Ten film zmienił cały kraj. Po 25 latach „Władca Pierścieni” nadal napędza turystykę
Fenomen „Władcy Pierścieni” w Nowej Zelandii to jeden z najbardziej spektakularnych przykładów tego, jak kino może przekształcić wizerunek całego państwa. Filmowa adaptacja prozy J.R.R. Tolkiena nie tylko zachwyciła widzów na całym świecie, ale też trwale wpłynęła na gospodarkę, turystykę i sposób, w jaki Nowa Zelandia postrzega samą siebie. Mimo że od premiery pierwszej części minęło już 25 lat, magia Śródziemia wciąż przyciąga tysiące podróżnych spragnionych spotkania z krajobrazami, które stały się synonimem filmowego rozmachu.
Gdy w 2001 roku na ekrany kin trafiła pierwsza część trylogii „Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia”, świat zobaczył Nową Zelandię w zupełnie nowym świetle. Epickie plenery, wykorzystane przez reżysera Petera Jacksona sprawiły, że kraj stał się wizualnym ucieleśnieniem literackiego Śródziemia. Organizatorzy wycieczek szybko odnotowali rosnące zainteresowanie podróżami śladami bohaterów, a w latach 2000–2006 liczba przyjazdów turystów wzrosła o około 40%. Fani powieści z 1954 roku oraz kinowej trylogii zaczęli masowo odwiedzać miejsca znane z ekranu, w tym słynne „Shire”. Co istotne, efekt ten nie był chwilową modą – po ćwierćwieczu od premiery pierwszego filmu turystyka inspirowana „Władcą Pierścieni” nadal pozostaje jednym z filarów promocji kraju. „Dom Śródziemia”. Jak „Władca Pierścieni” zmienił Nową Zelandię? Kiedy trylogia „Władca Pierścieni” została przez Petera Jacksona nakręcona w całości w Nowej Zelandii, kraj zyskał coś więcej niż tylko rolę planu zdjęciowego. Stał się „Domem Śródziemia” – a to określenie na trwałe weszło do oficjalnej narracji promocyjnej państwa. Szacuje się, że w pierwszych latach po premierze od 6 do nawet 10% zagranicznych turystów wskazywało film jako główny powód przyjazdu. Oznacza to, że tysiące podróżnych wybierało kierunek wyłącznie po to, by zobaczyć na własne oczy krajobrazy znane z ekranu. Symbolicznym centrum tego zjawiska stała się wioska Hobbitów w Matamata – filmowy Hobbiton, który przekształcono w stałą atrakcję turystyczną. Dziś to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w kraju, generujące znaczące przychody dla regionu Waikato i całej branży turystycznej. Film idealnie wpisał się również w narodową kampanię „100% Pure New Zealand”, promującą dzikie, spektakularne i – w przekazie marketingowym – niemal nietknięte krajobrazy. Wizerunek surowych gór, rozległych łąk i dramatycznych wybrzeży, utrwalony w kinie, stał się wizytówką państwa. Ekonomiczne skutki okazały się długofalowe. Turyści inspirowani filmem wydawali w Nowej Zelandii setki milionów dolarów rocznie, a sukces serii – wzmocniony później przez trylogię „Hobbit” – przyczynił się do rozwoju całego sektora audiowizualnego. Studia takie jak Weta Workshop w Wellington zyskały międzynarodową renomę, a przemysł filmowy zaczął przynosić gospodarce miliardy dolarów nowozelandzkich rocznie. Co więcej, ćwierć wieku po premierze pierwszej części zainteresowanie „Władcą Pierścieni” nie słabnie – a Nowa Zelandia wciąż korzysta z kapitału kulturowego, który narodził się wraz z filmowym Śródziemiem. 25 lat później: jak „Władca Pierścieni” wciąż napędza turystykę Nowej Zelandii? Ponieważ twórcy trylogii „Władca Pierścieni” wykorzystali ponad 150 plenerowych lokalizacji w Nowej Zelandii, filmowa wizja Śródziemia trwale zrosła się z realnym krajobrazem kraju. W efekcie miejsca takie jak Park Narodowy Tongariro (utożsamiany z Mordorem i Górą Przeznaczenia) czy okolice Wellington (gdzie powstawały sceny z Isengardu) przestały być jedynie punktami na mapie, a zaczęły funkcjonować jako kultowe przestrzenie popkultury. To właśnie ta silna identyfikacja sprawiła, że wraz ze zbliżającą się 25. rocznicą premiery pierwszej części ponownie wzrosło zainteresowanie podróżami tematycznymi. Skala tego zjawiska znajduje odzwierciedlenie w danych branżowych. Skoro kolejne pokolenie widzów odkrywa filmy na nowo (za pośrednictwem platform streamingowych i rocznicowych wydarzeń) rośnie także liczba zapytań o wyjazdy inspirowane sagą. Organizator Goway odnotował 97-procentowy wzrost zapytań o trasy związane z „Władcą Pierścieni” w drugiej połowie roku w porównaniu z analogicznym okresem 2024 r., a już około 20% programów do Nowej Zelandii zawiera elementy związane z filmem, w tym wizytę na planie Hobbitonu w Matamata. Jak podkreślił Anthony Saba z Goway: „Skutki oglądania tych filmów 10–20 lat temu są nadal odczuwalne i to właśnie dlatego ludzie dziś przyjeżdżają do Nowej Zelandii”. Dodał: „To dobra opowieść. A kto nie lubi dobrej historii?”. W konsekwencji rośnie także frekwencja w najbardziej rozpoznawalnych lokalizacjach. Plan filmowy Hobbitonu odwiedziło w ubiegłym roku około 600 tysięcy gości, a – jak zapowiada jego dyrektor generalny Shayne Forrest – w roku jubileuszowym liczba ta ma utrzymać się na podobnym poziomie. Jednocześnie dane Tourism New Zealand wskazują, że co piąty Amerykanin odwiedzający kraj w 2025 roku deklarował inspirację serią fantasy przy podejmowaniu decyzji o podróży. Oznacza to, że filmowy impuls przekłada się bezpośrednio na realne przepływy turystyczne. Co istotne, zainteresowanie nie ogranicza się wyłącznie do sentymentu wobec kina. Ponieważ film wyeksponował monumentalne, niemal nietknięte krajobrazy, turyści przyjeżdżają nie tylko „zobaczyć plan”, lecz również doświadczyć przestrzeni i natury, które stały się symbolem Śródziemia. Jak zauważa Rachel Cooper z Red Savannah, wzrost rezerwacji na 2026 rok (wyższy o 37% niż rok wcześniej) wiąże się z rosnącą fascynacją dziką przyrodą, parkami narodowymi (takimi jak Fiordland, Tongariro, Mount Aspiring czy Kahurangi) oraz potrzebą ucieczki od miejskiego stylu życia. W rezultacie fenomen sprzed 25 lat nie wygasł, lecz przekształcił się w trwały mechanizm napędzający turystykę – oparty na emocjonalnej więzi z historią, która dla wielu widzów wciąż pozostaje żywa. Źródła: Travel Weekly, Egzotyka.tv, Cathay Pacific Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie czekają na towarzystwo, wyjeżdżają w pojedynkę. Te miejsca w 2026 wybierają solo podróżnicy
Podróżowanie w pojedynkę przestaje być niszowym wyborem, a staje się jednym z najszybciej rosnących trendów w turystyce. Coraz więcej osób stawia na niezależność, własne tempo i swobodę decyzji zamiast kompromisów typowych dla wyjazdów grupowych. Gdzie w 2026 roku najchętniej ruszą solo podróżnicy?
Okres po pandemii wzmocnił potrzebę autonomii i komfortu płynącego z samodzielnego odkrywania świata, a podróże solo dają możliwość skupienia się na własnych potrzebach, zainteresowaniach i rytmie dnia, bez konieczności dostosowywania planu do innych. Branża turystyczna szybko odpowiedziała na te oczekiwania, rozwijając ofertę elastycznych usług, spersonalizowanych doświadczeń i rozwiązań sprzyjających osobom podróżującym samotnie. Nic dziwnego, że segment ten rośnie w imponującym tempie – globalna wartość rynku podróży solo wyniosła w 2024 roku ponad 482 mld dolarów, a prognozy wskazują, że do 2030 roku może przekroczyć 1 bilion dolarów. Dlaczego coraz więcej osób rusza w świat w pojedynkę? Dynamiczny wzrost popularności podróży w pojedynkę nie jest już chwilową modą, lecz wyraźnym kierunkiem rozwoju całego rynku turystycznego. Zjawisko to napędza kilka grup jednocześnie: rosnąca liczba singli, cyfrowi nomadzi pracujący zdalnie z różnych zakątków świata, a także aktywni seniorzy, którzy po zakończeniu kariery zawodowej decydują się realizować długo odkładane plany podróżnicze. Szczególnie widoczne jest to wśród milenialsów i przedstawicieli pokolenia Z, dla których wyjazd solo staje się formą inwestycji w siebie – sposobem na doświadczenie przygody, wyjście poza strefę komfortu i budowanie poczucia sprawczości. Badania Solo Traveler World pokazują, że aż 75% osób podróżujących samotnie wskazuje na korzyści osobiste, takie jak poprawa dobrostanu psychicznego i troska o siebie. Tendencję tę potwierdzają również dane Skyscanner, według których ponad połowa respondentów deklaruje preferencję dla samodzielnego odkrywania świata. Raport FTLO Travel, analizujący plany osób w wieku 25–39 lat, wskazuje dodatkowo, że motywacją nr 1 jest po prostu chęć zobaczenia świata – taką odpowiedź wybrało blisko 74,6% ankietowanych. Zainteresowanie koncentruje się głównie na regionach Australii i Oceanii, Azji oraz Europy, a w dalszej kolejności Ameryki Południowej i Afryki. Co istotne, ponad połowa badanych nie ma jeszcze zarezerwowanych wyjazdów na 2026 rok, jednak ponad 42% planuje podróżować więcej niż rok wcześniej, co pokazuje skalę rosnącego potencjału segmentu podróży solo. Gdzie zatem niebawem ruszą osoby podróżujące solo? Najlepsze kierunki dla solo podróżników w 2026 roku Wśród osób podróżujących w pojedynkę coraz silniej zaznacza się nurt świadomego, prośrodowiskowego podróżowania, a lista wymarzonych kierunków na 2026 rok wyraźnie to odzwierciedla. Według ratortu FTLO Travel w czołówce znajduje się Japonia — kraj, który łączy zaawansowaną infrastrukturę transportu publicznego z głębokim szacunkiem dla natury i tradycji. Gęsta sieć kolei, w tym pociągów dużych prędkości, pozwala ograniczyć ślad węglowy, a lokalna kultura promuje minimalizm, sezonowość i harmonię z otoczeniem. Podróżujący solo doceniają także bezpieczeństwo, łatwość poruszania się oraz możliwość łączenia miejskich doświadczeń z pobytami w regionach wiejskich, gdzie popularne są gorące źródła, szlaki piesze i obiekty prowadzone zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Drugim często wskazywanym kierunkiem jest Australia, szczególnie ceniona za ogromne obszary chronione i rozwijające się programy ochrony przyrody. Parki narodowe, rezerwaty morskie oraz inicjatywy na rzecz ochrony raf koralowych i unikatowych ekosystemów przyciągają osoby, które chcą łączyć podróż z edukacją ekologiczną. Równocześnie duże miasta inwestują w zieloną infrastrukturę i transport publiczny, co ułatwia bardziej odpowiedzialne zwiedzanie. Na podium znajduje się także Nowa Zelandia, promująca się jako destynacja oparta na koncepcji kaitiakitanga – opieki nad naturą. Rozbudowana sieć szlaków, limity odwiedzin w najbardziej wrażliwych przyrodniczo miejscach oraz nacisk na turystykę jakościową zamiast masowej sprawiają, że kraj ten jest postrzegany jako modelowy przykład równowagi między turystyką a ochroną środowiska. Źródła: Market Analysis Report, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najrzadsza papuga świata powraca. Tylu piskląt nie było od pół wieku
Krytycznie zagrożona, nielotna papuga kakapo z Nowej Zelandii, zbliża się do najlepszego sezonu lęgowego od 1977 roku. Naukowcy nie kryją ekscytacji – to największy sukces w historii ochrony tego gatunku.
Kakapo – jedyna na świecie nielotna papuga i jeden z najrzadszych gatunków ptaków na świecie – będzie miała najlepszy sezon lęgowy od 1977 roku. Według szacunków Nowozelandzkiego Departamentu Ochrony Przyrody (DOC) oraz Programu Odbudowy Kakapo, aż 84 samice w wieku rozrodczym mogą przystąpić do lęgów w tym sezonie. Jego początek rozpoczyna się w grudniu. Byłby to bezprecedensowy wynik, najlepszy w całej historii monitoringu tego krytycznie zagrożonego gatunku. Co sprawiło, że kakapo wraca do lęgów? Kakapo są niezwykłe nie tylko dlatego, że należą do najrzadszych zwierząt świata. Są też nielotami, najcięższymi papugami na świecie i prowadzą nocny tryb życia. Dlaczego ich najlepsze lęgi szykują się właśnie teraz? Kluczowym czynnikiem jest wyjątkowy urodzaj owocóq drzew rimu (Dacrydium cupressinum). To gatunek iglastego drzewa, należący do rodzaju obłuszynów. Rośnie tylko w Nowej Zelandii. Owoce te są podstawą diety kakapo w okresie lęgowym. Są też naturalnym sygnałem inicjującym okres godowy papug. A w tym roku zaobserwowano wyjątkowo dużo zawiązków owoców. W 2026 wykluje się najwięcej piskląt Ostatni udany sezon lęgowy miał miejsce w 2022 roku, kiedy wykluło się 57 piskląt. Na początku programu ochrony, w 1995 roku, kakapo były na skraju wyginięcia. Żyło wtedy tylko 51 osobników, w tym zaledwie 20 samic. Dziś globalna populacja liczy około 237–240 ptaków. To wielki sukces, ale nie można jeszcze ogłosić pełnego zwycięstwa: gatunkowi nadal zagraża niska różnorodność genetyczna, podatność na choroby oraz nieregularny cykl rozrodczy. Wciąż znaczenie ma dosłownie każde pisklę. Sezon godowy kakapo Kakapo rozpoczynają gody w okolicach Bożego Narodzenia, z kulminacją w styczniu. Samce zbierają się na tokowiskach i wydają charakterystyczne, niskie buczące dźwięki, które przyciągają samice. Po wyborze partnera samice samodzielnie wysiadują jaja i wychowują młode. Jaja składane są w lutym i marcu, a pisklęta wykluwają się po około miesiącu. Kakapo dożywają sędziwego wieku, nawet 60 lat. To najwięcej wśród wszystkich papug. Wyzwania dla dalszej ochrony Równolegle do programu ochrony, prowadzone są intensywne badania naukowe nad kakapo. Naukowcy chcą poznać m.in. skład ich mikrobioty jelitowej, wpływ diety i antybiotyków na ich zdrowie, a także wpływ zmian klimatycznych na owocowanie rimu. Dużym wyzwaniem będzie znalezienie dla rosnącej populacji papug nowych siedlisk. Wolne od drapieżników wyspy, na których żyją, zbliżają się do granic pojemności. Mimo to eksperci podkreślają, że kakapo są jednym z nielicznych krytycznie zagrożonych gatunków, których los udało się odwrócić. A sezon 2025/26 daje wyjątkową nadzieję na dalszą odbudowę populacji. Źródła: Bird Guides, University of Auckland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie być chronionych przed odrą. Co więcej, dane z czerwca 2025 roku wskazują, że jedynie 82% dzieci w Nowej Zelandii otrzymało dwie wymagane dawki szczepionki. To oznacza, że co piąte dziecko jest narażone na zakażenie. Szczególnie niski poziom szczepień utrzymuje się wśród dzieci maorysów oraz pochodzenia pacyficznego. Podobne, niepokojące tendencje możemy zaobserwować również w Polsce. Pacyficzni obywatele Nowej Zelandii niekiedy nie mają jednak w ogóle dostępu do szczepionki, a Polacy świadomie jej odmawiają. Jak zapobiec katastrofie zdrowotnej? Zdaniem ekspertów konieczne są natychmiastowe działania. W Polsce liczba odmów obowiązkowej szczepionki wzrosła z 3077 w 2003 roku do 87 344 w 2023 roku. W 2024 roku odnotowano w Polsce niemal 300 przypadków odry. Warto przypomnieć, że szczepienie jest jedyną metodą zapobiegania tej groźnej chorobie. Na odrę nie ma lekarstwa, a może ona prowadzić do groźnych powikłań – także u dzieci. Spadek odporności społeczeństwa sprawia, że coraz więcej osób jest podatnych na infekcję wirusem odry i staje się nieświadomym nosicielem choroby. To zagrożenie dla wszystkich mieszkańców kraju: nie tylko dla dzieci. Źródło: Health New Zealand, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy ranking ujawnił najbezpieczniejsze państwa świata. Gdzie życie wciąż płynie spokojnym rytmem?
W świecie, w którym pokój coraz częściej bywa wyjątkiem, są kraje, które wyłamują się z tego schematu. Trzy z nich pokazują, że bezpieczeństwo może być czymś więcej niż tylko przerwą między konfliktami. To fundament ich codzienności.
Spis treści: Wzrost konfliktów i militaryzacji na świecie Najbezpieczniejsze miejsce na Ziemi od ponad dekady Od konfliktu do symbolu wspólnoty i spokoju Spokojna przystań na końcu świata Ranking Global Peace Index 2025 W świecie pełnym napięć i globalnych kryzysów istnieją miejsca, które wciąż uchodzą za oazy spokoju. Najnowszy ranking najbezpieczniejszych państw pokazuje, które kraje oferują stabilność. To właśnie tam codzienne życie płynie spokojniej, a poczucie bezpieczeństwa staje się elementem narodowej tożsamości. Wzrost konfliktów i militaryzacji na świecie W 2025 roku świat coraz częściej przypomina mozaikę napięć i konfliktów, a pokój przestaje być oczywistością, stając się raczej wyjątkiem niż normą. Najnowszy Global Peace Index, opracowywany przez Instytut Ekonomii i Pokoju alarmuje, że liczba aktywnych konfliktów osiągnęła najwyższy poziom od zakończenia II wojny światowej. Tylko w ostatnich miesiącach na liście toczących się wojen pojawiły się trzy nowe pozycje, a wiele granic stało się przestrzenią ciągłego napięcia. Rosnące wydatki wojskowe i postępująca militaryzacja to reakcje rządów, które próbują chronić własnych obywateli, ale jednocześnie wzmacniają globalne poczucie zagrożenia. Opublikowany raport GPI obejmuje aż 23 wskaźniki – od liczby zbrojnych starć i poziomu terroryzmu, po wydatki na obronność i wskaźniki przestępczości – a jego tegoroczna edycja ukazuje obraz świata coraz bardziej rozdartego przez przemoc. Równocześnie jednak w publikacji zawarto państwa, które od niemal dwóch dekad nie tylko utrzymują stabilność, ale też konsekwentnie zajmują czołowe miejsca w rankingach bezpieczeństwa. To właśnie one udowadniają, że polityka oparta na dialogu i zaufaniu społecznym może być trwałą strategią przynoszącą realne rezultaty. Mieszkańcy tych krajów twierdzą, że poczucie bezpieczeństwa nie jest dla nich abstrakcją, lecz doświadczeniem obecnym w funkcjonowaniu instytucji, w kulturze współpracy i w relacjach społecznych opartych na wzajemnym szacunku. Jakie państwa zostały zatem uznane za najbezpieczniejsze na świecie? Najbezpieczniejsze miejsce na Ziemi od ponad dekady Od 2008 roku Islandia nieprzerwanie utrzymuje pierwsze miejsce w rankingu Global Peace Index, pozostając symbolem stabilności, bezpieczeństwa i społecznej równowagi. W najnowszym zestawieniu kraj ten zanotował dodatkowo 2-procentowy wzrost, umacniając swoją pozycję lidera i powiększając dystans do kolejnych państw. O wyjątkowości islandzkiego modelu świadczą wyniki w trzech kluczowych obszarach: niskim poziomie przestępczości, braku aktywnych konfliktów zbrojnych oraz minimalnej militaryzacji. To jednak nie tylko statystyka, gdyż dla Islandczyków bezpieczeństwo ma charakter codziennego doświadczenia. – Chociaż trudne warunki pogodowe, zwłaszcza zimą, nie zawsze dają poczucie bezpieczeństwa, to jednak społeczność tak – podkreśliła w rozmowie z BBC Inga Rós Antoníusdóttir, urodzona na Islandii dyrektor generalna Intrepid Travel North Europe. Na wyspie nikogo nie dziwi widok śpiących niemowląt w wózkach pozostawionych przed kawiarniami, w czasie gdy ich rodzice spokojnie jedzą posiłek lub załatwiają codzienne sprawy. Nocne spacery w pojedynkę są powszechną praktyką, a policja nie nosi broni. Co więcej, Antoníusdóttir zwróciła uwagę, że istotną rolę w budowaniu atmosfery zaufania i bezpieczeństwa odgrywa polityka społeczna. – Równe szanse i solidne systemy socjalne tworzą sprawiedliwsze i bezpieczniejsze społeczeństwo dla wszystkich – zaznaczyła. Islandia, będąc globalnym liderem w zakresie równości płci, pokazuje, że poczucie bezpieczeństwa to nie tylko brak zagrożeń, ale także wynik konsekwentnej polityki opartej na integracji i wzajemnym szacunku. Od konfliktu do symbolu wspólnoty i spokoju Choć jeszcze pod koniec XX wieku Irlandia zmagała się z dramatycznnymi napięciami o charakterze politycznym i społecznym, to dziś kraj ten konsekwentnie umacnia swoją pozycję jako jedno z najbezpieczniejszych miejsc na świecie, zajmując drugie miejsce w rankingu Global Peace Index. Kluczowe okazały się nie tylko niskie wskaźniki przestępczości czy brak aktywnych konfliktów, ale także wyraźna redukcja militaryzacji oraz stabilność wewnętrzna. Irlandia jest jednym z zaledwie czterech państw w Europie, które nie są członkami NATO, co odzwierciedla jej konsekwentne przywiązanie do neutralności i dyplomatycznego rozwiązywania sporów. Na co dzień o bezpieczeństwie Irlandczyków decyduje jednak coś więcej niż polityczne deklaracje. – Głębokie poczucie wspólnoty i życzliwości sprawia, że czujesz się mile widziany i swobodnie, niezależnie od tego, czy jesteś w małym miasteczku, czy dużym mieście – stwierdził Jack Fitzsimons, mieszkaniec Kildare i dyrektor ds. doświadczeń w Kilkea Castle. Podkreślił, że silne systemy wsparcia społecznego i troska o dobrostan mieszkańców znacząco obniżają poziom społecznych napięć i sprzyjają budowie zaufania. – To takie miejsce, gdzie możesz poprosić nieznajomego o pomoc, a on zrobi wszystko, co w jego mocy, aby ci pomóc. Wciąż zadziwia mnie, jak bardzo odwiedzający są zaskoczeni życzliwością Irlandczyków. Dla nas to po prostu część tożsamości – dodał. Spokojna przystań na końcu świata Nowa Zelandia z kolei awansowała w najnowszym Global Peace Index na trzecie miejsce, przesuwając się o dwie pozycje. Ten skok kraju o silnej tożsamości demokratycznej i wyjątkowej lokalizacji geograficznej nie jest przypadkowy. Poprawa wskaźników bezpieczeństwa, ograniczenie liczby demonstracji oraz niski poziom zagrożeń terrorystycznych sprawiły, że to państwo wyspiarskie jest postrzegane jako jedno z najbardziej stabilnych społeczności świata. Położenie na odległym krańcu Pacyfiku sprawia, że Nowa Zelandia naturalnie pozostaje poza głównymi osiami globalnych konfliktów, jednak to nie geografia decyduje o jej sukcesie. Fundamentem wewnętrznego spokoju jest przede wszystkim zaufanie – zarówno do instytucji, jak i do siebie nawzajem. – Nowozelandzkie przepisy dotyczące broni palnej należą do najsurowszych na świecie, co zdecydowanie przyczynia się do poczucia bezpieczeństwa – wyznała w rozmowie z BBC Mischa Mannix-Opie, dyrektorka ds. obsługi klienta w firmie Greener Pastures i wieloletnia mieszkanka kraju. Dodała, że istotny jest nie tylko brak przemocy, lecz także styl życia oparty na empatii i wzajemnym wsparciu oraz zaufaniu. – To miejsce, gdzie dzieci chodzą same do szkoły, ludzie zostawiają otwarte drzwi, a kierowcy bez wahania zatrzymują się, by pomóc, gdy ktoś utknie na poboczu. Panuje ogólne zaufanie do innych i do systemów wokół nas, co tworzy prawdziwe poczucie wspólnoty w życiu codziennym – opowiadała. A jak przedstawiają się kolejne pozycje w rankingu? Ranking Global Peace Index 2025: Islandia Irlandia Nowa Zelandia Austria Szwajcaria Singapur Portugalia Dania Słowenia Finlandia Czechy Japonia Malezja Holandia Kanada Belgia Węgry Australia Chorwacja Niemcy Bhutan Łotwa Litwa Estonia Hiszpania Mauritius Katar Słowacja Bułgaria Wielka Brytania Kuwejt Norwegia Włochy Czarnogóra Szwecja Polska Mongolia Rumunia Wietnam Tajwan Korea Południowa Oman Botswana Timor Wschodni Grecja Argentyna Laos Urugwaj Indonezja Namibia Źródła: BBC, Global Peace Index Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten wymarły ptak jest pasją Petera Jacksona. Reżyser "Władcy Pierścieni" chce go wskrzesić
Peter Jackson dołącza do kolejnego projektu firmy Colossal Biosciences, znanej z próby wskrzeszenia wilka strasznego. Tym razem reżyser i naukowcy chcą przywrócić do życia wymarłego moa – gigantycznego ptaka podobnego do strusia, który kiedyś występował na Nowej Zelandii.
Spis treści Peter Jackson w nowej roli: inwestor w sektorze biotechnologii Czym był olbrzymi moa? Jak ma wyglądać „wskrzeszenie” moa? Moa w tradycji Maorysów Colossal Biocsiences znów jest na ustach wszystkich. Tym razem kontrowersyjny biotechnologiczny startup chce wskrzesić kolejny wymarły gatunek – wielkiego ptaka moa. Dochodzące do 3,6 metra wysokości moa były ważną częścią natury Nowej Zelandii i życia jej rdzennych mieszkańców – Maorysów. Peter Jackson w nowej roli: inwestor w sektorze biotechnologii Reżyser „Władcy Pierścieni” Peter Jackson wsparł nietypowy projekt biotechnologiczny, którego celem jest odtworzenie wymarłego ptaka z Nowej Zelandii — gigantycznego strusia moa. Jackson posiada jedną z największych prywatnych kolekcji kości tego nielotnego ptaka. Wraz ze swoją partnerką Fran Walsh Jackson zainwestował 15 milionów dolarów w przedsięwzięcie amerykańskiej firmy Colossal Biosciences. W projekt zaangażowane jest także nowozelandzkie Centrum Badań Ngāi Tahu. Czym był olbrzymi moa? Moa to zbiorcze określenie na kilka gatunków dużych, roślinożernych ptaków przypominających strusia, które przez 4000 lat zamieszkiwały Nową Zelandię. Wyginęły całkiem niedawno – ok. 600 lat temu, w wyniku nadmiernych polowań. Były ważnym źródłem mięsa dla rdzennych mieszkańców wysp. Największy z gatunków moa, tzw. South Island giant moa, osiągał nawet 3,6 metra wysokości. Jackson przyznał, że choć filmy są jego głównym zajęciem, to właśnie moa są jego prawdziwą pasją. W Nowej Zelandii każde dziecko zna i fascynuje się tym legendarnym ptakiem. Jak ma wyglądać „wskrzeszenie” moa? Colossal Biosciences zasłynęło z kontrowersyjnych prób „wskrzeszenia” wymarłych gatunków, jak mamut włochaty (przy pomocy edycji genów myszy) czy wilk straszny. Ich strategia nie polega na dosłownym przywracaniu gatunków, ale na budzącej kontrowersje inżynierii genetycznej, mającej na celu stworzenie organizmów podobnych do oryginałów. W przypadku moa, pierwszym krokiem będzie pozyskanie i analiza dobrze zachowanego DNA z kości, a następnie porównanie go z genomami żyjących dziś ptaków, takich jak tinamu czy emu, by zidentyfikować cechy unikatowe dla moa. Przywracanie do życia wymarłych ptaków jest trudniejsze niż ssaków, ponieważ ich zarodki rozwijają się w jajach, co utrudnia modyfikacje genetyczne. U wilków Colossal zastosowało metodę CRISPR, modyfikując 20 fragmentów DNA wilka szarego, co dało potomstwo z cechami przypominającymi wymarłego wilka strasznego. Projekt wskrzeszenia moa znajduje się dopiero w początkowej fazie. Naukowcy, jak biolog Beth Shapiro z Colossal przyznają, że przed nimi jeszcze wiele wyzwań technologicznych. Dodatkowym problemem jest pytanie, gdzie, jak i czy w ogóle umieścić potencjalnie odtworzonego ptaka w środowisku naturalnym, które przecież uległo zmianom. Ekolog Stuart Pimm z Duke University wyraził poważne wątpliwości co do możliwości ponownego wypuszczenia na wolność takich zwierząt w ich dawnym środowisku. Ostrzega również, że tak duży ptak mógłby stanowić zagrożenie. Moa w tradycji Maorysów Kluczowym partnerem w projekcie są też przedstawiciele rdzennych mieszkańców Nowej Zelandii — Maorysów. Centrum Ngāi Tahu podkreśla, że badania nad moa ponownie wzbudziły zainteresowanie lokalną mitologią i tradycją. Na stanowiskach archeologicznych, takich jak Pyramid Valley, znajdują się m.in. pradawne malowidła skalne przedstawiające moa. Paul Scofield, doradca projektu, podkreślił, że Jackson nie jest tylko kolekcjonerem — jego zbiory kości są bardzo dokładnie skatalogowane i reprezentują większość z dziewięciu znanych gatunków moa. Projekt, choć ambitny i budzący wątpliwości części środowiska naukowego, łączy nowoczesną technologię, pasję Jacksona i dziedzictwo kulturowe Nowej Zelandii. Źródło: Colossal Biosciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Ryba zagłady” trzy razy w ciągu tygodnia pojawiła się u wybrzeży Tasmanii i Nowej Zelandii
Wstęgor królewski według wierzeń ma zwiastować trzęsienie ziemi lub tsunami. To tylko przesądy, ale ta ogromna ryba jest tak rzadka, że zawsze wzbudza sensację. Wypływa na powierzchnię w wyjątkowych przypadkach i naukowcy nigdy nie przepuszczają okazji, by ją zbadać. Tym razem ocean wyrzucił aż trzy osobniki w krótkim czasie.
Spis treści Ocean wyrzucił trzy „ryby zagłady” blisko siebie Co sprawia, że wstęgor królewski jest tak niezwykły? W ciągu jednego tylko tygodnia na wybrzeżach Tasmanii i Nowej Zelandii morze wyrzuciło trzy gigantyczne wstęgory królewskie, znane również jako „ryby zagłady”. Te tajemnicze, głębinowe stworzenia od wieków budzą grozę i fascynację, a ich pojawienie się niektórzy traktują jako zapowiedź katastrofy naturalnej. Jednak naukowcy stanowczo odcinają się od tych mitów. Ocean wyrzucił trzy „ryby zagłady” blisko siebie Pierwszego z rybich kolosów znaleziono na zachodnim wybrzeżu Tasmanii. Kilka dni później dwa kolejne okazy, okaleczone przez ptaki, zostały wyrzucone przez fale w okolicach Dunedin i Christchurch w Nowej Zelandii. Ich obecność wzbudziła zainteresowanie opinii publicznej i mediów, które szybko przypomniały o silnym szczególnie w Japonii przesądzie głoszącym, że wstęgory pojawiają się przed trzęsieniami ziemi lub tsunami. To oczywiście tylko przesąd, choć przyjrzeli się mu naukowcy. Badanie z 2019 roku ostatecznie wykluczyło jakikolwiek związek między pojawianiem się wstęgorów a katastrofami naturalnymi. Co sprawia, że wstęgor królewski jest tak niezwykły? Niezwykły wygląd tych ryb i ich rzadkość prawdopodobnie zainspirowały dawne opowieści o morskich potworach i wężach i przesąd o „rybie zagłady”. Wstęgor królewski żyje na głębokości od 250 do 1000 metrów i niezwykle rzadko wypływa na powierzchnię. Każde jego pojawienie się wzbudza sensację nie tylko wśród okolicznej ludności i w mediach – również wśród naukowców. Ichtiolodzy nie przepuszczają żadnej okazji, by zbadać nawet martwe wstęgory wyrzucone przez fale. Andrew Stewart, ichtiolog z nowozelandzkiego Muzeum Te Papa, opisuje te ryby jako wręcz „nieziemskie”, o przepięknym, mieniącym się purpurowo i srebrzyście ubarwieniu. Muzeum planowało zbadać wyrzucone właśnie ryby. Niestety, dwa z trzech okazów miały uszkodzone głowy, co znacząco ogranicza możliwości badawcze. Właśnie w tej części ciała znajdują się wyjątkowe dla wstęgorów struktury anatomiczne – zęby, skrzela i kości ucha wewnętrznego. Wstęgory to najdłuższe znane ryby kostnoszkieletowe – mogą osiągać aż 8 metrów. Pływają, pionowo „wisząc” w wodzie. Fakt, że morze wyrzuca zawsze duże osobniki może świadczyć o tym, że wstęgory wypływają na powierzchnię u kresu swojego życia. Źródło: Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowa Zelandia poluje na wolno żyjące koty. Wszystkie mają zniknąć
Władze Nowej Zelandii uznały bezpańskie koty za poważne zagrożenie dla rodzimej fauny i bioróżnorodności. Wolno żyjące zwierzęta polują na miejscowe ptaki, jaszczurki czy nietoperze. W odpowiedzi na problem na wyspach organizowane są kontrowersyjne polowania.
W tym artykule: Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej Wolno żyjące koty pod ostrzałem Podczas gdy w Polsce wolno żyjące koty cieszą się ogromną popularnością wśród mieszkańców i turystów, choćby słynny Gacek ze Szczecina, na drugim końcu świata sytuacja dzikich futrzaków nie jest tak kolorowa. Przykładowo w Nowej Zelandii co roku organizowane są polowania na koty. Krwawe zawody często porównuje się do rzezi grindwali na Wyspach Owczych. W 2024 roku Nowozelandczycy odstrzelili rekordową liczbę kocurów. Media podają szacunki zbliżone do 340. Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Na wstępie należy zaznaczyć, że polowanie na koty w Nowej Zelandii to w pełni legalna działalność. Co więcej, dla lokalnych społeczności wydaje się ona tak naturalna, że wśród gapiów i uczestników trafiają się także dzieci. O co tam chodzi? Nie jest to strzelanie do zwierząt dla sportu. Takie rozrywki nadal są jednak popularne, choćby na Wyspach Brytyjskich, gdzie polowanie to jedna z królewskich tradycji. Nowozelandczycy z kolei tłumaczą odstrzał kotów działaniem na rzecz zachowania wyspiarskiej flory. Koty nie są bowiem naturalnymi mieszkańcami Nowej Zelandii. Trafiły tam wraz z ludźmi i podobnie jak szczury czy kitanki okazały się inwazyjnymi drapieżnikami. Takie gatunki są zagrożeniem dla endemicznej fauny wyspy, która przez większość czasu ewoluowała w izolacji od świata. Przypomnijmy, że pierwszy Europejczyk – Abel Tasman – dotarł do Nowej Zelandii dopiero w XVII w. Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej W zeszłym roku w zawodach (najcelniejsi strzelcy otrzymują nagrody) wzięło udział ponad 1,5 tys. osób. Niemal 1/3 z nich to dzieci. Dodatkowe kontrowersje wzbudza fakt, że po odstrzeleniu koty są obdzierane ze skóry. Dopiero potem układa się je w rzędach z innych z innymi „zdobyczami”. Nie wszystkim taka sceneria jawi się jednak jako nieodpowiednia dla nieletnich. W rozmowie z lokalnymi mediami organizator wydarzenia, Matt Bailey, podkreślał, że dzieci biorące udział w wydarzeniu, żyją na wsiach, gdzie zabijanie i skórowanie zwierząt jest częścią pracy w gospodarstwie. Argumentował też, że polowanie miało charakter charytatywny. W trakcie imprezy zbierano środki na budowę basenu przy jednej ze szkół. Wolno żyjące koty nie są jedynym celem uczestników corocznego odstrzału. Polować można także na jelenie, świnie, kaczki, kitanki i króliki. Jeden uczestnik zabił 65 kotów, zdobywając nagrodę w wysokości 500 dolarów za największą liczbę zabitych kotów. Organizatorzy przyznali także nagrodę w wysokości 1000 dolarów za największego martwego kota. W trakcie imprezy pilnowano, aby ofiarami polowania nie padły zwierzęta domowe. W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”? Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-wyniku-mutacji-genetycznej-w-finlandii-pojawily-sie-koty-o-zupelnie-nowym-umaszczeniu-jak-wygladaja-salmiaki-b50cb10.jpg" width="599" height="426" alt="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" title="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" /> Wolno żyjące koty pod ostrzałem Mimo że ratowanie nowozelandzkiej fauny to szczytny i jak najbardziej słuszny cel, nawet przyrodnicy nie popierają polowania na wolno żyjące koty. Przedstawiciele organizacji takich jak Animal Justice Party argumentują, że usuwanie kotów ze środowiska powinno przebiegać w sposób systemowy, a przede wszystkim bardziej humanitarny. – Jeśli naprawdę zależy nam na ochronie ptaków i dzikiej przyrody, potrzebujemy, aby poszczególne osoby wzięły odpowiedzialność za swoje koty poprzez kastrację, aby zapobiec nieplanowanej hodowli i późniejszemu wyrzucaniu niechcianych zwierząt – tłumaczą aktywiści cytowani przez dziennik „New York Post". ŹRÓDŁA: New Zealand Department of Conservation Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ośmiornica przejechała się na najszybszym rekinie świata. „Oceany są pełne niezwykłych rzeczy”
Naukowcy nagrali wyjątkową scenę: głowonoga, który wdrapał się na grzbiet ryby. Ośmiornica była obserwowana – i nagrywana – podczas dziesięciominutowej przejażdżki na ostronosie atlantyckim, najszybszym rekinie świata.
W tym artykule: Nietypowy duet na powierzchni oceanu Ośmiornica z głębin i najszybszy rekin świata Rekin zagrożony wyginięciem To się wydarzyło w grudniu 2023 roku. Ekipa biologów morskich prowadziła badania w Hauraki Gulf, zatoce przy Wyspie Północnej Nowej Zelandii. W pewnym momencie zauważyli coś nietypowego. Był to rekin ostronosy (Isurus oxyrinchus), zwany też ostronosem atlantyckim, superszybki drapieżnik. Na głowie miał coś dużego i pomarańczowego. Jedną z badaczek biorących udział w tamtej ekspedycji była prof. Rochelle Constantine z Uniwersytetu Auckland. – Duża, metalicznie szara płetwa grzbietowa zwiastowała dużego rekina. Ale chwileczkę, co to za pomarańczowa plama na jego głowie? Boja? Rana? – tak Constantine wspomina zaskoczenie, jakie poczuł cały zespół. – Wypuściliśmy drona, włożyliśmy GoPro do wody i wtedy zobaczyliśmy coś niezapomnianego: ośmiornicę siedzącą na rekinie, uczepioną jego głowy mackami – opowiada badaczka. Nietypowy duet na powierzchni oceanu Naukowcy przezwali nietypową parę „sharktopus” (od shark i octopus, angielskich słów oznaczających rekina i ośmiornicę). Obserwowali i filmowali niezwykły duet przez dziesięć minut, po czym popłynęli w swoją stronę. Przez ten czas ośmiornica pozostawała uczepiona ryby. – Ośmiornica trzymała wszystkie swoje macki razem na głowie rekina, być może po to, by uniknąć zauważenia – wspomina prof. Constantine. – Była w stanie utrzymać się na swoim miejscu, ponieważ rekin płynął powoli. Podejrzewam, że ośmiornica odpadłaby, gdyby poruszał się szybciej – dodaje. View oEmbed on the source website Ośmiornica z głębin i najszybszy rekin świata Widok był zaskakujący i to nie tylko dla amatorów dzikiej przyrody. Także specjalistom w dziedzinie biologii morskiej trudno jest wytłumaczyć, w jaki sposób oba zwierzęta się spotkały. Ośmiornice żyją na dnie morskim. Z kolei rekiny ostronose żerują na otwartych oceanicznych wodach i większość czasu spędzają blisko powierzchni. Jakby tego było mało, ośmiornica wybrała sobie na podwózkę naprawdę wyjątkową rybę. Ostronosy atlantyckie mogą płynąć z prędkością nawet 74 km/godz.! Dorastają do czterech metrów i ważą do pół tony. Ich unikatową umiejętnością jest skoczność. Potrafią wyskoczyć z wody nawet na 6 metrów. Są drapieżnikami polującymi na inne ryby: makrele, tuńczyki, mieczniki. A także żółwie morskie, morświny, inne rekiny oraz głowonogi. Rekin, którego dosiadła ośmiornica, miał ok. 3 m długości. Jak wspominają badacze, nie sprawiał wrażenia, żeby pasażerka na gapę mu przeszkadzała. – Ocean jest pełen niezwykłych rzeczy – skomentowała prof. Constantine dla Live Science. Rekin zagrożony wyginięciem Naukowcy nie podali, do jakiego gatunku należała zauważona przez nich ośmiornica. Zwrócili natomiast uwagę, że ostronosy atlantyckie są uznawane za zwierzęta zagrożone wyginięciem. Dlaczego? Po pierwsze, od dawna polowano na nie dla płetw, które są cenionym przysmakiem. Po drugie, mogą przypadkowo zaplątywać się w sieci podczas połowów tuńczyka czy miecznika. No i wreszcie rozmnażają się bardzo powoli. U tych jajożyworodnych zwierząt ciąża trwa aż 15–18 miesięcy. Na świat przychodzi od 4 do 18 młodych, jednak potrzeba kolejnych 18 miesięcy przerwy, by samica znowu mogła zajść w ciążę. Ryby te dożywają 30 lat, ale samice osiągają dojrzałość płciową dopiero po kilkunastu latach. – Jedną z najlepszych rzeczy w byciu naukowcem morskim jest to, że nigdy nie wiesz, co zobaczysz następnym razem w morzu. Wspierając inicjatywy ochrony przyrody, zwiększamy szanse, że takie niezwykłe chwile będą się nadal zdarzać – podsumowuje prof. Constantine. Źródło: Live Science, University of Auckland Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Unikatowe znalezisko z Nowej Zelandii. Odkryto najstarszego morskiego gada na półkuli południowej
Zachował się po nim tylko jeden kręg, ale naukowcy są pewni. Jest to pozostałość po najstarszym znanym z półkuli południowej morskim gadzie – notozaurze, który żył na początku ery dinozaurów.
W tym artykule: Notozaur z Nowej Zelandii – stare nowe znalezisko Najstarsze dzieje notozaura Gady idą do wody 246 milionów lat temu, na początku ery dinozaurów, Nowa Zelandia znajdowała się w polarnej części rozległego oceanu Panthalassa. To z tych czasów pochodzi opisany właśnie prastary gad. Notozaury były świetnie przystosowane do życia w wodzie, ale żyły podobnie jak foki, na lądzie i w morzu. Miały opływowy kształt ciała, kończyny zakończone pięcioma palcami spiętymi błonami pławnymi. Przednie kończyny były krótsze niż tylne. Notozaury miały spłaszczone czaszki, a ich szczęki wyposażone były w smukłe, stożkowate zęby, które służyły do chwytania ryb i kałamarnic. Mierzyły średnio 2–3 m długości. Notozaur z Nowej Zelandii – stare nowe znalezisko Pozostałości tego notozaura odkryto w czasie badań geologicznych w roku 1978. Jednak w przypadku skamieniałości często bywa tak, że upływa sporo czasu, zanim dokładniej przyjrzą się im naukowcy i ocenią ich rangę. Pojedynczy kręg wydobyto z głazu w korycie strumienia u podnóża góry Harper na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. Zespół paleontologów ze Szwecji, Norwegii, Nowej Zelandii, Australii i Timoru Wschodniego połączył niedawno siły, by przeanalizować znalezisko. Swoje wnioski badacze opublikowali właśnie na łamach czasopisma „Current Biology”. – Notozaur znaleziony w Nowej Zelandii jest o ponad 40 milionów lat starszy niż najstarsze znane wcześniej skamieniałości zauropterygów (nadrząd wymarłych morskich gadów – przyp. red.) z półkuli południowej – mówi dr Benjamin Kear z Muzeum Ewolucji na Uniwersytecie w Uppsali, główny autor publikacji. Te prehistoryczne gady morskie żyły w płytkim pełnym morskich stworzeń środowisku przybrzeżnym w obrębie ówczesnego południowego kręgu polarnego. Najstarsze dzieje notozaura Najstarsze skamieniałości notozaura mają około 248 milionów lat. Znaleziono je w północnym pasie niskich szerokości geograficznych, który rozciągał się od odległych północno-wschodnich do północno-zachodnich krańców superoceanu Panthalassa. Pochodzenie, rozmieszczenie i czas, w którym notozaury dotarły do odległych polarnych regionów, są nadal przedmiotem dyskusji. Według niektórych teorii migrowały wzdłuż północnych wybrzeży polarnych albo płynęły śródlądowymi drogami morskimi. Być może do przemieszczania się na duże odległości wykorzystywały prądy. – Korzystając ze skalibrowanego czasowo modelu ewolucyjnego globalnego rozmieszczenia zauropterygów, pokazujemy, że notozaury powstały w pobliżu równika. Następnie szybko rozprzestrzeniły się zarówno na północ, jak i na południe w tym samym czasie, gdy złożone ekosystemy morskie odżyły po katastrofalnym masowym wymieraniu, które zapoczątkowało erę dinozaurów – opisuje dr Kear. Gady idą do wody Gady po raz pierwszy zaczęły zasiedlać morza po katastrofalnym w skutkach masowym wymieraniu permskim ok. 245–252 mln lat temu. Zdewastowało ono ekosystemy morskie i stworzyło warunki do ekspansji dinozaurów prawie 252 miliony lat temu. Dowody na ten kamień milowy ewolucji odkryto tylko w kilku miejscach na świecie: na arktycznej wyspie Spitsbergen, w północno-zachodniej Ameryce Północnej oraz południowo-zachodnich Chinach. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Do tej listy dołączyło właśnie znalezisko z Nowej Zelandii. Odkrycie to rzuciło nowe światło na nieznany wcześniej zapis kopalny wczesnych gadów morskich z półkuli południowej. Gady rządziły morzami przez miliony lat. Najbardziej zróżnicowaną i geologicznie najdłużej żyjącą ich grupą były zauropterygi, z historią ewolucji obejmującą ponad 180 milionów lat. Grupa ta oprócz notozaurów obejmowała też plezjozaury z charakterystyczną długą szyją. To właśnie jako plezjozaura przedstawia się często słynnego mitycznego potwora ze szkockiego jeziora Loch Ness. Plezjozaury osiągały do 7 m długości i pływały przy użyciu czterech kończyn przypominających wiosła. – Początek ery dinozaurów charakteryzował się ekstremalnym globalnym ociepleniem, które pozwoliło tym gadom morskim rozwijać się na biegunie południowym. Sugeruje to również, że pradawne regiony polarne były prawdopodobną trasą ich najwcześniejszych globalnych migracji – uważa dr Kear. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rekord świata w nurkowaniu żółwi pobity. To zwierzę schodzi głębiej niż łodzie podwodne
Żółw skórzasty z Zachodniego Pacyfiku najprawdopodobniej pobił rekord świata w nurkowaniu głębinowym morskich gadów. Po opuszczeniu terenów lęgowych na Wyspach Salomona zszedł na głębokość 1344 m. Wynik czeka na wpisanie do Księgi rekordów Guinnessa.
W tym artykule: Rekordziści wśród żółwi Ochrona żółwi skórzastych Gdzie został pobity rekord świata w nurkowaniu żółwi Wśród ludzi rekordzistą w nurkowaniu głębokim jest Ahmed Gabr. W 2014 r. Gabr ustanowił rekord świata w nurkowaniu głębokim z butlą. W ciągu 14 minut opuścił się na głębokość 332,5 metra. Wynurzenie zajęło mu o wiele dłużej. Z powodu dekompresji powrót Gabra na powierzchnię trwał aż 13 godzin i 35 minut. Urządzenia budowane ludzką ręką mogą opuszczać się nieporównanie głębiej. Ekspedycje odbywane w specjalnie zaprojektowanych pojazdach zanurzają się na kilometry pod powierzchnię. W zeszłym roku głośno było o katastrofie pojazdu Titan. W czasie nurkowania do wraku Titanica – leżącego na głębokości 3,8 km – śmierć poniosło 5 osób. Wydawałoby się, że zwierzęta – szczególnie te posiadające płuca – raczej nie mają szans na sukcesy w nurkowaniu głębinowym. A jednak jest inaczej. Morskie gady zanurzają się nawet kilkukrotnie głębiej niż ludzie (wyposażeni w butle). Organizacja The Nature Conservancy (TNC) poinformowała, że zaobserwowała rekordowe zanurzenie pewnego żółwia skórzastego. W marcu samica żółwia nazwana Uke Sasakolo zeszła na 1/3 głębokości Titana – 1344 m. Rekordziści wśród żółwi To najgłębsze zanurzenie odnotowane dla żółwi. Według Księgi rekordów Guinnessa dotychczasowy rekord wynosi 1280 m. Ustanowił go w 2006 r. inny żółw skórzasty (Dermochelys coriacea). Dla porównania, obecnie łodzie podwodne działają na głębokościach 300–400 m. Za najgłębiej schodzącą jednostkę militarną długo uznawano USS Dolphin (AGSS 555). Ta łódź podwodna mogła zanurzyć się na ponad 900 m. Żółwiom skórzastym udaje się jednak prześcigać nawet pojazdy opracowywane dla wojska. Co więcej, robią to na jednym oddechu. Naukowcy zaobserwowali, że gady te wytrzymują pod wodą nawet 90 minut bez wynurzania. Mogą błyskawicznie opaść na dno, a potem wrócić na powierzchnię m.in. dzięki szczególnej budowie karapaksu, czyli zewnętrznej powłoki okrywającej ich ciało. Zazwyczaj składa się ona z twardych kostnych płytek. Jednak u żółwi skórzastych nie są one ze sobą ściśle połączone. Gady te mają ciało okryte grubą skórą, w której osadzone są kostne płytki – osteodermy. Dzięki temu w czasie nurkowania karapaks żółwi może się ścieśniać i rozszerzać. Chroni to organy wewnętrzne zwierzęcia przed radykalnymi zmianami ciśnienia. Ochrona żółwi skórzastych O rekordowym zanurzeniu Uke Sasakolo dowiedzieliśmy się dzięki programowi ochrony żółwi skórzastych prowadzonemu przez TNC. Te wspaniałe gady – największe żółwie świata ważące nawet 400 kg – mają ogromny zasięg występowania. Spotyka się je od Pacyfiku po Atlantyk. Jednak niektóre ich populacje znajdują się pod silną presją środowiskową. Dotyczy to żółwi skórzastych z Zachodniego Pacyfiku. Ich populacja składa się tylko z ok. 1400 zdolnych do rozrodu osobników. Każdy dorosły żółw skórzasty jest więc na wagę złota. Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości Naukowcy odkryli nowy gatunek potężnego żółwia sprzed kilkunastu tysięcy lat. Został nazwany po jednym z bohaterów prozy Stephena Kinga. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gigant-z-plejstocenu-znaleziono-skamienialosc-slodkowodnego-zolwia-ktory-mial-prawie-2-metry-dlugosci-1578033.jpg" width="938" height="469" alt="Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości" title="Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości" /> Gdzie został pobity rekord świata w nurkowaniu żółwi Dlatego właśnie organizacja TNC otagowała 17 żółwi przebywających na terenach lęgowych na Wyspach Salomona. To pozwoliło dokładnie prześledzić trasy ich migracji. Większość płynęła stamtąd na południowy wschód, na obfite w pokarm wody u wybrzeży Nowej Zelandii. Niektóre jednak okazały się prawdziwymi eksploratorami. Żółwica nazwana Aunty June w ciągu niecałego roku pokonała ponad 8000 km. Przepłynęła z Wysp Salomona aż do wybrzeży Kalifornii. Z kolei żółwica Uke Sasakolo okazała się miłośniczką nurkowania głębinowego. Poza rekordowym zanurzeniem jeszcze czterokrotnie schodziła poniżej 1200 m. Jej osiągnięcie czeka na wpisanie do Księgi Rekordów Guinnessa. Jak informuje portal Live Science, stanie się to dopiero po pojawieniu się recenzowanej pracy naukowej opisującej m.in. metody śledzenia wędrówek żółwi. Źródło: Live Science, CoolGreenScience Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
„Kroczące Drzewo” z Nowej Zelandii wygląda jak ent. Właśnie zdobyło tytuł Drzewa Roku 2024
W zeszłym tygodniu ogłoszono wyniki plebiscytu na Drzewo Roku 2024 Nowej Zelandii. Wygrał je prawdziwy cud natury. Ponadstuletnie drzewo wyglądające, jakby szło po pustym polu. Według mieszkańców okolic to jedyne ocalałe z całego lasu.
W tym artykule: Co wiemy o „Kroczącym Drzewie” Skąd się wzięło „Kroczące Drzewo” Zwycięzca corocznego plebiscytu Gdzie rośnie cud natury „A więc enty istnieją naprawdę!”. „Wybrało się na przechadzkę”. „Ale dokąd ono idzie?”. To tylko kilka z setek komentarzy, jakie pojawiły się po ogłoszeniu zwycięzcy plebiscytu na Drzewo Roku 2024 Nowej Zelandii. Na pierwszym miejscu znalazł się niezwykły przedstawiciel gatunku Metrosideros robusta. Zwycięskie drzewo wygląda dokładnie tak, jak J.R.R. Tolkien opisywał we „Władcy Pierścieni” enty, strażników lasu. Jest wysokie, stare i sękate. Stoi samotnie na płaskiej łące. A raczej kroczy. W dolnej części pień zwycięzcy rozdziela się na dwie połowy. Dodatkowo lekko ugina się w miejscach, gdzie wypatrywalibyśmy kolan. No i jest nieco zgrubiały tuż nad ziemią. Zupełnie jakby „nogi” tego enta zostały obute. Co wiemy o „Kroczącym Drzewie” Metrosideros robusta jest rośliną endemiczną. Występuje jedynie w Nowej Zelandii. Jest to najwyższe kwitnące drzewo świata. „Kroczące Drzewo” jest gigantyczne – ma aż 32 m wysokości. Nie wiadomo dokładnie, ile liczy lat, ale na pewno grubo ponad sto. Najstarsze wzmianki o nim pochodzą z XIX w. Zaś przedstawiciele gatunku Metrosideros robusta mogą dożywać nawet tysiąca lat. Ciekawe są ich narodziny. Młode giganty to epifity. Epifity rozwijają się przyczepione do starszego drzewa-gospodarza, czasami wysoko w jego koronie. Z czasem ich korzenie zaczynają sięgać ziemi. Wówczas młode drzewa otaczają starsze osobniki, na których się wspierają. Nie są przy tym pasożytami. Najczęściej odżywiają się samodzielnie. Skąd się wzięło „Kroczące Drzewo” „Kroczące Drzewo” swój wyjątkowy kształt może zawdzięczać właśnie nietypowym początkom (epifity to najczęściej rośliny wodne). Niezwykły układ korzeni to prawdopodobnie efekt tego, w jaki sposób obecny gigant obrastał swojego gospodarza. Tamto drzewo nie istnieje od setek lat. – To drzewo-gospodarz zniknęło już dawno temu – powiedział Brad Cadwallader, organizator konkursu, w Radio New Zeland. – Być może było albo bardzo, bardzo duże, albo mogło istnieć jeszcze inne drzewo, które upadło i oparło się o gospodarza – dodaje. Dlatego korzenie zwycięzcy plebiscytu rozdzieliły się blisko ziemi. I nadały mu wygląd spieszącego przez pole enta. Zwycięzca corocznego plebiscytu Plebiscyt na nowozelandzkie Drzewo Roku organizuje stowarzyszenie New Zealand Arboricultural Association. W tym roku odbył się po raz trzeci. "Kroczące Drzewo" zdobyło aż 42 proc. głosów, dystansując konkurencję. A ta była godna. Jedną z nominowanych roślin była słynna wierzba, rosnąca na jeziorze Wanaka. To najczęściej fotografowane drzewo w Nowej Zelandii. W mediach społecznościowych ma własny hasztag # #thatwanakatree. Na Instagramie na razie oznaczono je 76 tys. razy – i ta liczba cały czas rośnie. Jednak w tym roku osiemdziesięcioletnia wierzba krucha (Salix fragilis) musiała ustąpić Kroczącemu Drzewu. Gdzie rośnie cud natury „Kroczące Drzewo” maszeruje przez ogromny padok w pobliżu cmentarza obok miasta Karamea. Karamea znajduje się na Wyspie Południowej, na jej zachodnim wybrzeżu. Jak podano na stronie konkursu, drzewo stoi na prywatnym terenie i nie ma do niego bezpośredniego dostępu. Można jednak podziwiać je z cmentarza albo z pobliskiej Oparara Road. Kiedyś Metrosideros robusta były rozpowszechnione w Nowej Zelandii. To właśnie ten gatunek tworzył tamtejsze lasy. Jeden z nich rósł właśnie w okolicach Karamei. Wykarczowali go przodkowe Pete Curry’ego, którzy osiedlili się w tamtym rejonie około 1875 roku. – Teren był gęsto zarośnięty. Mój pradziadek z braćmi wykarczowali go pod farmę – powiedział lokalnej gazecie The Press Curry. – Musieli uznać to drzewo za wyjątkowe, ponieważ nie pozostawili żadnego innego – dodał. Źródła: New Scientist, Guardian, The Press, Tree of the Year NZ.
Nowozelandzki moa olbrzymi był najwyższym ptakiem na świecie. Ale przystojniakiem nazwać go trudno
Moa olbrzymi nie był przykładem doskonałych proporcji, za to imponował rozmiarami. Na strusia, największego ptaka żyjącego dziś na ziemi, mógłby popatrzeć z góry. Był też od niego zdecydowanie cięższy. I właśnie ta wielkość sprowadziła na moa zgubę.
W tym artykule: Wygląd moa olbrzymiego Środowisko życia i zachowanie Systematyczne trudności Wrogowie skrzydlaci i dwunożni Teorie na temat wyginięcia Na Nowej Zelandii, archipelagu bardzo długo odizolowanym od reszty świata, wyewoluowała osobliwa, w dużej części endemiczna fauna. Nie wyspach nie było ssaków (z wyjątkiem nietoperzy) ani lądowych drapieżników. Dlatego to ptaki zajęły ważne miejsce w ekosystemie. Przy tym wyjątkowo dużo z nich straciło zdolność latania, np. kiwi, takahe czy papuga kakapo. Wśród ptasiej rodziny wyróżniali się zaś przedstawiciele rzędu Dinornithiformes – moa olbrzymie Dinornis robustus. Były to najwyższe ptaki świata. Wygląd moa olbrzymiego Największe osobniki mogły mieć nawet 3,6 m wysokości – jeśli chodziły jak afrykańskie strusie, z metrowymi szyjami wzniesionymi do góry. Jeśli jednak pochylały głowy jak kazuary, wypada im przypisać maksymalnie ok. 3 m wysokości. Moa olbrzymie cechował ekstremalny dymorfizm płciowy. Samice ważyły powyżej 250 kg, samce zaś niewiele ponad jedną trzecią tego. Różnice były tak duże, że do początków XXI w. samce i samice z rodzaju Dinornis badacze klasyfikowali jako odrębne gatunki. Moa olbrzymie miały brązowoczerwone, dość osobliwe pióra. Pozbawione stosiny, bardziej przypominały długą sierść. Masywne nogi ptaków kończyły się trzema palcami skierowanymi do przodu i jednym do tyłu (czasem była to tylko ostroga). Głowy w stosunku do rozmiarów ciała ptaków były zaś nieproporcjonalnie małe. Co ciekawe, moa nie miały skrzydeł nawet w szczątkowej postaci (pozostała po nich tylko jedna kość szkieletu). Jak z tego opisu widać, urodą nie zachwycały, choć w tej kwestii opinie mogą być podzielone. Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy. Środowisko życia i zachowanie Można by uznać, że w ekosystemie nowozelandzkich wysp, w którym ssaki nie występowały, stworzenia te pełniły funkcję zwierząt kopytnych. Bo przecież 250-kilogramowy ptak dziennie zjadał imponujące ilości liści, owoców i kłączy. Skąd wiemy, że stworzenia te były roślinożerne? Wskazują na to budowa czaszki i dzioba oraz analiza koprolitów, czyli skamieniałych odchodów. Moa zajmowały bardzo różne siedliska, raczej suche, od obszarów nadmorskich po położone w głębi lądu i górzyste. Żyły zarówno na terenach sawannowych, otwartych, jak i w lasach. Skamieniałe ślady pozwalają przypuszczać, że wędrowały stosunkowo wolno, 3–5 km/godz. Trzymały się w stadach lub parach. Być może prowadziły nocny tryb życia, na co wskazywałoby dobrze rozwinięte węchomózgowie. Gnieździły się w płytkich zagłębieniach w ziemi, w których składały 1–2 jaja. Kruchość skorupki może sugerować, że wysiadywaniem jaj zajmowały się znacznie mniejsze samce. Systematyczne trudności Systematyka moa sprawiała badaczom spore problemy. W pewnym okresie wyróżniali oni nawet kilkadziesiąt gatunków moa. Obecnie naukowcy mówią jedynie o dziewięciu. Jak łatwo się domyślić, nie wszystkie były tak duże jak Dinornis robustus. Przedstawiciele najmniejszych gatunków byli wielkości mniej więcej indyka. Jak się szacuje, łączna liczebność populacji wszystkich moa na wyspach Nowej Zelandii osiągała 160 tys. osobników. 6 gatunków zwierząt, które moglibyśmy przywrócić do życia Oczywiście jeśli najpierw pokonamy pewne bariery technologiczne i dylematy natury etycznej. Wrogowie skrzydlaci i dwunożni Wrogów moa miał dwóch. Najpierw był to jedynie gigantyczny, ważący do 15 kg orzeł Haasta. Drapieżnik ten mógł atakować i zabijać nawet największe moa. Potem, być może w XIII w., na Nową Zelandię przybyli ludzie, Polinezyjczycy z wysp wschodniej części Oceanu Spokojnego. Dla nich nielotne moa stanowiły rezerwuar łatwego do zdobycia mięsa. Można założyć, że nie mając lądowych wrogów, wielkie ptaki nie bały się ludzi. Polowania szybko je przetrzebiły, tym bardziej, że moa rozmnażały się powoli. Dojrzałość płciową osiągały nie wcześniej niż po pięciu, a być może nawet po dziesięciu latach życia. Do dorosłości para moa doprowadzała zapewne jedno pisklę rocznie. Co więcej, ich ogromne jaja, ważące 3-4 kilogramy, też były chętnie zjadane przez ludzi. Ponadto miały stosunkowo cienką skorupkę i łatwo mogły się potłuc w trakcie wysiadywania. No i nie wolno zapomnieć, że ludzie zaczęli przekształcać ekosystem, wycinając lasy i wywołując pożary, co wielkim nielotom oczywiście nie służyło. Gdy w 1642 r. pierwszy Europejczyk, holenderski żeglarz Abel Tasman, dotarł na Nową Zelandię, wielkich moa już tam nie było. Wszystkie zostały zjedzone. Prawdopodobnie, bo teoretycznie mogły przetrwać nieco dłużej. Istnieją stosunkowo wiarygodne świadectwa mówiące o ich obserwacji w II połowie XIX w. Zapisy w dziennikach okrętowych statków wielorybniczych, których załogi uzupełniały na Nowej Zelandii zapasy, wzmiankują o urządzanych przez marynarzy polowaniach na dziwne ptaki. Mogły to być mniejsze gatunki moa. Teorie na temat wyginięcia W Europie moa poznano dopiero w roku 1840, kiedy do Wielkiej Brytanii dotarły kości tego potężnego ptaka. Zostały one zbadane przez przyrodnika Richarda Owena. Podjęto nawet ekspedycje poszukiwawcze w nowozelandzkich ostępach, ale nie przyniosły one oczekiwanych rezultatów. Początkowo wyginięcie moa tłumaczono różnie. Winę przypisywano pierwotnemu ludowi, który żył na wyspach przed Maorysami. Albo zakładano, że gatunek wyginął, bo nadmiernie wyrósł. Mówiono też o zabójczych wielkich pożarach (w oderwaniu od faktu, że wywoływali je ludzie). Niestety sprawcami zniknięcia moa byli Maorysi. Dowód? Po ich łowieckiej aktywności pozostały wielkie stosy kości moa. Jeśli przyjmiemy, że Polinezyjczycy przybyli na wyspy około roku 1280 (a byli stosunkowo nieliczni), stało się to naprawdę błyskawicznie. W ciągu 100–150 lat moa przeszły do historii. Nasz autor Sławomir Borkowski Jestem sekretarzem redakcji magazynu National Geographic Polska związanym z tym pismem od chwili jego debiutu na polskim rynku, a okazjonalnie także wydawcą serwisu national-geographic.pl. Ukończyłem polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim oraz finanse w Wyższej Szkole Bankowości. Moje zainteresowania? Historia, geopolityka i literatura. Relaksuję się w ogrodzie, której to pasji od lat poświęcam mnóstwo wolnych chwil. Szczególnie dumny jestem z odpornej na niestabilność środowiska rozległej rabaty preriowej.
Rzeka jako osoba? To udało się w Nowej Zelandii i Indiach. Czy nasza Odra też uzyska osobowość?
Coraz więcej rzek na świecie uzyskuje osobowość prawną. Czy doczekamy się tego, że i polska rzeka Odra będzie traktowana jak osoba?
W tym artykule: Rzeka Whanganui jako pierwsza została osobą Inne przykłady osobowości prawnej przyrody Czy rzeka Odra uzyska osobowość prawną? Millennium Docs Against Gravity 2024 „Nadanie Odrze osobowości prawnej oznacza, że zyskałaby zdolność sądową, a zatem mogłaby stać się stroną postępowania. Obecnie Odra nie posiada swojej reprezentacji, nikt nie może zająć stanowiska w jej sprawie, i nikt nie może podjąć się jej obrony” – piszą aktywiści na stronie „Apelujemy o uznanie Odry za osobę prawną”. Pod apelem podpisało się ponad 14 tys. osób. Jak rzeka może zostać osobą? M.in. o tym opowiada film „Jestem rzeką, rzeka jest mną” (I Am The River, The River Is Me, reż. Petr Lom). W 2017 roku rzeka Whanganui w Nowej Zelandii – jako pierwsza na świecie – uzyskała osobowość prawną. Rzeka Whanganui jako pierwsza została osobą Whanganui to jedna z najdłuższych rzek w Nowej Zelandii. Mierzy blisko 300 km. Nowozelandzcy Maorysi starali się o nadanie rzece wyjątkowego statusu od 1873 roku. Uznają ją za żywą istotę i swojego przodka. Odzwierciedla to porzekadło w ich języku: „Ko Au Te Awa, Ko Te Awa Ko Au”. Czyli właśnie „Jestem rzeką, rzeka jest mną”. Jednym z bohaterów filmu pod tym tytułem jest przywódca plemienia Maorysów – Ned Tapa. Podczas spływu kajakowego rzeką opowiada o więzi, jaka łączy z nią jego lud. – Jesteśmy niepodzielni, powiązani ze sobą – mówi. Maorysi identyfikują się nie tylko poprzez imiona i nazwę plemienia, ale też poprzez nazwę swojej góry i rzeki. Przebywanie nad wodą i na wodzie przywraca Maorysom równowagę, odnawia ich mauri – niewidzialną siłę życiową. 15 marca 2017 roku Whanganui uzyskała osobowość prawną. Dotyczy ona wszystkich jej części fizycznych (a więc np. dopływów) i metafizycznych (wierzeń z nią związanych). Maorysi i rząd Nowej Zelandii wyznaczają po jednym jej opiekunie. Na rzece wciąż można budować elektrownie wodne i realizować inne projekty komercyjne. Wymaga to jednak zgody opiekunów. – Nie jesteśmy właścicielami rzeki. My tylko jej pilnujemy – podkreśla Ned Tapa. Efekty to jego zdaniem m.in. znaczna poprawa czystości wody w Whanganui. Inne przykłady osobowości prawnej przyrody Whanganui nie była pierwszym fragmentem przyrody uznanym za osobę. Precedens miał miejsce w 2014 r., również w Nowej Zelandii. Wówczas osobowość prawną zyskał teren znany wcześniej jako park narodowy Te Urewera. Po maorysku oznacza to „spalonego penisa”. Od 2017 r. status osoby uzyskały inne obszary. Oto przykłady: nowozelandzka góra Taranaki, rzeki Ganges i Jamuna w Indiach, rzeka Magpie w Kanadzie, dorzecze rzeki Atrato w Kolumbii. To zachęciło organizatorów podobnych inicjatyw na całym świecie. – Dbajcie o swoją wodę dla siebie i dla swoich dzieci. Posłuchajcie swojej rzeki, nawiążcie z nią kontakt – apeluje Ned Tapa. Czy rzeka Odra uzyska osobowość prawną? W lipcu 2022 roku pierwsi wędkarze zaobserwowali, że w Odrze znajdują śnięte ryby. Martwych zwierząt codziennie było coraz więcej. Odrę dotknęła katastrofa ekologiczna na niespotykaną wcześniej skalę. Zginęło ponad 360 ton ryb. „Sytuacja na rzece pogarszała się latami. Już w 2015 roku informowano o alarmującym tempie wzrostu zanieczyszczenia rzeki. Niestety, wciąż nie podjęto działań w celu zapewnienia rzece potrzebnej ochrony prawnej” – czytamy na stronie Osoba Odra. Dlatego powstała inicjatywa, by Odrę uznać za osobę prawną. Jakie byłyby tego konsekwencje? Rzeka uzyskałaby „prawa do czynności prawnych i reprezentacji podobnych do tych, które należą się osobie nieletniej, albo nieprzytomnej, która nie może bronić się sama”. Nadal jednak moglibyśmy z niej korzystać, podobnie jak mieszkańcy Nowej Zelandii. Millennium Docs Against Gravity 2024 Film „Jestem rzeką, rzeka jest mną” będzie można premierowo zobaczyć w podczas festiwalu Millennium Docs Against Gravity. To już 21. edycja największego polskiego festiwalu filmowego. Odbędzie się on w dniach 10–19 maja 2024 r. w kinach w 8 polskich miastach (Warszawa, Wrocław, Gdynia, Poznań, Katowice, Łódź i Bydgoszcz) oraz od 21 maja do 3 czerwca online na mdag.pl. „National Geographic Polska" jest patronem medialnym festiwalu Millennium Docs Against Gravity.
Linie lotnicze ważą pasażerów. LOT zabrał głos w tej sprawie
Kolejna linia lotnicza zapowiedziała, że będzie ważyć pasażerów, a także ich bagaże podręczne, przed wejściem na pokład. Sprawa wywołała spore poruszenie i liczne komentarze. Czy na podobny krok zdecyduje się LOT?
W tym artykule: Będą ważyć pasażerów przed wejściem na pokład Czy LOT będzie ważyć pasażerów? Nie tylko Finowie ważą pasażerów Linie lotnicze na całym świecie co rusz wprowadzają nowe przepisy, które nie zawsze spotykają się z przychylnością pasażerów. W ostatnim czasie szerokim echem w media odbiła się decyzja tureckiego przewoźnika Corendon o uruchomieniu „stref bez dzieci” na lotach między Amsterdamem a karaibską wyspą Curaçao. Sprawa podzieliła internautów i wywołała spore poruszenie. Podobnie jak kwestia ważenia podróżnych przed wejściem na pokład, co zapowiedziały narodowe linie lotnicze Finlandii. Pomysł – jak można było przypuszczać – nie każdemu przypadł do gustu, a w sieci pojawiła się lawina komentarzy. Będą ważyć pasażerów przed wejściem na pokład Finnair zdecydował się na ważenie pasażerów podróżujących z Helsinek i ich bagaży podręcznych przed wejściem na pokład wyłącznie ze względów bezpieczeństwa. Przewoźnik zaznacza, że cała procedura jest dobrowolna i w pełni anonimowa. – Rejestrujemy całkowitą wagę i podstawowe informacje o kliencie oraz jego bagażu podręcznym, ale nie pytamy na przykład o imię i nazwisko ani numer rezerwacji. Tylko pracownik obsługi klienta pracujący w punkcie pomiarowym może zobaczyć całkowitą wagę, dlatego możesz spokojnie wziąć udział w badaniu – czytamy w oficjalnym oświadczeniu linii. Zgromadzone informacje pozwolą poznać dokładną średnią wagę samolotu i określić normy obciążenia maszyny, które będą obowiązywać do 2030 r. Testy mają się zakończyć w maju. Linie lotnicze zapowiadają ważną zmianę. Odczują ją wszyscy pasażerowie Michael O'Leary, szef linii Ryanair, zabrał głos ws. ujednolicenia wymiarów bagaży podręcznych w samolotach. Okazuje się, że czołowi europejscy przewoźnicy są w tej kwestii jednogłośni ... W pierwszych trzech dniach trwania akcji udział w niej wzięło 800 śmiałków. To sporo, biorąc pod uwagę, że decyzja fińskiego przewoźnika o ważeniu pasażerów wywołał spore poruszenie w mediach społecznościowych. O komentarz w tej sprawie poprosiliśmy Karolinę Paduszyńską, autorkę bloga „Zastrzyk Inspiracji”, która od lat regularnie podróżuje do Kraju Muminków i na bieżąco śledzi, co dzieje się na miejscu. Jak zaznacza nasza rozmówczyni, cała sytuacja nie spotkała się z szeroką krytyką wśród społeczeństwa. Negatywne opinie i zarzuty o body shaming (działania mające na celu poniżenie kogoś z powodu jego wyglądu – przy. red.) pojawiają się głównie ze strony zagranicznych gości. – Informacja na temat ważenia pasażerów przez Finnair pojawiła się w większości fińskich mediów jako komunikat prasowy. Nie wywołała jednak oburzenia wśród mieszkańców. Negatywne komentarze pojawiają się głównie wśród obcokrajowców, którzy korzystają z usług narodowego przewoźnika – mówi w rozmowie z National-Geographic.pl. I dodaje: – Finowie, dzięki częstym wizytom w saunie, mają duży większy dystans do nagości, ludzkiego ciała, jego wyglądu, a tym samym wagi. Dlatego decyzja Finnair nie wywołuje wśród nich oburzenia. Ważenie pasażerów traktują jako kolejną procedurę przed rozpoczęciem podróży, która pozwoli oszacować wagę samolotu i zwiększyć bezpieczeństwo każdej osoby na pokładzie. Finlandia w Polsce. Karkonosze odwiedzi fiński Święty Mikołaj, a Opoczno zamieni się w Helsinki Gdzie leży Finlandia? Bliżej Polski, niż się wydaje. W naszym kraju funkcjonuje jedyna poza Finlandią fińska wioska. Jak jeszcze można odtworzyć klimat ojczyzny Muminków i saun? Czy LOT będzie ważyć pasażerów? Po tym, jak w mediach pojawiła się informacja o tym, że Finnair zamierza sprawdzać wagę pasażerów, polscy internauci zaczęli dopytywać, czy tego rodzaju testy przeprowadzi również LOT. Z przesłanego do naszej redakcji krótkiego oświadczenia wynika, że narodowy przewoźnik nie pójdzie w ślady fińskich linii i nie będzie ważyć podróżnych . – Informujemy, że Polskie Linie Lotnicze LOT nie planują przeprowadzać tego rodzaju testów w najbliższej przyszłości. Standaryzację ciężaru pasażerów, podobnie jak większość europejskich przewoźników, opieramy na przepisach EASA – zaznaczają Polskie Linie Lotnicze LOT. Nie tylko Finowie ważą pasażerów Na podobny krok, co Finnair, już kilka miesięcy temu zdecydowały się linie lotnicze Air New Zealand. Nowozelandzki przewoźnik, tak jak jego fiński odpowiednik, postanowił ważyć każdego pasażera przed wejściem na pokład wraz z bagażami ze względów bezpieczeństwa. W ten sposób chciał znać dokładne dane dotyczące obciążenia i rozkładu masy dla samolotów. – Ze względów bezpieczeństwa musimy znać wagę wszystkich przedmiotów znajdujących się na pokładzie samolotu. W przypadku pasażerów, załogi i bagażu podręcznego używamy średnich wag, które otrzymujemy co pięć lat w ramach takiej ankiety – przekonywali pracownicy Air New Zealand, którzy dołożyli wszelkich starań, by każdy z pasażerów czuł się komfortowo i swobodnie Przypomnijmy, że Air New Zealand po raz pierwszy zaczął ważyć pasażerów w 2021 roku. Jednak ze względu na ograniczenia wynikające z pandemii COVID-19, w badaniu udział wzięli tylko krajowi pasażerowie. Źródło: finnair.com. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Pod dnem nowozelandzkiego jeziora odkryto anomalię magnetyczną. Skąd się tam wzięła?
Jezioro Rotorua leży w centrum ogromnego krateru uśpionego wulkanu, znajdującego się na nowozelandzkiej Wyspie Północnej. Naukowcy z instytutu badawczego w Nowej Zelandii – GNS Science – zmapowali dno jeziora Rotorua w nigdy wcześniej nie widzianych szczegółach. Odkryli kratery erupcyjne, prehistoryczną rzekę i dużą anomalię magnetyczną w południowej części jeziora.
W tym artykule: Kratery erupcyjne na dnie jeziora Prehistoryczna rzeka i kaldera Anomalia magnetyczna w skałach wulkanicznych Jezioro Rotoura ma powierzchnię dochodzącą do 80 kilometrów kwadratowych, a jego maksymalna głębokość wynosi ponad 44 metry. Leży w kraterze uśpionego wulkanu. Okolica słynie z licznych gejzerów, gorących źródeł i wszechobecnego zapachu siarkowodoru. Nowe mapy, wykonane przez naukowców z Instytutu Nauk Geologicznych i Jądrowych (GNS Science), ujawniły ukryty system hydrotermalny pod tym niezwykłym nowozelandzkim jeziorem. Tradycyjnie jest to sceneria słynnej maoryskiej historii miłosnej. Legenda głosi, że córka wpływowego wodza mimo zakazu ojca przepłynęła jezioro, aby połączyć z młodym wojownikiem. To jedno z najpiękniejszych jezior i najpiękniejszych miejsc na świecie. Kratery erupcyjne na dnie jeziora Naukowcy z GNS Science, instytutu badawczego w Nowej Zelandii, zmapowali dno jeziora Rotorua z nieznaną dotąd precyzją. Ich badania ujawniły szereg kraterów erupcyjnych, koryto dawnej rzeki i – co najciekawsze – dużą anomalię magnetyczną w południowej części jeziora. Nowe mapy udowadniają, że systemy hydrotermalne Rotorua rozciągają się w głąb jeziora. Mapy obejmują powierzchnię 55 kilometrów kwadratowych, czyli około 68% powierzchni dna jeziora. – Prezentujemy batymetrię dna jeziora z niespotykaną dotąd szczegółowością. Mapowanie obejmuje dwumetrową siatkę danych batymetrycznych, osiągając maksymalną głębokość 53,5 metra. Mapa batymetryczna ujawnia tysiące rozsianych po dnie jeziora śladów charakterystycznych dla wyładowań gazowych. Małe kratery wskazują miejsca, w których uwolnienie pęcherzyków gazu zakłóciło sedymentację na dnie jeziora. Niektóre z kraterów osiągają imponującą średnicę 50 metrów – napisali w komunikacie prasowym specjaliści z GNS Science. Prehistoryczna rzeka i kaldera Nowe dane dają również dowody na istnienie prehistorycznej rzeki, która kiedyś meandrowała i rzeźbiła ląd u wybrzeży Sulphur Point. Usytuowanie koryta rzeki stanowi namacalne połączenie z krajobrazem, który poprzedza powstanie jeziora Rotorua. Samo jezioro powstało w wyniku opadnięcia kaldery Rotorua, co miało miejsce około 220 tys. lat temu. Dowody geologiczne wskazują, że jezioro Rotorua ma co najmniej 65 tys. lat i jest na obecnym poziomie od 22 tys. lat. Z wielu kraterów pod dnem jeziora oraz znajdujących się w jego okolicy, wydobywa się gorąca woda i gaz. Aby lepiej zrozumieć geologiczne otoczenie jeziora i jego systemu hydrotermalnego, naukowcy z GNS zeszli pod powierzchnię jeziora, przeprowadzając badania grawitacyjne, magnetyczne i przepływu ciepła. Anomalia magnetyczna w skałach wulkanicznych Skały wulkaniczne zazwyczaj zawierają minerał o nazwie magnetyt. Jest on silnie magnetyczny i dostosowuje się do pola magnetycznego Ziemi. Jednak gorąca woda może przekształcić magnetyt w minerał zwany pirytem (złotem głupców), który praktycznie nie ma sygnału magnetycznego. Właśnie ten proces hydrotermalny poważnie osłabiłby sygnał magnetyczny i wyjaśniłby anomalię magnetyczną zarejestrowaną przez badaczy. – Normalnie w przypadku skał wulkanicznych, kiedy przesuwasz magnetometr nad nimi, otrzymujesz bardzo pozytywne, czyli wzmocnione anomalie. Ale w przypadku skał znajdujących się na dnie jeziora Rotorua otrzymujemy anomalie negatywne. Prawdopodobnie wynika to z niskiej podatności magnetycznej pirytu – powiedział Cornel de Ronde, geolog i główny naukowiec projektu. Co więcej, dane pokazują również subtelną anomalię magnetyczną w centrum jeziora, na północny zachód od wyspy Mokoia. Anomalia ta zbiega się z inną, dotyczącą przepływu ciepła. Wskazuj to na możliwą intruzję magmową i kolejny system hydrotermalny w pobliżu. Źródło: GNS Science. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polinezyjczycy docierali do najbardziej odległych wysp Pacyfiku. To element integracji kulturowej
Analiza geochemiczna kamiennych artefaktów wykazała, że Polinezyjczycy odbywali długodystansowe podróże na odległe wyspy Pacyfiku. Badania rzucają nowe światło na migrację tych ludów.
W tym artykule: Naukowcy dokonali analizy geochemicznej polinezyjskich narzędzi Narzędzia były transportowane przez ocean nawet 2500 km Odkrycie rzuca nowe światło na historię integracji ludów polinezyjskich Nie od dziś wiadomo, że Polinezyjczycy byli znakomitymi żeglarzami. Badania DNA sprzed wielu lat wykazały, że już w latach 1500–1000 p.n.e. ludy te zasiedliły wyspy m.in. Fidżi, Samoa, Tonga, a nawet Hawaje, Nową Zelandię i Wyspę Wielkanocną. Wydawało się, że zaludnienie odległej Oceanii jest już zjawiskiem dobrze zbadanym. Jednak z drugiej strony pochodzenie i rozwój społeczeństw polinezyjskich w regionach zachodniego Pacyfiku, dalej od tzw. „trójkąta polinezyjskiego”, wciąż były niejasne. Naukowcy dokonali analizy geochemicznej polinezyjskich narzędzi Naukowcy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech dokonali analizy geochemicznej kamiennych artefaktów, które odnaleziono na stanowiskach archeologicznych na Vanuatu, Wyspach Salomona i Wyspach Karoliny. Badacze odkryli jednoznaczne dowody na to, że Polinezyjczycy odbywali wielokrotne dalekie podróże. Materiały, z których je wytwarzano, były przewożone z miejsc oddalonych nawet o 2500 km. – Wyniki naszych badań pokazują bardzo dużą mobilność na zachodnim Pacyfiku w ostatnim tysiącleciu naszej ery i oferują wgląd w skalę i czas kontaktów między ludami polinezyjskimi z Melanezji i Mikronezji a ich sąsiadami z zachodniego Pacyfiku i społeczeństwami zachodniej Polinezji – opisują naukowcy w badaniach opublikowanych na łamach czasopisma „Science Advances”. Międzynarodowym zespołem badawczym kierowali naukowcy z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique. Autorzy najnowszej publikacji opisali, że dzięki badaniu składu geochemicznego i izotopowego oraz porównaniu go ze skałami, które naturalnie występują w regionie, byli w stanie określić ich pochodzenie. Narzędzia były transportowane przez ocean nawet 2500 km W badaniu wykorzystano atomową spektrometrię absorpcyjną i spektrometrię mas, aby uzyskać jak najdokładniejsze wyniki. Wnioski dotyczące odkrycia powstały we współpracy z ekspertami z dziedziny archeologii, którzy uzupełnili dane o kontekst kulturowy. Okazało się, że kilka ciesaków, czyli narzędzi do obrabiania pni drzew, podobnych do siekier, powstało z kamieni, które pochodziły kamieniołomu Tatagamatau znajdującego się na Tutuila. To wyspa należąca do archipelagu Samoa. Wyspa Wielkanocna to nie tylko posągi moai. Podpowiadamy, co jeszcze warto zobaczyć Wyspa Wielkanocna niezmiennie fascynuje archeologów. Wokół zastosowania posągów moai krąży wiele teorii. – Te ciesaki były jednymi z najbardziej rozpowszechnionych przedmiotów w całej Polinezji Zachodniej i Wschodniej. Pochodzenie tych narzędzi sugeruje, że Polinezyjczycy odbywali długodystansowe podróże w kierunku Mikronezji i Melanezji. Naszym zdaniem to właśnie te wyprawy doprowadziły do zasiedlenia tych wysp – mówi Aymeric Hermann, głowy autor odkrycia i badacz z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique. Naukowiec podkreśla, że transport tych przedmiotów, które w kulturze polinezyjskiej uchodziły za niezwykle cenne (często przekazywane były z pokolenia na pokolenie), sugeruje, że były to starannie zaplanowane podróże. Odkrycie rzuca nowe światło na historię integracji ludów polinezyjskich Warto w tym miejscu wyjaśnić, że region nazywany powszechnie „Polinezją” obejmuje tysiące wysp, z których większość układa się w „trójkąt” ograniczony Hawajami, Wyspą Wielkanocną i Nową Zelandią. Poza tym obszarem, na południowym zachodzie znajduje się właśnie Mikronezja i Melanezja. To ponad 20 wysp, które zamieszkują ludzie posługujący się językami polinezyjskimi. Region nazywany jest mianem "Polynesian Outliers”, co można przetłumaczyć jako coś, co „odstaje” od Polinezji, jej oddzielna część. Zespół podkreśla, że kontakty między tymi wyspami są dowodem na to, że polinezyjscy żeglarze mogli odegrać ważną rolę w dystrybucji poszczególnych przedmiotów kultury materialnej i technologii. Naukowcy twierdzą, że te długodystansowe podróże pokazują, że społeczeństwa wysp Oceanu Spokojnego nigdy nie były od siebie całkowicie odizolowane. Uczeni wskazują, że poprzez dalekosiężną migrację i żeglugę, ludy te integrowały się wzajemnie i rozszerzały swój zasięg terytorialny. Autorzy podkreślają również, że te schematy interakcji są kluczowe dla zrozumienia historii rozwoju kultury ludów polinezyjskich. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zazdrosny pies. Po czym poznać zazdrość u psa? Naukowcy odpowiadają
Zazdrosny pies w domu? Naukowcy dowiedli, że czworonogi, tak samo jako ludzie, bywają zazdrosne, np. o innego pupila czy członka rodziny. Jak objawia się zazdrość u psa i czy faktycznie można ją wyeliminować?
W tym artykule: Czy pies może być zazdrosny o właściciela? Po czym poznać zazdrość u psa? Jak zachowuje się zazdrosny pies? O tym, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka, słyszał każdy. Nie każdy jednak wie, że nasz najbardziej ukochany zwierzęcy towarzysz nie tylko mieszka pod naszym dachem i odwzajemnia uczucie miłości. Związek emocjonalny psa z człowiekiem rozszerza się bowiem także o poczucie zazdrości – nie mają co do tego wątpliwości naukowcy. Jak przejawia się zazdrość u psa? Zbadała to grupa naukowców z Nowej Zelandii. Badacze przyjrzeli się reakcjom grupy pupili, których właściciele zaczynali głaskać wypchanego czworonoga. Wnioski są zaskakujące. Czy pies może być zazdrosny o właściciela? Doktoranci z Animal Minds Lab na Uniwersytecie Auckland regularnie badają zachowania poznawcze u różnych zwierząt, od papug, przez kruki, po psy. Wiosną 2021 roku opublikowano w czasopiśmie „Psychological Science” wyniki doświadczeń pokazujących ciekawą społeczną interakcję stada 18 czworonogów. W badaniach sondażowych wśród właścicieli psów średnio 8 na 10 twierdzi, że zaobserwowało u swoich pupili jakąś formę zazdrości. Jak najczęściej zachowuje się zazdrosny pies? Ustalono, że zazdrość u psa przejawia się ciągłym wyciem czy inną wokalizacją. A czasem po prostu silnym ciągnięciem smyczy w przypadku, gdy opiekun(ka) zwraca uwagę na inne psy. Jak pies okazuje miłość? Sekrety głębokiej relacji człowieka z psem Czy wiesz, jak twój pies okazuje miłość? Dlaczego, kiedy go tulisz i drapiesz za uchem, sam czujesz się szczęśliwy? Po czym poznać zazdrość u psa? Badacze z Auckland pokazali doświadczalnie, że właściciele doskonale rozumieją swoje zwierzęta. Zazdrość u psa przejawiała się silnym pragnieniem przerwania pieszczenia rywala (ciągnięciem smyczy w stronę opiekuna). To samo działo się także wtedy, gdy psu tylko wydawało się, że jego „pan” dotyka innego zwierzęcia. Choć widok na „konkurenta” został zasłonięty barierą, psia wyobraźnia pracowała. Co ciekawe, gdy opiekun zwierzęcia czule głaskał cylinder w polarowym worku, a nie wielką przytulankę w kształcie psa, to jego własny czworonóg nie zdradzał żadnych emocji. Ciężko być zazdrosnym o worek. – Wyniki naszego doświadczenia wspierają przekonanie, że psy potrafią być zazdrosne. Są też pierwszym dowodem na to, że psy są zdolne wyobrazić sobie wywołujące zazdrość zachowanie. We wcześniejszych badaniach mylono zazdrość z chęcią zabawy, zainteresowaniem czy agresją, bo nie testowano reakcji psa wobec właściciela – autorzy tłumaczą w informacji prasowej. Po co pies macha ogonem? Naukowcy właśnie wykazali, że główny cel jest tylko jeden Wbrew powiedzeniu, ogon wcale nie steruje psem. Naukowcy potwierdzili, że w przeciwieństwie do innych zwierząt u psów najważniejsza funkcja ogona nie jest związana z koordynacją ruchu. Nigdy też, jak zrobiono to w Auckland, nie umieszczano w tym samym pomieszczeniu sztucznego „rywala” w sytuacji, gdy opiekun psa nie poświęcał temu rywalowi uwagi. Psy jako jeden z nielicznych gatunków przejawiają zazdrość w sposób podobny do zachowania ludzkiego dziecka, gdy jego mama poświęca uwagę innemu malcowi. Wśród ludzi zazdrość jest emocją ściśle powiązaną z samoświadomością. I to jeden z powodów, dla których naukowcy zajmujący się zwierzęcą kognitywistyką badają zazdrość i jej podobne zachowania u innych gatunków. Jak zachowuje się zazdrosny pies? Do podobnych wniosków, co badacze z Nowej Zelandii, doszły także Christine Harris i Caroline Prouvost z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Naukowczynie przygotowały eksperyment, do którego zaprosiły właścicieli czworonogów, by sprawdzić, czy psy faktycznie są zazdrosne. Opiekunowie mieli między innymi za zadanie bawić się z pupilem, ignorować go, czytać książkę na głos czy okazywać zainteresowanie psu-zbawce. Wnioski są jednoznaczne. Psy, tak samo jak ludzie, bywają zazdrosne. Zazdrość u psa, co potwierdza przeprowadzony w USA eksperyment, szczególnie jest zauważalna, gdy właściciel swoją uwagę skupiał na innym przedmiocie, w tym przypadku na zabawce. – Odkryliśmy, że psy wykazywały znacznie bardziej zazdrosne zachowania (np. wchodzenie pomiędzy właściciela a obiekt, pchanie/dotykanie obiektu/właściciela), gdy ich właściciele przejawiali czułe zachowania w stosunku do czegoś, co wyglądało na innego psa, w porównaniu do obiektów niespołecznych. Wyniki te wspierają hipotezę, że zazdrość ma jakąś „pierwotną” formę, która występuje u ludzkich niemowląt i przynajmniej w jednym gatunku społecznym poza ludźmi – przyznają. Źródła: psychologicalscience.org, journals.plos.org
Gdzie kręcono „Władcę Pierścieni”? Te miejsca na pewno kojarzą fani ekranizacji Tolkiena
Kinomani pewnie dobrze wiedzą, gdzie kręcono „Władcę Pierścieni”. Niewtajemniczonym zdradzamy, że chodzi o Nową Zelandię. Które lokalizacje wybrał Peter Jackson?
W tym artykule: Gdzie kręcono „Władcę Pierścieni”? Władca Pierścieni, Nowa Zelandia. Gdzie szukać planów filmowych? Tak filmowcy odtworzyli Śródziemie „Władca Pierścieni” to jedna z najbardziej znanych powieści fantasy w historii. Autorem kultowej trylogii jest angielski pisarz i uczony J. R. R. Tolkien. Początkowo „Władca Pierścieni” miał być tylko kontynuacją „Hobbita”, innej książki autora, która była skierowana do dzieci. Przygody Drużyny Pierścienia okazały się jednak opus magnum Tolkiena. Seria uchodzi za jeden z najlepiej sprzedających się tytułów, jakie kiedykolwiek napisano. W sumie na całym świecie sprzedano ponad 150 milionów egzemplarzy. Pierwsza ekranizacja powieści J.R.R. Tolkiena, „Władca Pierścieni”, została zrealizowana w 1978 r. Animowany film doczekał się nawet nominacji do Złotego Globu. Historia ze Śródziemia na dobre podbiła światowe kina dopiero w 2001 r. Wówczas premierę miał film Petera Jacksona „Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia”. Ekranizacje dwóch kolejnych książek z trylogii – „Dwie Wieże” i „Powrót Króla” – zrealizowano w 2002 i 2003 r. Gdzie kręcono „Władcę Pierścieni”? Choć od ich premiery minęło 20 lat, filmy nadal cieszą ogromną popularnością. Fani i krytycy często zachwycają się lokalizacjami, jakie wykorzystano przez filmowców. Trzeba przyznać, że mieli niełatwe zadanie: znaleźć na świecie miejsca, które będą przypominać wymyślone przez Tolkiena Śródziemie. Wybór padł na Nową Zelandię. To jednak tylko połowiczna odpowiedź na pytanie: gdzie kręcono „Władcę Pierścieni”? Jedno z najważniejszych i najbardziej urokliwych miejsc w filmach z serii „Władca Pierścieni” to Hobbiton, czyli wioska Shire zamieszkana przez Frodo Bagginsa i jego przyjaciół. Wybudowano ją niedaleko miasta Matamata na nowozelandzkiej Wyspie Północnej. Wybór nie był przypadkowy. Sielska okolica od lat jest wykorzystywana do wypasu zwierząt. Nie brakuje tam pagórkowatych terenów zielonych. Ten sam Hobbiton pojawił się również w kinowych ekranizacjach książki „Hobbit”. Obecnie jest to atrakcja turystyczna dostępna dla wszystkich twórczości fanów Tolkiena. Co ciekawe, hobbici to nie tylko bohaterowie książek Tolkiena. Naukowcy nazwali tak też nieoficjalnie Homo floresiensis. Tzw. człowiek z Flores charakteryzował się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem. Najlepsze miasta dla kinomanów. Los Angeles dopiero na trzecim miejscu Paryż, Berlin, a może Tokio? Oto najciekawsze miasta dla kinomanów planujących podróże śladami ulubionych bohaterów filmowych. Władca Pierścieni, Nowa Zelandia. Gdzie szukać planów filmowych? Turyści, którzy przyjeżdżają do Nowej Zelandii, żeby zobaczyć, gdzie kręcono „Władcę Pierścieni” powinni zahaczyć o Wellington i okolice miasta. Jednym z najłatwiej dostępnych miejsc jest Góra Wiktorii, położona w odległości krótkiego spaceru od centrum miasta. To właśnie w lasach wokół hobbici ukrywali się przed Czarnymi Jeźdźcami. Inne lokalizacje wykorzystane w filmie to między innymi rzeka Hutt między Moonshine a parkiem Tōtara, która „zagrała” rzekę Anduinę. Z kolei Harcourt Park został przekształcony w Ogrody Isengardu. Kaitoke Regional Park stał się Rivendell, gdzie Frodo dochodził do siebie po ugodzeniu nożem. Dokładna lokalizacja – trawiasty teren otoczony lasem – jest oznaczona na parkingu. Z Wellington można podjechać do Parku Królowej Elżbiety położonego w pobliżu miasteczka Paraparaumu. Teren ten został wykorzystany do sfilmowania bitwy na polach Pelennoru. Dalej na zachodnim wybrzeżu znajduje się Las Waitarere (Osgiliath Wood), gdzie Frodo, Sam i Gollum spacerowali po opuszczeniu Faramira. Przejazd przez wzgórza do regionu Wairarapa to już szczyty Putangirua, gdzie Aragorn, Legolas i Gimli szukali Ścieżek Umarłych. Tak filmowcy odtworzyli Śródziemie Jeszcze więcej miejsc, gdzie kręcono Władcę Pierścieni, znajduje się na Wyspie Południowej. Przykładowo Takaka Hill, czyli filmowe Chetwood Forest. Tutaj Aragorn poprowadził hobbitów na wschód od Bree, próbując uciec przed Czarnymi Jeźdźcami. W górzystym dystrykcie Ashburton znajduje się Mount Sunday – strome wzgórze, które było wykorzystane podczas tworzenia Edoras, głównego miasta Rohanu. Po budowanej dziewięć miesięcy scenografii nie ma śladów, ale turyści twierdzą, że na miejscu nadal czuć magię Śródziemia. W pobliżu Twizel w Mackenzie Country Peter Jackson sfilmował epicką bitwę na Polach Pelennoru, w której tysiące orków wyhodowanych przez Saurona starło się z ludźmi z Gondoru i Rohanu. Lokalizacja jest na terenie prywatnym, ale można zorganizować wycieczkę po miejscowości Twizel. Z wioski Glenorchy, na północnym krańcu jeziora Wakatipu, widać północno-zachodnie zbocza góry Earnslaw, które pojawiły się w czołówce filmu „Dwie Wieże”. Kolejna wykorzystana przez filmowców lokalizacja znajduje się w Queenstown w Arrowtown. Można tam dojść do brodu Bruinen nad rzeką Arrow i Wilcox Green, gdzie kręcono sceny na Polach Gladden. Z kolei z winiarni Chard Farm rozpościera się widok na tolkienowską Anduinę i Argonath, czyli kamienie królów (wygenerowano je komputerowo w studiu). W dolinie Cardrona można wjechać na szczyt Crown Range, skąd roztacza się panoramiczny widok na Śródziemie. Po lewej płynie rzeka Anduina. W oddali widać też filmowe Wzgórze Oka (Amon Hen) nad brzegiem fikcyjnego jeziora Nen Hithoel. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Z Nowej Zelandii na Księżyc. Wystartowała misja Capstone, której celem jest zbadanie orbity przyszłej stacji księżycowej Gateway
Niewielki satelita o wielkości zaledwie 34 x 61 cm. Nieduża, mająca zaledwie 17 metrów wysokości rakieta Electron. Niski koszt, bo jedynie 30 mln. dolarów. A jednak jest to zdecydowanie wielka misja, demonstrująca, że nawet małe firmy mogą wnieść nie lada wkład w rozbudowane programy kosmiczne, jak opracowywany właśnie powrót na Księżyc, czyli międzynarodowy program Artemis.
W tym artykule: Misja Capstone – przygotowania W drodze na orbitę We wtorek w południe czasu polskiego z kosmodromu w Nowej Zelandii wystartowała należąca do firmy Rocket Lab rakieta Electron, która wyniosła na orbitę satelitę Capstone. Ten maleńki satelita, tzw. cubesat, należący do Advance Space, ma wielkie zadanie: zbadania stabilności wydłużonej, eliptycznej orbity zwanej halo. Tej samej, po której za kilka lat ma przemieszczać się pierwsza stacja orbitalna wokół Księżyca, czyli Gateway. Ten ważący około 25 kg satelita został wyniesiony należącą do nowozelandzko-amerykańskiej firmy Rocket Lab rakietą Electron. Jednak nie był to ta sam Electron, którego ostatni stopień całkiem niedawno wrócił na Ziemię złapany przez helikopter. Misja Capstone – przygotowania – Poświęciliśmy dwa lata na zamontowanie na niewielkiej rakiecie urządzeń wykorzystywanych w dużych rakietach przewidzianych do lotów w daleki kosmos, czyli takich jak Saturn V czy testowany właśnie SLS – mówi inż. Marcin Stolarski z Rocket Lab. – W związku z tym, że nasza rakieta jest bardzo mała, cały sprzęt należało zminiaturyzować. Zaprojektowaliśmy też całkowicie nowy, trzeci stopień rakiety, tzw. Photon. Jest wyposażony w silnik najnowszej generacji Hyper Curie. Photon najpierw wyniesie satelitę na tzw. orbitę transferową, po której cubesat dotrze w pobliże Księżyca, a następnie uda się w dalszą podróż, pozwalając nam na wykonanie testów niezbędnych do przyszłych misji wenusjańskich i marsjańskich – dodaje inżynier. Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę Nasz Księżyc znajduje się w piątce największych księżyców Układu Słonecznego. Jest też najlepiej przebadanym z nich. A jednak naukowcy wciąż nie są pewni, jak powstał Księżyc. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-ksiezyc-jedna-z-teorii-mowi-o-katastrofie-na-niewyobrazalna-skale-fot-nasa-jpl-caltech-4ac2e46.jpeg" width="875" height="700" alt="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" title="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" /> Marcin Stolarski w Rocket Lab zajmuje się komunikacją radiową. Jego zadaniem w misji dla misji Photon/Capstone było dobranie komponentów systemu komunikacji radiowej, odpowiednia konfiguracja anten i zapewnienie łączności z Photonem nawet wówczas, gdy po separacji z satelitą zacznie oddalać się od Ziemi, by dotrzeć na odległość 1,3 mln km. To 3 razy dalej niż wynosi odległość Ziemia–Księżyc. – Utrzymanie takiej komunikacji przypomina celowanie wąską wiązką laserową w punkt wielkości monety na odległość setek tysięcy kilometrów – wyjaśnia inżynier i dodaje, że testy samego nadajnika radiowego Photona trwały pół roku. W drodze na orbitę Photon z cubesatem Capstone na pokładzie będą podróżowały wokół Ziemi przez sześć dni, zmieniając powoli orbitę na coraz wyższą, by dotrzeć do tzw. orbity transferowej, dzięki której uwolniony Capstone wejdzie na tzw. prostoliniową orbitę okołoksiężycową, zwaną halo. Orbity halo to te, na które wpływa grawitacja dwóch ciał – w tym przypadku Ziemi i Księżyca. Wpływ obu ciał pomaga uczynić orbitę wysoce stabilną, minimalizując ilość paliwa potrzebną do utrzymania statku kosmicznego krążącego wokół Księżyca. Oddziaływania grawitacyjne utrzymują również orbitę pod kątem około 90 stopni do linii wzroku z Ziemi. Tak więc statek kosmiczny na tej orbicie nigdy nie przelatuje za Księżycem, gdzie komunikacja zostałaby odcięta. Zaskakująca hipoteza: Księżyc od miliardów lat sekretnie podkrada wodę z Ziemi Skąd się wzięła woda na Księżycu? Dotychczas zakładano, że jej źródłem były asteroidy uderzające w naszego naturalnego satelitę. Naukowcy zaproponowali właśnie dodatkowe wyjaśnieni... Orbita, którą pokona Capstona, a która ma w przyszłości służyć stacji Gateway, znajduje się w odległości około 3500 km od bieguna północnego Księżyca i zapętla się aż do 70 800 km dalej, gdy przechodzi nad biegunem południowym. Podróż po niej dookoła Księżyca zajmie około tygodnia. Żaden statek kosmiczny nigdy nie podróżował po tej orbicie. Właśnie dlatego Capstone musi dostarczyć NASA dane pozwalające potwierdzić modele matematyczne do obsługi placówki Gateway na prawie prostoliniowej orbicie halo. Jednak to nie NASA zaprojektowała sondę, nie będzie również jej obsługiwać. Statek kosmiczny należy i będzie zarządzany przez Advanced Space, 45-osobową firmę na obrzeżach Denver. Advanced Space faktycznie kupił 25- kilogramowego satelitę wielkości kuchenki mikrofalowej od innej firmy, Terran Orbital. Misja Capstone trafi na docelową orbitę 13 listopada 2022 roku. Misja Photona zakończy się nawet wcześniej, na przełomie września i października tego roku. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wielkie Szlaki największą atrakcją po otwarciu Nowej Zelandii. Niedługo dołączy do nich nowa malownicza trasa
Wielkie Szlaki w Nowej Zelandii to jedne z najpopularniejszych pieszych tras turystycznych. Milford Track jest uważana za najlepszą na świecie.
W tym artykule: Nowa Zelandia zaprasza piechurów z całego świata Wielkie Szlaki w Nowej Zelandii Milford Track – jeden z najpopularniejszych pieszych szlaków na świecie Nowa Zelandia jako jeden z ostatnich krajów na świecie podjęła decyzję o otwarciu granic dla zagranicznych turystów. Wiadomość na pewno ucieszyła miłośników hikingu i długodystansowych pieszych szlaków. W końcu Nowa Zelandia to jedno z najlepszych miejsc do uprawiania tych aktywności. Co prawda pozwolenia na przejście najpopularniejszą trasą Milford Track zostały już wyprzedane, ale na turystów czekają też inne Wielkie Szlaki. Nowa Zelandia zaprasza piechurów z całego świata Wielkie Szlaki to grupa szlaków – w większości pieszych – wyróżnionych przez nowozelandzki Department of Conservation dzięki ich walorom krajoznawczym i doskonałej bazie turystycznej. Koncepcja zrodziła się na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wówczas wprowadzono nie tylko bilety dla piechurów, ale także ograniczenia w rezerwowaniu miejsc na kempingach. Pomysłodawcy projektu chcieli chronić w ten sposób dziką przyrodę Nowej Zelandii przed coraz większymi grupami turystów. Obecnie lista obejmuje 10 tras: Lake Waikaremoana Great Walk, Tongariro Northern Circuit, Whanganui Journey (trasa kajakowa), Abel Tasman Coast Track, Heaphy Track, Routeburn Track, Milford, Paparoa Track and Pike29 Memorial Track, Kepler Track, Rakiura Track. W sezonie 2023/24 dołączy do nich nowy Wielki Szlak. Przejście Tuatapere Hump Ridge Track ma zająć trzy dni. Po drodze turyści będą mogli podziwiać subalpejskie krajobrazy. TOP 3 najbardziej ekstremalne piesze szlaki na świecie. To trasy tylko dla odważnych Które piesze szlaki są najniebezpieczniejsze? Nie wszystkie nadal cieszą się taką opinią. Jeśli masz lęk wysokości, nie oglądaj tych zdjęć. Wielkie Szlaki w Nowej Zelandii Objęcie ochroną nowego szlaku prawdopodobnie odciąży inne często uczęszczane trasy. Nowozelandzki minister ochrony przyrody – Kiri Allan – podkreśla jednak, że wybierając drogę, trzeba wziąć pod uwagę nie tylko prognozy pogody, ale też kondycję i umiejętności grupy. Na niektórych szlakach może być potrzebny specjalistyczny sprzęt. – Wielkich Szlaków można doświadczać na wiele sposób. Bez względu na to, który wybierzemy, to będzie niezapomniane przeżycie – mówi cytowany przez „Lonely Planet” Allan. Ograniczenie ruchu turystycznego na szlakach to za mało, żeby zapewnić im całkowitą ochronę. Turyści są zobowiązani do minimalizowania wpływu na lokalne środowisko. Przypomina o tym składana przez przyjezdnych Tiaki Promise. To obietnica zaopiekowania się Nową Zelandia dla obecnych i przyszłych pokoleń. Milford Track – jeden z najpopularniejszych pieszych szlaków na świecie Milford Track znajduje się na liście Wielkich Szlaków od początku ich istnienia w takiej formie, czyli od 1992 r. To najpopularniejsza piesza trasa turystyczna w Nowej Zelandii i jedna z najbardziej znanych na świecie. Ma 53,5 km i jest położona na południowym zachodzie Wyspy Południowej, pośród gór i lasów deszczowych w Parku Narodowym Fiordland. Podróż zaczyna się przy jeziorze Te Anau, ale im dalej, tym mniej idylliczne. Słynny szlak prowadzi przez wiszące mosty i górską przełęcz. Jedną z największych atrakcji na trasie jest Sutherland Falls – największy wodospad Nowej Zelandii. W słoneczny dzień przejście Milford Track jest łatwiejsze, ale nie brakuje turystów, którzy twierdzą, że to w deszczu i mgle Wielki Szlak jest najbardziej magiczny.
Zorza polarna w oceanie? Biohunterzy uwiecznili nietypowe zjawisko na zdjęciach
„Morska zorza” wygląda jak zorza polarna, tyle że występuje nie na niebie, a w wodzie i na plaży. Jak wytłumaczyć to zjawisko?
W tym artykule: Wygląda jak zorza polarna, ale nią nie jest. Co wydarzyło się w Nowej Zelandii? Spektakl świateł w oceanie Nowa Zelandia otwiera się na zagranicznych turystów O zobaczeniu zorzy polarnej marzy niejeden turysta czy podróżnik. Ja też. Niesamowity spektakl świateł można podziwiać w rejonach koła podbiegunowego. Największe szanse mają mieszkańcy Skandynawii i Islandii. Mimom że zorza występuje na niebie, to zjawisko zaobserwowane u wybrzeży Wyspy Północnej Nowej Zelandii również zostało do niej porównane. I tu trzeba podkreślić, że niebiesko-zielone światła pojawiły się nie między chmurami, a w oceanie. Wygląda jak zorza polarna, ale nią nie jest. Co wydarzyło się w Nowej Zelandii? „Morska zorza” – tak biolodzy nieoficjalnie nazwali wodę mieniącą się kolorami. Trzeba przyznać, że zjawisko rzeczywiście przypomina zorzę polarną. Stoi za nim jednak zupełnie inne wyjaśnienie. Bioluminescencja to zasługa świecących w ciemności zakwitów planktonu. Niełatwo uchwycić ją na zdjęciu. Światła rzadko są widoczne tak blisko od brzegu. Sama zdolność bioluminescencji to jednak za mało, żeby rozświetlić ocean. Kluczową rolę odgrywa ruch fal. To dzięki niemu nie tylko w wodzie, ale też na piasku można było zauważyć zielono-niebieską łunę. No dobrze, a dlaczego plankton świeci? W ten sposób malutkie organizmy odwracają uwagę drapieżników. Co ciekawe, zjawisko występuje tylko nocą. Cytowany przez „The Guardian” Karl Safi, ekolog glonów z Narodowego Instytutu Badań Wody i Atmosfery w Nowej Zelandii, tłumaczy, że organizmy wchodzące w skład planktonu mają zegar biologiczny i nie świecą w ciągu dnia, nawet jeśli przebywają w ciemnościach. Jak dodaje, morska zorza najczęściej występuje w ciepłe nocne oraz po kilkudniowych ulewnych deszczach. To będzie jeden z najdłuższych lotów na świecie. Czy nowe połączenie ucieszy Polaków? Niebezpośrednio, ale tak Branża turystyczna wraca do normalności. Nowe, wyjątkowo długie połączenie lotnicze może być hitem tej jesieni. Spektakl świateł w oceanie Tym razem fotografowie mieli dużo szczęścia. Na plaży pojawili się nie tylko pasjonaci przyrody, ale też całe rodziny z dziećmi. Część z nich nie ograniczała się do oglądania i pływała w kolorowej wodzie. Nietypowe obrazki Nowej Zelandii szybko obiegły media społecznościowe. View oEmbed on the source website Zorza widziana w morskich falach to dość rzadkie zjawisko. Za jego popularyzację odpowiadają tzw. biohunterzy. To grupy amatorów, którzy obserwują ciekawe zjawiska w przyrodzie, dokumentują je i informują się wzajemnie, gdzie można na nie trafić. – Im więcej ludzi o tym wie, tym lepiej. To piękny i magiczny widok – podsumowuje mikrobiolożka Siouxsie Wiles. Zjawisko bioluminescencji nie jest jej obce. Na co dzień wykorzystuje je do badania rozwoju chorób zakaźnych w warunkach laboratoryjnych. Na początku kwietnia świecące w ciemnościach fale można było zobaczyć nie tylko w Nowej Zelandii, ale też w Kalifornii czy na Malediwach. Zachwyceni internauci marzą o tym, żeby zobaczyć to zjawisko na własne oczy. Niestety, nie da się tego zaplanować. Morska zorza jest nieprzewidywalna. View oEmbed on the source website Maorysi nie chcą, żeby antyszczepionkowcy wykorzystywali ich tradycyjny taniec Przywłaszczenie kulturowe to dość częste zjawisko w zachodniej cywilizacji. Maorysi również go doświadczają, ale tym razem postanowili się sprzeciwić. Nowa Zelandia otwiera się na zagranicznych turystów Na początku roku władze Nowej Zelandii ogłosiły pięcioetapowy plan wpuszczania podróżnych z zagranicy. Pierwotnie turyści mieli wrócić dopiero w wakacje. Premier Jacinda Ardern podjęła jednak decyzję o przyspieszeniu etapów otwierania kraju. W pełni zaszczepieni Australijczycy polecą do Nowej Zelandii już 13 kwietnia. Reszta świata będzie musiała poczekać do 2 maja. Źródła: The Guardian, Twitter
Rekiny śpią z otwartymi oczami? Przełomowe odkrycie naukowców
Rekiny to jedne z najstarszych kręgowców, które do dziś zamieszkują Ziemię. Dotychczas niewiele wiedzieliśmy o ich śnie. Naukowcy z Australii po raz pierwszy udokumentowali gatunek rekina, który ucinał sobie drzemkę.
W tym artykule: Badając metabolizm zwierząt, naukowcy zauważyli, że rekiny zapadają w krótki sen Cephaloscyllium isabellum wykazuje jawne oznaki snu Naukowcy mają nadzieję, że odkryją kolejne gatunki, które zapadają w sen Co charakteryzuje rekiny Cephaloscyllium isabellum? Od dawna wiadomo, że większość rekinów, aby oddychać, musi być cały czas w ruchu. To dlatego, że tlen może dostać się do ich krwi tylko wtedy, gdy woda „uderza” o skrzela. Są również gatunki, które zatrzymują wodę w policzkach. W ten sposób oddychają, gdy pozostają nieaktywne. Badając metabolizm zwierząt, naukowcy zauważyli, że rekiny zapadają w krótki sen Naukowcy jednak od lat nie byli przekonani, jak te stworzenia mogą pozwolić sobie na sen. Najnowsze badania opublikowane w magazynie Biology Letters wskazują, że jeden gatunek rekina może spać i często robi to z otwartymi oczami. Te zdjęcia poruszają. Śmieci w oceanach jest tak dużo, że ośmiornice zaczynają się w nich chować Zespół naukowców z Australii postanowił w swojej najnowszej pracy badawczej przeanalizować metabolizm niektórych zwierząt. Uczeni zwrócili uwagę, że endemiczny gatunek rekina z Nowej Zelandii z rodziny rekinkowatych Cephaloscyllium isabellum, w ciągu doby zapadał w sen na czas dłuższy niż pięć minut. Cephaloscyllium isabellum wykazuje jawne oznaki snu Naukowcy zbadali w sumie siedem rekinów C. isabellum. Okazało się, że w ciągu 24 godzin ich metabolizm na moment spowalniał. W tym czasie ryby te zużywały znacznie mniej tlenu. – Spowolnienie metabolizmu jest charakterystyczną oznaką snu wśród wielu gatunków stworzeń – mówi dr Michael Kelly, profesor z La Trobe University, główny autor badania. Badacze zauważyli również, że rekiny w trakcie snu zmieniają swoją postawę. C. isabellum słynie z tego, że ich głowa i płetwa są wyciągnięte do góry. W momencie, w którym ich metabolizm spowalniał, stworzenia przytulały się do dna. Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror Miejscy eksplorerzy odkryli w Hiszpanii budynek porzuconego akwarium. A w nim prawdziwą galerię zmumifikowanych morskich potworów, przy których bledną nawet najstraszniejsze monstra z filmów ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zdjecia-z-opuszczonego-akwarium-przerazaja-martwy-rekin-osmiornica-i-kalmar-pobija-kazdy-horror-fot-youtube-juj-urbex-956e2c5.jpeg" width="938" height="380" alt="Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror (fot. YouTube, Juj' Urbex)" title="Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror (fot. YouTube, Juj' Urbex)" /> Dodatkowo, autorzy zwrócili uwagę na to, że rekiny często spały z otwartymi oczami. Najczęściej zamknięte były w dzień. Badacze podejrzewają, że może mieć to większy związek ze światłem słonecznym niż z fazą snu. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że rekiny to jedyne ryby na świecie, które mają powieki. Naukowcy mają nadzieję, że odkryją kolejne gatunki, które zapadają w sen Autorzy najnowszego odkrycia sprawdzili również zachowania i reakcje rekinów, które pozostawały we śnie. Naukowcy zauważyli, że C. isabellum, u których metabolizm był wolniejszy, nie reagowały na dotyk. Badacze są przekonani, że to oczywisty i pierwszy taki dowód na świecie, że rekiny ucinają sobie drzemkę. – śpiące rekiny nie tylko wykazują niższe tempo metabolizmu, ale mają również dużo słabszą reakcje na stymulację – czytamy w badaniu. Naukowcy zwracają uwagę, że teraz chcą skupić się na innych gatunkach. Dodatkowo planują również badania nad aktywnością mózgu rekinów w trakcie snu, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak przebiega ich stan czuwania i regeneracji. Naukowcy odnaleźli bardzo rzadkiego „rekina-widmo”. Czym jest to tajemnicze stworzenie? W Nowej Zelandii odnaleziono małego, świeżo wyklutego „rekina-widmo”. Naukowcy wciąż wiedzą niewiele o tym rzadko spotykanym gatunku. – Rekiny żyją na naszej planecie już od ponad 400 milionów lat i od tego czasu praktycznie się nie zmieniły. Dlatego zrozumienie tego, jak te stworzenia śpią da nam wiele przydatnych informacji na temat funkcji snu i tego, jak sen ewoluował – podsumowuje dr Kelly. Co charakteryzuje rekiny Cephaloscyllium isabellum? Cephaloscyllium isabellum to rekiny z rodziny rekinkowatych. To drapieżne, niewielkie i relatywnie mało ruchliwe ryby chrzęstnoszkieletowe. Rekinkowate są najstarszymi żarłaczokształtnymi i zarazem najliczniejszymi rekinami na świecie. Do tej pory udokumentowano ponad 100 gatunków. C. Isabellum jest endemicznym gatunkiem Nowej Zelandii. Nazywany jest również „rekinem dywanowym”. Osiąga długość do jednego metra. Jego ciało jest znacznie spłaszczone. Żyją na głębokości ponad 600 metrów. W ciągu dnia spędzają czas wśród raf. Ich tryb życia jest raczej ospały i często chowają się w szczelinach lub jaskiniach. W nocy przemierzają piaszczyste dno w poszukiwaniu pożywienia. Jedzą głównie małe ryby, głowonogi, ślimaki, langusty, a nawet żachwy. Źródło: Biology Letters
To będzie jeden z najdłuższych lotów na świecie. Czy nowe połączenie ucieszy Polaków? Niebezpośrednio, ale tak
Branża turystyczna wraca do normalności. Nowe, wyjątkowo długie połączenie lotnicze może być hitem tej jesieni.
W tym artykule: Jeden z najdłuższych lotów na świecie Pierwsze takie bezpośrednie połączenie Jak przetrwać kilkanaście godzin w samolocie? Jest jeszcze za wcześnie, żeby mówić o definitywnym końcu pandemii, jednak malejąca liczba zakażeń i hospitalizowanych przybliża nas do powrotu do upragnionej normalności. Widać to chociażby po luzowaniu obostrzeń w branży turystycznej. Coraz więcej państw otwiera granice dla podróżnych. Najbardziej cieszą nas wiadomości z krajów, które były zamknięte prawie przez dwa lata. Korea Południowa, Australia i Nowa Zelandia już przygotowują się do powitania wracających po długiej przerwie turystów. Zmieniają się nie tylko kierunki wyjazdów, ale też zasady podróżowania. Niektóre linie lotnicze zrezygnowały już z obowiązku noszenia maseczek. Jeden z najdłuższych lotów na świecie Wraz z otwarciem granic, przewoźnicy uaktualniają też siatki połączeń. Głośnym echem odbił się planowany lot obsługiwany przez linię Air New Zeland. Jesienią uruchomione zostanie pierwsze w historii bezpośrednie połączenie z Nowego Jorku do Auckland w Nowej Zelandii. Będzie to też jeden z najdłuższych lotów na świecie – potrwa 17 godzin i 35 minut. Trasa łącząca Wschodnie Wybrzeże USA z Nową Zelandią nie będzie jednak najdłuższa na świecie. Rekordowe połączenie z Nowego Jorku do Singapuru (18 godz. 40 min.) obsługuje Singapore Airlines. Oto najbardziej punktualne linie lotnicze. Czy w pandemii samoloty spóźniają się rzadziej? Jeśli planujesz w najbliższych miesiącach zagraniczne wyjazdy, koniecznie sprawdź, które linie lotnicze są najbardziej punktualne. Zaoszczędź czas i nerwy. Pierwsze takie bezpośrednie połączenie Historyczne połączenie wystartuje 17 wrześniu. Kilka miesięcy po tym, jak w maju Nowa Zelandia otworzy granice dla zaszczepionych turystów. Podróżni będą musieli pamiętać o okazaniu negatywnego wyniku testu PCR wykonanego w ciągu 48 godzin przed wyjazdem. Po przylocie obowiązkowe będą też szybkie testy antygenowe – pierwszego i piątego lub szóstego dnia podróży. Do września zasady wjazdu do Nowej Zelandii mogą ulec zmianie. Będziemy o tym informować. Dyrektor generalny Air New Zealand Greg Foran podkreślił, że Stany Zjednoczone zawsze były kluczowym rynkiem dla przewoźnika. Nowa trasa ma scementować relacje turystyczne między dwoma krajami. – W ciągu sześciu lat poprzedzających pandemię liczba turystów latających z USA do Nowej Zelandii wzrosła podwójnie. Spodziewamy się więc, że połączenie będzie cieszyło się popularnością przez cały rok – dodał. Jakie są najbardziej irytujące zachowania podróżnych? Klaskanie daleko poza podium Planujesz lot samolotem? Sprawdź najbardziej irytujące zachowania podróżnych. Jak przetrwać kilkanaście godzin w samolocie? Na pokładzie Boeinga 787 Dreamliner podróżni będą mieli do wyboru 27 miejsc w klasie biznes, 33 miejsca w klasie ekonomicznej premium, 215 miejsc w klasie ekonomicznej i 13 kanap w klasie ekonomicznej. Samoloty z Nowego Jorku do Auckland będą kursowały trzy razy w tygodniu: w poniedziałki, czwartki i soboty. Linia lotnicza Air New Zealand cieszy się opinią jednej z najlepszych i najbezpieczniejszych na świecie. Spędzenie ponad 17 godzin na pokładzie samolotu może być jednak bardzo męczące. Dlatego dla klientów premium przygotowano nasenne herbaty i przekąski. Udogodnienia mają im pomóc w walce z jet lagiem. Dodatkowo przewoźnik dołączy do systemu rozrywki pokładowej tzw. zentertainment. To kolejny ukłon w stronę pasażerów, którzy chcą przespać podróż. Czy ta wiadomość ma znaczenie dla podróżnych z Polski? Tak. Obecnie żadna linia lotnicza nie oferuje bezpośrednich połączeń z naszego kraju do Nowej Zelandii. Wyszukiwarki najczęściej proponują loty z dwoma przesiadkami, które trwają nawet ponad 30 godzin. Na szczęście do Nowego Jorku dolecimy bezpośrednio z Warszawy (PLL LOT) już w 9 godzin z minutami. Podróż z Polski do Nowej Zelandii będzie nie tylko krótsza, ale też bardziej dynamiczna.
Słodkie zwierzęta – tu spotkasz najbardziej urocze istoty na świecie
Jeśli jesteś fanem podróży, z których chcesz przywieźć coś więcej niż tylko lokalne pamiątki, to dobrze trafiłeś. Oto państwa, w których oprócz masy atrakcji i zabytków, czekają na ciebie najsłodsze zwierzęta na świecie.
W tym artykule: Pływające świnie – Wyspy Bahama Lemury – Madagaskar Pandy – Chiny Kiwi – Nowa Zelandia Surykatki – Afryka Południowa Koala – Australia Żyrafy – Kenia Delfiny – Wielka Brytania Małpy – Francja Żółwie – Polinezja Francuska Zastanawiałeś się kiedyś, gdzie żyją najsłodsze zwierzęta na świecie? Poznaj specjalną listę kierunków podróży wraz z zestawieniem średnich kosztów przelotów. Na jednej z wysp Galapagos odnaleziono nowy gatunek olbrzymiego żółwia. Jak to możliwe? Żółwie, które dziś żyją na wyspie San Cristóbal prawdopodobnie otrzymają nową nazwę. Okazuje się, że należą do zupełnie nowego gatunku. Jak doszło do tej pomyłki? Pływające świnie – Wyspy Bahama Jeśli chcesz przekonać się na właśnie oczy, że pływające świnki naprawdę istnieją, zaplanuj podróż na Wyspy Bahama. Świnki (na ich cześć jedną z tamtejszych plaż nazwano „Plażą świń”) mają do swojej dyspozycji całą wyspę. Aby tam dotrzeć, należy polecieć do Nassau (średnio za 5185 zł), a następnie udać się na wyspę Staniel Cay. Lemury – Madagaskar Lemury uważane są za jeden z najbardziej zagrożonych gatunków ssaków na świecie. W Parku Narodowym Andasibe-Mantadia dla lemurów przeznaczono całą wyspę, na której podróżni mogą obcować z nimi w ich naturalnym otoczeniu. Park oddalony jest o 2,5 godziny drogi od portu lotniczego Antananarywa, a średnia cena biletów lotniczych to 7412 zł. Pandy – Chiny Panda wielka od niedawna nie jest już zagrożonym gatunkiem! W Chinach na wolności żyją obecnie blisko dwa tysiące pand wielkich, a walkę o ich utrzymanie toczy przede wszystkim 12 rezerwatów. Zwierzęta warto odwiedzić w ich naturalnym środowisku w Instytucie Hodowli Pandy Wielkiej w Chengdu. Droga do instytutu z lotniska Chengdu-Shuangliu zajmuje 40 minut, a bilety lotnicze dostępne są średnio w cenie 4989 zł. Kiwi – Nowa Zelandia Kiwi to jedyny ptak, który znalazł się w zestawieniu. Symbol Nowej Zelandii można zobaczyć w Fiordland National Park. To jeden z najbardziej wilgotnych rejonów Nowej Zelandii – rocznie opady sięgają tu 8000 mm. Lasy deszczowe z bujnie rozwijającymi się mchami i paprociami drzewiastymi (przez turystów z Europy często mylonymi z palmami), sprawiają wrażenie parku jurajskiego. W parku znajduje się też największa atrakcja kraju – fiord Milford Sound z majestatycznym klifem Mitre Peak. Kiwi spotkamy też w parku Kiwi House & Native Bird Park w miejscowości Otorohanga, oddalonej o 45 minut od lotniska Hamilton-John C. Munro. Na przelot z Polski do Hamilton trzeba średnio wydać 10 034 zł. Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zup... Surykatki – Afryka Południowa Na liście nie mogło zabraknąć surykatek. Najlepsze miejsce na spotkanie z nimi to bez wątpienia Kalahari Meerkat Project – specjalny projekt badawczy poświęcony analizowaniu zachowań surykatek. Wstęp jest zwykle możliwy tylko dla naukowców i filmowców, ale surykatki mogą również odwiedzić goście farmy Leeupan Guest Farm lub hotelu Van Zylsrus. Średnie ceny przelotów do Upington wynoszą 5680 zł, a droga z lotniska do siedziby projektu zajmuje 3 godziny. Koala – Australia Podróż do Australii nie może obyć się bez spotkania z koalą. Ogórd zoologiczny „The Lone Pine Koala Sanctuary” jest pierwszym i najstarszym na świecie rezerwatem koali. Miejsce to, znajdujące się zaledwie 30 minut od Brisbane, zamieszkuje ponad 130 przedstawicieli gatunku. Do Brisbane można dolecieć średnio za 5602 zł. Żyrafy – Kenia Żyrafy podziwiać można między innymi w parku Taita Hills i rezerwacie Masai Mara. Podczas safari turyści spełnić mogą dziecięce marzenie i podziwiać te zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Także Hotel Giraffe Manor w Kenii jest wyjątkowym miejscem, gdzie goście każdego ranka mogą karmić żyrafy przez… okno. Hotel mieści się 20 km od Nairobi i zajmuje powierzchnię ok. 57 hektarów. Dotarcie z portu lotniczego Jomo Kenyatta do hotelu zajmuje ok. 45 minut. Średnie ceny lotów do Kenii wynoszą 3139 zł. Delfiny – Wielka Brytania Aby zobaczyć ciekawe zwierzęta, nie zawsze trzeba daleko podróżować. Delfiny można przykładowo odwiedzić bez opuszczania granic Europy. Wystarczy zaplanować urlop u zachodnich wybrzeży Walii w Zatoce Cardigan. Najłatwiej dotrzeć tam z lotniska w Cardiff, dokąd loty z Polski można zarezerwować średnio w cenie 1490 zł. Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Małpy – Francja We francuskim parku „Montagne des signes” na powierzchni 25 hektarów żyje ponad dwieście makaków berberyjskich. Podczas zwiedzania „Małpiej Góry” można nie tylko z bliska poznać i nakarmić małpy, lecz także dowiedzieć się wiele o samym gatunku dzięki edukacyjnemu charakterowi rezerwatu. „Montagne des signes” znajduje się godzinę drogi od portu lotniczego Bazylea-Miluza-Fryburg, dokąd Polacy mogą dolecieć średnio za 1222 zł. Żółwie – Polinezja Francuska Na wyspie Bora-Bora można odwiedzić niezwykły rezerwat żółwi morskich. Inicjatywa została zapoczątkowana przez pracowników hotelu Le Meridien, którzy znaleźli kilka zranionych żółwi i zaopiekowali się nimi. W ten sposób w hotelu powstał szpital dla żółwi, a w jego prywatnej lagunie zbudowano specjalny kanał do karmienia zwierząt. Za przelot na Bora-Bora trzeba średnio zapłacić 15 515 zł. Chcesz przekonać się, jak wyglądają najoryginalniejsi przedstawiciele królestwa zwierząt? Zajrzyj do naszej galerii już teraz >> Domestykacja, czyli udomowienie zwierząt. Jak wiele gatunków jesteśmy w stanie oswoić? Mimo że proces domestykacji (udomowienie zwierząt) z każdym wiekiem ewoluował, to do tej pory ludzkość zdołała oswoić zaledwie kilkanaście gatunków dzikich zwierząt. Według naukowców,...