrzeba, by pomóc pacjentom onkologicznym? Mimo wielkiego entuzjazmu wokół onkologii aktywności fizycznej naukowcy ostrzegają, że wiele istotnych pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi. Jedno z najważniejszych dotyczy tego, jaki rodzaj ćwiczeń przynosi największe korzyści. Większość dotychczasowych badań skupiała się na zaletach ćwiczeń aerobowych, przy czym w jednym z nich wyciągnięto wniosek, że trening wytrzymałościowy o umiarkowanej intensywności był najskuteczniejszą formą zapobiegania przerzutom nowotworowym. Przeprowadzono jednak dotąd jedynie ograniczone badania nad korzyściami płynącymi z treningu oporowego lub siłowo-wytrzymałościowego. Badacze wciąż starają się również określić optymalną dawkę ruchu. Uczestnicy badania CHALLENGE Trial wykonywali około 150 minut ćwiczeń o umiarkowanej intensywności tygodniowo, ale naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy mniejsza ilość mogłaby przynieść podobne korzyści. – Czy wyniki te można odnieść do innych rodzajów nowotworów? Tego jeszcze nie wiemy – mówi dr Sharlene Gill. – Jednak ekstrapolacja tych ustaleń na inne nowotwory nie jest bezpodstawna. Jeśli u pacjentów występuje bardziej aktywna lub zaawansowana postać choroby, trudniej jest przełożyć wyniki wskazujące, że ruch może wydłużyć życie. Onkologia aktywności fizycznej się rozwija, ale dostęp jest ograniczony – W Memorial Sloan Kettering Cancer Center na Manhattanie pacjenci mogą zostać skierowani do specjalistycznego programu onkologii aktywności fizycznej natychmiast po zdiagnozowaniu nowotworu – mówi Jessica Scott, dyrektorka programu. Na miejscu fizjolodzy wysiłku fizycznego opracowują indywidualne plany ćwiczeń, które są kontynuowane przez cały okres leczenia i rekonwalescencji, a zalecenia dostosowuje się do poziomu sprawności pacjenta, czynników ryzyka oraz zmieniających się potrzeb. Programy tego typu stają się coraz bardziej powszechne. Szacuje się, że w USA istnieje około 2100 programów ćwiczeń dla pacjentów onkologicznych, realizowanych w szpitalach, placówkach uniwersyteckich lub ośrodkach lokalnych. Mimo to dostępność pozostaje jednym z największych wyzwań w tej dziedzinie. Pozostaje również kwestia tego, jakie typy i stadia zaawansowania nowotworów są podatne na efekty aktywności fizycznej. Do tej pory badania koncentrowały się na miejscowym raku jelita grubego, piersi oraz prostaty. Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej zaleca pacjentom podejmowanie regularnych ćwiczeń aerobowych i oporowych w trakcie leczenia. Jednak w Stanach Zjednoczonych aktywność fizyczna nie została jeszcze włączona do wytycznych standardowej opieki medycznej. W tym roku Europejskie Towarzystwo Onkologii Medycznej przyjęło ćwiczenia fizyczne jako rekomendowaną terapię w przypadku miejscowego raka jelita grubego. Oznacza to, że ubezpieczenie zazwyczaj nie pokrywa kosztów takich programów, przez co pacjenci muszą polegać na funduszach instytucjonalnych lub płacić z własnej kieszeni. Taka systemowa zmiana zajmie zapewne lata. Dr Sharlene Gill twierdzi jednak, że pacjenci nie muszą czekać, aż systemy opieki zdrowotnej nadgonią te zalecenia. – Każdy może przejąć kontrolę nad tą częścią swojej drogi, poświęcając zaledwie 150 minut tygodniowo na szybki spacer lub jakąkolwiek inną aktywność, która sprawia mu przyjemność – mówi. Może nie nastąpi to jutro, ale Jessica Scott podkreśla, że celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której sesje onkologii aktywności fizycznej będą dla pacjentów z nowotworami taką samą rutyną jak rehabilitacja kardiologiczna dla osób z chorobami serca. – Moim marzeniem jest, aby każdy pacjent zdiagnozowany z chorobą nowotworową miał dostęp do programu i indywidualnej recepty na ruch – podsumowuje. Źródło: National Geographic, New England Journal of Medicine
Nieskończona armia komórek do walki z rakiem. Przełomowe odkrycie naukowców z USA
W świecie onkologii doszło do odkrycia, które może zmienić terapię najtrudniejszych postaci raka. Naukowcy z University of Southern California (USC), we współpracy ze specjalistami ze Stanford University, znaleźli sposób na stworzenie niemal nieskończonej ilości komórek odpornościowych, zdolnych do infiltrowania i niszczenia złośliwych guzów.
Kluczem do tego przełomu są makrofagi – wyspecjalizowane białe krwinki, które są jedną z pierwszych linii obrony naszego organizmu. Nazwa „makrofag” pochodzi z języka greckiego i oznacza „wielkiego zjadacza”, co idealnie oddaje naturę tych komórek, posiadających nienasycony apetyt na patogeny – w tym także komórki rakowe. Jak zmusić makrofagi do pracy? Makrofagi pełnią w organizmie funkcję nie tylko pożeraczy patogenów, ale i strategicznych koordynatorów. Potrafią wedrzeć się do środka guza i stamtąd wysyłać sygnały alarmowe. Informacja chemiczna oznaczająca „zjedz mnie” mobilizuje do działania inne kluczowe elementy układu immunologicznego, takie jak limfocyty T. Przez lata naukowcy próbowali wykorzystać ten potencjał w terapiach nowej generacji, jednak makrofagi okazały się niezwykle oporne na manipulacje laboratoryjne. W przeciwieństwie do innych komórek, bardzo trudno zmusić je do namnażania się poza ludzkim ciałem w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia skutecznej terapii. To, że w końcu udało się to osiągnąć, jest potencjalnie jednym z największych przełomów w onkologii. Ograniczenia terapii CAR-T i nowa nadzieja w CAR-M Standardem w zaawansowanej immunoterapii jest obecnie CAR-T, czyli metoda polegająca na genetycznym modyfikowaniu limfocytów T pacjenta, by lepiej rozpoznawały nowotwór. Chociaż terapia ta uratowała życie wielu osobom z nowotworami krwi, znacznie gorzej radzi sobie z guzami litymi, takimi jak rak płuc czy piersi. To właśnie tu makrofagi mają przewagę – naturalnie gromadzą się w masie guza, będąc często najliczniejszymi komórkami odpornościowymi w jego obrębie. Nowa koncepcja, zwana terapią CAR-M (oparta na makrofagach zamiast limfocytów T), mogłaby wypełnić lukę, którą pozostawia CAR-T. Odkrycie supermocy komórek progenitorowych Zespół naukowców, pod kierownictwem biologa prof Qi-Long Yinga odkrył, że kluczem do sukcesu nie są dojrzałe makrofagi, lecz ich prekursory, czyli tzw. komórki progenitorowe. Do tej pory nauka stała na stanowisku, że zdolność do długotrwałego samoodnawiania – czyli nieskończonego kopiowania się, przy zachowaniu swojej pierwotnej tożsamości – jest zarezerwowana dla komórek macierzystych. Badacze z USC właśnie obalili to przekonanie, udowadniając, że w odpowiednio dobranych warunkach komórki progenitorowe granulocytów i monocytów (z których powstają makrofagi) również posiadają tę „supermoc”. Dzięki opracowaniu precyzyjnego protokołu karmienia tych komórek złożoną mieszanką substancji chemicznych na ściśle określonych etapach rozwoju, naukowcy byli w stanie uzyskać stabilną i skalowalną hodowlę. – Odkryliśmy, że komórki progenitorowe mogą intensywnie się dzielić, zachowując zdolność do wytwarzania w pełni funkcjonalnych komórek odpornościowych – wyjaśnia Ying. To odkrycie daje medycynie punkt wyjścia do projektowania terapii komórkowych. I to nie tylko na raka – również choroby zakaźne. Zdumiewające wyniki testów na zwierzętach Efektywność nowej metody została potwierdzona w eksperymentach na myszach cierpiących zarówno na nowotwory krwi, jak i guzy lite. Zmodyfikowane laboratoryjnie komórki progenitorowe zostały wstrzyknięte gryzoniom. Wyniki były bezprecedensowe. W przeciwieństwie do wstrzykniętych dojrzałych makrofagów, które nie namnażały się w organizmie, komórki progenitorowe rozprzestrzeniły się po całym ciele myszy. Generowały stały dopływ makrofagów dokładnie tam, gdzie były one potrzebne, co skutecznie zahamowało postęp choroby zarówno we krwi, jak i w guzach litych. Nowa nadzieja medycyny Praca na temat makrofagów, opublikowana w prestiżowym czasopiśmie „Cell”, może doprowadzić do fundamentalnej zmiany myślenia o immunoterapii. Zamiast skupiać się na projektowaniu coraz lepszych receptorów do wykrywania raka, nauka powinna zwrócić większą uwagę na dobór odpowiedniego etapu rozwojowego komórki, która stanie się bazą dla leku. Jak zauważa współautor badań, Ravi Majeti z Uniwersytetu Stanforda, metoda ta otwiera drzwi do niezliczonych zastosowań. To milowy krok w kierunku stworzenia powszechnie dostępnej terapii przeciwko najbardziej agresywnym postaciom nowotworów. Źródło: Cell Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kreatyna może wzmacniać komórki układu odpornościowego. I to te, które są kluczowe do walki z rakiem
Kreatyna z roku na rok staje się coraz bardziej popularna. Zażywają ją nie tylko kulturyści, ale także osoby uprawiające sport tylko okazjonalnie – w przez dekady wielokrotnie zostało udowodnione jej działanie wzmacniające budowanie masy mięśniowej. Wychodzi jednak na to, że ten organiczny związek jest jeszcze potężniejszy, niż nam się wydawało.
Większość współczesnych, zatwierdzonych immunoterapii antynowotworowych skupia się na tzw. limfocytach T, które bezpośrednio atakują guzy. Niestety, ta strategia działa zaledwie u 20 do 40% pacjentów. Dlaczego tak się dzieje? Uderzają one niejako „na oślep”. Być może da się to jednak zmienić – naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego (UCLA) postanowili przyjrzeć się z bliska komórkom dendrytycznym: tym, które wychwytują fragmenty nowotworu, analizują je i dosłownie wskazują limfocytom T cel ataku. Znaleźli coś fascynującego. Zespół pod kierownictwem prof. Lili Yang odkrył, że kreatyna nie tylko pomaga walczącym limfocytom, ale wręcz napędza całą „infrastrukturę wywiadowczą” układu odpornościowego, dodając jej energii i pomagając walczyć z nowotworem. Ma właściwości, których się nie spodziewaliśmy. Trzeba było przeprowadzić śledztwo wewnątrz guza Naukowcy z UCLA rozpoczęli swoje dochodzenie od zbadania, które geny metaboliczne były najbardziej aktywne w komórkach dendrytycznych przenikających do wnętrza guzów u myszy i walczących z nowotworem. Odkryli anomalię – wewnątrz środowiska nowotworowego komórki te miały wyraźnie podwyższony poziom białka zwanego transporterem kreatyny. Mechanizm nie był do końca zrozumiały – przynajmniej dopóki, dopóty badacze genetycznie nie usunęli tego transportera. Skutek był natychmiastowy – komórki dendrytyczne słabły, traciły zdolność przetrwania i nie potrafiły skutecznie aktywować limfocytów T do walki z rakiem. Postanowiono więc odwrócić ten proces. Gdy myszom z modelem czerniaka podawano codzienne zastrzyki z kreatyny, rozwój guzów znacząco spowolnił. Komórki dendrytyczne stawały się bardziej aktywne, liczne i zaczęły produkować sygnały chemiczne wzywające kolejne posiłki immunologiczne do wnętrza guza. Czy kreatyna naprawdę może tak działać? Ostateczne rozwiązanie zagadki udało się dzięki precyzyjnym analizom metabolomicznym. Suplementacja kreatyną podnosi wewnątrzkomórkowy poziom ATP – nośnika energii niezbędnej do życia. Kreatyna zadziałała jak zapasowa bateria. Pozwoliła komórkom odpornościowym na utrzymanie stabilnego poziomu energii, nawet gdy musiały one drastycznie konkurować o kurczące się składniki odżywcze z żarłocznym, szybko rosnącym nowotworem. To nadzieja dla szczepionek Co niezwykle istotne – i nie tak oczywiste w przypadku tego typu badań – eksperyment przyniósł równie obiecujące rezultaty na materiale ludzkim. Kreatyna zwiększała aktywację ludzkich komórek dendrytycznych (wywodzących się z monocytów), które są fundamentalnym elementem innowacyjnych szczepionek przeciwnowotworowych. Dzięki temu przed medycyną otwierają się dwie całkowicie nowe drogi terapii. W przyszłości suplementacja kreatyną może holistycznie wzmacniać pacjentów poddawanych immunoterapii, a z drugiej strony – służyć jako tanie narzędzie do udoskonalania laboratoryjnych szczepionek komórkowych jeszcze przed ich podaniem choremu. Do tego trzeba usiąść na spokojnie Badacze z UCLA wyraźnie jednak ostrzegają przed hurraoptymizmem. Choć kreatyna (najczęściej w formie monohydratu) od dekad uchodzi za bezpieczny suplement, terapie te nie zostały jeszcze zatwierdzone przez amerykańską FDA (Agencję Żywności i Leków). Osoby w trakcie leczenia onkologicznego pod żadnym pozorem nie powinny samodzielnie włączać suplementów do swojej diety bez uprzedniej konsultacji z lekarzem prowadzącym. Następnym krokiem tego fascynującego śledztwa będą prospektywne badania kliniczne na ludziach. Kreatyna – to warto wiedzieć Kreatyna to organiczny związek chemiczny, który pozyskujemy na dwa sposoby. Z jednej strony nasz organizm potrafi samodzielnie ją syntezować (produkuje ją głównie w wątrobie i nerkach z trzech aminokwasów: argininy, glicyny i metioniny). Z drugiej strony, naturalną produkcję uzupełniamy z zewnątrz, dostarczając ją sobie w codziennej diecie – bogatym źródłem kreatyny są czerwone mięso oraz ryby. Jej głównym, biologicznym zadaniem jest magazynowanie i błyskawiczne uwalnianie energii (w postaci ATP) niezbędnej do pracy komórek. Po raz pierwszy została naukowo wyizolowana z wołowiny już w 1832 roku przez francuskiego chemika Michela Eugène’a Chevreula i okazała się bardzo skuteczna. Przez blisko dwa stulecia nauka łączyła ten związek niemal wyłącznie z fizjologią mięśni szkieletowych i sportem wyczynowym. Najnowsze odkrycia z zakresu onkologii udowadniają jednak, jak wiele medycznych sekretów kryją jeszcze substancje, które od dawna uważaliśmy za całkowicie zbadane. Źródło: iScience Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kolejny promyk nadziei w walce z rakiem trzustki. Pacjentom pomogły zmodyfikowane wirusy
Podczas badania klinicznego w USA udało się powstrzymać rozwój raka trzustki za pomocą powszechnie występujących wirusów. Choć to wstępny etap, wyniki są obiecujące – tym bardziej, że pacjentom podano minimalne dawki. Terapia aktywizuje także układ odpornościowy, co daje nadzieję chorym u których wystąpiły przerzuty.
Rak trzustki ma złą sławę jednego z najgroźniejszych nowotworów. Jego objawy pojawiają się zwykle bardzo późno – w momencie, gdy zaatakował już sąsiednie tkanki i nie można go usunąć chirurgicznie. Od momentu diagnozy pacjenci przeżywają średnio 3–6 miesięcy. Nic dziwnego, że naukowcy na całym świecie poszukują metod leczenia tego zjadliwego nowotworu. Niedawno pisaliśmy o obiecujących wynikach badań nad terapią szczepionkami mRNA, a teraz pojawiła się kolejna iskierka nadziei: terapia zmodyfikowanymi adenowirusami. Dlaczego rak trzustki jest tak trudny do leczenia? Trudności w leczeniu sprawia specyficzna budowa guzów trzustki: twarde, włókniste wnętrze blokuje przenikanie leków. „Są twarde niczym krążki hokejowe” – tak obrazowo określa je prof. Masato Yamamoto z Uniwersytetu w Minnesocie, który kierował nowym badaniem. Także immunoterapie, których celem jest pobudzenie układu odpornościowego do walki z nowotworem są nieskuteczne – komórki raka trzustki potrafią skutecznie się maskować. Przełomowa terapia adenowirusami Pierwszemu pacjentowi, z guzem o średnicy siedmiu centymetrów, preparat wirusowy podano rok temu. Dwaj pozostali dołączyli w kolejnych miesiącach. U żadnego z nich guz nie wykraczał poza strukturę trzustki, czyli nie mieli przerzutów. Od momentu podania wirusa guzy u całej trójki całkowicie przestały rosnąć. – Wszyscy pacjenci żyją, a ich stan jest stabilny – ogłosił prof. Yamamoto, który przedstawił nową terapię na dorocznym zjeździe Amerykańskiego Towarzystwa Terapii Genowej i Komórkowej w Bostonie, na początku maja 2026. Kolejny etap badań obejmie 15 osób, a dawki wirusów będą większe. – Skuteczność terapii okazała się wyższa, niż się spodziewałem. Tym bardziej że trzem pacjentom podaliśmy zaledwie jedną dziesiątą dawki, którą docelowo chcemy aplikować – wyjaśnia prof. Yamamoto. Jakie wirusy wstrzyknięto pacjentom z rakiem trzustki? W nowej metodzie wykorzystuje się zmodyfikowanego genetycznie adenowirusa. Namnaża się on tylko w komórkach nowotworu, oszczędzając zdrową tkankę. Wirus replikuje się pod wpływem cyklooksygenazy-2 (COX-2), czyli enzymu którego stężenie w komórkach rakowych jest wielokrotnie wyższe niż w zdrowych. Gdy wirus wnika do wnętrza komórki rakowej, doprowadza do jej rozpadu i obumarcia, a uwalniane przy tym nowe wirusy infekują kolejne chore komórki. Adenowirusa wstrzykiwano bezpośrednio do guzów, za pomocą cienkiej rurki wprowadzonej przez gardło pacjenta aż do trzustki. Na jej końcu umieszczono miniaturowy aparat USG, żeby dokładnie widzieć guza. Zdaniem prof. Yamamoto przy większych dawkach wirusa guzy nie tylko przestaną rosnąć, ale się zmniejszą. Nowa nadzieja także dla chorych z przerzutami W momencie, gdy „zawirusowane” komórki guza rozpadają się i uwalniają swoją zawartość, układ odpornościowy zyskuje szansę na dostrzeżenie wroga. Naukowcy mają nadzieję, że pobudzone w ten sposób komórki odpornościowe włączą się do walki, co da nowej terapii podwójną skuteczność i nadzieję także dla chorych z przerzutami. Prof. Yamamoto z zespołem planuje w kolejnych badaniach połączyć terapię wirusową z immunoterapią – na przykład z lekami blokującymi specyficzne białka, które hamują komórki odpornościowe przed atakowaniem nowotworu. Wirusy od dawna walczą z rakiem Adenowirusy wywołują u ludzi powszechne infekcje dróg oddechowych i układu pokarmowego, ale są od dekad testowane jako potencjalna broń przeciw nowotworom. Już w latach 50. XX wieku pacjentkom z rakiem szyjki macicy wstrzykiwano dzikie szczepy adenowirusa, z pewnymi sukcesami. Z czasem stało się jasne, że ze względów bezpieczeństwa wirusy te muszą być modyfikowane genetycznie tak, by selektywnie uderzały tylko w chore komórki. Dotychczas jedynym zatwierdzonym w USA wirusem onkolitycznym (niszczącym raka), jest preparat o nazwie T-VEC. To genetycznie zmodyfikowany wirus opryszczki, który wstrzykuje się bezpośrednio w zmiany nowotworowe u pacjentów z czerniakiem. Onkolodzy są ostrożni – kolejne fazy testów jeszcze przed nami Dr Kai Brown ze Szpitala Royal North Shore w Sydney tonuje optymizm. – Historia onkologii zna wiele przykładów obiecujących terapii, które traciły rację bytu w kolejnych fazach testów klinicznych. Te wstępne doniesienia powinniśmy traktować wyłącznie jako podstawę do formułowania dalszych hipotez – mówi Brown. Zwraca też uwagę, że eksperyment nie uwzględniał grupy kontrolnej, przez co trudno jednoznacznie ocenić, czy zmodyfikowany wirus faktycznie działa skuteczniej niż standardowe procedury. Źródło: New Scientist Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nigdy nie jest za późno na zmianę. Odkryto niezwykłe zdolności naszego ciała do regeneracji po odstawieniu alkoholu
Przez lata docierały do nas sprzeczne komunikaty: z jednej strony ostrzegano nas przed zgubnym nałogiem, z drugiej – karmiono opowieściami o „zdrowym kieliszku wina do kolacji”. Dziś wiemy, że nie ma bezpiecznej dawki alkoholu, ale nauka ma dla nas optymistyczną wiadomość: ludzkie ciało posiada zdumiewające zdolności regeneracyjne, a porzucenie procentów pozwala na powrót wielu naszych narządów do pełni formy.
Przełomowa praca przeglądowa, na czele której stanął Sinclair Carr – doktorant z Katedry Epidemiologii w Harvard T.H. Chan School of Public Health – została opublikowana 14 maja 2026 roku na łamach prestiżowego międzynarodowego czasopisma naukowego „Addiction”. Badania porządkują naszą wiedzę na temat tego, jak wpływ alkoholu na organizm demoluje nasze zdrowie oraz co dokładnie dzieje się w ciele, gdy decydujemy się na abstynencję. Okazuje się, że warto jest rzucić alkohol w każdym wieku, a dowody anegdotyczne o cioci, która piła całe życie i dożyła 100. urodzin, nadają się tylko do kosza. Alkohol powoduje ponad 60 schorzeń Skala zniszczeń, za które bezpośrednio odpowiada alkohol, jest zatrważająca. Naukowcy przypominają, że w aktualnej, 11. edycji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11) prowadzonej przez Światową Organizację Zdrowia znajduje się ponad 60 jednostek chorobowych i urazów, które są w 100 proc. zależne od spożycia alkoholu. Wśród nich prym wiodą schorzenia będące skutkiem chronicznego, ciężkiego picia, takie jak kardiomiopatia alkoholowa (poważne uszkodzenie mięśnia sercowego), alkoholowa marskość wątroby oraz nieodwracalny płodowy zespół alkoholowy (FAS) dotykający dzieci matek pijących w ciąży. …i wspiera dziesiątki innych Na tym jednak nie koniec. Badanie Carr’a i jego zespołu kategoryzuje dziesiątki innych schorzeń, w których powstawaniu alkohol pełni rolę kluczowego katalizatora. Naukowcy podzielili je na pięć głównych grup: Nowotwory: alkohol jest bezpośrednim kancerogenem. Zwiększa ryzyko raka jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, wątroby, piersi, szyjki macicy oraz jelita grubego i odbytnicy. Choroby układu krążenia: przyczynia się do nadciśnienia tętniczego, udarów mózgu, chorób niedokrwiennych serca oraz migotania przedsionków. Choroby metaboliczne: stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. Choroby psychiczne: przyspiesza procesy otępienne (w tym demencję) oraz wywołuje padaczkę. Choroby układu pokarmowego: drastycznie zwiększa ryzyko ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki. Wirusy to prawdziwi sommelierzy Nowym i niezwykle ważnym wnioskiem płynącym z opublikowanego przeglądu jest jednoznaczne powiązanie alkoholu z podatnością na choroby zakaźne. Okazuje się, że substancja ta czasowo paraliżuje nasz układ odpornościowy oraz upośledza funkcje filtracyjne wątroby. W efekcie osoby regularnie sięgające po kieliszek mają gorszą odporność na takie choroby jak gruźlica, zapalenie płuc, a także HIV/AIDS czy inne infekcje przenoszone drogą płciową. Optymistyczne wieści – organizm sam potrafi dużo naprawić Najbardziej fascynującym elementem badań z 2026 roku jest to, na co wszyscy czekaliśmy – analiza tego, jak ludzkie ciało reaguje na zmniejszenie lub całkowite zaprzestanie picia. Okazuje się, że nasza wewnętrzna fabryka naprawcza rusza do pracy niemal natychmiast. Jak szybko? Serce i naczynia krwionośne – to największe z zaskoczeń. Część szkód w układzie sercowo-naczyniowym, takich jak podwyższone ciśnienie tętnicze czy zaburzenia rytmu serca, wykazuje poprawę już w ciągu kilku dni lub tygodni od momentu odstawienia alkoholu. Układ odpornościowy – po zaprzestaniu picia komórki odpornościowe w ciągu miesięcy powoli odzyskują swoją pierwotną sprawność. Naukowcy zastrzegają jednak, że wieloletnie, ciężkie picie może pozostawić w immunologii trwałe, nieodwracalne blizny. Mózg i układ nerwowy – uszkodzenia strukturalne mózgu wywołane toksycznym działaniem etanolu mogą ulec częściowej regeneracji podczas długotrwałej, kilkuletniej abstynencji. Niestety, jeśli alkohol zdążył już zainicjować procesy głębokiej demencji, to ryzyko to może się utrzymać. Choroby przewlekłe – tutaj niestety nie ma dobrych wieści. Zaawansowana marskość wątroby nie cofnie się magicznie. Jednak drastyczne ograniczenie alkoholu pozwala spowolnić postęp choroby i uratować te partie narządu, które jeszcze funkcjonują. – Nawet w obliczu nieodwracalnych zmian chronicznych, rezygnacja z alkoholu działa jak hamulec ręczny dla już rozwijających się już chorób – czytamy w raporcie. To powinien być wystarczający argument. Nigdy nie jest za późno, żeby zadbać o swoje zdrowie. Ostateczne obalenie mitu „kieliszka dla zdrowotności” Współautor badania, prof. Jürgen Rehm z kanadyjskiego Centrum ds. Uzależnień i Zdrowia Psychicznego (CAMH), odniósł się do odwiecznego dylematu: czy małe ilości alkoholu chronią serce? Naukowcy użyli w tym celu najnowocześniejszych narzędzi epidemiologicznych, w tym randomizacji mendlowskiej – metody badawczej, która wykorzystuje zmienność genetyczną do precyzyjnego ustalenia związków przyczynowo-skutkowych, eliminując błędy tradycyjnych ankiet. Wynik? Choć badacze z naukową ostrożnością przyznają, że wciąż nie ma 100 proc. dowodów, by całkowicie wykluczyć minimalny pozytywny wpływ śladowych ilości alkoholu na udar niedokrwienny, to ostateczny wniosek jest bezwzględny. – Nasz przegląd aktualnych dowodów prowadzi do jasnego wniosku: szkody wynikające z picia alkoholu drastycznie przeważają nad jakimikolwiek potencjalnymi korzyściami – podsumowuje Sinclair Carr. Nie pij dzisiaj. Jeśli nie w trosce o siebie, to o swoich bliskich. Źródło: Addiction Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zagadka witaminy B12. Naukowcy próbują rozszyfrować jej związek z nowotworami
Witaminy są rekomendowane w prostych słowach: dostarczaj organizmowi ich odpowiednią ilość, a twoje ciało będzie dobrze funkcjonować. Ale działanie naszych organizmów jest dużo bardziej skomplikowane. Dostarczanie witamin nie zawsze jest czymś jednoznacznie pozytywnym. Udowodniła to seria nowych badań nad witaminą B12.
B12 jest ostatnio „na fali”. Dużo mówi się o efektach jej niedoborów, np. uporczywym zmęczeniu i spowolnionych funkcjach poznawczych. Jednak badania sugerują, że szerszy obraz funkcjonowania B12 w organizmie jest skomplikowany. Zauważono nowe zależności między poziomem B12 a niektórymi nowotworami – w tym rakiem płuc, piersi, przełyku i jelita grubego. Bez B12 nie ma życia B12, jest witaminą, bez której żadne zwierzę nie mogłoby przeżyć. Bierze udział w syntezie DNA oraz mieliny chroniącej nasze nerwy, jest też niezbędna do dojrzewania czerwonych krwinek oraz procesów przemian kwasów tłuszczowych i aminokwasów. Ponieważ rośliny jej nie potrzebują i nie wytwarzają, występuje wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Osoby na diecie roślinnej lub słabo wchłaniające składniki odżywcze często zmagają się z jej niedoborem. Jej rola w syntezie i stabilizacji DNA skłoniła naukowców do zbadania powiązań z nowotworami. Rak zaczyna się od uszkodzenia DNA – a poważny niedobór B12 pośrednio zakłóca procesy kopiowania i naprawy DNA. Niektórzy naukowcy twierdzili, że utrzymanie zdrowego poziomu B12 może pomóc chronić komórki przed niestabilnością genetyczną, a w konsekwencji – nowotworami. Prawda okazała się bardziej skomplikowana. Skutek czy przyczyna? B12 a nowotwory Jednak kolejne badania zagmatwały sprawę, wykazując związek między wysokim poziomem B12 a rakiem płuc. Zarówno nienaturalnie niski, jak i nienaturalnie wysoki poziom B12 został wykryty w przypadkach nowotworów w wielu badaniach na całym świecie. Ale czy to oznacza, że brak równowagi w spożyciu B12 powoduje raka? Okazuje się, że niekoniecznie. Jedną z przyczyn niejednoznaczności w badaniach jest to, że naukowcy często mierzą dwie różne rzeczy: ile B12 ludzie spożywają oraz ile jej krąży we krwi. Na poziom B12 we krwi wpływa nie tylko dieta, ale także to, jak organizm przechowuje, zużywa i transportuje tę witaminę. Wątroba magazynuje duże ilości B12, a kilka nowotworów – szczególnie rak wątroby – może zakłócać sposób jej przechowywania, transportu i uwalniania. Niektóre guzy wydają się również zwiększać produkcję białek transportujących B12 w krwiobiegu. Oznacza to, że podwyższony poziom B12 we krwi może być objawem lub skutkiem ubocznym choroby, a nie czynnikiem ją wywołującym. Niejednoznaczne badania: co wiemy na pewno? Badanie z 2026 roku obejmujące ponad 37 000 pacjentów z rakiem jelita grubego wykazało, że osoby z bardzo wysokim poziomem B12 miały znacznie gorszą przeżywalność. Nie udało się jednak ustalić związku przyczynowego. Metaanaliza z 2022 roku wykazała, że nie ma silnych dowodów na to, że wysokie spożycie i poziom B12 bezpośrednio powodują raka, pomimo powtarzających się korelacji. W przeglądzie z 2024 roku zbadano poziom B12 we krwi u pacjentów onkologicznych. Stwierdzono, że znaczenie diagnostyczne podwyższonego poziomu B12 pozostaje niepewne. Badanie z 2024 roku przeprowadzone na 3 758 pacjentach z nowotworami w Wietnamie jeszcze bardziej skomplikowało ten obraz. Osoby z zarówno nienaturalnie niskim, jak i nienaturalnie wysokim spożyciem wykazywały podwyższone ogólne ryzyko zachorowania na raka w porównaniu do średniego spożycia. Miało jednak swoje ograniczenia: polegano na kwestionariuszach, które są bardzo niedoskonałą miarą diety. Związek między rakiem a B12 pozostaje niejasny, a naukowcy wciąż próbują ustalić, czy witamina przyczynia się do choroby, jest jej wynikiem, czy też jedno i drugie. Jedna rzecz wydaje się jednak jasna: problemy mogą pojawić się zarówno przy nadmiarze, jak i niedoborze. Najlepiej – jak w wielu sprawach – celować w średni poziom, który jest „w sam raz”. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Największy stream charytatywny w historii świata. Łatwogang i Bedoes 2115 pokazali, że Polacy ciągle potrafią się zjednoczyć
Wczoraj w małej, 30-metrowej kawalerce na warszawskim Gocławiu zakończył się prawdziwy maraton pomocy. Byliśmy świadkami rzeczy wielkich: największego streamu charytatywnego w historii świata. Dzięki determinacji jednego chłopaka oraz wsparciu milionów Polaków, na konto Fundacji Cancer Fighters trafiło niewiarygodne 251 000 000 złotych na leczenie dzieci dotkniętych chorobą nowotworową. A to dopiero początek.
Wszystko zaczęło się od rapera Bedoesa 2115, który wspólnie z Fundacją Cancer Fighters (i dzielną 11-letnią Mają Mecan) 14 kwietnia 2026 wydał utwór „Ciągle tutaj jestem (diss na raka)”. Poruszony tą piosenką twórca internetowy Łatwogang rozpoczął 9-dniowy charytatywny stream na żywo, podczas którego chciał zebrać 500 tysięcy złotych. Nie wiedział, że rozpoczyna największy tego typu zryw w historii nie tylko Polski, ale i świata. Nikt w internecie nie zebrał więcej. Lawina dobroczynności zaczęła się od filmiku na Tiktoku W dniu premiery piosenki Łatwogang na krótkim wideo zapowiedział, że za każde jego polubienie będzie słuchał „Dissu na raka” przez sekundę. Polubień było tak dużo, że tiktoker musiał rozpocząć 9-dniowego streama. I rozpoczęło się szaleństwo. View oEmbed on the source website Początkowo Łatwo streamował sam, a na żywo było z nim kilka tysięcy ludzi. Akcja jednak stopniowo zaczęła docierać do coraz szerszego grona, a kawalerkę twórcy odwiedzali goście – początkowo były to głównie osoby znane z przestrzeni internetowej, jednak wkrótce 30-metrowe mieszkanko wypełniło się gwiazdami znanymi z telewizji, artystami czy sportowcami. To, co rozpoczęło się skromnie, przerodziło się w jeden z największych, charytatywnych ruchów społecznych w historii naszego kraju. Wraz z nimi na streamie przybywało oglądających, a na koncie fundacji wpłat. O akcji wkrótce huczało nie tylko w całej Polsce, ale też poza granicami kraju. Transmisję na żywo transmitowano w dużych telewizjach, w centrach handlowych, w elektromarketach, w pubach czy na meczach piłki nożnej (np. ekstraklasowego meczu Korona Kielce vs. GKS Katowice). Kto pojawił się na streamie Łatwoganga? Łatwiej chyba powiedzieć, kogo tam nie było. Jedną z pierwszych dużych „nieinternetowych” gościń Łatwoganga była Doda, która na wizji dzwoniła m.in. do Roberta Makłowicza i do Magdy Gessler. Na transmisji przewinął się także Robert Lewandowski, który hojnie wsparł zbiórkę i nagłośnił ją za granicą, Wojciech Szczęsny, Borys Szyc, obsada serialu „1670” (Katarzyna Herman odśpiewała „Bogurodzicę”), Tomasz Karolak, Maciej Musiał, Małgorzata Kożuchowska (miała kolejne spotkanie z kartonami), bracia Golec, Mrozu, Mata, Dariusz Szpakowski, Sławomir Peszko czy Agata Kulesza. Raper Tede na wizji po 17 latach pogodził się z Peją, a swoje piosenki zaśpiewali Sanah czy Kwiat Jabłoni. Cyfrowo z oglądającymi połączył się także wokalista „Coldplay” Chris Martin. To jednak tylko kropla w morzu, a wszystkich wspierających nie sposób wymienić. Na transmisji przez wiele dni gościli także twórcy z przestrzeni internetowej, którzy zachęcali swoich widzów do wpłat. Łatwoganga odwiedziła także była redaktorka naczelna National Geographic Polska – Martyna Wojciechowska – oraz Jakub Patecki, niedawny zdobywca Korony Ziemi, z którym miałem przyjemność o tym wyczynie porozmawiać. Chociaż stream miał się zakończyć równo po 9 dniach, czyli w niedzielę 26 kwietnia o godzinie 16:05, to trwał dalej – aż do 21:37, w towarzystwie rapera Bedoesa, od którego wszystko się zaczęło, oraz dzieci – podopiecznych Fundacji Cancer Fighters. To były historyczne chwile, podczas których trudno było opanować łzy. Solidarność mierzona maszynką do włosów Jednym z najbardziej wzruszających symboli akcji było golenie głów na łyso na znak solidarności z dziećmi po chemioterapii. Na ten gest zdecydowało się ponad 100 osób w studiu i tysiące w całej Polsce. Głowy ogolili m.in. Łatwogang, Bedoes, Patec, a także Katarzyna Nosowska, Vito Bambino i Maffashion. – Łysa głowa to najbardziej „szefowska” fryzura – przekonywał organizator w rozmowie z podopiecznymi fundacji. Udało się zebrać ponad 251 milionów, ale to nie koniec – Nie ma tutaj drugiego dna. Wszystkie pieniądze idą w stu procentach do dzieciaków – tłumaczył wielokrotnie tiktoker zarówno w trakcie transmisji, jak i w wywiadach dla dużych telewizji, które regularnie odwiedzały kawalerkę. – Każdy dokłada swoją cegiełkę, każda cegiełka jest wielka, a tymi cegiełkami zbudujemy wielką fortecę dla tych dzieciaków. – Niech to wybrzmi – rozmawialiśmy dzisiaj z założycielem fundacji i wszystko zostanie rozpisane. Jest powołana specjalna rada z najlepszymi specjalistami w dziedzinie onkologii. Będziemy liczyć każdą złotówkę, nasza działalność nie kończy się teraz, to jest początek, a nie koniec. Mam apel – niech 26 kwietnia będzie Dniem Walki z Rakiem u Dzieci. Proszę polityków – weźcie się w garść, zrobiliśmy wielką rzecz – apelował na koniec zbiórki Łatwogang. Nie tylko wpłaty Chociaż zebrano przyprawiającą o zawrót głowy – szczególnie Łatwoganga, który początkowo zamierzał zebrać znacznie mniej – kwotę 251 000 000 złotych, to jeszcze nie koniec. W trakcie trwania transmisji wielu artystów, twórców czy sportowców przekazywało na rzecz fundacji przedmioty czy doświadczenia, które w najbliższym czasie zostaną zlicytowane. To między innymi mecz z reprezentantami Polski w piłkę nożną, pojedynek golfowy z Wojciechem Szczęsnym i Borysem Szycem czy gadżety od znanych influencerów. Wylicytować będzie można także m.in. ukulele Sanah, podpisane koszulki zawodników FC Barcelony od Roberta Lewandowskiego czy medal olimpijski łyżwiarza Władimira Siemirunnija, który sam powiedział, że „chciałby oddać coś krajowi, który przyjął go pod swoje skrzydła”. Cała zebrana kwota z transmisji trafiła na konto fundacji. Ze swojej prowizji zrezygnowali także operatorzy płatności, którzy odpowiadali za logistyczne zaplecze wpłat. Nie ma chyba lepszego zakończenia niż to, którym pożegnał się z widzami Bedoes 2115. „Jeśli ktoś myślał, że są rzeczy niemożliwe, to Piotrek udowodnił wszystkim, że nie ma”. Polacy pokazali, że w obliczu tragedii najmłodszych potrafią stworzyć największą cyfrową fortecę dobra na świecie. Warto dodać, że kwota uzbierana podczas transmisji niemal dorównuje tej z ostatniego finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (263 mln zł). Nakłady na całą onkologię w Polsce wyniosły ponad 22 mld zł w 2024 r. Nadal można wspierać Mimo końca to transmisji, zbiórka ciągle trwa. Pod tym linkiem można nadal dokonywać wpłat do skarbonki Łatwogang x Cancer Fighters: https://www.siepomaga.pl/latwogang Źródła: youtube.com, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowa nadzieja w walce z bezwzględnym nowotworem: szczepionka z komórek samego guza
Konferencja naukowa poświęcona nowotworom w USA przyniosła dobre wieści. Na raka trzustki, jeden z najbardziej śmiercionośnych i najtrudniejszych w leczeniu nowotworów, być może w końcu znaleziono lekarstwo: spersonalizowane szczepionki.
Jest rzadki, ale kiedy zaatakuje, nie daje żadnych szans. Odebrał życie m.in. Davidowi Bowie i Steve’owi Jobsowi. Rak trzustki to jedno z największych wyzwań w onkologii – 87 procent zdiagnozowanych pacjentów umiera w ciągu pięciu lat. Wieloletnie wysiłki naukowców zaczynają jednak przynosić efekty. Na dorocznej konferencji amerykańskiego stowarzyszenia badań nad rakiem AACR naukowcy ogłosili, że opracowali szczepionkę, która wreszcie daje nadzieję na opanowanie tego zjadliwego nowotworu. Nowa szczepionka powstaje z… komórek samego guza Nowa terapia to spersonalizowana szczepionka mRNA. Preparat jest jeszcze w fazie testów klinicznych, ale u siedmiorga pacjentów którym go podano, odnotowano znaczącą poprawę i wydłużenie czasu przeżywalności. – Dla mnie to cud. Mogę robić wszystko – opowiada 72-letnia dziś pacjentka, u której zdiagnozowano raka trzustki w wieku 66 lat i podano 9 dawek szczepionki. Nowa szczepionka różni się od innych dotychczas stosowanych na nowotwory: jest syntetyzowana indywidualnie dla każdego pacjenta, przy użyciu materiału genetycznego pobranego bezpośrednio z guza. Jej zadaniem jest nauczenie komórek odpornościowych rozpoznawania tego konkretnego nowotworu. Tak „wyedukowane” komórki żyją w ciele pacjenta potencjalnie przez wiele kolejnych lat. – Sądzimy, że znaleźliśmy sposób, by tak pobudzić układ odpornościowy, że nigdy już nie dopuści on do powrotu nowotworu. Mamy też nadzieję że ta sama strategia okaże się skuteczna w walce z innymi typami nowotworów – powiedział Robert Vonderheide, prezes AACR. Skuteczność przełomowej szczepionki Onkolog Vinod Balachandran zdradził na konferencji, że po 6 latach trwania testów nowej szczepionki u 90 procent pacjentów nastąpiła aktywacja układu immunologicznego i wciąż żyją. Badania objęły 16 pacjentów z operowalnym rakiem trzustki, u których nie doszło do przerzutów. Wszyscy najpierw przeszli operację, a następnie podano im nową szczepionkę oraz zastosowano chemio- i immunoterapię. U ośmiorga pacjentów układ odpornościowy zareagował pozytywnie. Siedmioro z nich żyje do dziś, czyli 6 lat od początku testów klinicznych. Wśród pacjentów, których układ odpornościowy nie zareagował, przeżyły tylko dwie osoby. Wady nowej terapii Szczepionka bynajmniej nie oznacza wygranej walce z rakiem trzustki. Podano ją osobom z operowalnym nowotworem – a to zdarza się dość rzadko. Rak trzustki nie bez powodu nazywany jest „cichym zabójcą” – długo nie daje objawów i przeważnie jest wykrywany zbyt późno, kiedy szans na udaną operację już nie ma. A chorują coraz młodsi ludzie. Czy nowa szczepionka będzie skuteczna u pacjentów z bardziej zaawansowanym rakiem? Tego na razie nie wiemy. W USA rak trzustki jest trzecim zabójcą wśród nowotworów, po raku płuc i jelita grubego. Badania przewidują że około 2030 roku wskoczy na drugie miejsce. Do tej pory skutecznych terapii było bardzo mało, a przeżywalność pacjentów pozostawała niska. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tatuaże niosą realne zagrożenie. Naukowcy odkryli ich powiązanie z jednym z nowotworów
Szwedzcy naukowcy odkryli niepokojący związek między tatuażami a ryzykiem rozwoju nowotworu. Z analizy wynika, że osoby z pigmentem pod skórą są o 29% bardziej narażone na zachorowanie.
Nowe badanie sugeruje, że osoby z tatuażami mają podwyższone ryzyko czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu skóry, powiązanej z ekspozycją na promieniowanie UV. Stwierdzono, że posiadacze tatuaży mieli aż o 29% większe ryzyko zachorowania na czerniaka niż osoby bez tatuaży. Nie zaobserwowano natomiast związku między tatuażami a rakiem kolczystokomórkowym, również związanym z uszkodzeniami spowodowanymi UV, ale dużo mniej agresywnym. Jak wyglądało badanie? Choć tatuaże są powszechne, to ich długoterminowy wpływ na zdrowie pozostaje słabo poznany. Naukowcy ze Szwecji zastosowali mieszane badanie kliniczno-kontrolne: zaczęli od osób już chorych na nowotwór skóry i porównali je z danymi osób zdrowych. Dane pozyskano z narodowych rejestrów medycznych, uczestnicy wypełnili też ankiety dotyczące tatuaży: ich wielkości, lokalizacji oraz wieku wykonania pierwszego tatuażu. W badaniu uwzględniono różne czynniki, w tym styl życia, mogący wpływać zarówno na decyzję o wykonaniu tatuażu, jak i ryzyko nowotworów skóry. Pod lupę wzięto na przykład: ekspozycję na słońce, korzystanie z solarium, palenie papierosów, wykształcenie, dochody, typ skóry i pigmentację. W ten sposób naukowcy starali się ograniczyć ryzyko błędnych wniosków. Wyniki dają do myślenia Jednak mimo wszystko związek między tatuażami a czerniakiem okazał się wyraźny. Co zaskakujące, większa powierzchnia tatuaży nie zwiększała ryzyka. To ciekawe, bo większa ilość tuszu to więcej substancji chemicznych wprowadzonych do skóry. Jak to wyjaśnić? Badacze sądzą, że makrofagi (jeden z rodzajów komórek odpornościowych organizmu) przenoszą cząstki tuszu do węzłów chłonnych, gdzie mogą one pozostawać latami. Być może prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja nowotworzeniu. Tusz, układ odpornościowy czy styl życia? Naukowcy podkreślają, że pojedyncze badanie nie dowodzi jeszcze przyczynowości. Nie wiadomo, czy to tusz, reakcje immunologiczne, czy zachowania posiadaczy tatuaży odpowiadają za wzrost ryzyka. Poprzednie badania sugerujące wręcz ochronny efekt dużych tatuaży mogły być obarczone błędem, ponieważ nie uwzględniały kluczowych czynników, takich jak typ skóry czy ekspozycja na promieniowanie UV. Czy osoby z tatuażami mają powody do obaw? Jakie z tego wszystkiego wnioski? Osoby z tatuażami nie muszą wpadać w panikę, ale powinny szczególnie dbać o ochronę przeciwsłoneczną i regularnie obserwować skórę. NA pewno potrzebne są dalsze badania nad składem tuszów, ich interakcją ze światłem i mechanizmami obronnymi organizmu. Naukowcy sugerują też, że informacje o tatuażach zawsze powinny się znaleźć w kartotece medycznej pacjenta. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zaskakujące badanie naukowców z USA. Małżeństwo wyraźnie chroni przed rakiem
Przeprowadzone na Uniwersytecie Miami badanie wykazało uderzającą korelację: osoby które nigdy nie były w związku małżeńskim, znacznie częściej chorują na nowotwory. Szczególnie wyraźnie widać to u kobiet.
Analiza objęła ogromną próbę aż 4 milionów uczestników z 12 stanów USA i dane z lat 2015–2022. U osób które nigdy nie były w sformalizowanym związku ryzyko zachorowania na nowotwór okazało się dramatycznie wyższe niż u małżonków. U mężczyzn – wyższe o 68%, a u kobiet aż o 85%. Choć liczby te robią wrażenie, eksperci podkreślają, że małżeństwo nie jest biologiczną tarczą, lecz markerem stylu życia. Kluczowe okazują się czynniki społeczne, behawioralne oraz dostęp do opieki zdrowotnej. Badanie ukazało się w czasopiśmie „Cancer Research Communications”. Które nowotwory są rzadsze u małżonków? Analiza wykazała, że największe różnice występują w przypadku nowotworów powiązanych z wirusem HPV. Są to: rak szyjki macicy (3-krotnie częstszy u singielek) czy rak odbytu (5-krotnie częstszy u nieżonatych mężczyzn). W przypadku chorób, które wymagają regularnych badań, brak partnera pilnującego terminów okazuje się krytyczny. Przy nowotworach objętych powszechnymi programami monitoringu (np. rak piersi i prostaty), różnice między małżonkami a singlami były znacznie mniejsze. Dowodzi to, że małżeństwo kompensuje braki w samodyscyplinie i działa jak system wczesnego ostrzegania. Wzajemna troska jako tarcza przed rakiem Naukowcy sugerują, że za niższym ryzykiem u osób w związkach małżeńskich stoi dynamika relacji. Małżonkowie często wzajemnie motywują się np. do rzucenia palenia, lepszego odżywiania czy badań lekarskich. W grę może wchodzić też co innego: osoby zdrowsze i stabilniejsze emocjonalnie statystycznie częściej decydują się na sformalizowanie związku, co już na starcie daje im przewagę zdrowotną nad singlami. Przyczyna czy tylko korelacja? Mimo wyraźnych korelacji, badacze ostrzegają przed wyciąganiem pochopnych wniosków. Małżeństwo ma swoje wady (wyższe ryzyko demencji), a bycie singlem zalety (sprzyja szerszym więziom społecznym i rozwojowi osobistemu). Inne badania wskazują na przykład, że małżeństwo jest dla kobiet źródłem stresu, a żonaci mężczyźni częściej chorują na otyłość. Badanie miało charakter przekrojowy i nie uwzględniało żadnych danych na temat związków. Głównym celem publikacji nie jest zachęcanie do ślubów, lecz wskazanie lekarzom, że stan cywilny to istotny marker. A osoby samotne powinny po prostu przykładać większą wagę do regularnych badań. Źródła: Cancer Research Communications Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Terapia czerwonym światłem: nauka czy marketingowa „ściema”? Wyjaśniamy, jak działa na komórki
Jeszcze kilka lat temu terapia czerwonym światłem była traktowana jako niszowa ciekawostka. Dziś, dzięki przełomowym badaniom nad mitochondriami i historiom takim jak ta o „cudownym” powrocie do zdrowia po udarze, fotobiomodulacja powoli wchodzi do głównego nurtu medycyny. Dlaczego rezygnacja z tradycyjnych żarówek mogła nieświadomie wpłynąć na nasze zdrowie i jak „karmienie” komórek światłem zmienia współczesne terapie?
Spis treści: Jak światło staje się ludzkim paliwem Od leczenia ran po neuroprotekcję mózgu – dowody działania światła Wszyscy jesteśmy na „głodzie” światła Nie daj się naciąć. Czy domowe urządzenia działają? Najlepszy jest powrót do natury W 2021 roku syn dermatologa Davida Ozoga przeszedł rozległy udar. Gdy nastolatek leżał sparaliżowany, Ozog – początkowo sceptyczny – zdecydował się na niekonwencjonalny krok: naświetlanie głowy syna panelami LED emitującymi bliską podczerwień. Dziś jego syn znów chodzi i studiuje. Choć to tylko pojedynczy przypadek, stał się on impulsem do zbadania zjawiska, które do 2030 roku ma stać się rynkiem wartym miliard dolarów. Jak światło staje się ludzkim paliwem? Kluczem do zrozumienie fotobiomodulacji są mitochondria – roboczo możemy nazwać je elektrowniami naszych komórek. Światło czerwone (ok. 600–700 nm) i bliska podczerwień (760–940 nm) potrafią przenikać przez skórę, a nawet kości czaszki, docierając prosto do nich. Naukowcy odkryli, że fotony te są pochłaniane przez oksydazę cytochromu c – enzym kluczowy w procesie wytwarzania energii. Efektem tego procesu jest zwiększona produkcja ATP (komórkowego „paliwa”), poprawa przepływu krwi czy redukcja stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. Niektórzy badacze sugerują, że światło działa jak „smar” dla komórkowego silnika, zmniejszając lepkość płynów wewnątrz mitochondriów, dzięki czemu te pracują wydajniej. Od leczenia ran po neuroprotekcję mózgu – dowody działania światła Dowody naukowe na skuteczność terapii światłem – warto jednak pamiętać, że bardzo konkretnym i z dawką dobieraną przez lekarza – gromadzą się w kilku kluczowych obszarach. Onkologia: od 2020 roku terapia światłem jest zalecana w zapobieganiu bolesnym owrzodzeniom jamy ustnej po chemioterapii. Okulistyka: w 2025 roku zatwierdzono pierwsze urządzenie na suche zwyrodnienie plamki żółtej (AMD). Krótkie sesje naświetlania mogą chronić starzejącą się siatkówkę. Neurologia: badania na modelach zwierzęcych z chorobą Parkinsona wykazały, że światło może chronić neurony produkujące dopaminę. Trwają prace nad implantami światłowodowymi i hełmami LED dla ludzi. Regeneracja: sportowcy coraz częściej stosują RLT (ang. Red Light Therapy) w celu przyspieszenia regeneracji mięśni i redukcji bólu w chorobach takich jak fibromialgia. Wszyscy jesteśmy na „głodzie” Ludzie ewoluowali w pełnym spektrum światła słonecznego. Tymczasem współczesny człowiek spędza 90% czasu wewnątrz budynków, gdzie oświetlenie LED i fluorescencyjne jest niemal całkowicie pozbawione fal czerwonych i podczerwonych. Nawet nowoczesne powłoki na oknach filtrują te długości fal, aby ograniczyć nagrzewanie pomieszczeń. – Jesteśmy dosłownie głodzeni: brakuje nam czegoś, do odbierania czego ewoluowaliśmy biologicznie – ostrzegają naukowcy. Brak ekspozycji na naturalną podczerwień może mieć subtelny, ale długofalowy negatywny wpływ na nasz metabolizm i nastrój. Nie daj się naciąć. Czy domowe urządzenia działają? Moda na „biohacking” sprawiła, że rynek zalały wszelkiej maści maski, „magiczne” świecące różdżki czy maty LED. Badacze ostrzegają jednak, że w terapii światłem największe znaczenie ma dawka. Wiele tanich urządzeń komercyjnych nie dostarcza terapeutycznej ilości fotonów. Zbyt słabe światło nie wywoła żadnego efektu, a zbyt silne światło (lub zbyt długie naświetlanie) może przynieść odwrotny skutek, hamując procesy naprawcze. Naukowcy pracują obecnie nad urządzeniami nadającymi się do noszenia na co dzień, które dzięki algorytmom AI będą optymalizować dawkę światła w czasie rzeczywistym. Należy jednak pamiętać, że światło czerwone nie jest „magicznym remedium” na całe zło tego świata. Najlepszy jest powrót do natury Choć technologia LED daje ogromne możliwości, główna rada naukowców brzmi: wyjdź na zewnątrz. Zaledwie minuta na słońcu dostarcza tyle samo fotonów, co trzy godziny w biurze – a pod względem podczerwieni różnica jest jeszcze bardziej miażdżąca. W końcu fotobiomodulacja to nie magia, a przypomnienie o głębokiej, biologicznej więzi człowieka ze światłem. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przełom w walce z rakiem oka u dzieci. Krople z nasienia świni zamiast bolesnych zastrzyków
Leczenie nowotworów oka u dzieci to bolesna przeprawa przez inwazyjne zastrzyki i chemioterapię, która niesie ryzyko utraty wzroku. Naukowcy znaleźli jednak niespodziewanego sprzymierzeńca w walce z siatkówczakiem. Okazuje się, że substancja pochodząca z nasienia świń potrafi przeniknąć bariery, które dla tradycyjnych leków są nie do pokonania.
Pokonanie bariery ochronnej otaczającej oko to najtrudniejszy etap leczenia siatkówczaka – agresywnej formy nowotworu oka, która najczęściej dotyka dzieci. Choć nowotwór ten dobrze reaguje na terapię po dostarczeniu leku do wnętrza gałki ocznej, obecne metody, takie jak bezpośrednie zastrzyki, chemioterapia i radioterapia, są bolesne i często prowadzą do trwałej utraty wzroku oraz poważnych skutków ubocznych. Jest jednak przełom. Nowa metoda, opisana w prestiżowym czasopiśmie „Science Advances”, jest nieco... niecodzienna, ale pozwala rozwiązać ten problem. Proponuje bezpieczniejszą i znacznie mniej inwazyjną drogę: specjalistyczne krople do oczu. Egzosomy pochodzące z nasienia: „koń trojański” w służbie medycyny Kluczem do sukcesu są egzosomy – maleńkie pęcherzyki naturalnie wydzielane przez komórki. Już wcześniej uznawano je za obiecujące nośniki leków ze względu na zdolność przekraczania barier biologicznych i słabą reakcję immunologiczną organizmu. Naukowcy skupili się na egzosomach pochodzących ze świńskiego nasienia (SEVs). W toku ewolucji przystosowały się one do przenikania przez drogi rodne samic dzięki specyficznym białkom na ich powierzchni. – Białka te umożliwiają SEVs pokonywanie potężnych barier biologicznych, co sugeruje, że mogą one mieć wrodzone właściwości ułatwiające penetrację barier ocznych. Ta wyjątkowa zdolność pozwala SEVs nieinwazyjnie dostarczać leki do tylnego odcinka oka – tłumaczą autorzy badania. Precyzyjny atak na guza Aby sprawdzić tę teorię, zespół inżynierów stworzył zaawansowane krople do oczu, łącząc egzosomy z kwasem foliowym (FA) i systemem nanozymowym (CMG). System ten składa się z kropek węglowych, dwutlenku manganu i oksydazy glukozowej. Jak to działa? Kwas foliowy pomaga precyzyjnie namierzyć komórki nowotworowe. Egzosomy (SEVs) izolowane z nasienia świń zamykają w sobie lek i czasowo, odwracalnie otwierają specjalne połączenia w warstwach ochronnych oka. Nanozymy wywołują intensywny stres oksydacyjny wewnątrz komórek guza, prowadząc do ich samozniszczenia, przy jednoczesnym oszczędzeniu zdrowych tkanek. Badacze odkryli dodatkowo, że ich krople te działają dwukierunkowo: poprzez drogę rogówkową oraz spojówkową. Tworzy to strategię „ataku wielokierunkowego” na chorobę. Obiecujące wyniki: zostaje tylko 2,35% masy guza Metoda została przetestowana na modelach zwierzęcych (myszach z guzami oka). Wyniki po 30 dniach stosowania kropli FA-SEVs@CMG były zdumiewające: masa guza u leczonych myszy stanowiła zaledwie 2,35% masy guza u osobników nieleczonych, w przeciwieństwie do tych leczonych tradycyjnie, myszy leczone kroplami zachowały niemal całkowitą klarowność fizjologiczną oka, unikając ciężkiego unaczynienia i zmętnienia wewnątrzgałkowego. Naukowcy podkreślają, że jest to zmiana paradygmatu w terapii chorób tylnego odcinka oka. W przeciwieństwie do mikropreparatów czy mikroigieł, rozwiązanie oparte na kroplach pozwala uniknąć uszkodzeń strukturalnych oka i ogólnoustrojowej toksyczności. Mimo niekonwencjonalnego pochodzenia składników, nowa metoda daje ogromną nadzieję nie tylko na leczenie nowotworów dziecięcych, ale także innych schorzeń, takich jak zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) czy retinopatia cukrzycowa. Źródło: Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
Sztuczna inteligencja może przewidywać ryzyko poważnych chorób serca na podstawie mammografii – pokazuje przełomowe badanie obejmujące 123 tys. kobiet w USA. Wyniki opublikowane w „European Heart Journal” otwierają nowy rozdział w walce o zdrowie kobiet.
Połączenie fraz „sztuczna inteligencja” i „piersi” może kojarzyć się z algorytmami, które cyfrowo rozbierają kobiety na zdjęciach, takimi jak Grok Elona Muska. Jednak warto pamiętać, że AI ma też wartościowe zastosowania. Jednym z najbardziej obiecujących obszarów jest diagnostyka medyczna. Właśnie opublikowano badanie dowodzące, że sztuczna inteligencja doskonale sprawdza się w badaniu piersi. A konkretnie – przy analizie mammografii, czyli prześwietlenia rentgenowskiego tych części ciała. Standardowo jest ono wykorzystywane do wczesnego wykrywania raka piersi. Badanie na ogromnej liczbie kobiet Zespół badaczy kierowany przez dr. Hari Trivediego z Emory University w Atlancie przeprowadził badanie z udziałem 123 762 kobiet. Uczestniczki przeszły standardowe mammografie w ramach przesiewowych badań piersi i nie miały wcześniej zdiagnozowanej choroby sercowo-naczyniowej. Dzięki innowacyjnemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji naukowcy przeanalizowali stopień zwapnienia tętnic w piersi, czyli ilość złogów wapnia widocznych na zdjęciach rentgenowskich. Te analizy mają kluczowe znaczenie dla zdrowia tysięcy kobiet. Sztuczna inteligencja przewiduje poważne choroby serca na podstawie mammografii Za pomocą zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji badacze zmierzyli ilość wapnia w tętnicach piersi. Wyniki podzielili na cztery grupy: brak zwapnień, łagodne, umiarkowane lub ciężkie zwapnienia. Następnie porównali te wyniki z przypadkami poważnych incydentów sercowych, takich jak zawał serca, udar, niewydolność serca czy śmierć z przyczyn kardiologicznych. Wyniki są znaczące: już łagodne zwapnienie oznaczało ryzyko poważnych chorób serca wyższe o około 30% w porównaniu z kobietami, u których nie stwierdzono zwapnienia. Umiarkowane zwapnienie wiązało się z ryzykiem wyższym o ponad 70% , a ciężkie zwapnienie – nawet dwu- lub trzykrotnie większym zagrożeniem życia! Badanie pokazało, że podwyższone ryzyko dotyczy nie tylko starszych kobiet. U kobiet poniżej 50. roku życia, które często nie są uznawane za grupę zagrożoną, także wykryto powiązanie między zwapnieniem tętnic a ryzykiem zawału, udaru czy śmierci. Ten efekt był niezależny od innych czynników ryzyka, takich jak cukrzyca czy palenie. Przełomowe wnioski badaczy obejmują również szeroki zakres grup etnicznych oraz dwa główne systemy ochrony zdrowia w USA – potwierdzając uniwersalność odkrycia. Mammografia daje podwójne korzyści Autorzy badania podkreślają, że mammografia może stać się kluczowym narzędziem w walce z chorobami serca. Kobiety, które i tak ją wykonują, mogą dowiedzieć się nie tylko o ryzyku raka piersi, ale także uzyskać wczesny sygnał ostrzegawczy dotyczący potencjalnych chorób serca – bez żadnych dodatkowych kosztów czy badań. Wystarczy wdrożenie narzędzi AI do istniejących programów profilaktycznych. Dr Hari Trivedi zapowiedział już kolejny krok. Planowane jest duże badanie kliniczne mające sprawdzić skuteczność wprowadzenia tego przełomowego rozwiązania do rutynowej praktyki. Zespół badawczy sugeruje także opracowanie jasnych wytycznych powiadamiania pacjentek i lekarzy o wynikach. Eksperci podkreślają, że takie wykorzystanie mammografii mogłoby objąć dziesiątki milionów kobiet rocznie, radykalnie poprawiając wykrywalność i profilaktykę najgroźniejszych chorób układu sercowo-naczyniowego. Wyniki badania są już dostępne w czasopiśmie „European Heart Journal”. Naukowcy apelują do decydentów o rozważenie wdrożenia tego narzędzia na szeroką skalę. To nie tylko szansa na wcześniejsze wykrycie zagrożeń, ale realna możliwość uratowania tysięcy kobiet przed przedwczesną śmiercią z powodu nieleczonych chorób serca. W Polsce badanie mammograficzne mogą bezpłatnie wykonać kobiety między 45. a 74. rokiem życia. Dla osób zdrowych jest ono dostępne co 2 lata, dla tych z czynnikami ryzyka raka piersi – co 12 miesięcy. Nie trzeba mieć skierowania, wystarczy udać się do poradni lub mammobusu. Źródło: European Heart Journal
Tatuaż to dla naszego ciała „intruz”. Może sprzyjać powstawaniu raka
Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że tatuaże wiążą się z wyższym ryzykiem choroby nowotworowej. Badacze przeanalizowali, jak tusz przenika do węzłów chłonnych i osłabia układ odpornościowy. Wyniki skłaniają do ostrożności.
Popularność tatuaży nie słabnie. Jednocześnie naukowcy publikują coraz więcej badań sugerujących związek między tuszem do tatuażu a podwyższonym ryzykiem rozwoju nowotworów. Te doniesienia mogą skłonić do refleksji osoby planujące wykonanie wzoru na ciele. Badanie opublikowane w 2024 roku na łamach czasopisma „The Lancet” wykazało, że u osób posiadających tatuaże ryzyko wystąpienia chłoniaka – nowotworu atakującego układ limfatyczny, będący istotną częścią układu odpornościowego – jest o 21 procent wyższe. Kolejne badanie, przeprowadzone w Danii na grupie blisko 2700 bliźniąt i opublikowane w styczniowym numerze „BMC Public Health” z 2025 roku, wykazało, że osoby z tatuażami były o 62 procent bardziej narażone na rozwój raka skóry. W przypadku dużych tatuaży ryzyko zachorowania wzrastało niemal trzykrotnie. Analizy te są jednak dalekie od jednoznacznych rozstrzygnięć. Choć wykazały korelację między posiadaniem tatuaży a zwiększonym ryzykiem nowotworów, nie potwierdziły bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Pojawiają się także dane wskazujące na odmienne zależności. Badanie opublikowane w grudniowym numerze „Journal of the National Cancer Institute” z 2025 roku wykazało, że u osób posiadających co najmniej trzy duże tatuaże ryzyko wystąpienia czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu złośliwego skóry – było o 74 procent niższe niż u osób bez tatuaży. Tatuaże a ryzyko nowotworów Jednak najnowsze doniesienia skłaniają do zadawania pytań o to, co dzieje się z tuszem po wprowadzeniu go do organizmu oraz jakie mechanizmy biologiczne mogą stać za potencjalnymi zagrożeniami. Uzyskanie rzetelnych odpowiedzi jest dziś dla naukowców ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Z sondażu Pew Research Center z 2023 roku wynika, że już 32 procent dorosłych Amerykanów deklaruje posiadanie tatuażu, a 22 procent ma ich więcej niż jeden. – Nie ma powodów do paniki, ale warto lepiej poznać skład tuszu do tatuażu oraz sprawdzić, jakie metale ciężkie i inne substancje o potencjale rakotwórczym mogą się w nim znajdować – mówi Christopher Bunick, profesor nadzwyczajny dermatologii w Yale School of Medicine. Niezależnie od tego, czy masz już tatuaż, czy dopiero rozważasz jego wykonanie, warto wiedzieć, czego naukowcy dowiadują się na temat długofalowego wpływu tuszu do tatuażu na układ odpornościowy, czy rozmiar tatuażu ma znaczenie oraz dlaczego jego usunięcie nie jest prostym rozwiązaniem. Co dzieje się z tuszem w organizmie? Eksperci wciąż nie rozumieją w pełni mechanizmów łączących tatuaże ze zwiększonym ryzykiem nowotworów. Jednak istnieje kilka powszechnie uznanych hipotez, które próbują wyjaśnić, co może dziać się w organizmie. Po pierwsze, choć tatuaże widoczne są na powierzchni skóry, ich oddziaływanie sięga znacznie głębiej. Gdy tusz zostaje wprowadzony w głębsze warstwy skóry, z czasem jego mikroskopijne cząsteczki mogą przemieszczać się przez układ limfatyczny i gromadzić w węzłach chłonnych, co może prowadzić do utajonego stanu zapalnego. – Organizm rozpoznaje tusz jako substancję obcą i uruchamia układ odpornościowy, aby go usunąć – wyjaśnia Christel Nielsen, współautorka badania opublikowanego w „The Lancet” i badaczka w dziale medycyny pracy i środowiska na Uniwersytecie w Lund w Szwecji. W badaniu opublikowanym w listopadowym numerze „PNAS” z 2025 roku naukowcy wykonali myszom tatuaże na opuszkach łap, używając czarnego, czerwonego i zielonego tuszu. Następnie monitorowali, w jaki sposób pigment przemieszcza się przez układ limfatyczny oraz jak gromadzi się w węzłach chłonnych. Zaobserwowano, że tusz zatrzymuje się w określonych komórkach odpornościowych – fagocytach, obecnych w węzłach chłonnych. Z czasem komórki te obumierają, co wywołuje długotrwałą reakcję zapalną. Co więcej, gdy myszom podano dwa różne typy szczepionek (przeciwko COVID-19 oraz grypie), obecność tuszu w miejscu iniekcji wpływała na odpowiedź immunologiczną organizmu na szczepienie. W grę wchodzą również inne czynniki. Tusze do tatuażu zawierają różnorodne substancje chemiczne. Niektóre z nich mogą wykazywać działanie rakotwórcze, czyli być powiązane z powstawaniem nowotworów lub zwiększonym ryzykiem ich rozwoju. Jak wyjaśnia Matthew Cortese, specjalista w leczeniu chłoniaków z Roswell Park Comprehensive Cancer Center w Buffalo w stanie Nowy Jork, czarne tusze mogą zawierać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), które mogą zwiększać ryzyko nowotworów. Z kolei czerwony tusz bywa źródłem barwników azowych, które pod wpływem promieniowania UV mogą rozkładać się do związków o potencjalnie rakotwórczym działaniu. – Ponadto niektóre tusze do tatuażu mogą zawierać metale ciężkie – takie jak ołów, kadm czy rtęć – o udowodnionej toksyczności, a także rozpuszczalniki i inne dodatki, w tym formaldehyd oraz fenol, które wiąże się z występowaniem reakcji alergicznych – zauważa dr Kelly Johnson-Arbor, lekarka i toksykolożka z MedStar Georgetown University Hospital w Waszyngtonie. – Gromadzenie się tuszu i metali wywołuje trzy reakcje uznawane za czynniki zwiększające ryzyko nowotworów: przewlekłą aktywację układu odpornościowego, stres oksydacyjny oraz nieprawidłowy rozrost limfocytów – wyjaśnia Joe K. Tung, dyrektor medyczny Falk Dermatology w Centrum Medycznym Uniwersytetu w Pittsburghu. Stres oksydacyjny, który może zostać wywołany przez wprowadzenie do skóry obcych substancji zawartych w tuszu, sprzyja uszkodzeniom tkanek i może zwiększać ryzyko rozwoju raka. Z kolei gdy limfocyty namnażają się w sposób niekontrolowany, mogą przekształcić się w komórki nowotworowe, prowadząc do powstawania guzów. Niektóre z tych efektów mogą mieć długotrwały charakter. Jak podkreśla prof. Joe K. Tung, gdy mikroskopijne cząsteczki pigmentu oraz zanieczyszczenia metalami przemieszczają się naczyniami limfatycznymi do węzłów chłonnych, mogą się tam gromadzić i pozostawać przez dziesięciolecia. Czy rozmiar tatuażu zwiększa ryzyko chłoniaka i raka skóry? Ponieważ tusz oraz inne substancje zawarte w tatuażach mogą na stałe osiadać w węzłach chłonnych, z czasem może dojść do wystąpienia efektu kumulacji. Badanie opublikowane w „The Lancet” wykazało, że ryzyko rozwoju chłoniaka układa się w krzywą w kształcie litery U: było najwyższe w ciągu pierwszych dwóch lat od wykonania tatuażu, następnie malało między trzecim a dziesiątym rokiem, by po jedenastu latach ponownie wzrosnąć. Niestety, potencjalne ryzyko nowotworowe nie wydaje się zależeć od tego, w jakim okresie wykonano tatuaż. – Współczesne tusze nie są bezpieczniejsze niż te stosowane dawniej, ponieważ dostawcy zaopatrują się w nie z niezliczonych źródeł – bez jasnych regulacji dotyczących kontroli jakości ani pełnej przejrzystości składu wobec klientów — mówi prof. Christopher Bunick. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) klasyfikuje tusze i pigmenty do tatuażu jako kosmetyki oraz dodatki barwiące, dlatego nie podlegają one procedurze wstępnego zatwierdzania ani ścisłej regulacji przed wprowadzeniem na rynek. W przypadku zgłoszeń dotyczących bezpieczeństwa lub zanieczyszczenia produktu FDA może wszcząć dochodzenie, jednak wycofania zanieczyszczonych tuszów z rynku należą do rzadkości. – Oznacza to, że ciężar odpowiedzialności spoczywa na konsumentach zainteresowanych wykonaniem tatuażu – to oni powinni sprawdzić i wybrać renomowane studia, pytać o skład chemiczny używanych tuszów oraz prosić o okazanie dokumentacji dotyczącej ich bezpieczeństwa – mówi prof. Christopher Bunick. Kwestia wpływu rozmiaru tatuażu na ryzyko nowotworu pozostaje bardziej złożona. Badanie z 2024 roku opublikowane w „The Lancet” nie wykazało, aby wielkość tatuażu zwiększała ryzyko rozwoju chłoniaka. Z kolei badanie z 2025 roku sugeruje, że osoby posiadające tatuaże większe niż powierzchnia dłoni miały niemal trzykrotnie wyższe ryzyko chłoniaka w porównaniu z uczestnikami bez tatuaży. – W naszym badaniu rozmiar tatuażu rzeczywiście wydaje się mieć znaczenie. Rozsądną interpretacją jest to, że większe tatuaże odzwierciedlają większą całkowitą ekspozycję na tusz – mówi współautorka badania Signe Bedsted Clemmensen, naukowczyni z jednostki badawczej ds. epidemiologii, biostatystyki i biodemografii na Wydziale Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Południowej Danii. – Im więcej tuszu trafia do organizmu, tym większy potencjał jego gromadzenia się w węzłach chłonnych oraz długotrwałej interakcji z układem odpornościowym. Jednocześnie prof. Clemmensen podkreśla, że rozmiar tatuażu to jedynie przybliżony wskaźnik. Dwa tatuaże o tej samej wielkości mogą znacznie różnić się gęstością i ilością zawartego w nich tuszu. Usunięcie tatuażu nie jest bezpiecznym rozwiązaniem Mimo tych niepokojących ustaleń warto pamiętać, że korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego. Eksperci podkreślają, że konieczne są dalsze badania, aby precyzyjnie określić, jaką rolę tatuaże rzeczywiście odgrywają w tym procesie. – Wiele czynników zakłócających obecnych w życiu codziennym – w tym styl życia, ekspozycja na promieniowanie UV, zagrożenia zawodowe oraz ogólna sprawność układu odpornościowego – może wpływać na ryzyko nowotworowe – mówi prof. Tung. – Podobnie jak w przypadku wielu czynników środowiskowych, ryzyko nowotworu związane z tatuażami prawdopodobnie ma charakter kumulatywny i podlega modyfikacji przez inne zachowania, które mogą potęgować lub łagodzić niektóre z tych zagrożeń – dodaje. Jedno jest pewne: usunięcie tatuażu nie stanowi rozwiązania problemu. Co więcej, może wręcz zwiększać ryzyko nowotworu. Najczęściej stosowaną metodą usuwania tatuaży jest zabieg laserowy, który powoduje rozdrobnienie cząsteczek pigmentu i może sprzyjać migracji związków o potencjale rakotwórczym do węzłów chłonnych. Badanie opublikowane w „The Lancet” wykazało, że osoby poddane laserowemu usuwaniu tatuażu miały 2,5-krotnie wyższe ryzyko rozwoju chłoniaka. Lepszym podejściem jest profilaktyka i zdrowy styl życia. Obejmuje to stosowanie zbilansowanej diety, unikanie palenia, regularną aktywność fizyczną, ograniczenie spożycia alkoholu oraz odpowiednią ochronę skóry. – Dla osób z tatuażami szczególnie ważna jest ochrona skóry przed słońcem, czy to poprzez stosowanie filtrów przeciwsłonecznych, czy – co jeszcze lepsze – zakrywanie tatuaży odzieżą – mówi prof. Christel Nielsen. Prof. Tung radzi, aby wybierać filtry o szerokim spektrum ochrony (broad-spectrum) z filtrem SPF 30 lub wyższym. Osoby posiadające tatuaże powinny również planować regularne badania skóry u dermatologa pod kątem ewentualnych objawów nowotworów skóry. Przeciętnej osobie może być bowiem trudno dostrzec niepokojące zmiany w obrębie tatuażu. Ważne jest także regularne zgłaszanie się na badania kontrolne do lekarza pierwszego kontaktu. Należy zachować czujność i zwracać uwagę na nietypowe zgrubienia, guzki czy powiększone węzły chłonne, a w razie ich wystąpienia niezwłocznie poddać się badaniu – radzi Cortese. Wcześnie wykryte nowotwory skóry można często skutecznie usunąć, a chłoniaki są wysoce podatne na leczenie i w wielu przypadkach całkowicie uleczalne. – Przede wszystkim ważne jest, aby zachować odpowiednią perspektywę wobec tych potencjalnych zagrożeń – mówi prof. Signe Bedsted Clemmensen. – Chłoniak jest stosunkowo rzadkim nowotworem i nawet jeśli ryzyko jest podwyższone, to ryzyko bezwzględne dla pojedynczej osoby pozostaje niskie. Niektórzy mogą uznać to dodatkowe ryzyko za niewielką cenę, jaką warto zapłacić za posiadanie tatuażu. Źródło: National Geographic
Słynny „człowiek lodu” był nosicielem groźnego wirusa. Jego mumię odkryto w Alpach
Ötzi to doskonale zachowana mumia mężczyzny z epoki miedzi, którą odkryto w 1991 roku w lodowcu Alp Ötzalskich. Przez lata był jednym z najważniejszych obiektów badań o życiu w neolicie. Teraz naukowcy odkryli, że Człowiek Lodu był nosicielem groźnego wirusa.
Ötzi, czyli „człowiek z Similaun” lub „człowiek lodu” zmarł ok. 5300 lat temu w dolinie Ötztal w austriackich Alpach. Jego zwłoki zostały zamrożone przez lód surowego klimatu Południowego Tyrolu. Dopiero 19 września 1991 roku mężczyzna został odnaleziony przez niemieckich turystów, Helmuta Simona i jego żonę Erikę podczas górskiej wędrówki. Para na początku sądziła, że natrafiła na zwłoki alpinisty, ale szybko okazało się, że znalezisko ma znacznie większe znaczenie. Dzięki późniejszym badaniom ustalono, że Ötzi żył w późnym neolicie. Kim był Ötzi? Miał 157 cm wzrostu, ważył około 50 kg i zmarł w wieku 40–53 lat. Na ciele stwierdzono 61 tatuaży, a niektóre z nich zostały stworzone w miejscach uważanych za punkty akupunktury dla chorób, na które cierpiał. To między innymi zmiany zwyrodnieniowe stawów i bóle brzucha wywołane zakażeniem Trichuris trichiura. Naukowcy ustalili, że był szatynem, prawdopodobnie miał brązowe oczy i grupę krwi „0”. Liczne analizy i badania wykazały, że również, że człowiek lodu cierpiał na nietolerancję laktozy oraz że mimo swojego wieku miał genetyczne predyspozycje do choroby wieńcowej i cierpiał na arteriosklerozę. Badacze stwierdzili, że nie prowadził siedzącego trybu życia, nie miał nadwagi, nie cierpiał z głodu, a jego dieta była zrównoważona, choć mimo to zagrażały mu choroby serca i układu krążenia. Niemieccy uczeni wykryli u niego także boreliozę spowodowaną najprawdopodobniej ukąszeniem kleszcza. Ötzi zginął od ran odniesionych w walce z innymi ludźmi. Najprawdopodobniej został trafiony strzałą i zmarł chwilę po zranieniu. Naukowcy zbadali DNA Ötziego i Ust’-Iszyma Najnowsze badania dodają kolejną informację do życiorysu neolitycznego mężczyzny z Południowego Tyrolu. Ale nie tylko jego, bo również Ust’-Iszyma, prehistorycznego człowieka, który żył na Syberii 45 tys. lat temu. Naukowcy z Brazylii przeanalizowali ich materiał genetyczny i odkryli, że obydwaj byli zarażeni wirusem HPV16. Praca została opublikowana na portalu naukowych preprintów BioRxiv. Autorzy badania twierdzą, że udało im się właśnie odkryć najwcześniejszy molekularny dowód na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego typu 16 u współczesnego człowieka. To jeden z typów wirusa HPV, który należy do grupy tzw. wysokiego ryzyka onkologicznego. Jest przenoszony głównie drogą płciową. Infekcja często przebiega bezobjawowo i może utrzymywać się w organizmie przez wiele lat. Przewlekłe zakażenie HPV16 znacząco zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów, a zwłaszcza raka szyjki macicy, raka gardła, jamy ustnej, a nawet odbytu i prącia. Wirus ten jest odpowiedzialny za około 50% wszystkich przypadków raka szyjki macicy na świecie. – Zbadaliśmy obecność HPV u Ötzi i Ust’-Iszyma poprzez analizę danych z sekwencjonowania genomu. Wykryliśmy fragmenty wirusa brodawczaka o wysokiej wiarygodności u obu osobników. Dalsze analizy filogenetyczne i porównawcze wykazały, że zrekonstruowane sekwencje należą do HPV16, czyli najbardziej onkogennej linii HPV – twierdzą naukowcy. HPV mógł ewoluować od setek milionów lat Badacze podkreślają, że ich odkrycie podważa tezę, że wirus HPV16 przeniknął do Homo sapiens poprzez krzyżowanie się z neandertalczykami. Dotychczas podejrzewano, że to właśnie po tym gatunku człowieka odziedziczyliśmy tego wirusa. – Nasze wyniki sugerują, że wirus HPV16 był już obecny u współczesnych ludzi w górnym paleolicie, co wskazuje na długotrwały związek nosiciel-wirus, niezależny od transmisji neandertalskiej – podkreślają uczeni. Zespół podkreśla jednak, że dwuosobowa próba jest niewielka, dlatego trudno na razie określić, skąd dokładnie pochodzi wirus HPV16. – Wyniki wskazują, że wirus był jest związany anatomicznie współczesnymi ludźmi od bardzo dawna, prawdopodobnie na długo przed głównymi podziałami populacji poza Afryką, czyli 50 000–60 000 lat temu – powiedział Marcelo Briones, jeden z autorów badania. – To potwierdza tezę, że onkogenne wirusy brodawczaka ludzkiego nie są nowymi patogenami, lecz długowiecznymi towarzyszami swoich nosicieli, ewoluującymi wraz z naczelnymi i ludźmi – dodał badacz. Autorzy sugerują, że wirus brodawczaka mógł ewoluować z kręgowcami przez nawet setki milionów lat. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
Prof. Piotr Rzymski wyjaśnia, że szczepienia przeciw zakażeniom układu oddechowego chronią nie tylko przed grypą i jej powikłaniami, ale także zmniejszają ryzyko zawału, demencji, występowania niektórych nowotworów czy wzmacniają odporność.
Chociaż wiedza na ten temat w Polsce jest znikoma, to szczepionki przeciw grypie przynoszą dodatkowe korzyści zdrowotne. Ekspert z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu wyjaśnia, że korzyści ze szczepień nie zawsze są oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Szczepienie przeciw grypie jest skuteczniejsze, niż nam się wydaje Prof. Rzymski w rozmowie z PAP tłumaczy, że nieobowiązkowe szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób starszych o 30%. Ten sam poziom redukcji dotyczy ryzyka zgonu z powodu chorób serca. Szczepienie na grypę może zmieniać ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, co prowadzi do sprawniejszego działania układu odpornościowego. Obserwuje się też usprawnione wydzielanie interferonów – substancji hamujących namnażanie się wirusów. Czy szczepionka na grypę może pomagać na raka? Dane z Azji pokazują, że u osób po 55. roku życia regularne szczepienie przez co najmniej cztery sezony mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka płuc nawet o 75%. Dodatkowo infekcje wirusowe mogą bowiem pogarszać rokowania u osób z już istniejącym rakiem. Prowadzą do „wybudzenia” uśpionych komórek nowotworowych, więc zachodzi wyższe ryzyko nawrotu. Dlatego ograniczenie infekcji przez szczepienia daje taki efekt. Naukowiec podkreśla także, że szczepienia mogą wpływać na przebieg terapii onkologicznej. W przypadku pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i czerniakiem, szczepienia mRNA przeciw Covid-19 przyczyniły się do lepszych wyników leczenia i przeżywalności. Zaskakujące powiązanie z mózgiem Badania wykazują, że regularne szczepienia przeciw grypie mogą obniżyć ryzyko rozwoju demencji i choroby Alzheimera nawet o 60%. Mechanizm ten może wynikać z ograniczenia infekcji nasilających neurodegenerację oraz z lepszej kontroli stanów zapalnych w mózgu. Szczepienia zmniejszają konieczność stosowania antybiotyków Gdy jesteśmy zaszczepieni, dużo rzadziej musimy stosować antybiotyki. Ekspert wyjaśnia, że chociaż infekcje wirusowe nie wymagają antybiotykoterapii, to często prowadzą do wtórnych zakażeń bakteryjnych, przy których już ta terapia jest skuteczna. W poprzednim sezonie ponad połowa dorosłych pacjentów hospitalizowanych z powodu grypy otrzymała antybiotyki. Metaanalizy pokazują, że szczepienia przeciw grypie zmniejszają ogólną potrzebę stosowania antybiotyków średnio o 25%, a wśród dzieci i młodzieży – nawet o 50%. To istotne w kontekście walki z antybiotykoopornością, która w samej Unii Europejskiej odpowiada za około 40 tys. zgonów rocznie. Dlaczego Polacy wciąż lekceważą szczepienia sezonowe? Z badań cytowanych przez prof. Rzymskiego wynika, że duża część Polaków utożsamia grypę ze zwykłym przeziębieniem, co prowadzi do lekceważenia zagrożeń i niskiego poziomu profilaktyki. Wiele osób nie wierzy również w skuteczność szczepień z uwagi na zmienność wirusów i twierdzi, że nie chronią one skutecznie przed samą infekcją. Ekspert zaznacza jednak, że nawet jeśli skuteczność w zapobieganiu infekcji nie jest stuprocentowa, to pozostałe, długofalowe korzyści zdrowotne, jak ochrona serca, mózgu czy zmniejszenie ryzyka nowotworów, powinny stanowić silny argument przemawiający za zaszczepieniem się. Prof. Rzymski zaznacza, że szczepienia można bezpiecznie łączyć z innymi – np. przeciw RSV czy Covid-19 – podczas jednej wizyty, co znacznie ułatwia profilaktykę. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
Nowe francuskie badania przeprowadzone na ponad 100 tysiącach osób ujawniają, że powszechnie stosowane konserwanty w żywności mogą znacząco zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i nowotworów. Eksperci biją na alarm.
Francuski zespół badawczy złożony z naukowców Inserm, INRAE, Sorbonne Paris Nord University, Paris Cité University i Cnam (CRESS-EREN) przeanalizował wpływ spożycia konserwantów na zdrowie w ramach kohorty NutriNet-Santé. W badaniu wzięło udział ponad 100 tysięcy dorosłych uczestników, których dane dotyczące diety i stanu zdrowia zbierano w latach 2009–2023. Celem było określenie związku między spożyciem konserwantów a ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz nowotworów. Analizie poddano 17 konserwantów spożywanych przez co najmniej 10% uczestników badania. Dane uzyskane od uczestników były weryfikowane za pomocą baz takich jak Open Food Facts, Oqali i EFSA. Wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 Wśród 108 723 uczestników badania dotyczącego cukrzycy, u 1 131 osób zdiagnozowano cukrzycę typu 2 w okresie 2009–2023. Badacze zaobserwowali, że wyższe spożycie konserwantów wiązało się z wyższym ryzykiem rozwoju tej choroby: ryzyko wyższe o 47% dla ogółu konserwantów, ryzyko wyższe o 49% dla konserwantów niebędących przeciwutleniaczami, ryzyko wyższe o 40% dla konserwantów przeciwutleniających. Szczególnie niepokojące wyniki dotyczyły substancji takich jak sorbinian potasu (E202), metabisiarczyn potasu (E224), azotyn sodu (E250), kwas octowy (E260), octany sodu (E262), propionian wapnia (E282), a także przeciwutleniacze, m.in. askorbinian sodu (E301), kwas cytrynowy (E330) i wyciąg z rozmarynu (E392). Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”. Konserwanty a rak: które substancje mogą być groźne? Z kolei w badaniu opublikowanym w „The BMJ” naukowcy przeanalizowali dane 105 260 uczestników kohorty NutriNet-Santé, z których u 4 226 rozpoznano nowotwór. Wśród nich: 1 208 przypadków raka piersi, 508 raka prostaty, 352 raka jelita grubego, 2 158 innych nowotworów. Choć nie stwierdzono związku między ogólnym spożyciem konserwantów a ryzykiem raka, wyższe spożycie kilku z nich – głównie substancji niebędących przeciwutleniaczami – wiązało się z podwyższonym ryzykiem: sorbinian potasu – wzrost ryzyka raka ogółem o 14%, raka piersi o 26%, siarczyny – wzrost ryzyka raka ogółem o 12%, azotyn sodu – wzrost ryzyka raka prostaty o 32%, azotan potasu – wzrost ryzyka raka ogółem o 13%, raka piersi o 22%, octany – wzrost ryzyka raka ogółem o 15%, raka piersi o 25%, kwas octowy – wzrost ryzyka raka ogółem o 12%. W przypadku przeciwutleniaczy, związek z wyższym ryzykiem raka wykazano jedynie dla erytorbinianów. Czy jesteśmy chronieni? Eksperci apelują o zmiany w przepisach Badacze zaznaczają, że choć badanie ma charakter obserwacyjny i nie pozwala na wyciąganie jednoznacznych wniosków o przyczynowości, to jego wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami eksperymentalnymi. Podkreślają potrzebę ponownej oceny zasad regulujących użycie konserwantów w przemyśle spożywczym. Mathilde Touvier, dyrektorka badań Inserm, zaznacza: „Choć wyniki wymagają potwierdzenia, są one zgodne z danymi eksperymentalnymi sugerującymi szkodliwość wielu tych związków”. Anaïs Hasenböhler z EREN dodaje, że konieczne jest ograniczenie stosowania zbędnych dodatków, a konsumenci powinni być zachęcani do wyboru świeżej, minimalnie przetworzonej żywności. Bez wysoko przetworzonego jedzenia nie byłyby możliwe wyprawy polarników i himalaistów ani loty załogowe w kosmos. Niestety, te same technologie zostały wykorzystane przez przemysł spożywczy do tworzenia produktów, które nie są zbyt zdrowe, ale tak smaczne, że jemy ich coraz więcej – nawet wtedy, gdy już nie jesteśmy głodni. Innymi słowy, w jedzeniu wysoko przetworzonym samego jedzenia jest coraz mniej, a dodatków – coraz więcej. Jak unikać niepotrzebnych dodatków w codziennej diecie? Eksperci przypominają zalecenia francuskiego Narodowego Programu Żywienia i Zdrowia (PNNS), które rekomendują: spożywanie świeżych, nieprzetworzonych produktów, ograniczenie przetworzonej żywności, dokładne czytanie etykiet i unikanie produktów z długą listą dodatków oznaczonych kodami E200–E399. Choć konserwanty są powszechnie stosowane w celu przedłużenia trwałości żywności i obniżenia kosztów, ich potencjalny wpływ na zdrowie budzi coraz większe wątpliwości. Oczekuje się, że nowe wyniki badań skłonią organy regulacyjne do rewizji przepisów, wprowadzenia bardziej restrykcyjnych limitów i wymogu przejrzystszego oznakowania dodatków na opakowaniach. Wśród konsumentów zaś powinny upowszechnić trend wybierania produktów z „prostym” lub „czystym składem” – czyli takich zawierających jak najmniej dodatków do żywności. Zgodnie z prawem producenci mogą stosować tylko takie dodatki, jakie zostały dopuszczone do użytku jako bezpieczne na podstawie badań naukowych. Dlatego w teorii każdy składnik oznaczony skrótem rozpoczynającym się od litery „E” powinien być dla nas nieszkodliwy. Kluczową rolę odgrywa tu jednak dawka. Dlatego najlepiej wybierać produkty z jak najkrótszą listą dodatków na etykiecie. Źródła: Nature Communications, BMJ
Koniec hurraoptymizmu? Brakuje dowodów na skuteczność medycznej marihuany przy większości schorzeń
Złe wieści dla osób, które widzą w medycznej marihuanie remedium na całe zło świata – nawet na nowotwory. Analiza 2500 badań wykazała, że jej skuteczność można potwierdzić zaledwie w ułamku schorzeń, na które jest stosowana. Czy kannabinoidy czeka podobna przyszłość co opioidy?
Popularność terapii kannabinoidami stale rośnie, a wielu chorych liczy na jej korzystny wpływ w leczeniu rozmaitych dolegliwości. Wyniki badań są jednak dalekie od jednoznacznych, a najnowsze analizy wskazują na istnienie poważnych ograniczeń dotyczących skuteczności marihuany. To jednak temat, który wciąż budzi emocje. Czy medyczna marihuana działa? Zespół badawczy pod kierownictwem dr Michaela Hsu z UCLA Health przeanalizował ponad 2500 publikacji opublikowanych od stycznia 2010 do września 2025 roku. Przegląd objął randomizowane badania kliniczne, metaanalizy oraz wytyczne kliniczne. Analiza miała na celu ocenę skuteczności medycznej marihuany oraz innych kannabinoidów w leczeniu różnych schorzeń. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of the American Medical Association”, a w badaniu wzięli udział naukowcy z Harvardu, UC San Francisco, Washington University School of Medicine i New York University. Wyniki przeglądu wykazały, że istnieje poważna luka między postrzeganiem społecznym a rzeczywistym stanem wiedzy naukowej na temat skuteczności medycznej marihuany. Pomimo rosnącej popularności jej stosowania – 27% populacji USA i Kanady zadeklarowało w 2018 roku stosowanie medycznej marihuany – dowody naukowe na jej skuteczność są ograniczone lub niewystarczające. – Pacjenci zasługują na szczerą dyskusję o tym, co dokładnie nauka wie na temat medycznej marihuany – mówi dr Michael HSU, autor przeglądu. Na co medyczna marihuana faktycznie pomaga, a na co nie? Na podstawie badań skuteczność farmaceutycznych kannabinoidów udało się potwierdzić jedynie w wąskim zakresie schorzeń. Są to m.in.: utrata apetytu związana z HIV/AIDS, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, ciężkie pediatryczne zaburzenia napadowe: zespół Dravet i zespół Lennoxa-Gastauta. W przypadku takich schorzeń jak przewlekły ból, lęk czy bezsenność – w których medyczna marihuana jest często stosowana – brakuje przekonujących dowodów naukowych potwierdzających jej skuteczność. Według naukowców wnioski o domniemanym działaniu przekazywane są tylko „pocztą pantoflową” i mogą być niezgodne z prawdą. Warto podkreślić, że ponad połowa użytkowników stosuje medyczną marihuanę właśnie w leczeniu przewlekłego bólu. Marihuana a onkologia – czy to działa? Inne badania prowadzone przez Whole Health Oncology Institute wykazały, że marihuana może pomagać w łagodzeniu objawów towarzyszących chorobom nowotworowym – szczególnie nudności, wymiotów, utraty apetytu oraz problemów ze snem. Dla części pacjentów poprawia także ogólną jakość życia i samopoczucie Skutki uboczne i zagrożenia marihuany Aktualne wytyczne klinicznie nie rekomendują marihuany jako terapii pierwszego wyboru. Zespół z UCLA zwrócił uwagę na potencjalne ryzyko zdrowotne związane ze stosowaniem marihuany. Według nich 29% osób stosujących medyczną marihuanę spełnia kryteria uzależnienia, a codzienne używanie marihuany – zwłaszcza w formie wziewnej – wiąże się z wyższym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym zawału i udaru. W tym kontekście szczególnie zaleca się, aby lekarze przed przepisaniem produktów zawierających THC dokładnie oceniali stan zdrowia pacjentów, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka chorób serca i zaburzeń psychotycznych. Potrzebujemy więcej badań nad marihuaną Długofalowe badania potwierdzają również, że używanie marihuany o wysokiej mocy przez młodzież może mieć poważne konsekwencje dla ich zdrowia psychicznego. Objawy psychotyczne występowały u 12,4% użytkowników marihuany, a zaburzenia lękowe u 19,1%. Marihuana o mniejszej mocy zmniejsza ten procent, ale stosunkowo niewiele. Dr Michael Hsu zaznaczył, że kluczowe jest prowadzenie kolejnych, bardziej rygorystycznych badań, które pozwolą jednoznacznie określić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania medycznej marihuany. Tylko w ten sposób możliwe będzie opracowanie przejrzystych wytycznych klinicznych i poprawa jakości opieki nad pacjentem. Źródła: JAMA, National Library of Medine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kochasz chipsy? Naukowcy sprawdzają, dlaczego o 45% zwiększają zachorowalność na raka
Zła wiadomość dla miłośników przekąsek, które zwykle kojarzymy z jesiennym seansem przed telewizorem. Najnowsze badania wskazują, że regularne spożywanie chipsów i innych wysoko przetworzonych przekąsek wyraźnie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów – szczególnie groźnego raka jelita grubego.
Pojawia się coraz więcej dowodów, że chipsy ziemniaczane i wysoko przetworzone przekąski nie są tak niewinną przyjemnością, jaką mogłyby się wydawać, a zastrzyk kalorii i wpływ na wagę to tylko najmniejsza z ich wad. Mamy dowody na to, że regularne spożywanie takich produktów może mieć poważne konsekwencje zdrowotne i drastycznie zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów. Wyniki wieloletnich badań otwierają oczy i są alarmujące dla łasuchów (czyli wszystkich nas). Jedzenie przekąsek a rak jelita grubego Rak jelita grubego dawniej był kojarzony z podeszłym wiekiem, ale obecnie zapadają na niego coraz częściej osoby poniżej 50. roku życia. Przyczyna tego trendu nie jest jasna, jednak zespół naukowców z Mass General Brigham sugeruje jego istotny związek z żywnością wysoko przetworzoną. Badacze przeanalizowali diety i wyniki badań endoskopowych prawie 30 000 kobiet na przestrzeni 24 lat. Odkryli, że uczestniczki badania, które deklarowały spożywanie najwyższych poziomów żywności wysoko przetworzonej, miały nawet o 45% wyższe ryzyko rozwoju gruczolaków, które mogą być prekursorami wczesnego raka jelita grubego, niż te spożywające najmniej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „JAMA Oncology”. Uczestniczki badania spożywały średnio 5,7 porcji żywności wysoko przetworzonej dziennie. Stanowiło to 35% całkowitej dziennej dawki kalorii – nieco mniej niż wynosi średnia krajowa w Stanach Zjednoczonych. Ile żywności wysoko przetworzonej można jeść? – Zwiększone ryzyko wydaje się być dość liniowe. To oznacza, że im więcej spożywasz żywności wysoko przetworzonej, tym większe prawdopodobieństwo, że doprowadzi to do polipów jelita grubego – mówi dr Andrew Chan, jeden z autorów badania. Co ciekawe, nie wykazano związku pomiędzy spożyciem chipsów a występowaniem zmian ząbkowanych, innego rodzaju prekursora raka jelita grubego, który jednak rozwija się wolniej i rzadziej jest złośliwy. Czemu chipsy powodują nowotwory? Wysoko przetworzone jedzenie charakteryzuje się znaczną ilością substancji chemicznych i technologicznych dodatków, których celem jest poprawa smaku, tekstury i trwałości produktu. Chipsy ziemniaczane powstają najczęściej poprzez smażenie w głębokim tłuszczu w bardzo wysokiej temperaturze, a podczas tego procesu dochodzi do powstawania akrylamidu – związku o potwierdzonym działaniu rakotwórczym. Uszkadza on DNA i sprzyja mutacjom komórkowym, co zwiększa ryzyko transformacji nowotworowej komórek. Chipsy to jednak nie tylko akrylamid, który powstaje podczas smażenia. Wysoka zawartość tłuszczów trans obciąża organizm, zwiększając ryzyko nie tylko nowotworów, ale także chorób serca. W ich składzie – tak jak składzie innych przetworzonych przekąsek – znajdziemy także różnorodne dodatki chemiczne, np. wzmacniacze smaku, konserwanty, sztuczne barwniki. Chociaż jednorazowo nie zrobią nam one krzywdy, to ich regularne spożycie może mieć katastrofalne skutki. Złośliwy rak jelita grubego nie jest powodowany wyłącznie dietą Naukowcy ostrzegają, że dieta nie jest pełnym wyjaśnieniem tendencji do wczesnego zapadania na raka jelita grubego. W szpitalach spotkać można sporo pacjentów z tym schorzeniem, którzy odżywiają się bardzo zdrowo. Żywność wysoko przetworzona nie wyjaśnia więc w pełni wzrostu zapadania na złośliwe odmiany raka, a naukowcy wciąż pracują nad lepszym zrozumieniem choroby. Nie ulega jednak wątpliwości, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Udowodniło go przytoczone wyżej szeroko zakrojone badanie. – Jedną z mocnych stron naszego badania było to, że dysponowaliśmy szczegółowymi informacjami na temat innych czynników ryzyka raka jelita grubego u uczestników, takich jak wskaźnik masy ciała (BMI) , cukrzyca typu 2 i niskie spożycie błonnika. Nawet po uwzględnieniu wszystkich tych czynników ryzyka, związek ze spożyciem żywności wysoko przetworzonej nadal się utrzymywał – mówi dr Chan. Niektóre przekąski mogą być jednak bardziej szkodliwe niż inne, a obecnie trwają prace nad ich wskazaniem. Źródło: JAMA Oncology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.